20 april

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>20 april</title>
    <ns>0</ns>
    <id>604</id>
    <revision>
      <id>1230026</id>
      <parentid>1191579</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Berne */ +</comment>
      <origin>1230026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3880" sha1="26ccyi4w6sqqqfcyrc1aktxv9vzu482" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
* [[1808]] - [[Amsterdam]] wurdt de haadstêd fan Nederlân ûnder [[Loadewyk Napoleon Bonaparte|Loadewyk Napoleon]]
* [[1862]] - Utfining fan it [[pasteurisearjen]] troch [[Louis Pasteur]] en [[Claude Bernard]].
* [[1924]] - [[Turkije]] krijt ûnder lieding fan [[Mustafa Kemal Atatürk]] in nije [[grûnwet]].
* [[1955]] - earste útstjoering fan [[Swiebertje]] op de tillefyzje. 
* [[1961]] - De earste [[stereo (audio)|stereo]] radio-útstjoerings, yn de [[Feriene Steaten]].
* [[2010]] - Op it [[boarplatfoarm]] de ''[[Deepwater Horizon (boarplatfoarm)|Deepwater Horizon]]'', yn 'e [[Golf fan Meksiko]], foar de [[kust]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Louisiana]], docht him [[Untploffing fan de Deepwater Horizon|in grutte ûntploffing]] foar, wêrby't 11 fan 'e 126 opfarrenden de [[dea]] fine en 17 oaren [[ferwûne]] reitsje. De ''Deepwater Horizon'' [[sinken|sinkt]] nei oardel [[etmiel]] yn 'e [[brân]] stien te hawwen. De [[ûntploffing]] liedt ta [[Oaljeramp yn de Golf fan Meksiko (2010)|de grutste oaljeramp]] út 'e [[Amerikaanske skiednis]], wêrby't 780.000&amp;nbsp;[[m³]] [[rouwe oalje]] yn [[see]] streamt.

== Berne ==
* [[1442]] - kening [[Edwert IV fan Ingelân]] († [[1483]])
* [[1764]] - [[Rudolph Ackermann]], Dútsk-Ingelsk litograaf en útfiner († [[1834]])
* [[1808]] - keizer [[Napoleon III fan Frankryk]] († 1873)
* [[1818]] - [[Heinrich Göbel]], Dútsk útfiner († [[1893]])
* [[1827]] - [[John Gibbon]], Amerikaansk militêr († [[1896]])
* [[1860]] - [[Piter Jelles Troelstra]], Frysk politikus en dichter († [[1930]])
* [[1886]] - [[Pieter Westra]], Nederlânsk koloniaal bestjoerder († [[1947]])
* [[1889]] - [[Earik fan Sweden, hartoch fan Västmanland]], Sweedsk prins († [[1918]])
* [[1889]] - [[Adolf Hitler]], lieder fan [[nazy-Dútslân]] († [[1945]])
* [[1893]] - [[Hermann Ungar]], Moravysk skriuwer († [[1929]])
* [[1900]] - [[Kees Verwey]], Nederlânsk keunstskilder († [[1995]])
* [[1927]] - [[Phil Hill]], Amerikaansk autokoereur († [[2008]])
* [[1929]] - [[Paula Dennis]], Nederlânsk sjongster († [[2016]])
* [[1939]] - [[Peter S. Beagle]], Amerikaansk skriuwer
* [[1940]] - [[Jan Cremer]], Nederlânsk skriuwer en keunstner († [[2024]])
* [[1941]] - [[Ryan O'Neal]], Amerikaansk akteur († [[2023]])
* [[1942]] - [[Arto Paasillina]], Finsk skriuwer en sjoernalist
* [[1948]] - [[Gregory Itzin]], Amerikaansk akteur († [[2022]])
* [[1949]] - [[Jessica Lange]], Amerikaansk aktrise
* [[1955]] - [[Hessel van der Kooy]], Skylger kafeehâlder en sjonger
* [[1972]] - [[Carmen Electra]], Amerikaansk model, aktrise en sjongster
* [[1980]] - [[Waylon (sjonger)|Waylon]], Nederlânsk sjonger
* [[1991]] - [[Marieke Lucas Rijneveld]], Nederlânsk skriuwster
* [[1994]] - [[Pavel Kûlizjnikov]], Russysk reedrider

== Ferstoarn ==
* [[1510]] - [[Wilwolt fan Schaumberch]], Dútsk legeroerste (* [[1446]])
* [[1806]] - [[Lucas Oling]], Eastfrysk sulversmid (* ±[[1752]])
* [[1912]] - [[Bram Stoker]], Iersk skriuwer (* [[1847]])
* [[1922]] - [[Jacqueline van der Waals]], Nederlânsk dichteresse, skriuwster en oersetster (* [[1868]])
* [[1947]] - kening [[Kristiaan X fan Denemark]] (* [[1870]])
* [[1992]] - [[Marjorie Gestring]], Amerikaansk keunstdûkster (* [[1922]])
* [[2005]] - [[Feroze Khan (hockeyspiler)|Feroze Khan]], Yndiaask hockeyspiler (* [[1904]])
* [[2007]] - [[Kees Visscher]], Nederlânsk skriuwer (* [[1930]])
* [[2017]] - [[Saskia Stuiveling]],  Nederlânsk politikus (* [[1945]])
* [[2018]] - [[Piter Yedema]], Frysk dichter, oersetter en literatuerkritikus (* [[1941]])
* 2018 - [[Avicii]] (Tim Bergling), Sweedsk DJ en muzykprodusint (* [[1989]])
{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|20 April}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:April|20]]</text>
      <sha1>26ccyi4w6sqqqfcyrc1aktxv9vzu482</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1969</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1685</id>
    <revision>
      <id>1229976</id>
      <parentid>1212588</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ +</comment>
      <origin>1229976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10313" sha1="rpr85zqf1u1jvjhxppdtl03sl2uvtrz" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1960-er jierren]].
== Foarfallen ==
[[Ofbyld:Concorde heck.jpg|thumb|Earste flecht fan de Conkorde]]
[[Ofbyld:Apollo AS11-40-5868.jpg|thumb|Lâning op de Moanne]] 
;jannewaris
*[[16 jannewaris|16]] - Op it [[Wenseslasplein]] yn 'e [[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaakske]] [[haadstêd]] [[Praach]] docht de [[studint]] [[Jan Palach]] [[selsmoard]] troch himsels yn 'e [[brân]] te stekken, út protest tsjin 'e ûnderdrukking fan 'e [[Praachske Maityd]].
;maart
*[[2 maart|2]] - By in wapene treffen tusken de [[Sovjet-Uny]] en de [[Folksrepublyk Sina]] oan 'e grins[[rivier]] de [[Oessoery (rivier)|Oessoery]] falle sa'n 71 [[dea]]den.
* 2 - De earste flecht (29 minuten) fan 'e [[Concorde]].
*[[15 maart|15]] - Op 'e nij fynt der in wapene treffen plak tusken de [[Sovjet-Uny]] en de [[Folksrepublyk Sina]] oan 'e grins[[rivier]] de [[Oessoery (rivier)|Oessoery]]. Hjirby falle krapoan 100 deaden.
* [[29 maart|29]] - [[Lenny Kuhr]] wint foar [[Nederlân]] it [[Eurofyzjesongfestival]], se kriget likefolle punten as de ynstjoerings fan it [[Feriene Keninkryk]], [[Spanje]] en [[Frankryk]].
;april
* [[29 april|29]] - Yn [[Nederlân]] set de [[Diskoteek#Nofodi|Noardlike Fonoteektsjinst]] útein mei it útlienen fan [[grammofoanplaat|platen]].
;maaie
*[[16 maaie|16]]-[[21 maaie|21]] - [[Maagdenhuisbesetting|Besetting fan]] it [[Maagdenhuis]], yn [[Amsterdam]] (dat it bestjoerssintrum fan 'e [[Universiteit fan Amsterdam]] is), troch protestearjende [[studinten]]. 
* [[25 maaie|25]] - De [[Lauwerssee]] wurdt ôfsletten en hjit no [[Lauwersmar]].
;juny
*[[22 juny|22]] - De [[rivier]] de [[Cuyahoga (rivier)|Cuyahoga]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Ohio]], fljocht yn 'e [[brân]]. Dat is fier fan de earste kear, mar diskear docht it ynfloedrike [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' der ferslach fan, mei as gefolch dat der einlings en te'n lêsten peal en perk steld wurdt oan 'e [[miljeufersmoarging]] mei brânbere ôffalprodukten fan 'e [[gemy]]ske [[yndustry]].
*[[28 juny|28]] - Begjin fan 'e [[Stonewall-opskuor]] yn [[New York (stêd)|New York]], wêrby't [[homoseksuëlen]] foar it earst iepentlik yn ferset komme tsjin ferfolging troch de [[plysje]]. Dit is it begjin fan 'e [[homorjochten|homorjochtebeweging]] yn 'e [[Feriene Steaten]].
* [[30 juny|30]] - Yn [[Fryslân]] wurdt de wettertrochgong [[Hearresyl]] op 'e nij iepene.
;july
*[[21 july|21]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[astronaut]] [[Neil Armstrong]], fan 'e [[Apollo 11]]-missy, set as earste [[minske]] foet op 'e [[moanne (byplaneet fan de Ierde)|moanne]].
* [[30 july|30]] - [[Johan van Seijst]], [[Sikke Sikkema]] en [[Johannes Westra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1969|116e]] [[PC]]. Johan van Seijst wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
;augustus
* [[8 augustus|8]]-[[9 augustus|9]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[stêd]] [[Los Angeles]] fine de [[Tate-moarden]] plak, wêrby't 6 minsken ombrocht wurde. Yn har wente oan Cielo Drive yn 'e [[wyk]] [[Hollywood]] wurdt de acht en in heale [[moanne (tiid)|moanne]] [[swierens|swiere]] [[aktrise]] [[Sharon Tate]], de [[oarehelte|frou]] fan [[regisseur]] [[Roman Polanski]], mei trije fan har [[freonskip|freonen]] en in tafallige omstanner [[fermoarde]] troch trije leden fan 'e [[Manson Family]], de [[sekte]] fan [[Charles Manson]]. Har ûnberne [[poppe]] wurdt neitiid as it sechsde [[slachtoffer]] telt.
*[[15 augustus|15]]-[[18 augustus|18]] - It [[legindarysk]]e [[muzykfestival]] [[Woodstock Festival|Woodstock]] wurdt holden yn in [[greide]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (steat)|New York]]. Der komme mear as 400.000 besikers op ôf.
*18 - De [[orkaan]] [[Orkaan Camille|Camille]], ien fan 'e swierste orkanen ea metten, giet by de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[kust]] fan 'e [[Golf fan Meksiko]] oan lân en rjochtet dêr slimme skea oan. Der komme 259 minsken om.
;septimber
*[[1 septimber|1]] - By [[steatsgreep yn Lybje (1969)|in steatsgreep]] yn [[Lybje]] wurdt [[kening]] [[Idris fan Lybje|Idris]] ôfset en komt [[kolonel]] [[Mûammar Kadaffy]] oan 'e macht.
;novimber
*[[27 novimber|27]] - De [[Al-Wadia-oarloch]] tusken [[Saûdy-Araabje]] en [[Súd-Jemen]] brekt út.

== Berne ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Christi Paul]], Amerikaansk ferslachjouster, nijslêzeresse en sjongster
* [[2 jannewaris|2]] - [[Tommy Morrison (bokser)|Tommy Morrison]], Amerikaansk bokser († [[2013]])
* [[3 jannewaris|3]] - [[Michael Schumacher]], Dútsk autokoereur
* [[14 jannewaris|14]] - [[Dave Grohl]], Amerikaansk muzikant
* [[17 jannewaris|17]] - [[Shay Fox]], Amerikaansk pornoaktrise
* [[21 jannewaris|21]] - [[Karina Lombard]], Amerikaansk aktrise 
;febrewaris
* [[1 febrewaris|1]] - [[Iebele van der Meulen]], Frysk tydskriftredakteur 
* [[8 febrewaris|8]] - [[Joost Karhof]], Nederlânsk sjoernalist en presintator († [[2017]])
* [[11 febrewaris|11]] - [[Arie Loef]], Nederlânsk reedrider
* [[22 febrewaris|22]] - [[Ferdinand de Jong]], Frysk skriuwer
* [[23 febrewaris|23]] - [[Elmar Kuiper]], Frysk dichter, skilder, fideofilmer en performer
;maart
* [[15 maart|15]] - [[Carla Zijlstra]], Frysk hurdrydster
* [[24 maart|24]] - [[Houston (pornografysk aktrise)|Houston]], Amerikaansk pornoaktrise
* [[27 maart|27]] - [[Mariah Carey]], Amerikaansk sjongster
* [[28 maart|28]] - [[Ilke Wyludda]], Dútsk atlete († [[2024]])
;april
* [[2 april|2]] - [[Thomas van der Meer]], Frysk keatser
* [[16 april|16]] -  [[Olivia del Rio]], Brazyljaansk pornoaktrise
* [[21 april|21]] - [[Robin Meade]], Amerikaansk nijslêzeresse en ferslachjouster
;maaie
* [[5 maaie|5]] - [[Johan Abma (fuotballer)|Johan Abma]], Frysk fuotballer
* [[18 maaie|18]] - [[Şenay Özdemir]], Turksk-Nederlânsk útjouster, redaktrise, publisiste en omropster
* [[22 maaie|22]] - [[Kim Holland]], Nederlânsk pornoaktrise
* [[25 maaie|25]] - [[Anne Heche]], Amerikaanske aktrise, filmregisseur en senarioskriuwer. († [[2022]])
* [[28 maaie|28]] - [[Rob Ford]], Kanadeesk politikus († [[2016]])
;juny
* [[9 juny|9]] - [[Dione de Graaff]], Nederlânsk sportpresintatrise
* [[14 juny|14]] - [[Steffi Graf]], Dútsk tennister
;july
* [[9 july|9]] - [[Gert-Jan Segers]], Nederlânsk politikus en skriuwer
;augustus
* [[11 augustus|11]] -  [[Dru Berrymore]], Dútsk pornoaktrise
* [[29 augustus|29]] - [[Michael Stefano]], Amerikaansk pornoakteur, -regisseur en -produsint
;septimber
* [[3 septimber|3]] - [[John Fugelsang]], Amerikaansk akteur, komyk en publisist 
* [[19 septimber|19]] - [[Candy Dulfer]], Nederlânsk saksofoniste
;oktober
* [[23 oktober|23]] - [[Dolly Buster]], Tsjechysk-Dútsk pornoaktrise
* [[25 oktober|25]] - [[Ilⱨam Tohti]], Oeigoersk minskerjochte-aktivist
* [[31 oktober|31]] - [[Heather Lee]], Amerikaansk pornoaktrise
;novimber
* [[19 novimber|19]] - [[Erika Alexander]], Amerikaansk aktrise
* [[20 novimber|20]] - [[Callie Thorne]], Amerikaansk aktrise
;desimber
* [[3 desimber|3]] - [[Albertina Soepboer]], Frysk dichteresse en skriuwster
* [[6 desimber|8]] - [[Alyssa Alps]], Amerikaansk neakenmodel
* [[13 desimber|13]] - [[Leyna Nguyen]], Fjetnameesk-Amerikaansk nijslêzeresse en ferslachjouster
* [[16 desimber|16]] - [[Shane (pornografysk aktrise)|Shane]], Amerikaansk pornoaktrise
;''datum ûnbekend''
* [[Juanita Growing Thunder Fogarty]], Amerikaansk kraleriuwster en borduerster

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[9 jannewaris|9]] - [[Jacques van Egmond]], Nederlânsk baanhurdfytser (* [[1908]])
* [[19 jannewaris|19]] - [[Jan Palach]], Tsjechysk polityk aktivist (* [[1948]])
;febrewaris
* [[25 febrewaris|25]] - [[Johannes Siebinga]], Frysk dokter, amateur-archeolooch en fersetsstrider (* [[1898]])
;maart
* [[4 maart|4]] - [[Giorgio Chiavacci]], Italjaansk skermer (* [[1899]])
* [[5 maart|5]] - [[Martin Hindorff]], Sweedsk siler (* [[1897]])
* [[28 maart|28]] - [[Dwight Eisenhower]], presidint fan 'e [[Feriene Steaten]] (* [[1890]])
* [[31 maart|31]] - [[Anne Smidts]], Frysk keatser (* [[1893]])
;april
* [[22 april|22]] - [[Saverio Ragno]] Italjaansk skermer (* [[1902]])
;juny
* [[1 juny|1]] - [[Ivar Ballangrud]], Noarsk reedrider (* [[1904]])
* [[4 juny|4]] - [[Klaas Dijkstra (pseudowittenskipper)|Klaas Dijkstra]], Frysk amateurwittenskipper en morosoof (* [[1895]])
* [[22 juny|22]] - [[Judy Garland]], Amerikaansk aktrise en sjongster (* [[1922]])
* 22 - [[William F. Hanson]], Amerikaansk komponist en musikolooch (* [[1887]])
* [[23 juny|23]] - [[Volmari Iso-Hollo]], Finsk atleet (* [[1907]])
* [[27 juny|27]] - [[Gerben van Manen (arsjitekt)|Gerben van Manen]], arsjitekt en mei-oprjochter fan de [[SKS]] (* [[1884]])
;july
* [[3 july|3]] - [[Brian Jones]], Ingelsk muzikant (* [[1942]])
* [[7 july|7]] - [[Janke Goslinga]], Frysk moardner (* [[1884]])
* [[29 july|29]] - [[Julio García Fernández]], Spaansk hynstesporter (* [[1894]])
;augustus
* [[1 augustus|1]] - [[Márton Lőrincz]], Hongaarsk wrakselder (* [[1911]])
* [[9 augustus|9]] - [[Sharon Tate]], Amerikaansk aktrise (* [[1943]])
* [[31 augustus|31]] - [[Rocky Marciano]], Amerikaansk bokser (* [[1923]])
;oktober
* [[12 oktober|12]] - [[Sonja Henie]], Noarsk keunstrydster (* [[1912]])
;novimber
* [[5 novimber|5]] - [[Piet Hein van Asperen]], Frysk keunstskilder en reklametekenner (* [[1895]])
* [[8 novimber|8]] - [[Harry Mallin]], Ingelsk bokser (* [[1892]])
* [[13 novimber|13]] - [[Fanny Rosenfeld]], Kanadeesk sprintster (* [[1904]])
;desimber
* [[2 desimber|2]] - [[František Ventura]], Tsjechysk hynstesporter (* [[1895]])
* [[5 desimber|5]] - [[Garrett Gilmore]], Amerikaansk roeier (* [[1895]])
* [[15 desimber|15]] - [[Willy Røgeberg]], Noarsk sportsjitter (* [[1905]])
* [[27 desimber|27]] - [[Sikke de Vries]], Frysk keatser (* [[1888]])
;''datum ûnbekend''
*[[Ale Kerkhof]], Frysk yngenieur en oersetter (* [[1898]])
*[[Willem Kok]], Frysk taalkundige en oersetter (* [[1903]])

==Films==
* ''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]''
* ''[[On Her Majesty's Secret Service (film)|On Her Majesty's Secret Service]]''
* ''[[Paint Your Wagon (film)|Paint Your Wagon]]''

==Muzyk==
;singles
* [[Roger Miller]], ''[[Me and Bobby McGee]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1969| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>rpr85zqf1u1jvjhxppdtl03sl2uvtrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1939</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1712</id>
    <revision>
      <id>1230025</id>
      <parentid>1219755</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Berne */ +</comment>
      <origin>1230025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17416" sha1="4mz1w7k0t1y3i2207x98j0fc5sppn7x" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1930-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[2 jannewaris|2]] - Yn [[nazy-Dútslân]] wurdt de [[Rykssintrale ta Befoarding fan de Joadske Emigraasje]] oprjochte, in [[organisaasje]] dy't de [[emigraasje]] (eins: [[ferballing]]) fan [[Joaden]] út Dútslân oanfiterje moat.
* [[26 jannewaris|26]] - Yn 'e [[Spaanske Boargeroarloch]] nimme de [[faksist]]en fan [[generaal]] [[Francisco Franco]] de [[Kataloanje|Katalaanske]] [[haadstêd]] [[Barseloana (stêd)|Barseloana]] yn. 
* [[28 jannewaris|28]] - Sûnt de [[Fal fan Barseloana]], twa dagen earder, binne al 15.000 [[Kataloanje|Katalanen]] nei [[Frankryk]] flechte.
;febrewaris
* [[22 febrewaris|22]] - [[Nederlân]] erkent it [[faksistysk]]e rezjym fan [[diktator]] [[Francisco Franco]] as it legitime [[regear]] fan [[Spanje]].
* [[27 febrewaris|27]] - [[Frankryk]] erkent it [[faksistysk]]e rezjym fan [[diktator]] [[Francisco Franco]] as it legitime [[regear]] fan [[Spanje]].
* [[28 febrewaris|28]] - It [[Feriene Keninkryk]] erkent it [[faksistysk]]e rezjym fan [[diktator]] [[Francisco Franco]] as it legitime [[regear]] fan [[Spanje]].
;maart
* [[13 maart|13]] - It rjochtlike [[regear]] fan [[Spanje]] moat foar de opmars fan 'e [[faksist]]en fan [[generaal]] [[Francisco Franco]] en foar ûnderlinge wapene konflikten tusken de ferskillende republikeinske faksjes de wyk nimme nei [[Frankryk]] en wurdt in [[regear-yn-ballingskip]].
* [[15 maart|15]] - De [[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaakske]] [[presidint]] [[Emil Hácha]] wurdt ûntbean troch de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]]. Under swiere druk jout er ta oan 'e Dútske easken: [[Tsjechoslowakije]] ferliest syn ûnôfhinklikheid en hâldt op te bestean. It westlik diel wurdt no it [[Protektoraat Bohemen en Moraavje]], dat [[anneksaasje fan Bohemen en Moraavje|tenei diel útmeitsje sil fan nazy-Dútslân]]. It eastlike diel wurdt yn namme ûnôfhinklik as de [[Slowakije (1939-1945)|Slowaakske Republyk]], mar wurdt eins in Dútske [[fazalsteat]]. Yn it uterste easten ropt [[Roeteenje]] ek de ûnôfhinklikheid út ûnder de namme [[Karpato-Oekraïne]].
* [[16 maart|16]] - It [[Hongarije|Hongaarske]] [[leger (lânmacht)|leger]] beset neffens de ôfspraken mei [[nazy-Dútslân]] it uterste easten fan [[Tsjechoslowakije]], dat ûnder de namme [[Karpato-Oekraïne]] juster de ûnôfhinklikheid útrôp.
* [[19 maart|19]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] easket [[Dútske anneksaasje fan it Memellân|de 'weromjefte']] fan it [[Memellân]], in troch [[etnysk]]e [[Dútsers]] bewenne kuststripe fan [[Litouwen]].
* [[21 maart|21]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] easket [[anneksaasje fan Danzig|de anneksaasje]] troch Dútslân fan 'e [[Frije Stêd Danzig]], wêrfoar't tastimming fan [[Poalen]] nedich is. It Poalske [[regear]] yn [[Warsjau]] wegeret ta te jaan oan Hitler syn easken, om't út 'e ûndergong fan [[Tsjechoslowakije]] dúdlik wurden is dat er altyd wol wer mei nije easken komme sil.
* [[22 maart|22]] - [[Litouwen]] stiet it [[Memellân]] ôf oan [[nazy-Dútslân]], dat [[Dútske anneksaasje fan it Memellân|de krite anneksearret]].
* [[28 maart|28]] - De [[faksistysk]]e [[diktator]] [[Francisco Franco]] hâldt syn yntocht yn 'e [[Spanje|Spaanske]] [[haadstêd]] [[Madrid (stêd)|Madrid]].
* [[30 maart|30]] - Yn 'e [[Spaanske Boargeroarloch]] jouwe de lêste republikeinske [[troepen]] har oer oan 'e [[faksistysk]]e [[opstanneling]]en fan [[generaal]] [[Francisco Franco]].
;april
* [[1 april|1]] - De [[Spaanske Boargeroarloch]] einiget nei trije jier bloedferjitten yn in oerwinning foar de [[faksist]]en fan [[generaal]] [[Francisco Franco]], dy't no [[diktator]] fan [[Spanje]] wurdt.
* [[3 april|3]] - De [[Feriene Steaten]] erkenne it [[faksistysk]]e rezjym fan [[diktator]] [[Francisco Franco]] as it legitime [[regear]] fan [[Spanje]].
* [[7 april|7]] - [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] dogge [[Italjaanske ynfal yn Albaanje|in ynfal]] yn [[Albaanje]] nei't [[kening]] [[Zog I fan Albaanje|Zog]] wegeret om yn te stimmen mei nije easken fan Italjaanske kant. De Albanezen biede fûleindich ferset, mar moatte binnen in pear dagen belies jaan. Kening Zog nimt de wyk nei it bûtenlân.
* [[10 april|10]] - It [[Nederlân]]ske [[regear]] lit by it [[Drinte|Drintske]] [[Westerbork]] in [[Kamp Westerbork|flechtlingekamp]] oanlizze foar de opfang fan útwykte [[Dútslân|Dútske]] [[Joaden]].
* [[12 april|12]] - [[Itaalje]] [[Italjaanske anneksaasje fan Albaanje|anneksearret]] [[Albaanje]]. De Italjaanske [[kening]] [[Fiktor Emanuel III fan Itaalje|Fiktor Emanuel&amp;nbsp;III]] wurdt útroppen ta kening fan Albaanje.
* [[28 april|28]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] seit it non-agresjepakt tusken syn lân en [[Poalen]] op.
;maaie
* [[8 maaie|8]] - [[Spanje]] seit syn lidmaatskip fan it [[Folkebûn]] op.
* [[22 maaie|22]] - Yn [[Berlyn]] tekenje de [[nazy-Dútslân|Dútske]] en [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]]s [[Adolf Hitler]] en [[Benito Mussolini]] it [[Staalpakt]], in [[militêr]] bûnsgenoatskip tusken harren lannen.
;july
* [[2 july|2]]-[[4 july|4]] - Yn [[New York (stêd)|New York]] wurdt de earste [[World Science Fiction Convention]] holden.
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Taede Zijlstra]], [[Ynze Kuperus]] en [[Sjouke Helfrich]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1939|88ste]] [[PC]]. Taede Zijlstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[4 augustus|4]] - De [[faksistysk]]e [[Falange (Spanje)|Falange]] wurdt yn [[Spanje]] de iennichst tastiene [[politike partij]].
* [[20 augustus|20]] - By skermutselings oan 'e grins fan [[Mantsjoerije]] en [[Mongoalje]] behellet it [[Reade Leger]] ûnder lieding fan [[generaal]] [[Georgy Zjûkov]] in grutte oerwinning op [[Japan]]ske [[troepen]].
* [[23 augustus|23]] - Yn [[Moskou]] slute de [[Sovjet-Uny]] en [[nazy-Dútslân]] in net-oanfalsferdrach, it [[Molotov-Ribbentroppakt]], ferneamd nei de [[minister]]s fan Bûtenlânske Saken [[Vjatsjeslav Molotov]] en [[Joachim von Ribbentrop]].
* [[26 augustus|26]] - Yn 'e [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] [[haadstêd]] [[Belgrado]] slute de Joegoslavyske [[premier]] [[Dragiša Cvetković]] en de [[Kroäten|Kroätyske]] foaroanman [[Vladko Maček]] in akkoart foar de ynterne [[autonomy]] fan [[Kroaasje]] binnen it Joegoslavyske steatsferbân.
* [[30 augustus|30]] - [[Poalen]] giet oer ta de [[mobilisaasje]] fan syn [[kriichsmacht]].
;septimber
* [[1 septimber|1]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[troepen]] dogge [[Dútske ynfal yn Poalen|in ynfal]] yn [[Poalen]]. Poalen ferklearret [[nazy-Dútslân]] de oarloch. Nazy-Dútslân [[anneksaasje fan Danzig|anneksearret]] de [[Frije Stêd Danzig]]. Begjin fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].
* [[3 septimber|3]] - It [[Feriene Keninkryk]], [[Frankryk]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Nij-Seelân]] ferklearje [[nazy-Dútslân]] de oarloch.
* [[4 septimber|4]] - [[Nepal]] ferklearret [[nazy-Dútslân]] de oarloch. [[Nederlân]] en [[Belgje]] ferklearje harren [[neutraliteit|neutraal]].
* [[5 septimber|5]] - De [[Feriene Steaten]] ferklearje harren [[neutraliteit|neutraal]].
* [[6 septimber|6]] - [[Súd-Afrika]] ferklearret [[nazy-Dútslân]] de oarloch. [[Egypte]] ferbrekt de [[diplomasy|diplomatike betrekkings]] mei nazy-Dútslân.
* [[9 septimber|9]] - Yn it ramt fan 'e [[Dútske ynfal yn Poalen]] begjint de [[Slach om Warsjau]].
* [[10 septimber|10]] - [[Kanada]] ferklearret [[nazy-Dútslân]] de oarloch.
* [[17 septimber|17]] - De [[Sovjet-Uny]] docht [[Sovjet-ynfal yn Poalen|in ynfal]] yn it easten fan [[Poalen]] en beset it lân oan 'e [[Curzon-liny]] ta.
* [[18 septimber|18]] - It [[regear]] fan [[Poalen]] wykt út nei [[Roemeenje]] en wurdt in [[regear-yn-ballingskip]].
* [[19 septimber|19]] - De earste ûnderdielen fan 'e [[Britske Ekspedysjemacht (1939-1940)|Britske Ekspedysjemacht]] (BEF) lânje yn [[Frankryk]].
* [[21 septimber|21]] - De [[Roemeenje|Roemeenske]] [[premier]] [[Armand Călinescu]] wurdt by in oanslach troch leden fan de [[faksistysk]]e [[Izeren Garde]] [[fermoarde]].
* [[27 septimber|27]] - Ein fan de [[Slach om Warsjau]]: de [[Poalen|Poalske]] [[haadstêd]] kapitulearret foar de [[nazy-Dútslân|Dútske]] oermacht.
* [[29 septimber|29]] - De [[Poalen|Poalske]] [[generaal]] [[Władysław Sikorski]] rjochtet yn [[Frankryk]] de [[Poalske Striidkrêften yn it Westen]] op.
* 29 - De [[Sovjet-Uny]] slút in [[militêr]] bûnsgenoatskip mei [[Estlân]], dat de legering fan 25.000 man fan it [[Reade Leger]] yn Estlân omfiemet.
;oktober
* [[3 oktober|3]] - Yn [[Nederlân]] wurdt it lêste gat tichte yn 'e [[Mardyk (Noardeastpolder)|Mardyk]], om wat de [[Noardeastpolder]] wurde moat hinne. Dêrmei is [[Urk]] gjin [[eilân]] mear.
* 3 - De [[Sovjet-Uny]] slút in [[militêr]] bûnsgenoatskip mei [[Letlân]], dat de legering fan 25.000 man fan it [[Reade Leger]] yn Letlân omfiemet.
* [[6 oktober|6]] - De lêste [[Poalen|Poalske]] [[troepen]] dy't noch trochfochten, jouwe har oer. Hiel [[besetting fan Poalen yn de Twadde Wrâldkriich|Poalen is no beset]]. De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] stelt oan it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] foar om [[frede]] te sluten op basis fan 'e [[status quo]]. De [[Alliëarden]] kinne dit foarstel net serieus nimme.
* [[10 oktober|10]] - De [[Sovjet-Uny]] slút in [[militêr]] bûnsgenoatskip mei [[Litouwen]], dat de legering fan 20.000 man fan it [[Reade Leger]] yn Litouwen omfiemet.
* [[15 oktober|15]] - [[Nazy-Dútslân]] slút mei [[Estlân]] en [[Letlân]] in [[ferdrach]] oer de 'repatriëarring' fan 'e [[Baltyske Dútsers]], de [[etnysk]] [[Dútsers|Dútske]] [[minderheid]] yn dy lannen. Dy 'repatriëarring' nimt lykwols de foarm oan fan in twongen [[deportaasje]].
* [[24 oktober|24]] - [[Underhanneling]]s tusken de [[Sovjet-Uny]] en [[Finlân]] oer it legerjen fan inkele tsientûzenen soldaten fan it [[Reade Leger]] yn Finlân mislearje om't de Finnen út noch yn gjin útlânske militêren op harren gerjochtichheid hawwe wolle.
* [[26 oktober|26]] - [[Nazy-Dútslân]] fiert [[Dútske besetting fan Poalen yn de Twadde Wrâldkriich|de anneksaasje]] út fan 'e [[etnysk]] [[Dútsers|Dútske]] dielen fan [[Poalen]]. De rest fan it besette gebiet wurdt omfoarme ta de [[Generaal-gûvernemint Poalen]].
;novimber
* [[2 novimber|2]] - It eastlike diel fan [[Poalen]], dat beset is troch de [[Sovjet-Uny]], wurdt nei in foar de foarm holden [[referindum]] opdield tusken de [[Sosjalistyske Sovjetrepublyk Wyt-Ruslân]] en de [[Sosjalistyske Sovjetrepublyk Oekraïne]].
* [[4 novimber|4]] - It [[Amerikaanske Kongres]] wiziget de [[Amerikaankse Neutraliteitswet]] sadanich dat it foar it [[regear]] fan [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] mooglik wurdt om [[wapen]]s te leverjen oan it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]]. 
* [[17 novimber|17]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Kriegsmarine]] kriget de opdracht om ek [[passazjiersskip]]pen ta sinken te bringen. Dit betsjut it begjin fan 'e ûnbeheinde [[dûkboat]]oarloch.
* [[30 novimber|30]] - It [[Reade Leger]] fan 'e [[Sovjet-Uny]] falt [[Finlân]] binnen, mar stjit ûnferwachts op fûleindige wjerstân fan it [[Finske Leger]]. Dit is it begjin fan 'e [[Winteroarloch]].
;desimber
* [[14 desimber|14]] - Op útstel fan [[Argentynje]] en [[Oerûguay]] wurdt de [[Sovjet-Uny]] út it [[Folkebûn]] setten foar de [[Winteroarloch|ynfal yn Finlân]].
* [[23 desimber|23]] - De earste [[Kanada|Kanadeeske]] [[troepen]] lânje yn [[Frankryk]].

== Berne ==
;jannewaris
* [[8 jannewaris|8]] - [[Manfred de Graaf]], Nederlânsk akteur. († [[2018]])
* [[10 jannewaris|10]] - [[Scott McKenzie]], Amerikaansk sjonger († [[2012]])
* [[17 jannewaris|17]] - [[Itty Sluis]], Frysk skriuwster († [[2011]])
;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - [[Jacqueline de Jong]], Nederlânsk keunstnaresse († [[2024]])
* [[15 febrewaris|15]] - [[Ole Ellefsæter]], Noarsk skyrinner († [[2022]])
* [[19 febrewaris|19]] - [[Roel Slofstra]], Frysk trûbadoer
* [[27 febrewaris|27]] - [[Kenzō Takada]] - Japansk stilist († [[2020]])
;maart
* [[8 maart|8]] - [[Lidia Skoblikova]], Russysk reedrydster
* [[9 maart|9]] - [[Eef Brouwers]], Nederlânsk bestjoerder, amtner, sjoernalist en nijslêzer († [[2018]]) 
* [[15 maart|15]] - [[Gunnar Daan]], Nederlânsk arsjitekt († [[2016]])
;april
* [[13 april|13]] - [[Seamus Heaney]], Noardiersk dichter en oersetter († [[2013]])
* [[19 april|19]] - [[Ali Chameneï]], Iraansk presidint en [[grutajatollah]] († [[2026]])
* [[20 april|20]] - [[Peter S. Beagle]], Amerikaansk skriuwer
* [[21 april|21]] - [[Wim Bors]], Frysk fotograaf, skilder en inisjatyfnimmer [[Media Art Festival Fryslân]] († [[2010]])
* [[30 april|30]] - [[Pieter van Vollenhoven]], Nederlânsk bestjoerder en prins
;maaie
* [[1 maaie|1]] - [[Johano Strasser]], Dútsk skriuwer, útjouwer en politikolooch
* [[7 maaie|7]] - [[Ruud Lubbers]], premier fan [[Nederlân]] († [[2018]])
* [[17 maaie|17]] - [[Wim de Bie]], Nederlânsk komediant († [[2023]])
* 17 - [[Kea Homan]], Nederlânsk keunstenares († [[2024]])
* [[23 maaie|23]] - [[Maarten Biesheuvel]], Nederlânsk sdkriuwer († [[2020]])
* [[24 maaie|24]] - [[Gert Schutte]], Nederlânsk politikus († [[2022]])
;juny
* [[10 juny|10]] - [[Jelle Buising]], Frysk musikus († [[2013]])
* [[29 juny|29]] - [[Sante Gaiardoni]], Italjaansk hurdfytser († [[2023]])
;july
* [[4 july|4]] - [[Ria Bremer]], Nederlânsk sjoernaliste en presintatrise
* [[11 july|11]] - [[Seth Gaaikema]], Nederlânsk kabaretier, musicalskriuwer en fertaler († [[2014]])
* [[20 july|20]] - [[Hanneke Groenteman]], Nederlânsk sjoernaliste en presintatrise
* [[28 july|28]] - [[Jan-Just Bos]], Nederlânsk roeier, botanikus en presintator († [[2003]])
;augustus
* [[11 augustus|11]] - [[Pier Alma]], Frysk fuotballer († [[2000]])
* [[31 augustus|31]] - [[Clyde Warrior]], Amerikaansk aktivist († [[1968]])
* 31 - [[Jerry Allison]], Amerikaansk drummer († [[2022]])
;septimber
* [[5 septimber|5]] - [[Claudette Colvin]], Amerikaansk minskerjochte-aktiviste († [[2026]])
;oktober
* [[14 oktober|14]] - [[Willem de Ridder]], Nederlânsk keunstner († [[2022]])
* [[18 oktober|18]] - [[Lee Harvey Oswald]], moardner fan 'e Amerikaanske presidint [[John F. Kennedy]] († [[1963]])
* [[27 oktober|27]] - [[John Cleese]], Ingelsk akteur
;novimber
* [[7 novimber|7]] - [[Eiður Svanberg Guðnason]], Yslânsk politikus († [[2017]])
* [[10 novimber|10]] - [[Russell Means]], Amerikaansk aktivist en akteur († [[2012]])
* 10 - [[Eugènie Herlaar]], Nederlânsk nijslêzer († [[2024]])
* [[26 novimber|26]] - [[Tina Turner]], Switsersk/Amerikaansk sjongeres († [[2023]])
;desimber
* [[10 desimber|10]] - [[Jant van der Weg]], Frysk skriuwster en sjoernaliste
* [[21 desimber|21]] - [[Cees Andriesse]], Frysk natuerkundige, skriuwer en wittenskipshistoarikus
;''datum ûnbekend''
* [[Victor Golla]], Amerikaansk antropolooch en taalkundige

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[8 jannewaris|8]] - [[Charles Eastman]], Amerikaansk histoarikus en skriuwer (* [[1859]])
* [[9 jannewaris|9]] - [[Nynke fan Hichtum]], Frysk skriuwster (* [[1860]])
* [[22 jannewaris|22]] - [[Peder Østlund]], Noarsk reedrider (* [[1872]])
* [[28 jannewaris|28]] - [[William Butler Yeats]], Iersk dichter (* [[1865]])
;maart
* [[2 maart|2]] - [[Howard Carter]], Ingelsk argeolooch (* [[1874]])
* [[28 maart|28]] - [[Mario Lertora]], Italjaansks turner (* [[1897]])
;april
* [[16 april|16]] - [[Jan Hepkes Wouda]], Frysk fellekeapman en swetser (* [[1862]])
;july
* [[1 july|1]] - [[Louis Davids]], Nederlânsk kabaretier en revu-artyst (* [[1883]])
* [[19 july|19]] - [[Willem Cornelis de Groot]], Frysk arsjitekt (* [[1853]])
;augustus
* [[10 augustus|10]] - [[Carlo Galimberti]], Italjaansk gewichtheffer (* [[1894]])
* [[22 augustus|22]] - [[Johannes Kolk]], Frysk politikus (* [[1878]])
;septimber
* [[23 septimber|23]] - [[Sigmund Freud]], Eastenryksk psychiater (* [[1856]])
;oktober
* [[1 oktober|1]] - [[Anne Veenbaas]], [[feearts]] (* [[1884]])
* [[23 oktober|23]] - [[Zane Grey]], Amerikaansk skriuwer (* [[1872]])
;novimber
* [[8 novimber|8]] - [[Engel Molenaar]], Flylânsk ûnderwizer en publisist (* [[1868]])
* [[20 novimber|20]] - [[Onno Harmens Sytstra]], Frysk skriuwer (* [[1858]])
;desimber
* [[14 desimber|14]] - [[Helene Kröller-Müller]], Nederlânsk keunstsamler (* [[1869]])

;''datum ûnbekend''
*[[Valentine McGillycuddy]], Amerikaansk legerdokter en boargemaster (* [[1849]])

== Literatuer ==
;prizen
* De Finske skriuwer [[Frans Eemil Sillanpää]] wint de [[Nobelpriis foar de Literatuer]] 
;romans
* [[Arthur van Schendel]], ''De Zeven Tuinen''
;ferhalebondels
* [[Jean-Paul Sartre]], ''Le Mur''
;toaniel
* [[T.S. Eliot]], ''The Family Reunion''
;non-fiksje
* [[Norbert Elias]], ''Über den Prozeß der Zivilisation''
* [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''Terre des Hommes''

== Muzyk ==
;singles
* [[Glenn Miller Orchestra]], ''In the Mood''
* [[Judy Garland]], ''Over the Rainbow''
* [[Erskine Hawkins]], ''Tuxedo Junction''

== Byldzjende keunst ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Denhaag kunstwerk zuiderpark kat.jpg|''Kat'' (1939) [[Gra Rueb]], De Haach, Suderpark
&lt;/gallery&gt;

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1939| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>4mz1w7k0t1y3i2207x98j0fc5sppn7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brussel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3408</id>
    <revision>
      <id>1230050</id>
      <parentid>1225623</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tsjerken */ [[]] oars</comment>
      <origin>1230050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30347" sha1="korzmd8789q8z04nhnf8eppni3xgrua" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Brussel &lt;br&gt; &lt;small&gt;''Ville de Bruxelles / Bruxelles-Ville'' {[[Frânsk]]) &lt;/small&gt; &lt;br&gt; &lt;small&gt;''Stad Brussel / Brussel-Stad'' ([[Nederlânsk]])&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Brussels Great Market Square.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 280px
| ôfbyldingstekst             = Grutte Merk mei it Stedhûs fan Brussel
| wapen                       = [[Ofbyld:Brussel vlag.svg|border|100px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Greater coat of arms of the City of Brussels.svg|100px]]
| ynwennertal                 = 188.737 &lt;small&gt;(1 jannewaris 2022)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 33,09 km²
| befolkingstichtens          = 5706,21 /km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 70 m 
| lân                       = {{BELf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag_of_the_Brussels-Capital_Region.svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Arrondissemint
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Arrondissemint Brussel-Haadstêd|Brussel-Haadstêd]]
| boargemaster               = Philippe Close (SP)
| stêdsyndieling             = 
| stifting                   = [[976]] &lt;br&gt; [[1229]] (stedsrjochten)
| postkoade                  = 1000 Brussel &lt;br&gt; 1020 [[Laken (Brussel)|Laken]] &lt;br&gt; 1120 [[Neder-Over-Heembeek]] &lt;br&gt; 1130 [[Haren (Brussel)|Haren]] 
| tiidsône                   = [[UTC]] +1
| simmertiid                 = UTC +2
| koördinaten                = {{Koördinaten yn tekst|50_50_48_N_4_21_09_E_type:city_zoom:15_region:BE|50° 50' 48&quot; NB, 4° 21' 9&quot; EL}}
| webside                    = [http://www.brussel.be/ www.brussel.be] &lt;br&gt; [http://www.bruxelles.be/ www.bruxelles.be]
| ôfbylding2                  = Bourse_Bxl_02.JPG
| ôfbyldingstekst2            = Brusselske Oandielebeurs
| ôfbylding3                  = Bruxelles_1.jpg
| ôfbyldingstekst3            = Keninklik Paleis
| mapname                     = Belgje
| mapwidth                    = 280
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 48
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4
| lon_min                     = 21
| lon_sec                     = 9
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Lizzing yn Belgje
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
{{Oar|de Belgyske haadstêd Brussel|Brussel (betsjuttingsside)}}
'''Brussel''' ([[Frânsk]]: ''Ville de Bruxelles'' of ''Bruxelles-Ville'', [[Nederlânsk]]: ''Stad Brussel'' of ''Brussel-Stad'') is een gemeente yn it [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]] en de [[haadstêd]] fan [[Belgje]], de [[Flaamske Mienskip]] en de [[Frânske Mienskip]]. De stêd is ek it sit fan de [[Jeropeeske Uny]] en de [[Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]].

Brussel is in twatalige stêd, dêr't Frânsk (85-90%) en [[Nederlânsk]] (10-15%) sprutsen wurdt. As haadstêd fan Belgje is Brussel it plak dêr't it nasjonaal regear festige is, dêr't de kening kroane wurdt en dêr't de keninklike famylje wennet. 

Mei goed 180.000 ynwenners is Brussel de fyfde grutte gemeente neffens ynwennertal yn Belgje. De gemeente is ien fan de 19 gemeenten fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest, dat ornaris ek &quot;Brussel&quot; neamd wurdt en dy hat goed 1,2 miljoen ynwenners. Yn de [[Stedsregio Brussel]] wenje goed 1,8 miljoen minsken en is dêrmei de grutste fan Belgje.

== Namme ==
De namme Brussel is ôflaat fan de gearstalling út it [[Aldnederfrankysk]]e ''bruoc'' (broek/sompe) en ''sella'' (wenplak), dus ''Bruocsella'' (wenplak yn/by de sompe). Om [[1015]] hinne komt de namme yn it [[Latyn]] foar it earst foar as ''Brosella''. Yn it [[Midnederlânsk]] evoluearre de namme ta ''''Bruesele'' en ''Brussele''. De namme soe yn it moderne [[Nederlânsk]] winliken ''Broekzele'' wêze moatte, dochs is stadichoan feroare ta ''Brussel''. It [[Frânsk]]e ''Bruxelles'' stiet noch tichteby de oarspronklike namme.

== Skiednis ==
=== Iere skiednis ===
Yn it Soaniënwâld súdeastlik fan de hjoeddeistige stêd Brussel binne fynsten fan bewenning út it [[Neolitikum]] weromfûn. Yn de [[brûnstiid]] en [[izertiid]] wie der bewenning yn de [[delling]] fan de [[Meänder (rivier)|meänder]]jende rivier de [[Senne (rivier)|Senne]], dêr't benammen [[lânbou]]wers libben. Yn de [[Romeinske tiid]] waarden der [[filla]]'s oan wjerskanten fan de Senne boud. Ut dy tiid komme ek twa grêfheuvels. Yn de [[Merovingen|Merovingyske tiid]], yn de [[6e iuw|sechde]] en [[sande iuw]], ûntstiene op de hegere grûn om de Senne hinne ferskate doarpen. Op de legere grûn om de Senne hinne wiene in stikmannich sompen, dêr't dus de namme &quot;wenplak by de sompe&quot; nei wiist.

=== Midsiuwen ===
[[Ofbyld:Stadszegel.png|thumb|left|Aldste bewarre stedssegel fan Brussel út 1257 mei it [[Midnederlânsk]] râneskrift: INGESIGELE · DER · PORTERS · VAN · BRUSLE]]
Yn de [[njoggende iuw]] woeksen de doarpen oaninoar fêst en waard in [[boarch]] op ien fan de trije eilannen yn de Senne boud. De stêd waard in merkplak fan de lânbou yn de omkriten. Troch de lizzing oan de Senne, dy't yn de [[Dijle]] útmûnet en dy't op syn bar yn de [[Skelde]] útmûnet krige Brussel in ferbining mei de see en kaam op in hannelsrûte fan de âldere stêden [[Brugge]] nei [[Keulen]] te lizzen. Hannelers en hânwurklju fêstigen harren yn Brussel dy't part fan de twadde ferstedsking fan Noardwest-Jeropa yn de midsiuwen wie.

Bestjoerlik lei Brussel yn de [[Brabângoa]] en it [[bisdom Kamerryk]] yn it hartochdom [[Nederloataringen]]. De goa Brabân bestie út fjouwer greefskippen, dêr't it greefskip Brussel de meast eastlike fan wie. Justjes foar it jier [[1000]] kaam it Brussel yn it besit fan de greef fan [[Leuven]], dy't mooglik in kastiel op de [[Koudenberg]] hie.

De greven fan Leuven en Brussel waarden oan de ein fan de [[alfde iuw]] lângreven fan Brabân. Yn [[1106]] waarden se hartoch fan Nederloataringen en oan de ein fan de tolfde iuw waarden se yn it lângreefskip Brabân ferheft ta hartoch fan [[Hartochdom Brabân|Brabân]]. Brussel waard yn dy snuorje hieltyd wichtiger yn it neidiel fan Leuven. Beide stêden woeksen lykwols troch it opbloeien fan de hannel yn dy tiid.

Yn [[1229]] krige Brussel [[stedsrjochten]] fan hartoch [[Hindrik I fan Brabân]]. De stêd krige doe de earste stiennen stedsmuorre. Dy waard fjouwer kilometer lang en krige sân stedspoarten. De tekstylsektor kaam yn dy snuorje fluch op. De Lekkengilde, dy't yn de [[trettjinde iuw]] ûntstie, hie in grutte ynfloed op dy yndustry. De skieppetylt om Brussel hinne koe de fraach net mear beneikomme. In soad wol en oare grûnstoffen waarden ymportearre. Lekken waard fier oer de grinzen eksportearre. De [[beginen]], dy't om [[1250]] in grut Begynhôf stiften, foarmen in wichtich part fan dy sektor. 

Yn [[1236]] en [[1276]] wiene der grutte stedsbrannen yn Brussel. Yn de [[fjirtjinde iuw]] rekke de lekkenyndustry op syn hichtepunt. De stêd woeks tige by tige en doe wie der in nije stedsmuorre nedich. Dy waard yn [[1357]] boud en waard wol acht kilometer lang. Doe krige it hjoeddeistige sintrum fan Brussel syn fiifhoekige foarm. Brussel woeks fan 80 oant 509 bunder. Yn dy snuorje waard it grutte [[Stedhûs fan Brussel]] oan de [[Grutte Merk (Brussel)|Grutte Merk]] boud, dy't it ekonomysk sintrum fan de stêd wie.

Doe't hartoch [[Filips I fan Brabân]] yn [[1430]] ferstoar gie it hartochdom Brabân oer ta syn neef [[Filips de Goede]] fan Boergonje. Dêrtroch kaam Brussel ûnder de Boergonjers te fallen. Itselde jiers waard úteinset mei de útwreiding fan it kastiel op Koudenberg dy't waard winliken in wier paleis waard. Brussel waard troch it foltôgjen fan it kastiel yn [[1459]] de haadresidinsje fan hartoch Filips en dus it bestjoerlike sintrum fan it [[Hartochdom Boergonje|Boergondyske Ryk]]. 

[[Ofbyld:Brussel 1657 Janssonius.jpg|thumb|left|Kaart fan Brussel fan 1657 troch Blaeu]]
De ekonomy bleau yn dy snuorje trochwaaksen, alhoewol't de lekkenyndustry syn bêste jierren hân hie. De Brusselske wandtapiten en [[retabel]]s kamen dêrfoar yn plak. Ek de Brusselske skilderskoalle waard wichtich en produsearre guon grutte skilders, lykas [[Lucas Achtschellinck]], dochs soe net útgroeie ta it nivo fan dy fan Brugge en [[Antwerpen]]. De krêft fan Brussel lei yn spesjalisearre lúkse-yndustryen. Hartoginne [[Marije fan Boergonje]] joech tastimming fan it graven fan in kanaal fan Brussel nei de Dijle sa't it steapelrjocht fan [[Mechelen]] op de Senne te mid wurde koe. Om't it Boergondysk Hof yn Brussel fêstige wie en syn belied sintralistysk wie, woeks de foarstlike macht yn it neidiel fan de stedske autonomy sa't dy oanwêzich wie yn stêden lykas Antwerpen en Leuven. Dat late wol gauris ta ûntefredenens by de boargers en benammen de [[patrysjer]]s, benammen doe't Marije fan Boergonje mei [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan fan Habsburch]] boaske. De befolking fan Brussel, allyk dy fan Flaanderen, fertrouden him net. Doe't Marije yn [[1482]] op jonge jierren ferstoar, ûntstie der in fûle striid om it regintskip fan har minderjierrige soantsje [[Filips de Skiene]]. Hja woene de hearskippij fan Maksimiliaan net erkenne. Dy liet lykwols twa Brusselske ôffeardigen ûnthalzje. Yn [[1486]] waard er keizer fan it [[Hillige Roomske Ryk]] en kaam nei Brussel om syn residinsje te belûken. Syn Dútske soldaten waarden troch de stedsmilysjes oanfallen. Dêrnei rekke der in bloedige kriich út tusken Brussel en de Flaamske opstannelingen tsjin de Habsburgers en Boergonjers. In jier letter koe [[Albrecht fan Saksen]] Brussel foar Maksimiliaan oermasterje. Doe't Filips de Skiene folwoeksen waard boaske er [[Jehanna de Sljochtsinnige]] fan Kastylje. Filips ferstoar yn [[1506]] en waard opfolge troch syn soan [[Karel V]] fan Habsburch. Yn [[1516]] waard Karel yn de Brusselske [[Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Goedele|Sint-Michieltsjerke]] kroane ta kening fan Spanje en yn [[1519]] folge er syn pake Maksimiliaan op as aartshartoch fan de Eastenrykske erflannen en keizer fan it Hillige Roomske Ryk. Under it bestjoer fan Karel berikte Brussel syn grutste bloei en waard it sintrum fan syn wrâldryk.

=== Iermoderne tiid ===
[[Ofbyld:Jan Baptist Bonnecroy - Vue de Bruxelles.jpg|thumb|500px|Utsicht op Brussel yn 1665 troch [[Jan-Baptist Bonnecroy]]]]
Under it bestjoer fan Karel kaam it [[protestantisme]] op. Hy moast der neat fan hawwe en ûnder syn bewâld waard de [[ynkwisysje]] organisearre en besocht er it opkommend protestantisme foel te bestriden, benammen troch ketterferbaarnen. Yn [[1555]] stapte Karel V op ta geunst fan syn soan [[Filips II fan Spanje|Filips II]], dy't de ynkwisysjepolityk fuortsette. Yn [[1559]] ferfear Filips nei Spanje en liet de polityk yn hannen fan syn healsuster, lânfâdesse [[Margareta fan Parma]]. It [[kalvinisme]] waard reedlik populêr yn de stêd en omkriten en ek de [[geuzen]] namen stêden yn de buert yn fan de Spanjerts. Filips stjoerde yn [[1567]] de [[hartoch fan Alva]] nei de Nederlannen om de opstân del te bêdzjen. Dat slagge him net, de [[byldestoarm]] kaam ek yn Brussel en de kalvinisten krigen de macht yn hannen yn de stêd. Brussel sleat him ynearsten by de [[Uny fan Utert (1579)|Uny fan Utert]] oan en der ûntstie in Brusselske Republyk. Lykwols in soad stêden yn de omkriten foelen wer yn Spaanske hannen en dêrtroch ferhuzen de Steaten-Generaal earst nei Antwerpen en letter nei [[Middelburch (stêd)|Middelburch]]. It kalvinisme wie noch sterk yn de stêd, dochs Brussel rekke hieltyd mear isolearre fan de protestantske Nederlannen. Yn [[1584]] sette it Belis fan Brussel troch de Spaanske lânfâd [[Aleksander Farnese]] útein en yn [[1585]] joech de stêd him oer. Brussel waard de haadstêd fan de [[Spaanske Nederlannen]], dêr't tenei de [[kontrareformaasje]] hearske. De protestanten moasten ferfarre of nei it katolike leauwe weromgean en dat late ta it kommen fan de [[jezuïten]] (1586) en [[augustinen]] (1601) en ek de definitive skieding tusken de protestantske Noardlike en katolike Súdlike Nederlannen. In soad flechten nei de [[Noardlike Nederlannen]]. 

Yn [[1595]] waard Filips II syn neef [[Albrecht fan Eastenryk]] oansteld as lânfâd fan de Súdlike Nederlannen. Yn [[1599]] boaske er mei Filip syn dochter [[Isabella fan Spanje|Isabella]], dy't yn jier dêrfoar de Spaanske Nederlannen urven hie. Under harren bestjoer bloeide Brussel op as haadstêd. Nei it ferstjerren fan Isabella yn [[1633]] en om't hja gjin bern hiene, kamen de Súdlike Nederlannen werom yn Spaanske hannen. It gebiet, mei Brussel as haadstêd kaam stadichoan hieltyd mear ûnder druk te stean fan it ekspansionisme fan de Frânske kening [[Loadewyk XIV fan Frankryk|Loadewyk XIV]]. 
[[Ofbyld:Volders 1666.png|thumb|Sicht op Brussel foar it bombardemint fan 1666 troch [[Lancelot Volders]]]]
Dat late ta ferskate krigen tusken de Spanjerts en de Frânsken. Yn augustus [[1695]] waard Brussel ferwoastgjend besketten yn de [[Njoggenjierrige Kriich]] tusken Frankryk en de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]], dêr't Spanje ek by belutsen rekke. Likernôch 4.000 huzen rekken skeind en ek it Stedhûs rekke skansearre, dêr't in soad keunstwurken by ferlern giene. Nei't de Frânsken harren weromlutsen waard Brussel weropboud en krige de Grutte Merk syn hjoeddeistich oansjen.
 
Nei de [[Spaanske Súksesjekriich]] kamen de Súdlike Nederlannen fannijs ûnder Eastenryksk bestjoer. Keizerinne [[Maria Teresa fan Eastenryk|Maria Teresa]] stelde [[Karel Aleksander fan Loataringen]] oan as lânfâd yn de Súdlike Nederlannen. Der bruts in tiid fan frede út en ferskate urbanisaasjeplannen yn de stêd waarden útfierd. Nei in tal herfoarmings dy't keizer [[Joazef II fan Eastenryk|Joazef II]] oan de ein fan de [[achttjinde iuw]] besocht troch te fieren kaam er op wjerstân te mjitte. Ferskate protesten brutsen út yn Brussel en oare stêden. De [[Feriene Nederlânske Steaten]] rôp syn ûnôfhinklikens út yn [[1790]].Yn [[1794]] kamen de Frânsken fannijs en ferdreaune de Eastenrikers oer de [[Ryn]] hinne. Dêrtroch kaam Brussel yn hannen fan de [[Earste Frânske Republyk]].

=== Moderne tiid ===
==== Njoggentjinde iuw ==== 
[[Ofbyld:Bruxelles 1.jpg|thumb|Keninkik Paleis]]
Nei de delgong fan [[Napoleon]] waard by it [[Kongres fan Wenen]] yn [[1815]] bepaald dat de Súdlike Nederlannen part wurde soe fan it nije [[Feriene keninkryk fan de Nederlannen]] mei [[Willem I fan de Nederlannen|Willem I fan Oranje]] as kening. Brussel waard, tegearre mei [[Amsterdam]] de haadstêd fan it nije keninkryk. Yn [[1820]] waard úteinset mei it ferbouwen fan twa amtresidinsjes ta it [[Keninklik Paleis fan Brussel]]. Doe't itselde jiers it Paleis fan de Steaten-Generaal ôfbaarnde, waard op itselde plak in nij gebou boud, dy't hjoed-de-dei it Paleis fan de Naasje, it sit fan it Belgysk parlemint is. It belied fan kening Willem wie it stribjen en meitsje Nederlânsk de offisjele taal. Dat late ta ferset fan de Frânsktaligen en de katoliken tsjin dy ûnderwiispolityk en der ûntstie suver in skoalstriid. Nei [[1825]] sleaten liberalen en katoliken byinoar oan en yn [[1828]] kaam de Uny fan katolike en liberale opposysje fan 'e grûn. Ynearsten stribbe dy Uny gjin ûnôfhinklikens nei mar late lang om let ta de [[Belgyske Revolúsje]]. Under ynfloed fan de minne ekonomyske tastân en de Julyrevolúsje yn Frankryk brutsen der op [[25 augustus]] [[1830]] lytse rebûljes út yn Brussel. Jûns rûn it út 'e hân. Huzen fan rike Nederlanners waarden yn 'e brân stutsen. De oardertsjinsten koene de sitewaasje net de baas en de folgjende dei hie de Brusselske boargerij sels ek noed slachtoffer te wurden. Hja besleaten in boargerwacht op te rjochtsjen. Op [[23 septimber]] luts prins [[Freark fan de Nederlannen (1797-1881)|Freark]] mei it leger Brussel yn, dochs moast nei tefolle ferset fan de separatisten de stêd wer ferlitte. Op [[4 oktober]] waard de ûnôfhinklikens útroppen. 

[[Ofbyld:Palais de Justice from Hilton.jpg|thumb|Paleis fan Justysje]]
Op [[21 july]] [[1831]] kaam [[Leopold I fan Belgje|Leopold I]] op de troan as earste Kening fan de Belgen. Brussel waard de haadstêd fan de nije Belgyske steat. Yn [[1830]] wie Brussel in Brabânske stêd dêr't it Nederlânsk yn de foarm fan it pleatslike Brabânske dialekt de fiertaal wie. Nei de ûnôfhinklikens kaam der in grutte ynstream fan Frânsken (flechte revolúsjonêren en oaren) en Waalske amtners dy't it nije Belgyske bewâld oanluts út de Waalske provinsjes om syn nasjonale administraasje mei op te foljen. Dat bewâld waard behearske troch de hegere boargerij en adel dêr't guon fan harren it stimrjocht doe fan hiene. Hja woene de nasjonale ynstellings allinnich yn harren taal útbouwe. Dêrtroch rekke it Nederlânsk ferballe út alle stedske ynstellings en bestjoer. Dy taalkundige diskriminaasje hong gear mei sosjale en politike diskriminaasje fan de gewoane befolking en legere boargerij. Nijsgjirrich is it ûntstean fan de Brusselske sprektaal dy't winliken in fariant fan it Nederlânsk mei in sterke ynfloed fan it Frânsk wie. 

Yn de [[njoggentjinde iuw]] krige Brussel in sterke yndustriële ûntjouwing. Yn [[1832]] waard it [[Kanaal Brussel-Charleroi]] yn gebrûk nommen. It spoar fan Brussel nei Mechelen wie it earste spoar op it Jeropeeske fêstelân. Yn it midden fan dy iuw waard de stêd yn it easten en suden flink útwreide.

[[Ofbyld:Coin Walvis, rue Antoine Dansaert.JPG|thumb|Rue Antoine Dansaert/Antoine Dansaertstraat]]
Under kening [[Leopold II fan Belgje|Leopold II]], dy't wol de &quot;kening-arsjitekt&quot; neamd waard, waarden guon prestizieuze gebouwen foar haadstedske ynstellings boud. Guon grutte parken en leanen waarden oanlein en mear wiken waarden byboud. In part fan de Senne waard oerkape, om't de rivier in wiere rioel wie en sykten meibrocht. Dat joech mear romte en lis widere bûlevaars oan nei it foarbyld fan [[Parys]]. Troch swiere druk fan de oerheid en troch de ynstream fan Walen en Frânsken ûntstie der in oanhâldende ferfrânsking fan de befolking. Yn it midden fan de [[tweintichste iuw]] wiene de Frânsktaligen pas yn de mearderheid. Mank mei dy evolúsje woeks ek it haadstedsk gebiet. Yn de iere njoggentjinde iuw wiene der mar seis gemeenten om de haadstêd hinne, mar nei it ferstedskjen en ferfrânskjen tanamen, waarden omlizzende gemeenten taheakke. Dat barde ornaris by de tsienjierlikse taletellings sadree't it tal Frânsktaligen en twataligen boppe beskate grinzen rekken, waard de belutsen gemeente by it haadstedsk gebiet taheakke.

==== Tweintichste iuw ====
Yn de [[Earste Wrâldkriich]] boude de Dútske besetter op in gersstripe by [[Haren (Brussel)|Haren]] guon houten loadsen foar [[seppelin]]s. Dat foarme it grûnwurk foar de earste nasjonale lofthaven fan Belgje. Yn [[1921]] waarden Haren, [[Laken (Brussel)|Laken]], [[Neder-Over-Heembeek]] en noardlike gebieten by Brussel anneksearre, sa't de stêd de grutste gemeente fan it Brusselsk gewest waard.

[[Ofbyld:De Brouckèreplein Brussel juli 2021.jpg|thumb|Place De Brouckère/De Brouckèreplein]]
Brussel waard op [[17 maaie]] [[1940]] troch [[Nazy-Dútslân]] beset. Op [[28 maaie]] joech it Belgyske leger him oer en kaam de kening werom yn syn paleis yn Laken. Op [[28 oktober]] dat jiers drukten de besetters harren wetten oangeande de [[Joaden]] troch. Fan de 21.734 Brusselske Joaden boppe de 15 jier waarden 12.000 registrearre en 4.460 waarden deportearre. Yn septimber [[1942]] waard de gemeente Grut-Brussel oprjochte dy't beheard waard troch pro-Dútske politisy. Op [[3 septimber]] [[1944]] waard Brussel troch Britske troepen ûnder lieding fan generaal Sir Miles Dempsey befrijd. Dat jier wiene der ek bombardeminten op de stêd troch Dútske V1-raketten.

[[Ofbyld:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|It Berlaymontgebou, haadkantoar fan de jeropeeske Kommisje]]
Nei de kriich waard Brussel modernisearre, benammen de ynfrastruktuer. De [[Noard-súdferbining (Brussel)|Noard-súdferbining]] waard iepene en yn [[1958]] waard it noardwesten fan Brussel, it mêd fan it ''Heizelplateau'', yn it ramt fan ''Expo 58'' feroare. Der waarden tunnels yn de [[R20 (Belgje)|lytse ring]] oanbrocht en úteinset mei it oanlizzen fan de [[R0 (Belgje)|grutte ring]]. Neitiids krige Brussel hieltyd mear te krijen mei it begryp &quot;[[brusselisearring]]&quot;, in ûngeunstige term foar it stedske ûntjaan fan Brussel yn de [[1960-er jierren|1960-er]] en [[1970-er jierren]]. Yn it ramt fan [[de facto]] &quot;haadstêd fan Jeropa&quot; en it sit fan de [[Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje]] waarden wiken platskood en meitsje plak foar grutte kantoargebouwen, it [[Manhattanplan]]. Yn [[1976]] waard de earste [[metro]]line yn Brussel iepene.

Ek yn dy snuorje wie der in soad ymmigraasje nei Brussel. De grutstedske befolking waard oanfolle mei arbeidsmigranten út [[Súd-Jeropa]], [[Noard-Afrika]], benammen [[Marokkanen]], en [[Turkije]]. Yn de [[1980-er jierren|1980-er]] en [[1990-er jierren]] sette dy weach troch mei saneamde famyljewerienings. Dêrnjonken kaam der in grutte ymmigraaasjeweach út Sintraal-Jeropa, benammen [[Poalen (folk)|Poalen]] en troch de funksje as Jeropeeske haadstêd binne der ek in soad oare EU-boargers dy't al as net permanint yn Brussel wenje.

Yn [[1989]] waard it [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]] oprjochte, mei in eigen Brusselsk Parlemint en regear. 

==== Ienentweintichste iuw ====
Yn [[2000]] waard Brussel offisjeel ta ''Capital of Europe'' beneamd en wie tagelyk dat jiers ek [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa]].

Op [[22 maart]] [[2016]] foelen der by terroristyske oanslaggen op de [[Brussels Airport|lofthaven Zaventem]] en it metrostasjon Maalbeek yn Brussel 31 deaden en likernôch 200 ferwûnen. Op [[20 juny]] [[2017]] besocht in terrorist in spikerbom ûntploffe te litten op it [[Stasjon Brussel-Sintraal]], mar dat mislearre. De dieder waard deasketten nei't it mislearre oanstekken fan de bom in lytse ûntploffing feroarsake hie. 

== Geografy ==
=== Lizzing ===
[[Ofbyld:Location City of Brussels.svg|thumb|De gemeente Brussel yn it gewest Brussel-Haadstêd yn read oanjûn]]

De gemeente Brussel (op de kaart yn it read) bestie oarspronklik allinnich út de binnenstêd fan Brussel, de Fiifhoeke ''Pentagon/Vijfhoek'' omreden syn fiifhoekige foarm. Hjoed-de-dei wurdt de gemeente Brussel yn seis stedsdielen yndield. 

De gemeente hat 188.737 ynwenners (1 jannewaris 2022) en hat in oerflak fan 32,61&amp;nbsp;km².

[[Ofbyld:Brussels Hoofdstedelijk GewestGemeenten.png|thumb|270px|left|Gemeenten yn it gewest Brussel-Haadstêd.&lt;br /&gt;
Nûmer 2 jout de gemeente Brussel oan]]

Yn it noarden grinzget de gemeente oan de provinsje [[Flaamsk-Brabân]]. Fierders grinzget de gemeente Brussel ('''2''') oan:

'''7''' [[Jette]]&lt;br /&gt;
'''13''' [[Molenbeek-Saint-Jean/Sint-Jans-Molenbeek]]&lt;br /&gt;
'''1''' [[Anderlecht]]&lt;br /&gt;
'''12''' [[Saint-Gilles/Sint-Gillis]]&lt;br /&gt;
'''17''' [[Uccle/Ukkel]]&lt;br /&gt;
'''19''' [[Watermael-Boitsfort/Watermaal-Bosvoorde]]&lt;br /&gt;
'''4''' [[Etterbeek]]&lt;br /&gt;
'''10''' [[Schaerbeek/Schaarbeek]]&lt;br /&gt;
'''14''' [[Saint-Josse-ten-Noode/Sint-Joost-ten-Node]]&lt;br /&gt;
'''5''' [[Evere]]&lt;br /&gt;
'''3''' [[Ixelles/Elsene]] (yn twaen dield)

De gemeenten [[Ganshoren]] (6), [[Berchem-Sainte-Agathe/Sint-Agatha-Berchem|Sint-Agatha-Berchem]] (11), [[Koekelberg]] (8), Vorst (18), [[Auderghem/Oudergem|Oudergem]] (9), [[Woluwe-Saint-Pierre/Sint-Pieters-Woluwe|Sint-Pieters-Woluwe]] (16) en [[Woluwe-Saint-Lambert/Sint-Lambrechts-Woluwe|Sint-Lambrechts-Woluwe]] (15) hawwe gjin mienskiplike grinzen mei de gemeente Brussel.

=== Wykyndieling ===
[[Ofbyld:Tourist Map Bruksel.jpg|thumb|De Brusselske Fiifhoeke]]
[[Ofbyld:Église Notre-Dame de Laeken (DSCF1248-DSCF1251).jpg|thumb|Us-Leaffroutsjerke (Laken)]]
[[Ofbyld:Laeken Atomium 06.jpg|thumb|Atomium yn Laken]]
* Fiifhoeke (''Pentagon/Vijfhoek''), de histoaryske binnenstêd fan Brussel:
** Sintrumwyk
** Keninklike Wyk (''Quartier Royal/Koninklijke Wijk'')
** ''Quartier des Sablons/Zavelwijk''
** ''Quartier de Marolles/Marollenwijk''
** ''Quartier Midi-Lemonnier/Lemmonier-Zuidwijk'' of Stalingradwyk (''Quartier Stalingrad/Stalingradwijk'')
** Senne of Dansaertwyk
** Kaaiewyk (''Quartier des Quays/Kaaienwijk'')
** ''Quartier Marais Jacqmain/Jacqmain-Broekwijk''
** Frijheidswyk (''Quartier des Libertés/Vrijheidswijk'')
* Eastlike wiken
** Jeropeeske wyk (''Quartier Européen/Europese Wijk'') en Leopoldswyk (''Quartier Léopold/Leopoldswijk'')
** Pleinewyk (''Quartier Squares/Squareswijk'')
* Noardlike wiken
** [[Laken (Brussel)|Laken/Laeken]]
** Mutsaard
** [[Neder-Over-Heembeek]] 
** [[Haren (Brussel)|Haren]]

== Untwikkeling ynwennertal ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1806 !! 1830 !! 1856 !! 1880 !! 1900 !! 1920 !! 1947 !! 1961 !! 1970 !! 1981 !! 1990 !! 2000 !! 2010 !! 2020 !! 2022 
|-
| 73.928 || 98.279 || 159.809 || 183.315 || 218.623 || 203.058 || 184.838 || 170.489 || 161.080 || 139.678 || 136.706 || 133.859 || 157.672 || 185.103 || 188.737 
|}
&lt;small&gt;* Boarne: NIS&lt;/small&gt;

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Les Galeries Royales Saint-Hubert.jpg|thumb|Keninklike Hubertusgaleryen]]
* De âlde binnenstêd fan Brussel mei syn smelle stegen in strjitten
* [[Grutte Merk (Brussel)|Grutte Merk]]
* [[Stedhûs fan Brussel]]
* ''Broodhuis/Maison du Roi''
* [[Beurs fan Brussel]]
* [[Keninklike Muntskouboarch]], dêr't yn [[1830]]] de [[Belgyske Revolúsje]] útbruts
* Stânbyld fan [[Manneken Pis]]
* ''Beenhouwersstraat''
* Keninklike Hubertgaleryen
* [[Atomium]], in tige ferneamd monumint dat in izerkristal foarstelle moat dy't 150 miljard kear fergrutte is. It waard yn it ramt fan de [[Wrâldútstalling]] fan 1958.
* [[Keninklik Paleis fan Brussel]]
* [[Jubelpark]], mei syn hallen, museums, park en triomfbôge dy't oanlein binne yn it ramt fan de fyftichste jierdei fan de Belgyske ûnôfhinklikens

== Tsjerken ==
[[Ofbyld:(Belgium) St. Michael &amp; St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg|thumb|Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Goedele]]
* [[Katedraal fan Brussel|Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla]]
* [[Kapelletsjerke]]
* Sint-Jabik op de Koudenberg
* Us-Leaffroutsjerke (Laken)
* Us-Leaffrou-ta-Saveltsjerke
* Tsjerke Us-Leaffrou Fan Finisterrae
* Sint-Katelinetsjerke
* Sint-Jehannes Baptist ta Begynhôftsjerke
* Sint-Jehannes en Sint-Steventsjerke fan de Minimen
* Sint-Niklaastsjerke
* Brigittinnetsjerke

== Kultuer ==
[[Ofbyld:Théâtre de la Monnaie 1.JPG|thumb|Muntskouboarch]]
[[Ofbyld:Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg|100px|thumb|''Manneken Pis'']]
=== Museums (kar-út)===
* Keninklike Museums foar Keunst en Skiednis :
** Keunst en skiednismuseum
** Paviljoen foar Minsklike Driften
** Hallepoarte
** Museums fan it Fiere Easten
** Muzykynstrumintemuseum
* Keninklike Museums fan Skiene Keunsten fan Belgje:
** Oldmasters Museum
** Magritte Museum
** Fin-de-Siècle Museum
** Wiertz Museum
** Meunier Museum
** Keninklike Museum fan Moderne Keunsten
* Keninklike Museum fan it Leger en de Kriichskiednis

=== Iten en útgean ===
[[Ofbyld:Bruxelles 5 rue du Chêne 804.jpg|thumb|Kafee ''Le Poechenellekelder'']]
Brussel is ferneamd om syn iten. [[Sprútkoal|Brusselske sprútsjes]] binne nei de stêd neamd. Fierders binne [[mosselpatat]], waffelkoeken, sûkelarje, patat en bier Brusselske spesjaliteiten. Der is ien restaurant mei twa stjerren en der binne fjouwer restaurants mei ien stjer fan Michelin yn de stêd.

Brussel hat, lykas in soad oare Belgyske stêden, in warber útgeanslibben. In soad útgeansgelegenheden lizze ferspraat oer de stêd hinne, dochs yn it sintrum binne benammen it gebiet om de Beurs en it ''Place Saint Géry/Sint-Goriksplein'' hinne bekend as útgeansbuert.

=== Taal ===
{{Apart|Ferfrânskjen fan Brussel}}
Yn de stêd Brussel, lykas yn de rest fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest, binne it [[Frânsk]] en [[Nederlânsk]] de offisjele talen. De measte ynwenners, forinzen en fêste bûtenlanners brûke almeast it Frânsk as sprektaal. Likernôch 10-15% fan de Brusselske befolking praat Nederlânsk. In part dêrfan praat noch hieltyd it [[Brusselsk]], dat it [[Brabânsk]]e dialekt fan Brussel is. It dialekt is lykwols stadichoan oan it ferdwinen.

== Stêdebannen ==
{|class=&quot;vatop&quot;
|
* 1978 {{Flagge RU}} [[Moskou]] ([[Ruslân]]), fersteld fanwegen [[Russysk-Oekraynske Kriich]]&lt;ref&gt;[https://www.bruzz.be/actua/topadviseur-oekraiense-regering-waarom-brussel-nog-steeds-verzusterd-met-moskou-2022-07-16 ''Topadviseur Oekraïense regearing: Waarom is Brussel nog steeds verzusterd met Moskou?''], BRUZZ, 16 july 2022&lt;/ref&gt;
* 1983 {{Flagge US}} [[Atlanta]] ([[Feriene Steaten]])
* 1992 {{Flagge DE}} [[Berlyn]] ([[Dútslân]])
* 1994 {{Flagge CN}} [[Peking]] ([[Folksrepublyk Sina|Sina]])
* 2003 {{Flagge CZ}} [[Praach]] ([[Tsjechje]])
|
* {{Flagge MA}} [[Tétouan]] ([[Marokko]])&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180724183642/http://www.vvsg.be/Internationaal/Noord-Zuid/Stedenbanden/Pages/Overzicht.aspx Stedenbanden Brussel] vvsg.be&lt;/ref&gt;
* {{Flagge CD}} [[Kinshasa]] ([[Demokratyske Republyk Kongo|Kongo]])
* {{Flagge BR}} [[Brasilia]] ([[Brazylje]])
* {{Flagge SI}} [[Ljubljana]] ([[Sloveenje]])
* {{Flagge ES}} [[Madrid]] ([[Spanje]])
|
* {{Flagge JP}} [[Aichi]] ([[Japan]])
* {{Flagge AL}} [[Tirana]] ([[Albaanje]])
* {{Flagge CA}} [[Montreal]] ([[Kanada]])
* {{Flagge US}} [[Washington D.C.]] ([[Feriene Steaten]])
|
|}

== Keppeling om utens ==
* [http://www.brussel.be/ Offisjele webside (Nederlânsk)]
* [http://www.bruxelles.be/ Offisjele webside (Frânsk)]
* [https://www.ilotsacre.be/ Kaart fan Brussel]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
Foar oare boarnen en literatuer, sjoch de boarnen en bewurkingsskiednis fan dizze siden:
* [[:nl:Brussel (stad)]]
* [[:nl:Geschiedenis van Brussel]]
* [[:en:City of Brussels]]
* [[:de:Stadt Brüssel]]
}}
{{CommonsBalke|Brussels (municipality)}} 

{{Koördinaten|50_50_48_N_4_21_09_E_type:city_zoom:15_region:BE|50° 50' 48&quot; NB, 4° 21' 9&quot; EL}}

[[Kategory:Brussel| ]]
[[Kategory:Plak yn it Brusselsk Haadstedsk Gewest]]
[[Kategory:Gemeente yn it Brusselsk Haadstedsk Gewest]]
[[Kategory:Haadstêd yn Jeropa]]
[[Kategory:Plak stifte yn 976]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1229]]</text>
      <sha1>korzmd8789q8z04nhnf8eppni3xgrua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230052</id>
      <parentid>1230050</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tsjerken */ red</comment>
      <origin>1230052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30348" sha1="dv8d3rn9tzvfzzejkd1yy7k24fof7ub" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Brussel &lt;br&gt; &lt;small&gt;''Ville de Bruxelles / Bruxelles-Ville'' {[[Frânsk]]) &lt;/small&gt; &lt;br&gt; &lt;small&gt;''Stad Brussel / Brussel-Stad'' ([[Nederlânsk]])&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = Brussels Great Market Square.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 280px
| ôfbyldingstekst             = Grutte Merk mei it Stedhûs fan Brussel
| wapen                       = [[Ofbyld:Brussel vlag.svg|border|100px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:Greater coat of arms of the City of Brussels.svg|100px]]
| ynwennertal                 = 188.737 &lt;small&gt;(1 jannewaris 2022)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 33,09 km²
| befolkingstichtens          = 5706,21 /km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 70 m 
| lân                       = {{BELf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag_of_the_Brussels-Capital_Region.svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Arrondissemint
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Arrondissemint Brussel-Haadstêd|Brussel-Haadstêd]]
| boargemaster               = Philippe Close (SP)
| stêdsyndieling             = 
| stifting                   = [[976]] &lt;br&gt; [[1229]] (stedsrjochten)
| postkoade                  = 1000 Brussel &lt;br&gt; 1020 [[Laken (Brussel)|Laken]] &lt;br&gt; 1120 [[Neder-Over-Heembeek]] &lt;br&gt; 1130 [[Haren (Brussel)|Haren]] 
| tiidsône                   = [[UTC]] +1
| simmertiid                 = UTC +2
| koördinaten                = {{Koördinaten yn tekst|50_50_48_N_4_21_09_E_type:city_zoom:15_region:BE|50° 50' 48&quot; NB, 4° 21' 9&quot; EL}}
| webside                    = [http://www.brussel.be/ www.brussel.be] &lt;br&gt; [http://www.bruxelles.be/ www.bruxelles.be]
| ôfbylding2                  = Bourse_Bxl_02.JPG
| ôfbyldingstekst2            = Brusselske Oandielebeurs
| ôfbylding3                  = Bruxelles_1.jpg
| ôfbyldingstekst3            = Keninklik Paleis
| mapname                     = Belgje
| mapwidth                    = 280
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 48
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4
| lon_min                     = 21
| lon_sec                     = 9
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Lizzing yn Belgje
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
{{Oar|de Belgyske haadstêd Brussel|Brussel (betsjuttingsside)}}
'''Brussel''' ([[Frânsk]]: ''Ville de Bruxelles'' of ''Bruxelles-Ville'', [[Nederlânsk]]: ''Stad Brussel'' of ''Brussel-Stad'') is een gemeente yn it [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]] en de [[haadstêd]] fan [[Belgje]], de [[Flaamske Mienskip]] en de [[Frânske Mienskip]]. De stêd is ek it sit fan de [[Jeropeeske Uny]] en de [[Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]].

Brussel is in twatalige stêd, dêr't Frânsk (85-90%) en [[Nederlânsk]] (10-15%) sprutsen wurdt. As haadstêd fan Belgje is Brussel it plak dêr't it nasjonaal regear festige is, dêr't de kening kroane wurdt en dêr't de keninklike famylje wennet. 

Mei goed 180.000 ynwenners is Brussel de fyfde grutte gemeente neffens ynwennertal yn Belgje. De gemeente is ien fan de 19 gemeenten fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest, dat ornaris ek &quot;Brussel&quot; neamd wurdt en dy hat goed 1,2 miljoen ynwenners. Yn de [[Stedsregio Brussel]] wenje goed 1,8 miljoen minsken en is dêrmei de grutste fan Belgje.

== Namme ==
De namme Brussel is ôflaat fan de gearstalling út it [[Aldnederfrankysk]]e ''bruoc'' (broek/sompe) en ''sella'' (wenplak), dus ''Bruocsella'' (wenplak yn/by de sompe). Om [[1015]] hinne komt de namme yn it [[Latyn]] foar it earst foar as ''Brosella''. Yn it [[Midnederlânsk]] evoluearre de namme ta ''''Bruesele'' en ''Brussele''. De namme soe yn it moderne [[Nederlânsk]] winliken ''Broekzele'' wêze moatte, dochs is stadichoan feroare ta ''Brussel''. It [[Frânsk]]e ''Bruxelles'' stiet noch tichteby de oarspronklike namme.

== Skiednis ==
=== Iere skiednis ===
Yn it Soaniënwâld súdeastlik fan de hjoeddeistige stêd Brussel binne fynsten fan bewenning út it [[Neolitikum]] weromfûn. Yn de [[brûnstiid]] en [[izertiid]] wie der bewenning yn de [[delling]] fan de [[Meänder (rivier)|meänder]]jende rivier de [[Senne (rivier)|Senne]], dêr't benammen [[lânbou]]wers libben. Yn de [[Romeinske tiid]] waarden der [[filla]]'s oan wjerskanten fan de Senne boud. Ut dy tiid komme ek twa grêfheuvels. Yn de [[Merovingen|Merovingyske tiid]], yn de [[6e iuw|sechde]] en [[sande iuw]], ûntstiene op de hegere grûn om de Senne hinne ferskate doarpen. Op de legere grûn om de Senne hinne wiene in stikmannich sompen, dêr't dus de namme &quot;wenplak by de sompe&quot; nei wiist.

=== Midsiuwen ===
[[Ofbyld:Stadszegel.png|thumb|left|Aldste bewarre stedssegel fan Brussel út 1257 mei it [[Midnederlânsk]] râneskrift: INGESIGELE · DER · PORTERS · VAN · BRUSLE]]
Yn de [[njoggende iuw]] woeksen de doarpen oaninoar fêst en waard in [[boarch]] op ien fan de trije eilannen yn de Senne boud. De stêd waard in merkplak fan de lânbou yn de omkriten. Troch de lizzing oan de Senne, dy't yn de [[Dijle]] útmûnet en dy't op syn bar yn de [[Skelde]] útmûnet krige Brussel in ferbining mei de see en kaam op in hannelsrûte fan de âldere stêden [[Brugge]] nei [[Keulen]] te lizzen. Hannelers en hânwurklju fêstigen harren yn Brussel dy't part fan de twadde ferstedsking fan Noardwest-Jeropa yn de midsiuwen wie.

Bestjoerlik lei Brussel yn de [[Brabângoa]] en it [[bisdom Kamerryk]] yn it hartochdom [[Nederloataringen]]. De goa Brabân bestie út fjouwer greefskippen, dêr't it greefskip Brussel de meast eastlike fan wie. Justjes foar it jier [[1000]] kaam it Brussel yn it besit fan de greef fan [[Leuven]], dy't mooglik in kastiel op de [[Koudenberg]] hie.

De greven fan Leuven en Brussel waarden oan de ein fan de [[alfde iuw]] lângreven fan Brabân. Yn [[1106]] waarden se hartoch fan Nederloataringen en oan de ein fan de tolfde iuw waarden se yn it lângreefskip Brabân ferheft ta hartoch fan [[Hartochdom Brabân|Brabân]]. Brussel waard yn dy snuorje hieltyd wichtiger yn it neidiel fan Leuven. Beide stêden woeksen lykwols troch it opbloeien fan de hannel yn dy tiid.

Yn [[1229]] krige Brussel [[stedsrjochten]] fan hartoch [[Hindrik I fan Brabân]]. De stêd krige doe de earste stiennen stedsmuorre. Dy waard fjouwer kilometer lang en krige sân stedspoarten. De tekstylsektor kaam yn dy snuorje fluch op. De Lekkengilde, dy't yn de [[trettjinde iuw]] ûntstie, hie in grutte ynfloed op dy yndustry. De skieppetylt om Brussel hinne koe de fraach net mear beneikomme. In soad wol en oare grûnstoffen waarden ymportearre. Lekken waard fier oer de grinzen eksportearre. De [[beginen]], dy't om [[1250]] in grut Begynhôf stiften, foarmen in wichtich part fan dy sektor. 

Yn [[1236]] en [[1276]] wiene der grutte stedsbrannen yn Brussel. Yn de [[fjirtjinde iuw]] rekke de lekkenyndustry op syn hichtepunt. De stêd woeks tige by tige en doe wie der in nije stedsmuorre nedich. Dy waard yn [[1357]] boud en waard wol acht kilometer lang. Doe krige it hjoeddeistige sintrum fan Brussel syn fiifhoekige foarm. Brussel woeks fan 80 oant 509 bunder. Yn dy snuorje waard it grutte [[Stedhûs fan Brussel]] oan de [[Grutte Merk (Brussel)|Grutte Merk]] boud, dy't it ekonomysk sintrum fan de stêd wie.

Doe't hartoch [[Filips I fan Brabân]] yn [[1430]] ferstoar gie it hartochdom Brabân oer ta syn neef [[Filips de Goede]] fan Boergonje. Dêrtroch kaam Brussel ûnder de Boergonjers te fallen. Itselde jiers waard úteinset mei de útwreiding fan it kastiel op Koudenberg dy't waard winliken in wier paleis waard. Brussel waard troch it foltôgjen fan it kastiel yn [[1459]] de haadresidinsje fan hartoch Filips en dus it bestjoerlike sintrum fan it [[Hartochdom Boergonje|Boergondyske Ryk]]. 

[[Ofbyld:Brussel 1657 Janssonius.jpg|thumb|left|Kaart fan Brussel fan 1657 troch Blaeu]]
De ekonomy bleau yn dy snuorje trochwaaksen, alhoewol't de lekkenyndustry syn bêste jierren hân hie. De Brusselske wandtapiten en [[retabel]]s kamen dêrfoar yn plak. Ek de Brusselske skilderskoalle waard wichtich en produsearre guon grutte skilders, lykas [[Lucas Achtschellinck]], dochs soe net útgroeie ta it nivo fan dy fan Brugge en [[Antwerpen]]. De krêft fan Brussel lei yn spesjalisearre lúkse-yndustryen. Hartoginne [[Marije fan Boergonje]] joech tastimming fan it graven fan in kanaal fan Brussel nei de Dijle sa't it steapelrjocht fan [[Mechelen]] op de Senne te mid wurde koe. Om't it Boergondysk Hof yn Brussel fêstige wie en syn belied sintralistysk wie, woeks de foarstlike macht yn it neidiel fan de stedske autonomy sa't dy oanwêzich wie yn stêden lykas Antwerpen en Leuven. Dat late wol gauris ta ûntefredenens by de boargers en benammen de [[patrysjer]]s, benammen doe't Marije fan Boergonje mei [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan fan Habsburch]] boaske. De befolking fan Brussel, allyk dy fan Flaanderen, fertrouden him net. Doe't Marije yn [[1482]] op jonge jierren ferstoar, ûntstie der in fûle striid om it regintskip fan har minderjierrige soantsje [[Filips de Skiene]]. Hja woene de hearskippij fan Maksimiliaan net erkenne. Dy liet lykwols twa Brusselske ôffeardigen ûnthalzje. Yn [[1486]] waard er keizer fan it [[Hillige Roomske Ryk]] en kaam nei Brussel om syn residinsje te belûken. Syn Dútske soldaten waarden troch de stedsmilysjes oanfallen. Dêrnei rekke der in bloedige kriich út tusken Brussel en de Flaamske opstannelingen tsjin de Habsburgers en Boergonjers. In jier letter koe [[Albrecht fan Saksen]] Brussel foar Maksimiliaan oermasterje. Doe't Filips de Skiene folwoeksen waard boaske er [[Jehanna de Sljochtsinnige]] fan Kastylje. Filips ferstoar yn [[1506]] en waard opfolge troch syn soan [[Karel V]] fan Habsburch. Yn [[1516]] waard Karel yn de Brusselske [[Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Goedele|Sint-Michieltsjerke]] kroane ta kening fan Spanje en yn [[1519]] folge er syn pake Maksimiliaan op as aartshartoch fan de Eastenrykske erflannen en keizer fan it Hillige Roomske Ryk. Under it bestjoer fan Karel berikte Brussel syn grutste bloei en waard it sintrum fan syn wrâldryk.

=== Iermoderne tiid ===
[[Ofbyld:Jan Baptist Bonnecroy - Vue de Bruxelles.jpg|thumb|500px|Utsicht op Brussel yn 1665 troch [[Jan-Baptist Bonnecroy]]]]
Under it bestjoer fan Karel kaam it [[protestantisme]] op. Hy moast der neat fan hawwe en ûnder syn bewâld waard de [[ynkwisysje]] organisearre en besocht er it opkommend protestantisme foel te bestriden, benammen troch ketterferbaarnen. Yn [[1555]] stapte Karel V op ta geunst fan syn soan [[Filips II fan Spanje|Filips II]], dy't de ynkwisysjepolityk fuortsette. Yn [[1559]] ferfear Filips nei Spanje en liet de polityk yn hannen fan syn healsuster, lânfâdesse [[Margareta fan Parma]]. It [[kalvinisme]] waard reedlik populêr yn de stêd en omkriten en ek de [[geuzen]] namen stêden yn de buert yn fan de Spanjerts. Filips stjoerde yn [[1567]] de [[hartoch fan Alva]] nei de Nederlannen om de opstân del te bêdzjen. Dat slagge him net, de [[byldestoarm]] kaam ek yn Brussel en de kalvinisten krigen de macht yn hannen yn de stêd. Brussel sleat him ynearsten by de [[Uny fan Utert (1579)|Uny fan Utert]] oan en der ûntstie in Brusselske Republyk. Lykwols in soad stêden yn de omkriten foelen wer yn Spaanske hannen en dêrtroch ferhuzen de Steaten-Generaal earst nei Antwerpen en letter nei [[Middelburch (stêd)|Middelburch]]. It kalvinisme wie noch sterk yn de stêd, dochs Brussel rekke hieltyd mear isolearre fan de protestantske Nederlannen. Yn [[1584]] sette it Belis fan Brussel troch de Spaanske lânfâd [[Aleksander Farnese]] útein en yn [[1585]] joech de stêd him oer. Brussel waard de haadstêd fan de [[Spaanske Nederlannen]], dêr't tenei de [[kontrareformaasje]] hearske. De protestanten moasten ferfarre of nei it katolike leauwe weromgean en dat late ta it kommen fan de [[jezuïten]] (1586) en [[augustinen]] (1601) en ek de definitive skieding tusken de protestantske Noardlike en katolike Súdlike Nederlannen. In soad flechten nei de [[Noardlike Nederlannen]]. 

Yn [[1595]] waard Filips II syn neef [[Albrecht fan Eastenryk]] oansteld as lânfâd fan de Súdlike Nederlannen. Yn [[1599]] boaske er mei Filip syn dochter [[Isabella fan Spanje|Isabella]], dy't yn jier dêrfoar de Spaanske Nederlannen urven hie. Under harren bestjoer bloeide Brussel op as haadstêd. Nei it ferstjerren fan Isabella yn [[1633]] en om't hja gjin bern hiene, kamen de Súdlike Nederlannen werom yn Spaanske hannen. It gebiet, mei Brussel as haadstêd kaam stadichoan hieltyd mear ûnder druk te stean fan it ekspansionisme fan de Frânske kening [[Loadewyk XIV fan Frankryk|Loadewyk XIV]]. 
[[Ofbyld:Volders 1666.png|thumb|Sicht op Brussel foar it bombardemint fan 1666 troch [[Lancelot Volders]]]]
Dat late ta ferskate krigen tusken de Spanjerts en de Frânsken. Yn augustus [[1695]] waard Brussel ferwoastgjend besketten yn de [[Njoggenjierrige Kriich]] tusken Frankryk en de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]], dêr't Spanje ek by belutsen rekke. Likernôch 4.000 huzen rekken skeind en ek it Stedhûs rekke skansearre, dêr't in soad keunstwurken by ferlern giene. Nei't de Frânsken harren weromlutsen waard Brussel weropboud en krige de Grutte Merk syn hjoeddeistich oansjen.
 
Nei de [[Spaanske Súksesjekriich]] kamen de Súdlike Nederlannen fannijs ûnder Eastenryksk bestjoer. Keizerinne [[Maria Teresa fan Eastenryk|Maria Teresa]] stelde [[Karel Aleksander fan Loataringen]] oan as lânfâd yn de Súdlike Nederlannen. Der bruts in tiid fan frede út en ferskate urbanisaasjeplannen yn de stêd waarden útfierd. Nei in tal herfoarmings dy't keizer [[Joazef II fan Eastenryk|Joazef II]] oan de ein fan de [[achttjinde iuw]] besocht troch te fieren kaam er op wjerstân te mjitte. Ferskate protesten brutsen út yn Brussel en oare stêden. De [[Feriene Nederlânske Steaten]] rôp syn ûnôfhinklikens út yn [[1790]].Yn [[1794]] kamen de Frânsken fannijs en ferdreaune de Eastenrikers oer de [[Ryn]] hinne. Dêrtroch kaam Brussel yn hannen fan de [[Earste Frânske Republyk]].

=== Moderne tiid ===
==== Njoggentjinde iuw ==== 
[[Ofbyld:Bruxelles 1.jpg|thumb|Keninkik Paleis]]
Nei de delgong fan [[Napoleon]] waard by it [[Kongres fan Wenen]] yn [[1815]] bepaald dat de Súdlike Nederlannen part wurde soe fan it nije [[Feriene keninkryk fan de Nederlannen]] mei [[Willem I fan de Nederlannen|Willem I fan Oranje]] as kening. Brussel waard, tegearre mei [[Amsterdam]] de haadstêd fan it nije keninkryk. Yn [[1820]] waard úteinset mei it ferbouwen fan twa amtresidinsjes ta it [[Keninklik Paleis fan Brussel]]. Doe't itselde jiers it Paleis fan de Steaten-Generaal ôfbaarnde, waard op itselde plak in nij gebou boud, dy't hjoed-de-dei it Paleis fan de Naasje, it sit fan it Belgysk parlemint is. It belied fan kening Willem wie it stribjen en meitsje Nederlânsk de offisjele taal. Dat late ta ferset fan de Frânsktaligen en de katoliken tsjin dy ûnderwiispolityk en der ûntstie suver in skoalstriid. Nei [[1825]] sleaten liberalen en katoliken byinoar oan en yn [[1828]] kaam de Uny fan katolike en liberale opposysje fan 'e grûn. Ynearsten stribbe dy Uny gjin ûnôfhinklikens nei mar late lang om let ta de [[Belgyske Revolúsje]]. Under ynfloed fan de minne ekonomyske tastân en de Julyrevolúsje yn Frankryk brutsen der op [[25 augustus]] [[1830]] lytse rebûljes út yn Brussel. Jûns rûn it út 'e hân. Huzen fan rike Nederlanners waarden yn 'e brân stutsen. De oardertsjinsten koene de sitewaasje net de baas en de folgjende dei hie de Brusselske boargerij sels ek noed slachtoffer te wurden. Hja besleaten in boargerwacht op te rjochtsjen. Op [[23 septimber]] luts prins [[Freark fan de Nederlannen (1797-1881)|Freark]] mei it leger Brussel yn, dochs moast nei tefolle ferset fan de separatisten de stêd wer ferlitte. Op [[4 oktober]] waard de ûnôfhinklikens útroppen. 

[[Ofbyld:Palais de Justice from Hilton.jpg|thumb|Paleis fan Justysje]]
Op [[21 july]] [[1831]] kaam [[Leopold I fan Belgje|Leopold I]] op de troan as earste Kening fan de Belgen. Brussel waard de haadstêd fan de nije Belgyske steat. Yn [[1830]] wie Brussel in Brabânske stêd dêr't it Nederlânsk yn de foarm fan it pleatslike Brabânske dialekt de fiertaal wie. Nei de ûnôfhinklikens kaam der in grutte ynstream fan Frânsken (flechte revolúsjonêren en oaren) en Waalske amtners dy't it nije Belgyske bewâld oanluts út de Waalske provinsjes om syn nasjonale administraasje mei op te foljen. Dat bewâld waard behearske troch de hegere boargerij en adel dêr't guon fan harren it stimrjocht doe fan hiene. Hja woene de nasjonale ynstellings allinnich yn harren taal útbouwe. Dêrtroch rekke it Nederlânsk ferballe út alle stedske ynstellings en bestjoer. Dy taalkundige diskriminaasje hong gear mei sosjale en politike diskriminaasje fan de gewoane befolking en legere boargerij. Nijsgjirrich is it ûntstean fan de Brusselske sprektaal dy't winliken in fariant fan it Nederlânsk mei in sterke ynfloed fan it Frânsk wie. 

Yn de [[njoggentjinde iuw]] krige Brussel in sterke yndustriële ûntjouwing. Yn [[1832]] waard it [[Kanaal Brussel-Charleroi]] yn gebrûk nommen. It spoar fan Brussel nei Mechelen wie it earste spoar op it Jeropeeske fêstelân. Yn it midden fan dy iuw waard de stêd yn it easten en suden flink útwreide.

[[Ofbyld:Coin Walvis, rue Antoine Dansaert.JPG|thumb|Rue Antoine Dansaert/Antoine Dansaertstraat]]
Under kening [[Leopold II fan Belgje|Leopold II]], dy't wol de &quot;kening-arsjitekt&quot; neamd waard, waarden guon prestizieuze gebouwen foar haadstedske ynstellings boud. Guon grutte parken en leanen waarden oanlein en mear wiken waarden byboud. In part fan de Senne waard oerkape, om't de rivier in wiere rioel wie en sykten meibrocht. Dat joech mear romte en lis widere bûlevaars oan nei it foarbyld fan [[Parys]]. Troch swiere druk fan de oerheid en troch de ynstream fan Walen en Frânsken ûntstie der in oanhâldende ferfrânsking fan de befolking. Yn it midden fan de [[tweintichste iuw]] wiene de Frânsktaligen pas yn de mearderheid. Mank mei dy evolúsje woeks ek it haadstedsk gebiet. Yn de iere njoggentjinde iuw wiene der mar seis gemeenten om de haadstêd hinne, mar nei it ferstedskjen en ferfrânskjen tanamen, waarden omlizzende gemeenten taheakke. Dat barde ornaris by de tsienjierlikse taletellings sadree't it tal Frânsktaligen en twataligen boppe beskate grinzen rekken, waard de belutsen gemeente by it haadstedsk gebiet taheakke.

==== Tweintichste iuw ====
Yn de [[Earste Wrâldkriich]] boude de Dútske besetter op in gersstripe by [[Haren (Brussel)|Haren]] guon houten loadsen foar [[seppelin]]s. Dat foarme it grûnwurk foar de earste nasjonale lofthaven fan Belgje. Yn [[1921]] waarden Haren, [[Laken (Brussel)|Laken]], [[Neder-Over-Heembeek]] en noardlike gebieten by Brussel anneksearre, sa't de stêd de grutste gemeente fan it Brusselsk gewest waard.

[[Ofbyld:De Brouckèreplein Brussel juli 2021.jpg|thumb|Place De Brouckère/De Brouckèreplein]]
Brussel waard op [[17 maaie]] [[1940]] troch [[Nazy-Dútslân]] beset. Op [[28 maaie]] joech it Belgyske leger him oer en kaam de kening werom yn syn paleis yn Laken. Op [[28 oktober]] dat jiers drukten de besetters harren wetten oangeande de [[Joaden]] troch. Fan de 21.734 Brusselske Joaden boppe de 15 jier waarden 12.000 registrearre en 4.460 waarden deportearre. Yn septimber [[1942]] waard de gemeente Grut-Brussel oprjochte dy't beheard waard troch pro-Dútske politisy. Op [[3 septimber]] [[1944]] waard Brussel troch Britske troepen ûnder lieding fan generaal Sir Miles Dempsey befrijd. Dat jier wiene der ek bombardeminten op de stêd troch Dútske V1-raketten.

[[Ofbyld:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|It Berlaymontgebou, haadkantoar fan de jeropeeske Kommisje]]
Nei de kriich waard Brussel modernisearre, benammen de ynfrastruktuer. De [[Noard-súdferbining (Brussel)|Noard-súdferbining]] waard iepene en yn [[1958]] waard it noardwesten fan Brussel, it mêd fan it ''Heizelplateau'', yn it ramt fan ''Expo 58'' feroare. Der waarden tunnels yn de [[R20 (Belgje)|lytse ring]] oanbrocht en úteinset mei it oanlizzen fan de [[R0 (Belgje)|grutte ring]]. Neitiids krige Brussel hieltyd mear te krijen mei it begryp &quot;[[brusselisearring]]&quot;, in ûngeunstige term foar it stedske ûntjaan fan Brussel yn de [[1960-er jierren|1960-er]] en [[1970-er jierren]]. Yn it ramt fan [[de facto]] &quot;haadstêd fan Jeropa&quot; en it sit fan de [[Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje]] waarden wiken platskood en meitsje plak foar grutte kantoargebouwen, it [[Manhattanplan]]. Yn [[1976]] waard de earste [[metro]]line yn Brussel iepene.

Ek yn dy snuorje wie der in soad ymmigraasje nei Brussel. De grutstedske befolking waard oanfolle mei arbeidsmigranten út [[Súd-Jeropa]], [[Noard-Afrika]], benammen [[Marokkanen]], en [[Turkije]]. Yn de [[1980-er jierren|1980-er]] en [[1990-er jierren]] sette dy weach troch mei saneamde famyljewerienings. Dêrnjonken kaam der in grutte ymmigraaasjeweach út Sintraal-Jeropa, benammen [[Poalen (folk)|Poalen]] en troch de funksje as Jeropeeske haadstêd binne der ek in soad oare EU-boargers dy't al as net permanint yn Brussel wenje.

Yn [[1989]] waard it [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]] oprjochte, mei in eigen Brusselsk Parlemint en regear. 

==== Ienentweintichste iuw ====
Yn [[2000]] waard Brussel offisjeel ta ''Capital of Europe'' beneamd en wie tagelyk dat jiers ek [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa]].

Op [[22 maart]] [[2016]] foelen der by terroristyske oanslaggen op de [[Brussels Airport|lofthaven Zaventem]] en it metrostasjon Maalbeek yn Brussel 31 deaden en likernôch 200 ferwûnen. Op [[20 juny]] [[2017]] besocht in terrorist in spikerbom ûntploffe te litten op it [[Stasjon Brussel-Sintraal]], mar dat mislearre. De dieder waard deasketten nei't it mislearre oanstekken fan de bom in lytse ûntploffing feroarsake hie. 

== Geografy ==
=== Lizzing ===
[[Ofbyld:Location City of Brussels.svg|thumb|De gemeente Brussel yn it gewest Brussel-Haadstêd yn read oanjûn]]

De gemeente Brussel (op de kaart yn it read) bestie oarspronklik allinnich út de binnenstêd fan Brussel, de Fiifhoeke ''Pentagon/Vijfhoek'' omreden syn fiifhoekige foarm. Hjoed-de-dei wurdt de gemeente Brussel yn seis stedsdielen yndield. 

De gemeente hat 188.737 ynwenners (1 jannewaris 2022) en hat in oerflak fan 32,61&amp;nbsp;km².

[[Ofbyld:Brussels Hoofdstedelijk GewestGemeenten.png|thumb|270px|left|Gemeenten yn it gewest Brussel-Haadstêd.&lt;br /&gt;
Nûmer 2 jout de gemeente Brussel oan]]

Yn it noarden grinzget de gemeente oan de provinsje [[Flaamsk-Brabân]]. Fierders grinzget de gemeente Brussel ('''2''') oan:

'''7''' [[Jette]]&lt;br /&gt;
'''13''' [[Molenbeek-Saint-Jean/Sint-Jans-Molenbeek]]&lt;br /&gt;
'''1''' [[Anderlecht]]&lt;br /&gt;
'''12''' [[Saint-Gilles/Sint-Gillis]]&lt;br /&gt;
'''17''' [[Uccle/Ukkel]]&lt;br /&gt;
'''19''' [[Watermael-Boitsfort/Watermaal-Bosvoorde]]&lt;br /&gt;
'''4''' [[Etterbeek]]&lt;br /&gt;
'''10''' [[Schaerbeek/Schaarbeek]]&lt;br /&gt;
'''14''' [[Saint-Josse-ten-Noode/Sint-Joost-ten-Node]]&lt;br /&gt;
'''5''' [[Evere]]&lt;br /&gt;
'''3''' [[Ixelles/Elsene]] (yn twaen dield)

De gemeenten [[Ganshoren]] (6), [[Berchem-Sainte-Agathe/Sint-Agatha-Berchem|Sint-Agatha-Berchem]] (11), [[Koekelberg]] (8), Vorst (18), [[Auderghem/Oudergem|Oudergem]] (9), [[Woluwe-Saint-Pierre/Sint-Pieters-Woluwe|Sint-Pieters-Woluwe]] (16) en [[Woluwe-Saint-Lambert/Sint-Lambrechts-Woluwe|Sint-Lambrechts-Woluwe]] (15) hawwe gjin mienskiplike grinzen mei de gemeente Brussel.

=== Wykyndieling ===
[[Ofbyld:Tourist Map Bruksel.jpg|thumb|De Brusselske Fiifhoeke]]
[[Ofbyld:Église Notre-Dame de Laeken (DSCF1248-DSCF1251).jpg|thumb|Us-Leaffroutsjerke (Laken)]]
[[Ofbyld:Laeken Atomium 06.jpg|thumb|Atomium yn Laken]]
* Fiifhoeke (''Pentagon/Vijfhoek''), de histoaryske binnenstêd fan Brussel:
** Sintrumwyk
** Keninklike Wyk (''Quartier Royal/Koninklijke Wijk'')
** ''Quartier des Sablons/Zavelwijk''
** ''Quartier de Marolles/Marollenwijk''
** ''Quartier Midi-Lemonnier/Lemmonier-Zuidwijk'' of Stalingradwyk (''Quartier Stalingrad/Stalingradwijk'')
** Senne of Dansaertwyk
** Kaaiewyk (''Quartier des Quays/Kaaienwijk'')
** ''Quartier Marais Jacqmain/Jacqmain-Broekwijk''
** Frijheidswyk (''Quartier des Libertés/Vrijheidswijk'')
* Eastlike wiken
** Jeropeeske wyk (''Quartier Européen/Europese Wijk'') en Leopoldswyk (''Quartier Léopold/Leopoldswijk'')
** Pleinewyk (''Quartier Squares/Squareswijk'')
* Noardlike wiken
** [[Laken (Brussel)|Laken/Laeken]]
** Mutsaard
** [[Neder-Over-Heembeek]] 
** [[Haren (Brussel)|Haren]]

== Untwikkeling ynwennertal ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 1806 !! 1830 !! 1856 !! 1880 !! 1900 !! 1920 !! 1947 !! 1961 !! 1970 !! 1981 !! 1990 !! 2000 !! 2010 !! 2020 !! 2022 
|-
| 73.928 || 98.279 || 159.809 || 183.315 || 218.623 || 203.058 || 184.838 || 170.489 || 161.080 || 139.678 || 136.706 || 133.859 || 157.672 || 185.103 || 188.737 
|}
&lt;small&gt;* Boarne: NIS&lt;/small&gt;

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Les Galeries Royales Saint-Hubert.jpg|thumb|Keninklike Hubertusgaleryen]]
* De âlde binnenstêd fan Brussel mei syn smelle stegen in strjitten
* [[Grutte Merk (Brussel)|Grutte Merk]]
* [[Stedhûs fan Brussel]]
* ''Broodhuis/Maison du Roi''
* [[Beurs fan Brussel]]
* [[Keninklike Muntskouboarch]], dêr't yn [[1830]]] de [[Belgyske Revolúsje]] útbruts
* Stânbyld fan [[Manneken Pis]]
* ''Beenhouwersstraat''
* Keninklike Hubertgaleryen
* [[Atomium]], in tige ferneamd monumint dat in izerkristal foarstelle moat dy't 150 miljard kear fergrutte is. It waard yn it ramt fan de [[Wrâldútstalling]] fan 1958.
* [[Keninklik Paleis fan Brussel]]
* [[Jubelpark]], mei syn hallen, museums, park en triomfbôge dy't oanlein binne yn it ramt fan de fyftichste jierdei fan de Belgyske ûnôfhinklikens

== Tsjerken ==
[[Ofbyld:(Belgium) St. Michael &amp; St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg|thumb|Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla]]
* [[Katedraal fan Brussel|Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla]]
* [[Kapelletsjerke]]
* Sint-Jabik op de Koudenberg
* Us-Leaffroutsjerke (Laken)
* Us-Leaffrou-ta-Saveltsjerke
* Tsjerke Us-Leaffrou Fan Finisterrae
* Sint-Katelinetsjerke
* Sint-Jehannes Baptist ta Begynhôftsjerke
* Sint-Jehannes en Sint-Steventsjerke fan de Minimen
* Sint-Niklaastsjerke
* Brigittinnetsjerke

== Kultuer ==
[[Ofbyld:Théâtre de la Monnaie 1.JPG|thumb|Muntskouboarch]]
[[Ofbyld:Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg|100px|thumb|''Manneken Pis'']]
=== Museums (kar-út)===
* Keninklike Museums foar Keunst en Skiednis :
** Keunst en skiednismuseum
** Paviljoen foar Minsklike Driften
** Hallepoarte
** Museums fan it Fiere Easten
** Muzykynstrumintemuseum
* Keninklike Museums fan Skiene Keunsten fan Belgje:
** Oldmasters Museum
** Magritte Museum
** Fin-de-Siècle Museum
** Wiertz Museum
** Meunier Museum
** Keninklike Museum fan Moderne Keunsten
* Keninklike Museum fan it Leger en de Kriichskiednis

=== Iten en útgean ===
[[Ofbyld:Bruxelles 5 rue du Chêne 804.jpg|thumb|Kafee ''Le Poechenellekelder'']]
Brussel is ferneamd om syn iten. [[Sprútkoal|Brusselske sprútsjes]] binne nei de stêd neamd. Fierders binne [[mosselpatat]], waffelkoeken, sûkelarje, patat en bier Brusselske spesjaliteiten. Der is ien restaurant mei twa stjerren en der binne fjouwer restaurants mei ien stjer fan Michelin yn de stêd.

Brussel hat, lykas in soad oare Belgyske stêden, in warber útgeanslibben. In soad útgeansgelegenheden lizze ferspraat oer de stêd hinne, dochs yn it sintrum binne benammen it gebiet om de Beurs en it ''Place Saint Géry/Sint-Goriksplein'' hinne bekend as útgeansbuert.

=== Taal ===
{{Apart|Ferfrânskjen fan Brussel}}
Yn de stêd Brussel, lykas yn de rest fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest, binne it [[Frânsk]] en [[Nederlânsk]] de offisjele talen. De measte ynwenners, forinzen en fêste bûtenlanners brûke almeast it Frânsk as sprektaal. Likernôch 10-15% fan de Brusselske befolking praat Nederlânsk. In part dêrfan praat noch hieltyd it [[Brusselsk]], dat it [[Brabânsk]]e dialekt fan Brussel is. It dialekt is lykwols stadichoan oan it ferdwinen.

== Stêdebannen ==
{|class=&quot;vatop&quot;
|
* 1978 {{Flagge RU}} [[Moskou]] ([[Ruslân]]), fersteld fanwegen [[Russysk-Oekraynske Kriich]]&lt;ref&gt;[https://www.bruzz.be/actua/topadviseur-oekraiense-regering-waarom-brussel-nog-steeds-verzusterd-met-moskou-2022-07-16 ''Topadviseur Oekraïense regearing: Waarom is Brussel nog steeds verzusterd met Moskou?''], BRUZZ, 16 july 2022&lt;/ref&gt;
* 1983 {{Flagge US}} [[Atlanta]] ([[Feriene Steaten]])
* 1992 {{Flagge DE}} [[Berlyn]] ([[Dútslân]])
* 1994 {{Flagge CN}} [[Peking]] ([[Folksrepublyk Sina|Sina]])
* 2003 {{Flagge CZ}} [[Praach]] ([[Tsjechje]])
|
* {{Flagge MA}} [[Tétouan]] ([[Marokko]])&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180724183642/http://www.vvsg.be/Internationaal/Noord-Zuid/Stedenbanden/Pages/Overzicht.aspx Stedenbanden Brussel] vvsg.be&lt;/ref&gt;
* {{Flagge CD}} [[Kinshasa]] ([[Demokratyske Republyk Kongo|Kongo]])
* {{Flagge BR}} [[Brasilia]] ([[Brazylje]])
* {{Flagge SI}} [[Ljubljana]] ([[Sloveenje]])
* {{Flagge ES}} [[Madrid]] ([[Spanje]])
|
* {{Flagge JP}} [[Aichi]] ([[Japan]])
* {{Flagge AL}} [[Tirana]] ([[Albaanje]])
* {{Flagge CA}} [[Montreal]] ([[Kanada]])
* {{Flagge US}} [[Washington D.C.]] ([[Feriene Steaten]])
|
|}

== Keppeling om utens ==
* [http://www.brussel.be/ Offisjele webside (Nederlânsk)]
* [http://www.bruxelles.be/ Offisjele webside (Frânsk)]
* [https://www.ilotsacre.be/ Kaart fan Brussel]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
Foar oare boarnen en literatuer, sjoch de boarnen en bewurkingsskiednis fan dizze siden:
* [[:nl:Brussel (stad)]]
* [[:nl:Geschiedenis van Brussel]]
* [[:en:City of Brussels]]
* [[:de:Stadt Brüssel]]
}}
{{CommonsBalke|Brussels (municipality)}} 

{{Koördinaten|50_50_48_N_4_21_09_E_type:city_zoom:15_region:BE|50° 50' 48&quot; NB, 4° 21' 9&quot; EL}}

[[Kategory:Brussel| ]]
[[Kategory:Plak yn it Brusselsk Haadstedsk Gewest]]
[[Kategory:Gemeente yn it Brusselsk Haadstedsk Gewest]]
[[Kategory:Haadstêd yn Jeropa]]
[[Kategory:Plak stifte yn 976]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1229]]</text>
      <sha1>dv8d3rn9tzvfzzejkd1yy7k24fof7ub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blokmies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3603</id>
    <revision>
      <id>1229945</id>
      <parentid>1226401</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hindrik</username>
        <id>373</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Foarkommen */ pear taalferbetteringen oanbrocht</comment>
      <origin>1229945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6595" sha1="0h1z913sc4cp6g633hzvr2vm04fng97" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=blokmies
|Ofbyld= [[File:Cold feet (31589329683).jpg|250px]]
|lûd=[[File:Parus major 15mars2011.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje= [[miesfûgels]] (''Paridae'')
|Skaai= [[swartmiezen]] (''Parus'')
|Wittenskiplike namme= Parus major
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige
----
|lânkaart=[[File:Parus major distribution map.png|center|250px]]
}}
De '''blokmies''' (''Parus major'') is mei 14 sm de grutste fûgel út de famylje fan de [[miesfûgels]] (''Paridae''). De blokmies is algemien yn hiel [[Jeropa]] en [[Aazje]], oeral dêr't beammen steane, foaral yn tunen, parken en iepen boskgebieten.

== Oare Fryske nammen ==
De blokmies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as ''blausyske'', ''blokfink'', ''bijbiter'', ''gielboarstke'', ''stiselkopke'' as ''swartkopke''.

== Foarkommen ==
De blokmies is maklik te kennen oan syn swarte kop mei wite wangen. Fierders hat de fûgel in giel lyfke mei in swarte streek oer de midden. De mantsjes binne fan de wyfkes te ûnderskieden troch de bredere swarte streek oer it lyfke. Ek is by de mantsjes it giel feller as by de wyfkes. De blokmies is sa'n 14 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 22,5-25,5 sm. Fierder waacht in folwoeksen fûgel in 20 gram.

== Iten ==
De blokmies yt it leafst [[ynsekten]]. Yn de hjerst en by winterdei ite blokmiezen ek graach sied en nuten. Op foerplankjes komme se dan ek geregeld lâns.

== Fuortplanting ==
De blokmies is in echte [[hoalebrieder]]. It wyfke siket it hol en bout dêr in nêst dêr't se twa kear in nêst jongen utbriedt. De 6-12 [[Aai (bist)|aaien]] komme nei sa'n 12-15 dagen út. De jongen wurde noch 3 wike troch beide âlden fuorre ear't se útfleane. 

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

== Keppeling om utens ==
[[Ofbyld:Parus major, Germany 2009.ogv|thumb|right|300px|thumbtime=14|Fideo Blokmies]]
* [http://www.beleefdelente.nl/koolmees Webcams Blokmieskenest op beleeflente.nl]
* [http://www.vogelbescherming.nl/content.aspx?cid=593&amp;view=photo vogelbescherming.nl] Foto's en sang fan de koalmies
* [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&amp;record=Parus+major SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd
* [https://www.mezencam.nl/ www.mezencam.nl] Live webcam (yn briedseizoen) yn in nestkast fan in koalmies.
* [http://www.dutchnature.com/parusnest/ Parusnest] Filmkes
* [https://www.vogelstimmen-wehr.de/avi.htm#km vogelstimmen-wehr.de] Filmkes mei sang fan de koalmies
* Hella Krause-Zimmer: &quot;Zauber einer Begegnung – Erlebnisse mit einer Kohlmeise&quot; -ISBN 3-7235-1175-9
* Jenny De Laet: &quot;De vier seizoenen van de mezen&quot;- ISBN 90-5487-392-2
* Andrew Gosler: &quot;The Great Tit&quot; - ISBN 0-600-57950-6
* Meindert de Jong: &quot;Mezen&quot; - ISBN 90-03-98440-9
&lt;gallery&gt;
Image:Parus_major_1_(Marek_Szczepanek).jpg|&lt;small&gt;''Ofwachtsjend...''&lt;/small&gt;
Image:Parus major g1.jpg|&lt;small&gt;''Folwoeksen wyfke''&lt;/small&gt;
Image:Great Tit fledgeling.jpg|&lt;small&gt;''Jonge koalmies''&lt;/small&gt;
Image:Eggs of Parus major.jpg|&lt;small&gt;''Aaikes mei 1 eurosint''&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;
* {{Wikiwurdboek}}
* {{commonsLyts|Parus major|Blokmies}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartmies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]</text>
      <sha1>0h1z913sc4cp6g633hzvr2vm04fng97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vincentius Antonides</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3721</id>
    <revision>
      <id>1229938</id>
      <parentid>963977</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>red.</comment>
      <origin>1229938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="ovpz340noi6emhexst4r7f8xm40tztf" xml:space="preserve">'''Vincentius Antonides''' ([[Boksum]], sirka 1670 - [[Flatbush]] (no in wyk fan [[Brooklyn (New York)|Brooklyn]], [[New York (stêd)|New York]] , [[18 july]] [[1744]]) wie in dûmny yn [[Burgum]] en yn [[Nij-Nederlân]], yn [[Feriene Steaten fan Amearika|Amerika]].

== Libben ==
Vincentius Antonides waard sirka 1670 berne yn Boksum. Yn [[1686]] begûn er oan in stúdzje teology oan de [[Universiteit fan Frjentsjer]]. Hy boaske Titje Klasses en yn [[1693]] krigen se har twadde bern, in jonkje, Johannes. Letter soene der noch trije komme. Fan 1693 oant [[1705]] wie Antonides dûmny yn [[Burgum]].

Yn [[1705]] waard er útstjoerd troch de klassis Amsterdam &lt;ref&gt;[http://www.slimandhealthy.nl/antonidesgenealogie/floyd_antonides/introductie.htm Genealogy Antonides] (deade keppeling) &lt;/ref&gt; en beroppen ta de tsjerken fan [[Brooklyn (New York)|Brooklyn]], [[Midfurd]] en [[Amersfurd]] yn Nij Nederlân, as gefolch fan de ûnfrede tusken it Ingelske bewâld en de Hollânske ynwenners fan it gebiet. Dûmny Bernardus Freeman waard al beroppen foar de fjouwer plakken dêr, mar om't dêrfoar tastimming fan it Ingelske bewâld frege waard, dat dêr neat oer te sizzen hie, hie allinnich Nij Utert him as dûmny akseptearre. Doe't Antonides ein [[1705]] nei Flatbush emigrearre, en er op [[1 jannewaris]] [[1706]] dûmny waard, wienen der dêrtroch twa dûmnys. It wie lykwols net dúdlik of't sy inoar ôfwikselje moasten, of dat sy it gebiet opdiele moasten. It soe noch aardich wat jierren duorje, oant [[1714]] eart it konflikt sa fier bekuolle wie dat beide dûmny's foar gâns it gebiet akseptearre waarden.

Op [[18 july]] [[1744]] ferstoar dûmny Vincentius Antonius yn syn hûs yn Flatbush, yn de âldens fan 74 jier.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
{{DEFAULTSORT:Antonides, Vincentius}}
[[Kategory:Amerikaansk predikant]]
[[Kategory:Frysk predikant]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1670]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1744]]</text>
      <sha1>ovpz340noi6emhexst4r7f8xm40tztf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fryske Akademy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5055</id>
    <revision>
      <id>1229947</id>
      <parentid>1068152</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hindrik</username>
        <id>373</id>
      </contributor>
      <comment>/* De Fryske taal */</comment>
      <origin>1229947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4583" sha1="s26vt529nvsnx0zylf54m4v4nwpv7zi" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Fryske_Akademy.jpg|thumb|De Fryske Akademy is fêstige yn it [[Coulonhûs]] yn Ljouwert.]]
De '''Fryske Akademy''' is in ynstitút dat wittenskiplik ûndersyk docht op it mêd fan de [[Frysk|Fryske taal]], kultuer, skiednis en maatskippij. De Fryske Akademy waard oprjochte yn it jier [[1938]] en fêstige him yn it [[Coulonhûs]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. De Fryske Akademy is ien fan de ûndersyksynstituten fan de [[Keninklike Nederlânske Akademy foar Wittenskippen]] en hat tige bydroegen oan de Fryske stavering en it meitsjen fan Fryske wurdboeken.

== Organisaasje ==
De Fryske Akademy is in stifting en hat op grûn fan it karbrief fan 20 juny 2005 in Rie fan Tafersjoch. De Rie bestiet út fiif minsken en hâldt tafersjoch op it fierde belied. De deistige lieding fan de Fryske Akademy is yn hannen fan de direkteur-bestjoerder. Op it stuit (2021) is dat dr. Nelleke IJssennagger-van der Pluijm. De direkteur-bestjoerder wurdt stipe troch in managementteam. Underdiel fan de Fryske Akademy is it [[Mercator Europeesk Kennissintrum|Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen]]. By de Fryske Akademy en Mercator wurkje meiïnoar sa'n 60 minsken. 
Yn de wurkferbannen fan de Fryske Akademy binne yn totaal sa'n 300 minsken aktyf.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Johannes Marie Neele Kapteyn.jpg|thumb|Johannes Kapteyn]]
Yn 1919 pleite [[Geert Aeilco Wumkes]] yn in rede foar it [[Frysk Genoatskip]] foar in ''Akademy fan Wittenskip''. It idee waard letter oppakt troch de ûnderwiisrie, dêr't [[Titus Brandsma]] yn in gearkomste fan 27 april 1931 de kontouren fan de Akademy tekene. Twa jier letter spriek de ûnderwiisrie him formeel út foar in Akademy, mei de ferklearring der by dat de tiid der noch net ryp foar wie. Nei in lang proses waard de Akademy yn 1938 mei stipe fan it provinsjaal bestjoer oprjochte.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]]: ''Skiednis fan de Fryske Biweging'', side 302&lt;/ref&gt; [[Johannes Marie Neele Kapteyn|Johannes Kapteyn]] (heechlearaar [[Aldfrysk]]) wie in oare driuwende krêft en mei-oprjochter fan de Akademy. It [[Mercator Europeesk Kennissintrum|Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen]] (foarhinne ''Mercator Education'') is ûnderdiel fan de Fryske Akademy en waard yn 1987 oprjochte op inisjatyf fan de [[Jeropeeske Kommisje|Europeeske Kommisje]].&lt;ref&gt;Webside [http://www.mercator-research.eu/fy/oer-mercator/skiednis/ Mercator]&lt;/ref&gt;

== De Fryske taal ==
Sûnt de oprjochting fan de Fryske Akademy yn 1938 is it ynstitút beheel yn it fêstlizzen fan de [[Fryske stavering]]. Yn 1945 makke de Fryske Akademy de [[Akademystavering]] en yn 1980 kaam dêr de hjoeddeistige [[Steatestavering]] foar yn 't plak. It foech om in offisjele Fryske stavering fêst te stellen leit lykwols net by de Fryske Akademy, mar sûnt 1969 by Provinsjale Steaten.&lt;ref&gt;Briefregistraasjenûmer 1041844 (iepenbiere gearkomste PS fan 24 april 2013); útstel fan Deputearre Steaten oan Provinsjale Steaten provinsje Fryslân&lt;/ref&gt; Deputearre Steaten hat it foech oer it fêststellen fan de skriuwwize fan frjemde wurden. Foar sawol de stavering as foar de regels foar it skriuwen fan frjemde wurden is de Fryske Akademy it fêste ynstitút dat troch de provinsje frege wurdt.

De Fryske Akademy skriuwt ek Fryske wurdboeken en jout dy sels út. Bekende útjeften binne it [[Wurdboek fan de Fryske Taal]] en it [[Frysk Hânwurdboek]]. Sûnt 2021 ûnderhâldt de Fryske Akademy de taalhelpwebsite [https://frysker.nl/ Frysker] mei wurdboeken (Frysk Hânwurdboek, Nederlânsk-frysk Wurdboek, Rymwurdboek en de Foarkarswurdlist fan it Frysk), in staveringshifker en in Oersetapp. 

== Literatuer ==
* {{Aut|[[Johan Frieswijk]]}} (2000) “De oprjochting fan ‘e Fryske Akademy (1938)” in [[It Beaken (tydskrift)|It Beaken]] 62, 245-265.
* {{Aut|H.H. Munske et al. (red.)}}, ''Handbuch des Friesischen. Handbook of Frisian Studies''. Max Niemeyer Verlag, [[Tübingen]] 2001.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske Rie foar Heraldyk]]
* [[Mercator Europeesk Kennissintrum]]
* [[Schotanusatlas]]

== Keppeling om utens ==
* [https://www.fryske-akademy.nl/ Thússide fan de Fryske Akademy]
* [http://www.mercator-research.eu/ Mercator Research Centre]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Friske Akademy}}
[[Kategory:Fryske Akademy| ]]
[[Kategory:Frysk]]
[[Kategory:Fryske útjouwerij]]
[[Kategory:Fryske Beweging]]
[[Kategory:Fryske organisaasje]]
[[Kategory:Undersyksynstitút yn Nederlân]]
[[Kategory:Taalakademy]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1938]]
[[Kategory:Organisaasje yn Ljouwert]]</text>
      <sha1>s26vt529nvsnx0zylf54m4v4nwpv7zi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229948</id>
      <parentid>1229947</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hindrik</username>
        <id>373</id>
      </contributor>
      <origin>1229948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4589" sha1="0f2cw8aukdwr3l6g4u0tbuw68luc6i0" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Fryske_Akademy.jpg|thumb|De Fryske Akademy is fêstige yn it [[Coulonhûs]] yn Ljouwert.]]
De '''Fryske Akademy''' is in ynstitút dat wittenskiplik ûndersyk docht op it mêd fan de [[Frysk|Fryske taal]], kultuer, skiednis en maatskippij. De Fryske Akademy waard oprjochte yn it jier [[1938]] en fêstige him yn it [[Coulonhûs]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. De Fryske Akademy is ien fan de ûndersyksynstituten fan de [[Keninklike Nederlânske Akademy foar Wittenskippen]] en hat tige bydroegen oan de Fryske stavering en it meitsjen fan Fryske wurdboeken.

== Organisaasje ==
De Fryske Akademy is in stifting en hat op grûn fan it karbrief fan 20 juny 2005 in Rie fan Tafersjoch. De Rie bestiet út fiif minsken en hâldt tafersjoch op it fierde belied. De deistige lieding fan de Fryske Akademy is yn hannen fan de direkteur-bestjoerder. Op it stuit (2021) is dat dr. Nelleke IJssennagger-van der Pluijm. De direkteur-bestjoerder wurdt stipe troch in managementteam. Underdiel fan de Fryske Akademy is it [[Mercator Europeesk Kennissintrum|Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen]]. By de Fryske Akademy en Mercator wurkje meiïnoar sa'n 60 minsken. 
Yn de wurkferbannen fan de Fryske Akademy binne yn totaal sa'n 300 minsken aktyf.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Johannes Marie Neele Kapteyn.jpg|thumb|Johannes Kapteyn]]
Yn 1919 pleite [[Geert Aeilco Wumkes]] yn in rede foar it [[Frysk Genoatskip]] foar in ''Akademy fan Wittenskip''. It idee waard letter oppakt troch de ûnderwiisrie, dêr't [[Titus Brandsma]] yn in gearkomste fan 27 april 1931 de kontouren fan de Akademy tekene. Twa jier letter spriek de ûnderwiisrie him formeel út foar in Akademy, mei de ferklearring der by dat de tiid der noch net ryp foar wie. Nei in lang proses waard de Akademy yn 1938 mei stipe fan it provinsjaal bestjoer oprjochte.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]]: ''Skiednis fan de Fryske Biweging'', side 302&lt;/ref&gt; [[Johannes Marie Neele Kapteyn|Johannes Kapteyn]] (heechlearaar [[Aldfrysk]]) wie in oare driuwende krêft en mei-oprjochter fan de Akademy. It [[Mercator Europeesk Kennissintrum|Mercator Europeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen]] (foarhinne ''Mercator Education'') is ûnderdiel fan de Fryske Akademy en waard yn 1987 oprjochte op inisjatyf fan de [[Jeropeeske Kommisje|Europeeske Kommisje]].&lt;ref&gt;Webside [http://www.mercator-research.eu/fy/oer-mercator/skiednis/ Mercator]&lt;/ref&gt;

== De Fryske taal ==
Sûnt de oprjochting fan de Fryske Akademy yn 1938 is it ynstitút beheel yn it fêstlizzen fan de [[Fryske stavering]]. Yn 1945 makke de Fryske Akademy de [[Akademystavering]] en yn 1980 kaam dêr de hjoeddeistige [[Steatestavering]] foar yn 't plak. It foech om in offisjele Fryske stavering fêst te stellen leit lykwols net by de Fryske Akademy, mar sûnt 1969 by Provinsjale Steaten.&lt;ref&gt;Briefregistraasjenûmer 1041844 (iepenbiere gearkomste PS fan 24 april 2013); útstel fan Deputearre Steaten oan Provinsjale Steaten provinsje Fryslân&lt;/ref&gt; Deputearre Steaten hat it foech oer it fêststellen fan de skriuwwize fan frjemde wurden. Foar sawol de stavering as foar de regels foar it skriuwen fan frjemde wurden is de Fryske Akademy it fêste ynstitút dat troch de provinsje frege wurdt.

De Fryske Akademy skriuwt ek Fryske wurdboeken en jout dy sels út. Bekende útjeften binne it [[Wurdboek fan de Fryske Taal]] en it [[Frysk Hânwurdboek]]. Sûnt 2021 ûnderhâldt de Fryske Akademy de taalhelpwebsite [https://frysker.nl/ Frysker] mei wurdboeken (û.o. Frysk Hânwurdboek, Nederlânsk-Frysk Wurdboek, Rymwurdboek en de Foarkarswurdlist fan it Frysk), in staveringshifker en in Oersetapp. 

== Literatuer ==
* {{Aut|[[Johan Frieswijk]]}} (2000) “De oprjochting fan ‘e Fryske Akademy (1938)” in [[It Beaken (tydskrift)|It Beaken]] 62, 245-265.
* {{Aut|H.H. Munske et al. (red.)}}, ''Handbuch des Friesischen. Handbook of Frisian Studies''. Max Niemeyer Verlag, [[Tübingen]] 2001.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske Rie foar Heraldyk]]
* [[Mercator Europeesk Kennissintrum]]
* [[Schotanusatlas]]

== Keppeling om utens ==
* [https://www.fryske-akademy.nl/ Thússide fan de Fryske Akademy]
* [http://www.mercator-research.eu/ Mercator Research Centre]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Friske Akademy}}
[[Kategory:Fryske Akademy| ]]
[[Kategory:Frysk]]
[[Kategory:Fryske útjouwerij]]
[[Kategory:Fryske Beweging]]
[[Kategory:Fryske organisaasje]]
[[Kategory:Undersyksynstitút yn Nederlân]]
[[Kategory:Taalakademy]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1938]]
[[Kategory:Organisaasje yn Ljouwert]]</text>
      <sha1>0f2cw8aukdwr3l6g4u0tbuw68luc6i0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kening Arthur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7747</id>
    <revision>
      <id>1230041</id>
      <parentid>1213939</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* It ferhaal */ red</comment>
      <origin>1230041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13819" sha1="f8djl7ubbu0pz6nhpx7yaylv61a7vuo" xml:space="preserve">{{Fiktyf of legindarysk personaazje
| ôfbylding          = Artus2.jpg
| ôfbyldingstekst    = Kening Arthur yn wapenris.
| ôfbyldingsbreedte  = 150px
| namme                = Arthur Pendragon
| oare namme(n)        = 
| bynamme              = ''the Once and Future King'' &lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;de Eardere en Takomstige Kening&quot;)&lt;/small&gt;
| sekse                = [[man (sekse)|manlik]]
| soarte personaazje   = [[leginde|legindarysk persoan]]
| nasjonaliteit        = [[File:Flag of Wales (1959–present).svg|border|20px]] [[Wales|Welsk]]
| berop/amt            = [[kening]]
| besibbe personaazjes = [[Guinevere]], [[Lânselot]], [[Merlyn]], &lt;br&gt;[[Gawain]], [[Parsifal]], [[Mordred]], &lt;br&gt;[[Uther Pendragon]], ensfh.
| attributen           = [[swurd]] [[Excalibur]] &lt;br&gt;[[dagge]] [[Carnwennen]]
| geastlike heit       = 
| útjouwer             = 
| ûntstean             = [[Iere Midsiuwen]]
}}
'''Kening Arthur''', of eins '''Arthur Pendragon''', byneamd ''the Once and Future King'' (&quot;de Eardere en Takomstige Kening&quot;) is in [[leginde|legindaryske]] [[held]] út 'e [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[skiednis]] fan [[Grut-Brittanje]]. Hy is it sintrale personaazje yn 'e mânske syklus fan [[Arthurleginde]]n, dy't ek wol ''The Matter of Britain'' (&quot;De Britske Fertelstof&quot;) neamd wurdt. Der waard al oer him skreaun yn 'e âldste [[Welsk]]e teksten, en yn 'e [[Lette Midsiuwen]] wiene kening Arthur, syn frou [[Guinevere]], syn [[tsjoender|hoftsjoender]] [[Merlyn]], syn freon en rivaal [[Lânselot]] en de oare [[ridders fan de Rûne Tafel]] in favoryt ûnderwerp yn 'e [[hoaske literatuer]] fan û.m. [[Ingelân]], [[Frankryk]], [[Dútslân]] en de [[Nederlannen]]. Krekt as út oare [[ridderroman]]s komt út ferhalen oer Arthur en syn ridders fan de Rûne Tafel faak it Midsiuwske ideaal fan 'e [[hoaske leafde]] nei foarren. Dat kening Arthur duorjend ta de ferbylding sprekt, docht bliken út 'e produksjes dy't de [[film]]yndustry fan [[Hollywood]] allegeduerigen oan him wijd, lykas ''King Arthur'' ([[2004]]) en ''Tristan en Isolde'' ([[2006]]).

==Eftergrûn en historisiteit==
Neffens [[kronyk|kroniken]] sawol as [[roman]]s late Arthur it [[Kelten|Keltyske]] ferset yn it hjoeddeistige [[Ingelân]] tsjin 'e ynfaazje troch de [[Angelsaksen|Angelen en Saksen]] oan 'e ein fan 'e [[fyfde iuw|fyfde]] en it begjin fan 'e [[sechsde iuw]]. De details fan dat barren binne lykwols fierhinne gearstald út 'e [[folkloare]] fan iuwen letter, oanfolle mei poere [[fantasij]]. It is dêrom mar tige de fraach oft Arthur wol wier bestien hat, in striidkwestje dy't yn fermiddens fan [[histoarikus|histoarisy]] noch altyd tige aktueel is. Oanhingers fan 'e teory dat er àl bestien hat, of alteast dat er basearre is op in histoaryske persoan, binne gauris fan betinken dat de [[5e iuw|fyfde-iuwske]] [[Romeinske Ryk|Romeinske]] legeroerste [[Ambrosius Aurelianus]] (Welsk: Emrys Wledig) dêr de bêste kandidaat foar is, al wurdt [[Lusius Artorius Kastus]] (út 'e [[twadde iuw]]) ek wol neamd. 
[[File:Arth tapestry2.jpg|left|thumb|180px|Kening Arthur op in [[wandtapyt]] út omtrint [[1385]].]]

Gearfetsjend kin sein wurde dat às Arthur wier bestien hat, hy nei alle gedachten alhiel net like hat op it personaazje út 'e lettere [[leginde]]n. In krappe histoaryske eftergrûn fan 'e wiere persoan kin byinoar fandele wurde út ferskate boarnen, wêrûnder de ''[[Annales Cambriae]]'', de ''[[Historia Brittonum]]'' en de skriuwerij fan [[Gildas]]. Arthur syn namme wurdt ek neamd yn iere [[poëzij|poëtyske]] boarnen, lykas it [[Welsk]]e ''[[Y Gododdin]]''.

Op it mêd fan 'e [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[literatuer]] spilet kening Arthur de sintrale rol yn 'e mânske syklus fan [[Arthurleginde]]n, dy't ek wol ''The Matter of Britain'' (&quot;De Britske Fertelstof&quot;) neamd wurdt. Dit legindaryske literêre personaazje ûntjoech him (yn tsjinstelling ta de histoaryske Arthur) yn 'e [[tolfde iuw]] troch de populariteit fan it fantastyske en ferbyldingsrike ''[[Historia Regum Brittanniae]]'' (&quot;Skiednis fan 'e Keningen fan Brittanje&quot;) fan [[Geoffrey fan Monmouth]] ta in figuer dêr't ynternasjonale belangstelling foar ûntstie. Yn guon [[Welsk]]- en [[Bretonsk]]talige [[koart ferhaal|ferhalen]] en [[gedicht]]en dy't datearje fan foàr dit wurk, wurdt Arthur beskreaun as in grut [[kriger]] dy't syn lân tsjin [[minske|minsklike]] en [[boppenatuerlik]]e fijannen ferdigenet, of as in [[magy]]sk figuer út 'e [[folkloare]], dy't soms assosjearre wurdt mei de Welske [[Keltyske oare wrâld|oare wrâld]], [[Annwn]]. Hoefolle fan syn ferhaal, dat yn [[1138]] reekaam, oft Geoffrey fan Monmouth oernaam of adaptearre út sokke eardere boarnen is ûnbekend. Yn 'e [[trettjinde iuw]] rekke de persoan fan Arthur sels yn 'e almar úttynjende Arthurleginden marzjinalisearre troch de opheaping fan bykommende ferhalen oer syn [[Ridders fan de Rûne Tafel]].

==It ferhaal==
Hoewol't de [[motyf (literatuer)|motiven]], foarfallen en personaazjes fan 'e lettere [[Arthurleginde]]n fan tekst ta tekst wiid útinoar rûnen en der net ien inkele 'kanonike' ferzje bestiet, tsjinne Geoffrey fan Monmouth syn ferzje foar lettere ferhalen faak as in begjinpunt. Yn grutte halen is syn ferhaal sa: [[Uther Pendragon]], de kening fan [[Grut-Brittanje|Brittanje]], rekket fereale op 'e tsjeppe [[Igraine]]. Hja is lykwols [[houlik|troud]] mei syn fijân, de [[ealman]] [[Gorlois]]. Uther freget dêrom de [[tsjoender]] [[Merlyn]] om help, en dy brûkt [[magy]] om te meitsjen dat Uther it uterlik fan Gorlois oannimme kin. Dat stelt de kening by steat en [[geslachtsferkear|sliep mei]] Igraine, dy't [[swierwêzen|swier]] rekket en yn [[Tintagel]] in [[soan]] te wrâld bringt dy't Arthur komt te hjitten. Merlyn bringt de [[jonge]] ûnder by [[hear (titel)|hear]] [[Ector]] en de syn soan [[Kay (ridder)|Kay]].
[[File:Innsbruck 1 262.jpg|right|thumb|170px|It stânbyld fan Arthur yn [[Innsbruck]], nei in ûntwerp fan [[Albrecht Dürer]].]]

Nei't Uther op it slachfjild sneuvelet, folget Arthur him mei fyftjin jier op as kening fan Brittanje, wêrby't er syn rjocht op 'e troan bewiist troch in [[Swurd yn de Stien|swurd]] út in [[stien]] te lûken dat inkeld de wiere troanopfolger loskrije kin. Hy fiert syn folk oan yn in rige [[fjildslach|fjildslaggen]] tsjin 'e [[Angelen]] en de [[Saksen (folk)|Saksen]], dy't har hichtepunt berikke yn 'e [[Slach by Bath]]. Neitiid ferslacht er de [[Pikten]] en de [[Skotten]], foeget [[Skotlân]] by syn ryk en giet dan fierder mei de ferovering fan [[Ierlân]], de [[Orkney-eilannen]] en [[Iislân]].

Nei in tolvejierrige [[frede]] wreidet er syn ryk fierder út mei [[Noarwegen]], [[Denemark]] en [[Galje]]. Galje is noch altyd yn besit fan it [[Romeinske Ryk]], wat ta in konfrontaasje mei [[Rome (stêd)|Rome]] liedt. Arthur ferslacht dêrop de Romeinske [[keizer]] [[Lusius Tibearius]] yn Galje en stiet op it punt om Rome sels te bemasterjen as him it nijs berikt dat thús yn Brittanje syn [[omkesizzer]] [[Mordred]] de troan grypt hat en syn [[keninginne]] [[Guinevere]] [[houlik|ta frou nommen]] hat. Arthur keart dêrom werom nei hûs, dêr't er Mordred ferslacht en deadet yn 'e [[Slach by Camlann]], yn [[Cornwall]]. Dêrby rekket er sels lykwols ek deadlike ferwûne. Hy draacht it [[bestjoer]] oer syn ryk oer oan syn famyljelid [[Konstantyn III fan Brittanje|Konstantyn&amp;nbsp;III]] en lit himsels nei it [[magy]]ske [[eilân]] [[Avalon]] bringe om fan syn wûnen te genêzen, mar komt nea wer werom.
[[File:The_Death_of_King_Arthur_by_John_Garrick.jpg|left|thumb|250px|De dea fan kening Arthur.]]

Hoefolle fan dit ferhaal oft Geoffrey fan Monmouth sels út 'e tomme sûgd hat, is in iepen fraach. Alle oare, faak tige bekende ferhaaleleminten fan 'e Arthurleginden binne optocht troch lettere skriuwers of basearre op ûnbelangrike details yn Geoffrey syn ferhaal. Sa komt de [[ridder]] [[Lânselot]], de boezemfreon fan Arthur dy't it oanleit mei de kening syn [[oarehelte]] Guinevere, yn it orizjinele ferhaal net foar; hy wie in skepping fan 'e [[Frankryk|Frânske]] skriuwer [[Chrétien de Troyes]], dy't ek de [[Hillige Graal]] oan it ferhaal tafoege. Pas yn lettere ferhalen ûntstiet it bekende byld fan Arthur dy't as de earste ûnder syn gelikensen yn it [[kastiel]] [[Camelot]] oansit oan 'e ferneamde [[Rûne Tafel]], mei ridders as Lânselot, [[Gawain]], [[Tristan]], [[Parsifal]], [[Galahad]], [[Goreu fab Custennin|Goreu]] en oaren. Ek de leginde dy't fertelt oer it [[swurd]] [[Excalibur]] (dat trouwens meastal net itselde swurd is as it Swurd yn de Stien) is fan letter datum; Arthur soe dit [[wapen]] ûntfongen hawwe fan 'e [[Frouwe fan de Mar]], dy't him dermei bejeftige nei't er syn eigen swurd brutsen hie yn 'e striid mei kening [[Pellinore]].

De ein fan Arthur syn bewâld wurdt yn 'e measte ferhalen ynlet troch de dieden fan syn boasaardige [[healsuster]] [[Morgan le Fay]], dy't him op alderhanne wize skea besiket ta te bringen. Mei in oare healsuster fan sines, [[Morgause]], dielt Arthur [[geslachtsferkear|it bêd]] ear't er fan harren famyljebân weet hat, en út dy [[ynsest]]ueuze relaasje wurdt [[Mordred]] berne, dy't dus sawol Arthur syn soan as syn omkesizzer is. Yn moderne ferzjes fan 'e Arthurleginde wurde Morgan le Fay en Morgause faak gearfoege ta ien personaazje, mar yn 'e Midsiuwske literatuer binne hja dúdlik ûnderskaat, hoewol't it allebeide [[dochter]]s fan Gorlois en Igraine binne. It dûnkere figuer Mordred wurdt de grutte [[ferrie]]der fan syn heit, wat de Midsiuwske oertsjûging dat út ynsest inkeld kwea fuortkomme kin, krêft byset. Fan dat punt ôf folgje lettere ferzjes yn 'e regel deun de ferhaalline fan Geoffrey fan Monmouth. De leginde einiget mei it ûnthjit dat Arthur yn 'e takomst weromkeare sil. Op syn [[grêf]] soe stean: ''Hic iacet Arthurus, Rex quondam, rexque futurus'' ('Hjir leit Arthur, de Eardere en Takomstige Kening').
[[File:MerlinsCave.jpg|thumb|right|250px|Merlyns Grot, [[Tintagel]], dêr't Arthur neffens de leginde troch [[Merlyn]] út 'e see skuord waard.]]

==Iere boarnen==
De namme fan Arthur wurdt foar it earst neamd yn in [[Welsk]]e [[gedicht]] ''[[Y Gododdin]]'', út [[594]]. De [[dichter]] [[Aneirin]] (±[[535]]-[[600]]) skriuwt dêryn oer ien fan 'e personaazjes: &quot;Hy joech swarte [[raven]]s te iten op 'e bolwurken, hoewol't er gjin Arthur wie&quot;. Arthur syn namme komt ek foar yn oare iere Welske [[literatuer]], bygelyks yn 'e gedichten fan 'e [[bard]] [[Taliesin]] ([[534]]-[[599]]). Letter dûkt Arthur op 'e nij op yn 'e ''[[Historia Britonum]]'' (&quot;Skiednis fan de Brittanniërs&quot;), fan 'e [[mûnts]] [[Nennius]], út likernôch [[830]]. Dat is in kompilaasje fan 'e iere [[skiednis]] en [[leginde]]n fan [[Wales]], wêryn't Arthur ''dux bellorum'' (&quot;legeroanfierder&quot;) neamd wurdt ynstee fan ''rex'' (&quot;kening&quot;). Nennius beskriuwt tolve [[fjildslach|fjildslaggen]] dêr't Arthur oan dielnaam, mei as hichtepunt de [[Slach by Mons Badonicus]], wêryn't Arthur persoanlik 960 fijannen deade hawwe soe.

Yn 'e ''[[Annales Cambriae]]'' (&quot;De Annalen fan Wales&quot;) in [[kronyk]] út 'e [[tsiende iuw]], wurde wichtige foarfallen beskreaun dy't tusken [[447]] en [[954]] plakfûn hawwe yn [[Wales]], [[Ierlân]], [[Ingelân]] en [[Cornwall]]. Der steane twa passaazjes yn oer kening Arthur, ien oer Mordred en ien oer Merlyn. Alle oare minsken dy't yn 'e kronyk neamd wurde, hawwe echt bestien. Dêrfandinne dat dit as in bewiis oanfierd wurdt dat Arthur, Mordred en Merlyn ek echt libbe hawwe. Neffens de ''Annales Cambriae'' stoaren Arthur en Mordred yn 'e [[Slach by Camlann]], yn it jier [[537]]. Oer Merlyn wurdt sein dat er yn [[573]] [[sljochtsinnigens|sljochtsinnich]] waard.
[[File:Culhwch.jpg|left|thumb|250px|[[Culhwch]] arrivearret oan it hof fan kening Arthur in it [[Welsk]]e [[koart ferhaal|ferhaal]] ''[[Culhwch en Olwen]]''.]]

It [[Welsk]]e ferhaal ''[[Culhwch en Olwen]]'' stammet nei alle gedachten út 'e [[alfde iuw]]. Hjiryn wurdt fertelt hoe't [[Culhwch]] oan it hof fan kening Arthur komt om dy syn help te freegjen, om't er mei [[Olwen]], de dochter fan in [[reus (mytysk wêzen)|reus]], trouwe wol. Arthur, dy't famylje fan Culhwch is, stjoert seis fan syn bêste [[ridder]]s mei om Culhwch te helpen. Dêrûnder binne [[Kay (ridder)|Kay]] (yn it Welsk Cai neamd), [[Bedivere]] (Bedwyr) en [[Gawain]] (Gwachmei).

Yn 'e [[tolfde iuw]] waard in stikmannich [[hilligelibben]]s fan Welske [[hillige]]n út 'e [[sechsde iuw]] troch Welske mûntsen op papier setten. Ek dêryn wurdt Arthur ferskate kearen neamd. As fertsjintwurdiger fan it âlde [[Kelten|Keltyske]] [[heidendom]] wurdt er yn 'e hilligelibbens lykwols ôfskildere as in [[barbaar]]sk [[kriger]] ynstee fan 'e nommele hearsker út 'e wrâldske [[roman]]s út dyselde tiid. Fierders steane der in protte ferwizings nei kening Arthur yn 'e saneamde [[Welske Triaden]] (eins ''Trioedd Ynys Prydein'', &quot;Triaden fan it Eilân Brittanje&quot;). Dat binne teksten mei fragminten út 'e Welske [[folkloare]], [[mytology]] en [[skiednis]], dy't sammele binne yn groepkes fan trije. De âldste kolleksje fan triaden stiet yn in manuskript dat datearret út 'e [[trettjinde iuw]].

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/King_Arthur ''Notes'', ''Sources'' en ''Further reading'', op dizze side].
----
{{commonscat|King Arthur}}
}}

{{DEFAULTSORT:Arthur, kening}}
[[Kategory:Kening Arthur| ]]
[[Kategory:Britsk kening]]
[[Kategory:Legindarysk persoan]]
[[Kategory:Mytysk kening]]
[[Kategory:Personaazje út de Arthurleginden]]
[[Kategory:Ingelsktalige literatuer]]
[[Kategory:Welsktalige literatuer]]
[[Kategory:Skiednis fan it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Ingelske folkloare]]
[[Kategory:Welske folkloare]]
[[Kategory:Keltyske mytology]]
[[Kategory:Fiktyf personaazje yntrodusearre yn de Midsiuwen]]
[[Kategory:Fiktyf Midsiuwsk personaazje]]</text>
      <sha1>f8djl7ubbu0pz6nhpx7yaylv61a7vuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230042</id>
      <parentid>1230041</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* It ferhaal */ [[]]</comment>
      <origin>1230042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13823" sha1="f910fg42fe7bgd8z6ivwgtxmbocz91f" xml:space="preserve">{{Fiktyf of legindarysk personaazje
| ôfbylding          = Artus2.jpg
| ôfbyldingstekst    = Kening Arthur yn wapenris.
| ôfbyldingsbreedte  = 150px
| namme                = Arthur Pendragon
| oare namme(n)        = 
| bynamme              = ''the Once and Future King'' &lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;de Eardere en Takomstige Kening&quot;)&lt;/small&gt;
| sekse                = [[man (sekse)|manlik]]
| soarte personaazje   = [[leginde|legindarysk persoan]]
| nasjonaliteit        = [[File:Flag of Wales (1959–present).svg|border|20px]] [[Wales|Welsk]]
| berop/amt            = [[kening]]
| besibbe personaazjes = [[Guinevere]], [[Lânselot]], [[Merlyn]], &lt;br&gt;[[Gawain]], [[Parsifal]], [[Mordred]], &lt;br&gt;[[Uther Pendragon]], ensfh.
| attributen           = [[swurd]] [[Excalibur]] &lt;br&gt;[[dagge]] [[Carnwennen]]
| geastlike heit       = 
| útjouwer             = 
| ûntstean             = [[Iere Midsiuwen]]
}}
'''Kening Arthur''', of eins '''Arthur Pendragon''', byneamd ''the Once and Future King'' (&quot;de Eardere en Takomstige Kening&quot;) is in [[leginde|legindaryske]] [[held]] út 'e [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[skiednis]] fan [[Grut-Brittanje]]. Hy is it sintrale personaazje yn 'e mânske syklus fan [[Arthurleginde]]n, dy't ek wol ''The Matter of Britain'' (&quot;De Britske Fertelstof&quot;) neamd wurdt. Der waard al oer him skreaun yn 'e âldste [[Welsk]]e teksten, en yn 'e [[Lette Midsiuwen]] wiene kening Arthur, syn frou [[Guinevere]], syn [[tsjoender|hoftsjoender]] [[Merlyn]], syn freon en rivaal [[Lânselot]] en de oare [[ridders fan de Rûne Tafel]] in favoryt ûnderwerp yn 'e [[hoaske literatuer]] fan û.m. [[Ingelân]], [[Frankryk]], [[Dútslân]] en de [[Nederlannen]]. Krekt as út oare [[ridderroman]]s komt út ferhalen oer Arthur en syn ridders fan de Rûne Tafel faak it Midsiuwske ideaal fan 'e [[hoaske leafde]] nei foarren. Dat kening Arthur duorjend ta de ferbylding sprekt, docht bliken út 'e produksjes dy't de [[film]]yndustry fan [[Hollywood]] allegeduerigen oan him wijd, lykas ''King Arthur'' ([[2004]]) en ''Tristan en Isolde'' ([[2006]]).

==Eftergrûn en historisiteit==
Neffens [[kronyk|kroniken]] sawol as [[roman]]s late Arthur it [[Kelten|Keltyske]] ferset yn it hjoeddeistige [[Ingelân]] tsjin 'e ynfaazje troch de [[Angelsaksen|Angelen en Saksen]] oan 'e ein fan 'e [[fyfde iuw|fyfde]] en it begjin fan 'e [[sechsde iuw]]. De details fan dat barren binne lykwols fierhinne gearstald út 'e [[folkloare]] fan iuwen letter, oanfolle mei poere [[fantasij]]. It is dêrom mar tige de fraach oft Arthur wol wier bestien hat, in striidkwestje dy't yn fermiddens fan [[histoarikus|histoarisy]] noch altyd tige aktueel is. Oanhingers fan 'e teory dat er àl bestien hat, of alteast dat er basearre is op in histoaryske persoan, binne gauris fan betinken dat de [[5e iuw|fyfde-iuwske]] [[Romeinske Ryk|Romeinske]] legeroerste [[Ambrosius Aurelianus]] (Welsk: Emrys Wledig) dêr de bêste kandidaat foar is, al wurdt [[Lusius Artorius Kastus]] (út 'e [[twadde iuw]]) ek wol neamd. 
[[File:Arth tapestry2.jpg|left|thumb|180px|Kening Arthur op in [[wandtapyt]] út omtrint [[1385]].]]

Gearfetsjend kin sein wurde dat às Arthur wier bestien hat, hy nei alle gedachten alhiel net like hat op it personaazje út 'e lettere [[leginde]]n. In krappe histoaryske eftergrûn fan 'e wiere persoan kin byinoar fandele wurde út ferskate boarnen, wêrûnder de ''[[Annales Cambriae]]'', de ''[[Historia Brittonum]]'' en de skriuwerij fan [[Gildas]]. Arthur syn namme wurdt ek neamd yn iere [[poëzij|poëtyske]] boarnen, lykas it [[Welsk]]e ''[[Y Gododdin]]''.

Op it mêd fan 'e [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[literatuer]] spilet kening Arthur de sintrale rol yn 'e mânske syklus fan [[Arthurleginde]]n, dy't ek wol ''The Matter of Britain'' (&quot;De Britske Fertelstof&quot;) neamd wurdt. Dit legindaryske literêre personaazje ûntjoech him (yn tsjinstelling ta de histoaryske Arthur) yn 'e [[tolfde iuw]] troch de populariteit fan it fantastyske en ferbyldingsrike ''[[Historia Regum Brittanniae]]'' (&quot;Skiednis fan 'e Keningen fan Brittanje&quot;) fan [[Geoffrey fan Monmouth]] ta in figuer dêr't ynternasjonale belangstelling foar ûntstie. Yn guon [[Welsk]]- en [[Bretonsk]]talige [[koart ferhaal|ferhalen]] en [[gedicht]]en dy't datearje fan foàr dit wurk, wurdt Arthur beskreaun as in grut [[kriger]] dy't syn lân tsjin [[minske|minsklike]] en [[boppenatuerlik]]e fijannen ferdigenet, of as in [[magy]]sk figuer út 'e [[folkloare]], dy't soms assosjearre wurdt mei de Welske [[Keltyske oare wrâld|oare wrâld]], [[Annwn]]. Hoefolle fan syn ferhaal, dat yn [[1138]] reekaam, oft Geoffrey fan Monmouth oernaam of adaptearre út sokke eardere boarnen is ûnbekend. Yn 'e [[trettjinde iuw]] rekke de persoan fan Arthur sels yn 'e almar úttynjende Arthurleginden marzjinalisearre troch de opheaping fan bykommende ferhalen oer syn [[Ridders fan de Rûne Tafel]].

==It ferhaal==
Hoewol't de [[motyf (literatuer)|motiven]], foarfallen en personaazjes fan 'e lettere [[Arthurleginde]]n fan tekst ta tekst wiid útinoar rûnen en der net ien inkele 'kanonike' ferzje bestiet, tsjinne Geoffrey fan Monmouth syn ferzje foar lettere ferhalen faak as in begjinpunt. Yn grutte halen is syn ferhaal sa: [[Uther Pendragon]], de kening fan [[Grut-Brittanje|Brittanje]], rekket fereale op 'e tsjeppe [[Igraine]]. Hja is lykwols [[houlik|troud]] mei syn fijân, de [[ealman]] [[Gorlois]]. Uther freget dêrom de [[tsjoender]] [[Merlyn]] om help, en dy brûkt [[magy]] om te meitsjen dat Uther it uterlik fan Gorlois oannimme kin. Dat stelt de kening by steat en [[geslachtsferkear|sliep mei]] Igraine, dy't [[swierwêzen|swier]] rekket en yn [[Tintagel]] in [[soan]] te wrâld bringt dy't Arthur komt te hjitten. Merlyn bringt de [[jonge]] ûnder by [[hear (titel)|hear]] [[Ector]] en de syn soan [[Kay (ridder)|Kay]].
[[File:Innsbruck 1 262.jpg|right|thumb|170px|It stânbyld fan Arthur yn [[Innsbruck]], nei in ûntwerp fan [[Albrecht Dürer]].]]

Nei't Uther op it slachfjild sneuvelet, folget Arthur him mei fyftjin jier op as kening fan Brittanje, wêrby't er syn rjocht op 'e troan bewiist troch in [[Swurd yn de Stien|swurd]] út in [[stien]] te lûken dat inkeld de wiere troanopfolger loskrije kin. Hy fiert syn folk oan yn in rige [[fjildslach|fjildslaggen]] tsjin 'e [[Angelen]] en de [[Saksen (folk)|Saksen]], dy't har hichtepunt berikke yn 'e [[Slach by Bath]]. Neitiid ferslacht er de [[Pikten]] en de [[Skotten]], foeget [[Skotlân]] by syn ryk en giet dan fierder mei de ferovering fan [[Ierlân]], de [[Orkney-eilannen]] en [[Iislân]].

Nei in tolvejierrige [[frede]] wreidet er syn ryk fierder út mei [[Noarwegen]], [[Denemark]] en [[Galje]]. Galje is noch altyd yn besit fan it [[Romeinske Ryk]], wat ta in konfrontaasje mei [[Rome (stêd)|Rome]] liedt. Arthur ferslacht dêrop de Romeinske [[keizer]] [[Lusius Tibearius]] yn Galje en stiet op it punt om Rome sels te bemasterjen as him it nijs berikt dat thús yn Brittanje syn [[omkesizzer]] [[Mordred]] de troan grypt hat en syn [[keninginne]] [[Guinevere]] [[houlik|ta frou nommen]] hat. Arthur keart dêrom werom nei hûs, dêr't er Mordred ferslacht en deadet yn 'e [[Slach by Camlann]], yn [[Cornwall]]. Dêrby rekket er sels lykwols ek deadlike ferwûne. Hy draacht it [[bestjoer]] oer syn ryk oer oan syn famyljelid [[Konstantyn III fan Brittanje|Konstantyn&amp;nbsp;III]] en lit himsels nei it [[magy]]ske [[eilân]] [[Avalon]] bringe om fan syn wûnen te genêzen, mar komt nea wer werom.
[[File:The_Death_of_King_Arthur_by_John_Garrick.jpg|left|thumb|250px|De dea fan kening Arthur.]]

Hoefolle fan dit ferhaal oft Geoffrey fan Monmouth sels út 'e tomme sûgd hat, is in iepen fraach. Alle oare, faak tige bekende ferhaaleleminten fan 'e Arthurleginden binne optocht troch lettere skriuwers of basearre op ûnbelangrike details yn Geoffrey syn ferhaal. Sa komt de [[ridder]] [[Lânselot]], de boezemfreon fan Arthur dy't it oanleit mei de kening syn [[oarehelte]] Guinevere, yn it orizjinele ferhaal net foar; hy wie in skepping fan 'e [[Frankryk|Frânske]] skriuwer [[Chrétien de Troyes]], dy't ek de [[Hillige Graal]] oan it ferhaal tafoege. Pas yn lettere ferhalen ûntstiet it bekende byld fan Arthur dy't as de earste ûnder syn gelikensen yn it [[kastiel]] [[Camelot]] oansit oan 'e ferneamde [[Rûne Tafel]], mei ridders as Lânselot, [[Gawain]], [[Tristan]], [[Parsifal]], [[Galahad]], [[Goreu fab Custennin|Goreu]] en oaren. Ek de leginde dy't fertelt oer it [[swurd]] [[Excalibur]] (dat trouwens meastal net itselde swurd is as it Swurd yn de Stien) is fan letter datum; Arthur soe dit [[wapen]] ûntfongen hawwe fan 'e [[Frouwe fan de Mar]], dy't him dermei bejeftige nei't er syn eigen swurd brutsen hie yn 'e striid mei kening [[Pellinore]].

De ein fan Arthur syn bewâld wurdt yn 'e measte ferhalen ynlet troch de dieden fan syn boasaardige [[healsuster]] [[Morgan le Fay]], dy't him op alderhanne wize skea besiket ta te bringen. Mei in oare healsuster fan sines, [[Morgause]], dielt Arthur [[geslachtsferkear|it bêd]] ear't er fan harren famyljebân weet hat, en út dy [[ynsest]]ueuze relaasje wurdt [[Mordred]] berne, dy't dus sawol Arthur syn soan as syn omkesizzer is. Yn moderne ferzjes fan 'e Arthurleginde wurde Morgan le Fay en Morgause faak gearfoege ta ien personaazje, mar yn 'e Midsiuwske literatuer binne hja dúdlik ûnderskaat, hoewol't it allebeide [[dochter]]s fan Gorlois en Igraine binne. It dûnkere figuer Mordred wurdt de grutte [[ferrie]]der fan syn heit, wat de Midsiuwske oertsjûging dat út [[ynsest]] inkeld kwea fuortkomme kin, krêft byset. Fan dat punt ôf folgje lettere ferzjes yn 'e regel deun de ferhaalline fan Geoffrey fan Monmouth. De leginde einiget mei it ûnthjit dat Arthur yn 'e takomst weromkeare sil. Op syn [[grêf]] soe stean: ''Hic iacet Arthurus, Rex quondam, rexque futurus'' ('Hjir leit Arthur, de Eardere en Takomstige Kening').
[[File:MerlinsCave.jpg|thumb|right|250px|Merlyns Grot, [[Tintagel]], dêr't Arthur neffens de leginde troch [[Merlyn]] út 'e see skuord waard.]]

==Iere boarnen==
De namme fan Arthur wurdt foar it earst neamd yn in [[Welsk]]e [[gedicht]] ''[[Y Gododdin]]'', út [[594]]. De [[dichter]] [[Aneirin]] (±[[535]]-[[600]]) skriuwt dêryn oer ien fan 'e personaazjes: &quot;Hy joech swarte [[raven]]s te iten op 'e bolwurken, hoewol't er gjin Arthur wie&quot;. Arthur syn namme komt ek foar yn oare iere Welske [[literatuer]], bygelyks yn 'e gedichten fan 'e [[bard]] [[Taliesin]] ([[534]]-[[599]]). Letter dûkt Arthur op 'e nij op yn 'e ''[[Historia Britonum]]'' (&quot;Skiednis fan de Brittanniërs&quot;), fan 'e [[mûnts]] [[Nennius]], út likernôch [[830]]. Dat is in kompilaasje fan 'e iere [[skiednis]] en [[leginde]]n fan [[Wales]], wêryn't Arthur ''dux bellorum'' (&quot;legeroanfierder&quot;) neamd wurdt ynstee fan ''rex'' (&quot;kening&quot;). Nennius beskriuwt tolve [[fjildslach|fjildslaggen]] dêr't Arthur oan dielnaam, mei as hichtepunt de [[Slach by Mons Badonicus]], wêryn't Arthur persoanlik 960 fijannen deade hawwe soe.

Yn 'e ''[[Annales Cambriae]]'' (&quot;De Annalen fan Wales&quot;) in [[kronyk]] út 'e [[tsiende iuw]], wurde wichtige foarfallen beskreaun dy't tusken [[447]] en [[954]] plakfûn hawwe yn [[Wales]], [[Ierlân]], [[Ingelân]] en [[Cornwall]]. Der steane twa passaazjes yn oer kening Arthur, ien oer Mordred en ien oer Merlyn. Alle oare minsken dy't yn 'e kronyk neamd wurde, hawwe echt bestien. Dêrfandinne dat dit as in bewiis oanfierd wurdt dat Arthur, Mordred en Merlyn ek echt libbe hawwe. Neffens de ''Annales Cambriae'' stoaren Arthur en Mordred yn 'e [[Slach by Camlann]], yn it jier [[537]]. Oer Merlyn wurdt sein dat er yn [[573]] [[sljochtsinnigens|sljochtsinnich]] waard.
[[File:Culhwch.jpg|left|thumb|250px|[[Culhwch]] arrivearret oan it hof fan kening Arthur in it [[Welsk]]e [[koart ferhaal|ferhaal]] ''[[Culhwch en Olwen]]''.]]

It [[Welsk]]e ferhaal ''[[Culhwch en Olwen]]'' stammet nei alle gedachten út 'e [[alfde iuw]]. Hjiryn wurdt fertelt hoe't [[Culhwch]] oan it hof fan kening Arthur komt om dy syn help te freegjen, om't er mei [[Olwen]], de dochter fan in [[reus (mytysk wêzen)|reus]], trouwe wol. Arthur, dy't famylje fan Culhwch is, stjoert seis fan syn bêste [[ridder]]s mei om Culhwch te helpen. Dêrûnder binne [[Kay (ridder)|Kay]] (yn it Welsk Cai neamd), [[Bedivere]] (Bedwyr) en [[Gawain]] (Gwachmei).

Yn 'e [[tolfde iuw]] waard in stikmannich [[hilligelibben]]s fan Welske [[hillige]]n út 'e [[sechsde iuw]] troch Welske mûntsen op papier setten. Ek dêryn wurdt Arthur ferskate kearen neamd. As fertsjintwurdiger fan it âlde [[Kelten|Keltyske]] [[heidendom]] wurdt er yn 'e hilligelibbens lykwols ôfskildere as in [[barbaar]]sk [[kriger]] ynstee fan 'e nommele hearsker út 'e wrâldske [[roman]]s út dyselde tiid. Fierders steane der in protte ferwizings nei kening Arthur yn 'e saneamde [[Welske Triaden]] (eins ''Trioedd Ynys Prydein'', &quot;Triaden fan it Eilân Brittanje&quot;). Dat binne teksten mei fragminten út 'e Welske [[folkloare]], [[mytology]] en [[skiednis]], dy't sammele binne yn groepkes fan trije. De âldste kolleksje fan triaden stiet yn in manuskript dat datearret út 'e [[trettjinde iuw]].

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/King_Arthur ''Notes'', ''Sources'' en ''Further reading'', op dizze side].
----
{{commonscat|King Arthur}}
}}

{{DEFAULTSORT:Arthur, kening}}
[[Kategory:Kening Arthur| ]]
[[Kategory:Britsk kening]]
[[Kategory:Legindarysk persoan]]
[[Kategory:Mytysk kening]]
[[Kategory:Personaazje út de Arthurleginden]]
[[Kategory:Ingelsktalige literatuer]]
[[Kategory:Welsktalige literatuer]]
[[Kategory:Skiednis fan it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Ingelske folkloare]]
[[Kategory:Welske folkloare]]
[[Kategory:Keltyske mytology]]
[[Kategory:Fiktyf personaazje yntrodusearre yn de Midsiuwen]]
[[Kategory:Fiktyf Midsiuwsk personaazje]]</text>
      <sha1>f910fg42fe7bgd8z6ivwgtxmbocz91f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230043</id>
      <parentid>1230042</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* It ferhaal */ red</comment>
      <origin>1230043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13819" sha1="f8djl7ubbu0pz6nhpx7yaylv61a7vuo" xml:space="preserve">{{Fiktyf of legindarysk personaazje
| ôfbylding          = Artus2.jpg
| ôfbyldingstekst    = Kening Arthur yn wapenris.
| ôfbyldingsbreedte  = 150px
| namme                = Arthur Pendragon
| oare namme(n)        = 
| bynamme              = ''the Once and Future King'' &lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;de Eardere en Takomstige Kening&quot;)&lt;/small&gt;
| sekse                = [[man (sekse)|manlik]]
| soarte personaazje   = [[leginde|legindarysk persoan]]
| nasjonaliteit        = [[File:Flag of Wales (1959–present).svg|border|20px]] [[Wales|Welsk]]
| berop/amt            = [[kening]]
| besibbe personaazjes = [[Guinevere]], [[Lânselot]], [[Merlyn]], &lt;br&gt;[[Gawain]], [[Parsifal]], [[Mordred]], &lt;br&gt;[[Uther Pendragon]], ensfh.
| attributen           = [[swurd]] [[Excalibur]] &lt;br&gt;[[dagge]] [[Carnwennen]]
| geastlike heit       = 
| útjouwer             = 
| ûntstean             = [[Iere Midsiuwen]]
}}
'''Kening Arthur''', of eins '''Arthur Pendragon''', byneamd ''the Once and Future King'' (&quot;de Eardere en Takomstige Kening&quot;) is in [[leginde|legindaryske]] [[held]] út 'e [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[skiednis]] fan [[Grut-Brittanje]]. Hy is it sintrale personaazje yn 'e mânske syklus fan [[Arthurleginde]]n, dy't ek wol ''The Matter of Britain'' (&quot;De Britske Fertelstof&quot;) neamd wurdt. Der waard al oer him skreaun yn 'e âldste [[Welsk]]e teksten, en yn 'e [[Lette Midsiuwen]] wiene kening Arthur, syn frou [[Guinevere]], syn [[tsjoender|hoftsjoender]] [[Merlyn]], syn freon en rivaal [[Lânselot]] en de oare [[ridders fan de Rûne Tafel]] in favoryt ûnderwerp yn 'e [[hoaske literatuer]] fan û.m. [[Ingelân]], [[Frankryk]], [[Dútslân]] en de [[Nederlannen]]. Krekt as út oare [[ridderroman]]s komt út ferhalen oer Arthur en syn ridders fan de Rûne Tafel faak it Midsiuwske ideaal fan 'e [[hoaske leafde]] nei foarren. Dat kening Arthur duorjend ta de ferbylding sprekt, docht bliken út 'e produksjes dy't de [[film]]yndustry fan [[Hollywood]] allegeduerigen oan him wijd, lykas ''King Arthur'' ([[2004]]) en ''Tristan en Isolde'' ([[2006]]).

==Eftergrûn en historisiteit==
Neffens [[kronyk|kroniken]] sawol as [[roman]]s late Arthur it [[Kelten|Keltyske]] ferset yn it hjoeddeistige [[Ingelân]] tsjin 'e ynfaazje troch de [[Angelsaksen|Angelen en Saksen]] oan 'e ein fan 'e [[fyfde iuw|fyfde]] en it begjin fan 'e [[sechsde iuw]]. De details fan dat barren binne lykwols fierhinne gearstald út 'e [[folkloare]] fan iuwen letter, oanfolle mei poere [[fantasij]]. It is dêrom mar tige de fraach oft Arthur wol wier bestien hat, in striidkwestje dy't yn fermiddens fan [[histoarikus|histoarisy]] noch altyd tige aktueel is. Oanhingers fan 'e teory dat er àl bestien hat, of alteast dat er basearre is op in histoaryske persoan, binne gauris fan betinken dat de [[5e iuw|fyfde-iuwske]] [[Romeinske Ryk|Romeinske]] legeroerste [[Ambrosius Aurelianus]] (Welsk: Emrys Wledig) dêr de bêste kandidaat foar is, al wurdt [[Lusius Artorius Kastus]] (út 'e [[twadde iuw]]) ek wol neamd. 
[[File:Arth tapestry2.jpg|left|thumb|180px|Kening Arthur op in [[wandtapyt]] út omtrint [[1385]].]]

Gearfetsjend kin sein wurde dat às Arthur wier bestien hat, hy nei alle gedachten alhiel net like hat op it personaazje út 'e lettere [[leginde]]n. In krappe histoaryske eftergrûn fan 'e wiere persoan kin byinoar fandele wurde út ferskate boarnen, wêrûnder de ''[[Annales Cambriae]]'', de ''[[Historia Brittonum]]'' en de skriuwerij fan [[Gildas]]. Arthur syn namme wurdt ek neamd yn iere [[poëzij|poëtyske]] boarnen, lykas it [[Welsk]]e ''[[Y Gododdin]]''.

Op it mêd fan 'e [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[literatuer]] spilet kening Arthur de sintrale rol yn 'e mânske syklus fan [[Arthurleginde]]n, dy't ek wol ''The Matter of Britain'' (&quot;De Britske Fertelstof&quot;) neamd wurdt. Dit legindaryske literêre personaazje ûntjoech him (yn tsjinstelling ta de histoaryske Arthur) yn 'e [[tolfde iuw]] troch de populariteit fan it fantastyske en ferbyldingsrike ''[[Historia Regum Brittanniae]]'' (&quot;Skiednis fan 'e Keningen fan Brittanje&quot;) fan [[Geoffrey fan Monmouth]] ta in figuer dêr't ynternasjonale belangstelling foar ûntstie. Yn guon [[Welsk]]- en [[Bretonsk]]talige [[koart ferhaal|ferhalen]] en [[gedicht]]en dy't datearje fan foàr dit wurk, wurdt Arthur beskreaun as in grut [[kriger]] dy't syn lân tsjin [[minske|minsklike]] en [[boppenatuerlik]]e fijannen ferdigenet, of as in [[magy]]sk figuer út 'e [[folkloare]], dy't soms assosjearre wurdt mei de Welske [[Keltyske oare wrâld|oare wrâld]], [[Annwn]]. Hoefolle fan syn ferhaal, dat yn [[1138]] reekaam, oft Geoffrey fan Monmouth oernaam of adaptearre út sokke eardere boarnen is ûnbekend. Yn 'e [[trettjinde iuw]] rekke de persoan fan Arthur sels yn 'e almar úttynjende Arthurleginden marzjinalisearre troch de opheaping fan bykommende ferhalen oer syn [[Ridders fan de Rûne Tafel]].

==It ferhaal==
Hoewol't de [[motyf (literatuer)|motiven]], foarfallen en personaazjes fan 'e lettere [[Arthurleginde]]n fan tekst ta tekst wiid útinoar rûnen en der net ien inkele 'kanonike' ferzje bestiet, tsjinne Geoffrey fan Monmouth syn ferzje foar lettere ferhalen faak as in begjinpunt. Yn grutte halen is syn ferhaal sa: [[Uther Pendragon]], de kening fan [[Grut-Brittanje|Brittanje]], rekket fereale op 'e tsjeppe [[Igraine]]. Hja is lykwols [[houlik|troud]] mei syn fijân, de [[ealman]] [[Gorlois]]. Uther freget dêrom de [[tsjoender]] [[Merlyn]] om help, en dy brûkt [[magy]] om te meitsjen dat Uther it uterlik fan Gorlois oannimme kin. Dat stelt de kening by steat en [[geslachtsferkear|sliep mei]] Igraine, dy't [[swierwêzen|swier]] rekket en yn [[Tintagel]] in [[soan]] te wrâld bringt dy't Arthur komt te hjitten. Merlyn bringt de [[jonge]] ûnder by [[hear (titel)|hear]] [[Ector]] en de syn soan [[Kay (ridder)|Kay]].
[[File:Innsbruck 1 262.jpg|right|thumb|170px|It stânbyld fan Arthur yn [[Innsbruck]], nei in ûntwerp fan [[Albrecht Dürer]].]]

Nei't Uther op it slachfjild sneuvelet, folget Arthur him mei fyftjin jier op as kening fan Brittanje, wêrby't er syn rjocht op 'e troan bewiist troch in [[Swurd yn de Stien|swurd]] út in [[stien]] te lûken dat inkeld de wiere troanopfolger loskrije kin. Hy fiert syn folk oan yn in rige [[fjildslach|fjildslaggen]] tsjin 'e [[Angelen]] en de [[Saksen (folk)|Saksen]], dy't har hichtepunt berikke yn 'e [[Slach by Bath]]. Neitiid ferslacht er de [[Pikten]] en de [[Skotten]], foeget [[Skotlân]] by syn ryk en giet dan fierder mei de ferovering fan [[Ierlân]], de [[Orkney-eilannen]] en [[Iislân]].

Nei in tolvejierrige [[frede]] wreidet er syn ryk fierder út mei [[Noarwegen]], [[Denemark]] en [[Galje]]. Galje is noch altyd yn besit fan it [[Romeinske Ryk]], wat ta in konfrontaasje mei [[Rome (stêd)|Rome]] liedt. Arthur ferslacht dêrop de Romeinske [[keizer]] [[Lusius Tibearius]] yn Galje en stiet op it punt om Rome sels te bemasterjen as him it nijs berikt dat thús yn Brittanje syn [[omkesizzer]] [[Mordred]] de troan grypt hat en syn [[keninginne]] [[Guinevere]] [[houlik|ta frou nommen]] hat. Arthur keart dêrom werom nei hûs, dêr't er Mordred ferslacht en deadet yn 'e [[Slach by Camlann]], yn [[Cornwall]]. Dêrby rekket er sels lykwols ek deadlike ferwûne. Hy draacht it [[bestjoer]] oer syn ryk oer oan syn famyljelid [[Konstantyn III fan Brittanje|Konstantyn&amp;nbsp;III]] en lit himsels nei it [[magy]]ske [[eilân]] [[Avalon]] bringe om fan syn wûnen te genêzen, mar komt nea wer werom.
[[File:The_Death_of_King_Arthur_by_John_Garrick.jpg|left|thumb|250px|De dea fan kening Arthur.]]

Hoefolle fan dit ferhaal oft Geoffrey fan Monmouth sels út 'e tomme sûgd hat, is in iepen fraach. Alle oare, faak tige bekende ferhaaleleminten fan 'e Arthurleginden binne optocht troch lettere skriuwers of basearre op ûnbelangrike details yn Geoffrey syn ferhaal. Sa komt de [[ridder]] [[Lânselot]], de boezemfreon fan Arthur dy't it oanleit mei de kening syn [[oarehelte]] Guinevere, yn it orizjinele ferhaal net foar; hy wie in skepping fan 'e [[Frankryk|Frânske]] skriuwer [[Chrétien de Troyes]], dy't ek de [[Hillige Graal]] oan it ferhaal tafoege. Pas yn lettere ferhalen ûntstiet it bekende byld fan Arthur dy't as de earste ûnder syn gelikensen yn it [[kastiel]] [[Camelot]] oansit oan 'e ferneamde [[Rûne Tafel]], mei ridders as Lânselot, [[Gawain]], [[Tristan]], [[Parsifal]], [[Galahad]], [[Goreu fab Custennin|Goreu]] en oaren. Ek de leginde dy't fertelt oer it [[swurd]] [[Excalibur]] (dat trouwens meastal net itselde swurd is as it Swurd yn de Stien) is fan letter datum; Arthur soe dit [[wapen]] ûntfongen hawwe fan 'e [[Frouwe fan de Mar]], dy't him dermei bejeftige nei't er syn eigen swurd brutsen hie yn 'e striid mei kening [[Pellinore]].

De ein fan Arthur syn bewâld wurdt yn 'e measte ferhalen ynlet troch de dieden fan syn boasaardige [[healsuster]] [[Morgan le Fay]], dy't him op alderhanne wize skea besiket ta te bringen. Mei in oare healsuster fan sines, [[Morgause]], dielt Arthur [[geslachtsferkear|it bêd]] ear't er fan harren famyljebân weet hat, en út dy [[ynsest]]ueuze relaasje wurdt [[Mordred]] berne, dy't dus sawol Arthur syn soan as syn omkesizzer is. Yn moderne ferzjes fan 'e Arthurleginde wurde Morgan le Fay en Morgause faak gearfoege ta ien personaazje, mar yn 'e Midsiuwske literatuer binne hja dúdlik ûnderskaat, hoewol't it allebeide [[dochter]]s fan Gorlois en Igraine binne. It dûnkere figuer Mordred wurdt de grutte [[ferrie]]der fan syn heit, wat de Midsiuwske oertsjûging dat út ynsest inkeld kwea fuortkomme kin, krêft byset. Fan dat punt ôf folgje lettere ferzjes yn 'e regel deun de ferhaalline fan Geoffrey fan Monmouth. De leginde einiget mei it ûnthjit dat Arthur yn 'e takomst weromkeare sil. Op syn [[grêf]] soe stean: ''Hic iacet Arthurus, Rex quondam, rexque futurus'' ('Hjir leit Arthur, de Eardere en Takomstige Kening').
[[File:MerlinsCave.jpg|thumb|right|250px|Merlyns Grot, [[Tintagel]], dêr't Arthur neffens de leginde troch [[Merlyn]] út 'e see skuord waard.]]

==Iere boarnen==
De namme fan Arthur wurdt foar it earst neamd yn in [[Welsk]]e [[gedicht]] ''[[Y Gododdin]]'', út [[594]]. De [[dichter]] [[Aneirin]] (±[[535]]-[[600]]) skriuwt dêryn oer ien fan 'e personaazjes: &quot;Hy joech swarte [[raven]]s te iten op 'e bolwurken, hoewol't er gjin Arthur wie&quot;. Arthur syn namme komt ek foar yn oare iere Welske [[literatuer]], bygelyks yn 'e gedichten fan 'e [[bard]] [[Taliesin]] ([[534]]-[[599]]). Letter dûkt Arthur op 'e nij op yn 'e ''[[Historia Britonum]]'' (&quot;Skiednis fan de Brittanniërs&quot;), fan 'e [[mûnts]] [[Nennius]], út likernôch [[830]]. Dat is in kompilaasje fan 'e iere [[skiednis]] en [[leginde]]n fan [[Wales]], wêryn't Arthur ''dux bellorum'' (&quot;legeroanfierder&quot;) neamd wurdt ynstee fan ''rex'' (&quot;kening&quot;). Nennius beskriuwt tolve [[fjildslach|fjildslaggen]] dêr't Arthur oan dielnaam, mei as hichtepunt de [[Slach by Mons Badonicus]], wêryn't Arthur persoanlik 960 fijannen deade hawwe soe.

Yn 'e ''[[Annales Cambriae]]'' (&quot;De Annalen fan Wales&quot;) in [[kronyk]] út 'e [[tsiende iuw]], wurde wichtige foarfallen beskreaun dy't tusken [[447]] en [[954]] plakfûn hawwe yn [[Wales]], [[Ierlân]], [[Ingelân]] en [[Cornwall]]. Der steane twa passaazjes yn oer kening Arthur, ien oer Mordred en ien oer Merlyn. Alle oare minsken dy't yn 'e kronyk neamd wurde, hawwe echt bestien. Dêrfandinne dat dit as in bewiis oanfierd wurdt dat Arthur, Mordred en Merlyn ek echt libbe hawwe. Neffens de ''Annales Cambriae'' stoaren Arthur en Mordred yn 'e [[Slach by Camlann]], yn it jier [[537]]. Oer Merlyn wurdt sein dat er yn [[573]] [[sljochtsinnigens|sljochtsinnich]] waard.
[[File:Culhwch.jpg|left|thumb|250px|[[Culhwch]] arrivearret oan it hof fan kening Arthur in it [[Welsk]]e [[koart ferhaal|ferhaal]] ''[[Culhwch en Olwen]]''.]]

It [[Welsk]]e ferhaal ''[[Culhwch en Olwen]]'' stammet nei alle gedachten út 'e [[alfde iuw]]. Hjiryn wurdt fertelt hoe't [[Culhwch]] oan it hof fan kening Arthur komt om dy syn help te freegjen, om't er mei [[Olwen]], de dochter fan in [[reus (mytysk wêzen)|reus]], trouwe wol. Arthur, dy't famylje fan Culhwch is, stjoert seis fan syn bêste [[ridder]]s mei om Culhwch te helpen. Dêrûnder binne [[Kay (ridder)|Kay]] (yn it Welsk Cai neamd), [[Bedivere]] (Bedwyr) en [[Gawain]] (Gwachmei).

Yn 'e [[tolfde iuw]] waard in stikmannich [[hilligelibben]]s fan Welske [[hillige]]n út 'e [[sechsde iuw]] troch Welske mûntsen op papier setten. Ek dêryn wurdt Arthur ferskate kearen neamd. As fertsjintwurdiger fan it âlde [[Kelten|Keltyske]] [[heidendom]] wurdt er yn 'e hilligelibbens lykwols ôfskildere as in [[barbaar]]sk [[kriger]] ynstee fan 'e nommele hearsker út 'e wrâldske [[roman]]s út dyselde tiid. Fierders steane der in protte ferwizings nei kening Arthur yn 'e saneamde [[Welske Triaden]] (eins ''Trioedd Ynys Prydein'', &quot;Triaden fan it Eilân Brittanje&quot;). Dat binne teksten mei fragminten út 'e Welske [[folkloare]], [[mytology]] en [[skiednis]], dy't sammele binne yn groepkes fan trije. De âldste kolleksje fan triaden stiet yn in manuskript dat datearret út 'e [[trettjinde iuw]].

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/King_Arthur ''Notes'', ''Sources'' en ''Further reading'', op dizze side].
----
{{commonscat|King Arthur}}
}}

{{DEFAULTSORT:Arthur, kening}}
[[Kategory:Kening Arthur| ]]
[[Kategory:Britsk kening]]
[[Kategory:Legindarysk persoan]]
[[Kategory:Mytysk kening]]
[[Kategory:Personaazje út de Arthurleginden]]
[[Kategory:Ingelsktalige literatuer]]
[[Kategory:Welsktalige literatuer]]
[[Kategory:Skiednis fan it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Ingelske folkloare]]
[[Kategory:Welske folkloare]]
[[Kategory:Keltyske mytology]]
[[Kategory:Fiktyf personaazje yntrodusearre yn de Midsiuwen]]
[[Kategory:Fiktyf Midsiuwsk personaazje]]</text>
      <sha1>f8djl7ubbu0pz6nhpx7yaylv61a7vuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1200</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8411</id>
    <revision>
      <id>1229933</id>
      <parentid>1154842</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berne */ - tikfl.</comment>
      <origin>1229933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="ift32cuhkyy8mycjn44ksu4h1safdpg" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
* Sahassamalla wurdt [[list fan regearders fan Seylon|kening fan Seylon]]

== Berne ==
* [[Hugolinus fan Gualdo]], Italjaansk klúzner en kleasterstichter (stoarn [[1260]])
* [[Béatrys fan Nazareth]], Brabantsk skriuwster en [[sistersjenzer]] (st. [[1268]])
* [[Loadewyk IV fan Türingen]], Lângreve fan [[Türingen]] (st. [[1227]])
* [[Willem fan Cuijk (1200-1240)|Willem fan Cuijk]], hear fan [[Asten (plak)|Asten]] (st. [[1240]])

== Ferstoarn ==
* [[Zhu Xi]], (of ''Chu Hsi''), konfusianistyske gelearde yn de tiden fan de [[Song-dynasty]] (†&amp;nbsp;[[1330]]). 
* [[Hendrik fan Arnsberg]], greve, kleasterstichter en hillige
* [[Hugo fan Lincoln]] (±67), Bourgondysk biskop fan Lincoln
* [[Otto I fan Boergonje]] (±33), greve fan Boergonje en Luksemboarch

== Boukeunst ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Grote kerk - Enschede.jpg|''[[Grutte Tsjerke (Ynskedee)|Grutte Tsjerke]]'', [[Ynskedee]], (om 1200)
&lt;/gallery&gt;

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1200| ]]
[[Kategory:12e iuw]]</text>
      <sha1>ift32cuhkyy8mycjn44ksu4h1safdpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samuel Meyer Isaacs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29078</id>
    <revision>
      <id>1229935</id>
      <parentid>995421</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Foto fan de man</comment>
      <origin>1229935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="hu9njliiveh63vijfb8yiqd1ejw91m1" xml:space="preserve">[[File:Samuel Myer Isaacs.jpg|thumb|Rabbyn Samuel Myer Isaacs]]
'''Samuel Meyer Isaacs''' ([[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[4 jannewaris]] [[1804]] - [[New York City|New York]], [[19 maaie]] [[1878]]) wie in rabbyn. 

Syn heit emigrearde út earmoede mei syn húshâlding nei Ingelân. (Neffens de Jewish Encyclopedia soe de heit bankier west hawwe, teminsten neffens de neisieten yn [[Amearika]]). Isaacs waard rabbyn yn Ingelân en yn [[1839]] yn New York. Hy troude yn Londen mei Jane Symmons ([[1823]] - [[1884]]. It waard ien fan de bekendste lieders en publisisten fan it otterdokse joadendom yn Amearika. Hy wie stifter fan it Mount Sinai Hospital yn New York.

Oan de Lytse Tsjerkestrjitte yn Ljouwert is yn 1 novimber [[2010]] in plakette ûntbleate foar Samuel Isaacs. De plechtichheid waard útfierd troch neisieten fan Isaacs út de [[Feriene Steaten]] en [[Israel]]. 

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://isaacs-salant-familytree.org/isaacsgen2.htm Oer syn stambeam]
* [http://www.famousamericans.net Side oer bekende Amerikanen]
* {{EvF|Isaacs, Samuel Meyer}}
}}

{{DEFAULTSORT:Isaacs, Samuel Meyer}}
[[Kategory:Frysk rabbyn]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk rabbyn]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1804]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1878]]</text>
      <sha1>hu9njliiveh63vijfb8yiqd1ejw91m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ben Gazzara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46565</id>
    <revision>
      <id>1229971</id>
      <parentid>1107438</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wurkpaad */ [[]]</comment>
      <origin>1229971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="m1f87tcotxv6439eykhzarwfbgiylcm" xml:space="preserve">{{Akteur
| ôfbylding                    = Bengazarra.jpg
| ôfbyldingstekst              = Ben Gazzara yn 1955&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Foto [[Carl van Vechten]]&lt;/small&gt;
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = Biagio Anthony Gazzara
| nasjonaliteit                = {{USAnasj}}
| berne                        = [[28 augustus]] [[1930]]
| berteplak                    = [[New York (stêd)|New York]]
| stoarn                       = [[3 febrewaris]] [[2012]]
| stjerplak                    = [[New York (stêd)|New York]]
| regionale identiteit         = 
| etnisiteit                   = 
| jierren aktyf                = [[1952]]-[[2012]] 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Biagio Anthony Gazzara''' ([[New York City]], [[28 augustus]] [[1930]] – dêre, [[3 febrewaris]] [[2012]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[akteur]]. Syn âlden wienen fan [[Itaalje|Italjaansk]] komôf.

== Wurkpaad ==
Yn de jierren 50 wie Ben Gazzara te sjen yn ferskate [[Broadway teater|Broadway]]-shows. Sa spile er de haadrol yn ''Cat on a Hot Tin Roof'', in produksje regisearre troch [[Elia Kazan]]. Letter kaam de film [[Cat on a Hot Tin Roof]], mar de haadrol gie nei [[Paul Newman]]. Yn totaal waard Gazzara yn syn karriêre trijeris nominearre foar in [[Tony Award]].

Ein jierren 50 wie er mear as ien kear te sjen yn bekende films. Hy hie in rol yn ''The Anatomy of a Murder'' (1959) fan [[Otto Preminger]]. Letter joech er stal oan de haadrol yn ''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]'' (1969).

Gazzara wurke geregeldwei mei regisseur [[John Cassavetes]]. Yn 1970 spile er neist [[Peter Falk]] yn ''Husbands'', regissearre troch Cassavetes. Yn 1975 wienen sy tegearre te sjen yn ''[[Capone (film)|Capone]]'', dêr't Gazzara de wreedferneamde gangster [[Al Capone]] yn delsette. In jier letter naam Gazzara de haadrol yn ''[[The Killing of a Chinese Bookie]]'' (1976) foar syn rekkening; dy film, ek regisearre troch Cassavetes waard gjin kommersjeel súkses, mar wol in [[kultfilm]]. In oare kultfilm dêr't Gazzara yn spile, wie de [[aksjefilm]] ''[[Road House (film út 1989)|Road House]]'' (1989), wêryn't er de rol fan 'e [[antagonist]] fertolke.

Yn de rin fan de jierren waard Gazzara in protte frege foar byrollen. Sa wie er te sjen yn ferneamde produksjes as ''[[The Big Lebowski]]'' (1998), ''Happiness'' (1998), ''[[The Thomas Crown Affair (1999)|The Thomas Crown Affair]]'' (1999) en ''[[Dogville]]'' (2003). Dat foel net ta omdat yn 1999 kielkanker by Gazzara fêststeld waard. Hy krige in gemokuer en fermeagere bot ûnder de behanneling.

Der waard grute dat Gazzara in skoftke in ferhâlding hie mei aktrise [[Audrey Hepburn]]. Ein jierren 70 wiene hja tegearre te sjen yn ''[[Bloodline]]'' (1979) en ''[[They All Laughed]]'' (1981). Gazzara wie fan 1951 oant 1957 troud mei Louise Erickson. Fan 1961 oant 1979 wie er troud mei aktrise [[Janice Rule]] om yn 1982 fierder te gean mei it Dútske model Elke Krivat, mei wa't er noch altyd troud is.

== Keppelings om utens ==
* [http://www.ibdb.com/person.php?id=41902 Internet Broadway Feitebank]
* [http://akas.imdb.com/name/nm0001262/ Ben Gazzara op IMDb]

{{DEFAULTSORT:Gazzara, Ben}}
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzjeregisseur]]
[[Kategory:Emmy-winner]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Italjaansk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1930]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2012]]</text>
      <sha1>m1f87tcotxv6439eykhzarwfbgiylcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moldau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49233</id>
    <revision>
      <id>1229973</id>
      <parentid>1123902</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1229973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="549" sha1="nwzl0hs2yfybio06o7qmupq8uecjib0" xml:space="preserve">{{stobbe|Oerflaktewetter}}
[[Ofbyld:Vltava River (CZE) - location and watershed.svg|thumb|Streamgebiet fan de Moldau]]
[[Ofbyld:Pragabridge.jpg|thumb|Moldau yn Praach]]
De '''Moldau''' ([[Tsjechysk]]: '''''Vltava''''') is mei 440 [[kilometer]] de langste rivier fan [[Tsjechje]]. De rivier ûntstiet út in tal boarnerivieren yn it [[Bohemer Wâld]], rint fan súd nei noard troch [[Bohemen]] en de Tsjechyske haadstêd [[Praach]] en mûnet benoarden Praach yn de [[Elbe (rivier)|Elbe]], {{Commonscat|Vltava|Moldau}}

[[Kategory:Rivier yn Tsjechje]]</text>
      <sha1>nwzl0hs2yfybio06o7qmupq8uecjib0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tichelwurk (Eastrum)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51143</id>
    <revision>
      <id>1229932</id>
      <parentid>1221773</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Skiednis */ st.</comment>
      <origin>1229932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="7u77u3blh4eqal6q6mp4piii4xxelcs" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Steenbakkerij Oostrum.jpg|thumb|260px|Earder tichelwurk oan it [[Dokkumergrutdjip]], ûnder [[Eastrum]]]]
It '''[[tichelwurk]] fan [[Eastrum]]''' is in eardere masinale [[stienbakkerij]], oan it [[Dokkumer Grutdjip]].

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Steenbakkerij_Oostrum_(detail).jpg|thumb|left|150px|Skoarstien mei mitsele nissen]]
It bedriuw tichtby [[Eastrum]] waard om [[1872]] hinne oprjochte troch Jan Helder (1842-1906). Nei syn ferstjerren yn [[1906]] stie it bedriuw bekend ûnder de namme ''N.V. Machinale Steenfabriek te Oostrum v/h J. Helder Pzn''. It bedriuw soe benei hûndert jier [[bakstiennen]] meitsje. Yn [[1968]] waard de stienfabrikaazje beëinige yn it ramt fan de sanearring fan de bakstienyndustry yn Nederlân. De bedriuwsgebouwen waarden yn [[1969]] yn de ferkeap setten. It terrein wurdt sûnttiids brûkt as opslachterrein fan in oannimmer.

Bysûnder is de skoarstien, dêr't it ûnderste part fan út 1872 is.&lt;ref&gt;Stichting Yndustrieel erfguod Noard-Nederlân: [http://www.sien-n.nl/monument/friesland/oostrum_steenfabriek.html Stienfabryk Eastrum]&lt;/ref&gt; It ûnderste diel is fersierd mei mitsele nissen (sjoch detailôfbylding). Oarspronklik foarme de kraach fan siermitselwurk de ein fan de skoarstien. Yn 1879 waard de skoarstien langer makke. Dielen fan it fabrykskompleks binne erkend as [[ryksmonumint]] en wurde sjoen as wichtich [[yndustrieel erfgoed]]. 

Al yn de [[midsiuwen]] waard der sprutsen fan it meitsjen fan bakstien yn Eastrum. Oan dy tradysje kaam in ein yn 1968. De ringûne is in foarbyld fan 'ien fan de ierste goed wurkjende ringûnen yn Nederlân'. It fabryk is it ienichste noch geve foarbyld yn syn soarte yn Fryslân.&lt;ref&gt;Rykstsjinst foar it Kultureel Erfguod [http://www.kich.nl/kich2010/rapport.jsp?id_qualifier=ODB:Rijksmonumentnr&amp;id=408868 Stienbakkerijkompleks Eastrum]&lt;/ref&gt;

Desimber 2017 waard bekend dat de piip fan it fabryk restaurearre wurde sil. De eigener is fan doel om in museum en in fergaderseal yn it âld fabryk te realisearjen. &lt;ref&gt;''Schot in zaak steenfabriek''. Frysk Deiblêd, 14 desimber 2017, s. 17&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
-----
{{Koördinaten|53_19_31.25_N_6_3_8.60_E_scale:500_region:NL_type:landmark|53°19'31&quot; NB, 6°3'9&quot; EL}}
}}
[[Kategory:Bouwurk yn Dongeradiel]]
[[Kategory:Bouwurk yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Dongeradiel]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Fabryksgebou yn Fryslân]]
[[Kategory:Yndustrieel erfgoed yn Nederlân]]
[[Kategory:Eastrum]]
[[Kategory:Bouwurk út 1872]]</text>
      <sha1>7u77u3blh4eqal6q6mp4piii4xxelcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lion Wagenaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51209</id>
    <revision>
      <id>1229936</id>
      <parentid>995388</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>- tikfl.</comment>
      <origin>1229936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="n2p1fdjzr2d441qqlxfz8qexzcnmz68" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Lion Wagenaar.jpg|thumb|rechts|L. Wagenaar]]
'''Lion Wagenaar''' ([[Amsterdam]], [[22 septimber]] [[1855]] - Amsterdam, [[4 juny]] [[1930]]) wie in [[Nederlân]]se [[opperrabbyn]].&lt;ref&gt;[http://www.jhm.nl/cultuur-en-geschiedenis/personen/w/wagenaar,+lion Joods Historisch Museum: ''Wagenaar, Lion'']&lt;/ref&gt;

== Libben en wurk ==
Wagenaar waard yn Amsterdam berne as soan fan keapman Alexander Wagenaar en syn frou Nanette Ephraim van Praag. Hy boaske yn 1882 oan Helene Wormser (1857-1916), sy krigen tegearre fiif bern.

Wagenaar gie nei it [[Nederlânsk Israelitysk Seminarium]], ûnder rektor [[Joseph Hirsch Dünner]]. Yn 1880 helle er de [[Moré]]-titel en it jier letter waard er konrektor fan it NIS.

Yn 1888 waard Wagenaar beneamd ta opperrabbyn fan het synagogaal resort [[Fryslân]]; hy folge dêr [[Baruch Bendit Dusnus]] op. Yn 1895 folge syn beneaming as opperrabbyn fan [[Gelderlân]]. Dêrneist wie er ferskate kearen ''ad interim'' opperrabbyn foar de ressorten Oerisel, Noard-Brabân, Limburch en Utert. Hy wie stifter en earste foarsitter fan de ''Vergadering van Opperrabbijnen in Nederland''. Yn 1918 joech Wagenaar syn funksje as opperrabbyn oer en waard er rektor fan it Seminarium yn Amsterdam.

Wagenaar stoar yn de âldens fan 74 jier en waard njonken syn fou beïerdige op it joadske begraafplak [[Moscowa]] yn [[Arnhim]].

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Wagenaar, Lion}}
[[Kategory:Nederlânsk opperrabbyn]]
[[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]]
[[Kategory:Frysk rabbyn]]
[[Kategory:Frysk ûnderwizer]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1855]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1930]]</text>
      <sha1>n2p1fdjzr2d441qqlxfz8qexzcnmz68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konstantyn III fan Brittanje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53739</id>
    <revision>
      <id>1230040</id>
      <parentid>846945</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kat oars</comment>
      <origin>1230040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1292" sha1="e2kkmmtde62glguzfnwunpmzgf318b9" xml:space="preserve">'''Konstantyn III''' wie yn 'e [[6e iuw]] in [[kening]] fan [[Dumnonia]]. Letter bleau syn oantins yn [[leginde]]n libbe as in iere kening fan hiel [[Brittanje]]. 

[[Gildas]] neamt him kening fan ''Damnonia'' (faaks is dat [[Dumnonia]]) en hikkelet him foar sûnden, sa as de moard op twa &quot;royal youths&quot; yn in tsjerke. [[Geoffrey fan Monmouth]] skriuwt folle letter oer him yn syn pseudo-histoaryke [[kronyk]] ''[[Historia Regum Britanniae]]'', heakket optochte details oan Gildas' ferslach ta. Hy soe in neef fan [[Kening Arthur]] west hawwe en wie ien fan mar in stikmannich dy't de [[Slach by Camlann]] oerlibben. Hy kaam op de troan neidat Arthur nei [[Avalon (mytology)|Avalon]] brocht wie. Under ynfloed fan Geoffrey, ferskine fan Konstantyn ôflate figueren yn in tal lettere wurken.

Ferskate tsjerken en kapellen yn Súdwest-Brittanje en ek op oare plakken waarden wijd oan in &quot;[[Konstantyn (Britsk hillige)|Sint Konstantyn]]&quot;, dêr't yn it generaal fan toch wurdt dat er kening west hat. Dy Konstantinen hoege lykwols net ien en deselde persoan te wêzen; it liket dêrop dat guonts werom gean op Gildas syn Konstantyn.

[[Kategory:Kening fan Dumnonia]]
[[Kategory:Personaazje út de Arthurleginden]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 6e iuw]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 6e iuw]]</text>
      <sha1>e2kkmmtde62glguzfnwunpmzgf318b9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nakajima Ki-27</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56527</id>
    <revision>
      <id>1229934</id>
      <parentid>896884</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>- tikfl.</comment>
      <origin>1229934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2337" sha1="ny61dc8zrcxme77j2r4ba4rm6ngnmvt" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 250px;&quot; 
! style=&quot;font-size: larger;&quot; colspan=&quot;2&quot;|Nakajima Ki-27
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | 
[[Ofbyld:Ki-27 2.jpg|thumb|250px|Ki-27]]&lt;br /&gt;
|-
! Fabrikant
| [[Nakajima Hikoki]]
|-
! Earste flecht
| [[15 oktober]] [[1936]]
|-
! Yn tsjinst
| 1937
|-
! Produksjejierren
|[[1935]] oant [[1942]]
|-
! Tal makke
|  3.368 
|-
|}
[[File:Ki-27 1.jpg|thumb|250px]]
De '''Nakajima Ki-27''', of jachtfleanmasine Type 97, wie de standertjager fan de [[Japan|Japaneeske]] Loftmacht fan [[1937]] oant [[1940]]. De [[Alliearden]] joegen it tastel de bynamme &quot;'''Nate'''&quot;, mar yn it [[Fiere Easten]] wie it faak &quot;'''Abdul'''&quot; neffens nei-oarlochske boarnen.

== Eksport ==
De Ki-27 waard ek ferkocht oan de Japanske bûnsmaten [[Tailân]] en [[Mantsjoekwo]]. Yn [[Mantsjoerije]] waard it tastel ek yn lisinsje makke.

[[Yndoneezje]] hie nei de [[Twadde Wrâldkriich]] de typen Ki-27 en Ki-79 yn gebrûk; tastellen dy't de Japanners efterlitten hienen.

De yn Mantsjoekwo makke Ki-27 en Ki-79 waarden troch de kommunisten yn de Sineeske Boargerkriich brûkt.

== Technyske feiten  ==
{|
|----- bgcolor=&quot;#DDDDDD&quot;
! Feiten
! Ki-27a
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Langte&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 7,53 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Fleugelspanwiidte&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 11,31 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Hichte&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 3,25 m
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Motor&amp;nbsp; &amp;nbsp;
| Ien Nakajima Ha.1b Stjermotor fan 522 kW (710 KK)
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Topfaasje&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 470 km/o op 3500 m 
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Aksjeradius&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 625 km
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Bemanning&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 1 
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Tsjinstplafond&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 12.250 m 
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Leechgewicht&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 1110 kg 
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Maks. startgewicht&amp;nbsp; &amp;nbsp; || 1790 kg
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| Bewapening&amp;nbsp; &amp;nbsp; || Standert twa 7,7 mm [[Masinegewear]]en, de Ki-27b koe 4 x 25 kg [[Bom (wapen)|bommen]] meinimme. 
Ien MG waard faak fan in 12,7 mm ferfongen.
As lesfleantúch ien MG of gjin.
|----- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
|}

[[Kategory:Japanske jachtfleanmasine]]
[[Kategory:Japanske fleanmasine yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Yntroduksje út 1936]]</text>
      <sha1>ny61dc8zrcxme77j2r4ba4rm6ngnmvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechysk senarioskriuwer</title>
    <ns>14</ns>
    <id>77645</id>
    <revision>
      <id>1229988</id>
      <parentid>722926</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1229988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="t1yaugdg605b7846fe81suwkxjmi8i5" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechysk skriuwer|Senario]]
[[Kategory:Senarioskriuwer]]
[[Kategory:Sinema yn Tsjechje|Senarioskriuwer]]</text>
      <sha1>t1yaugdg605b7846fe81suwkxjmi8i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechysk filmakteur</title>
    <ns>14</ns>
    <id>77647</id>
    <revision>
      <id>1229986</id>
      <parentid>722932</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1229986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="p171889bffr1sgclf98wv9zcqk33gxi" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechysk akteur|Film]]
[[Kategory:Filmakteur]]
[[Kategory:Sinema yn Tsjechje|Filmakteur]]</text>
      <sha1>p171889bffr1sgclf98wv9zcqk33gxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechysk filmregisseur</title>
    <ns>14</ns>
    <id>93074</id>
    <revision>
      <id>1229987</id>
      <parentid>794523</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1229987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="secrjb1tkvgqgm6jklgnqxp6a3uk5za" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechysk regisseur|Film]]
[[Kategory:Filmregisseur]]
[[Kategory:Sinema yn Tsjechje|Filmregisseur]]</text>
      <sha1>secrjb1tkvgqgm6jklgnqxp6a3uk5za</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Vaughn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104437</id>
    <revision>
      <id>1229970</id>
      <parentid>1143124</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1229970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35687" sha1="huy4xzwigvxuu8948jt1g3umt5a6m7t" xml:space="preserve">{{Akteur
| ôfbylding                    = Robert Vaughn Memorabilia March09.JPG
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Robert Francis Vaughn
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[22 novimber]] [[1932]]
| berteplak                    = [[New York (stêd)|New York]] ([[New York (steat)|New York]])
| stoarn                       = [[11 novimber]] [[2016]]
| stjerplak                    = [[Ridgefield (Konettikut)|Ridgefield]] ([[Konettikut]])
| etnisiteit                   = [[File:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútsers|Dútsk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of France.svg|20px]] [[Frânsen|Frânsk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Ieren (folk)|Iersk]]
| regionale identiteit         = 
| jierren aktyf                = [[1955]] – [[2016]]
| prizen                       = [[Emmy]] 1978
| webside                      = [http://www.officialrobertvaughn.com www.officialrobertvaughn.com]
}}
{{Oar|de Amerikaanske akteur|Robert Vaughn (betsjuttingsside)}}
'''Robert Vaughn''' (útspr.: ['ɹɔbǝɹt vɔ:n], likernôch: &quot;ròbbert wôn&quot;; folút: '''Robert Francis Vaughn'''; [[New York (stêd)|New York]], [[22 novimber]] [[1932]] – [[Ridgefield (Konettikut)|Ridgefield]] ([[Konettikut]]), [[11 novimber]] [[2016]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[toaniel]]-, [[film]]- en [[tillefyzje]][[akteur]]. Hy wie it bekendst fan syn [[rol]] as Napoleon Solo yn 'e [[tillefyzjesearje]] ''The Man from U.N.C.L.E.'', út 'e [[1960-er jierren]]. Oare bekende rollen hied er yn 'e [[film]]s ''The Magnificent Seven'', ''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]'' en ''The Young Philadelphians''. Foar syn optreden yn dy lêste film waard er yn [[1960]] nominearre foar in [[Oscar]] yn 'e kategory bêste [[byrol]] fan in akteur.

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Vaughn waard yn [[1932]] [[berne]] yn [[New York (stêd)|New York]], as de [[soan]] fan [[harkspul]]akteur Gerald Walter Vaughn en dy syn [[oarehelte|frou]] Marcella Frances Gaudel, dy't [[toaniel]]aktrise wie. Oan syn [[heit]]e kant wied er fan mingd [[Ieren (folk)|Iersk]] en [[Dútsers|Dútsk]] [[etnyske groep|etnysk]] [[komôf]], wylst syn [[mem]] fan [[Frânsen|Frânske]] [[ôfstamming]] wie. Syn [[âlden]] [[skieding (houlik)|skieden]] doe't Vaughn noch hiel lyts wie, en om't syn mem foar har [[wurk]] it hiele lân troch reizge, waard er fierhinne [[grutbrocht]] troch syn [[pake en beppe]], dy't yn [[Minneapolis]] wennen, yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Minnesota]].

Nei't er dêr de [[middelbere skoalle]] trochrûn hie, skreau Vaughn him yn oan 'e [[Universiteit fan Minnesota]], dêr't er in [[jier]] [[sjoernalistyk]] [[studearre]] foar't er syn [[oplieding]] ôfbriek. Neitiid ferfear er mei syn mem nei [[Los Angeles]], dêr't er trochlearde yn [[aktearjen]] en [[teäter (keunstfoarm)|teäter]] oan it [[Stedskolleezje fan Los Angeles]] (LACC) en letter oan it [[Steatskolleezje fan Los Angeles foar Tapaste Keunsten en Wittenskippen]] (LASCAAS). Vaughn sleat syn [[stúdzje]] ôf mei it beheljen fan in [[mastergraad]].
[[File: Robert_Vaughn_David_McCallum_Man_from_UNCLE_1966-2.jpg|left|thumb|160px|Robert Vaughn yn [[1966]] yn ''The Man from U.N.C.L.E.'']]

Letter soed er dy yn [[1970]] omsette yn in [[doktoraat]] oan 'e [[Universiteit fan Súdlik Kalifornje]], mei in [[proefskrift]] dat de [[titel (namme)|titel]] hie: ''Only Victims: A Study of Show Business Blacklisting'' (&quot;Inkeld Slachtoffers: In Stúdzje fan Blacklisting yn 'e Showbusiness&quot;). Dêryn gie Vaughn djipdollend yn op it ferskynsel [[blacklisting]] yn 'e Amerikaanske [[entertainment]]yndustry, wat ynhâldt dat der in [[swarte list]] oanmakke en byholden wurdt fan lju dy't fanwegen har [[politike]] opfettings útsluten wurde fan wurk. Yn [[1972]] publisearre Vaugh dy [[dissertaasje]].

===Aktearkarriêre===
Vaughn makke syn [[debút]] as [[akteur]] op [[21&amp;nbsp;novimber]] [[1955]] yn 'e [[ôflevering]] ''Black Friday'' fan 'e [[tillefyzjesearje]] ''Medic''. Letter dat jiers stied er foar it earst [[op 'e planken]] as [[Judas Iskariot]] yn it [[toanielstik]] ''The Pilgrimage Play''. En yn [[1956]] wied er foar it earst op it [[wite doek]] te sjen, yn 'e [[film]] ''The Ten Commandments'', hoewol't dy rol sa lyts wie dat er der net iens foar neamd waard by de [[begjintitels]]. Syn earste gruttere filmrol hie Vaughn yn 'e [[western (film)|western]] ''Hell's Crossroads'', út [[1957]], as [[Bob Ford (bandyt)|Bob Ford]], de [[moardner]] fan 'e ferneamde [[histoarysk]]e [[bandyt]] [[Jesse James]]. Nei't er mei [[Burt Lancaster]] yn it toanielstik ''End as a Man'' spile hie, bea dyselde him in fêst [[kontrakt]] oan by syn [[filmstudio]]. It wie lykwols krekt doe, dat Vaughn oproppen waard foar syn [[tsjinstplicht]] yn it [[Amerikaanske Leger]]. Hy tsjinne twa jier en brocht it ta [[sersjant-ynstrukteur]], belêstge mei training fan nije [[manskip]]pen.

Vaughn syn trochbraak kaam yn [[1959]], doe't er foar syn rol yn 'e film ''The Young Philadelphians'' nominearre waard foar in [[Oscar]] yn 'e [[kategory]] bêste [[byrol]] fan in akteur, en teffens foar in [[Golden Globe]] yn deselde kategory. Yn [[1960]] folge ien fan syn bekendste filmrollen, as de [[trauma (psychology)|traumatisearre]] [[revolverman]] Lee yn 'e western ''The Magnificent Seven'', mei û.o. [[Yul Brynner]], [[Steve McQueen]], [[Charles Bronson]] en [[Eli Wallach]]. Tweintich jier letter soed er frijwol deselde rol nochris ferfolje yn 'e [[science fiction-film]] ''Battle Beyond the Stars'' ([[1980]]), dy't krekt as ''The Magnificent Seven'' basearre wie op 'e [[Japan]]ske film ''Shichinin no Samurai'' (&quot;Sân [[Samoerai]]&quot;), fan [[regisseur]] [[Akira Kurosawa]]. 

Yn [[1963]] en [[1964]] fertolke Vaughn yn 'e [[tillefyzjesearje]] ''The Lieutenant'' de rol fan [[kaptein (rang)|kaptein]] Raymond Rambridge. Hy wie ûntefreden oer dat frijwat beheinde [[personaazje]], en nei't er sadwaande frege hie om 'e rol wat út te wreidzjen, besleat men him ynstee syn eigen searje oan te bieden. Dat waard de [[spionaazjesearje]] ''The Man from U.N.C.L.E.'', wêryn't Vaughn fan [[1964]] oant [[1968]] te sjen wie as Napoleon Solo. Yn dy rol krige er sels efter it [[Izeren Gerdyn]] bekendheid. Letter spile Vaughn de [[ambysje|ambisjeuze]] [[Kalifornje|Kalifornyske]] [[politikus]] Walter Chalmers yn 'e film ''Bullitt'' ([[1968]]), in rol wêrfoar't er nominearre waard foar in [[BAFTA]], de wichtichste [[Grut-Brittanje|Britske]] [[priis (ûnderskieding)|filmpriis]]. Yn [[1969]] hie Vaughn as [[majoar]] Paul Kreuger yn 'e [[oarlochsfilm]] ''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]'' wer ien fan syn bekendere rollen, diskear as in [[Wehrmacht]]-[[majoar]].
[[File:Kurt Russell Robert Vaughn Man From UNCLE 1964.JPG|right|thumb|180px|Robert Vaughn mei in pypjonge [[Kurt Russell]] yn [[1964]] yn ''The Man from U.N.C.L.E.'']]

Yn 'e [[1970-er jierren]] spile Vaughn foar it meastepart yn [[B-film]]s, mar dêrnjonken died er ek mei oan twa [[seizoen (omrop)|seizoenen]] fan 'e Britske [[detektivesearje]] ''The Protectors''. Yn [[1978]] wûn er in [[Emmy Award]], de wichtichste Amerikaanske [[tillefyzje]]priis, foar syn rol as Frank Flaherty yn 'e seisdielige [[minysearje]] ''Washington: Behind Closed Doors''. Fierders wied er begjin [[1980-er jierren]] mei syn freon [[George Peppard]] te sjen yn it lêste seizoen fan 'e [[aksjesearje]] ''[[The A-Team]]'', as de formidabele [[generaal]] Hunt Stockwell. Oare rollen út 'e [[1980-er jierren|tachtiger jierren]] hie Vaughn yn 'e film ''Superman III'', as de [[antagonist|smjunt]]eftige [[miljonêr]] Ross Webster, yn trije ôfleverings fan 'e detektivesearje ''Murder, She Wrote'' as [[gastrol|gastakteur]], en op 'e nij as Napoleon Solo yn 'e [[tillefyzjefilm]] ''Return of the Man from U.N.C.L.E.'' ([[1983]]).

Vaughn wurke yn [[1993]] ferskate kearen yn in [[cameo]] mei oan it [[praatprogramma]] ''Late Night with Conan O'Brien'', wêryn't er as sabeare lid fan it publyk [[presintator]] [[Conan O'Brien]] en syn gasten it leksum lies, altyd begjinnend mei de wurden &quot;''You people make me sick!''&quot; ('Ik wurd mislik fan lju as jim!&quot;). Fierders hied er yn dy snuorje [[gastrol]]len yn searjes as ''Diagnosis Murder'', ''The Nanny'', ''Walker, Texas Ranger'' en ''Law &amp; Order''. Letter soed er, yn [[2006]] en [[2015]], ek meiwurkje oan twa ôfleverings fan ''Law &amp; Order: Special Victims Unit''. Teffens wie Vaughn yn [[1992]] te sjen yn in ôflevering fan 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Krimi]]-rige ''Tatort''. Fan [[2004]] oant [[2012]] hied er in fêste [[rol]] yn 'e Britske dramarige ''Hustle'', as de [[kaartspul|kaartspiler]] en [[oplichting|oplichter]] Albert Stroller. Yn [[jannewaris]] en [[febrewaris]] [[2012]] spile er, ek yn Grut-Brittanje, yn in stikmannich ôfleverings fan 'e [[soapsearje]] ''Coronation Street''.

===Priveelibben===
Vaughn wie in langjierrich lid fan 'e [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokratyske Partij]]. Hy wie ek de earste bekende akteur dy't him ûnder de [[Fjetnamoarloch]] iepentlik oansleat by de [[anty-oarlochsprotesten ûnder de Fjetnamoarloch|anty-oarlochsprotesten]]. Hy [[troude]] yn [[1974]] mei de aktrise [[Linda Staab]], mei wa't er it jiers tefoaren op 'e [[filmset|set]] fan 'e Britske searje ''The Protectors'' yn 'e kunde kommen wie. Hja [[adopsje|adoptearren]] twa [[bern (persoan)|bern]], Cassidy (berne yn [[1976]]) en Caitlin (berne yn [[1981]]). 

Jierrenlang waard oannommen (ek troch Vaughn sels) dat Vaughn de [[biologyske heit]] wie fan 'e [[Ingelân|Ingelske]] [[regisseur]] en [[filmprodusint]] [[Matthew Vaughn]], dy't berne wie doe't Vaughn yn 'e iere [[1970-er jierren]] in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] hie mei de Ingelske [[high society|societystjer]] Kathy Ceaton. [[DNA]]-ûndersyk wiisde yn [[2002]] lykwols út dat de biologyske heit ynstee in George de Vere Drummond wie, in Ingelske [[aristokraat]] en de [[peetsoan]] fan kening [[George VI fan it Feriene Keninkryk]]. Yn [[2009]] publisearre Vaughn syn [[autobiografy]], mei as titel: ''A Fortunate Life'' (&quot;In Fortúnlik Libben&quot;).

===Ferstjerren===
Robert Vaughn kaam op [[11 novimber]] [[2016]] oan akute [[leukemy]] te [[ferstjerren]] yn syn [[hûs]] yn [[Ridgefield (Konettikut)|Ridgefield]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Konettikut]]. Dat barde alve dagen foar syn 84e [[jierdei]].

==Bibliografy==
* 1972 – ''Only Victims: A Study of Show Business Blacklisting'' ([[proefskrift]])
* 2009 – ''A Fortunate Life'' ([[autobiografy]])

==Filmografy==
{{Filmografy|as=akteur}}
|-
{{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Medic'' || [[dokter]] Charles A. Leale || [[gastrol]]; [[ôfl.]] ''Black Friday''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1955 || ''Lux Video Theatre'' || Frank || gastrol; ôfl. ''Cover-Up''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Big Town'' || [[figurant]] || gastrol; ôfl. ''Marine Story'' en ''Fake S.O.S.''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Gunsmoke'' || Kid || gastrol; ôfl. ''Cooter''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''State Trooper'' || Mitch || gastrol; ôfl. ''Another Chance''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Frontier'' || Cliff || gastrol; ôfl. ''The Return of Jubal Dolan''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Father Knows Best'' || Beekman || gastrol; ôfl. ''Betty Goes Steady''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''The Millionaire'' || Jay Powers || gastrol; ôfl. ''The Jay Powers Story''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Screen Directors Playhouse'' || Archibald Parker || gastrol; ôfl. ''The Bitter Waters''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''West Point'' || [[kadet (militêr)|kadet]] Hameroff || gastrol; ôfl. ''The Operator and the Martinet''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''You Are There'' || [[soldaat]] || gastrol; ôfl. ''The Heroism of Clara Barton''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''Zane Grey Theater'' || Johnny || gastrol; ôfl. ''Courage is a Gun''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Gunsmoke'' || Andy Bowers || gastrol; ôfl. ''Romeo''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Playhouse 90'' || Steve Sprock || gastrol; ôfl. ''The Troublemakers''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Tales of Wells Fargo'' || [[Billy the Kid]] || gastrol; ôfl. ''Billy the Kid''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Telephone Time'' || [[prins]] [[Albert fan Saksen-Coburg en Gotha]] || gastrol; ôfl. ''The Consort''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Jefferson Drum'' || Shelly Poe || gastrol; ôfl. ''Return''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Dragnet'' || ? || gastrol; ôfl. ''The Big Pack Rat''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''The Rifleman'' || Dan Willard || gastrol; ôfl. ''The Apprentice Sheriff''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Panic!'' || Frank Elliot || gastrol; ôfl. ''Double Identity''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''The Walter Winchell File'' || Cole || gastrol; ôfl. ''The Nightt Prowlers: File #35''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Mike Hammer'' || Hank Barlow || gastrol; ôfl. ''The Living Dead''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Wagon Train'' || Roy Pelham || gastrol; ôfl. ''The John Wilbot Story''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Whirlybirds'' || dokter Bob Dixon || gastrol; ôfl. ''Dr. Dixon''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Alfred Hitchcock Presents'' || Art || gastrol; ôfl. ''Dry Run''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Zorro'' || Miguel Roverto || gastrol; ôfl. ''Spark of Revenge''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Frontier Doctor'' || Stan Gray || gastrol; ôfl. ''The Twisted Road''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Playhouse 90'' || Earl Randolph || gastrol; ôfl. ''Made in Japan''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Law of the Plainsman'' || [[Theodore Roosevelt]] || gastrol; ôfl. ''The Dude''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Schlitz Playhouse of Stars'' || Buddy Baldwin || gastrol; ôfl. ''Hostage'' 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Wichita Town'' || Frank Warren || gastrol; ôfl. ''Passage to the Enemy''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''The Lineup'' || Bart Wade || gastrol; ôfl. ''Prelude to Violence''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Bronco'' || [[sheriff]] Lloyd Stover || gastrol; ôfl. ''Borrowed Glory''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Law of the Plainsman'' || Ross Drake || gastrol; ôfl. ''The Innocents''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Riverboat'' || Roger Mowbray || gastrol; ôfl. ''About Roger Mowbray''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''The DuPont Show with June Allyson'' || dokter Collins || gastrol; ôfl. ''Emergency''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''Checkmate'' || Abner Benson || gastrol; ôfl. ''Interrupted Honeymoon''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''Goodyear Theatre'' || [[luitenant]] Dave Hutchins || searje ek bekend as ''Alcoa Theatre''; gastrol; ôfl. ''The Last Flight Out''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''Men into Space'' || Perry Holcomb || gastrol; ôfl. ''Moon Cloud''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''The Rebel'' || Asa Bannister || gastrol; ôfl. ''Noblesse Oblige''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''Laramie'' || Sandy Kayle || gastrol; ôfl. ''The Dark Trail''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''The Man from Blackhawk'' || Hayworth || gastrol; ôfl. ''Remember Me Not''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''Wagon Train'' || Roger Bigelow || gastrol; ôfl. ''The Roger Bigelow Story''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''Thriller'' || [[dr.]] Frank Cordell || gastrol; ôfl. ''The Ordeal of Dr. Cordell''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''The Asphalt Jungle'' || Warren W. Scott || gastrol; ôfl. ''The Scott Machine''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''Follow the Sun'' || Albert || gastrol; ôfl. ''The Far End of Nowhere''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''Target: The Corruptors'' || Lace || gastrol; ôfl. ''To Wear a Badge''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''Stagecoach West'' || Beaumont Butler Buell || gastrol; ôfl. ''Object: Patrimony''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''The Aquanauts'' || Wes Grayson || gastrol; ôfl. ''The Landslide Adventure'' 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''Tales of Wells Fargo'' || Billy Brigode || gastrol; ôfl. ''Treasure Coach''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''Follow the Sun'' || Ralph Borden || gastrol; ôfl. ''A Rage for Justice''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''87th Precinct'' || Sordo || gastrol; ôfl. ''The Heckler''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1962 || ''Bonanza'' || Luke Martin || gastrol; ôfl. ''The Way Station''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1962 || ''The Eleventh Hour'' || Peter Warren || gastrol; ôfl. ''The Blues My Baby Gave to Me''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1962 || ''Cain's Hundred'' || Philip Colerane || gastrol; ôfl. ''The Debasers: Milton Bonner and Philip Colerane''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''The Eleventh Hour'' || [[apostel]] [[Jehannes Markus|Markus]] || gastrol; ôfl. ''The Silence of Good Men''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1962 || ''The Dick Powell Show'' || A. Dunster Lowell || gastrol; ôfl. ''The Boston Terrier''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1962 || ''Kraft Mystery Theater'' || Bill Gardner || gastrol; ôfl. ''Death of a Dream''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''G.E. True'' || Earl Rogers || gastrol; ôfl. ''Defendant: Clarence Darrow''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''Empire'' || [[kaptein (rang)|kaptein]] Paul Terman || gastrol; ôfl. ''No Small Wars''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''77 Sunset Strip'' || Douglas Milinder || gastrol; ôfl. ''Your Fortune for a Penny''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''The Untouchables'' || Charlie Argos || gastrol; ôfl. ''The Charlie Argos Story''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''The Virginian'' || Simon Clain || gastrol; ôfl. ''If You Have Tears''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''The Dick Van Dyke Show'' || Jim Darling || gastrol; ôfl. ''It's a Shame She Married Me''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963–1964|| ''The Lieutenant'' || [[kaptein (rang)|kaptein]] Raymond Rambridge || [[weromkearende rol]]; 16 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1964 || ''To Trap a Spy'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1964–1968 || ''The Man from U.N.C.L.E.'' || Napoleon Solo || [[fêste rol]]; 105 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1965 || ''Gideons Way'' || [[plysjeman]] || [[Feriene Keninkryk|Britske]] searje; gastrol; ôfl. ''The Reluctant Witness''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1965 || ''The Spy with My Face'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1965  || ''The Red Skelton Show'' || [[plysje]] McGuire || gastrol; ôfl. ''Never on a Bum-Day''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1966|| ''The Girl from U.N.C.L.E.'' || Napoleon Solo || gastrol; ôfl. ''The Mother Muffin Affair''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1966 || ''One Spy Too Many'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1966 || ''One of Our Spies is Missing'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1966 || ''The Red Skelton Show'' || Victor Virtue || gastrol; ôfl. ''The Land of Bilk and Money''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1966|| ''Please Don't Eat the Daisies'' || Napoleon Solo || [[cameo]]; ôfl. ''Say UNCLE''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1967 || ''The Spy in the Green Hat'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1967 || ''The Karate Killers'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1968 || ''The Helicopter Spies'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1968 || ''How to Steal the World'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1972 || ''The Woman Hunter'' || Jerry Hunter || [[tillefyzjefilm]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1972–1974|| ''The Protectors'' || Harry Rule || fêste rol; 52 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1974 || ''Witness to Yesterday'' || Tom Paine || gastrol; ôfl. ''Tom Paine''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Police Woman'' || Andrew Simms|| gastrol; ôfl. ''Blast''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Columbo'' || Hayden Danziger || gastrol; ôfl. ''Trouble Waters''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Captains and the Kings'' || Charles Desmond || [[minysearje]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Columbo'' || Charlie Clay|| gastrol; ôfl. ''Last Salute to the Commodore''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Police Woman'' || Lou Malik || gastrol; ôfl. ''Generation of Evil''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Kiss Me, Kill Me'' || Edward Fuller|| tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Washington: Behind Closed Doors'' || Frank Flaherty || minysearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''The Feather and Father Gang'' || Winslow || gastrol; ôfl. ''Murder at F-Stop II''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''Centennial'' || Morgan Wendell || minysearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''The Eddie Capra Mysteries'' || Charles Pendragon || gastrol; ôfl. ''Nightmare at Pendragon Castle''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''The Islander'' || senator Gerald Stratton || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''The Greatest Heroes in the Bible'' || [[kening]] [[Darius de Mediër|Darius]] || gastrol; ôfl. ''Daniel in the Lions' Den''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979|| ''The Rebels'' || Seth McLean || minysearje 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''Hawaii Five-O'' || Sebastian Rolande || gastrol; ôfl. ''The Spirit is Willie''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''Backstairs at the White House'' || [[presidint]] [[Woodrow Wilson]] || minysearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''Mirror, Mirror'' || Michael Jacoby || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980|| ''Trapper John, M.D.'' || T.K. Sheldon || gastrol; ôfl. ''Girl under Glass: Part 1'' en ''Girl under Glass: Part 2'' 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Doctor Franken'' || dokter Arno Franken || tillefyzjefilm 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''The Gossip Collumnist'' || Mark Case || tillefyzjefilm 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''City in Fear'' || Harrison Crawford III || tillefyzjefilm 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''The Love Boat'' || Charles Paris || gastrol; ôfl. ''This Year's Model/The Model Marriage/Vogue Rogue/Too Clothes for Comfort/Original Sin: Part 1'' &lt;br&gt;en ''This Year's Model/The Model Marriage/Vogue Rogue/Too Clothes for Comfort/Original Sin: Part 2''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Fantasies'' || Girard || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Inside the Third Reich'' || [[fjildmaarskalk]] Milch || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''The Day the Bubble Burst'' || Richard Whitney || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''FDR: That Man in the White House'' || presidint [[Franklin D. Roosevelt]] || tillefyzjefilm 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''The Blue and the Gray'' || [[senator]] Reynolds || minysearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''A Question of Honor'' || Frederick Walker || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Intimate Agony'' || Dave Fairmont || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''The Return of the Man from U.N.C.L.E.: The Fifteen-Years-Later Affair'' || Napoleon Solo || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Silent Reach'' || Steven Sinclair|| minysearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Hotel'' || [[hiermoardner]] || gastrol; ôfl. ''Charades'' 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983–1984 || ''Emerald Point N.A.S.'' || Harlan Adams || weromkearende rol; 13 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1984 || ''The Hitchhiker'' || dokter Christopher Hamilton || gastrol; ôfl. ''Face to Face''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1984 || ''The Last Bastion'' || [[generaal]] [[Douglas MacArthur]] || [[Austraalje (lân)|Australyske]] minysearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''Evergreen'' || John Bradford || minysearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985|| ''Private Sessions'' || Olvier Coles || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''International Airport'' || [[piloat|gesachfierder]] Powell || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''Murder, She Wrote'' || Gideon Armstrong || gastrol; ôfl. ''Murder Digs Deep''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''Murrow'' || presidint [[Franklin D. Roosevelt]] || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''Prince of Bel Air'' || Stanley Auerbach || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''Stingray'' || nammeleaze [[antagonist|mastersmjunt]] || gastrol; ôfl. ''Abnormal Psych''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''You Are the Jury' || Charles Hemming || gastrol; ôfl. ''The State of Arizona vs. Dr. Evan Blake
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986–1987 || ''[[The A-Team]]'' || generaal Hunt Stockwell || fêste rol yn [[seizoen (omrop)|seizoen]] 5; 13 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Reaching for the Skies'' || n.f.t. || [[voice-over|ferteller]]; Amerikaanske ferzje
|-
|align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Desperado'' || [[sheriff]] John Whaley || tillefyzjefilm 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Nightstick'' || Ray Melton || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''The Ray Bradbury Theater'' || Jerome Huxley || gastrol; ôfl. ''The Fruit at the Bottom of the Bowl'' 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''Hunter'' || [[plysjekommissaris|ûnderkommissaris]] Curtis Moorehead || gastrol; ôfl. ''City under Siege: Part 1'', ''City under Siege: Part 2'' en ''City under Siege: Part 3''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''Murder, She Wrote'' || Edwin Chancellor || gastrol; ôfl. ''The Grand Old Lady''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990|| ''Dark Avenger'' || [[kommissaris (plysje)|kommissaris]] Peter Kinghorn || tillefyzjefilm 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''Perry Mason: The Case of the Defiant Daughter'' || Jay Corelli || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Murder, She Wrote'' || Charles Winthrop || gastrol; ôfl. ''The Witch's Curse''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Love at First Sight'' || Harry Winfield|| gastrol; ôfl. ''Lady Hit''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992|| ''Tatort'' || [[kolonel]] Gavron || [[Dútslân|Dútske]] searje; gastrol; ôfl. ''Camerone''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992 || ''Tracks of Glory'' || Morris || minysearje 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992 || ''Lincoln'' || Isaac Arnold || as [[stimakteur]]; tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1993|| ''Danger Theatre'' || n.f.t. || [[presintator]]; 7 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1993–1994 || ''Kung Fu: The Legend Continues'' || Rykker || gastrol; ôfl. ''Dragonswing'' en ''Dragonswing II''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1993 || ''Late Night with Conan O'Brien'' || [[lulkens|lulke]] man yn it [[publyk]] || gastrol; 3 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1994 || ''Sirens'' || Ned Whelan || gastrol; ôfl. ''Farewell to Arms''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1994 || ''W.S.H.'' || Macoute || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1995|| ''Escape to Witch Mountain'' || Edward Bolt || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1995 || ''As the World Turns'' || Rick Hamlin || gastrol; ôfl. 1.10002
|-
|align=&quot;center&quot;| 1995 || ''Burke's Law'' || William Shane || gastrol; ôfl. ''Who Killed the Movie Mogul?''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1995 || ''Dancing in the Dark'' || Dennis Forbes || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1996 || ''Diagnosis Murder'' || Bill Stratton || gastrol; ôfl. ''Murder Murder''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1996 || ''Walker, Texas Ranger'' || dokter Stuart Riser || gastrol; ôfl. ''Plague''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1996 || ''One Life to Live'' || [[biskop]] Corrington || gastrol; 1 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1996–1998 || ''The Nanny'' || James Sheffield || weromkearende rol; 2 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''Diagnosis Murder'' || Alexander Drake || gastrol; ôfl. ''Discards''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997–1998|| ''Law &amp; Order'' || Carl Anderton || weromkearende rol; 3 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1998 || ''Host'' || Adam Spring|| tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 1998–2000 || ''The Magnificent Seven'' || [[rjochter]] Oren Travis || weromkearende rol; 6 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''Recess'' || White || as [[stimakteur]]; gastrol; ôfl. ''The Story of Whomps''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''The Sentinel'' || Vince Deal || gastrol; ôfl. ''The Real Deal''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004–2012 || ''Hustle'' || Albert Stroller|| Britske searje; weromkearende rol; 48 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2006 || ''Law &amp; Order: Special Victims Unit'' || Tate Speer || gastrol; ôfl. ''Clock''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2007 || ''Family of the Year'' || Monty Holloway || minysearje
|-
|align=&quot;center&quot;| 2008 || ''Little Britain USA'' || [[Paul Getty II]] || gastrol; ôfl. 1.5
|-
|align=&quot;center&quot;| 2008 || ''The Verdict'' || Lucius || tillefyzjefilm
|-
|align=&quot;center&quot;| 2015 || ''Law &amp; Order: Special Victims Unit'' || Walter Briggs || gastrol; ôfl. ''December Solstice''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2012 || ''Coronation Street'' || Milton Fanshaw || Britske searje; gastrol; 13 ôfl. 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2015 || ''Powder Burns: An Original Western Audio Drama'' || Tate || gastrol; ôfl. ''Fifteen Thousand Friends''
|-
{{Filmografy/Titel|titel=films}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1956 || ''The Ten Commandments'' || [[spear]]drager / [[Israeliten|Israelyt]] by [[Gouden Keal (Bibel)|Gouden Keal]] || net fermelden op 'e [[begjintitels]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''Hell's Crossroads'' || [[Bob Ford (bandyt)|Bob Ford]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1957 || ''No Time to Be Young'' || Buddy Root || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Teenage Cave Man'' || [[soan]] fan 'e symboalemakker || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1958 || ''Unwed Mother'' || Don Bigelow || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''Good Day for a Hanging'' || Eddie Campbell || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1959 || ''The Young Philadelphians'' || Chester A. Gwynn || nominearre foar in [[Oscar]] foar bêste byrol fan in akteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 1960 || ''The Magnificent Seven'' || Lee || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1961 || ''The Big Show'' || Klaus Everard || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1963 || ''The Caretakers'' || Jim Melford || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1966 || ''The Glass Bottom Boat'' || Napoleon Solo || ûnfermelde [[cameo]]; ek bekend as ''The Spy in Lace Panties''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1967 || ''The Venetian Affair'' || Bill Fenner || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1968 || ''Bullitt'' || Walter Chalmers || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1969 || ''If It's Tuesday, This Must Be Belgium'' || [[fotograaf]] Antonio || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1969 || ''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]'' || [[majoar]] Paul Kreuger || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1970 || ''Julius Caesar'' || Servilius Casca || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1970 || ''The Mind of Mr. Soames'' || [[dr.]] Michael Bergen || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1971 || ''The Statue'' || Ray Whiteley || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1971 || ''Clay Pigeon'' || Neilson || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1974 || ''The Man from Independence'' || presidint [[Harry Truman]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1974 || ''The Towering Inferno'' || [[senator]] Parker || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1975 || ''Wanted: Babysitter'' || Stuart Chase || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1976 || ''Atraco en la Jungla '' || Tony || ek bekend as ''3-Way Split'', as ''Blue Jeans and Dynamite'' en as ''Double Cross''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Demon Seed'' || Proteus IV || as [[stimakteur]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''Starship Invasions'' || [[prof.]] Allan Duncan || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''The Lucifer Complex'' || Glen Manning || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''Brass Target'' || [[kolonel]] Donald Rogers || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''Good Luck, Miss Wyckoff'' || dokter Neal || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Cuba Crossing'' || Hud || ek bekdn as ''Assignment: Kill Castro''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Fukkatsu no Hi'' || senator Barkley || [[Japan]]ske film; ynternasjonale titel: ''Virus''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Hangar 18'' || Gordon Cain || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''Battle Beyond the Stars'' || Gelt || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''S.O.B.'' || David Blackman || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Superman III'' || Ross Webster || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1983 || ''Great Transport'' || dr. Emil Kovac || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''Black Moon Rising'' || Ed Ryland || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1986 || ''The Delta Force'' || [[generaal]] Woodbridge || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Hour of the Assassin'' || Sam Merrick || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1987|| ''Renegade'' || Lawson || ek bekend as ''They Call Me Renegade''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Killing Birds'' || dokter Fred Brown || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Skeleton Coast'' || majoar Schneider || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Captive Rage'' || Eduard Delacorte || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Another Way: D-Kikan Joho'' || Mr. D || [[Japan]]ske film 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''Brutal Glory'' || Max Owens || [[direkt-op-fideo]] útbrocht
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''The Emissary'' || [[ambassadeur]] Ed MacKay || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''That's Adequate'' || [[Adolf Hitler]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''C.H.U.D. II: Bud the C.H.U.D.'' || kolonel Masters || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''River of Death'' || dr. Wolfgang Manteuffel || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''Transylvania Twist'' || lord Byron Orlock || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''Buried Alive'' || Gary Julian || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''Nobody's Perfect'' || dokter Duncan || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Going Under'' || Wedgewood || ek bekend as ''Dive!''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992 || ''Blind Vision'' || Mr. X || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1994 || ''Dust to Dust'' || [[boargemaster]] Sampson Moses || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1995 || ''Witch Academy'' || [[Satan|de duvel]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1996 || ''Joe's Apartment'' || senator Dougherty || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1996 || ''Milk &amp; Money'' || [[omke]] André || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''Menno's Mind'' || senator Zachary Powell || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''Motel Blue'' || [[kommissaris (plysje)|kommissaris]] MacIntyre || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''Vulcan'' || Vince Baxter || ek bekend as ''Anak ng Bulkan''
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''An American Affair'' || [[prof.]] Michaels || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1998 || ''Visions'' || [[spesjaal agint]] Silvestri || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1998 || ''McCinsey's Island'' || Walter Denkins || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1998 || ''The Sender'' || Ron Fairfax || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1998 || ''BASEketball'' || Baxter Cain || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1998 || ''The Company Men'' || Control 5 || direkt-op-fideo útbrocht
|-
|align=&quot;center&quot;| 2001 || ''Pootie Tang'' || Dick Lecter || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2002 || ''Cottonmouth'' || rjochter Mancini || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2003 || ''Happy Hour'' || Tulley sr. || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2003 || ''Hoodlum &amp; Son'' || Benny Palladino || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004 || ''Scene Stealers'' || dokter Gadsden Braden || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004 || ''2BPerfectlyHonest'' || Nick || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004 || ''Gang Warz'' || kommissaris Hannigan || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2005 || ''Hustle Season 2: The Big Finish'' || Albert Stroller || [[koarte film]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 2007 || ''Hustle Season 3: It's Just Lke Playing'' || Alber Stroller || koarte film
|-
|align=&quot;center&quot;| 2007 || ''The Warrior Class'' || Ben Braddock || direkt-op-fideo útbrocht
|-
|align=&quot;center&quot;| 2011 || ''Patrimony'' || David || koarte film
|-
|align=&quot;center&quot;| 2012 || ''Excuse Me for Living'' || Jacob || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2012 || ''The Magnificent Eleven'' || American Bob || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2014 || ''A Cry from Within'' || Doc Williams || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2016 || ''The American Side'' || [[griishierrige]] man || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2016 || ''Gold Star'' || Carmine || 
|-
|}

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.officialrobertvaughn.com/ Offisjele webside fan Robert Vaughn]
* {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm1816/ Folsleine filmografy fan Robert Vaughn yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Vaughn ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Robert Vaughn}}
}}

{{DEFAULTSORT:Vaughn, Robert}}
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk toanielakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk harkspulakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]]
[[Kategory:Amerikaansk soldaat]]
[[Kategory:Amerikaansk militêr yn de Fjetnamoarloch]]
[[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]]
[[Kategory:Amerikaansk publisist]]
[[Kategory:Emmy-winner]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frânsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1932]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2016]]</text>
      <sha1>huy4xzwigvxuu8948jt1g3umt5a6m7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechyske film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>119690</id>
    <revision>
      <id>1229982</id>
      <parentid>887159</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1229982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="8zosx8n2ary2xpjk30sl6671f5yvtyr" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei nasjonaliteit|Tsjechje]]
[[Kategory:Kultuer yn Tsjechje|Film]]
[[Kategory:Sinema yn Tsjechje|Film]]</text>
      <sha1>8zosx8n2ary2xpjk30sl6671f5yvtyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Into the Grave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129108</id>
    <revision>
      <id>1230054</id>
      <parentid>1209798</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>/* Optredende bands */ Autumn hat ôfsein.</comment>
      <origin>1230054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16838" sha1="f410v5pkk49x0joh9b2sf9erwoyyumi" xml:space="preserve">{{Ynfoboks evenemint
| ôfbylding                   = Leeuwarden - Into the Grave festival.jpg
| ôfbyldingstekst             = Into the Grave festival 2016
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = Into the Grave 
| lân                         = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid1       = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid1 = [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid2       = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid2 = [[File:Flagge fan Ljouwert (gemeente).png|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)]]
| plak                        = [[File:Flagge fan Ljouwert.png|border|20px]] [[Ljouwert (stêd)]]
| holden yn                   = [[Aldehoustertsjerkhôf]]
| datum                       = 
| tiid fan it jier            = mids [[augustus]]
| oare namme                  = 
| ôfkoarting                  = ITG
| oanlieding                  = 
| gelegenheid                 = 
| soarte evenemint            = [[muzykfestival]]
| sjenre                      = [[heavy metal]]
| bestean                     = [[2011]] – no
| oprjochter                  = 
| organisearre troch          = 
| webside                     = [http://intothegrave.nl/ intothegrave.nl]
}}
'''Into the Grave''' ([[Ingelsk]] foar: &quot;It Grêf Yn&quot;) is in [[muzykfestival]] fan trije dagen dat elts jier op in [[freed]] en de dêropfolgjende [[sneon]] en [[snein]] yn 'e simmer holden wurdt yn 'e [[Fryslân|Fryske]] [[haadstêd]] [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].&lt;ref name=&quot;lc1&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Haagsma, Jacob}}, ''Into the Grave ontgroeit Leeuwarden'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 10 augustus 2018, s. 33}}&lt;/ref&gt; It is wijd oan it [[hardrock]]-[[subsjenre]] [[heavy metal]].&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; Elts jier komme der, op 'e beide dagen dat Into the Grave holden wurdt, sa'n 5.000 minsken op it [[festival]] ôf.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; 

==Beskriuwing==
Nei't de plande edysje fan Into the Grave fan [[2010]] troch [[boargemaster]] [[Ferd Crone]] fan [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] ferbean waard út [[eangst]] foar ûngeregeldheden, waard it [[evenemint]] foar it earst organisearre yn [[2011]].&lt;ref&gt;[https://www.lc.nl/archief/Metalfestival-mag-dit-jaar-doorgaan-20717192.html ——, ''Metalfestival mag dit jaar doorgaan'', yn: de ''Ljouwwerter Krante'', 22 juny 2011.]&lt;/ref&gt; Sûnt fynt it elts jier plak op it [[Aldehoustertsjerkhôf]], yn 'e Ljouwerter [[binnenstêd]]. Hoewol't organisators [[Tjerk Maas]] en [[Paul van Berlo]] dat noch altyd in &quot;supertoffe lokaasje&quot; fine, hawwe ferskate swierrichheden al de kop opstutsen, benammen foar de edysje fan [[2018]].&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt;

Yn it ramt fan it projekt [[Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018|Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]] waard nammentlik oan 'e eastein fan it Aldehoustertsjerkhof it paviljoen [[Obe (museum)|Obe]] boud. It gefolch dêrfan wie dat de romte dy't foar it hâlden fan Into the Grave beskikber is, flink ynkoarte waard. It festival koe sadwaande yn 2018 minder besikers talitte as de foargeande jierren, wylst it eins krekt grutter groeie woe.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; Oan 'e wurknimmers fan Obe of fan [[Tresoar]], oarekant de [[Grienedyk (Ljouwert)|Grienedyk]], lei it neffens de organisators net; dy letten en setten harren op alle mooglike manieren. It wie krekt de gearwurking mei de [[Gemeente Ljouwert]] dy't stûke.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt;

Sa woe Into the Grave graach in twadde [[poadium]] en in eigen [[camping]] hawwe dêr't de besikers oan it twadeiske evenemint oernachtsje koene. Sels seagen se beide graach yn 'e [[Prinsetún]], fuortby it Aldehoustertsjerkhôf,&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; in idee dêr't [[kollumnist]] [[Pieter de Groot]] yn 'e ''[[Ljouwerter Krante]]'' tsjin fanwegen kaam.&lt;ref name=&quot;pdg&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Groot, Pieter de}}, ''Nu de Prinsentuin nog festivaliseren? Nooit!'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 11 augustus 2018, s. 16}}&lt;/ref&gt; De gemeente hie anno 2018 (noch) gjin thús jûn yn reaksje op dizze plannen fan Into the Grave, wat troch de organisators ynterpretearre waard as in faai teken.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; Neffens Van Berlo beriedt de organisaasje him sadwaande serieus op in eventuele ferpleatsing fan it muzykfestival. Der wurdt bygelyks tocht oan it [[Fleanfjild Drachten|fleanfjild fan Drachten]].&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; Neffens De Groot soe Into the Grave mei sa'n ferhuzing sawol de [[Gemeente Smellingerlân]] as de Gemeente Ljouwert in tsjinst bewize.&lt;ref name=&quot;pdg&quot;/&gt;

Begjin novimber 2018 waard lykwols bekendmakke dat Into the Grave foarearst gewoan op it Aldehoustertsjerkhôf yn Ljouwert bliuwe soe.&lt;ref name=&quot;lc2&quot;&gt;{{Fuotnoat|——, ''Into the Grave weer op Oldehoofsterkerkhof'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 8 novimber 2018, s. 34}}&lt;/ref&gt; Dat kaam mei om't de gemeente ûnderwilens oanjûn hie it festival graach foar Ljouwert behâlde te wollen. Der wie dêrom ôfpraat dat der fan 'e edysje fan [[2019]] ôf njonken it poadium op it Aldehoustertsjerkhôf in twadde poadium komme soe fierder eastlik oan 'e Grienewei, op 'e hichte fan 'e Popbunker yn 'e [[Prinsetún]]. Van Berlo joech oan dat er dêrmei &quot;de kommende twa jier wol foarút&quot; koe.&lt;ref name=&quot;lc2&quot;/&gt; Foar de edysje fan [[2021]] waard noch in nij plak socht, mooglik op 'e [[Werpsterhoeke]] of op it [[parkearterrein]] by it nije [[Cambuur]]stadion efter it [[WTC Ljouwert|WTC]].&lt;ref name=&quot;lc2&quot;/&gt; Fierders waard tagelyk ek bekendmakke dat Into the Grave mooglik al yn [[2019]] útwreide wurdt mei in trêde dei.&lt;ref name=&quot;lc2&quot;/&gt; Dat waard ein jannewaris 2019 befêstige: foar de edysje fan 2019 kaam der in trêde dei, dy't fergees tagonklik wie foar publyk fan 'e oare beide dagen dy't in 'combiticket' sjen litte koene. Op dy wize woe Into the Grave neffens it [[parse]]berjocht fan 'e organisaasje &quot;wat weromdwaan&quot; út tank oan Ljouwert en syn ynwenners.&lt;ref&gt;——, ''Derde dag van festival Into the Grave'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 26 jannewaris 2019, s. 42.&lt;/ref&gt; It festival waard yn [[2025]] fanwegen in keunstprojekt by de Aldehou, hâlden op in parkearterrein by [[stasjon Ljouwert]].&lt;ref name=&quot;Tropysk&quot;&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17546250/tropyske-temperatueren-by-into-the-grave-niet-meer-een-uitzondering Omrop Fryslân, 13-6-2025, Tropyske temperatueren by Into the Grave: &quot;Niet meer een uitzondering&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Keiharde muziek&quot;&gt;[https://lc.nl/cultuur/Opgaan-in-de-muziek-en-een-lekker-biertje-dat-is-metalfestival-Into-the-Grave.-%E2%80%98Dan-maakt-schaamte-niet-zoveel-uit%E2%80%99-46599189.html {{nl}} Leeuwarder Courant, 15-6-2025, Keiharde muziek en een biertje in de hand: dit is Into the Grave in Leeuwarden. ‘Sfeer op nieuwe plek is zelfde als altijd’]&lt;/ref&gt;

==Optredende bands==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Jier
!width=80|Datum 
! Bands
!width=150|Opm.
|-
| [[2011]]
| [[13 augustus]]
| [[Devin Townsend|Devin Townsend Project]] · [[Aborted]] · [[Mnemic]] · [[In Solitude]] · [[Karma to Burn]] · [[Debauchery]] · [[Disintegrate]] · [[I Chaos]]
|[[I Chaos]] waard ferpleatst fan de afterparty nei it haadpoadium en ferfong [[Waking the Cadaver]], en [[Gama Bomb]] waard ferfongen troch [[Karma to Burn]].
|-
| [[2012]]
| [[11 augustus]]
| [[Bolt Thrower]] · [[Enslaved (band)|Enslaved]] · [[Grave (band)|Grave]] · [[Hell (Britske band)|Hell]] · [[Obscura]] · [[Corrosion of Conformity]] · [[Dew-Scented]] · Nom De Plume
|
|-
| [[2013]]
| [[10 augustus]]
| [[Paradise Lost (band)|Paradise Lost]] · [[Satyricon (band)|Satyricon]] · [[DevilDriver]] · [[Sodom (band)|Sodom]] · [[Jungle Rot]] · [[Heaven's Basement]] · [[Bliksem (band)|Bliksem]] · [[Stonehawk]]
|
|-
| [[2014]]
| [[9 augustus]]
| [[Megadeth]] · [[Vader (band)|Vader]] · [[Pungent Stench|Schirenc plays Pungent Stench]] · [[Flotsam &amp; Jetsam]] · [[Sólstafir]] · [[Havok (band)|Havok]] · [[Vanderbuyst]] · [[Hacride]] · [[Teethgrinder]]
| [[Gorguts]] sei ôf en waard ferfongen troch [[Pungent Stench|Schirenc plays Pungent Stench]]. Ek [[Dagoba]] liet ferstek gean.
|-
| [[2015]]
| [[8 augustus]]
| [[Sabaton]] · [[Sepultura]] · [[Cannibal Corpse]] · [[Obituary]] · [[Ensiferum]] · [[Avatar (Sweedske band)|Avatar]] · [[Audrey Horne (Noarske band)|Audrey Horne]] · [[Betraying the Martyrs]] · [[Cornered]]
|
|-
| ! rowspan=&quot;2&quot; | [[2016]]
| [[12 augustus]]
| [[Slayer]] · [[Airbourne (band)|Airbourne]] · [[Amaranthe]] · [[Scar Symmetry]] · [[Vektor (band)|Vektor]] · [[Gruesome]]
|rowspan=2|[[Alestorm]] sei ôf en waard ferfongen troch [[Korpiklaani]]
|-
| [[13 augustus]]
| [[Kreator]] · [[Carcass]] · [[Exodus (Amerikaanske band)|Exodus]] · [[Korpiklaani]] · [[Voivod]] · [[The Black Dahlia Murder]] · [[Unearth]] · [[Tribulation (2001)|Tribulation]] · [[Evil Invaders]]
|-
| ! rowspan=&quot;2&quot; | [[2017]]
| [[11 augustus]]
| [[Saxon (band)|Saxon]] · [[Powerwolf]] · [[Alestorm]] · [[Metal Church]] · [[Flotsam &amp; Jetsam]] · [[The Charm The Fury]]
|rowspan=2|
|-
| [[12 augustus]]
| [[Amon Amarth (band)|Amon Amarth]] · [[Arch Enemy]] · [[Overkill (band)|Overkill]] · [[Life of Agony]] · [[Whitechapel (band)|Whitechapel]] · [[Sodom (band)|Sodom]] · [[Textures]] · [[Pro-Pain]] · [[Ember Falls]]
|-
| ! rowspan=&quot;2&quot; | [[2018]]
| [[10 augustus]]
| [[Gojira]] · [[Delain]] · [[Decapitated]] · [[Orden Ogan]] · [[Toxic Holocaust]] · [[Toxic Shock (Belgyske band)|Toxic Shock]]
|rowspan=2|[[Nails (band)|Nails]] wie befêstige mar blykte dochs net te kommen. ek [[Metal Allegiance]] sei ôf en waard ferfongen troch [[Decapitated]]
|-
| [[11 augustus]]
| [[Behemoth]] · [[Children of Bodom]] · [[At the Gates]] · [[Paradise Lost (band)|Paradise Lost]] · [[Suicidal Tendencies]] · [[Dying Fetus]] · [[Gloryhammer]] · [[Goatwhore]] · [[Dust Bolt]]
|-
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[2019]]
| [[9 augustus]]
| [[Anthrax (band)|Anthrax]] · [[Sick of It All]] · [[Hypocrisy]] · [[Dog Eat Dog]] · [[Soilwork]] · [[No Turning Back]] · [[Prong (band)|Prong]] · [[Sworn Enemy]] · [[For I Am King]]
|rowspan=3|[[Black Peaks]] soe de sneins spylje mar moast ferfongen wurde troch [[Prognosis (band)|Prognosis]].
|-
| [[10 augustus]]
| [[Powerwolf]] · [[Sacred Reich]] · [[Meshuggah]] · [[Lacuna Coil]] · [[Testament (band)|Testament]] · [[Ost+Front]] · [[Queensrÿche]] · [[Jinjer]] · [[TesseracT (band)|TesseracT]] · [[Alien Weaponry]] · [[Battle Beast]] · [[Crystal Lake (Japanske band)|Crystal Lake]] · [[God Dethroned]] · [[Crobot]]
|-
| [[11 augustus]]
| [[Opeth]] · [[Death Angel]] · [[The Vintage Caravan]] · [[Prognosis (band)|Prognosis]] · [[Klone (band)|Klone]]
|-
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[2022]]
| [[10 juny]]
|[[Carcass]] · [[Peter Pan Speedrock]] · [[Decapitated]] · [[Heathen]] · [[Toxik]] · [[Legion of the Damned]] · [[Cryptosis]] · [[Graceless]] · [[Baldrs Draumar (band)|Baldrs Draumar]]
|rowspan=3|[[Obituary]], [[1914 (band)|1914]], [[Spiritbox]] en [[Paradise Lost (band)|Paradise Lost]] seinen ôf en waard ferfongen troch [[Death (metalband)|Death To All]], [[Sisters of Suffocation]], [[Cobra The Impaler]] en [[Carcass]]. 
|-
| [[11 juny]]
| [[Alestorm]] · [[Gloryhammer]] · [[Dark Funeral]] · [[Orange Goblin]] · [[Flotsam &amp; Jetsam]] · [[Cobra The Impaler]] · [[Wind Rose]] · [[Destruction]] · [[Heidevolk]] · [[Midnight (projekt)|Midnight]] · [[Ingested]] · [[Night Demon]] · [[Sisters of Suffocation]] · [[Enforced]]
|-
| [[12 juny]]
| [[Emperor (Noarske band)|Emperor]] · [[Death (metalband)|Death To All]] · [[Orden Ogan]] · [[High on Fire]] · [[Evil Invaders]] · [[Space Chaser]] · [[Red Fang]] · [[Gatecreeper]] · [[Carnation]] · [[Ad Infinitum]] · [[Urne (band)|Urne]]
|-
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[2023]]
| [[9 juny]]
| [[Amorphis]] · [[Evergrey]] · [[Trollfest]] · [[DragonForce]] · [[Thomas Winkler|Angus McSix]] · [[Blackbriar (band)|Blackbriar]] · [[Cobra The Impaler]] · [[Famyne]] · [[Warkings]]
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[The Sword]] wie befêstige mar gie yn oktober 2022, rom foar it festival by inoar wei, en waard ferfongen troch [[Monster Magnet]]. [[Bloodywood]] sei om logistike redenen ôf en waard ferfongen troch [[Haliphron (band)|Halipron]], [[Exodus (Amerikaanske band)|Exodus]] sei twa wiken foar it festival ôf fanwege famylje omstannigheden en waard ferfongen troch [[Cradle of Filth]].  [[Cane Hill (band)|Cane Hill]] Sei krekt foar it optreden ôf om't se yn Dútslân fêst stiene yn it ferkear.
|-
| [[10 juny]]
|[[Testament (band)|Testament]] · [[Cradle of Filth]] · [[Bloodbath]] · [[Scar Symmetry]] · [[The Vintage Caravan]] · [[Vreid]] · [[Haliphron (band)|Halipron]] · [[Psychonaut (metalband)|Psychonaut]] · [[Omnium Gatherum]] · [[Jungle Rot]] · [[Undeath (deathmetal)|Undeath]] · [[Necrotted]] · [[Kryptos (band)|Kryptos]] 
|-
| [[11 juny]]
|[[Jinjer]] · [[Clutch (band)|Clutch]] · [[Monster Magnet]] · [[Municipal Waste]] · [[Born of Osiris]] · [[Orbit Culture]] · [[Angelus Apatrida]] · [[Earthless]] · [[Xenos (Italjaanske band)|Xenos]] · [[Spirit Adrift]] · [[Chemicide]] 
|-
| rowspan=3 | [[2024]]
| [[7 juny]]
|[[Fear Factory]] · [[Orden Ogan]] · [[Fleshgod Apocalypse]] · [[Arion (Finske band)|Arion]] · [[Crypta]] · [[Vengeance (band)|Vengeance]] · [[Mars Red Sky]] · [[Vio-lence]] · [[Nephylm]]
| rowspan=3|
|-
| [[8 juny]]
| [[Slaughter to Prevail]] · [[Ne Obliviscaris]] · [[Crystal Lake (Japanske band)|Crystal Lake]] · [[Halocene (band)|Halocene]] · [[Our Hallow Our Home]] · [[Nervosa (band)|Nervosa]] · [[Hammok]] · [[Hellripper]] · [[Brujeria (band)|Brujeria]] · [[Bütcher (Belgyske band)|Bütcher]] · [[Sanguisugabogg]] · [[Svalbard (band)|Svalbard]] · [[Lokust]] · [[Ter Ziele]]
|-
| [[9 juny]] 
|[[Paradise Lost (band)|Paradise Lost]] · [[Brutus (rockband)|Brutus]] · [[Nanowar of Steel]] · [[Whiplash (band)|Whiplash]] · [[Avatarium]] · [[Devastator]] · [[Dymytry (band)|Dymytry]] · [[Conjurer (band)|Conjurer]] · [[Endseeker]] · [[The Callous Daoboys]] · [[Dvne]]
|-
|rowspan=3| [[2025]]
|[[13 juny]] 
| [[Savatage]] · [[Exodus (Amerikaanske band)|Exodus]] · [[Orange Goblin]] · [[Coffin Feeder]] · [[3 Inches of Blood]] · [[Vulture]] · [[Rise of the Northstar]] · [[Pro-Pain]] · [[Boneripper]] 
|rowspan=3| Festival waard hâlden by [[stasjon Ljouwert]]&lt;ref name=&quot;Tropysk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Keiharde muziek&quot; /&gt;. [[Municipal Waste]], [[Revnoir]] en [[Cattle Decapitation]] seinen ôf, en waarden ferfongen troch [[Slomosa]], [[CABAL]] en [[Coffin Feeder]]
|-
|[[14 juny]]
| [[W.A.S.P.]] · [[Wind Rose]] · [[Phil Campbell]] · [[Death Angel]] · [[Slomosa]] · [[Rotting Christ]] · [[Elvenking]] · [[Insanity Alert]] · [[High Parasite]] · [[Cobra The Impaler]] · [[CABAL]] · [[Blood Red Throne]] · [[F.K.Ü.]] · [[Vilt (Sweedske band)|Vilt]]
|-
|[[15 juny]]
| [[Powerwolf]] · [[Gloryhammer]] · [[Feuerschwanz]] · [[Vader (band)|Vader]] · [[Bildtstar (band)|Bildtstar]] · [[Hiraes]] · [[Bewitcher]] · [[Brat]] · [[Martyr]] · [[Tailgunner (band)|Tailgunner]]
|-
|rowspan=3| [[2026]]
|[[12 juny]] 
| [[Anthrax (band)|Anthrax]] · [[Lacuna Coil]] · [[Vandenberg (band)|Vandenberg]] · [[Self Deception (band)|Self Deception]] · [[Fimbul Winter]] · [[Conan]] · [[Picture (band)|Picture]] · [[Inhuman Nature]]
|rowspan=3| 
|-
|[[13 juny]] 
| [[Mastodon]] · [[Queensrÿche]] · [[Crimson Glory]] · [[The Browning]] · [[1914 (band)|1914]] · [[Wings of Steel (band)|Wings of Steel]] · [[Doodseskader]] · [[Insanity Alert]] · [[The Narrator (band)|The Narrator]] · [[Opia]] · [[Warfield]] · [[State Power (band)|State Power]]
|-
|[[14 juny]] 
| [[The Gathering (Nederlânske band)|The Gathering]] · [[Paleface Swiss]] · [[Forbidden]] · [[Carach Angren]] · [[Rivers of Nihil]] · [[Graceless (metalband)|Graceless]] · [[Blackbriar (band)|Blackbriar]] · [[Severe Torture]] · [[Gnome (band)|Gnome]] · [[Dormant Ordeal]] · [[Atmoran]]
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[Autumn (band)|Autumn]] sei ôf en waard ferfongen troch [[Blackbriar (band)|Blackbriar]].
|}

===Online edysje 2020===
De edysje fan [[2020]] gie net troch ta gefolch fan de [[Covid-19|koroana-krisis]]. Waard earst útsteld oant [[2021]], mar stiet no foar [[2022]] op de planning. Yn poppoadium [[Neushoorn]] waard yn 2020 in online edysje organisearre. Der wiene in beheind tal kaartsjes beskikber foar de optredens sels.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
!width=80|Datum 
! Bands
|-
| [[7 augustus]]
| [[Sisters of Suffocation]] · [[Atmoran]]
|-
| [[8 augustus]]
| [[Famyne]] · [[Bring on the Bloodshed]] · [[Insurrection (band)|Insurrection]]
|-
| [[9 augustus]]
| [[Dead Lord]] · [[Bodyfarm]] · [[The Heritance]]
|}

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://intothegrave.nl/ Offisjele webside fan Into the Grave]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Evenemint yn Ljouwert]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 2011]]
[[Kategory:Muzykfestival yn Fryslân]]
[[Kategory:Metal]]</text>
      <sha1>f410v5pkk49x0joh9b2sf9erwoyyumi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230055</id>
      <parentid>1230054</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Optredende bands */ tabelfiks</comment>
      <origin>1230055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16819" sha1="rp46etoq8sfiqbhbdsgztlqc1rb4x4l" xml:space="preserve">{{Ynfoboks evenemint
| ôfbylding                   = Leeuwarden - Into the Grave festival.jpg
| ôfbyldingstekst             = Into the Grave festival 2016
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = Into the Grave 
| lân                         = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid1       = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid1 = [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid2       = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid2 = [[File:Flagge fan Ljouwert (gemeente).png|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)]]
| plak                        = [[File:Flagge fan Ljouwert.png|border|20px]] [[Ljouwert (stêd)]]
| holden yn                   = [[Aldehoustertsjerkhôf]]
| datum                       = 
| tiid fan it jier            = mids [[augustus]]
| oare namme                  = 
| ôfkoarting                  = ITG
| oanlieding                  = 
| gelegenheid                 = 
| soarte evenemint            = [[muzykfestival]]
| sjenre                      = [[heavy metal]]
| bestean                     = [[2011]] – no
| oprjochter                  = 
| organisearre troch          = 
| webside                     = [http://intothegrave.nl/ intothegrave.nl]
}}
'''Into the Grave''' ([[Ingelsk]] foar: &quot;It Grêf Yn&quot;) is in [[muzykfestival]] fan trije dagen dat elts jier op in [[freed]] en de dêropfolgjende [[sneon]] en [[snein]] yn 'e simmer holden wurdt yn 'e [[Fryslân|Fryske]] [[haadstêd]] [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].&lt;ref name=&quot;lc1&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Haagsma, Jacob}}, ''Into the Grave ontgroeit Leeuwarden'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 10 augustus 2018, s. 33}}&lt;/ref&gt; It is wijd oan it [[hardrock]]-[[subsjenre]] [[heavy metal]].&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; Elts jier komme der, op 'e beide dagen dat Into the Grave holden wurdt, sa'n 5.000 minsken op it [[festival]] ôf.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; 

==Beskriuwing==
Nei't de plande edysje fan Into the Grave fan [[2010]] troch [[boargemaster]] [[Ferd Crone]] fan [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] ferbean waard út [[eangst]] foar ûngeregeldheden, waard it [[evenemint]] foar it earst organisearre yn [[2011]].&lt;ref&gt;[https://www.lc.nl/archief/Metalfestival-mag-dit-jaar-doorgaan-20717192.html ——, ''Metalfestival mag dit jaar doorgaan'', yn: de ''Ljouwwerter Krante'', 22 juny 2011.]&lt;/ref&gt; Sûnt fynt it elts jier plak op it [[Aldehoustertsjerkhôf]], yn 'e Ljouwerter [[binnenstêd]]. Hoewol't organisators [[Tjerk Maas]] en [[Paul van Berlo]] dat noch altyd in &quot;supertoffe lokaasje&quot; fine, hawwe ferskate swierrichheden al de kop opstutsen, benammen foar de edysje fan [[2018]].&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt;

Yn it ramt fan it projekt [[Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018|Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]] waard nammentlik oan 'e eastein fan it Aldehoustertsjerkhof it paviljoen [[Obe (museum)|Obe]] boud. It gefolch dêrfan wie dat de romte dy't foar it hâlden fan Into the Grave beskikber is, flink ynkoarte waard. It festival koe sadwaande yn 2018 minder besikers talitte as de foargeande jierren, wylst it eins krekt grutter groeie woe.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; Oan 'e wurknimmers fan Obe of fan [[Tresoar]], oarekant de [[Grienedyk (Ljouwert)|Grienedyk]], lei it neffens de organisators net; dy letten en setten harren op alle mooglike manieren. It wie krekt de gearwurking mei de [[Gemeente Ljouwert]] dy't stûke.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt;

Sa woe Into the Grave graach in twadde [[poadium]] en in eigen [[camping]] hawwe dêr't de besikers oan it twadeiske evenemint oernachtsje koene. Sels seagen se beide graach yn 'e [[Prinsetún]], fuortby it Aldehoustertsjerkhôf,&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; in idee dêr't [[kollumnist]] [[Pieter de Groot]] yn 'e ''[[Ljouwerter Krante]]'' tsjin fanwegen kaam.&lt;ref name=&quot;pdg&quot;&gt;{{Fuotnoat|{{Aut|Groot, Pieter de}}, ''Nu de Prinsentuin nog festivaliseren? Nooit!'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 11 augustus 2018, s. 16}}&lt;/ref&gt; De gemeente hie anno 2018 (noch) gjin thús jûn yn reaksje op dizze plannen fan Into the Grave, wat troch de organisators ynterpretearre waard as in faai teken.&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; Neffens Van Berlo beriedt de organisaasje him sadwaande serieus op in eventuele ferpleatsing fan it muzykfestival. Der wurdt bygelyks tocht oan it [[Fleanfjild Drachten|fleanfjild fan Drachten]].&lt;ref name=&quot;lc1&quot;/&gt; Neffens De Groot soe Into the Grave mei sa'n ferhuzing sawol de [[Gemeente Smellingerlân]] as de Gemeente Ljouwert in tsjinst bewize.&lt;ref name=&quot;pdg&quot;/&gt;

Begjin novimber 2018 waard lykwols bekendmakke dat Into the Grave foarearst gewoan op it Aldehoustertsjerkhôf yn Ljouwert bliuwe soe.&lt;ref name=&quot;lc2&quot;&gt;{{Fuotnoat|——, ''Into the Grave weer op Oldehoofsterkerkhof'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 8 novimber 2018, s. 34}}&lt;/ref&gt; Dat kaam mei om't de gemeente ûnderwilens oanjûn hie it festival graach foar Ljouwert behâlde te wollen. Der wie dêrom ôfpraat dat der fan 'e edysje fan [[2019]] ôf njonken it poadium op it Aldehoustertsjerkhôf in twadde poadium komme soe fierder eastlik oan 'e Grienewei, op 'e hichte fan 'e Popbunker yn 'e [[Prinsetún]]. Van Berlo joech oan dat er dêrmei &quot;de kommende twa jier wol foarút&quot; koe.&lt;ref name=&quot;lc2&quot;/&gt; Foar de edysje fan [[2021]] waard noch in nij plak socht, mooglik op 'e [[Werpsterhoeke]] of op it [[parkearterrein]] by it nije [[Cambuur]]stadion efter it [[WTC Ljouwert|WTC]].&lt;ref name=&quot;lc2&quot;/&gt; Fierders waard tagelyk ek bekendmakke dat Into the Grave mooglik al yn [[2019]] útwreide wurdt mei in trêde dei.&lt;ref name=&quot;lc2&quot;/&gt; Dat waard ein jannewaris 2019 befêstige: foar de edysje fan 2019 kaam der in trêde dei, dy't fergees tagonklik wie foar publyk fan 'e oare beide dagen dy't in 'combiticket' sjen litte koene. Op dy wize woe Into the Grave neffens it [[parse]]berjocht fan 'e organisaasje &quot;wat weromdwaan&quot; út tank oan Ljouwert en syn ynwenners.&lt;ref&gt;——, ''Derde dag van festival Into the Grave'', yn: de ''[[Ljouwerter Krante]]'', 26 jannewaris 2019, s. 42.&lt;/ref&gt; It festival waard yn [[2025]] fanwegen in keunstprojekt by de Aldehou, hâlden op in parkearterrein by [[stasjon Ljouwert]].&lt;ref name=&quot;Tropysk&quot;&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/17546250/tropyske-temperatueren-by-into-the-grave-niet-meer-een-uitzondering Omrop Fryslân, 13-6-2025, Tropyske temperatueren by Into the Grave: &quot;Niet meer een uitzondering&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Keiharde muziek&quot;&gt;[https://lc.nl/cultuur/Opgaan-in-de-muziek-en-een-lekker-biertje-dat-is-metalfestival-Into-the-Grave.-%E2%80%98Dan-maakt-schaamte-niet-zoveel-uit%E2%80%99-46599189.html {{nl}} Leeuwarder Courant, 15-6-2025, Keiharde muziek en een biertje in de hand: dit is Into the Grave in Leeuwarden. ‘Sfeer op nieuwe plek is zelfde als altijd’]&lt;/ref&gt;

==Optredende bands==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Jier
!width=80|Datum 
! Bands
!width=150|Opm.
|-
| [[2011]]
| [[13 augustus]]
| [[Devin Townsend|Devin Townsend Project]] · [[Aborted]] · [[Mnemic]] · [[In Solitude]] · [[Karma to Burn]] · [[Debauchery]] · [[Disintegrate]] · [[I Chaos]]
|[[I Chaos]] waard ferpleatst fan de afterparty nei it haadpoadium en ferfong [[Waking the Cadaver]], en [[Gama Bomb]] waard ferfongen troch [[Karma to Burn]].
|-
| [[2012]]
| [[11 augustus]]
| [[Bolt Thrower]] · [[Enslaved (band)|Enslaved]] · [[Grave (band)|Grave]] · [[Hell (Britske band)|Hell]] · [[Obscura]] · [[Corrosion of Conformity]] · [[Dew-Scented]] · Nom De Plume
|
|-
| [[2013]]
| [[10 augustus]]
| [[Paradise Lost (band)|Paradise Lost]] · [[Satyricon (band)|Satyricon]] · [[DevilDriver]] · [[Sodom (band)|Sodom]] · [[Jungle Rot]] · [[Heaven's Basement]] · [[Bliksem (band)|Bliksem]] · [[Stonehawk]]
|
|-
| [[2014]]
| [[9 augustus]]
| [[Megadeth]] · [[Vader (band)|Vader]] · [[Pungent Stench|Schirenc plays Pungent Stench]] · [[Flotsam &amp; Jetsam]] · [[Sólstafir]] · [[Havok (band)|Havok]] · [[Vanderbuyst]] · [[Hacride]] · [[Teethgrinder]]
| [[Gorguts]] sei ôf en waard ferfongen troch [[Pungent Stench|Schirenc plays Pungent Stench]]. Ek [[Dagoba]] liet ferstek gean.
|-
| [[2015]]
| [[8 augustus]]
| [[Sabaton]] · [[Sepultura]] · [[Cannibal Corpse]] · [[Obituary]] · [[Ensiferum]] · [[Avatar (Sweedske band)|Avatar]] · [[Audrey Horne (Noarske band)|Audrey Horne]] · [[Betraying the Martyrs]] · [[Cornered]]
|
|-
| ! rowspan=&quot;2&quot; | [[2016]]
| [[12 augustus]]
| [[Slayer]] · [[Airbourne (band)|Airbourne]] · [[Amaranthe]] · [[Scar Symmetry]] · [[Vektor (band)|Vektor]] · [[Gruesome]]
|rowspan=2|[[Alestorm]] sei ôf en waard ferfongen troch [[Korpiklaani]]
|-
| [[13 augustus]]
| [[Kreator]] · [[Carcass]] · [[Exodus (Amerikaanske band)|Exodus]] · [[Korpiklaani]] · [[Voivod]] · [[The Black Dahlia Murder]] · [[Unearth]] · [[Tribulation (2001)|Tribulation]] · [[Evil Invaders]]
|-
| ! rowspan=&quot;2&quot; | [[2017]]
| [[11 augustus]]
| [[Saxon (band)|Saxon]] · [[Powerwolf]] · [[Alestorm]] · [[Metal Church]] · [[Flotsam &amp; Jetsam]] · [[The Charm The Fury]]
|rowspan=2|
|-
| [[12 augustus]]
| [[Amon Amarth (band)|Amon Amarth]] · [[Arch Enemy]] · [[Overkill (band)|Overkill]] · [[Life of Agony]] · [[Whitechapel (band)|Whitechapel]] · [[Sodom (band)|Sodom]] · [[Textures]] · [[Pro-Pain]] · [[Ember Falls]]
|-
| ! rowspan=&quot;2&quot; | [[2018]]
| [[10 augustus]]
| [[Gojira]] · [[Delain]] · [[Decapitated]] · [[Orden Ogan]] · [[Toxic Holocaust]] · [[Toxic Shock (Belgyske band)|Toxic Shock]]
|rowspan=2|[[Nails (band)|Nails]] wie befêstige mar blykte dochs net te kommen. ek [[Metal Allegiance]] sei ôf en waard ferfongen troch [[Decapitated]]
|-
| [[11 augustus]]
| [[Behemoth]] · [[Children of Bodom]] · [[At the Gates]] · [[Paradise Lost (band)|Paradise Lost]] · [[Suicidal Tendencies]] · [[Dying Fetus]] · [[Gloryhammer]] · [[Goatwhore]] · [[Dust Bolt]]
|-
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[2019]]
| [[9 augustus]]
| [[Anthrax (band)|Anthrax]] · [[Sick of It All]] · [[Hypocrisy]] · [[Dog Eat Dog]] · [[Soilwork]] · [[No Turning Back]] · [[Prong (band)|Prong]] · [[Sworn Enemy]] · [[For I Am King]]
|rowspan=3|[[Black Peaks]] soe de sneins spylje mar moast ferfongen wurde troch [[Prognosis (band)|Prognosis]].
|-
| [[10 augustus]]
| [[Powerwolf]] · [[Sacred Reich]] · [[Meshuggah]] · [[Lacuna Coil]] · [[Testament (band)|Testament]] · [[Ost+Front]] · [[Queensrÿche]] · [[Jinjer]] · [[TesseracT (band)|TesseracT]] · [[Alien Weaponry]] · [[Battle Beast]] · [[Crystal Lake (Japanske band)|Crystal Lake]] · [[God Dethroned]] · [[Crobot]]
|-
| [[11 augustus]]
| [[Opeth]] · [[Death Angel]] · [[The Vintage Caravan]] · [[Prognosis (band)|Prognosis]] · [[Klone (band)|Klone]]
|-
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[2022]]
| [[10 juny]]
|[[Carcass]] · [[Peter Pan Speedrock]] · [[Decapitated]] · [[Heathen]] · [[Toxik]] · [[Legion of the Damned]] · [[Cryptosis]] · [[Graceless]] · [[Baldrs Draumar (band)|Baldrs Draumar]]
|rowspan=3|[[Obituary]], [[1914 (band)|1914]], [[Spiritbox]] en [[Paradise Lost (band)|Paradise Lost]] seinen ôf en waard ferfongen troch [[Death (metalband)|Death To All]], [[Sisters of Suffocation]], [[Cobra The Impaler]] en [[Carcass]]. 
|-
| [[11 juny]]
| [[Alestorm]] · [[Gloryhammer]] · [[Dark Funeral]] · [[Orange Goblin]] · [[Flotsam &amp; Jetsam]] · [[Cobra The Impaler]] · [[Wind Rose]] · [[Destruction]] · [[Heidevolk]] · [[Midnight (projekt)|Midnight]] · [[Ingested]] · [[Night Demon]] · [[Sisters of Suffocation]] · [[Enforced]]
|-
| [[12 juny]]
| [[Emperor (Noarske band)|Emperor]] · [[Death (metalband)|Death To All]] · [[Orden Ogan]] · [[High on Fire]] · [[Evil Invaders]] · [[Space Chaser]] · [[Red Fang]] · [[Gatecreeper]] · [[Carnation]] · [[Ad Infinitum]] · [[Urne (band)|Urne]]
|-
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[2023]]
| [[9 juny]]
| [[Amorphis]] · [[Evergrey]] · [[Trollfest]] · [[DragonForce]] · [[Thomas Winkler|Angus McSix]] · [[Blackbriar (band)|Blackbriar]] · [[Cobra The Impaler]] · [[Famyne]] · [[Warkings]]
| ! rowspan=&quot;3&quot; | [[The Sword]] wie befêstige mar gie yn oktober 2022, rom foar it festival by inoar wei, en waard ferfongen troch [[Monster Magnet]]. [[Bloodywood]] sei om logistike redenen ôf en waard ferfongen troch [[Haliphron (band)|Halipron]], [[Exodus (Amerikaanske band)|Exodus]] sei twa wiken foar it festival ôf fanwege famylje omstannigheden en waard ferfongen troch [[Cradle of Filth]].  [[Cane Hill (band)|Cane Hill]] Sei krekt foar it optreden ôf om't se yn Dútslân fêst stiene yn it ferkear.
|-
| [[10 juny]]
|[[Testament (band)|Testament]] · [[Cradle of Filth]] · [[Bloodbath]] · [[Scar Symmetry]] · [[The Vintage Caravan]] · [[Vreid]] · [[Haliphron (band)|Halipron]] · [[Psychonaut (metalband)|Psychonaut]] · [[Omnium Gatherum]] · [[Jungle Rot]] · [[Undeath (deathmetal)|Undeath]] · [[Necrotted]] · [[Kryptos (band)|Kryptos]] 
|-
| [[11 juny]]
|[[Jinjer]] · [[Clutch (band)|Clutch]] · [[Monster Magnet]] · [[Municipal Waste]] · [[Born of Osiris]] · [[Orbit Culture]] · [[Angelus Apatrida]] · [[Earthless]] · [[Xenos (Italjaanske band)|Xenos]] · [[Spirit Adrift]] · [[Chemicide]] 
|-
| rowspan=3 | [[2024]]
| [[7 juny]]
|[[Fear Factory]] · [[Orden Ogan]] · [[Fleshgod Apocalypse]] · [[Arion (Finske band)|Arion]] · [[Crypta]] · [[Vengeance (band)|Vengeance]] · [[Mars Red Sky]] · [[Vio-lence]] · [[Nephylm]]
| rowspan=3|
|-
| [[8 juny]]
| [[Slaughter to Prevail]] · [[Ne Obliviscaris]] · [[Crystal Lake (Japanske band)|Crystal Lake]] · [[Halocene (band)|Halocene]] · [[Our Hallow Our Home]] · [[Nervosa (band)|Nervosa]] · [[Hammok]] · [[Hellripper]] · [[Brujeria (band)|Brujeria]] · [[Bütcher (Belgyske band)|Bütcher]] · [[Sanguisugabogg]] · [[Svalbard (band)|Svalbard]] · [[Lokust]] · [[Ter Ziele]]
|-
| [[9 juny]] 
|[[Paradise Lost (band)|Paradise Lost]] · [[Brutus (rockband)|Brutus]] · [[Nanowar of Steel]] · [[Whiplash (band)|Whiplash]] · [[Avatarium]] · [[Devastator]] · [[Dymytry (band)|Dymytry]] · [[Conjurer (band)|Conjurer]] · [[Endseeker]] · [[The Callous Daoboys]] · [[Dvne]]
|-
|rowspan=3| [[2025]]
|[[13 juny]] 
| [[Savatage]] · [[Exodus (Amerikaanske band)|Exodus]] · [[Orange Goblin]] · [[Coffin Feeder]] · [[3 Inches of Blood]] · [[Vulture]] · [[Rise of the Northstar]] · [[Pro-Pain]] · [[Boneripper]] 
|rowspan=3| Festival waard hâlden by [[stasjon Ljouwert]]&lt;ref name=&quot;Tropysk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Keiharde muziek&quot; /&gt;. [[Municipal Waste]], [[Revnoir]] en [[Cattle Decapitation]] seinen ôf, en waarden ferfongen troch [[Slomosa]], [[CABAL]] en [[Coffin Feeder]]
|-
|[[14 juny]]
| [[W.A.S.P.]] · [[Wind Rose]] · [[Phil Campbell]] · [[Death Angel]] · [[Slomosa]] · [[Rotting Christ]] · [[Elvenking]] · [[Insanity Alert]] · [[High Parasite]] · [[Cobra The Impaler]] · [[CABAL]] · [[Blood Red Throne]] · [[F.K.Ü.]] · [[Vilt (Sweedske band)|Vilt]]
|-
|[[15 juny]]
| [[Powerwolf]] · [[Gloryhammer]] · [[Feuerschwanz]] · [[Vader (band)|Vader]] · [[Bildtstar (band)|Bildtstar]] · [[Hiraes]] · [[Bewitcher]] · [[Brat]] · [[Martyr]] · [[Tailgunner (band)|Tailgunner]]
|-
|rowspan=3| [[2026]]
|[[12 juny]] 
| [[Anthrax (band)|Anthrax]] · [[Lacuna Coil]] · [[Vandenberg (band)|Vandenberg]] · [[Self Deception (band)|Self Deception]] · [[Fimbul Winter]] · [[Conan]] · [[Picture (band)|Picture]] · [[Inhuman Nature]]
|rowspan=3| [[Autumn (band)|Autumn]] sei ôf en waard ferfongen troch [[Blackbriar (band)|Blackbriar]].
|-
|[[13 juny]] 
| [[Mastodon]] · [[Queensrÿche]] · [[Crimson Glory]] · [[The Browning]] · [[1914 (band)|1914]] · [[Wings of Steel (band)|Wings of Steel]] · [[Doodseskader]] · [[Insanity Alert]] · [[The Narrator (band)|The Narrator]] · [[Opia]] · [[Warfield]] · [[State Power (band)|State Power]]
|-
|[[14 juny]] 
| [[The Gathering (Nederlânske band)|The Gathering]] · [[Paleface Swiss]] · [[Forbidden]] · [[Carach Angren]] · [[Rivers of Nihil]] · [[Graceless (metalband)|Graceless]] · [[Blackbriar (band)|Blackbriar]] · [[Severe Torture]] · [[Gnome (band)|Gnome]] · [[Dormant Ordeal]] · [[Atmoran]]
|}

===Online edysje 2020===
De edysje fan [[2020]] gie net troch ta gefolch fan de [[Covid-19|koroana-krisis]]. Waard earst útsteld oant [[2021]], mar stiet no foar [[2022]] op de planning. Yn poppoadium [[Neushoorn]] waard yn 2020 in online edysje organisearre. Der wiene in beheind tal kaartsjes beskikber foar de optredens sels.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
!width=80|Datum 
! Bands
|-
| [[7 augustus]]
| [[Sisters of Suffocation]] · [[Atmoran]]
|-
| [[8 augustus]]
| [[Famyne]] · [[Bring on the Bloodshed]] · [[Insurrection (band)|Insurrection]]
|-
| [[9 augustus]]
| [[Dead Lord]] · [[Bodyfarm]] · [[The Heritance]]
|}

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://intothegrave.nl/ Offisjele webside fan Into the Grave]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Evenemint yn Ljouwert]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 2011]]
[[Kategory:Muzykfestival yn Fryslân]]
[[Kategory:Metal]]</text>
      <sha1>rp46etoq8sfiqbhbdsgztlqc1rb4x4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>EuroTrip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129627</id>
    <revision>
      <id>1230014</id>
      <parentid>1043036</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Produksje */ red</comment>
      <origin>1230014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16548" sha1="lcbssdv2142rbfsdvpu90jo641b5gc1" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = EuroTrip logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        = 
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Eurotrip movie.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''EuroTrip''
| regisseur                = [[Jeff Schaffer]]
| produsint                = [[Alec Berg]] &lt;br&gt;[[David Mandel]] &lt;br&gt;[[Daniel Goldberg]] &lt;br&gt;[[Jackie Marcus]]
| senario                  = [[Jeff Schaffer]]&lt;br&gt; [[Alec Berg]]&lt;br&gt; [[David Mandel]]
| kamerarezjy              = [[David Eggby]]
| muzyk                    = [[James L. Venable]]
| filmstudio               = [[The Montecito Picture Company]]
| distribúsje              = [[DreamWorks Pictures]]
| haadrollen               = [[Scott Mechlowicz]]&lt;br&gt; [[Jacob Pitts]]&lt;br&gt; [[Michelle Trachtenberg]]&lt;br&gt; [[Travis Wester]]
| byrollen                 = [[Jessica Boehrs]]&lt;br&gt; [[Kristin Kreuk]]&lt;br&gt; [[Vinnie Jones]]&lt;br&gt; [[Matt Damon]] &lt;br&gt;[[Lucy Lawless]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[20 febrewaris]] [[2004]]
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[komeedzjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 92 minuten
| budget                   = $25 miljoen
| opbringst                = $20,8 miljoen
| prizen                   = 
}}
'''''EuroTrip''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[komeedzjefilm]] út [[2004]] ûnder [[rezjy]] fan [[Jeff Schaffer]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Scott Mechlowicz]], [[Jacob Pitts]], [[Michelle Trachtenberg]] en [[Travis Wester]]. It [[plot|ferhaal]], dat skreaun waard troch Schaffer yn gearwurking mei [[Alec Berg]] en [[David Mandel]], giet oer in fjouwertal Amerikaanske tiners dat op knoffelige wize troch [[Jeropa]] [[reis|reizget]] op 'e siik nei de [[Dútslân|Dútske]] [[pinfreondinne]] fan ien harren. Middenmank in breed skala oan pynlike en [[sjêne|sjenante]] sitewaasjes dogge se dêrby [[Londen]], [[Parys]], [[Amsterdam]], [[Bratislava]], [[Berlyn]] en [[Rome (stêd)|Rome]] oan. ''EuroTrip'' is in [[grossout]]komeedzje, dy't yn [[2004]] nominearre waard foar in [[Teen Choice Award]] yn 'e kategory 'film dy't dyn âlden net woene datst seachst'. De ûntfangst wie [[kritysk]], en de film kaam yn 'e [[bioskoop]] net út 'e kosten.

==Titel==
De [[titel (namme)|titel]] fan ''EuroTrip'' is dûbelsinnich. It kin opfet wurde as &quot;[[reis]] troch [[Jeropa]]&quot;, mar it [[wurd]] 'trip' ferwiist ek nei de steat fan it [[stoned]] wêzen as men [[drugs]] brûkt hat. Wat dat oangiet, kin de titel ek útlein wurde as &quot;stoned wêzen yn Jeropa&quot;, of, yn dit gefal wierskynliker, kin de titel ferwize nei in reis dy't sa healwiis ferrint, dat it wol liket as is men stoned.

==Plot==
''EuroTrip'' begjint yn [[Hudson (Ohio)|Hudson]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Ohio]], dêr't Scott Thomas, fuort nei't er slagge is foar syn [[eksamen]]s oan 'e [[middelbere skoalle]], dumpt wurdt troch syn freondinne Fiona. Mei syn bêste freon, Cooper Harris, giet Scott dyselde [[jûn]]s dochs nei in [[eksamenfeest]], mar dat rint út op in [[fernedering]] as de [[band]] dêr it [[liet]] ''[[Scotty Doesn't Know]]'' spilet, wêryn't de [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] besongen wurdt dy't Donny, de [[sjonger]] fan dyselde band, al in hiel skoft mei Fiona ûnderhâldt efter Scott syn rêch om.

Scott [[dronkenskip|bedrinkt]] him en komt letter mei in min [[gemoedstastân|sin]] thús, dêr't er in [[e-mail]] lêst fan syn [[Dútslân|Dútske]] [[pinfreondinne]] Mieke. Dy jout oan dat it har om Scott muoit, en stelt foar om inoar te moetsjen. Scott hat har [[namme]] lykwols altyd opfet as in fariant op 'e [[jongesnamme]] 'Mike', en mient dat er al dy tiid mei in [[jonge]] [[briefkerij|briefke]] hat. Syn maat Cooper oppenearret dat 'Mike' wol in âlde fiislak wêze sil, dy't in jonge jonge as Scott siket om in [[homoseksualiteit|homoseksuële relaasje]] mei oan te gean. Sadwaande e-mailt Scott Mieke werom dat er neat mei har te krijen hawwe wol en dat se by him wei bliuwe moat.

As Scott syn jongere [[broer]] him de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] ynformearret dat 'Mieke' in hiel gongbere Dútske famkesnamme is, beseft Scott wat in ûnnoazele flater oft er begien hat. No't er wit dat er al dy tiid mei in [[famke]] skreaun hat, sjocht er guon dingen yn in hiel nij ljocht en reälisearret er him dat er [[fereale]] op har is. Hy besiket wer kontakt mei har op te nimmen, mar ûntdekt dan dat Mieke, dy't begryplikerwize tige kwetst is troch Scott syn eardere reäksje, syn [[e-mailadres]] blokkearre hat. Dêrop beslút Scott syn [[simmerfakânsje]] te brûken om, tegearre mei Cooper, nei Jeropa te reizgjen, sadat er him libbensliif foar Mieke oer ûntskuldigje kin. 
{{Plotbedjer film}}
Scott en Cooper arrivearje yn [[Londen]], dêr't se in tuskenstop meitsje op troch trochreis nei Dútslân. Wylst se op harren oansluting wachtsje, reitsje se [[freonskip|befreone]] mei in [[klub]] fan [[fuotbal]][[hooligan]]s dy't [[fan (persoan)|fan]] binne fan [[Manchester United]] en oanfierd wurde troch Mad Maynard. Nei in [[jûn]] dy't al [[etanol|drinkende]] trochbrocht wurdt, wurde Scott en Cooper de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] wekker yn 'e [[autobus|bus]] fan 'e hooligans, dy't foar in fuotbalwedstryd ûnderweis binne nei [[Parys]].

Yn Parys rinne Scott en Cooper harren [[klasse (skoalle)|klassegenoaten]] Jamie en Jenny tsjin it liif, in [[mearling|twilling]] besteande út in [[broer]] en in [[suster]], dy't ek op fakânsje yn Jeropa binne. Fjouweresom reizgje se fierder en belânje se, ûnderweis nei Dútslân, earst yn [[Amsterdam]]. Dêr wol Cooper op [[De Wallen]] nei de [[hoer]]en, mar hy bedarret by fersin yn in [[sadomasogisme|SM]]-[[bordeel]] dêr't de hiele nacht [[mishannele]] wurdt om't er it [[safeword]] dat him jûn wurdt, net útsprekke kin. Underwilens wurdt Jamie [[dieverij|berôve]] wylst er him yn in [[steech]]je [[orale seks|oraal befredigje]] lit troch in [[winkelbetsjinde|winkelfamke]]. Dêrby ferliest er net allinnich syn eigen [[jild]], [[paspoart]] en [[treinkaartsje]], mar ek dat fan syn suster en beide maten. 

De fjouwer jonge Amerikanen beslute en besykje nei [[Berlyn]] te [[liften (reizgjen)|liften]], mar fanwegen in misbegryp dat feroarsake wurdt troch de [[taalbarriêre]], belânje se nei in rit op in Dútske [[frachtwein]] ynstee yn 'e [[Slowakije|Slowaakske]] [[haadstêd]] [[Bratislava]]. Dêr blykt in bizar geunstige [[wikselkoerts]] foar harren lêste [[Amerikaanske dollar]]s te jilden, sadat se dêr yn in sjyk [[hotel]] ferbliuwe kinne. As se jûns in [[nachtklub]] besykje, reitsje Jamie en Jenny, as se alhiel dronken binne fan 'e [[absint]], mei-inoar oan it [[tongtút]]sjen, wylst Scott en Cooper ferbjustere tasjogge. As de twilling beseft wat se dien hawwe, fiele se har djip beskamme.

De oare [[dei]]s krije de fjouwer Amerikanen fan in freonlike Slowaak in lift nei Berlyn, it wenplak fan Mieke, dêr't se lykwols ûntdekke dat dy sels ek op fakânsje gien is. Se is mei in toergroep nei [[Itaalje]] ta, dêr't se foar koarte tiid berikber wêze sil yn [[Rome (stêd)|Rome]], foar't se de rest fan 'e [[simmer]] op in [[sylskip]] op [[see]] trochbringe sil. Jamie ferkeapet syn djoere [[kamera]] om oan jild foar [[fleantúchticket]]s te kommen, sadat de fjouwer Amerikanen nei Rome fleane kinne. Mieke har toergroep soe dêr it [[Fatikaan]] besykje, dat dat is ek foar de Amerikanen de bestimming. 

Wylst Scott en Cooper dêr de syktocht nei Mieke begjinne, wurdt Jamie troch omstannichheden twongen in [[rûnlieding]] troch it Fatikaan te jaan oan in groep [[toerist]]en. Op 'e swalk troch it Fatikaan liede Scott en Cooper by fersin de [[tsjerkklok|klok]] dy't oanjout dat de [[paus]] [[stoarn]] is. Letter fine se in [[miter (holdeksel)|miter]] en in wyt [[klaad]] dat Scott by wize fan grap oandocht. Nei't se wat yn in [[iepen hurd]] ferbaarnd hawwe dat wite reek ôfjout, ferskynt Scott yn it klaad en mei de miter op 'e plasse op it [[balkon]] fan 'e [[Sint-Piter (Fatikaan)|Sint-Piter]]. Him folslein ûnbewust fan 'e konsternaasje dy't er feroarsaket by de mannichte folk op it [[Sint-Pitersplein]], ûntdekt er Mieke dêr middenmank de lju. Ear't se by har komme kinne, wurde hy en Cooper oppakt troch de [[Switserske Garde]], mar koart dêrnei wurde se ûntset troch de hooligans fan Manchester United, dy't har ek nei Rome bejûn hawwe.

Neitiid wit Scott einlings en te'n lêsten Mieke te berikken en him oan har foar te stellen. Hy leit it misferstân út en ferklearret har syn [[leafde]]. Mieke is bliid om him te sjen, en bekent dat se al lang fereale op him wie. Dêrop hawwe se [[seks]] yn in [[bychtstoel]] foar't sy ôfsette moat nei see. Op 'e flecht werom nei de Ohio jouwe Jenny en Cooper, dêr't de hiele film al wat tusken broeide, ta oan harren langstmen en hawwe [[mile high club|seks yn it fleantúchtoilet]]. Jamie bliuwt efter yn Jeropa, dêr't er ûnderwilens oannommen is troch syn [[idoal]], [[reisgids]]eskriuwer [[Arthur Frommer]], dy't sûnder dat Jamie it wist diel útmakke fan 'e groep toeristen oan wa't er de rûnlieding jûn hat.

Oan 'e ein fan 'e simmerfakânsje begjint Scott mei syn [[stúdzje]] oan it [[Oberlin Kolleezje]] yn [[Oberlin (Ohio)]], dêr't er syn yntrek nimt yn in lege twapersoankeamer fan in [[studintehûs]] op 'e [[kampus]]. Wylst er oan 'e [[tillefoan]] is mei Cooper, dy't no in fêste relaasje hat mei Jenny, wurdt der op 'e [[doar|keamersdoar]] kloppe. It blykt Mieke te wêzen, dy't har ek op Oberlin ynskriuwe litten hat, en dy't troch it bekende misferstân om har namme oan Scott as keamergenoat tawiisd is. Hja [[laitsjen|laitsje]], krûpe inoar oan en litte har tegearre op [[bêd]] falle.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Scott Thomas
| [[Scott Mechlowicz]]
|-
| Cooper Harris
| [[Jacob Pitts]]
|-
| Jenny
| [[Michelle Trachtenberg]]
|-
| Jamie
| [[Travis Wester]]
|-
|}
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Mieke Schmidt
| [[Jessica Boehrs]]
|-
| Fiona
| [[Kristin Kreuk]]
|-
| Bert Thomas
| [[Nial Iskhakov]]
|-
| Mad Maynard
| [[Vinnie Jones]]
|-
| robotmymspiler út it [[Louvre]]
| [[J.P. Manoux]]
|-
| grizelige Italjaanske fint
| [[Fred Armisen]]
|-
| hotelresepsjoniste
| [[Joanna Lumley]]
|-
| madam Vandersexxx
| [[Lucy Lawless]]
|-
| dief yn steech
| [[Dietrich Bader]]
|-
| Kristoff
| [[Patrick Rapold]]
|-
| Tibor
| [[Rade Šerbedžija]]
|-
| Anna, it fanke út 'e fotowinkel
| [[Jana Pallaske]]
|-
| [[Arthur Frommer]]
| [[Patrick Malahide]]
|-
| dhr. Thomas, Scott syn heit
| [[Jeffrey Tambor]] &lt;small&gt;(net neamd op 'e ôftiteling)&lt;/small&gt;
|-
| Donny, de sjonger fan 'e band
| [[Matt Damon]]
|-
|}

==Produksje==
''EuroTrip'' waard [[regisseur|regissearre]] troch [[Jeff Schaffer]], dy't yn 'e mande mei [[Alec Berg]] en [[David Mandel]] ek ferantwurdlik wie foar it [[senario]]. [[Filmprodusint|Produsint]]en wiene Berg en Mandel, mei dêropta [[Daniel Goldberg]] en [[Jackie Marcus]], foar [[The Montecito Picture Company]]. De distribúsje waard dien troch [[DreamWorks Pictures]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[David Eggby]], wylst de [[soundtrack]], mei it opfallende nûmer ''[[Scotty Doesn't Know]]'' op it konto kaam fan [[James L. Venable]].

''EuroTrip'' waard yn syn gehiel opnommen yn 'e [[Tsjechje|Tsjechyske]] [[haadstêd]] [[Praach]], [[irony|iroanysk]] genôch in Jeropeeske [[stêd]] dy't yn 'e film no krekt net oandien waard. De binnendoarsênes waarden filme yn 'e [[Barrandov Studios]]. De opnamen bûtendoar fûnen benammen plak yn 'e [[strjitte]]n yn 'e buert fan it [[Rudolfinum]]. Dêrtroch kamen benammen de bûtendoarsênes yn 'Amsterdam' yn 'e knipe, want eltse [[Nederlân|Nederlanner]] kin oan 'e [[bestrjitting]] en de [[arsjitektuer]] fan 'e [[gebou]]wen daliks sjen dat dy net yn Amsterdam opnommen binne. De iepeningssêne waard filme op 'e [[Ynternasjonale Skoalle fan Praach]], en de [[sêne]] wêryn't de haadpersonaazjes yn [[Parys]] op 'e [[trein]] stappe, fûn eins plak yn it [[Praha hlavní nádraží]], it Praachske sintraal stasjon. De sêne yn it [[Fatikaan]] waard opnommen yn it Tsjechyske [[Nasjonaal Museum (Praach)|Nasjonaal Museum]], wylst de sênes mei de Dútske frachtwein filme waarden op 'e [[autodyk D5 (Tsjechje)|Autodyk D5]] by [[Plzeň]], dy't doedestiden noch yn oanbou wie.

''EuroTrip'' foel op troch in stikmannich [[kameo]]roltsjes fan bekende akteurs en aktrises, lykas [[Joanna Lumley]] as [[hotel]]resepsjoniste, [[Lucy Lawless]] as [[bordeel]]hâldster, [[Jeffrey Tambor]] as Scott syn [[heit]], en [[Matt Damon]] as de [[sjonger]] fan 'e [[band]] op it [[eksamenfeest]]. Fan 'e haadrolspilers wie [[Michelle Trachtenberg]], dy't Jenny spile, it bekendst, troch har [[rol]] as Dawn yn 'e [[fantasytillefyzjesearje]] ''[[Buffy the Vampire Slayer (telefyzjesearje)|Buffy the Vampire Slayer]]''. ''EuroTrip'' hat in spyltiid fan 92&amp;nbsp;[[minút|minuten]] en waard makke mei in [[budget]] fan [[$]]25 miljoen.

==Untfangst==
De [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s fan films sammelet, joech ''EuroTrip'' it sifer 5,1 (op in skaal fan 10) op basis fan 119 resinsjes, en tekene dêrby oan: &quot;In trip dy't it wurdich is om te meitsjen, as men gjin oanstjit nimt oan [[neakenens]] dy't ûnnedich is foar it fertellen fan it ferhaal of oan smaakleasheid.&quot; De webside [[Metacritic]] joech de film it sifer 45 (fan 100) op basis fan 30 resinsjes, dy't &quot;fan mingde aard&quot; wiene of ''EuroTrip'' as &quot;midsmjittich&quot; beoardielen. Yn 'e ''[[New York Times]]'' skreau [[Elvis Mitchell]]: &quot;hast elts fanke yn 'e film mei minder as tsien regels tekst moat har [[topke]] útdwaan.&quot; En yn in resinsje yn 'e ''[[Village Voice]]'' bekritisearre [[Michael Miller]] de film omreden fan 'e &quot;oanhâldende eangst dat [[froulju]] [[manlju]] blike sille te wêzen en oarsom.&quot;

Foar sokke [[krityk]] stiene ek positive resinsjes oer. Op 'e webside ''[[Salon (webside)|Salon]]'' skreau [[kritika]] [[Stephanie Zacharek]]: &quot;De lichtsinnige healwizens fan ''EuroTrip'' is in oangename ferrassing. De film begjint stadich en net alhiel yn balâns mei syn eigen ritme. Mar krekt as men jinsels begjint ôf te freegjen oft er ea noch grappich wurde sil of dat er de folle lingte inkeld wanhopich bliuwt, stiget er op as in wiffe helikopter&amp;nbsp;– dy't op 'e iene of oare manear yn 'e loft wit te bliuwen.&quot; [[blogger|Kultuerblogger]] [[Charlie Lyne]], dy't yn [[2011]] in fertoaning fan 'e film yntrodusearre op it [[Institute of Contemporary Arts]] yn [[Londen]], skreau: &quot;''EuroTrip'' is [[satire]] fan 'e brutaalste selsferachting en it drystmoedichste [[fermaak]].&quot;

==Resultaat==
''EuroTrip'' gie op [[20 febrewaris]] [[2004]] yn [[premiêre]] yn 2.512 [[bioskoop|bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]]. Yn it iepeningswykein brocht er dêr $6,7 miljoen op. Yn totaal bedroech de bioskoopopbringst yn dy beide lannen $17,8 miljoen, dêr't noch $3 miljoen by kaam yn oare [[lân|lannen]]. De totale opbringst út 'e bioskopen wie dus $20,8 miljoen, sadat de produsinten mei in ferlies fan $4,2 miljoen sitten bleaune. Dat waard letter lykwols mear as goedmakke troch de opbringst út [[fideoteek|fideoteken]] en [[video-on-demand]]websiden en de [[ferkeap]] fan [[dvd's]]. Yn [[Noard-Amearika]] waard ''EuroTrip'' op [[1&amp;nbsp;juny]] [[2004]] op dvd útbrocht, yn twa ferzjes: in [[sinsuer|sinsurearre]] ferzje fan 90&amp;nbsp;minuten en in 'útwreide' ferzje fan 92&amp;nbsp;minuten. De (koartere) bioskoopferzje waard yn [[2013]] ek op [[blu-ray]] op 'e merk brocht.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0356150/ Ynformaasje oer ''EuroTrip'' yn 'e ''Internet Movie Database'']

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/EuroTrip ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}

[[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske jeugdfilm]]
[[Kategory:Jeugdkomeedzjefilm]]
[[Kategory:Gross-out]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan DreamWorks Pictures]]
[[Kategory:Film út 2004]]
[[Kategory:Film oer fakânsje]]
[[Kategory:Film oer freonskip]]</text>
      <sha1>lcbssdv2142rbfsdvpu90jo641b5gc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frederik Vegelin fan Claerbergen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130930</id>
    <revision>
      <id>1229937</id>
      <parentid>1034707</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>red.</comment>
      <origin>1229937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="qe0okoh3a2dg1wa7px9m94uf07l7pzk" xml:space="preserve">'''Frederik Vegelin fan Claerbergen''' ([[1668]] - [[2 jannewaris]] [[1713]]), wie offisier yn Steatetsjinst. 

Hy stried mei [[Menno fan Coehoorn]] yn de Fryske rezjiminten en rekke yn 1703 ferwûne by [[Ekeren]]. As generaal-majoar die er mei oan it belis fan Doornik yn 1709. Frederik bleau oant 1709 generaal-majoar ynfantery. Hy waard gûverneur fan Damme. Hy stoar yn de âldens fan 46 jier en  waard beïerdige yn [[Sluis]]. Syn spreuk wie ''Nee vulnera terrent'' (ek minder skrokken net ôf). 

== Sjoch ek ==
* [[Vegelin fan Claerbergen‎|Oer it laach Vegelin fan Claerbergen‎]]

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://www.dbnl.org/tekst/aa__001biog23_01/aa__001biog23_01_0155.php A.J. van der Aa - ''Biographisch woordenboek der Nederlanden''. Diel 19 (1876)]
}}
{{DEFAULTSORT:Vegelin fan Claerbergen, Frederik}}
[[Kategory:Fryske adel]]
[[Kategory:Frysk generaal]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk generaal]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Dútsk komôf]]
[[Kategory:Vegelin van Claerbergen|Frederik]]
[[Kategory:Persoan berne yn Fryslân (berteplak ûnbekend)]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1687]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1713]]</text>
      <sha1>qe0okoh3a2dg1wa7px9m94uf07l7pzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Remagen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133183</id>
    <revision>
      <id>1229972</id>
      <parentid>1102407</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skiednis */ oanf</comment>
      <origin>1229972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="tn560voag6xej8owbijdja3wxvm1eyr" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = 
| ôfbylding                   = Ludendorff Brücke (4).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 280px
| ôfbyldingstekst             = ''Brêge fan Remagen''
| wapen                       = [[Ofbyld:Flagge Remagen.svg|100px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Ofbyld:DEU Remagen COA.svg|60px]] 
| ynwennertal                 = 17.456 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;| 
| oerflak                     = 33,21 km²
| befolkingstichtens          = 526 ynw./km²
| stêdekloft                  =
| hichte                      = 60 m.
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|25px]] [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|25px]] [[Rynlân-Palts]]
| bestjoerlike ienheid 2      = lânkring 
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ahrweiler]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| boargemaster                = 
| stedsyndieling              = 6 Ortsteile
| stifting                    = 
| postkoade                   = 53424
| Tiidsône                    = [[UTC]]+1 
| Simmertiid                  = UTC+2
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|50_34_40.6_N_7_13_51.3_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|50° 34' N 7° 13' E}}
| webside                     = [https://www.remagen.de/ www.remagen.de]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 	
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Rynlân-Palts
| lat_deg                     = 50 
| lat_min                     = 34
| lat_sec                     = 40.6
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 13
| lon_sec                     = 51.3
| lon_dir                     = E
}}
'''Remagen''' is in stêd yn de [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Rynlân-Palts]] oan de lofter kant fan de [[Ryn]].

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Ludendorff Bridge at Remagen.jpg|thumb|left|250px|''Brêge fan Remagen (1945)'']]
Remagen bestiet al sûnt de romeinske tiid (as Rigomagus) en is benammen bekend woarn nei de [[Twadde Wrâldoarloch|Twadde Wrâldkriich]] fanwegen de striid om de [[Ludendorffbrêge]]. De brêge wie yn it lêst fan de kriich de lêste brêge oer de Ryn dy't noch yntakt wie en waard op 7 maart 1945 troch de Amerikanen ynnommen. Yn [[1969]] waard dêr de bekende [[oarlochsfilm]] ''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remage]]'' oer makke. Tsjintwurdich is yn it brêgehaad in museum ûnderbrocht. Nei de oarloch lei súdlik fan de stêd it alliearde kriichsfinzenenkamp ''[[Goldene Meile]]'', dêr't likernôch 253.000 soldaten fan de [[Wehrmacht]] ûnder benaud minne omstannichheden sûnder ûnderdak finzen holden waarden. Ta oantinken fan it kamp waard yn de jierren 1980 de ''Friedenskapelle'' of de Kapel fan de Swarte Madonna boud.

== It besjen wurdich ==
Yn de stêd is de [[Romaanske arsjitektuer|romaansk]]-[[Gotyk|goatyske]] tsjerke ''[[St. Peter und Paul (Remagen)|St. Peter und Paul]]'' it besjen wurdich. Noardeastlik fan de stêd stiet op de ''Apollinarisberg'' de [[Apollinariskirche (Remagen)|''Apollinariskirche'']].

;Musea
* Arp museum  ([https://arpmuseum.org/en/ webstee])
* Römisches Museum Remagen ([https://www.remagen.de/Kunst-Kultur/Museen/Roemisches-Museum/?&amp;d=1 webstee])
* Friedensmuseum Brücke von Remagen ([https://www.bruecke-remagen.de/ webstee])

== Ofbylden ==
&lt;gallery perrow=6 widths=&quot;'200px&quot; heights=&quot;75px&quot;&gt;
Remagen, Petrus en Paulustsjerke.jpg|''Petrus en Paulustsjerke''
Remagen, romaanske poarte by de Petrus en Paulustsjerke.jpg|''Romaankse parochypoarte''
Remagen, Apollinaristsjerke.jpg|''Apollinaristsjerke''
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery perrow=6 widths=&quot;'200px&quot; heights=&quot;75px&quot;&gt;
Rolandseck, Bahnhof und Arp Museum.jpg|thumb|''Stasjon en Arp Museum''
Kapelle Schwarze Madonna in Remagen.jpg|''Kapel fan de Swarte Madonna''
Schloss-Ernich-005.jpg|''Slot Ernich''
&lt;/gallery&gt;

[[Kategory:Remagen| ]]
[[Kategory:Plak yn Rynlân-Palts]]
[[Kategory:Gemeente yn Rynlân-Palts]]</text>
      <sha1>tn560voag6xej8owbijdja3wxvm1eyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Nikolaastsjerke (Brussel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133390</id>
    <revision>
      <id>1230048</id>
      <parentid>1222927</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt</comment>
      <origin>1230048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5412" sha1="istlaebbp9l46p63rg84dnb794qnel8" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Sint-Nikolaastsjerke
| ôfbylding                   = Belgique - Bruxelles - Eglise Saint-Nicolas - 01.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of Belgium (civil).svg|20px]] [[Belgje]]
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Brussel vlag.svg|20px]] [[Brussel]]
| adres                       = Boterstraat
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|50_50_52.44_N_4_21_6.12_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|50° 50' N 4° 21' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = 
| aartsbisdom                 = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]]
| patroanhillige              = [[Nikolaas fan Myra]] 
| status                      =
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 12e, 17e en 1956
| sloopjier                   =         
| boustyl                     = [[gotyk]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = [https://www.upbxlcentre.be/eglises/saint-nicolas/ Side parochy]
| webside                     = 
| mapname                     = Brussel
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 52.44
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4
| lon_min                     = 21
| lon_sec                     = 6.12
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Sint-Nikolaastsjerke''' ([[Frânsk]]: ''Église Saint-Nicolas'', [[Nederlânsk]]: ''Sint-Niklaaskerk'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] tsjerke yn it sintrum fan 'e [[Belgje|Belgyske]] haadstêd [[Brussel]].

== Skiednis ==
De Nikolaastsjerke giet werom op in yn 'e 12e iuw oan 'e hillige [[Nikolaas fan Myra]] wijde stifting fan Brusselske keaplju. Al rillegau waard de oarspronklike kapel fergrutte ta in echte tsjerke en in iuw letter waard njonken de tsjerke útein set mei de bou fan in grutte toer. Yn 1367 stoarte dy toer by in fûle stoarm foar in part yn. De [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] ûnderbou bleau lykwols bestean en it stedsbestjoer liet op dy ûnderbou in nije toer bouwe, dy't healwei de 17e iuw nochris ferhege waard mei in ferdjipping en mei in karriljon fan 38 klokken útrist waard.

[[Ofbyld:Belfort brussel.jpg|thumb|left|De klokketoer.]]
By de [[Frankryk|Frânske]] bombardeminten op 13, 14 en 15 augustus 1695, wêrtroch in grut part fan 'e binnenstêd oan pún sketten waard, rekke ek de Sint-Nikolaastsjerke slim skeind. De toer fette fjoer en stoarte foar in twadde kear yn. Ut dy dagen stamt in ynmitsele kanonskûgel yn ien fan 'e pylders yn it middenskip. It sintrum fan Brussel waard fuort dêrnei wer opboud en sa ek de Sint-Nikolaastsjerke. De toer dy't doe wer opboud waard stoarte yn 1714, in jier nei de foltôging, foar de tredde kear yn, nei alle gedachten fanwegen it gewicht fan 'e klokken, en waard dêrnei net wer opboud.

Yn it ramt fan 'e [[Frânske Revolúsje]] waard de tsjerke yn 1779 foar de earetsjinst sletten en dêrnei ferkocht. De tsjerke soe sloopt wurde, mar katolike ynwenners kochten de tsjerke werom en yn 1804 waarden de doarren wer iepene foar de earetsjinst.

Yn 'e jierren 1950 folge de bou fan in nije westlike gevel. Ut dy tiid datearret ek it grutte finster fan Marije-Himelfeart fan Guy Chabrol. De tsjerke waard tusken 2002 en 2006 folslein restaurearre. 

== Ynterieur ==
Yn 'e Nikolaastsjerke wurde de [[Relikwy|reliken]] bewarre fan 'e [[martlers fan Gorkum]], dy't in lytse tweintich jier nei de moard yn [[Brielle]] yn 1572 troch twa [[Fransiskanen]] opgroeven waarden en nei de Súdlike Nederlannen oerbrocht waarden. De [[Neogotyk|neogoatyske]] skryn fan 'e martlers waard makke troch de Dútske smid Franz Xavier Hellner (1819-1901).

It neamen wurdich is ek it skilderij fan 'e &quot;Jongfaam mei it sliepende Bern', dat oan [[Pieter Paul Rubens]] of oan ien fan syn learlingen taskreaun wurdt. Fierder hingje der yn 'e tsjerke wurken fan Joseph Stallaert (1825-1903), Willem Herreyns (1743-1827) en Jan fan Orley (1665-1735). 

De koerbanken út 1381 binne dekorearre mei medaillons, dy't ferhelje oer it libben fan 'e [[patroanhillige]] fan 'e tsjerke.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
Reliekschrijn martelaren van Gorkum - Sint-Niklaaskerk (Brussel) 12-4-2018.jpg|[[Skryn]] [[martlers fan Gorkum]]
Brussel St-Niklaaskerk Christusbeeld.JPG|Kristus op de kâlde Stien
Bruxelles kosciol sw Mikolaja 08.jpg|[[Preekstoel]]
Eglise Saint Nicolas à Bruxelles.JPG|[[Heechalter]]
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://historiek.net/de-brusselse-sint-niklaaskerk-een-bijzonder-godshuis/70950/ Historiek.net]
----
{{Commonscat|Saint Nicholas' Church, Brussels|Sint-Nikolaastsjerke, Brussel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Nikolaastsjerke (Brussel)}}
[[Kategory:Bouwurk yn Brussel]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel]]
[[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw]]
[[Kategory:Bouwurk út de 17e iuw]]
[[Kategory:Bouwurk út 1956]]</text>
      <sha1>istlaebbp9l46p63rg84dnb794qnel8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doom (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141806</id>
    <revision>
      <id>1230016</id>
      <parentid>1112758</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Produksje */ red</comment>
      <origin>1230016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18947" sha1="n3lpdhhn0mdz4z6mt6u5rw7d9z40vao" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Doom_–_Game’s_logo.svg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Doom movie poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Doom''
| regisseur                = [[Andrzej Bartkowiak]]
| produsint                = [[Lorenzo di Bonaventura]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[David Callaham]]&lt;br&gt; [[Wesley Strick]]
| basearre op              = [[Doom (franchise)|''Doom'' (fideospultsjesearje)]]
| kamerarezjy              = [[Tony Pierce-Roberts]]
| muzyk                    = [[Clint Mansell]]
| filmstudio               = [[John Wells Productions]]&lt;br&gt;[[Di Bonaventura Pictures]]
| distribúsje              = [[Universal Pictures]]
| haadrollen               = [[Karl Urban]]&lt;br&gt; [[Dwayne Johnson]]&lt;br&gt; [[Rosamund Pike]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Razaaq Adoti]]&lt;br&gt; [[Richard Brake]]&lt;br&gt; [[Ben Daniels]]&lt;br&gt; [[Deobia Oparei]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tsjechje]] &lt;br&gt;[[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
| premiêre                 = [[17 oktober]] [[2005]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[science fiction]]-[[horror]]-[[aksjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 104 minuten
| budget                   = $60-70 miljoen
| opbringst                = $55,9 miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[Doom (franchise)|Doom]]''
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = ''[[Doom: Annihilation]]''
}}
'''''Doom''''' is in [[Ingelsk]]talige [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Tsjechje|Tsjechysk]]-[[Dútslân|Dútske]] [[science fiction]]-[[horror]]-[[aksjefilm]] basearre op it [[fideospultsje]] [[Doom (franchise)|mei deselde namme]]. De [[film]] waard [[regissearre]] troch [[Andrzej Bartkowiak]], mei [[Dwayne Johnson]] ('The Rock'), [[Karl Urban]] en [[Rosamund Pike]] yn 'e [[haadrol]]len. It [[plot|ferhaal]] giet oer in groep [[marinier]]s dy't foar in rêdingsmisje nei in ûndersyksfasiliteit op [[Mars (planeet)|Mars]] stjoerd wurde en dêr konfrontearre wurde mei de oanwêzigens fan [[meunster (wêzen)|meunsters]]. ''Doom'' krige fan 'e [[filmkritisy]] rûnom negative [[resinsje]]s en flopte yn 'e [[bioskopen]], sadat de produsinten net út 'e kosten kamen. Nettsjinsteande dat brocht [[filmstudio]] [[Universal Pictures]] yn [[2019]] in nije film op basis fan itselde fideospultsje út, mei as [[titel (namme)|titel]] ''[[Doom: Annihilation]]''.

==Plot==
Yn it [[jier]] [[2026]] wurdt djip ûnder de [[woastyn]] yn [[Nevada]] in [[wjirmgat]]poarte ûntdutsen, de 'Ark', dy't tagong jout ta in oerâlde [[stêd]] ûnder de grûn op 'e [[planeet]] [[Mars (planeet)|Mars]]. Yn [[2046]] is dêr in ûndersyksfasiliteit fêstige fan 'e Union Aerospace Corporation (UAC) mei 85 man [[wurknimmer|personiel]]. As de fasiliteit oanfallen wurdt troch in ûnbekende fijân, wit [[dr.]] Carmack, dy't it tafersjoch oer in supergeheim [[wittenskiplik ûndersyk]] hat, in berjocht te ferstjoeren nei de [[Ierde (planeet)|Ierde]]. Yn reäksje op dat alaarmberjocht wurdt in detasjemint fan acht swierbewapene [[marinier]]s fia de Ark nei Mars ta stjoerd om regaad te meitsjen. De groep wurdt laat troch [[sersjant]] Asher 'Sarge' Mahonin, mei as ûnderbefelhawwer John 'Reaper' Grimm, en bestiet fierders út Duke, Goat, Destroyer, Portman, Mac en in nije [[rekrút]], dy't 'Kid' neamd wurdt.

De mariniers hawwe opdracht om net inkeld mei de oanfaller of oanfallers ôf te weven, mar ek de [[ynformaasje|data]] op it mêd fan [[argeology]], [[antropology]] en [[genetika]] feilich te stellen, dy't de ûndersikers op Mars oant safier gearstald hawwe. Foar Reaper is it in misje dy't him konfrontearret mei syn [[ferline]]. Syn [[âldelju]] wiene as [[argeolooch|argeologen]] belutsen by de ierste opgravings op Mars, en hy hat syn [[bernetiid]] op 'e Reade Planeet trochbrocht. Dêr kaam in ein oan doe't syn âlden by in needlottich [[ûngemak (aksidint)|ûngemak]] [[ferstoaren|omkamen]].

Foar't de mariniers ôfsette, jout sersjant Mahonin befel om 'e basis ûnder de woastyn yn Nevada fan 'e bûtenwrâld ôf te sluten. Nei't se fia de Ark fan it iene op it oare momint nei Mars reizge binne, wurde de mariniers dêr ferwolkomme troch it UAC-personiel. Dêrûnder is Reaper syn [[suster]], dr. Samantha &quot;Sam&quot; Grimm, dy't sûnder dat hy it wist, weromgien is nei Mars om dêr it argeologywurk fan har âlden fuort te setten. Har oanwêzichheid liedt ta [[rûzje]] mei har [[broer]], en dat wurdt noch helte minder as Reaper ûntdekt dat it argeologysk fynplak dêr't harren âlden omkommen binne, weriepene is. Sam fertelt de rest fan it team dat dêr de [[skelet]]ten opgroeven binne fan in ûnbekend, [[minskeftige|minskeftich ras]] fan [[bûtenierdske wêzens]]. It bestean fan 'e Ark suggerearret dat de hjoeddeistige [[minske]] ''[[Homo sapiens]]'' fan dy wêzens ôfstammet. Hoewol't de âldere skeletten 23 pearen [[gromosoom|gromosomen]] hawwe, krekt as de minske, hawwe de argeologen ek [[genetyske manipulaasje|genetysk manipulearre]] skeletten opdobbe mei in keunstmjittich tafoege 24e pear.
{{Plotbedjer film}}
De pleatslike UAC-autoriteiten hawwe al it personiel dat se berikke koene, weromlutsen nei de romte by de Ark. Dr. Carmack en in stikmannich oaren wurde lykwols [[fermist]]. As de mariniers úteinsette mei it trochsykjen fan 'e basis, jout Sam har ta [[argewaasje]] fan Reaper by harren, om't sy opdracht krigen hat om persoanlik ta te sjen op it feilichstellen fan 'e ûndersyksgegevens. Wylst se de basis trochsykje, treffe de mariniers in [[trauma (psychysk letsel)|trauma]]tisearre en [[ferwûne]] dr. Carmack oan. Se bringe him nei de [[sikeboech]] fan 'e basis om behannele te wurden, mar dêr ferdwynt er letter wei.

Ferskate oare wittenskippers wurde weromfûn, mar dy binne yn in [[somby]]-eftige steat fan sa'n [[geweld]]diedigens rekke dat de mariniers se út selsbehâld deasjitte moatte. Yn it genetikalaboratoarium besjitte de mariniers in ûnbekend mar wetterfluch wêzen, dat harren nei de [[rioel]]en fan 'e basis liedt. Dêr falt it wêzen Goat oan, dy't nei de sikeboech tabrocht wurdt, mar dêr oan syn ferwûnings beswykt. It [[meunster (wêzen)|meunsterlike wêzen]] dat him oanfallen hat, wurdt deasketten en ek nei de sikeboech brocht, dêr't Sam in [[lykskôging]] útfiert en ûntdekt dat it minsklike [[orgaan (anatomy)|organen]] hat. Sy en Duke binne der tsjûge fan hoe't Goat wer ta libben komt, mar [[selsmoard|himsels deadet]] troch syn [[holle]] in stikmannich kearen tsjin in wand fan [[kûgelfrij glês]] oan te slaan. Koarte tiid letter wurde se oanfallen troch in oar meunster, dat se fêst witte te setten. Se ûntdekke dan dat it de ferskriklik [[mutaasje|mutearre]] dr. Carmack is.

Sarge jout opdracht om alle personiel fan 'e basis nei de Ierde te [[evakuaasje|evakuëarjen]]. It team spoart ferskate oare meunsters op en sjit dy dea, hoewol't Mac, Destroyer en Portman dêrby omkomme. Sarge, dy't syn [[selsbehearsking]] ferliest, sjit dêrop de mutearre dr. Carmack dea. Hy [[bedriging (misdriuw)|bedriget]] ek Sam, mar sy hat gjin antwurden. As Sam, Reaper en Sarge lykwols de [[fideo]]bylden ôfspylje dy't Sam earder út 'e [[kompjûter]] yn it genetikalaboratoarium kopiëarre hat, docht bliken dat Carmack-en-dy dwaande wiene mei genetyske eksperiminten op minsken, dêr't se in [[deastraf|ta de dea]] feroardiele [[finzene]] as [[slachtoffer]] foar brûkten. Se hiene it 24e gromosoom út 'e [[bonke]]n fan 'e Martiaanske humanoïden isolearre en ta in [[searum]] mei de namme C24 makke, en brochten dat by de finzene yn. Dêrmei feroaren se dy man yn in meunster dat sa fluch en sterk wie en sa gau genies fan syn wûnen dat er frijwol ûnferslaanber wie. It meunster ynjektearre it searum út syn eigen lichem wei by de wittenskippers, wat ta it ûntstean fan nije meunsters late. Sam begrypt dan wêr't de âlde [[beskaving]] op Mars oan ûndergien is. Se ûntwikkelet de [[hypoteze]] dat net eltsenien dy't mei searum ynjektearre wurdt, útgroeit ta in meunster, mar inkeld dyjingen dy't fan natuere al ta it [[kwea]] oerhingje. De oaren sille boppeminsklike fermogens ûntwikkelje, mar harren minsklikheid behâlde.

Underwilens binne inkelen fan 'e meunsters trochkrongen by de Ark, dy't se brûke om 'e Ierde te berikken. Dêr oankommen begjinne se de evakuëarre minsken fan 'e basis op Mars en it personiel fan 'e ôfsletten basis ûnder woastyn yn Nevada út te moardzjen. De oerbleaune mariniers en Sam reizgje se efternei. Sarge beslút dat de iennichste mooglikheid om fan 'e meunsters ôf te kommen it útrûgjen fan eltsenien is dy't se oantreffe yn 'e ûndergrûnske basis. As Kid it befel dêrta wegeret, om't er krekt in keamer ûntdutsen hat dêr't in groep [[froulju]] en [[bern (persoan)|bern]] har ferskûle hawwe, sjit Sarge him dea foar [[ynsubordinaasje]]. Fuort dêrop wurdt de groep lykwols oanfallen troch meunsters, wêrby't Duke en Sarge omkomme, wylst Reaper earnstich ferwûne rekket troch in [[ferdwaalde kûgel]]. Sam sleept har broer nei in skûlplak ta, dêr't se him ynjektearret mei it C24-searum om foar te kommen dat er [[deablieden|deabliede]] sil. Se is der fêst fan oertsjûge dat hy sa'n goed man is, dat er ymmún blike sil te wêzen foar de meunsterlike effekten fan it middel.

As Reaper wer by [[bewustwêzen]] komt, ûntdekt er dat syn wûnen genêzen binne, mar dat Sam net mear by him is. Troch syn no boppeminsklike fermogens te brûken, fjochtet er him in wei troch de basis, wêrby't er oanhâldend meunsters en sombys deadet. Uteinlik ûntdekt er in ferwûne Sam yn it selskip fan in stadich mutearjende Sarge, dy't seit dat er ûnderwilens de oerlibjende froulju en bern dy't Kid fûn hie, &quot;ôfhannele&quot; hat. Reaper en Sarge befjochtsje inoar mei boppeminsklike [[faasje]] en [[krêft]]. Se binne fierhinne oaninoar weage, oant Reaper de Ark wit te aktivearjen en Sarge troch it wjirmgat nei Mars werom wit te smiten. Dêrnei goait er him in ûntgrindele [[hângranaat]] efternei, wêrmeit't er Sarge deadet, en tagelyk de Ark ûnbrûkber makket, sadat hinne en wer reizgjen tusken de Ierde en Mars ûnmooglik wurdt. Neitiid tilt Reaper syn ûnderwilens [[bewusteleas]] rekke suster Sam op en ferlit mei har de no libbenleaze ûndergrûnske basis mei de [[Lift (hefmeganisme)|lift]] nei it ierdoerflak.

==Rolferdieling==
[[File:Dwayne_Johnson_2,_2013.jpg|right|thumb|160px|[[Dwayne Johnson]].]]
[[File:RosamundPike10TIFF.jpg|right|thumb|180px|[[Rosamund Pike]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[sersjant]] John &quot;Reaper&quot; Grimm
| [[Karl Urban]]
|-
| sersjant Asher &quot;Sarge&quot; Mahonin
| [[Dwayne Johnson]] ('The Rock')
|-
| [[dr.]] Samantha &quot;Sam&quot; Grimm
| [[Rosamund Pike]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| sersjant Gregory &quot;Duke&quot; Schofield
| [[Razaaq Adoti]]
|-
| [[korporaal]] Dean Portman
| [[Richard Brake]]
|-
| korporaal Eric &quot;Goat&quot; Fantom
| [[Ban Daniels]]
|-
| sersjant Roark &quot;Destroyer&quot; Gannon
| [[Deobia Oparei]]
|-
| [[soldaat]] Mark &quot;Kid&quot; Dantalian
| [[Al Weaver]]
|-
| Marcus &quot;Pinky&quot; Pinzerowski
| [[Dexter Fletcher]]
|-
| Curtin Stahl
| [[Brian Steele]]
|-
| soldaat Katsuhiko &quot;Mac&quot; Takahashi
| [[Yao Chin]]
|-
| dr. Todd Carmack
| [[Robert Russell (Dútsk akteur)|Robert Russell]]
|-
| [[luitenant]] Hunegs
| [[Daniel York]]
|-
| Sanford Crosby
| [[Ian Hughes]]
|-
| dr. Jenna Willits
| [[Sara Houghton]]
|-
| dr. Steve Willits
| [[Vadislav Dyntera]]
|-
| dr. Todd Carmack as [[meunster (wêzen)|meunster]]
| [[Doug Jones (akteur)|Doug Jones]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
Troch it súkses dat it [[fideospultsje]] ''[[Doom&amp;nbsp;II]]'' yn [[1994]] en [[1995]] hie, ûntstie der yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] belangstelling om in [[live action]]-[[film]] te meitsjen op basis fan 'e [[Doom (franchise)|''Doom''-rige]]. [[Universal Pictures]] kocht de [[filmrjochten]], mar ferkocht dy letter troch oan [[Columbia Pictures]]. Ta in ferfilming kaam it lykwols net. Dat lei oan ferkate omstannichheden, wêrûnder in gebrek oan beskikbere [[filmprodusint]]en, ûntefredenheid oer de iere [[senario's]] en it [[bloedbad op 'e Columbine High School]] yn [[april]] [[1999]], dat troch in soad lju witen waard oan 'e ynfloed fan [[geweld]]diedige fideospultsjes. Nei't de ferkochte filmrjochten ferrûn wiene, nûge [[id Software]], de produsint fan 'e ''Doom''-searje, yn [[2004]], by de presintaasje fan ''[[Doom&amp;nbsp;3]]'', fertsjintwurdigers fan ferskate [[filmstudio's]] út, mei de bedoeling om 'e filmrjochten op 'e nij oan 'e man te bringen. Uteinlik bieten produsinten [[Lorenzo di Bonaventura]] en [[John Wells (filmprodusint)|John Wells]] ta. 

Dy beide mannen setten útein mei in [[preproduksje]] fan 'e film foar [[Warner Bros.]], mar doe't dy studio it projekt oardel jier op 'e planke lizze liet, ferhuzen se it nei [[Universal Pictures]]. [[Arnold Schwarzenegger]] en [[Vin Diesel]] waarden allebeide yn omtinken nommen foar de haadrol fan Reaper Grimm, mar úteinlik waard de rol oanbean oan [[Dwayne Johnson]]. Dyselde wiisde him lykwols ôf, om't er him mear oanlutsen fielde ta de rol fan Sarge Mahonin. Yn [[septimber]] [[2004]] waarden [[Karl Urban]] en [[Rosamund Pike]] [[cast]] yn 'e rollen fan Reaper Grimm en syn suster Samantha. ''Doom'' waard [[regissearre]] troch [[Andrzej Bartkowiak]] nei in [[senario]] fan [[David Callaham]] en [[Wesley Strick]]. Der wie in [[budget]] fan nei skatting [[$]]60-70 miljoen foar de film beskikber. [[Lorenzo di Bonaventura]] bleau as produsint by it projekt belutsen foar de filmstudio's [[John Wells Productions]] en [[Di Bonaventura Pictures]]. De [[kamerarezjy]] waard fierd troch [[Tony Pierce-Roberts]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Clint Mansell]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] fûnen plak yn 'e [[Barrandov Studios]] yn [[Praach]].

===Distribúsje===
[[Universal Pictures]] die de [[filmdistribúsje]]. ''Doom'' gie op [[17&amp;nbsp;oktober]] [[2005]] yn [[Los Angeles]] yn [[premiêre]], wêrnei't de film op [[21&amp;nbsp;oktober]] iepene yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. Yn [[Dútslân]] kaam ''Doom'' út op [[27&amp;nbsp;oktober]], yn [[Tsjechje]] op [[3&amp;nbsp;novimber]] en yn it [[Feriene Keninkryk]] op [[2&amp;nbsp;desimber]]. Op [[7&amp;nbsp;febrewaris]] [[2006]] waard de film útbrocht op [[VHS]]-[[keapfideo]] en [[dvd]], en op [[26&amp;nbsp;april]] fan dat jier ek op [[blu-ray]].

==Untfangst==
''Doom'' krige fan 'e [[filmkritisy]] rûnom negative [[resinsje]]s. Yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' omskreau [[Roger Ebert]] de film as &quot;de iene of oare jonge dy't by dy te boartsjen is en efter dyn kompjûter sit en dy der net by litte wol.&quot; Rob Gonsalves joech de film in ûnfoldwaande, en somme as redens dêrfoar de &quot;ynkoherinte [[aksjefilm|aksjesênes]]&quot;, &quot;[[flat character|platte]] en [[humor]]leaze [[personaazje]]s&quot; en &quot;it minne [[aktearjen]]&quot; op. Hy skreau: &quot;Inkeld [[Richard Brake]], as de ûnhuere en efterbakse soldaat Portman, jout in optreden wei dat om oan te sjen is, en sels dat is fan it nivo fan in [[karikatuer]].&quot;

Yn [[2009]] parte it Amerikaanske [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' oan ''Doom'' in plak ta yn 'e top 10 fan minste fideospultsjefilms ea. Akteur [[Dwayne Johnson]] helle de film datselde jiers yn in [[fraachpetear]] oan as in foarbyld fan &quot;besykjen en mislearjen&quot; om in fideospultsje te ferfilmjen. [[John Carmack]], oan 'e oare kant, de oprjochte fan [[id Software]], it [[bedriuw]] dat de ''Doom''-fideospultsjesearje makke, ferdigene de film. Hy sei: &quot;Ik mocht der wol oer. Net ien ferwachtet dat in fideospultsjefilm [[Oscar]]materiaal is, mar ik fûn dat it in aksjefilm wie dy't der bêst mei troch koe, mei in hiel soad leuke knikjes yn 'e rjochting fan 'e [[fideospultsje|gaming]]mienskip.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hie ''Doom'' in leech goedkarringspersintaazje fan 19%, basearre op 132 ûnderskate resinsjes. Neffens de konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, soene [[fan (persoan)|fans]] fan it fideospultsje grif fan 'e film genietsje, mar hie ''Doom'' te min [[plot]] en orizjinaliteit om oare bioskoopbesikers oan te sprekken. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle de film in goedkarringspersintaazje fan 34%, basearre op 28 resinsjes.

==Resultaat==
''Doom'' brocht wrâldwiid [[$]]55,9&amp;nbsp;miljoen op. Ofset tsjin it [[budget]] fan nei skatting $60 oant $70&amp;nbsp;miljoen, betsjutte dat in ferlies fan teminsten $4,1&amp;nbsp;miljoen en mooglik wol $14&amp;nbsp;miljoen.

==Reboot==
Hoewol't der gjin direkt [[ferfolch]] op ''Doom'' kaam om't de film it dêr lang net goed genôch foar die yn 'e [[bioskopen]], makke filmstudio [[Universal Pictures]] yn [[2018]] in nije film op basis fan itselde fideospultsje. Dat wie gjin ferfolch, mar in [[reboot (fiksje)|reboot]]. De film, mei as [[titel (namme)|titel]] ''[[Doom: Annihilation]]'' waard yn [[oktober]] [[2019]] [[direkt op fideo]] útbrocht.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.doommovie.com/ Offisjele webside fan ''Doom'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0419706/ Ynformaasje oer ''Doom'' yn 'e ''Internet Movie Database'']

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Doom_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Doom'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske science fiction-film]]
[[Kategory:Amerikaanske horrorfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Britske science fiction-film]]
[[Kategory:Britske horrorfilm]]
[[Kategory:Britske aksjefilm]]
[[Kategory:Dútske science fiction-film]]
[[Kategory:Dútske horrorfilm]]
[[Kategory:Dútske aksjefilm]]
[[Kategory:Tsjechyske science fiction-film]]
[[Kategory:Tsjechyske horrorfilm]]
[[Kategory:Tsjechyske aksjefilm]]
[[Kategory:Science fiction-horrorfilm]]
[[Kategory:Science fiction-aksjefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Universal Pictures]]
[[Kategory:Film fan Andrzej Bartkowiak]]
[[Kategory:Film út 2005]]
[[Kategory:Film oer bûtenierdske wêzens]]
[[Kategory:Film oer meunsters]]
[[Kategory:Film oer sombys]]
[[Kategory:Film oer Mars (planeet)]]
[[Kategory:Film basearre op in fideospultsje]]</text>
      <sha1>n3lpdhhn0mdz4z6mt6u5rw7d9z40vao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miesfûgels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147626</id>
    <revision>
      <id>1229946</id>
      <parentid>1211992</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hindrik</username>
        <id>373</id>
      </contributor>
      <origin>1229946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6019" sha1="69239om51b8dt2rubbs1c2906hlcti9" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| ôfbylding           = Blue Tit aka.jpg
| ôfbyldingsbreedte   =
| ôfbyldingstekst     =[[Blaumieske]] (''Cyanistes caeruleus')
| takson1             = 
| namme1              =
| takson2             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme2              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson3             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme3              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson5             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme5              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson8             = [[boppeskift]]:
| namme8              = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
| takson9             = [[skift]]:
| namme9              = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| takson11            = [[ûnderskift]]:
| namme11             = ''Paroidea''
| takson12            = [[famylje]]:
| namme12             = [[miezen]] (''Paridae'')

| beskriuwer, jier    = Vigors, 1825
}}
De '''miezen''' of '''miesfûgels''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Paridae'') binne in [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[fûgels]] yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan de [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De famylje telt sa'n 65 [[soarte (taksonomy)|soarte]]n ferdield oer 14 [[skaai (taksonomy)|skaai]]en.
De miezen binne lytse ta middelgrutte, linige fûgels dy't op it hiele Noardlike healrûn en hiel Afrika foarkomme. It lytste lid ([[fjoerkrúnmies]], sawat 9 cm) en it grutste lid ([[grûnmies]], likernôch 20 cm) fan de famylje binne gjin typyske miezen, en waarden eartiids ta de famyljes fan de [[goudtoefke]]s resp. de [[kriefûgels]] rekkene. De oare miezen binne tusken 11 en 15 cm grut. 
De [[pongmiezen]], de [[langsturtmiezen]] en it [[burdmantsje]], hearre net ta de famylje fan de miesfûgels, mar binne ûnderbrocht by aparte famyljes: resp. de ''Remizidae'', ''Aegithalidae'' en ''Panuridae''.

==Famyljeopbou==
* ''Famylje'': miezen (''Paridae'')
** ''Skaai'': (''Cephalopyrus'') - 1 soarte:
*** [[fjoerkrúnmies]] (''Cephalopyrus flammiceps'')
** ''Skaai'': (''Sylviparus'') - 1 soarte:
*** [[bosksjongermies]] (''Sylviparus modestus'')
** ''Skaai'': (''Melanochlora'') - 1 soarte:
*** [[sultanmies]] (''Melanochlora sultanea'') 
** ''Skaai'': (''Periparus'') - 5-6 soarten:
*** [[spjirremies]] (''Periparus rufonuchalis'')
*** [[readbûkmies]] (''Periparus rubidiventris'')
*** [[wâldmies]] (''Periparus ater'')
*** [[toefwâldmies]] (''Periparus (ater) melanolophus'')
*** [[gielbûkmies]] (''Periparus venustulus'')
*** [[prachtmies]] (''Periparus elegans'')
*** [[Palawanmies]] (''Pardaliparus amabilis'')
** ''Skaai'': [[toefmiezen]] (''Lophophanes'') - 2 soarten:
*** [[toefmies]] (''Lophophanes cristatus'')
*** [[griistoefmies]] (''Lophophanes dichrous'')
** ''Skaai'': (''Baeolophus'') - 5 soarten:
*** [[harlekynmies]] (''Baeolophus wollweberi'')
*** [[ikemeis]] (''Baeolophus inornatus'')
*** [[jeneverbeimies]] (''Baeolophus ridgwayi'')
*** [[twakleuremies]] (''Baeolophus bicolor'')
*** [[swarttoefmies]] (''Baeolophus atricristatus'')
** ''Skaai'': (''Sittiparus'') - 5 soarten:
*** [[bûnte mies]] (''Sittiparus varius'')
*** [[Izumies]] (''Sittiparus owstoni'')
*** [[Iriomotemies]] (''Sittiparus olivaceus'')
*** [[kastanjebûkmies]] (''Sittiparus castaneoventris'')
*** [[wytfoarhollemies]] (''Sittiparus semilarvatus'')
** ''Skaai'': [[grize miezen]] (''Poecile'') - 15 soarten:
*** [[wytbraumies]] (''Poecile superciliosus'')
*** [[roumies]] (''Poecile lugubris'')
*** [[brúnkopmies]] (''Poecile cinctus'')
*** [[kastanjerêchmies]] (''Poecile rufescens'')
*** [[Hudsonmies]] (''Poecile hudsonicus'')
*** [[Meksikaanske mies]] (''Poecile sclateri'')
*** [[Karolinamies]] (''Poecile carolinensis'')
*** [[Amerikaanske swartkopmies]] (''Poecile atricapillus'')
*** [[berchmies]] (''Poecile gambeli'')
*** [[Davidmies]] (''Poecile davidi'')
*** [[swartburdmies]] (''Poecile hypermelaenus'')
*** [[swartkopmies]] (''Poecile palustris'')
*** [[Sichuanmies]] (''Poecile weigoldicus'')
*** [[Elbûrsmies]] (''Poecile hyrcanus'')
*** [[reidmies]] (''Poecile montanus'')
** ''Skaai'': [[blaumiezen]] (''Cyanistes'') - 3-6 soarten
*** [[Afrikaanske blaumies]] (''Cyanistes teneriffae'')
*** [[blaumies]](ke) (''Cyanistes caerulaea'')
*** [[azuermies]] (''Cyanistes cyanus'')
*** [[gielboarstazuermies]] (''Cyanistes (cyanus) flavipectus'')
** ''Skaai'': (''Pseudopodoces'') - 1 soarte
*** [[grûnmies]] (''Pseudopodoces humilis'') 
** ''Skaai'': [[blokmiezen]] (''Parus'') - 3-5 soarten
*** [[blokmies]] (''Parus major'')
*** [[Turkestaanske blokmies]] (''Parus (major) bokharensis'')
*** [[Japanske blokmies]] (''Parus (major) minor'')
*** [[grize blokmies]] (''Parus (major) cinereus'')
*** [[berchblokmies]] (''Parus monticolus'')
** ''Skaai'': (''Machlolophus'') - 5 soarten:
*** [[wytnakkemies]] (''Machlolophus nuchalis'') 
*** [[Taiwaneeske mies]] (''Machlolophus holsti'') 
*** [[Himalayakroanmies]] (''Machlolophus xanthogenys'') 
*** [[Yndiaaske kroanmies]] (''Machlolophus aplonotus'') 
*** [[keningsmies]] (''Machlolophus spilonotus'') 
** ''Skaai'': [[roetmiezen]] (''Melaniparus'') - 15 soarten:
*** [[wytskouderroetmies]] (''Melaniparus guineensis'')
*** [[wytwjukroetmies]] (''Melaniparus leucomelas'')
*** [[grutte roetmies]] (''Melaniparus niger'')
*** [[Namibyske roetmies]] (''Melaniparus carpi'')
*** [[wytbûkroetmies]] (''Melaniparus albiventris'')
*** [[wytrêchroetmies]] (''Melaniparus leuconotus'')
*** [[readeachroetmies]] (''Melaniparus funereus'')
*** [[readbûkroetmies]] (''Melaniparus rufiventris'')
*** [[miombomies]] (''Melaniparus pallidiventris'')
*** [[readkopmies]] (''Melaniparus fringillinus'')
*** [[Ruwenzorimies]] (''Melaniparus fasciiventer'')
*** [[savannemies]] (''Melaniparus thruppi'')
*** [[readkopmies]] (''Melaniparus griseiventris'')
*** [[akasiamies]] (''Melaniparus cinerascens'')
*** [[Kaapske roetmies]] (''Melaniparus afer'')

==Keppelings om utens==
[http://www.worldbirdnames.org IOC World Bird List 11.1, jan. 2021]

[[Kategory:Miesfûgel| ]]
[[Kategory:Fûgelfamylje]]
[[Kategory:Moskeftige]]</text>
      <sha1>69239om51b8dt2rubbs1c2906hlcti9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Bourne Identity (film út 2002)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150204</id>
    <revision>
      <id>1230010</id>
      <parentid>1105096</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Produksje */ red</comment>
      <origin>1230010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20492" sha1="hy6bz5y20n9or9h3uhed0cstql5n5tt" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Bourne Identity Logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:BourneIdentityfilm.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Bourne Identity''
| regisseur                = [[Doug Liman]]
| produsint                = [[Doug Liman]]&lt;br&gt;[[Patrick Crowley]]&lt;br&gt;[[Richard N. Gladstein]]
| útfierend produsint      = [[Frank Marshall (filmprodusint)|Frank Marshall]]&lt;br&gt;[[Robert Ludlum]]
| senario                  = [[Tony Gilroy]]&lt;br&gt;[[William Blake Herron]]
| basearre op              = [[The Bourne Identity (roman)|de roman]] fan [[Robert Ludlum]]
| kamerarezjy              = [[Oliver Wood (kameraregisseur)|Oliver Wood]]
| muzyk                    = [[John Powell (filmkomponist)|John Powell]]
| filmstudio               = [[Hypnotic (filmstudio)|Hypnotic]]&lt;br&gt;[[The Kennedy/Marshall Company]]&lt;br&gt;[[Studio Babelsberg]]
| distribúsje              = [[Universal Pictures]]
| haadrollen               = [[Matt Damon]]&lt;br&gt; [[Franka Potente]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Chris Cooper]]&lt;br&gt; [[Brian Cox (akteur)|Brian Cox]]&lt;br&gt; [[Julia Stiles]]&lt;br&gt; [[Clive Owen]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
| premiêre                 = [[14&amp;nbsp;juny]] [[2002]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[spionaazjefilm|spionaazje]]-[[aksjefilm|aksje]][[skrillerfilm|skriller]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Frânsk]] en [[Dútsk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 119 minuten
| budget                   = $60&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $214&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[Bourne (filmsearje)|Bourne]]''
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = ''[[The Bourne Supremacy (film)|The Bourne Supremacy]]''
}}
'''''The Bourne Identity''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Dútslân|Dútske]] [[spionaazjefilm|spionaazje]]-[[aksjefilm|aksje]][[skrillerfilm|skriller]] út [[2002]] ûnder [[rezjy]] fan [[Doug Liman]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Matt Damon]] en [[Franka Potente]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Bourne-Identiteit&quot;. De [[film]] is basearre op 'e [[roman]] mei [[The Bourne Identity (roman)|deselde namme]] fan [[Robert Ludlum]]. It [[plot|ferhaal]] giet oer Jason Bourne, in man dy't troch [[fisker]]s út 'e [[Middellânske See]] oppikt wurdt en oan [[ûnthâldsferlies]] lijt. As er besiket út te finen wa't er is, rekket er behelle yn in klandestine operaasje fan 'e Amerikaanske [[ynljochtingetsjinst]] [[CIA]]. ''The Bourne Identity'' wie de earste film fan 'e [[Bourne-filmsearje|''Bourne''-filmsearje]]; it folgjende diel, ''[[The Bourne Supremacy (film)|The Bourne Supremacy]]'', kaam út yn [[2004]]. ''The Bourne Identity'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], en ûntjoech him yn 'e [[bioskopen]] ta in grut [[kommersje]]el súkses.

==Plot==
Op 'e [[Middellânske See]] rêde [[Itaalje|Italjaanske]] [[fisker]]s it [[libben]] in [[man (sekse)|man]] dy't mei twa [[skotwûne]]n yn 'e [[rêch]] [[bewusteleas]] yn it wetter omdriuwt. Ien fan harren, Giancarlo, fersoarget de [[wûne]]n fan 'e man en fynt ûnder it [[hûd|fel]] op syn [[heup]] in miniskule [[laser]]projektor dy't it nûmer fan in [[bankklúske]] toant fan in [[Switserlân|Switserske]] [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] yn [[Zürich]]. As de man bykomt, docht bliken dat it in [[Feriene Steaten|Amerikaan]] is dy't treflike feardichheden op it mêd fan [[fjochtsport]] hat en ferskate [[talen]] floeiend sprekt, mar dy't troch [[ûnthâldsferlies]] gjin idee hat wa't er is. De fiskers jouwe him [[klean]] en sette him oan lân yn harren thúshaven [[Imperia (stêd)|Imperia]], en Giancarlo jout him genôch [[jild]] mei om nei Zürich te reizgjen.

Oankommen by de bank ûntdekt de Amerikaan yn it bankklúske in [[paspoart]] fan himsels dat útmakke is yn 'e namme fan in Jason Bourne. Der is ek in [[rydbewiis]] ûnder deselde namme, mei in [[adres|wenadres]] yn [[Parys]]. Hy giet derfan út dat dat is wa't hy is, mar hy rekket yn betizing as er in stikmannich oare paspoarten oantreft, allegear mei syn [[foto]], mar allegear yn oare nammen en fan oare [[nasjonaliteit]]en. It bankklúske befettet fierders in grutte som [[jild]] yn [[bankbiljet|kontanten]] fan ferskillende [[faluta]], en in [[pistoal]]. Bourne nimt alles mei útsein it pistoal. Nei't er him ôfjûn hat, nimt ien fan 'e [[wurknimmer]]s fan 'e bank kontakt op mei Operaasje Treadstone, in [[swarte operaasje]] fan 'e Amerikaanske [[ynljochtingetsjinst]] [[CIA]]. It haad fan Treadstone, [[spesjaal agint]] Alexander Conklin, lit in [[opspoaringsbefel]] foar Bourne útgean nei de Switserske [[plysje]] en aktivearret trije Treadstone-aginten om him te [[moard|likwidearjen]]: Castel, Manheim en 'de Professor'. 

Underwilens ûnderstiet adjunkt-direkteur fan 'e CIA Ward Abbott Conklin oer de mislearre [[moardoanslach]] op Nykwana Wombosi. Dat is ôfsette [[Afrika]]anske [[diktator]] dy't yn [[ballingskip]] yn [[Frankryk]] libbet en dermei driget om [[ynformaasje]] oer geheime CIA-operaasjes yn Afrika buorkundich te meitsjen as de CIA him yn syn heitelân net wer oan 'e macht helpt. Wombosi beweart dat in CIA-agint syn [[jacht (fartúch)|jacht]] op 'e Middellânske See ynkrongen is om him te fermoardzjen, mar dat er op 'e flecht dreaun waard. Wombosi soe de [[slûpmoardner]] eigenhandich twa kear yn 'e rêch sketten hawwe doe't er oerboard sprong. Conklin ûnthjit Abbott dat er handich ôfweve sil mei de Treadstone-agint dy't de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] ferprutst hat.
{{Plotbedjer film}}
Bourne besiket de Switserske plysje te ûntwiken troch it Amerikaanske [[konsulaat (gebou)|konsulaat]] yn Zürich binnen te gean, mar dêr komt er fan 'e rein yn 'e drip as er efterfolge wurdt troch de [[marinier]]s dy't dêr ta [[befeiliging]] oanwêzich binne. Hy wit troch ûnfermoede feardichheden it gebou te ûntflechtsjen. Bûtendoar biedt er in jonge [[Dútslân|Dútske]] [[frou]] dy't om [[jild]] ferlegen sit, Marie Helena Kreutz, [[$]]20.000 oan as se him yn har [[auto]] nei [[Parys]] ride wol. Yn 'e [[Frankryk|Frânske]] [[haadstêd]] oankommen bejouwe Bourne en Marie harren nei it adres op it rydbewiis, dat in krap ynrjochte [[appartemint]] is dêr't Bourne blykber yndie wennet, de reäksje fan 'e [[buorlju]] yn oanmerking nommen. As er it lêste [[tillefoannûmer]] skillet dat mei de [[tillefoan]] yn it appartemint opbelle is, blykt it in [[hotel]] te wêzen dêr't er sels ferbleaun hat as John Michael Kane, in namme dêr't ien fan 'e oare paspoarten út it bankklúske ûnder útjûn is. Neffens de [[resepsjonist]] fan it hotel is Kane lykwols twa [[wike]]n lyn omkommen by in [[auto-ûngemak]].

Bourne syn appartemint is fansels wolbekend by Treadstone, en it is dan ek gjin ferrassing dat ien fan 'e aktivearre aginten, Castel, Bourne en Marie yn it appartemint oerfalt. Bourne ferslacht him lykwols yn in [[man-tsjin-mangefjocht]]. Ynstee dat er Bourne de kâns jout om him út te kloarkjen, springt Castel út it [[finster]] en falt tepletter op it [[trottoir]]. Marie is bot oerstjoer fan dat foarfal, en dat wurdt noch helte minder as se yn 'e [[rêchsek]] fan Castel [[oanhâldingsbefel]]len fynt foar Bourne en harsels, mei foto's dy't dúdlik ôfkomstich binne fan 'e [[befeiligingskamera|befeiligingskamera's]] yn it Amerikaanske konsulaat yn Zürich. As se wat bekommen is, beslút se lykwols Bourne te helpen, ek al stiet hy der o sa by har op oan om sa hurd by him wei te draven as se mar kin. As har auto troch de Paryske [[sjendarmery]] werkend wurdt, resultearret dat yn in wylde efterfolging troch stêd, wêrby't Bourne úteinlik alle plysjes wit ôf te skodzjen. Hy en Marie litte de auto efter yn in [[parkearkelder]] en [[seks|bedriuwe de leafde]] as se neitiid de [[nacht]] trochbringe yn in goedkeap [[hotel|loazjemint]].

Mei help fan Marie wit Bourne oan 'e list fan tillefoannûmers te kommen dy't opskille binne út 'e [[hotelkeamer]] fan Kane wei. Troch himsels foar te dwaan as Kane komt er derefter dat hysels as Kane earder neifraach dien hie oer de mooglike oankeap fan in jacht dat op it stuit eigendom is fan in Nykwana Wombosi. Underwilens is Wombosi [[obsesje|obsedearre]] rekke mei de oanslach op syn libben. Conklin, dy't dat wol oankommen seach, hat in [[stoflik omskot]] dat sabeare fan John Michael Kane is, yn in Parysk [[mortuarium]] pleatst. As Wombosi ôftwingt dat er it lyk sjen mei, is lykwols fuortendaliks dúdlik dat it net de man is dy't him besocht hat om te bringen. Nei't er fannijs drige hat om CIA-geheimen út te bringen oan 'e [[media]], lit Conklin de âld-diktator deasjitte troch 'de Professor'. Tsjin Abbott [[ligen|liicht]] Conklin dat Wombosi deade wêze moat troch Bourne.

Marie ûntdekt dat it stoflik omskot fan John Michael Kane yn it mortuarium leit, mar as sy en Bourne dêrhinne geane om it besjen, blykt it al frijjûn te wêzen oan Kane syn '[[broer]]'. Fia it boek dêr't besikers fan it mortuarium har namme yn sette moatte, komt Bourne derefter dat Wombosi dêr west hat. Hy set nei dy syn [[hûs]] ta, dêr't er krekt op 'e tiid arrivearret om te sjen hoe't it stoflik omskot fan Wombosi ôffierd wurdt. Troch de namme fan Wombosi mei de ynformaasje oer it jacht te kombinearjen fynt Bourne neitiid de mediaberjochten oer de mislearre moardoanslach op Wombosi, wêrby't de flechtsjende dieder twa kear yn 'e rêch sketten is. Hy beseft dat hysels dy dieder wie, en dat er in [[hiermoardner]] wêze moat. Bourne [[walging|walget]] fan himsels en beslút dat er neat mear oer syn [[ferline]] witte wol. Hy ûntflechtet Parys mei Marie. 

Marie nimt Bourne mei nei in [[boerespultsje]] op it Frânske [[plattelân]] dat eigendom is fan har [[freonskip|freon]] Eamon, mei wa't se yn gjin jierren kontakt hân hat. Eamon blykt ûnderwilens [[troud]] te wêzen en twa lytse [[bern (persoan)|bern]] te hawwen. Syn [[oarehelte|frou]] is in pear dagen [[útfanhûs]], dat hy nûget Marie en Bourne deryn, en se bringe de nacht yn syn hûs troch. Conklin en de rest fan Treadstone, dy't yn it ferline fan Marie dûkt binne, spoare harren wierskynlike [[ûnderdûken|ûnderdûkadres]] op. Mei't er ûnder druk stiet fan Abbott om 'e saak-Wombosi ôf te sluten, stjoert Conklin 'de Professor' dêrhinne om Bourne en Marie te deadzjen. As de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] de [[hûn]] mist, beseft Bourne dat syn ferline him hjirhinne folge is. Hy stjoert Eamon en de bern nei de [[kelder]] en giet mei Eamon syn [[jachtgewear]] nei bûten ta, dêr't er 'de Professor' delsjit. Ear't de man stjert, eamelet er noch wat, dêr't Bourne út opmeitsje kin dat se beiden slûpmoardner binne foar eat of immen mei de namme Treadstone.

Nei't er Marie fuortstjoerd hat mei Eamon en syn bern, nimt Bourne fia de [[mobile tillefoan]] fan 'de Professor' kontakt op mei Conklin. Se prate ôf yn Parys op 'e [[Pont Neuf]]. Bourne hâldt de [[brêge]] út 'e fierte mei it [[fizier (gewear)|fizier]] fan it [[slûpskuttersgewear]] fan 'de Professor' yn 'e rekken, en as er sjocht dat Conklin net allinne kommen is, sa't de ôfspraak wie, skillet er him op om 'e moeting ôf te sizzen. Neitiid folget er Conklin nei in ûnderdûkadres fan Treadstone yn Parys, dat rund wurdt troch de [[logistyk|logistike]] [[technikus]] Nicky Parsons. Bourne brekt dêr yn en [[bedriging (misdriuw)|bedriget]] Conklin en Parsons mei in [[fjoerwapen]]. 

Conklin beseft noch altyd net dat Bourne oan ûnthâldsferlies lijt, mar út syn wurden kin Bourne einlings opmeitsje dat Treadstone in geheime operaasje fan 'e CIA is en dat hysels in yngeande training as slûpmoardner ûndergien hat. As Conklin him derop ferget wêrom't er Wombosi op it jacht net ombrocht hat, kriget Bourne syn earste [[flashback]], wêryn't it him dúdlik wurdt er it net goedkrije koe en sjit Wombosi dea foar de eagen fan syn bern. Bourne fertelt Conklin dat er [[ûntslach]] nimt en fan no ôf oan net mear foar Treadstone wurket. Hy warskôget Conklin him tenei gewurde te litten. Dêrnei slacht er him bewusteleas. As er it ûnderdûkadres ferlitte wol, wurdt er oanfallen troch trije fan Conklin syn ûnderhearrigen, dy't er allegear deadet. Kreupelskonkjend ferlit er it hûs, efterfolge troch in allyksa kreupelskonkjende Conklin. De trêde aktivearre Treadstone-agint, Manheim, komt opdaagjen en sjit op 'e strjitte in mankepoatsjende man del, mar it blykt Conklin te wêzen, waans deafûnis tekene is troch Abbott. Dyselde heft dêrnei Treadstone op.

Yn in [[epilooch]] fan 'e film dielt Abbott oan in [[kommisje]] fan it [[Amerikaansk Kongres]] mei tafersjoch oer de [[ynljochtingetsjinst]] mei dat Operaasje Treadstone opheft is om't de kosten heger wiene as de baten. Ynstee is er de nije Operaasje Blackbriar begûn (wêrmei't foarútrûn wurdt op 'e foarfallen yn ''[[The Bourne Ultimatum (film)|The Bourne Ultimatum]]''). Underwilens spoart Bourne Marie op, dy't in bedriuw begûn is op it [[Grikelân|Grykske]] [[eilân]] [[Mykonos]] dat [[motorscooter]]s ferhiert oan [[toerist]]en. Hja is bliid him wer te sjen. 

==Rolferdieling==
[[File:Matt Damon at Incirlik.jpg|right|thumb|130px|[[Matt Damon]].]]
[[File:MJK 335111 Franka Potente (NRW-Empfang, Berlinale 2019).jpg|right|thumb|220px|[[Franka Potente]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Jason Bourne
| [[Matt Damon]]
|-
| Marie Helena Kreutz
| [[Franka Potente]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;550px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Alexander Conklin
| [[Chris Cooper]]
|-
| Ward Abbott
| [[Brian Cox (akteur)|Brian Cox]]
|-
| Nicky Parsons
| [[Julia Stiles]]
|-
| &quot;de Professor&quot;
| [[Clive Owen]]
|-
| Eamon
| [[Tim Dutton]]
|-
| Nykwana Wombosi
| [[Adewale Akinnuoye-Agbaje]]
|-
| Danny Zorn
| [[Gabriel Mann]]
|-
| Giancarlo
| [[Orso Maria Guerrini]]
|-
| Castel
| [[Nicky Claude]]
|-
| Manheim
| [[Russell Levy]]
|-
| Rawlins
| [[Vincent Franklin]]
|-
| Treadstone-meiwurker #1
| [[Walton Goggins]]
|-
| Treadstone-meiwurker #2
| [[Josh Hamilton (akteur)|Josh Hamilton]]
|-
| Treadstone-meiwurker #3
| [[Brian Huskey]]
|-
| [[resepsjonist]] yn it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[konsulaat (gebou)|konsulaat]] yn [[Zürich]]
| [[David Bamber]]
|-
| Amerikaanske adjunkt-saakbelêstge yn Zürich
| [[David Gasman]]
|-
| [[mortuarium]]direkteur
| [[Hubert Saint-Macary]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''The Bourne Identity'' wie de twadde [[film]] dy't basearre wie op 'e [[roman]] mei [[The Bourne Identity (roman)|deselde namme]] fan [[Robert Ludlum]] út [[1980]], nei ''[[The Bourne Identity (film út 1988)|The Bourne Identity]]'' út [[1988]], in Amerikaanske [[tillefyzjefilm]] mei yn 'e [[haadrol]]len [[Richard Chamberlain]] en [[Jaclyn Smith]]. De nije film, dy't in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Dútslân|Dútske]] ko-produksje wie, waard [[regissearre]] troch [[Doug Liman]] nei in [[senario]] fan [[Tony Gilroy]] en [[William Blake Herron]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene Liman sels, [[Patrick Crowley]] en [[Richard N. Gladstein]] by it projekt belutsen, foar de [[filmstudio's]] [[Hypnotic (filmstudio)|Hypnotic]], [[The Kennedy/Marshall Company]] en de Dútske [[Studio Babelsberg]]. 

Robert Ludlum, dy't yn [[2001]] [[ferstoar]], waard op 'e [[ôftiteling]] mei [[Frank Marshall (filmprodusint)|Frank Marshall]] neamd as [[útfierend produsint]]. Der wie foar ''The Bourne Identity'' in [[budget]] beskiber fan [[$]]60&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Oliver Wood (kameraregisseur)|Oliver Wood]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[John Powell (filmkomponist)|John Powell]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten op [[31&amp;nbsp;oktober]] [[2000]] útein op lokaasje yn [[Parys]]. De waard ek filme yn 'e [[Barrandov Studios]] yn [[Praach]], en fierders yn [[Imperia (stêd)|Imperia]], [[Rome (stêd)|Rome]] en [[Zürich]] en op [[Mykonos]]. Ferskate [[sêne]]s dy't sabeare yn Zürich plakfûnen, waarden eins opnommen yn Praach.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Bourne Identity'' waard fersoarge troch [[Universal Pictures]]. De film gie op [[14&amp;nbsp;juny]] [[2002]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. De [[soundtrack]] wie al trije dagen earder, op [[11&amp;nbsp;juny]], as [[muzykalbum]] útbrocht troch [[platemaatskippij]] [[Varèse Sarabande]]. ''The Bourne Identity'' waard op [[21&amp;nbsp;jannewaris]] [[2003]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]] en as [[dvd]]. Op [[13&amp;nbsp;july]] [[2004]] kaam der in nije dvd út mei in ''[[extended cut]]'' fan 'e film. De earste [[blu-ray]] fan 'e film wie in [[trilogy]]set mei de [[ferfolchfilm]]s ''[[The Bourne Supremacy (film)|The Bourne Supremacy]]'' en ''[[The Bourne Ultimatum (film)|The Bourne Ultimatum]]'', dy't ferskynde yn [[jannewaris]] [[2009]]. 

==Untfangst==
''The Bourne Identity'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]]. Sa joech de foaroansteande resinsint [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' de film 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy priizge ''The Bourne Identity'' foar it fermogen dat de film neffens him oan 'en dei lei om 'e sjogger op te nimmen yn 'e wrâld fan it &quot;spionaazje-ambacht&quot;. Ek hied er lof foar it [[aktearjen]] fan [[haadrolspiler]] [[Matt Damon]], dat er kwalifisearre as &quot;konsintrearre en oprjocht&quot;. Ebert konkludearre dat ''The Bourne Identity'' nei [[The Bourne Identity (film út 1988)|de eardere ferfilming út 1988]] &quot;ûnnedich, mar mei feardichheid makke&quot; wie.

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hie ''The Bourne Identity'' in relatyf heech goedkarringspersintaazje fan 83%, basearre op 190 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] fermingt op profesjonele wize [[sjenre]]formules mei fleagen fan ûnferwachtse [[humor]] en is in [[aksjefilm|aksje]][[skrillerfilm|skriller]] dy't syn namme mear as wier makket.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''The Bourne Identity'' in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 38 resinsjes.

==Resultaat==
''The Bourne Identity'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]121,7&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $92,3&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $214,0&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $60&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $154&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie ''The Bourne Identity'' in grut [[kommersje]]el súkses. De film waard yn [[2003]] nominearre foar de [[Saturn Award]] foar bêste [[aventoerefilm]]/[[aksjefilm]]/[[skrillerfilm]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0258463/ Ynformaasje oer ''The Bourne Identity'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Bourne_Identity_(2002_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Bourne Identity'' (film út 2002)}}
{{Bourne}}

{{DEFAULTSORT:Bourne Identity (film út 2002), The}}
[[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske skrillerfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Dútske aksjefilm]]
[[Kategory:Dútske skrillerfilm]]
[[Kategory:Dútske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Aksjeskrillerfilm]]
[[Kategory:Spionaazjeskrillerfilm]]
[[Kategory:Spionaazje-aksjefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Universal Pictures]]
[[Kategory:Film fan Studio Babelsberg]]
[[Kategory:Film fan The Kennedy/Marshall Company]]
[[Kategory:Film fan Doug Liman]]
[[Kategory:Film út 2002]]
[[Kategory:Film oer ûnthâldsferlies]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]
[[Kategory:Film oer de CIA]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]</text>
      <sha1>hy6bz5y20n9or9h3uhed0cstql5n5tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Solomon Kane (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154514</id>
    <revision>
      <id>1230017</id>
      <parentid>1211160</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Produksje */ red</comment>
      <origin>1230017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25826" sha1="88l5omi57e7glkbwntl377m6xuafwp4" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Solomon Kane film logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:SolomonKANEposter.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Solomon Kane''
| regisseur                = [[M.J. Bassett]]
| produsint                = [[Paul Berrow]]&lt;br&gt;[[Samuel Hadida]]&lt;br&gt;[[Kevan Van Thompson]]
| útfierend produsint      = [[Victor Hadida]]&lt;br&gt;[[Michael Berrow]]
| senario                  = [[M.J. Bassett]]
| basearre op              = it [[personaazje]] [[Solomon Kane (personaazje)|Solomon Kane]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; út it wurk fan [[Robert E. Howard]]
| kamerarezjy              = [[Dan Laustsen]]
| muzyk                    = [[Klaus Badelt]]
| filmstudio               = [[Essential Entertainment]]&lt;br&gt;[[Davis Films]]&lt;br&gt;[[Wandering Star Pictures]]&lt;br&gt;[[Czech Anglo Productions]]
| distribúsje              = [[Optimum Releasing]] &lt;small&gt;([[Feriene Keninkryk|Fer. Ken.]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Metropolitan Filmexport]] &lt;small&gt;([[Frankryk]])&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[James Purefoy]]&lt;br&gt; [[Rachel Hurd-Wood]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Pete Postlethwaite]]&lt;br&gt; [[Alice Krige]]&lt;br&gt; [[Max von Sydow]]&lt;br&gt; [[Patrick Hurd-Wood]]&lt;br&gt; [[Mackenzie Crook]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Frankryk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tsjechje]]
| premiêre                 = [[23&amp;nbsp;desimber]] [[2009]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[histoaryske film|histoaryske]] [[fantasyfilm|fantasy]]- en&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; [[aventoerefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 104 minuten
| budget                   = $40&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $19,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Solomon Kane''''' is in [[Ingelsk]]talige [[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Frankryk|Frânsk]]-[[Tsjechje|Tsjechyske]] [[histoaryske film|histoaryske]] [[fantasyfilm|fantasy]]- en [[aventoerefilm]] út [[2009]] ûnder [[rezjy]] fan [[M.J. Bassett]]. De [[haadrol]]len waarden fertolke troch [[James Purefoy]] en [[Rachel Hurd-Wood]], ûnderstipe troch û.o. [[Pete Postlethwaite]], [[Alice Krige]] en [[Max von Sydow]] yn 'e [[byrol]]len. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei de [[haadpersoan]] [[Solomon Kane (personaazje)|Solomon Kane]], in [[personaazje]] yn 'e [[Elizabetaanske Tiid]] út 'e [[koarte ferhalen]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[skriuwer]] [[Robert E. Howard]]. It [[senario]] fan 'e film is lykwols orizjineel, en net basearre op ien fan Howard syn [[koarte ferhalen]] oer Kane.

De [[plot]] folget Kane as er nei in [[moard]]suchtich bestean as [[seerôver]], dat behearske wurdt troch [[geweld]], [[ynklauwerigens]] en [[wreedheid]], ta ynkear komt wannear't him oansein wurdt dat syn [[siel]] opskreaun is om nei de [[hel]]. By syn syktocht nei ferlossing fan syn [[sûnde]]n moetet er in [[húshâlding]] fan [[puriteinen|puriteinske]] [[kristenen]] mei wa't er [[freonskip|befreone]] rekket. As de [[dochter]] [[ûntfierd]] wurdt troch in [[satanisme|satanyske]] [[binde]] set Kane derefteroan, mar it docht bliken dat er om har te rêden syn eigen [[ferline]] oerwinne moat. ''Solomon Kane'' waard foar it earst fertoand op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]. De film krige mingde [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]] en flopte yn 'e [[bioskopen]]. ''Solomon Kane'' wie bedoeld as it earste diel fan in [[trilogy]], mar de beide [[ferfolchfilm]]s waarden omreden fan it [[teloarstellend]]e [[kommersje]]le resultaat nea makke.

==Plot==
Yn it [[jier]] [[1600]] fiert de [[ûnmeilydsumens|ûnmeilydsume]] [[Ingelân|Ingelske]] [[kaapfeart|kaper]]kaptein Solomon Kane de [[bemanning]] fan syn [[skip]] by [[nacht]] oan yn 'e striid tsjin it [[Osmaanske Ryk|Osmaanske]] [[garnizoen]] fan in [[fêsting]] oan 'e [[kust]] fan 'e [[Magreb]] yn [[Noard-Afrika]]. Nei't de ferdigeners ferslein binne, liedt er syn mannen nei it hert fan 'e fêsting ta, dêr't syn ûnderhearrigen yn in [[troanseal]] oan 'e lêste man ta [[dea]]de wurde troch út [[spegel]]s foar 't ljocht kommende [[demoanen]]. As iennichste berikt Kane de [[keamer]] efter de [[troan]], dêr't er in [[skat (kostberheden)|skat]] oan [[goud]] en [[juwiel]]len oantreft, mar ek in noch folle machtiger demon, dy't himsels &quot;de Risper fan 'e Duvel&quot; neamt. Dyselde fertelt him dat syn [[siel]] nei in [[libben]] fan [[sûnde]] oan [[Satan]] fersein is. Kane wol dêr neat fan witte en besiket de Risper mei it [[swurd]] te ferslaan. As dat neat wurdt, springt er út in [[finster]] it [[tsjuster]] yn om oan 'e demon te ûntkommen en bedarret yn 'e weagen fan 'e [[see]] fier ûnder de fêsting.

Jierren letter is Kane weromkeard yn it [[Keninkryk Ingelân]], dêr't er beskûl fûn hat yn in [[kleaster]]. Ut [[eangstme]] om yn 'e [[hel]] te bedarjen, hat er al syn [[rykdom|besittings]] oerdien oan 'e [[Roomsk-Katolike Tsjerke]], en teffens hat er it gebrûk fan [[geweld]] ôfsward en besiket er syn libben te betterjen yn 'e [[hope]] om [[ferlossing]] te finen. Nei in [[profesije|profetyske]] [[dream]] twingt de [[abt]] him lykwols om fuort te gean. Tsjin in [[mûnts]] seit er dat in libben fan [[frede]] net de iennichste manear is om [[God (monoteïsme)|God]] te tsjinjen, mar dat Kane dat sels ûntdekke moat. Tsjin Kane seit er dat er nei hûs gean moat, mei't er in [[telch]] út in [[aadlik]] [[famylje (besibskip)|laach]] is. Kane kin lykwols net nei hûs omreden fan syn [[ferline]]. Doe't er noch in [[opslûpen jonge]] wie, woe syn autoritêre [[heit]] dat er yn it kleaster gie foar in tsjerklike [[karriêre]], mei't syn âldere [[broer]] Marcus him opfolgje soe as [[hear (titel)|kastielhear]]. Kane liek dat wol nei fleanen, en hy rûn fuort om syn eigen paad te kiezen. Deunby hûs ûntdiek er de [[wredens|wrede]] Marcus, dy't risselwearre om in [[tsjinstfamke]] te [[ferkrêfting|ferkrêftsjen]]. Kane besocht dat tsjin te kearen, wat late ta in konfrontaasje tusken de beide bruorren. Dêrby joech er Marcus in triuw, dy't doe fan it [[klif]] ôf kneppele en op 'e [[rots]]en dêrûnder te pletter foel.

Kane begjint in omdoarmjend bestean op 'en paad. Nei't er oerfallen en [[mishannele]] wurdt troch in trijetal [[sadisme|sadistyske]] [[strûkrôver]]s, wêrby't er [[ferwûne]] rekket om't er wegeret himsels te ferdigenjen, wurdt er [[bewusteleas]] oantroffen troch in [[puriteinen|puriteinske]] [[húshâlding]], de Crowthorns. William Crowthorn is mei syn [[oarehelte|frou]] Katherine, [[soan]]nen Edward en Samuel en [[dochter]] Meredith ûnderweis nei in [[haven]] oan 'e Ingelske westkust, om dêrwei skip te gean nei de [[Nije Wrâld]]. [[Ferpleging|Ferpleegd]] troch de jonge, [[skientme|tsjeppe]] Meredith betteret Kane mei gauwens wer op. Om't er neat betters te dwaan hat, beslút er de Crowthorns te beselskipjen op harren [[reis]] nei de kust. William nûget him út om mei nei Amearika, mar Kane lit foarearst blau-blau oft er mei sil.

As Kane en de Crowthorns in [[brân|útbaarnd]] [[doarp]] foarby komme, treffe se dêr de [[liken]] fan alle bewenners oan mei útbaarnde [[eagen]]. Meredith fynt ien oerlibbene, in lyts [[famke]], dat fertelt dat de bewenners in [[hekse (mytysk wêzen)|hekse]] fongen hiene, dy't se op in [[brânsteapel]] deabaarne woene. Allinne, it [[fjoer]] die it wêzen neat. Ynstee brûkte se it om al dyjingen dy't fan hein en fier kommen wiene om har baarnen te sjen, sels de eagen út te baarnen. Dêrnei stiek se it doarp yn 'e brân en waard wei. De Crowthorns hawwe alhiel nearne euvelmoed yn, mar Kane [[fertrouwen|fertrout]] de boel net. Hy stiet derop dat it famke dy nachts Edward syn [[krús (kristendom)|krús]] drage sil, &quot;foar har beskerming&quot;. It famke bringt dêrop fluch-fluch in merkteken oan yn 'e [[hânpalm]] fan Meredith, [[stalferwikseling|feroaret]] foar harren eagen yn in [[meunster (wêzen)|meunsterlik]] âldwiif en falt dan útinoar yn swaarm [[krieën]], dy't lûd krassend [[fleanen|fuortfleane]].
{{Plotbedjer film}}
De oare deis rinne Kane en de Crowthorns yn in [[mûklaach]] fan in [[binde]] [[banditen]] dy't de [[warlock|boasaardige tsjoender]] Malachi tsjinje en op 'e siik binne nei in fanke mei in merkteken yn 'e hân. Kane, dy't fêsthâldt oan syn [[eed]] om gjin geweld te brûken, besiket de mannen mei wurden op oare gedachten te bringen, mar as ien fan harren foar syn eagen de jonge Samuel de [[kiel]] trochsnijt, jout er it oer. Wylst er op [[bloed|bluodderige]] wize mei de kloft banditen ôfweeft, deadzje dy ek William en Edward, wylst Meredith troch harren mysterieuze, [[masker]]e lieder [[ûntfierd]] wurdt. Nei't Kane de striid wûn hat, lit de [[ferstjerren|stjerrende]] William him in nije eed swarre, dat er Meredith weromfine en rêde sil. Op 'e drompel fan 'e [[dea]] ûnthjit William him dat as er dat docht, God [[ferjeffenis|him syn sûnden ferjaan]] sil. Kane swart dat er dat dwaan sil, wêrnei't William stjert. Katherine stjoert him fuort, efter har dochter oan, en bliuwt allinne mei de deaden benefter.

Mei [[wapen]]s en in [[hynder]] dy't er bútmakke hat op 'e deade bindeleden set Kane yn it [[Westlân (Ingelân)|Ingelske Westlân]] efter Meredith en de maskere man oan. Hy deadet alle bindeleden dy't er tsjinkomt, en befrijt in protte ûntfierde lju, mar Meredith is net ûnder harren. Yn [[wanhope]] giet er op in [[jûn]] in ferlitten útsjende [[ruïne]] fan in [[tsjerkegebou]] binnen, dêr't er [[bidden|bidde]] wol. Dêr moetet er [[pastoar]] Michael, in [[preester]] dy't [[psychologysk trauma|troch de dingen dy't er sjoen]] hat [[sljochtsinnigens|net mear goed doocht]]. Dyselde leit út dat de folgelingen fan Malachi de sterkere [[slachtoffer]]s fan harren [[plonderjen|plondertochten]] mei [[magy]] korrumpearje ta nije bindeleden, wylst se de swakkeren ûntfiere om Malachi as [[slavernij|slaven]] te tsjinjen. It docht bliken dat pastoar Michael yn 'e [[kelder]] fan 'e tsjerke in stikmannich fan syn [[parochy]]leden fêsthâldt, dy't [[somby]]s wurden binne. As er fertelt dat er harren [[minske]]fleis fuorret, komt er Kane ynienen oer it mad en smyt him de kelder yn.

Kane deadet ferskaten fan 'e sombys en ûntsnapt út 'e kelder, wylst yn 'e tsjerke de trije strûkrôvers pastoar Michael oer it mad komme en him deadzje. Hja binne ûnderwilens twongen om har by de binde fan Malachi te jaan. As Kane út 'e kelder krûpt, besykje se him [[finzen]] te nimmen, mar Kane deadet twa fan harren en befreget de trêde oer Meredith. De man hâldt fol dat it [[fanke]] dea is, wêrnei't Kane him oan 'e sombys opfuorret. Yn 'e oertsjûging dat syn syktocht nei ferlossing mei de dea fan Meredith mislearre is en dat syn siel no ûntsjinkearber nei de hel giet, bejout Kane him nei in [[herberge]] en begjint te drinken. Dêr kin Henry Telford him werom, dy't jierren lyn ûnder him op in skip tsjinne hat. Telford en syn maat Garrick besykje Kane safier te krijen dat er de lieding op him nimt oer it pleatslike ferset tsjin Malachi en syn trewanten, mar Kane hat dêr gjin boadskip oan. Letter dy nacht, as er de [[sliep]] fan 'e [[dronkenskip|dronkelju]] sliept, wurdt er út 'e herberge ûntfierd troch guon leden fan 'e binde fan Malachi. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] slane se him en inkele oaren yn it iepenbier, by wize fan it stellen fan in foarbyld, [[krusiging|oan it krús]].

Underwilens is Meredith net dea, mar yn in [[wein]] mei in grutte [[koai (ynslútplak)|koai]] ûnderweis nei it bolwurk dan Malachi. As se by in doarp lâns komt dêr't inkele manlju krusige binne, ken se ien fan harren werom as Kane. Se ropt syn namme en wit syn oandacht te lûken. As er har sjocht, beseft Kane dat er [[ligen|foarliigd]] is en dat er noch altyd in kâns op ferlossing hat. Hy skuort syn [[hannen]] los fan 'e kopleaze [[spiker]]s dy't dertrochhinne slein binne en falt fan it krús. Guon trewanten fan Malachi sille oer him gear, mar Telford, Garrick en guon meistanners meitsje koart wurk fan harren en nimme Kane mei. Hy wurdt wekker yn in [[grot]], dêr't de groep beskûl fûn hat. In [[heidendom|heidensk]] [[krûdefrou|krûdewyfke]], dat him net bot lije mei en him tabyt dat der mear [[goed en kwea|goeds]] yn 'e wrâld is as inkeld syn God, hat ûnderwilens syn hannen genêzen. Telford bepraat him om net op eigen manneboet efter Meredith oan te gean, mar him en syn maten mei te nimmen. 

Fan Telford-en-dy heart Kane dat Malachi in eardere [[sjirurgyn|hielmaster]] is, dy't it mei de duvel op in akkoartsje goaid hat. Se fertelle him ek dat it haadkertier fan Malachi it [[kastiel]] fan syn famylje is, dêr't er opgroeid is. Kane liedt Telford-en-dy troch it [[rioel]] ûnder de [[muorre]]n fan it kastiel troch nei in ôfwetteringsroaster op it [[binnenplak]]. Dêr wurde se trappearre troch de hekse, dy't lykwols troch Kane deade wurdt mei in smiten [[mês]]. De trewanten fan Malachi falle harren oan en der ûntstiet in algemiene fjochtpartij. Kane nimt it op tsjin 'e maskere lieder fan 'e binde, mar kin him net oer en siket beskûl yn 'e [[tsjerker]]s ûnder it kastiel. Dêr befrijt er alle slaven dy't dêr fêstholden wurde, oant er in [[sel (finzenis)|sel]] mei mar ien finzene ûntdekt. It blykt syn heit Josiah te wêzen, dy't [[blydskip|ynbliid]] is Kane werom te sjen. Hy bychtet op dat de hiele nachtmerje mei Malachi syn [[skuld (ferantwurdlikheid)|skuld]] is. Doe't Kane syn broer Marcus fan it klif treau, gie Marcus net alhiel dea. Mar hy [[koma|kaam ek net wer by]]. Josiah helle doe Malachi derby en bea him alles dat er hie as er syn soan wer bybringe koe. Malachi die dat, mar de Marcus dy't weromkaam wie net deselde as dy fan tefoaren. En syn [[gesicht]] wie troch de ferwûnings fan 'e fal sa misfoarme rekke dat er tenei in masker drage moast. Malachi hâldt no Josiah yn syn eigen tsjerkers finzen, en Josiah is derfan oertsjûge dat de tsjoender net ferslein wurde kin oant hysels dea is. En Malachi sil him nea stjerre litte. Hy smeket dêrom Kane om him dea te sjitten, wat Kane úteinlik mei uterste tsjinnichheid docht.

Neitiid bejout Kane him nei de grutte [[seal (romte)|seal]] fan it kastiel, dêr't er Malachi oantreft op syn heite sit en Meredith yn in koai. Malachi hat in grutte spegel opsteld, dêr't efter it [[glês]] in [[meunster (wêzen)|meunster]] sichtber is dat neffens Malachi troch Satan stjoerd wurden is om Kane syn siel op te heljen. Kane besiket Meredith te befrijen, mar hja warskôget him dat it in fâle is krekt foar't Marcus him yn 'e [[rêch]] stekt. Hy mist lykwols alle fitale dielen. Kane besiket it mei Marcus yn goedens, mar dy wol net nei him harkje en falt him allegeduerigen op 'e nij oan. Uteinlik moat Kane him delstekke, yn 'e brân sette en [[ûnthalzing|ûnthalzje]] om him tsjin te hâlden. Dêrop snijt Malachi de hân fan Meredith iepen en smyt har [[bloed]] tsjin it glês fan 'e spegel oan om't it bloed fan in [[ûnskuld]]ige nedich is om it meunster troch te litten nei dizze wrâld. It reuseftige fjurrige meunster efterfolget Kane troch de seal, mar is te lôch om him te pakken te krijen as er yn beweging bliuwt. Kane beseft lykwols dat er dêr neat mei opsjit en keart it meunster de rêch ta om Malachi mei syn [[pistoal]] troch de holle te [[sjitten]]. 

Op dat stuit falt der in [[ljocht]]striel troch it boppeste finster fan 'e seal, rjocht efter Kane, dy't sa fel is dat er alles yn syn paad fuortblaast. Kane wurdt yn it ljocht optilt en fêstholden, mar it meunster en de stjerrende Malachi ferwaaie ta stikjes en brokjes dy't troch de spegeliepening nei de hel fleane. As se hielendal fuort binne, klapt de mei Meredith har bloed iepene poarte ticht. It ljocht wurdt wei en Kane falt oer de flier. Meredith mient dat er dea is, mar as se syn holle optilt en syn namme ropt, skrikt er hommels wekker. As se freget wat der no krekt bard is, antwurdet er dat syn siel ferlost is. Neitiid [[begraffenis|begraaft]] Kane syn heit en broer by it kastiel. Yn in [[voice-over]] fertelt er dat Meredith no wer by har mem is. Foar himsels leit de [[takomst]] yn 'e bestriding fan 'e machten fan it [[kwea]], wêrfoar't er in omdoarmjend bestean oer de wrâld begjint.

==Rolferdieling==
[[File:James Purefoy at Comic-Con 2012 cropped.jpg|right|thumb|180px|[[James Purefoy]].]]
[[File:Pete Postlethwaite cropped.jpg|right|thumb|130px|[[Pete Postlethwaite]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[Solomon Kane (personaazje)|Solomon Kane]]
| [[James Purefoy]]
|-
| Meredith Crowthorn
| [[Rachel Hurd-Wood]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| William Crowthorn
| [[Pete Postlethwaite]]
|-
| Katherine Crowthorn
| [[Alice Krige]]
|-
| Josiah Kane
| [[Max von Sydow]]
|-
| Samuel Crowthorn
| [[Patrick Hurd-Wood]]
|-
| Edward Crowthorn
| [[Anthony Wilks]]
|-
| [[pastoar]] Michael
| [[Mackenzie Crook]]
|-
| de Risper fan 'e Duvel
| [[Ian Whyte]] &lt;small&gt;(allinne [[stimakteur|stim]])&lt;/small&gt;
|-
| Malachi
| [[Jason Flemyng]]
|-
| de jonge Solomon Kane
| [[Lucas Stone]]
|-
| [[abt]]
| [[Robert Russell (Ingelsk akteur)|Robert Russell]]
|-
| Marcus Kane
| [[Samuel Roukin]]
|-
| Henry Telford
| [[Philip Winchester]]
|-
| Garrick
| [[Stewart Kenneth Moore]]
|-
| [[strûkrôver]] kealkop #1
| [[Marek Vasut]]
|-
| strûkrôver kealkop #2
| [[James Babson]]
|-
| strûkrôver burdman
| [[Geoff Bell]]
|-
| Fletcher
| [[Ben Steel]]
|-
| McNess
| [[Rory McCann]]
|-
| de [[hekse (mytysk wêzen)|hekse]]
| [[Isabel Bassett]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Solomon Kane'' is basearre op 'e [[haadpersoan]] út guon fan 'e [[koarte ferhalen]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[skriuwer]] [[Robert E. Howard]] (dy't fral bekend wurden is as de geastlike heit fan [[Conan de Barbaar]]). It is lykwols net basearre op dy ferhalen sels. De film waard [[regissearre]] troch [[M.J. Bassett]] nei in [[senario]] fan himsels dat er hielendal sels optocht hie. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Paul Berrow]], [[Samuel Hadida]] en [[Kevan Van Thompson]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Essential Entertainment]], [[Davis Films]], [[Wandering Star Pictures]] en [[Czech Anglo Productions]]. ''Solomon Kane'' wie dêrmei in [[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Frankryk|Frânsk]]-[[Tsjechje|Tsjechyske]] [[ko-produksje]]. 

[[Victor Hadida]] en [[Michael Berrow]] hiene as [[útfierende produsint]]en it tafersjoch oer de hiele produksje. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]40&amp;nbsp;miljoen
De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Dan Laustsen]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Klaus Badelt]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten op [[14&amp;nbsp;jannewaris]] [[2008]] útein en duorren oant [[16&amp;nbsp;april]] fan dat jier. De binnendoarsênes waarden filme yn 'e [[Barrandov Studios]] yn 'e Tsjechyske [[haadstêd]] [[Praach]]. Bûtendoarsênes waarden opnommen yn Tsjechje en oan 'e noardkust fan it [[Ingelske greefskip]] [[Devon]], wylst guon loftbylden filme waarden by [[Stanhope (Peeblesshire)|Stanhope]] en [[St. Abbs]] yn it [[Súdskotsk Berchlân]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Solomon Kane'' waard yn it [[Feriene Keninkryk]] fersoarge troch [[Optimum Releasing]] en yn [[Frankryk]] troch [[Metropolitan Filmexport]]. De film waard foar it earst fertoand op [[16&amp;nbsp;septimber]] [[2009]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]. Letter dat jiers wied er ek te sjen op 'e [[San Diego Comic-Con]] yn [[San Diego]], in [[konvinsje (gearkomste)|konvinsje]] dy't bywenne waard troch sawol [[regisseur]] [[M.J. Bassett]] as [[haadrolspiler]] [[James Purefoy]].

''Solomon Kane'' iepene op [[23&amp;nbsp;desimber]] [[2009]] yn 'e [[Frankryk|Frânske]] [[bioskopen]], en op [[19&amp;nbsp;febrewaris]] [[2010]] yn 'e Britske bioskopen. Yn [[Noard-Amearika]] waard it útbringen fan 'e film fertrage troch hottefyljen oer de [[auteursrjochten]] op it wurk fan [[Robert E. Howard]]. Sadwaande kaam de film dêr pas op [[28&amp;nbsp;septimber]] [[2012]] yn 'e bioskoop. ''Solomon Kane'' waard op [[28&amp;nbsp;juny]] [[2010]] útbrocht op [[dvd]] en op [[16&amp;nbsp;july]] [[2013]] ek op [[blu-ray]].

==Historisiteit==
In steurende flater yn 'e film is dat Kane nei [[1600]] yn it [[Keninkryk Ingelân]] noch beskûl fynt yn in [[roomsk-katolisisme|roomsk]] [[kleaster]]. Alle kleasters yn dat lân wiene tusken [[1536]] en [[1540]] by [[Hindrik VIII fan Ingelân|Hindrik&amp;nbsp;VIII]] syn  [[Opheffing fan de Kleasters (Ingelân)|Opheffing fan 'e Kleasters]] opholden te bestean.

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Solomon Kane'' mingde [[resinsje]]s. It [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[tydskrift]] ''[[Empire (tydskrift)|Empire]]'' joech de film 3 fan 5 [[stjer (figuer)|stjerren]] en skreau: &quot;Foar in leger [[special effects]]-[[budget]] as de oare [[sword and sorcery]]-[[aventoerefilm]]s fan dit jier, ''[[Percy Jackson &amp; the Olympians: The Lightning Thief|Percy Jackson]]'' en ''[[Clash of the Titans (film út 2010)|Clash of the Titans]]'', leveret [[M.J. Bassett|Bassett]] in fertsjustere ''[[Highlander (film)|Highlander]]'' foar de [[21e iuw]], dy't spile wurdt mei sa'n oertsjûging dat it dreech is om net yn it ferhaal meiskuord te wurden.&quot; 

Yn 'e [[krante]] ''[[The Guardian]]'' parte Phelim O'Neill ''Solomon Kane'' ek 3 fan 5 stjerren ta. Hy skreau: &quot;Der is in protte dat goed dien is: in [[earnst]]ige toan, in lykmjittich tempo, [[drek]]kige en [[bloed|bluodderige]] [[setting]]s en in oertsjûgjende prestaasje fan [[James Purefoy|Purefoy]] yn syn eigen [[Westlân (Ingelân)|Westlânske]] [[aksint (útspraak)|aksint]]. Mar it sjabloan fan it oarsprongsferhaal past Kane min; it is in ferhaal sûnder folle ferrassings.&quot;

Harvey Dennis fan it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] tydskrift ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' hie lykwols net folle op mei de film, dêr't er &quot;gewoan net folle oan&quot; fûn. Hy omskreau de [[rezjy]] fan Bassett as &quot;fol [[selsfertrouwen]] mar sûnder in soad [[flêr]]&quot;, wylst Purefoy neffens him &quot;manmoedich de hiele film troch swiere ynspanning folhâldt; it leit net oan him dat it [[senario]] syn [[personaazje]] krêft en in doel tapartet, mar amper [[persoanlikheid]].&quot; 

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Solomon Kane'' in goedkarringspersintaazje fan 67%, basearre op 46 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;It formulemjittich staljûne en sombere ferhaal fan [de film] wurdt oerwûn troch in [[fermaak]]lik, rjochtta-rjochtoan fêsthâlden oan it [[sjenre]], opwinend [[geweld|bloedferjitten]] en in befredigjend optreden yn 'e [[titelrol]] troch [[James Purefoy]].&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Solomon Kane'' in goedkarringspersintaazje fan 48%, basearre op 15 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Solomon Kane'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn [[2009]]-[[2010]] wrâldwiid [[$]]19,7&amp;nbsp;miljoen op. Dêrfan waard $3,1&amp;nbsp;miljoen fertsjinne yn [[Frankryk]], $1,7&amp;nbsp;miljoen yn it [[Feriene Keninkryk]] en mar $74.000 yn [[Tsjechje]]. Oare [[lannen en territoaria]] dêr't mear as in $1&amp;nbsp;miljoen fertsjinne waard, wiene: [[Spanje]] ($4,9&amp;nbsp;miljoen), [[Itaalje]] ($2,6&amp;nbsp;miljoen), [[Ruslân]] ($1,9&amp;nbsp;miljoen) en [[Meksiko]] ($1,0&amp;nbsp;miljoen). It is ûndúdlik hoefolle oft it ferlette útbringen yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[2012]] noch opbrocht. Sa't it stiet, bedroech de [[opbringst (jild)|opbringst]] $19,7&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $40&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan $20,3&amp;nbsp;miljoen, en dêr komme de [[marketing]]kosten nochris oerhinne.

===Prizen===
''Solomon Kane'' waard yn [[2010]] nominearre foar de [[Saturn Award]] foar bêste release op [[dvd]] of [[blu-ray]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0970452/ Ynformaasje oer ''Solomon Kane'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Solomon_Kane_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Solomon Kane'' (film)}}
{{Films Robert E. Howard}}

[[Kategory:Britske fantasyfilm]]
[[Kategory:Britske aventoerefilm]]
[[Kategory:Britske histoaryske film]]
[[Kategory:Frânske fantasyfilm]]
[[Kategory:Frânske aventoerefilm]]
[[Kategory:Frânske histoaryske film]]
[[Kategory:Tsjechyske fantasyfilm]]
[[Kategory:Tsjechyske aventoerefilm]]
[[Kategory:Tsjechyske histoaryske film]]
[[Kategory:Histoaryske fantasyfilm]]
[[Kategory:Histoaryske aventoerefilm]]
[[Kategory:Sword and sorcery-film]]
[[Kategory:Fantasy-aventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film út 2009]]
[[Kategory:Film oer de Elizabetaanske Tiid]]
[[Kategory:Film oer tsjoenderij]]
[[Kategory:Film oer it satanisme]]
[[Kategory:Film oer demoanen]]
[[Kategory:Film oer heksen]]
[[Kategory:Film oer sombys]]
[[Kategory:Film oer meunsters]]
[[Kategory:Film oer bruorren]]
[[Kategory:Film oer heiten en soannen]]
[[Kategory:Film oer ferlossing]]
[[Kategory:Film oer it kristendom]]
[[Kategory:Film oer seerôverij]]
[[Kategory:Film oer stalferwikseling]]
[[Kategory:Film oer pasifisme]]</text>
      <sha1>88l5omi57e7glkbwntl377m6xuafwp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brusselsk Haadstedsk Gewest</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163535</id>
    <revision>
      <id>1230051</id>
      <parentid>1200974</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leauwe */ [[]] oars</comment>
      <origin>1230051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38092" sha1="6cc6yjkmra1x63mp1f2klneirhh780i" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet (mei flagge)
| namme                       = Brusselsk Haadstedsk Gewest &lt;br&gt; &lt;small&gt;''Région de Bruxelles-Capitale'' ([[Frânsk]])&lt;/small&gt; &lt;br&gt; &lt;small&gt;''Brussels Hoofdstedelijk Gewest'' ([[Nederlânsk]])&lt;/small&gt;
| ôfbylding                   = [[Ofbyld:Brussels-Capital_Region_in_Belgium_and_Europe.svg|260px|border]]
| flagge                      = [[Ofbyld:Flag_of_the_Brussels-Capital_Region.svg|100px|border]]
| wapen                       = [[Ofbyld:Blason_de_Bruxelles-Capitale.svg|80px|border]]
| soarte gebiet               = [[autonome regio]]
| ynwennertal                 = 1.255.795 &lt;ref name=ynwennertal&gt;[https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/loop-van-de-bevolking#figures Loop van de bevolking], STATBEL&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(01/01/2025)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 162,42 km² &lt;ref name=oerflak&gt;[https://statbel.fgov.be/nl/themas/bouwen-wonen/bodembezetting-volgens-het-kadasterregister#figures Bodembezetting volgens het Kadasterregister], STATBEL&lt;/ref&gt;
| befolkingstichtens          = 7.732 /km²
| sels yn te foljen 1         = 
| namme sels yn te foljen 1   = 
| sels yn te foljen 2         = 
| namme sels yn te foljen 2   = 
| sels yn te foljen 3         = 
| namme sels yn te foljen 3   = 
| lân                         = {{BELf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = mienskip
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Flaamske Mienskip]] &lt;br&gt; [[Frânske Mienskip]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| haadplak                    = [[Brussel]]
| grutste plak                = Brussel
| sels yn te foljen 4         = gemeenten
| namme sels yn te foljen 4   = 19
| sels yn te foljen 5         = minister-presidint
| namme sels yn te foljen 5   = Rudi Vervoort (PS)
| sels yn te foljen 6         = feestdei
| namme sels yn te foljen 6   = [[8 maaie]]
| sels yn te foljen 7         = taal
| namme sels yn te foljen 7   = [[Frânsk]] &lt;br&gt; [[Nederlânsk]]
| stifting                    = [[18 juny]] [[1989]]
| tiidsône                    = [[UTC]] +1
| simmertiid                  = UTC +2
| koördinaten                 = 
| sels yn te foljen 8         = 
| namme sels yn te foljen 8   = 
| sels yn te foljen 9         = 
| namme sels yn te foljen 9   = 
| webside                     = [http://be.brussels/brussel?set%20language=nl be.brussels]
}}
{{Oar|it Haadstedsk Gewest|Brussel (betsjuttingsside)}}
It '''Brusselsk Haadstedsk Gewest''' ([[Frânsk]]: ''Région de Bruxelles-Capitale'', [[Nederlânsk]]: ''Brussels Hoofdstedelijk Gewest''), ok ''Brusselsk Gewest'' (Frânsk: ''Région bruxelloise'', Nederlânsk: ''Brussels Gewest'') neamd en ornaris ''Brussel'' (Frânsk: ''Bruxelles'', Nederlânsk: ''Brussel'') neamd, is sûnt [[1989]] ien fan de trije gewesten fan [[Belgje]], dy't út 19 gemeenten bestiet wêrûnder de stêd [[Brussel]], de haadstêd fan Belgje. It Brusselsk Haadstedsk Gewest leit yn it midden fan Belgje en is part fan de [[Flaamske Mienskip]] en de [[Frânske Mienskip]], dochs is ûnôfhinklik fan it [[Flaamsk Gewest]], dêr't er in enklave yn foarmet, en it [[Waalsk Gewest]].

It Brusselsk Haadstedsk Gewest hat neistenby 1.256.000 ynwenners (2025) &lt;ref name=ynwennertal/&gt; op in oerflak fan neistenby 162 km².&lt;ref name=oerflak/&gt; De [[Stedsregio Brussel]], dy't oer de grinzen fan it gewest rint hat likernôch 1,8 miljoen ynwenners.

== Namme ==
De namme Brussel komt fan it [[Aldnederfrankysk]]e ''bruoc'' (broek/sompe) en ''sella'' (wenplak), dus &quot;wenplak yn/by de sompe&quot;, dat yn it [[Midnederlânsk]] evoluearre de namme ta ''Bruesele'', ''Brussele'', ''Bruxel'' ta it hjoeddeistige ''Brussel''. De namme komt foar it earst om [[1000]] hinne yn it [[Latyn]] as ''Brosella''. Yn it Frânsk is de namme ''Bruxelles'', dy't noch hieltyd tichteby it oarspronklike ''Bruocsella'' is. De nammen fan de oare gemeenten fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest hawwe allegear in Nederlânske oarsprong.

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Brussels, townhall oeg2043-00090 foto3 2015-06-07 08.38.jpg|thumb|It Stedhûs fan Brussel]]
[[Ofbyld:Wetstraat.jpg|thumb|Rue de la Loi/Wetstraat, ien fan de wichtichste strjitten fan it gewest]]
:[[Ofbyld:1rightarrow.png|15px]] &lt;small&gt;Foar mear ynformaasje oer de skiednis fan Brussel, sjoch op de side fan de stêd [[Brussel]].&lt;/small&gt;
Brussel ûntstie yn [[976]] en mooglik stifte troch hartoch [[Karel fan Nederloataringen]] nei't in nustje doarpen oaninoar fêstwoeksen binne en dêr in [[boarch]] op ien fan de trije eilannen yn de rivier de [[Senne (rivier)|Senne]] boud waard. 

Brussel krige yn [[1229]] [[stedsrjochten]] fan hartoch [[Hindrik I fan Brabân]]. Fan de [[13e iuw|trettjinde]] oant en mei de [[achttjinde iuw]] foel it gebiet om Brussel hinne ûnder de stedsfrijheden fan de stêd, itjinge de Kûpe fan Brussel (''Kuip van Brussel'', âlde stavering: ''Kuype'') neamd waard. De omlizzende doarpen en plakken dy't ûnder de Kûpe foelen, foelen ûnder de jurisdiksje fan de stêd Brussel en foarmen in politike, ekonomyske en juridyske ienheid mei de stêd. Guon plakken fan it hjoeedeistige Gewest foelen net ûnder de Kûpe, mar foelen ûnder it rjocht fan [[Ukkel]]. Brussel waard ien fan de wichtichste stêden fan it [[hartochdom Brabân]] en letter de haadstêd fan de [[Boergondyske Nederlannen|Boergondyske]], [[Habsburchske Nederlannen|Habsburchske]] en [[Súdlike Nederlannen]].

Yn de [[Frânske tiid]] waarden de stedsfrijheden ôfskaft en waard de stêd Brussel in gemeente, waans jurisdiksje net fierder gie as de stedsgrinzen fan de Fiifhoeke, de foarm fan it âlde sintrum. De omlizzende plakken waarden selsstannige gemeenten. Dêrtroch rûn Brussel in soad belestingsynkommen mis. Nei de Frânske tiid kaam Brussel by it [[Feriene Keninkryk fan de Nederlannen]] dêr't er tegearre mei [[De Haach]] it sit fan de oerheid waard. Nei de Belgyske ûnôfhinklikens yn [[1831]] waard Brussel de haadstêd fan de nije Belgyske steat. Dêrnei wiene der grutte útwreidings fan Brussel en kaam de [[yndustrialisaasje]] ek al gau op gong. Nei de ûnôfhinklikens wie der troch ynmingen fan de oerheid in grutte ynstream fan Waalske amtners en Frânske flechtelingen, benammen revolúsjonêren. It [[Frânsk]] waard de iennige bestjoerstaal yn Belgje nei de ûnôfhinklikens. Brussel wie ynearsten in [[Nederlânsk]]talige stêd dêr't in pleatslik [[Brabânsk]] dialekt, it [[Brusselsk]], sprutsen waard. De Frânsktalige ynkommers wiene benammen fan de hegere stân en de [[adel]], dy't it stimrjocht hiene en twongen harren taal op te kringen. Dêr ûntstie njonken taaldiskriminaasje ek diskriminaasje op sosjaal mêd. Troch de yndustrialisaasje ûntstie der ek in grutte legere arbeidersklasse. It [[ferfrânskjen fan Brussel]] naam hieltyd ta, dochs kamen de Frânsktaligen pas yn de mearderheid yn it midden fan de [[tweintichste iuw]].

Mank dy evolúsje woeks ek it haadstedsk gebiet. Yn de iere njoggentjinde iuw wiene der mar seis gemeenten om de haadstêd hinne. Doe't it ferstedskjen en ferfrânskjen tanamen, waarden omlizzende gemeenten anneksearre. Dat barde by de tsienjierlikse taletellings, wannear't it tal Frânsktaligen en twataligen boppe in beskate grins kaam, waard dy belutsen gemeente by it haadstedsk gebiet foege.

Sûnt de [[1960-er jierren]] waard Brussel [[de facto]] de haadstêd fan de [[Jeropeeske Mienskip]] en letter de [[Jeropeeske Uny]]. Dêrtroch kamen der nije stêdeboukundige projekten op gong. Gânse wiken waarden platskood en meitsje plak foar grutte kantoargebouwen, it [[Manhattanprojekt]]. Dat arsitektureel fersoberjen wurdt wol &quot;[[Brusselisearring]]&quot; neamd.  

Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] wie der stadichoan ferlet fan in haadstedsk bestjoer ek omreden de oanhâldende taalstriid yn Belgje. Yn [[1970]] waarden de Flaamske en Frânske kultuermienskippen oprjochte. Yn [[1971]] waard de Brusselske Agglomeraasjerie oprjochte. Dy rie wie in publyk orgaan mei gewestlik foech oer de 19 Brusselske gemeenten en wie ornearre om de ôfwêzigens fan in eigen Brusselsk gewest op te fangen. It oprjochtsjen fan de rie op [[26 july]] [[1971]] stie yn it ramt oangeande agglomeraasjes en federaasjes fan Belgyske gemeenten. Om't oare grutte stêden troch de jierren hinne omlizzende gemeenten anneksearre hiene, wie dat by Brussel net it gefal. De gemeente Brussel hie yn de [[1920-er jierren]] wol buorgemeenten yn it easten en noarden anneksearre lykas [[Haren (Brussel)|Haren]], [[Laken (Brussel)|Laken]] en [[Neder-Over-Heembeek]], mar dêr bleau it by. De oare gemeenten fan de Brusselske agglomeraasje bleaune selsstannige gemeenten. Sadwaande waard de Agglomeraasjerie oprjochte. 

Dy Agglomeraasjerie waard yn [[1989]] lykwols ferfongen troch it oprjochtsjen fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest op [[18 juny]] dat jiers, tsien jier nei't it [[Flaamsk Gewest]] en it [[Waalsk Gewest]] oprjochte waarden. It Brusselsk Haadstedsk Gewest krige in eigen parlemint en regear, lykas de oare twa gewesten. Dêrby waard in regeling troffen oangeande it beskermjen fan de Flaamske minderheid dy't likernôch 20% fan de befolking beslacht. It Haadstedsk Gewest waard offisjeel twatalich, dy't lykas de federale oerheid út like folle Nederlânsktalige as Frânsktalige ministers besteane.

De [[Flaamske Mienskip]] en [[Frânske Mienskip]] hawwe lywols al foech oer it Brusselsk Gewest, sa as bygelyks op it mêd fan kultuer. Foar de Flaamske Mienskip hat de Flaamske Mienskipskommisje (VGC) en foar de Frânske Mienskip hat it COCOF it foech. Foar guon saken is der de Mienskiplike Mienskipskommisje.

De hjoeddeisstige ynstitúsjonele regeling foar it Brusselsk Haadstedsk Gewest is de oerienkomst fan ferskate steatsherfoarmings, dêr't de Frânsktaligen by besykje wolle en meitsje Brussel in folweardich gewest, wylst de Flamingen Brussel mear sjogge as in legere bestjoersfoarm, sa as in opwurdearre agglomeraasje as provinsje of ien stêd, dus in fúzje fan de 19 gemeenten. De juridyske status fan it Brusselsk gewest is justjes oars as dy fan it Flaamsk en Waalsk gewest. 

== Geografy ==
[[Ofbyld:Brussels by Sentinel-2, 2020-05-30.jpg|thumb|Satelytfoto fan Brussel]]
It Brusselsk Haadstedsk Gewest falt neffens grûngebiet gear mei it twatalige gebiet Brussel-Haadstêd en it [[Arrondissemint Brussel-Haadstêd]]. Dy bestiet njonken de stêd [[Brussel]] út 18 oare gemeenten dy't yn de rin fan de njoggentjinde en tweintichste iuw hieltyd mear mei de kearnstêd fergroeid waarden. Ta tsjinstelling fan de oare grutte agglomeraasjes yn Belgje, lykas [[Antwerpen]], [[Gint (stêd)|Gint]], [[Charleroi]] en [[Luik (stêd)|Luik]] rekke de Brusselske agglomeraasje net belutsen by de fúzjes fan Belgyske gemeenten yn 1977. Yn 1922 waarden allinnich de gemeenten Laken, Haren en Neder-Over-Heembeek troch de gemeente Brussel anneksearre.

Brussel leit op it Brabânsk Plato rûchwei yn it noardmidden fan Belgje, 110 km fan de kust, 180 km fan it súdlikste punt fan Belgje, 45 km súdlik fan Antwerpen en 50 km noardlik fan Charleroi. De trochsneed hichte is 57 meter boppe seenivo, mei it leechste punt fan 9,4 meter by, de hast folslein oerkape Senne, dy't troch it gewest fan súd nei noard rint, oant it heechste punt fan 148 meter yn it [[Soaniënwâld]]. Njonken de Senne, soargje syn sydrivieren de Maalbeek en de Woluwe yn it easten fan it gewest foar grutte hichteferskillen. Wâlden, parken en [[lânbou]]grûn foarmje likernôch 20% fan it totaal oerflak, dêr't wâlden konsintrearre binne yn it súdeasten, wylst in bytsje greide en [[ikker]]lân yn it westen by [[Anderlecht]] is. Fierder is al it oare grûn beboud geiet.
 
=== Klimaat ===
Brussel hat in [[seeklimaat]] mei waarme simmers en frisse winters en wurdt neffens de [[klimaatklassifikaasje fan Köppen]] klassifisearre ''Cfb''. It klimaat wurdt beynfloede troch wyn fan de [[Noardsee]].

{{Tabel waargemiddelden
| lokaasje=Brussel 
| boarne&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150703150108/http://www.meteo.be/meteo/view/nl/360955-Maandelijkse+normalen.html KMI]&lt;/ref&gt; 1981 - 2010
| jan_gem=3.3 | jan_gem_ns=76.1
| feb_gem=3.7 | feb_gem_ns=63.1
| mrt_gem=6.8 | mrt_gem_ns=70.0
| apr_gem=9.8 | apr_gem_ns=51.3
| mei_gem=13.6 | mei_gem_ns=66.5
| jun_gem=16.2 | jun_gem_ns=71.8
| jul_gem=18.4 | jul_gem_ns=73.5
| aug_gem=18.0 | aug_gem_ns=79.3
| sep_gem=14.9 | sep_gem_ns=68.9
| okt_gem=11.1 | okt_gem_ns=74.5
| nov_gem=6.8 | nov_gem_ns=76.4
| dec_gem=3.9 | dec_gem_ns=81.0
| jaar_gem=10.5 | jaar_gem_ns=852.4
| jan_gem_min=0.7 | jan_gem_max=5.7
| feb_gem_min=0.7 | feb_gem_max=6.6
| mrt_gem_min=3.1 | mrt_gem_max=10.4
| apr_gem_min=5.3 | apr_gem_max=14.2
| mei_gem_min=9.2 | mei_gem_max=18.1
| jun_gem_min=11.9 | jun_gem_max=20.6
| jul_gem_min=14.0 | jul_gem_max=23.0
| aug_gem_min=13.6 | aug_gem_max=22.6
| sep_gem_min=10.9 | sep_gem_max=19.0
| okt_gem_min=7.8 | okt_gem_max=14.7
| nov_gem_min=4.1 | nov_gem_max=9.5
| dec_gem_min=1.6 | dec_gem_max=6.1
| jaar_gem_min=6.9 | jaar_gem_max=14.2
| jan_a_min=-6.5 | jan_a_max=12.2
| feb_a_min=-5.4 | feb_a_max=13.3
| mrt_a_min=-2.3 | mrt_a_max=17.7
| apr_a_min=-0.2 | apr_a_max=22.3
| mei_a_min=3.6 | mei_a_max=26.6
| jun_a_min=6.6 | jun_a_max=29.0
| jul_a_min=9.4 | jul_a_max=30.7
| aug_a_min=9.1 | aug_a_max=30.6
| sep_a_min=6.4 | sep_a_max=25.4
| okt_a_min=2.2 | okt_a_max=21.6
| nov_a_min=-1.7 | nov_a_max=16.2
| dec_a_min=-5.0 | dec_a_max=12.7
| jaar_a_min=-8.4 | jaar_a_max=32.4
}}

=== Bestjoerlike yndieling ===
[[Ofbyld:Karte Region Brüssel-Hauptstadt.svg|thumb|300px|De 19 gemeenten fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest]]
[[Ofbyld:Hôtel communal de Schaerbeek (2) - 2264-0007-0.jpg|thumb|Gemeentehûs fan Schaerbeek/Schaarbeek]]
[[Ofbyld:StGillesTownHall.jpg|thumb|Gemeentehûs fan Saint-Gilles/Sint-Gillis]]
It Brusselsk Haadstedsk Gewest bestiet út ien arrondissemint: it [[Arrondissemint Brussel-Haadstêd]]. Dy bestiet út 19&amp;nbsp;selsstannige gemeenten, dy't wol de &quot;Brusselske Gemeenten“ neamd wurde. Yn alle 19&amp;nbsp;gemeenten binne beide it [[Frânsk]] en [[Nederlânsk]] de bestjoerstalen. De mearderheid fan de befolking is lykwols Frânsktalich. De gemeente [[Saint-Josse-ten-Noode/Sint-Joost-ten-Node]] is mei om de 24.100 ynwenners de km² hinne de tichtst befolkte gemeente fan Belgje.

{| class=&quot;wikitable zebra sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | Wapen !! Gemeente !! Oerflak&lt;br /&gt;in km² !! Befolking&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1 jannewaris 2020&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://statbel.fgov.be/sites/default/files/files/documents/bevolking/5.2%20Loop%20van%20de%20bevolking/pop1992-mov_fr.xlsx statbel.fgov.be]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Blason Anderlecht.svg|x35px]]|| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Anderlecht]] || 17,74 || 120.887
|-
| [[Ofbyld:Blason Auderghem.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Auderghem/Oudergem]] || 9,03 || 34.404
|-
| [[Ofbyld:Blason Berchem-Sainte-Agathe.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Berchem-Sainte-Agathe/Sint-Agatha-Berchem]] || 2,95 || 25.502
|-
| [[Ofbyld:Brussel stadswapen.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Stêd [[Brussel]] (''Bruxelles-ville''/''Stad Brussel'') || 32,61 || 185.103
|-
| [[Ofbyld:Blason ville be Etterbeek.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Etterbeek]] || 3,15 || 48.473
|-
| [[Ofbyld:Blason Evere.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Evere]] || 5,02 || 42.656
|-
| [[Ofbyld:Blason Forest.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Forest/Vorst]] || 6,25 || 56.581
|-
| [[Ofbyld:Blason Ganshoren.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Ganshoren]] || 2,46 || 25.234
|-
| [[Ofbyld:Ixelles blason - Elsene wapen.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Ixelles/Elsene]] || 6,34 || 87.632
|-
| [[ofbyld:Jette wapen.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jette]] || 5,04 || 52.278
|-
| [[Ofbyld:Blason Koekelberg.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Koekelberg]] || 1,17 || 21.959
|-
| [[Ofbyld:Blason Molenbeek Saint Jean.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Molenbeek-Saint-Jean/Sint-Jans-Molenbeek]] || 5,89 || 97.979
|-
| [[Ofbyld:Coat of arms of Saint-Gilles.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Saint-Gilles/Sint-Gillis]] || 2,52 || 49.678
|-
| [[Ofbyld:Coat of arm Municipality be Saint-Josse-ten-Noode.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Saint-Josse-ten-Noode/Sint-Joost-ten-Node]] || 1,14 || 27.497
|-
| [[Ofbyld:Blason Schaerbeek.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Schaerbeek/Schaarbeek]] || 8,14 || 132.799
|-
| [[Ofbyld:Uccle Blason.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Uccle/Ukkel]] || 22,91 || 83.980
|-
| [[Ofbyld:Blason Watermael-Boitsfort.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Watermael-Boitsfort/Watermaal-Bosvoorde]] || 12,93 || 25.332
|-
| [[Ofbyld:Greater coat of arms of Woluwe-Saint-Lambert.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Woluwe-Saint-Lambert/Sint-Lambrechts-Woluwe]] || 7,22 || 57.712
|-
| [[Ofbyld:Greater Coat of arms Woluwe-Saint-Pierre.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Woluwe-Saint-Pierre/Sint-Pieters-Woluwe]] || 8,85 || 42.119
|- class=&quot;hintergrundfarbe5 sortbottom&quot;
| [[Ofbyld:Blason de Bruxelles-Capitale.svg|x35px]] || style=&quot;text-align:left&quot; | '''Brusselsk Haadstedsk Gewest''' || '''161,36''' || '''1.218.255'''
|}

== Polityk ==
[[Ofbyld:Regions of Belgium.svg|thumb|Gewesten fan Belgje: {{leginda|#fab274| [[Flaamsk Gewest]]}}{{leginda|#2385d2|Brusselsk Haadstedsk Gewest}}{{leginda|#f2536b| [[Waalsk Gewest]]}}]]
[[Ofbyld:Communities of Belgium.svg|thumb|Mienskippen fan Belgje: {{leginda|#fab274| [[Flaamske Mienskip]] / Nederlânsktalich}}{{leginda mei streken|#fab274|#f2536b|Flaamske &amp; Frânske Mienskip / twatalich|up=yes}}{{leginda|#f2536b| [[Frânske Mienskip]] / Frânsktalich}}{{leginda|#40bb6a| [[Dútsktalige Mienskip]] / Dútsktalich}}]]
=== Status ===
It Brusselsk Haadstedsk Gewest is ien fan de trije [[gewesten fan Belgje]]. Geografysk en taalkundich is it in twatalige [[enklave]] yn it ientalich [[Flaamsk Gewest]]. De gewesten foarmje ien ûnderdiel fan de Belgyske ynstellings, wylst de trije mienskippen in oar ûnderdiel foarmje. De Brusselske befolking hat te krijen mei of de [[Frânske Mienskip]] of de [[Flaamske Mienskip]], bygelyks op it mêd fan kultuer en ûnderrjocht, of de Mienskiplike Mienskip foar saken dy't te krijen hawwe mei beide mienskippen lykas sûnenssoarch en sosjale saken.

Nei it opspjalten fan de provinsje [[Brabân (provinsje)|Brabân]] yn 1995 heart it Brusselsk Haadstedsk Gewest by net ien fan de [[provinsjes fan Belgje]] en is it gewest ek net ferparte yn provinsjes. De status fan it gewest is in oerienkomst tusken de Frânske en Flaamske mienskippen. De Frânske mienskip wol it gewest ferheffe ta de status as dy fan de oare gewesten, wylst de Flamingen Brussel in legere bestjoersfoarm jaan wolle sa as fan in opwurdearre agglomeraasje as provinsje of as ien grutte gemeente.

=== Bestjoer ===
Sûnt 1989 hat it Brusselsk gewest syn eigen parlemint dy't troch de befolking fan it gewest keazen wurde kin. It parlemint bestiet út 89 leden, 72 Frânsktaligen en 17 Nederlânsktaligen, dy't it regear gearstalt. It regear bestiet út acht leden, wêrûnder ien minister-presidint, 4 ministers en trije steatsekretarissen. Lykas it federaal regear moat it Brusselsk regear út twa Frânsktalige en twa Nederlânsktalige ministers, twa Frânsktalige steatsekretarissen en ien Nederlânsktalige steatsekretaris bestean. De minister-presidint hoecht net oan it taalkwotum te foldwaan, dochs yn de praktyk wie er almeast in twatalige Frankofoan. 19 fan de 72 Frânsktalige parlemintsleden binne ek lid fan it parlemint fan de Frânske Mienskip. 6 fan de 17 Nederlânsktaligen binne ek lid fan it Flaamsk parlemint. 

Wichtige bestjoerstaken dy't oan de ynstellings fan de twa mienskippen tabetroud wurde, binne de Flaamske Mienskipskommisje (''Vlaamse Gemeenschapscommissie'' - VGC) en ''Commission Communautaire Française'' (COCOF) en in lytse Mienskiplike Mienskipskommisje. De VGC en COCOF hawwe elts in eigen ferkeazen rie en in eigen bestjoer. De mienskipsrieden besteane dêrby út de de keazen lju fan de eigen mienskip yn it Brusselsk parlemint.

== Brussel as haadstêd ==
[[Ofbyld:Quartier européen Bruxelles 2011-06 CROP.jpg|thumb|left|De Jeropeeske Wyk yn it easten fan de stêd Brussel]]
As de namme faaks tinken docht, is it Brusselsk Haadstedsk Gewest net de haadstêd fan Belgje. Yn kêst 194 fan de Belgyske Grûnwet stiet dat de haadstêd fan Belgje de stêd Brussel, ien fan de 19 gemeenten en de grutste dêrfan, is.

De stêd Brussel is de lokaasje fan ferskate nasjonale ynstitúsjes. It [[Keninklik Paleis fan Brussel]], dêr't de Kening fan de Belgen syn taken as steatshaad waarnimt, stiet yn it [[Park fan Brussel]] oan de eastkant fan de stêd. It [[Kastiel fan Laken|Keninklik Paleis fan Laken]] is it offisjele hiem fan de Belgyske keninklike famylje. It [[Federaal Parlemint fan Belgje]] stiet foar it Keninklik Paleis oer oan oare kant it park. It kantoar fan de premier, Wetstrjitte 16 (''16 Rue de la Loi/Wetstraat 16'') stiet dêrnjonken. It Hof fan Kassaasje, it Belgyske Hegerjochtshof, hat syn sit yn it Paleis fan Justysje. Fierders hawwe oare wichtige ynstitúsjes harren sit yn Brussel lykas it Grûnwetlik Hof, Rie fan Steat, it Rekkenhof, de Keninklike Munt fan Belgje, en de Nasjonale Bank fan Belgje.

De stêd Brussel is ek de haadstêd fan beide de Flaamske Mienskip en de Frânske Mienskip. It Flaamsk Parlemint en regear, it bestjoer fan it Flaamsk Gewest, hawwe harren sit yn Brussel.

Brussel is ek [[de facto]] haadstêd fan de [[Jeropeeske Uny]] en húsmannet ferskate Jeropeeske ynstellings lykas it [[Jeropeesk parlemint]], de [[Jeropeeske Kommisje]] en de [[Rie fan de Jeropeeske Uny]]. Dy ynstellings binne situearre yn de Jeropeeske Wyk yn it easten fan de stêd Brussel.

De [[Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje]] (NAFO) hat syn haadkantoar yn Haren yn it noardeasten fan de stêd Brussel.

[[Ofbyld:Bruxels April 2012-4.jpg|500px|thumb|center|Keninklik Paleis fan Brussel]]

== Demografy ==
=== Befolking ===
Brussel leit yn ien fan de tichtst befolkte gebieten fan Jeropa, tusken [[Parys]], [[Londen]], it [[Ruhrgebiet]] en de [[Rânestêd]]. It Brusselsk Haadstedsk gewest hat in befolking fan om 1,2 miljoen ynwenners hinne en is de lêste jierren tanommen. De Brusselske befolking is yn ferhâlding jonger as it nasjonale trochsneed en de kleau tusken ryk en earm is grutter.

De stêdekloft fan Brussel rint bûten de grinzen fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest en wurdt de [[Stedsregio Brussel]] neamd en beslacht in grut part fan beide [[Flaamsk-Brabân|Flaamsk-]] en [[Waalsk-Brabân]]. De stedsregio hat likernôch 1,8 miljoen ynwenners.

=== Befolkingsgroepen ===
Sûnt de ein fan de [[achttjinde iuw]] hawwe der ferskate migraasjes nei Brussel ta west, doe't der flechtelingen út omlizzende lannen, benammen Frankryk, nei Brussel ferfearen. Fan 1871 ôf flechten in soad [[Parys]]ke [[Kommunarden]] nei Brussel, dêr't se polityk asyl krigen. Nei de [[yndustrialisaasje]] setten in soad wurklju harren nei wenjen yn de stêd, ynearsten fan it plattelân fan Belgyske, benammen Flaamske, provinsjes en Frankryk, letter in soad út Súd-Jeropa en dêrnei fan East-Jeropa en Afrika.

Hjoed-de-dei binne der yn Brussel grutte groepen en mienskippen fan ymmigranten. Neffens [https://statbel.fgov.be/nl Statbel], it Belgyske Buro foar de Statistyk wie yn 2020 74,3% fan de befolking fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest fan bûtenlânsk komôf en 41,8% wie fan net-Jeropeesk komôf. In tred fan de befolking fan it gewest is berne yn it bûtenlân, wylst de rest berne yn Belgje is. De grutste groepen fan migranten binne fan [[Marokkanen|Marokkaansk]] en [[Turken|Turksk]] komôf, mank mei Frânsktalige [[swarten|swarte]] Afrikanen út eardere Belgyske koloanjes, lykas de [[Demokratyske Republyk Kongo]], [[Rûanda]] en [[Boerûndy]].

=== Talen ===
[[Ofbyld:Brussels signs.jpg|thumb|left|Twatalich Frânsk-Nederlânsk strjitbuordsje]]
{{Apart|Ferfrânskjen fan Brussel}}
[[Ofbyld:Languages spoken at home in the Brussels Capital Region (2013).PNG|thumb|Talen sprutsen yn it Brusselsk Haadstedsk Gewest: {{legend|#9999FF|Frânsk}}{{legend|#CCCCFF|Nederlânsk en Frânsk}}{{legend|#CCFFFF|Nederlânsk}}{{legend|#99CCFF|Frânsk en oare taal}}{{legend|#FFFFCC|Gjin Nederlânsk of Frânsk}}]]
Brussel wie ynearsten in Nederlânsktalige stêd, dêr't it [[Brusselsk]], it pleatslike [[Brabânsk]]e dialekt sprutsen waard. Yn de lêste twa iuwen, benammen nei de Belgyske ûnôfhinklikens waard it Frânsk de oerhearskjende taal. De assimilaasje fan de pleatslike Flaamske befolking troch in grutte ynstream fan Frânske en Waalske ymmigranten late dêr ta. It Nederlânsk, dêr't de standerdisaasje yn Belgje noch amper fan trochset hat, koe it net opbokse tsjin it Frânsk, dat de taal fan it rjocht, bestjoer, it leger, ûnderrjocht, kultureel libben en de media waard.

Alhoewol't de mearderheid oant yn de twadde helte fan de tweintichste iuw twatalich wie, rûn de trochjefte fan âlden op bern yn it Brabânsk dialekt fan Brussel tebek, dat late ta it tanimmen fan ientalich Frânsktaligen, dy't yn oantal de ientalich Nederlânsktaligen oertroffen. Yn de [[1960-er jierren]] kaam der suver in ein oan dat proses nei't de taalgrins offisjeel fêststeld waard, de status fan it Nederlânsk wetlik fêstlein waard en it ekonomysk swiertepunt him nei it noarden yn Flaanderen ferpleatste. Yn Brussel bleau Nederlânsk in minderheidstaal, benammen ek troch de oanhâldende ymmigraasje om utens nei Brussel ta en Brussel it sintrum fan ynternasjonaal polityk waard. Boppedat wreide de Brusselske agglomeraasje him hieltyd fierder út, dêr't in tal Nederlânsktalige gemeenten yn de Brusselske perifery kamen en dus ek ûnder Frânske  ynfloed kamen. Dat fenomeen fan ferfrânskjen, ek wol de &quot;oaljeflek&quot; neamd troch syn tsjinstanners, is mank mei de takomst fan Brussel ien fan de meast kontroversjele ûnderwerpen yn de Belgyske polityk. 

Hjoed-de-dei is it Brusselsk Haadstedsk Gewest, allyk de 19 gemeenten, wetlik in twatalich gebiet dêr't Frânsk en Nederlânsk beide offisjele status hawwe. Lykwols de problemen binne de wrâld noch net út. 

=== Leauwe ===
[[Ofbyld:(Belgium) St. Michael &amp; St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg|thumb|left|Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla, ko-katedraal fan it Aartsbisdom Mechelen-Brussel]]
[[Ofbyld:Brussel 052 Jubelpark.JPG|thumb|Grutte Moskee fan Brussel]]
Oarspronklik wie Brussel foar it grutste part [[roomsk-katolyk]], benammen nei it fuortjeien fan de [[protestanten]] yn de sechtjinde iuw. It bewiis dêrfoar is it grutte tal roomske tsjerken yn de stêd Brussel. De grutte [[Katedraal fan Brussel|Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla]] yn it sintrum fan Brussel is de [[ko-katedraal]] fan it [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]]. De [[Nasjonale basilyk fan it Hillich Hert]] yn it noardwesten fan it gewest op de grins fan de gemeenten [[Koekelberg]] en [[Ganshoren]] is in [[basilica minor]] en [[karspeltsjerke]] en is ien fan de grutste tsjerkegebouwen fan de wrâld. Yn de [[Us-Leaffroutsjerke (Laken)]] binne leden fan de [[Belgyske monargy|Belgyske keninklike famylje]] begroeven yn de Keninklike Krypt.

Troch de grutte groepen migranten is Brussel in multykulturele stêd en is der in ferskaat oan religieuze minderheden. Neffens in peiling yn 2016 wie 40% fan de befolking fan Brussel katolyk, dêr't 12% fan nei tsjerke ta giet, 30% wie net-religieus, 23% [[moslim]], 3% protestantsk en 4% fan oare religyen lykas [[Anglikaanske Tsjerke|Anglikaansk]], [[Eastersk-otterdoksy|Eastersk-otterdoks]], [[Joadendom|Joadsk]] en [[Boedisme|boedistysk]].

Brussel hat in grutte mienskip fan moslims, it measte fan Marokkaansk, Turksk, Syrysk of Guineesk komôf. De [[Grutte Moskee fan Brussel]], yn it [[Jubelpark]] is de âldste moskee yn Brussel.

== Sport ==
[[Ofbyld:20 km de Bruxelles.jpg|thumb|left|20 km fan Brussel]]
Sport yn Brussel is ûnder de ferantwurdlikens fan de Mienskippen fan Belgje. De ''Administration de l'Éducation Physique et du Sport'' (ADEPS) is ferantwurdlik foar it erkennen fan de ferskate Frânsktalige sportferienings en it behear fan trije sportsintrums yn it Brusselsk Haadstedsk Gewest. Syn Nederlânsktalige tsjinhinger is ''Sport Vlaanderen'' (earder BLOSO neamd).

[[Ofbyld:Stade Roi Baudouin.JPG|thumb|Kening Boudewijnstadiom]]
It [[Kening Boudewijnstadion]] (earder it Heizelstadion) yn it noardwesten fan de stêd Brussel, is de grutste yn it lân mei goed 50.000 sitplakken en is it thúsplak foar nasjonale [[fuotbal]]- en [[rugby]]teams. It stadion wie it plak fan de finale fan it [[Jeropeesk Kampioenskip fuotbal 1972]] en de iepeningswedstriid fan it [[Jeropeesk Kampioenskip fuotbal 2000|Jeropeesk Kampioenskip fan 2000]]. Ferskate finales fan de Eurocup waarden dêr spile, wêrûnder dy fan 1985 tusken [[Juventus FC]] en [[Liverpool FC]] dêr't 39 minsken by omkamen troch fjochterijen tusken fuotbalfandalisten en it ynstoarten fan in muorre dy't bekend kamen te stean as it [[Heizeldrama]]. Fierders wurdt it stadion ek foar sportaktiviteiten brûkt, lykas de ''Memorial Van Damme'', in wichtich atletykevenemint.

Yn de strjitten fan Brussel wurde elts jier de Maraton fan Brussel en de 20 km fan Brussel rûn.

By it fytsen is de stêd it einplak fan de klassike Parys-Brussel. Yn de lêste desenniums fan de 20e iuw waard yn Brussel de Grutte Priis Eddy Merckx riden. Fan foar de Earste Wrâldkriich oant de iere 1970-er jierren waard regelmjittich de Seisdagetocht fan Brussel dien.

=== Fuotbal ===
[[R.S.C. Anderlecht]], dy't syn thúsplak yn it [[Constant Vanden Stock Stadium]] yn [[Anderlecht]] hat, is ien fan de meast suksesfolle Belgyske [[fuotbal]]klups yn de [[Earste Klasse A (Belgysk fuotbal)|Earste Klaase A]], de heechste Belgyske difyzje. Fierder is Brussel it thúsplak fan [[Union Sint-Gillis]] dy't foar de Twadde Wrâldkriich de meast suksesfolle klup wie. De klup waard oprjochte yn [[Sint-Gillis]], mar hat syn thúsplak yn [[Vorst (Belgje)|Vorst]], en spilet yn de Earste Klasse A. [[RWC Brussel]] spilet yn de twadde difyzje. [[RWD Molenbeek 47]] fan [[Sint-Jans-Molenbeek]] spilet ek yn de twadde difyzje.

== Ekonomy ==
[[Ofbyld:North Galaxy Towers-Schaerbeek-001.JPG|thumb|It sakedistrikt Noardwyk (''Quartier Nord/Noordwijk'' yn it noarden fan Brussel]]
De ekonomy fan Brussel bestiet foar it grutste part út de tsjinstesektor, omreden de stêd as it bestjoersintrum fan Belgje en Jeropa tsjinnet. Der binne haadkantoaren fan ferskate multynasjonale en regionale bedriuwen, Jeropeeske ynstellings en fan it pleatslik en federaal bestjoer en de dêroan besibbe tsjinsten. In soad fan dy ynstellings en bedriuwen binne fêstige yn it sakedistrikt Noardwyk (''Quartier Nord/Noordwijk'') yn it noarden fan Brussel, dy't lykas de [[Amsterdam]]ske [[Súdas]] it Brusselske sakedistrikt is. Jeropeeske ynstellings binne fêstige yn de Jeropeeske wyk yn it easten fan de stêd Brussel.

Der binne nettsjinsteande dat ek fakwurkbedriuwen lykas Brouwerij Cantillon, in bierbrouwerij fan [[Lambyk (bier)|lambyk]] sûnt 1900. 

Der binne likernôch 50.000 saken fêstige yn Brussel, dêr't der 2.200 bûtenlânsk fan binne. De Brusselske Oandielebeurs, BSE, hjoed-de-dei Euronext Brussels neamd, is part fan de Jeropeeske oandielebeurs Euronext N.V., mank mei de oandielebeurzen fan Amsterdam, Parys en Lissabon.

== Underrjocht ==
[[Ofbyld:ULB 20050712.jpg|thumb|left|Haadgebou op it Solbosch-kampus fan de ''Université libre de Bruxelles'' (ULB)]]
Brussel hat ferskate [[universiteit]]en. Utsein de Keninklike Militêre Skoalle, binne alle oare universiteiten en hegeskoallen privee-eigendom en selsstannich.

De ''Université libre de Bruxelles'' (ULB), in Frânsktalige universiteit mei likernôch 20.000 studinten hat trije kampussen yn de stêd en syn Nederlânsktalige susteruniversiteit, de ''Vrije Universiteit Brussel'' (VUB) hat likernôch 10.000 studinten. Beide universiteiten stamje ôf fan de Frije Universiteit Brussel, oprjochte yn 1834, dy't yn 1970 opspjalte waard tagelyk doe't de Flaamske en Frânske Mienskippen oprjochte waarden dy't doe de wetlike ferantwurdlikens oer it bestjoer fan heger ûnderrjocht bemachtigen. 

''Saint Louis Universiteit Brussel, bekend as ''UCLouvain Saint Louis - Bruxelles'', waard yn 1858 oprjochte en is spesjalisearre op it mêd fan sosjale en minskilike wittenskippen. De universiteit hat 4.000 studinten en hat twa kampussen yn de stêd Brussel en [[Elsene]]. 

Oare universiteiten hawwe kampussen yn Brussel, lykas de Frânsktalige Katolike Universiteit fan Louvain (''UCLouvain'') mei 10.000 studinten, en hat sûnt 1973 medyske [[fakulteit]]en op ''UCLouvain Bruxelles Woluwe'' tafoege oan de fakulteit arsjitektuer, arsjitekturele ûntjouwing en romtlike oardering. De universiteit hat ek in Nederlânsktalige susteruniversiteit, ''Katholieke Universiteit Leuven'' (KU Leuven) mei 4.400 studinten en biedt bachelor en master-opliedings oan sa as bygelyks yn ekonomy &amp; ûndernimmen, rjochten, keunsten en arsjitektuer. 

Fierder binne der in tal hegeskoallen yn Brussel, lykas de Nederlânsktalige ''Erasmus Hogeschool Brussel'' mei 5.500 studinten. Fierder binne der de yn 1832 oprjochte Frânsktalige dramaskoalle ''Conservatoire Royal'' en syn Nederlânsktalge tsjinhinger ''Koninklijk Conservatorium''. 

Primêr en sekundêr ûnderrjocht stiet ek ûnder de ferantwurdlikens fan de Flaamske en Frânske Mienskippen. 80% fan de skoallen binne Frânsktalich en 20% binne Nederlânsktalich, lyk mei it persintaazje sprekkers fan de Brusselske befolking.  

== Ferkear en ferfier ==
[[Ofbyld:Brussels - National (Zaventem) - Melsbroek (BRU - EBBR - EBMB) AN1788412.jpg|thumb|Brussels Airport Zaventem]]
=== Lofthavens ===
It Brusselsk Haadstedsk Gewest wurdt troch twa [[lofthaven]]s betsjinne, dy't lykwols bûten de grinzen fan it gewest fêstige binne. De grutste is [[Brussels Airport]], dy't fêstige yn de njonkenlizzende Flaamske gemeente [[Zaventem]], 12 km noardeastlik fan de stêd Brussel. De twadde lofthaven is [[Lofthaven Brussel Súd Charleroi]] yn [[Charleroi]] yn de provinsje [[Henegouwen]], 50 km súdwestlik fan Brussel. Fleanbasis Melsbroek, yn [[Steenokkerzeel]] is in militêr fleanfjild, dy't de ynfrastruktuer mei Brussels Airport dielt. Dy trije fleanfjilden binne de trije nasjonale lofthavens fan Belgje.

=== Wetterwegen ===
[[Ofbyld:Haven Brussel.jpg|thumb|left|Haven fan Brussel]]
De [[haven fan Brussel]] bestiet al sûnt de 16e iuw. Yn de rin fan de iuwen waard de haven útwreide en woeks út ta de twadgrutte binnenhaven fan Belgje. De haven leit yn it noardwesten fan it gewest oan it [[Seekanaal Brussel-Skelde]], ek wol it Kanaal fan Willebroek neamd, dy't Brussel, oer [[Antwerpen]] en de [[Skelde]] mei de [[Noardsee]] ferbynt. Laadskippen mei in gewicht oant 4.500 ton kinne de haven berikke. It Kanaal fan Willebroek is ferbûn mei it [[Kanaal Charleroei-Brussel]], dy't in ûnderdiel foarmet fan in wetterwei-ynfrastruktuer fan Nederlân troch Flaanderen ta it yndustrygebiet fan Henegouwen. It Kanaal Charleroi-Brussel rint troch gebiet mei hichteferkillen en dy wurde ferholpen troch it [[delrinnend flak]] fan [[Ronquières]] en de slûzen fan [[Strépy-Bracquegnies]].

=== Spoar ===
[[Ofbyld:Ice bruxelles.JPG|thumb|In trein fan [[Intercity-Express]] op Stasjon Brussel-Noard]]
It Brusselsk Haadstedsk Gewest wurdt troch trije haadstasjons betsjinne: [[Stasjon Brussel-Súd]], [[Stasjon Brussel-Sintraal]] en [[Stasjon Brussel-Noard]], dy't alle trije de drokste fan Belgje binne. Brussel-Súd hat ferbining mei de hegefaasjeline troch [[Eurostar]] mei [[Londen]] troch de [[Kanaaltunnel]], troch [[Thalys]] mei [[Amsterdam]], [[Parys]] en [[Keulen]] en troch [[Intercity-Express]] mei Amsterdam, Keulen en [[Frankfurt am Main|Frankfurt]].

It spoar yn it sintrum fan Brussel rinne ûndergrûns, troch de Noard-Súd-ferbining. Stasjon Brussel-Sintral leit foar it grutste part ûndergrûns. 

=== Metro ===
[[Ofbyld:Metro Brussels.svg|thumb|left|It metroneturk fan Brussel]]
Brussel hat sûnt 1976 in metronetwurk en is it iennige metronetwurk yn Belgje, Antwerpen en Charleroi hawwe beide in lightrailnetwurk. It metronetwurk fan Brussel bestiet út fjouwer metrolinen. De metrolinen, M1, M2, M5 en M6 dy't op guon plakken de rûte diele, hawwe in totale lingte fan 40 km en betsjinje in totaal fan 69 metrostasjons. It metronetwurk is ferbûn oan seis treinstasjons yn it gewest. 

=== Autowegen ===
[[Ofbyld:A3-Ring-StevensWoluwe.jpg|thumb|De Ring Brussel ]]
Brussel is it mulpunt fan ferskate nasjonale diken, lykas de N1 nei [[Breda]], de N2 nei [[Maastricht]], de N3 nei [[Aken]], N4 nei [[Lúksemboarch (stêd)|Lúksemboarch]], N5 nei [[Reims]], N6 nei [[Maubeuge]], N7 nei [[Lille]], N8 nei [[Koksijde]] en N9 nei [[Oostende]]. Se binne almeast stiendiken (''chaussées/steenwegen'') neamd en dy diken rinne ornaris yn rjochte linen. 

Brussel hat twa [[ringwegen]]: de Lytse Ring, nûmere [[R20 (Belgje)|R20]] of NO, bestiet út in rige bûlevaars dy't op it plak fan de âlde stedsmuorren boud waarden om it âlde sintrum, de Fiifhoeke, hinne; de Grutte Ring, nûmere [[R0 (Belgje)|R0]], besteande út [[Autosneldyk|autosneldiken]] dy't mei de [[Jeropeeske wei 19|E19]], [[Jeropeeske wei 40|E40]], [[Jeropeeske wei 411|E411]] en [[A12 (Belgje)|A12]] ferbynt.

== Sjoch ek ==
* [[Stedsregio Brussel]]
* [[Flaanderen]]
* [[Walloanje]]

== Keppelings om utens ==
* [https://be.brussels/nl/over-het-gewest Offisjele webside fan it Brusselsk Haadstedsk Gewest]
* [http://visit.brussels/ Offisjele toeristyske webside]
* [http://www.ilotsacre.be/site/en/default_en.htm Kaart fan Brussel]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
--------
Foar oare boarnen en literatuer, sjoch:
* [[:nl:Brussels Hoofdstedelijk Gewest]]
* [[:fr:Région de Bruxelles-Capitale]]
* [[:de:Region Brüssel-Hauptstadt]]
* [[:en:Brussels]]
}}
{{CommonsBalke|Bruxelles - Brussel}}

{{Belgje}}

[[Kategory:Brusselsk Haadstedsk Gewest| ]]
[[Kategory:Belgje]]
[[Kategory:Autonome regio]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1989]]</text>
      <sha1>6cc6yjkmra1x63mp1f2klneirhh780i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Brothers Grimm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168639</id>
    <revision>
      <id>1230015</id>
      <parentid>1127242</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Opnamen */ red</comment>
      <origin>1230015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27721" sha1="i96j9j0i1ghxl6j4xpvmnen1zh7n8ja" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Brothers Grimm film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Brothers grimm movie poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Brother Grimm''
| regisseur                = [[Terry Gilliam]]
| produsint                = [[Charles Roven]]&lt;br&gt;[[Daniel Bobker]]
| útfierend produsint      = [[Bob Weinstein]]&lt;br&gt;[[Harvey Weinstein]]
| senario                  = [[Ehren Kruger]]&lt;br&gt;[[Terry Gilliam]]&lt;br&gt;[[Tony Grisoni]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Newton Thomas Sigel]]
| muzyk                    = [[Dario Marianelli]]
| filmstudio               = [[Mosaic Media Group]]&lt;br&gt;[[Daniel Bobker|Daniel Bobker Productions]]&lt;br&gt;[[Metro-Goldwyn-Mayer]]&lt;br&gt;[[Dimension Films]]&lt;br&gt;[[Atlas Entertainment]]&lt;br&gt;[[Summit Entertainment]]
| distribúsje              = [[Dimension Films]] &lt;small&gt;(Fer. Steaten)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Miramax Films]] &lt;small&gt;(Fer. Steaten)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Buena Vista International|Buena Vista Internat.]] &lt;small&gt;(Fer. Ken.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Bontonfilm]] &lt;small&gt;(Tsjechje)&lt;/small&gt; 
| haadrollen               = [[Matt Damon]]&lt;br&gt; [[Heath Ledger]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Lena Headey]]&lt;br&gt; [[Peter Stormare]]&lt;br&gt; [[Jonathan Pryce]]&lt;br&gt; [[Tomáš Hanák]]&lt;br&gt; [[Monica Bellucci]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tsjechje]]
| premiêre                 = [[26&amp;nbsp;augustus]] [[2005]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[histoaryske film|histoaryske]] [[fantasyfilm|fantasy]]-&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[aventoerekomeedzje]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 118 minuten
| budget                   = $88&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $105,3&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Brothers Grimm''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Tsjechje|Tsjechyske]] [[histoaryske film|histoaryske]] [[fantasyfilm|fantasy]]-[[aventoerekomeedzje]] út [[2005]] ûnder [[rezjy]] fan [[Terry Gilliam]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Matt Damon]] en [[Heath Ledger]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Bruorren Grimm&quot;. It [[plot|ferhaal]] (dat alhiel neat út te stean hat mei de echte [[bruorren Grimm]]) folget de [[bruorren]] Wilhelm en Jacob Grimm, in pear [[oplichting|oplichters]] dy't yn it [[Dútslân]] fan 'e [[Frânske Tiid]] de kost fertsjinje mei neibearde [[eksorsisme|útdriuwing]]s fan [[hekse (mytysk wêzen)|heksen]] en oare [[kwea|boasaardige]] [[mytyske wêzens]]. Harren [[parasyt|parasitearjen]] op 'e [[byleauwe|byleauwige]] [[befolking]] komt abrupt in ein oan as se troch de [[Earste Frânske Keizerryk|Frânske autoriteiten]] nei in [[doarp]] stjoerd wurde dat te lijen hat ûnder ûnferklearbere ferdwinings fan [[bern (persoan)|bern]]. De bruorren ferwachtsje dat dêr in groep oplichters lykas harrensels oan it wurk is, mar diskear binne se yn in echt [[mearke]] telâne kommen. ''The Brothers Grimm'' krige fan 'e [[filmkritisy]] negative oant mingde [[resinsje]]s en wie yn 'e [[bioskopen]] in beskieden [[kommersje]]el súkses. As de [[marketing]]útjeften meirekkene wurde, kaam de film lykwols [[ferlies (ûndernimming)|lang net út 'e kosten]].

==Plot==
Yn [[1811]], yn it eardere [[Keninkryk Westfalen]], dat no troch it [[Earste Frânske Keizerryk]] [[anneksearre]] is, binne de [[bruorren]] [[Wilhelm Grimm|Wilhelm]] (&quot;Will&quot;) en [[Jacob Grimm|Jacob]] (&quot;Jake&quot;) Grimm ferneamde [[meunster (wêzen)|meunsterjagers]], [[eksorsisten|duvelbanners]] en [[hekse (mytysk wêzen)|hekse-útdriuwers]]. Se hawwe lykwols in spande ûnderlinge [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]], dy't weromgiet op Jake syn [[naïvens]] as [[bern (persoan)|bern]]. Hy liet him doe nammentlik [[oplichting|oplichtsje]] troch in frjemd, troch it [[jild]] dêr't er [[medisinen]] fan keapje moast, te besteegjen oan [[magy]]ske [[beantsje]]s. Dat late ta de [[dea]] fan harren jongere, [[sykte|sike]] [[suster|suske]] Lotti. 

Yn [[Karlstadt am Main]] wurde de bruorren ynhierd om 'e stêd te ferlossen fan it [[spûk]] fan in [[hekse (mytysk wêzen)|hekse]], dy't de pleatslike [[wettermole]] ûnfeilich makket. De beide bruorren litte har ryklik betelje om it spûk te 'deadzjen' wat se dogge by in nuodlike en ysbaarlike konfrontaasje. As de [[moolner]] mei noch knikkende knibbels ôfset is, blykt de hiele boel lykwols yn sêne set te wêzen troch de bruorren en harren helpers Hidlick en Bunst: de bruorren Grimm binne net dappere meunsterjagers, mar ordinêre oplichters dy't meunsters fabrisearje om harrensels dan foar grou jild ynhiere te litten om mei dyselde meunsters ôf te weven. Sa [[parasyt|parasitearje]] se op 'e [[byleauwe|byleauwige]] en [[goederleauskens|goederleauske]] [[befolking]]. 

As se nei harren 'oerwinning' op it heksespûk [[feest]]fiere yn in pleatslike [[herberge]], wurde de bruorren [[finzen]] nommen troch de [[Itaalje|Italjaanske]] [[boal]] Mercurio Cavaldi, dy't harren meisleept nei de [[generaal]] Vavarin Delatombe, de [[Frankryk|Frânske]] [[lânfâd]] oer dit diel fan Dútslân. It docht bliken dat de Frânske autoriteiten de bruorren al langere tiid yn 'e rekken hâlde en folslein op 'e hichte binne fan harren aktiviteiten. Delatombe hâldt harren foar dat se eins de [[deastraf]] krije moasten, mar hy jout harren de kâns om it faaie [[libben]] derôf te rêden. Yn ruil foar [[amnesty]] moatte se nei it [[doarp]] Marbaden reizgje, dêr't yn koarte tiid ferskate jonge [[famke]]s spoarleas ferdwûn binne yn it oanbuorjende [[wâld]]. Delatombe, dy't net yn it [[boppenatuerlike]] leaut, is derfan oertsjûge dat dêr ek in [[binde]] oplichters ferantwurdlik foar is, en de bruorren Grimm, mei harren [[kennis]] oer hoe't men soks oanpakt, lykje him der krekt de gaadlike persoanen foar om út te sykjen wa't de ferantwurdliken binne.
{{Plotbedjer film}}
Dat, de bruorren Grimm reizgje ûnder bewekking fan Cavaldi en in pear boalsfeinten ôf nei Marbaden, wylst harren [[freonskip|freonen]] Hidlick en Bunst yn [[finzenskip]] yn 'e [[tsjerker]]s fan Delatombe efterbliuwe. Yn it doarpke oankommen treffe de bruorren de jonge [[jacht (aktiviteit)|jagerinne]] Angelika, wa har beide jongere [[suster|suskes]] weiwurden binne nei't har [[heit]] omkommen is by de oanfal fan in [[wolf]]. Sy liedt de bruorren en Cavaldi-en-dy djip it wâld yn, dêr't in hege [[toer (bouwurk)|toer]] stiet sûnder [[doar]]. Se hellet [[oantinken]]s op oan 'e [[folksferhalen]] oer de toer en de [[boaze keninginne|Tueringske keninginne]] dy't har heit har ferteld hat doe't se noch lyts wie: 

&lt;blockquote&gt;''Lang ferlyn naam in [[kristlik]]e [[kening]] besit fan 'e krite, nei't er de pleatslike befolking, dy't út [[heidendom|heidens]] bestie, ôfslachte en útrûge hie. Dêrnei [[brân|baarnde]] er it wâld plat en boude yn wat earder de midden fan 'e bosk west hie, syn [[kastiel]]. Syn [[keninginne]] wie tige [[skientme|tsjep]], mar ek tige [[idelheid|idel]] en tige [[egoïsme|egoïstysk]]. Doe't de [[pest]] kaam, wie de kening ien fan 'e earsten dy't [[ferstoar]]. De keninginne sleat har op yn har toer, wylst dêromhinne it folk en de keninklike [[hofhâlding]] omkamen. Troch de iuwen hinne ferkrommele it kastiel ta in ferrinnewearre samling [[ruïne]]s, mar de toer bleau stean, mei't dêr boppe-yn de keninginne noch altyd tahâldt.''&lt;/blockquote&gt;

Wylst de bruorren yn it wâld op ûndersyk út binne, leit in mysterieuze [[jacht (aktiviteit)|jager]] in [[flok (ûnheilsbeswarring)|flok]] op it [[hynder]] fan Jake. Dy [[nacht]]s, wylst de bruorren yn Marbaden oernachtsje, ferslynt it hynder it jonge famke Elsie en ûntkomt mei syn [[proai]] noch libben yn 'e [[bealch]] nei it wâld ta. Angelika set it hynder efternei, de bruorren folgje har en Cavaldi en syn mannen komme wer efter harren oan. Yn it wâld wurdt it paad harren lykwols tichtset troch [[beam]]men dy't fan plak feroarje kinne. Angelika wurdt oanfallen troch in grutte wolf, wêrfan't se fermoedet dat it itselde bist is dat ek har heit deade hat. De wolf docht har lykwols neat, en as se him mei in grut [[jachtmês]] deameitsje wol, ken se syn [[eagen]] werom har heit sines, in ûntdekking dy't har raar oer it mad komt. Underwilens wurde de oaren oanfallen troch de beammen, dy't de beide boalsfeinten fan Cavaldi deadzje.

Derfan oertsjûge dat de bruorren Grimm en Angelika dêr op 'e ien of oare wize ferantwurdlik foar binne, sleept Cavaldi it trio mei werom nei Delatombe. Dyselde jout befel om harren [[terjochtstelling|terjocht te stellen]]. Om't de generaal net nei de [[wierheid]] harkje wol, hinget Will dan mar in byinoar [[ligen|liigd]] ferhaal op oer hoe't it Wâld fan Marbaden eins it domein is fan Dútske [[opstanneling]]en, en dat dyselden efter de ferdwinings fan 'e famkes en [[moard]] op 'e boalsfeinten sitte. Dat liket Delatombe [[logika|logysker]] ta, dat hy stjoert de bruorren Grimm, Angelika en Hidlick en Bunst werom nei Marbaden om mei bewizen te kommen foar harren ferhaal. Ta Cavaldi syn [[ôfgriis]] wurdt hy op 'e nij meistjoerd om 'e bruorren yn 'e rekken te hâlden.

Werom yn Marbaden hâldt Cavaldi Angelika yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] foar it goed gedrach fan 'e bruorren, mei't er net fan doel is om wer mei it wâld yn. Dat, de bruorren en Hidlick en Bunst sette nei de toer yn it wâld, dêr't Jake omheech klimt. Hidlick en Bunst hawwe it neat net stean op it grizelige wâld, en by de earste kâns dy't se krije, pike se út. Underwilens wurdt yn it doarp op ôfgryslike wize in tolfde famke, Sascha, [[ûntfierd]], nettsjinsteande it krewearjen fan Angelika om dat foar te kommen, wêrby't se help kriget fan Cavaldi. As Jake troch it [[finster]] de [[keamer]] boppe-yn 'e toer binnenkringt, ûntdekt er dêre it [[mummy|mummifisearre]] lichem fan 'e Tueringske keninginne op har [[bêd]]; mar yn 'e mânselhege [[spegel]] sjocht er de keninginne as tsjeppe jonge frou, dy't him besiket te [[ferlieding|ferlieden]]. 

It lichem fan 'e ûntfierde Sascha dûkt op yn in [[welle]] by de toer, en Will sjocht hoe't in mânske wolf dêropta giet en [[stalferwikseling|yn in man feroaret]]. De [[wearwolf]] leit it famke yn ien fan 'e tolve [[grêftombe]]s dy't om 'e toer hinne makke binne. Will besiket Sascha te rêden, mar wurdt oanfallen troch de wearwolf. Om oan 'e kloeren fan 'e keninginne te ûntkommen springt Jake út it finster fan 'e toer, wêrby't er him fêsthâldt oan it lange, lange [[hier (begroeiïng)|hier]] fan 'e keninginne. Hy komt del op 'e wearwolf, dy't troch de klap eefkes útskeakele is. Mei de [[bewusteleaze]] Sascha en de [[magysk]]e [[bile]] fan 'e wearwolf ûntsnappe de bruorren út it wâld.

De bruorren krije no foar it ferstân hokker flok der op 'e keninginne rêst: mei de [[swarte magy]] fan it [[bloedbad]] dat de kening ûnder de heidens oanrjochte hie, spriek hja in [[betsjoening]] oer harsels út dat se [[ûnstjerlikens|ivich libje]] soe. Dêrby fergeat se lykwols om tagelyk ivige [[jonkheid]] te beävensearjen, en fan gefolgen kaam de keninginne, finzen te sitten yn in [[ferâldering|ferâlderjend]] en úteinlik [[ferrotting|ferrotsjend]] [[minsklik lichem|lichem]], sûnder dat se dêr ea fan ferlost wurde koe troch de [[dea]]. No hat se Angelika har heit betsjoend ta in wearwolf dy't har op har winken betsjinnet; en wat hja wol is tolve jongfammen om [[jonkheid]] en [[skientme]] fan te stellen mei in [[ritueel]] dat inkeld plakfine kin by in [[moannefertsjustering]]. 

De bruorren Grimm besykje de doarpelingen te warskôgjen, mei't der dy oankommende nacht in moannefertsjustering wêze sil, mar Delatombe arrivearret mei syn Frânske troepen en lit harren oppakke. De útnaaide Hidlick en Bunst binne op 'e nij tsjin 'e lampe rûn en finzen nommen, en nei't Delatombe harren ûnderfrege, [[martele]] en [[eksekutearre]] hie, achte er de tiid ryp om sels nei Marbaden ôf te reizgjen om foar iens en foar altyd regaad te meitsjen. Hy jout befel om it wâld plat te baarnen mei de bruorren Grimm deryn, dy't er op [[ljedder]]s oan beammen fêstbine lit. De [[jûn]]s nei [[tsjuster]] sette de Frânske soldaten it wâld yn [[brân|ljochte lôge]], mar Angelika ûntsnapt en rêdt de bruorren Grimm. Se flechtsje it wâld yn, dêr't Angelika troch de beammen fan 'e bruorren skaat wurdt, sadat de wearwolf har yn in [[poel]] [[ferdrinking|ferdrinke]] kin om it tolfde [[slachtoffer]] fan 'e Tueringske keninginne te wurden. 

As de moannefertsjustering begjint, dwêstget de keninginne it baarnende wâld mei har [[sykhelje|siken]]. De Frânske soldaten naaie út, mar Delatombe, syn [[feint|liiffeint]] Letorc en Cavaldi kringe de bosk yn om út te finen wat der geande is. Hja treffe de bruorren Grimm by de toer oan, dêr't hja [[wanhope|wanhopich]] besykje it ritueel fan 'e keninginne te fersteuren. Dêr hat Delatombe gjin boadskip oan; hy jout de bruorren de [[skuld (ferantwurdlikheid)|skuld]] fan it hiele debakel en oarderet Cavaldi om harren te deadzjen. De boal, dy't ûnderwilens [[respekt]] foar de fêshâldendheid fan 'e bruorren krigen hat, en har as [[freonskip|freonen]] begûn is te beskôgjen, wegeret. Dêrop sjit Delatombe him dea. Hy en Letorc geane mank de ruïnes fan it kastiel op jacht nei de bruorren Grimm, mar Jake deadet Letorc mei de magysk bile fan 'e wearwolf, wylst Will Delatombe [[speetsing|speetst]] mei de [[flaggestôk]] fan syn eigen [[findel (flagge)|findel]].

Jake brûkt in reuseftige selsboude [[wipwap]] om himsels nei it finster boppe-yn 'e toer lansearje te litten, mar as er ien fan 'e betsjoende [[dagge]]n fan 'e keninginne besiket te pakken, set se him dêrmei fêst oan it lewant. Will klimt ek nei boppen ta oan it hier fan 'e keninginne, mar ienris dêre pakt er de oare dagge fêst, wêrnei't de keninginne de [[wapen]]s besiket te brûken om 'e bruorren inoar deastekke te litten. Underwilens jout de wearwolf oan 'e keninginne it [[bloed]] fan 'e tolve jongfammen om te [[drinken]], sadat se har jonkheid weromkriget. Om 'e ympasse te trochbrekken, lit Will himsels troch it [[hert]] stekke mei de dagge fan Jake, om't er wit dat Jake mear fan [[mearke]]s en [[tsjoenderij]] ôfwit as hysels, en dus in bettere kâns hat om 'e keninginne tsjin te hâlden. 

Mei't se yn 'e [[seksuele oantrekking|oantreklike]] Will in bettere [[slavernij|slaaf]] sjocht as yn 'e âlde jager, nimt se dyselde syn krêften ôf en draacht dy oer oan 'e [[ferstjerren|stjerrende]] Will, sadat er yn libben bliuwt. Yn [[razernij]] slacht Jake de spegel fan 'e keninginne oan gruzeleminten, mei as ûnferwachte gefolch dat ek har lea yn diggels útinoar falt. Underwilens kriget de jager syn [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]] werom en beseft dat de keninginne him brûkt hat om syn eigen trije [[dochter]]s te fermoardzjen. Hy nimt [[wraak]] troch mei it lêste grutte stik spegelglês út it finster te springen. De behekste Will springt him efternei om him tsjin te kearen. De spegel wurdt folslein fergruzele as de beide mannen delkomme, wêrmei't de keninginne deamakke wurdt; de jager falt te pletter, mar Will oerlibbet de fal trochdat it lichem fan 'e jager syn fal brekt. Neitiid stoart de toer yn, in barren dat Jake oerlibbet troch himsels tusken de [[matras]]sen fan it bêd fan 'e keninginne te ferskûljen.  

As de stofwolkens oplûke, komt Cavaldi as earste by [[bewustwêzen]]. Hy hat de [[kûgel]] fan Delatombe oerlibbe om't er ûnder syn [[mantel]] ien fan 'e sabeare magyske [[wapenris]]sen droech dy't de bruorren Grimm yninoar nifele hiene foar harren 'optredens'. Hy rêdt Jake út it pún fan 'e toer. As de beide mannen Will weromfine, liket dyselde sûnder de tsjoenderij fan 'e keninginne oan 'e daggewûne ferstoarn te wêzen, mar Cavaldi komt yn 't sin dat er as jonkje ris lêzen hat oer sa'n soarte [[mearke]]. Hy hâldt út dat de flok ferbrutsen wurde kin mei in [[tút]] fan [[wiere leafde]]. Jake iepenet dêrop de tombe fan Angelika en tutet har ynmoedich op 'e [[lippe]]n, wêrnei't hja wekker wurdt en de eagen iepenet. Alle oare jongfammen komme ek wer by. Will bliuwt lykwols stil lizzen sa't er lei. Jake sil de tút nochris prebearje, mar as syn lippen op in hier nei dy fan syn broer beroere, flústeret Will: &quot;Do net, mokses! Angelika.&quot; Dat, Jake stelt foar dat Angelika Will tútsje sil, en Will komt op wûnderbaarlike wize wer ta libben. It hiele selskip keart werom nei Marbaden, dêr't se feestfiere om 'e oerwinning op it kwea. Cavaldi leit it oan mei in pleatslik frommes, wylst Angelika nochris beide bruorren tutet. Dyselde meitsje ûnderwilens plannen foar in nij [[wurkpaad]], nei't men oannimme mei om mearkes te skriuwen.
[[File:Matt Damon 2009 Venice Film Festival.jpg|right|thumb|120px|[[Matt Damon]].]]
[[File:Heath Ledger (2).jpg|right|thumb|120px|[[Heath Ledger]].]]
[[File:Headey, Lena (2007) (headshot).jpg|right|thumb|120px|[[Lena Headey]].]]
[[File:Monica Bellucci, Women's World Awards 2009 c (cropped).jpg|right|thumb|135px|[[Monica Bellucci]].]]

De tekst &quot;En se libben noch lang en lokkich&quot; ferskynt yn byld, folge troch ien fan 'e [[krie]]ën dy't hieltyd al de wil fan 'e keninginne diene, mei yn syn [[snaffel]] in diggel fan 'e spegel mei derop ien fan 'e [[eagen]] fan 'e keninginne. Dan folget de tekst &quot;Of dochs net?&quot; foar't de [[ôftiteling]] begjint.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[Wilhelm Grimm|Wilhelm &quot;Will&quot; Grimm]]
| [[Matt Damon]]
|-
| [[Jacob Grimm|Jacob &quot;Jake&quot; Grimm]]
| [[Heath Ledger]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Angelika
| [[Lena Headey]]
|-
| Mercurio Cavaldi
| [[Peter Stormare]]
|-
| [[generaal]] Vavarin Delatombe
| [[Jonathan Pryce]]
|-
| Angelika har [[heit]] / de [[jacht (aktiviteit)|jager]]
| [[Tomáš Hanák]]
|-
| de Spegelkeninginne
| [[Monica Bellucci]]
|-
| Letorc, &lt;small&gt;de [[feint|liiffeint]] fan Delatombe&lt;/small&gt;
| [[Julian Bleach]]
|-
| Hidlick
| [[Mackenzie Crook]]
|-
| Bunst
| [[Richard Ridings]]
|-
| [[moolner]]
| [[Miroslav Táborský]]
|-
| [[Hâns en Grytsje|Grytsje]]
| [[Denisa Vokurkova]]
|-
| [[Readkapke]]
| [[Alena Jakobová]]
|-
| Sascha
| [[Laura Greenwood]]
|-
| Elsie
| [[Veronika Loulova]]
|-
| [[Hâns en Grytsje|Hâns]]
| [[Martin Svetlik]]
|-
| [[boargemaster]]
| [[Roger Ashton-Griffiths]]
|-
| Lotti Grimm
| [[Anna Rust]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''The Brothers Grimm'' waard [[regissearre]] troch [[Terry Gilliam]]. Hy wurke op basis fan in [[senario]] dat yn earste ynstânsje skreaun wie troch [[Ehren Kruger]]. Gilliam en [[Tony Grisoni]] werskreaune it skript foar de film, mar it [[Writers Guild of America]], it [[Feriene Steaen|Amerikaanske]] [[fakbûn]] fan [[senarioskriuwer]]s, dat yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] sizzenskip oer sokke dingen hat, wegere om ta te stean dat Gilliam en Grisoni dêr op 'e [[ôftiteling]] in fermelding foar krigen. 

As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Charles Roven]] en [[Daniel Bobker]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Mosaic Media Group]], [[Daniel Bobker|Daniel Bobker Productions]], [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (MGM), [[Atlas Entertainment]] en [[Summit Entertainment]]. MGM soe oarspronklik de [[finansiering|haadfinansier]] fan 'e film wêze, en makke dêrom ek oanspraak op 'e [[filmdistribúsje]]. Doe't dy studio de finansiering net rûn krige, sleat [[filmprodusint]] [[Bob Weinstein]] in oerienkomst mei MGM dat er fia syn [[bedriuw]] [[Dimension Films]] finansjeel byspringe soe en yn ruil dêrfoar de distribúsjerjochten yn 'e Feriene Steaten krige. Bob Weinstein en syn [[broer]] [[Harvey Weinstein]] krigen sa as [[útfierende produsint]]en it tafersjoch oer de hiele produksje yn 'e hannen.
[[File:Krivoklat castle 01.jpg|left|thumb|250px|It [[Kastiel fan Křivoklát]] wie ien fan 'e [[opnamen (film)|opnamelokaasjes]] foar ''The Brothers Grimm''.]]

''The Brothers Grimm'' wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Tsjechje|Tsjechyske]] [[ko-produksje]], dy't makke waard foar in [[budget]] fan [[$]]88&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Newton Thomas Sigel]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Dario Marianelli]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''The Brothers Grimm'' setten op [[30&amp;nbsp;juny]] [[2003]] útein mei in fertraging fan twa [[moanne (tiid)|moannen]]. Fanwegen [[budget]]êre perikels waard besletten de hiele film yn [[Tsjechje]] op te nimmen, om't dat nei skatting $40 oant $60&amp;nbsp;miljoen skele soe yn ferhâlding mei opnamen yn 'e [[Feriene Steaten]]. De binnendoarsênes waard filme yn 'e [[Barrandov Studios]] yn [[Praach]]. De bûtendoarsênes waarden opnommen op ferskate lokaasjes, wêrûnder it [[Kastiel fan Křivoklát]]. Nei skatting droech de produksje fan ''The Brothers Grimm'' sa'n $300&amp;nbsp;miljoen by oan 'e Tsjechyske [[ekonomy]].

De produksje waard teheistere troch heechoprinnende [[rûzje]]s tusken [[regisseur]] [[Terry Gilliam]] en [[útfierende produsinten]] [[Bob Weinstein|Bob]] en [[Harvey Weinstein]]. Harren wurkrelaasje wie al min úteinset doe't de Weinsteins harren [[feto]] útsprutsen oer ferskate [[akteur]]s dy't Gilliam [[cast]]e wollen hie, lykas [[Johnny Depp]] yn 'e rol fan Wilhelm Grimm en [[Samantha Morton]] as Angelika. Op 'e [[filmset]] gie it sa mâl, dat Gilliam op in stuit [[poerrazen]] fuortrûn en de opnamen twa [[wike]]n stilleine. It hie de bedoeling west om 'e opnamen yn [[oktober]] te foltôgjen, mar úteinlik duorren se oant en mei [[27&amp;nbsp;novimber]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Brothers Grimm'' waard yn 'e [[Feriene Steaten]] fersoarge troch [[Dimension Films]] fia [[Miramax Films]]; yn it [[Feriene Keninkryk]] troch Miramax International fia [[Buena Vista International]]; en yn [[Tsjechje]] troch [[Bontonfilm]]. De film gie op [[26&amp;nbsp;augustus]] [[2005]] yn 'e Amerikaanske [[bioskopen]] yn [[premiêre]], op [[4&amp;nbsp;novimber]] fan dat jier yn dy yn it Feriene Keninkryk, en op [[11&amp;nbsp;novimber]] yn dy yn Tsjechje. De film waard op [[4&amp;nbsp;septimber]] [[2005]] ek fertoand op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje]], dêr't er de striid om 'e [[Gouden Liuw]] kânsleas ferlear fan ''[[Brokeback Mountain]]''. Miramax hat de ferkeaprjochten op bylddragers foar ''The Brothers Grimm'' yn eigendom, wylst [[Metro-Goldwyn-Mayer]] de útstjoerrjochten foar op 'e [[tillefyzje]] besit. De film waard op [[20&amp;nbsp;desimber]] [[2005]] útbrocht op [[dvd]] en yn [[oktober]] [[2006]] ek op [[blu-ray]].
[[File:BarrandovStudio permanentset backlot.jpg|right|thumb|250px|It [[Midsiuwsk]]e doarp, in permaninte [[filmset]] op it [[backlot]] fan 'e [[Barrandov Studio]] yn [[Praach]], dêr't foar ''The Brothers Grimm'' gebrûk fan makke waard.]]

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Brothers Grimm'' negative oant mingde [[resinsje]]s. Sa neamde [[Roger Ebert]]  de film yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' &quot;in útfynsel sûnder patroan, dat himsels oer it skerm efternei sit sûnder ea in [[plot]] te finen.&quot; Ek skreau er: &quot;De film liket wol in styl op 'e siik nei in doel, mei in ferhaal dêr't nimmen wat om jout.&quot; Yn ''[[The Washington Post]]'' skreau [[Stephen Hunter]]: &quot;''The Brothers Grimm'' sjocht der geweldich út, mar komt eins net yn beweging. Je sitte mar te wachtsjen oant der wat bart, en nei in skoftje begjinne jins gedachten ôf te dwalen […]&quot;. [[Mick LaSalle]] fan 'e ''[[San Francisco Chronicle]]'' skreau: &quot;Will en Jake Grimm binne twa keardels yn it wâld, omjûn troch kompjûterprodusearre bisten, dy't oeral yn [it lân] [[bioskopen]] fol [[publyk]] yn 'e [[sliep]] falle litte.&quot; 

[[Peter Travers]] fan it [[tydskrift]] ''[[Rolling Stone]]'' joech ''The Brothers Grimm'' wol in goede resinsje. Hy skreau: &quot;As je in [[Terry Gilliam|Gilliam]]-ferslaafde binne, lykas ik, dan litte jo je meifiere, sels as it skript syn swakke gryp op gearhing ferliest.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Brothers Grimm'' in fier ûndergemiddeld goedkarringspersintaazje fan 38%, basearre op 182 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[Dizze film] sit fol prachtige bylden, mar it ferhaal moat bodzje om foarút te kommen en is net bepaald betsjoenend.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''The Brothers Grimm'' in goedkarringspersintaazje fan 51%, basearre op 36 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''The Brothers Grimm'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]37,9&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $67,4&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $105,3&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $88&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $17,3&amp;nbsp;miljoen. Dêr moatte lykwols de [[marketing]]kosten noch ôf, en as men wit dat [[Miramax Films|Miramax]] dêr allinnich al yn it [[Noard-Amearika]] $30&amp;nbsp;miljoen oan útjoech, kin fêststeld wurde dat ''The Brothers Grimm'' eins flink [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] draaide. 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0355295/ Ynformaasje oer ''The Brothers Grimm'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Brothers_Grimm_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}

{{DEFAULTSORT:Brothers Grimm, The}}
[[Kategory:Amerikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Amerikaanske fantasyfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerekomeedzje]]
[[Kategory:Britske histoaryske film]]
[[Kategory:Britske fantasyfilm]]
[[Kategory:Britske aventoerekomeedzje]]
[[Kategory:Tsjechyske histoaryske film]]
[[Kategory:Tsjechyske fantasyfilm]]
[[Kategory:Tsjechyske aventoerekomeedzje]]
[[Kategory:Histoaryske fantasyfilm]]
[[Kategory:Histoaryske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Histoaryske aventoerefilm]]
[[Kategory:Fantasy-aventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Metro-Goldwyn-Mayer]]
[[Kategory:Film fan Summit Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Atlas Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Miramax Films]]
[[Kategory:Film fan Dimension Films]]
[[Kategory:Film fan Terry Gilliam]]
[[Kategory:Film út 2005]]
[[Kategory:Film oer in bekend persoan]]
[[Kategory:Werjefte fan de bruorren Grimm yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Film oer bruorren]]
[[Kategory:Film oer heiten en dochters]]
[[Kategory:Film oer oplichting]]
[[Kategory:Film oer tsjoenderij]]
[[Kategory:Film oer heksen]]
[[Kategory:Film oer wearwolven]]
[[Kategory:Film oer stalferwikseling]]
[[Kategory:Film oer in flok]]
[[Kategory:Film oer geastlike besetting]]
[[Kategory:Film oer de Frânske Tiid]]
[[Kategory:Film oer de Pruketiid]]
[[Kategory:Film basearre op in mearke]]
[[Kategory:Film basearre op Readkapke]]
[[Kategory:Film basearre op Hâns en Grytsje]]
[[Kategory:Film basearre op Toarnroaske]]
[[Kategory:Film basearre op Rapûnske]]</text>
      <sha1>i96j9j0i1ghxl6j4xpvmnen1zh7n8ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Ynfoboks bisdom</title>
    <ns>10</ns>
    <id>170718</id>
    <revision>
      <id>1230056</id>
      <parentid>1178779</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>if tafoege.</comment>
      <origin>1230056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="pgq5a4nr30iglmi6ig50h7y9cvkdbf9" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #FFD700
| kop      = {{{namme|}}}
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1     = {{#if: {{{wapen|}}} | }}
| breed1   = {{{wapen| }}}

| kop2     = Basisgegevens
| head2_1  = Lân               | item2_1 = {{{lân|}}}
| head2_2  = Aartsbisdom       | item2_2 = {{{aartsbisdom|}}}
| head2_3  = Tsjerkeprovinsje  | item2_3 = {{{tsjerkeprovinsje|}}}
| head2_4  = Biskopssit        | item2_4 = {{{biskopssit|}}}
| head2_5  = Katedraal         | item2_5 = {{{katedraal|}}}
| head2_6  = Patroanhillige    | item2_6 = {{{patroanhillige|}}}
| head2_7  = Hiemside          | item2_7 = {{{hiemside|}}}

| kop3     = Skiednis
| head3_1  = Oprjochting       | item3_1 = {{{oprjochting|}}}
| head3_2  = Opheffing         | item3_2 = {{{opheffing|}}}
| head3_3  = Stifter           | item3_3 = {{{stifter|}}}

| kop4     = Hierargy
| head4_1  = Aartsbiskop       | item4_1 = {{{aartsbiskop|}}}
| head4_2  = Biskop            | item4_2 = {{{biskop|}}}

| kop5     = Statistyk
| head5_1  = Oerflak                                 | item5_1 = {{{oerflak|}}}
| head5_2  = Befolking                               | item5_2 = {{{befolking|}}}
| head5_3  = Wêrfan katolyk                          | item5_3 = {{{wêrfan katolyk|}}}
| head5_4  = Dekenaten                               | item5_4 = {{{dekenaten|}}}
| head5_5  = Parochy's                               | item5_5 = {{{parochy's|}}}
| head5_6  = Tal tsjerken                            | item5_6 = {{{tal tsjerken|}}}
| head5_7  = Tal katoliken                           | item5_7 = {{{tal katoliken|}}}

| image0   = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0 = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1   = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1 = {{{ôfbyldingstekst3|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinne jo sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks bisdom
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = 
| lân                         = 
| aartsbisdom                 =
| tsjerkeprovinsje            = 
| biskopssit                  = 
| katedraal                   = 
| patroanhillige              = 
| hiemside                    = 
| oprjochting                 = 
| opheffing                   = 
| stifter                     = 
| aartsbiskop                 = 
| biskop                      = 
| oerflak                     = 
| befolking                   = 
| wêrfan katolyk              = 
| dekenaten                   = 
| parochy's                   = 
| tal tsjerken                =
| tal katoliken               =
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}&lt;/pre&gt;
}}
[[Kategory:Ynfoboks Religy|bisdom]]
[[Kategory:Ynfoboks Organisaasje|bisdom]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pgq5a4nr30iglmi6ig50h7y9cvkdbf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230057</id>
      <parentid>1230056</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="5iipq8p8jwvppup17kicln5xune880n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor    = #FFD700
| kop        = {{{namme|}}}
| image      = {{{ôfbylding|}}}
| caption    = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1       = {{#if: {{{wapen|}}} | &amp;nbsp; }}
| item1      = {{{wapen|}}}

| kop2       = {{#if: {{{lân|}}}{{{aartsbisdom|}}}{{{tsjerkeprovinsje|}}}{{{biskopssit|}}}{{{katedraal|}}}{{{patroanhillige|}}}{{{hiemside|}}} | Basisgegevens }}
| head2_1    = Lân                | item2_1 = {{{lân|}}}
| head2_2    = Aartsbisdom        | item2_2 = {{{aartsbisdom|}}}
| head2_3    = Tsjerkeprovinsje   | item2_3 = {{{tsjerkeprovinsje|}}}
| head2_4    = Biskopssit         | item2_4 = {{{biskopssit|}}}
| head2_5    = Katedraal          | item2_5 = {{{katedraal|}}}
| head2_6    = Patroanhillige     | item2_6 = {{{patroanhillige|}}}
| head2_7    = Hiemside           | item2_7 = {{{hiemside|}}}

| kop3       = {{#if: {{{oprjochting|}}}{{{opheffing|}}}{{{stifter|}}} | Skiednis }}
| head3_1    = Oprjochting        | item3_1 = {{{oprjochting|}}}
| head3_2    = Opheffing          | item3_2 = {{{opheffing|}}}
| head3_3    = Stifter            | item3_3 = {{{stifter|}}}

| kop4       = {{#if: {{{aartsbiskop|}}}{{{biskop|}}} | Hierargy }}
| head4_1    = Aartsbiskop        | item4_1 = {{{aartsbiskop|}}}
| head4_2    = Biskop             | item4_2 = {{{biskop|}}}

| kop5       = {{#if: {{{oerflak|}}}{{{befolking|}}}{{{parochy's|}}}{{{tal katoliken|}}} | Statistyk }}
| head5_1    = Oerflak            | item5_1 = {{{oerflak|}}}
| head5_2    = Befolking          | item5_2 = {{{befolking|}}}
| head5_3    = Wêrfan katolyk     | item5_3 = {{{wêrfan katolyk|}}}
| head5_4    = Dekenaten          | item5_4 = {{{dekenaten|}}}
| head5_5    = Parochy's          | item5_5 = {{{parochy's|}}}
| head5_6    = Tal tsjerken       | item5_6 = {{{tal tsjerken|}}}
| head5_7    = Tal katoliken      | item5_7 = {{{tal katoliken|}}}

| image0     = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0   = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1     = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1   = {{{ôfbyldingstekst3|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinne jo sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks bisdom
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = 
| lân                         = 
| aartsbisdom                 =
| tsjerkeprovinsje            = 
| biskopssit                  = 
| katedraal                   = 
| patroanhillige              = 
| hiemside                    = 
| oprjochting                 = 
| opheffing                   = 
| stifter                     = 
| aartsbiskop                 = 
| biskop                      = 
| oerflak                     = 
| befolking                   = 
| wêrfan katolyk              = 
| dekenaten                   = 
| parochy's                   = 
| tal tsjerken                =
| tal katoliken               =
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}&lt;/pre&gt;
}}
[[Kategory:Ynfoboks Religy|bisdom]]
[[Kategory:Ynfoboks Organisaasje|bisdom]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5iipq8p8jwvppup17kicln5xune880n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230058</id>
      <parentid>1230057</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1230058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="8lys0wuch5590km0jk77m0yf7auwuph" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor    = #FFD700
| kop        = {{{namme|}}}
| image      = {{{ôfbylding|}}}
| caption    = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1       = {{#if: {{{wapen|}}} | &amp;nbsp; }}
| breed1     = {{{wapen|}}}

| kop2       = {{#if: {{{lân|}}}{{{aartsbisdom|}}}{{{tsjerkeprovinsje|}}}{{{biskopssit|}}}{{{katedraal|}}}{{{patroanhillige|}}}{{{hiemside|}}} | Basisgegevens }}
| head2_1    = Lân                | item2_1 = {{{lân|}}}
| head2_2    = Aartsbisdom        | item2_2 = {{{aartsbisdom|}}}
| head2_3    = Tsjerkeprovinsje   | item2_3 = {{{tsjerkeprovinsje|}}}
| head2_4    = Biskopssit         | item2_4 = {{{biskopssit|}}}
| head2_5    = Katedraal          | item2_5 = {{{katedraal|}}}
| head2_6    = Patroanhillige     | item2_6 = {{{patroanhillige|}}}
| head2_7    = Hiemside           | item2_7 = {{{hiemside|}}}

| kop3       = {{#if: {{{oprjochting|}}}{{{opheffing|}}}{{{stifter|}}} | Skiednis }}
| head3_1    = Oprjochting        | item3_1 = {{{oprjochting|}}}
| head3_2    = Opheffing          | item3_2 = {{{opheffing|}}}
| head3_3    = Stifter            | item3_3 = {{{stifter|}}}

| kop4       = {{#if: {{{aartsbiskop|}}}{{{biskop|}}} | Hierargy }}
| head4_1    = Aartsbiskop        | item4_1 = {{{aartsbiskop|}}}
| head4_2    = Biskop             | item4_2 = {{{biskop|}}}

| kop5       = {{#if: {{{oerflak|}}}{{{befolking|}}}{{{parochy's|}}}{{{tal katoliken|}}} | Statistyk }}
| head5_1    = Oerflak            | item5_1 = {{{oerflak|}}}
| head5_2    = Befolking          | item5_2 = {{{befolking|}}}
| head5_3    = Wêrfan katolyk     | item5_3 = {{{wêrfan katolyk|}}}
| head5_4    = Dekenaten          | item5_4 = {{{dekenaten|}}}
| head5_5    = Parochy's          | item5_5 = {{{parochy's|}}}
| head5_6    = Tal tsjerken       | item5_6 = {{{tal tsjerken|}}}
| head5_7    = Tal katoliken      | item5_7 = {{{tal katoliken|}}}

| image0     = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0   = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1     = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1   = {{{ôfbyldingstekst3|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinne jo sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks bisdom
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = 
| lân                         = 
| aartsbisdom                 =
| tsjerkeprovinsje            = 
| biskopssit                  = 
| katedraal                   = 
| patroanhillige              = 
| hiemside                    = 
| oprjochting                 = 
| opheffing                   = 
| stifter                     = 
| aartsbiskop                 = 
| biskop                      = 
| oerflak                     = 
| befolking                   = 
| wêrfan katolyk              = 
| dekenaten                   = 
| parochy's                   = 
| tal tsjerken                =
| tal katoliken               =
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}&lt;/pre&gt;
}}
[[Kategory:Ynfoboks Religy|bisdom]]
[[Kategory:Ynfoboks Organisaasje|bisdom]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8lys0wuch5590km0jk77m0yf7auwuph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230059</id>
      <parentid>1230058</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Noch in lytse oanpassing</comment>
      <origin>1230059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3419" sha1="ffp1kds8zkub6441nzxxcsuthg2vw9m" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor    = #FFD700
| kop        = {{{namme|}}}
| image      = {{{ôfbylding|}}}
| caption    = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop2       = {{#if: {{{lân|}}}{{{aartsbisdom|}}}{{{tsjerkeprovinsje|}}}{{{biskopssit|}}}{{{katedraal|}}}{{{patroanhillige|}}}{{{hiemside|}}} | Basisgegevens }}
| head2_1    = Lân                | item2_1 = {{{lân|}}}
| head2_2    = Aartsbisdom        | item2_2 = {{{aartsbisdom|}}}
| head2_3    = Tsjerkeprovinsje   | item2_3 = {{{tsjerkeprovinsje|}}}
| head2_4    = Biskopssit         | item2_4 = {{{biskopssit|}}}
| head2_5    = Katedraal          | item2_5 = {{{katedraal|}}}
| head2_6    = Patroanhillige     | item2_6 = {{{patroanhillige|}}}
| head2_7    = Hiemside           | item2_7 = {{{hiemside|}}}

| kop3       = {{#if: {{{oprjochting|}}}{{{opheffing|}}}{{{stifter|}}} | Skiednis }}
| head3_1    = Oprjochting        | item3_1 = {{{oprjochting|}}}
| head3_2    = Opheffing          | item3_2 = {{{opheffing|}}}
| head3_3    = Stifter            | item3_3 = {{{stifter|}}}

| kop4       = {{#if: {{{aartsbiskop|}}}{{{biskop|}}} | Hierargy }}
| head4_1    = Aartsbiskop        | item4_1 = {{{aartsbiskop|}}}
| head4_2    = Biskop             | item4_2 = {{{biskop|}}}

| kop5       = {{#if: {{{oerflak|}}}{{{befolking|}}}{{{wêrfan katolyk|}}}{{{dekenaten|}}}{{{parochy's|}}}{{{tal tsjerken|}}}{{{tal katoliken|}}} | Statistyk }}
| head5_1    = Oerflak            | item5_1 = {{{oerflak|}}}
| head5_2    = Befolking          | item5_2 = {{{befolking|}}}
| head5_3    = Wêrfan katolyk     | item5_3 = {{{wêrfan katolyk|}}}
| head5_4    = Dekenaten          | item5_4 = {{{dekenaten|}}}
| head5_5    = Parochy's          | item5_5 = {{{parochy's|}}}
| head5_6    = Tal tsjerken       | item5_6 = {{{tal tsjerken|}}}
| head5_7    = Tal katoliken      | item5_7 = {{{tal katoliken|}}}

| head6_1    = {{#if: {{{ôfbylding2|}}} | &lt;hr style=&quot;margin: 0; padding: 0; border: 0; border-top: 1px solid #aaa;&quot;&gt; }} | item6_1 = 

| image0     = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0   = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1     = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1   = {{{ôfbyldingstekst3|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinne jo sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks bisdom
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = 
| lân                         = 
| aartsbisdom                 =
| tsjerkeprovinsje            = 
| biskopssit                  = 
| katedraal                   = 
| patroanhillige              = 
| hiemside                    = 
| oprjochting                 = 
| opheffing                   = 
| stifter                     = 
| aartsbiskop                 = 
| biskop                      = 
| oerflak                     = 
| befolking                   = 
| wêrfan katolyk              = 
| dekenaten                   = 
| parochy's                   = 
| tal tsjerken                =
| tal katoliken               =
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}&lt;/pre&gt;
}}
[[Kategory:Ynfoboks Religy|bisdom]]
[[Kategory:Ynfoboks Organisaasje|bisdom]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ffp1kds8zkub6441nzxxcsuthg2vw9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230060</id>
      <parentid>1230059</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1230060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3431" sha1="h9zmxge17gzhprefbmtd7udreadw9kg" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor    = #FFD700
| kop        = {{{namme|}}}
| image      = {{{ôfbylding|{{{wapen|}}}}}}
| caption    = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop2       = {{#if: {{{lân|}}}{{{aartsbisdom|}}}{{{tsjerkeprovinsje|}}}{{{biskopssit|}}}{{{katedraal|}}}{{{patroanhillige|}}}{{{hiemside|}}} | Basisgegevens }}
| head2_1    = Lân                | item2_1 = {{{lân|}}}
| head2_2    = Aartsbisdom        | item2_2 = {{{aartsbisdom|}}}
| head2_3    = Tsjerkeprovinsje   | item2_3 = {{{tsjerkeprovinsje|}}}
| head2_4    = Biskopssit         | item2_4 = {{{biskopssit|}}}
| head2_5    = Katedraal          | item2_5 = {{{katedraal|}}}
| head2_6    = Patroanhillige     | item2_6 = {{{patroanhillige|}}}
| head2_7    = Hiemside           | item2_7 = {{{hiemside|}}}

| kop3       = {{#if: {{{oprjochting|}}}{{{opheffing|}}}{{{stifter|}}} | Skiednis }}
| head3_1    = Oprjochting        | item3_1 = {{{oprjochting|}}}
| head3_2    = Opheffing          | item3_2 = {{{opheffing|}}}
| head3_3    = Stifter            | item3_3 = {{{stifter|}}}

| kop4       = {{#if: {{{aartsbiskop|}}}{{{biskop|}}} | Hierargy }}
| head4_1    = Aartsbiskop        | item4_1 = {{{aartsbiskop|}}}
| head4_2    = Biskop             | item4_2 = {{{biskop|}}}

| kop5       = {{#if: {{{oerflak|}}}{{{befolking|}}}{{{wêrfan katolyk|}}}{{{dekenaten|}}}{{{parochy's|}}}{{{tal tsjerken|}}}{{{tal katoliken|}}} | Statistyk }}
| head5_1    = Oerflak            | item5_1 = {{{oerflak|}}}
| head5_2    = Befolking          | item5_2 = {{{befolking|}}}
| head5_3    = Wêrfan katolyk     | item5_3 = {{{wêrfan katolyk|}}}
| head5_4    = Dekenaten          | item5_4 = {{{dekenaten|}}}
| head5_5    = Parochy's          | item5_5 = {{{parochy's|}}}
| head5_6    = Tal tsjerken       | item5_6 = {{{tal tsjerken|}}}
| head5_7    = Tal katoliken      | item5_7 = {{{tal katoliken|}}}

| head6_1    = {{#if: {{{ôfbylding2|}}} | &lt;hr style=&quot;margin: 0; padding: 0; border: 0; border-top: 1px solid #aaa;&quot;&gt; }} | item6_1 = 

| image0     = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0   = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1     = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1   = {{{ôfbyldingstekst3|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinne jo sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks bisdom
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = 
| lân                         = 
| aartsbisdom                 =
| tsjerkeprovinsje            = 
| biskopssit                  = 
| katedraal                   = 
| patroanhillige              = 
| hiemside                    = 
| oprjochting                 = 
| opheffing                   = 
| stifter                     = 
| aartsbiskop                 = 
| biskop                      = 
| oerflak                     = 
| befolking                   = 
| wêrfan katolyk              = 
| dekenaten                   = 
| parochy's                   = 
| tal tsjerken                =
| tal katoliken               =
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}&lt;/pre&gt;
}}
[[Kategory:Ynfoboks Religy|bisdom]]
[[Kategory:Ynfoboks Organisaasje|bisdom]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9zmxge17gzhprefbmtd7udreadw9kg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230061</id>
      <parentid>1230060</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Werom set nei de oarspronklike ferzje fan foar hjoed (de feroaringen befoelen net of hiene gefolgen foar de besteande tapassingen). Ik ha in streek tafoege tusken de ynformaasje en in eventueel ta te foegjen kaart ûnder yn de ynfoboks.</comment>
      <origin>1230061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="dupppeowu12rm32ltosmxaa0sq2cuvw" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #faeea0
| kop      = {{{namme|}}}
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1     = {{#if: {{{wapen|}}} | }}
| breed1   = {{{wapen| }}}

| kop2     = Basisgegevens
| head2_1  = Lân               | item2_1 = {{{lân|}}}
| head2_2  = Aartsbisdom       | item2_2 = {{{aartsbisdom|}}}
| head2_3  = Tsjerkeprovinsje  | item2_3 = {{{tsjerkeprovinsje|}}}
| head2_4  = Biskopssit        | item2_4 = {{{biskopssit|}}}
| head2_5  = Katedraal         | item2_5 = {{{katedraal|}}}
| head2_6  = Patroanhillige    | item2_6 = {{{patroanhillige|}}}
| head2_7  = Hiemside          | item2_7 = {{{hiemside|}}}

| kop3     = Skiednis
| head3_1  = Oprjochting       | item3_1 = {{{oprjochting|}}}
| head3_2  = Opheffing         | item3_2 = {{{opheffing|}}}
| head3_3  = Stifter           | item3_3 = {{{stifter|}}}

| kop4     = Hierargy
| head4_1  = Aartsbiskop       | item4_1 = {{{aartsbiskop|}}}
| head4_2  = Biskop            | item4_2 = {{{biskop|}}}

| kop5     = Statistyk
| head5_1  = Oerflak                                 | item5_1 = {{{oerflak|}}}
| head5_2  = Befolking                               | item5_2 = {{{befolking|}}}
| head5_3  = Wêrfan katolyk                          | item5_3 = {{{wêrfan katolyk|}}}
| head5_4  = Dekenaten                               | item5_4 = {{{dekenaten|}}}
| head5_5  = Parochy's                               | item5_5 = {{{parochy's|}}}
| head5_6  = Tal tsjerken                            | item5_6 = {{{tal tsjerken|}}}
| head5_7  = Tal katoliken                           | item5_7 = {{{tal katoliken|}}}

| head6_1    = {{#if: {{{ôfbylding2|}}} | &lt;hr style=&quot;margin: 0; padding: 0; border: 0; border-top: 1px solid #aaa;&quot;&gt; }} | item6_1 = 

| image0   = {{{ôfbylding2|}}}
| caption0 = {{{ôfbyldingstekst2|}}}
| image1   = {{{ôfbylding3|}}}
| caption1 = {{{ôfbyldingstekst3|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinne jo sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Ynfoboks bisdom
| namme                       = 
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = 
| lân                         = 
| aartsbisdom                 =
| tsjerkeprovinsje            = 
| biskopssit                  = 
| katedraal                   = 
| patroanhillige              = 
| hiemside                    = 
| oprjochting                 = 
| opheffing                   = 
| stifter                     = 
| aartsbiskop                 = 
| biskop                      = 
| oerflak                     = 
| befolking                   = 
| wêrfan katolyk              = 
| dekenaten                   = 
| parochy's                   = 
| tal tsjerken                =
| tal katoliken               =
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}&lt;/pre&gt;
}}
[[Kategory:Ynfoboks Religy|bisdom]]
[[Kategory:Ynfoboks Organisaasje|bisdom]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dupppeowu12rm32ltosmxaa0sq2cuvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Sitearje web</title>
    <ns>10</ns>
    <id>171339</id>
    <revision>
      <id>1229957</id>
      <parentid>1138098</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Klaasgroen hat de side [[Berjocht:Cite web]] omneamd ta [[Berjocht:Sitearje web]]: De titel wie noch net yn it Frysk wylst de Hollânske ferzje wol yn it Hollânsk is.</comment>
      <origin>1138098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19106" sha1="2vhs3focc3v279lb6zyt137ss6vv8z9" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{
#if: {{#if: {{{url|}}}{{{URL|}}} | {{#if: {{{titel|}}}{{{title|}}} |1}}}}
  ||&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;Kin [[Berjocht:Cite web]] net brûke, fanwegen ûntbrekkende parameters '''url''' en/of '''titel'''&lt;/span&gt;
}}{{#if: {{{taal|}}}{{{lang|}}}{{{language|}}}
  |{{#ifexist:Berjocht:{{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}|pattern=%-.*$|replace=|plain=false}}
    |{{ {{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}|pattern=%-.*$|replace=|plain=false}} }}
    | {{hidden error|Flater mei [[Berjocht:Cite web]]: taalberjocht net fûn.}}
  }}
}}{{#if: {{{argyfurl|}}}{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}}{{{argyfdatum|}}}{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}}
  | {{#if: {{#if: {{{argyfurl|}}}{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}}| {{#if: {{{argyfdatum|}}}{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}} |1}}}}
    ||&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;Kin [[Berjocht:Cite web]] net brûke, fanwegen ûntbrekkende parameters '''argyfurl''' of '''argyfdatum''' (beide moatte brûkt wurde of gjinien fan beiden)&lt;/span&gt;
}}
}}{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}
  | {{aut|{{#if: {{{auteurkeppeling|}}}{{{authorlink|}}}
    | [[{{{auteurkeppeling|}}}{{{authorlink|}}}|{{#if: {{{efternamme|}}}{{{last|}}}
      | {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{#if: {{{foarnamme|}}}{{{first|}}} | , {{{foarnamme|}}}{{{first|}}} }}
      | {{{auteur|}}}{{{author|}}}
    }}]]
    | {{#if: {{{efternamme|}}}{{{last|}}}
      | {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{#if: {{{foarnamme|}}}{{{first|}}} | , {{{foarnamme|}}}{{{first|}}} }}
      | {{{auteur|}}}{{{author|}}}
    }}
  }}}}
}}{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}
  | {{#if: {{{mei-auteurs|}}}{{{coauthors|}}}| &lt;nowiki&gt;;&lt;/nowiki&gt;&amp;#32;{{aut|{{{mei-auteurs|}}}{{{coauthors|}}} }}}}
}}{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}
  | ,&amp;#32;
}}{{#if:{{{argyfurl|}}}{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}}| {{#Switch:{{{deadeurl|}}}{{{deade-url|}}}{{{deadurl|}}}{{{dead-url|}}}|ja|yes=[{{{archivurl|}}}{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}} {{{titel|}}}{{{title|}}}] |#default = [{{{url|}}}{{{URL|}}} {{{titel|}}}{{{title|}}}] }} | [{{{url|}}}{{{URL|}}} {{{titel|}}}{{{title|}}}]
}}{{#if: {{{formaat|}}}{{{format|}}}
  | &amp;#32;({{{formaat|}}}{{{format|}}})
}}{{#if: {{{wurk|}}}{{{work|}}}{{{webstee|}}}
  | .&amp;#32;''{{{wurk|}}}{{{work|}}}{{{webstee|}}}''
}}{{#if: {{{siden|}}}{{{paginas|}}}{{{pages|}}}
  | &amp;#32;{{{siden|}}}{{{paginas|}}}{{{pages|}}}
}}{{#if: {{{útjouwer|}}}{{{publisher|}}}
  | .&amp;#32;{{{útjouwer|}}}{{{publisher|}}}{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}
    | 
    | {{#if: {{{datum|}}}{{{date|}}}{{{jier|}}}{{{year|}}}{{{moanne|}}}{{{month|}}} || }}
  }}
}}{{#if: {{{datum|}}}{{{date|}}}
    | &amp;#32;({{#dateformat:{{{datum|}}}{{{date|}}}|dmy}})
    | {{#if: {{{jier|}}}{{{year|}}}
      | {{#if: {{{moanne|}}}{{{month|}}}
        | &amp;#32;({{#dateformat:{{{moanne|}}}{{{month|}}} {{{jier|}}}{{{year|}}}|dmy}})
        | &amp;#32;({{#dateformat:{{{jier|}}}{{{year|}}}|dmy}})
      }}
    }}
}}{{#if: {{{argyfdatum|}}}{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}}
  | .&amp;#32;{{#Switch:{{{deadeurl|}}}{{{deade-url|}}}{{{deadurl|}}}{{{dead-url|}}}|ja|yes=Argivearre|#default = [{{{argyfurl|}}}{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}} Argivearre] }} op {{#dateformat:{{{argyfdatum|}}}{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}}|dmy}}
}}{{#if: {{{opropdatum|}}}{{{accessdate|{{{access-date|}}}}}}{{{datumoproppen|}}}{{{opropdatum|}}}
  | .&amp;#32;Oproppen op {{#dateformat:{{{opropdatum|}}}{{{accessdate|{{{access-date|}}}}}}{{{datumoproppen|}}}{{{opropdatum|}}}|dmy}}
}}{{#if:{{{fia|}}}{{{Via|}}}{{{VIA|}}}|&amp;nbsp;– fia {{{fia|}}}{{{Via|}}}{{{VIA|}}}.|.}}{{#if: {{{sitaat|}}}{{{quote|}}}
  | &amp;nbsp;&quot;{{{sitaat|}}}{{{quote|}}}&quot;
}}{{#if: {{{url|}}}{{{URL|}}} ||{{hidden error|Flater mei [[Berjocht:Cite web]]: gjin URL opjûn.}}}}{{#if: {{{titel|}}}{{{title|}}}||{{hidden error|Flater mei [[Berjocht:Cite web]]: gjin titel opjûn.}}}}{{#ifeq: {{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}|pattern=%-.*$|replace=|plain=false}} | {{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}|pattern=%-.*$|replace=|plain=false}} |  | {{hidden error|Flater mei [[Berjocht:Cite web]]: ferkearde taalkoade.}} }}{{#if:{{{oproppenjier|}}}{{{accessyear|}}}{{{oproppenmoannedei|}}}{{{accessmonthday|}}}{{{accessdaymonth|}}}{{{oproppendeimoanne|}}}|[[Kategory:Wikipedy:Test|W]] | {{#if:{{#ifeq:{{{oproppenjier|}}}|{{{oproppenjier|?}}}|x}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{accessyear|}}}|{{{accessyear|?}}}|x}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{oproppenmoannedei|}}}|{{{oproppenmoannedei|?}}}|x}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{accessmonthday|}}}|{{{accessmonthday|?}}}|x}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{accessdaymonth|}}}|{{{accessdaymonth|?}}}|x}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{oproppendeimoanne|}}}|{{{oproppendeimoanne|?}}}|x}}| [[Kategory:Wikipedy:Test|W]] }} }}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

Berjocht foar referinsjes nei boarnen op it ynternet. Brûk dêr't it tapaslik in spesifiker sitearberjocht lykas [[Berjocht:Cite book]], [[Berjocht:Cite news]], [[Berjocht:Cite magazine]] of [[Berjocht:Cite journal]].

== Gebrûk ==
;De meast brûkte foarm by bygelyks nijspublikaasjes&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
:&lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |titel= |auteur= |uitjouwer= |datum= |opropdatum=&lt;/nowiki&gt;{{nowrap|{{LOCALYEAR}}-{{LOCALMONTH}}-{{LOCALDAY2}}}}&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;

Mei koarte útlis (sjoch [[#Ferplichte parameters|foar mear útlis]]):
:&lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |&lt;/nowiki&gt;url=&lt;/kbd&gt;''de keppeling''&lt;kbd&gt; &amp;#124;titel=&lt;/kbd&gt;''de titel fan it nijsberjocht''&lt;kbd&gt; &amp;#124;auteur=&lt;/kbd&gt;''de skriuwer, as er dêrby stiet''&lt;kbd&gt; &amp;#124;útjouwer=&lt;/kbd&gt;''it medium dêr't it berjocht yn útjûn is, bygelyks: ''&lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;[[Ljouwerter Krante]]&lt;/nowiki&gt; &amp;#124;datum=&lt;/kbd&gt;''de datum dêr't it berjocht op skreaun is, bygelyks: ''&lt;kbd&gt;2023-04-12 &amp;#124;opropdatum=&lt;/kbd&gt;''de datum dêrst de side op besocht hast, bygelyks: ''&lt;kbd&gt;{{nowrap|{{LOCALYEAR}}-{{LOCALMONTH}}-{{LOCALDAY2}}}}&lt;nowiki&gt; }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;

;De meast brûkte foarm as der in bytsje oer de skriuwer fan de side bekend is (mei de opropdatum ynfolle)&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
:&lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |titel= |opropdatum=&lt;/nowiki&gt;{{nowrap|{{LOCALYEAR}}-{{LOCALMONTH}}-{{LOCALDAY2}}}}&lt;nowiki&gt; |formaat= |wurk= |útjouwer= }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;

;It gebrûk meitsjen fan de efternamme- en foarnamme-parameters (mei de opropdatum ynfolle)&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
:&lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |titel= |opropdatum=&lt;/nowiki&gt;{{nowrap|{{LOCALYEAR}}-{{LOCALMONTH}}-{{LOCALDAY2}}}}&lt;nowiki&gt; |efternamme= |foarnamme= |auteurkeppeling= |mei-auteurs= |datum= |formaat= |wurk= |útjouwer= |siden= |taal= |argyfurl= |argyfdatum= |deadeurl= |sitaat= }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;

;It gebrûk meitsjen fan de auteur-parameter (mei opropdatum ynfolle)&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
:&lt;kbd&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |titel= |opropdatum=&lt;/nowiki&gt;{{nowrap|{{LOCALYEAR}}-{{LOCALMONTH}}-{{LOCALDAY2}}}}&lt;nowiki&gt; |auteur= |auteurkeppeling= |mei-auteurs= |datum= |formaat= |wurk= |útjouwer= |siden= |taal= |argyfurl= |argyfdatum= |deadeurl= |sitaat= }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/kbd&gt;

;Alle parameters (fertikaal formaat)&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
&lt;pre&gt;{{Cite web
| url            = 
| titel          = 
| opropdatum     = 
| auteur         = 
| efternamme     = 
| foarnamme      = 
| auteurkeppeling= 
| mei-auteurs    = 
| datum          = 
| formaat        = 
| wurk           = 
| útjouwer       = 
| siden          = 
| taal           = 
| argyfurl       = 
| argyfdatum     = 
| deadeurl       = 
| fia            =
| sitaat         = 
}}&lt;/pre&gt;

of (horizontaal formaat)

&lt;pre&gt;{{Cite web | url= | titel= | opropdatum= | auteur= | efternamme= | foarnamme= | auteurkeppeling= | mei-auteurs= | datum= | formaat= | wurk= | útjouwer= | siden= | taal= | argyfurl= | argyfdatum= | deadeurl= | fia= | sitaat= }}&lt;/pre&gt;

=== Koarte foarm (fertikaal formaat) ===
&lt;pre&gt;
{{Cite web
| url               = 
| titel             = 
| opropdatum        = 
| auteur            = 
| auteurkeppeling   = 
| mei-auteurs       = 
| datum             = 
}}&lt;/pre&gt;

of (horizontaal formaat)

&lt;pre&gt;{{Cite web |url = |titel = |opropdatum = |auteur=  |auteurkeppeling = |mei-auteurs = |datum = }}&lt;/pre&gt;

=== Ferplichte parameters ===
* '''url''': It webstee (URL) fan de side.
* '''titel''': De titel fan de side.

=== Net-ferplichte parameters ===
* '''auteur''': De namme fan de skriuwer.
** '''efternamme''' en '''foarnamme''': Ynstee fan de parameter &lt;kbd&gt;'''auteur'''&lt;/kbd&gt;. Mei-inoar te brûken om de auteur oan te jaan as &quot;efternamme, foarnamme&quot;.
** '''auteurkeppeling''': De titel fan it Wikipedy-artikel fan de skriuwer. Mei-inoar met &lt;kbd&gt;'''auteur'''&lt;/kbd&gt; of mei &lt;kbd&gt;'''efternamme'''&lt;/kbd&gt; en &lt;kbd&gt;'''foarnamme'''&lt;/kbd&gt; te brûken om nei it krekte artikel te keppeljen. Wurket net mei URL's.
** '''mei-auteurs''': Makket it mooglik en foegje noch mear skriuwers ta.
* '''opropdatum''': De datum dêr't de side op besocht waard, bygelyks &lt;code&gt;opropdatum={{nowrap|{{LOCALYEAR}}-{{LOCALMONTH}}-{{LOCALDAY2}}}}&lt;/code&gt;.
* '''datum''': De datum fan de publikaasje, bygelyks &lt;code&gt;datum=2016-07-17&lt;/code&gt;
* '''formaat''': It formaat, of it moat net in gewoane webside (HTML) wêze, bygelyks &lt;code&gt;formaat=pdf&lt;/code&gt;.
* '''wurk''': De namme fan it wurk, as de side part fan in grutter wurk is. It domein fan de webside yn de url kin by dy parameter neamd wurde, sa't de lêzer útdruklik it domein sjen kin ear't derop klikt wurdt. By kranten op ynternet kinne jo de domeinnamme ynfieren, bygelyks lc.nl, by papieren kranten, tydskriften ensfth sette jo hjir de namme fan de krante of it tydskrift. Eventueel as wikilink, bgelyks &lt;code&gt;werk=lc.nl&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Ljouwerter Krante]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
* '''útjouwer''': De namme fan de útjouwer, as dy der is. Eventueel as wikilink, bgelyks &lt;code&gt;útjouwer=Utjouwerij Huppeldepup&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Utgeverij Kontakt]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[DPG Media]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
* '''siden''': De sidenûmers dêr't de sitaat út fuorthelle waard (net it totale tal sien!), bygelyks &lt;code&gt;siden=side 5&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;siden=siden. 5–7&lt;/code&gt; foar de earste en eventueel de lêste side. Dit is tige handich foar itt [[Portable Document Format|pdf]]-formaat, dêr't it mooglik by is en klik fuortendaliks nei de earste side troch &lt;code&gt;#page=''sidenûmer''&lt;/code&gt; oan 'e ein fan de URL te plakken: &lt;!--
--&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;siden=[https://www.example.com/file.pdf#page=123 side 123]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Foar websiden kin nei in beskaat part ferwiisd wurde, bygelyks &lt;code&gt;siden=Skiednis&lt;/code&gt;.
* '''taal''': De taal fan de publikaasje, bygelyks &lt;code&gt;taal=fr&lt;/code&gt;. Brûk altyd de [[Kategory:Berjochten ISO-639|twa- of trijeletterige taalkoade]] neffens [[ISO 639]].
* '''argyfurl''': De URL fan de lokaasje dêr't in argivearre ferzje fan de side fûn wurde kin. De parameter &lt;kbd&gt;'''argyfdatum'''&lt;/kbd&gt; is ferplichte as dy parameter brûkt wurdt. Foar it oanmeitsjen fan in argyfurl sjoch [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citing%20sources hjir].
* '''argyfdatum''': De datum dêr't de side argvearre waard, bygelyks &lt;code&gt;argyfdatum=2020-06-07&lt;/code&gt;. De parameter &lt;kbd&gt;'''argyfurl'''&lt;/kbd&gt; is dan ek ferplichte.
* '''deadeurl''': Set de wearde fan dat fjild op &lt;kbd&gt;ja&lt;/kbd&gt; as de oarspronklike keppeling 'dea' is, de oarspronklike url wurdt dan net mear oanjûn. Leech litte salang't de keppeling wurket.
* '''sitaat''': It beskate sitaat fan de side.
* '''fia''': De side fia hokker de ynformaasje ûntsletten wurdt, as dat net de oarspronklike útjouwer is, lykas bygelyks Delpher.

== Foarbylden ==
;Guon standertfoarbylden&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|auteur=Jansma, Jan
|titel=My Favorite Things Part II
|útjouwer=Open Publishing
|datum=2005-04-30
|wurk=Encyclopedia of Things
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |auteur=Jansma, Jan |titel=My Favorite Things Part II |útjouwer=Open Publishing |datum=2005-04-30|wurk=Encyclopedia of Things |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07}}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|auteur=Jansma, Jan
|titel=My Favorite Things Part II
|datum=2005-04-30
|wurk=Encyclopedia of Things
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |auteur=Jansma, Jan |titel=My Favorite Things Part II |datum=2005-04-30 |wurk=Encyclopedia of Things |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07}}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|auteur=Jansma, Jan
|titel=My Favorite Things Part II
|datum=2005-04-30
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |auteur=Jansma, Jan |titel=My Favorite Things Part II |datum=2005-04-30 |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07}}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|auteur=Jansma, Jan
|titel=My Favorite Things Part II
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |auteur=Jansma, Jan |titel=My Favorite Things Part II |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07}}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|titel=My Favorite Things Part II
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |titel=My Favorite Things Part II |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07}}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|url=https://www.nfl.com/fans/
|titel=Digest of Rules
|útjouwer=National Football League
|opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |url=https://www.nfl.com/fans/
|titel=Digest of Rules |útjouwer=National Football League |opropdatum=2020-08-07}}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|auteur=Mariam Abdallah
|titel=Over freelance werken als auteur
|útjouwer=PayWall Publishing
|datum=2022-01-11
|wurk=Platform voor freelance auteurs
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2022-01-21
|sitaat=Het is belangrijk auteurs en platforms te betalen voor hun werk
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |auteur=Mariam Abdallah |titel=Over freelance werken als auteur |útjouwer=PayWall Publishing |datum=2022-01-11 |wurk=Platform voor freelance auteurs |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2022-01-21 |sitaat=Het is belangrijk auteurs en platforms te betalen voor hun werk}}

;Mei formaat&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|titel=List of psychotropic substances under international control
|útjouwer=International Narcotics Control Board
|url=https://www.incb.org/pdf/e/list/green.pdf
|formaat=pdf
|opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt; → {{Cite web
|titel=List of psychotropic substances under international control
|útjouwer=International Narcotics Control Board |url=https://www.incb.org/pdf/e/list/green.pdf
|formaat=pdf |bezochtdatum=2020-08-07}}

;Mei taal&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|auteur=Joliet, François
|titel=Honi soit qui mal y pense
|datum=2005-04-30
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2020-08-07
|taal=fr
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |auteur=Joliet, François |titel=Honi soit qui mal y pense |datum=2005-04-30 |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07|taal=fr}}

;Mei-auteurs&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |foarnamme=Jan |efternamme=Jansma |mei-auteurs=Smith, Peter; Smythe, Jim |titel=My Favorite Things Part II |útjouwer=Open Publishing |datum=2005-04-30 |wurk=Encyclopedia of Things |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07 
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web |foarnamme=Jan |efternamme=Jansen |mei-auteurs=Smith, Peter; Smythe, Jim |titel=My Favorite Things Part II | útjouwer=Open Publishing | datum=2005-04-30 | wurk=Encyclopedia of Things | url=https://www.example.com/ | opropdatum=2020-08-07}}

;Gjin auteur&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |titel=My Favorite Things Part II |útjouwer=Open Publishing |datum=2005-04-30 |wurk=Encyclopedia of Things |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web | titel=My Favorite Things Part II | útjouwer=Open Publishing | datum=2005-04-30 | wurk=Encyclopedia of Things | url=https://www.example.com/ | opropdatum=2020-08-07}}

;Gjin auteur, gjin útjouwer&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |titel=My Favorite Things Part II |datum=2005-04-30 |wurk=Encyclopedia of Things |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-08-07
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web | titel=My Favorite Things Part II | datum=2005-04-30 | wurk=Encyclopedia of Things | url=https://www.example.com/ | opropdatum=2020-08-07}}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |titel=My Favorite Things Part II |datum=2005-04-30 |url=https://www.example.com/ |opropdatum=2020-07-05}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web | titel=My Favorite Things Part II | datum=2005-04-30 | url=https://www.example.com/ | opropdatum=2020-07-05 }}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|titel=List of psychotropic substances under international control
|datum=2005-04-30
|url=https://www.incb.org/pdf/e/list/green.pdf
|formaat=pdf
|opropdatum=2020-08-07
|taal=grc 
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt; → {{Cite web
|titel=List of psychotropic substances under international control |datum=2005-04-30
|url=https://www.incb.org/pdf/e/list/green.pdf |formaat=pdf |opropdatum=2020-08-07
|taal=grc}}

;Mei argyfurl en argyfdatum, foar siden dy't net mear bestean dochs wol argivearre binne&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|titel=List of psychotropic substances under international control
|datum=2005-04-30
|url=https://www.incb.org/pdf/e/list/green.pdf
|formaat=pdf
|opropdatum=2020-08-07
|argyfurl=https://www.archive.org/2005-09-11/www.incb.org/pdf/e/list/green.pdf
|argyfdatum=2005-11-11
|deadeurl=ja}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt; → {{Cite web
|titel=List of psychotropic substances under international control
|datum=2005-04-30
|url=https://www.incb.org/pdf/e/list/green.pdf
|formaat=pdf
|opropdatum=2020-08-07
|argyfurl=https://www.archive.org/2005-09-11/www.incb.org/pdf/e/list/green.pdf
|argyfdatum=2005-11-11
|deadeurl=ja}}

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web
|url=https://joanjettbadrep.com/cgi-bin/fullStory.cgi?archive=currnews&amp;story=20060405-01shore.htm
|titel=Interview with Maggie Downs
|datum=2006-03-31 
|útjouwer=The Desert Sun
|argyfurl=https://72.14.207.104/search?q=cache:JAxf4v-pQmgJ:joanjettbadrep.com/cgi-bin/fullStory.cgi%3Farchive%3Dcurrnews%26story%3D20060405-01shore.htm
|argyfdatum=2006-04-26
|deadeurl= 
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt; → {{Cite web
|url=https://joanjettbadrep.com/cgi-bin/fullStory.cgi?archive=currnews&amp;story=20060405-01shore.htm
|titel=Interview with Maggie Downs
|datum=2006-03-31 
|útjouwer=The Desert Sun
|argyfurl=https://72.14.207.104/search?q=cache:JAxf4v-pQmgJ:joanjettbadrep.com/cgi-bin/fullStory.cgi%3Farchive%3Dcurrnews%26story%3D20060405-01shore.htm
|argyfdatum=2006-04-26
|deadeurl= }}

;Mei sitaat&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Citeer web
|titel=My Favorite Things Part II
|wurk=Encyclopedia of Things
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2020-08-07
|sitaat=Lorem ipsum dolor.
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;→ {{Cite web
|titel=My Favorite Things Part II
|wurk=Encyclopedia of Things
|url=https://www.example.com/
|opropdatum=2020-08-07
|sitaat=Lorem ipsum dolor.
}}


[[Kategory:Berjochten boarne]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vhs3focc3v279lb6zyt137ss6vv8z9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Sitearje tydskrift</title>
    <ns>10</ns>
    <id>171366</id>
    <revision>
      <id>1229961</id>
      <parentid>1138099</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Klaasgroen hat de side [[Berjocht:Cite magazine]] omneamd ta [[Berjocht:Sitearje tiidskrift]]: Tiid foar in Fryske fariant</comment>
      <origin>1138099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5430" sha1="4lnzckrm4v7rc3dtrygusuiqk3qfmci" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; id=&quot;
{{Sfnref|{{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}|{{{last2|}}}|{{{last3|}}}|{{{last4|}}}|{{#if:{{{jaar|}}}{{{year|}}}|{{{jaar|}}}{{{year|}}}|{{#invoke:string|match|{{{datum|}}}{{{date|}}}|%d%d%d%d|ignore_errors=true}}}}}}
&quot;&gt;&lt;!--
TAAL
--&gt;{{#if:{{{taal|}}}{{{lang|}}}{{{language|}}}
|{{#switch:{{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}
  |{{#ifexist:sjabloon:{{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}|pattern=%-.*$|replace=|plain=false}}
    |{{ {{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}|pattern=%-.*$|replace=|plain=false}} }}
}} }} }}&lt;!--
AUTEUR
--&gt;{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}
  | {{aut|{{#if: {{{auteurkeppeling|}}}{{{authorlink|}}}
    | [[{{{auteurkeppeling|}}}{{{authorlink|}}}|{{#if: {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}
      | {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}{{#if: {{{foarnamme|}}}{{{first|}}}{{{first1|}}}{{{2|}}} | , {{{foarnamme|}}}{{{first|}}}{{{first1|}}}{{{2|}}} }}
      | {{{auteur|}}}{{{author|}}}
    }}]]
    | {{#if: {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}
      | {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}{{#if: {{{foarnamme|}}}{{{first|}}}{{{first1|}}}{{{2|}}} | , {{{foarnamme|}}}{{{first|}}}{{{first1|}}}{{{2|}}} }}
      | {{{auteur|}}}{{{author|}}}
    }}
  }}}}
}}{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}
  | {{#if: {{{mei-auteurs|}}}{{{coauthors|}}}| &lt;nowiki&gt;,&lt;/nowiki&gt;&amp;#32;{{aut|{{{mei-auteurs|}}}{{{coauthors|}}} }}}}{{aut|{{#if: {{{3|}}}{{{last2|}}}|, {{{3|}}}{{{last2|}}}, {{{4|}}}{{{first2|}}}|}}{{#if: {{{5|}}}{{{last3|}}}|, {{{5|}}}{{{last3|}}}, {{{6|}}}{{{first3|}}}|}}{{#if: {{{7|}}}{{{last4|}}}|, {{{7|}}}{{{last4|}}}, {{{8|}}}{{{first4|}}}|}}{{#if: {{{9|}}}{{{last5|}}}|, {{{9|}}}{{{last5|}}}, {{{10|}}}{{{first5|}}} |}} }}
}}{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}
  |&amp;#32;}}&lt;!--
DATUM
--&gt; {{#if:{{{datum|}}}{{{date|}}} | ({{#dateformat:{{{datum|}}}{{{date|}}}|dmy}}) |{{Error|Fout! Gjin datum jûn.}}}}.&amp;nbsp;&lt;!--
TITEL en URL
--&gt;{{#if:{{{titel|}}}{{{title|}}} | &lt;cite&gt;{{#if: {{{url|}}}{{{URL|}}} | [{{#if:{{{argyfurl|}}}{{{archiveurl|}}}| {{#switch:{{{deadeurl|}}}{{{deade-url|}}}{{{deadurl|}}}{{{dead-url|}}}|ja|yes={{{argyfurl|}}}{{{archiveurl|}}}|#default={{{url|}}}{{{URL|}}} }}|{{{url|}}}{{{URL|}}} }} {{{titel|}}}{{{title|}}}] | {{{titel|}}}{{{title|}}} }}&lt;/cite&gt; | {{Error|Flater! Gjin titel jûn.}} }}&lt;!--
TYDSKRIFT
--&gt;. ''{{#if:{{{tydskrift|}}}{{{magazine|}}}|{{{tydskrift|}}}{{{magazine|}}}|{{Error|Flater! Gjin tydskrift jûn.}}}}'' {{{searje|}}} {{#if:{{{jiergong|}}}{{{volume|}}}|{{{jiergong|}}}{{{volume|}}}}}{{#if:{{{nûmer|}}}{{{issue|}}}|&amp;nbsp;({{{nûmer|}}}{{{issue|}}})|}}{{#if:{{{side|}}}{{{pages|}}}{{{siden|}}}|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;{{{side|}}}{{{pages|}}}{{{siden|}}}|}}&lt;!--
KEPPELINGS OM UTENS
--&gt;{{#if: {{{issn|}}}
  |. [[International Standard Serial Number|ISSN]]:[https://worldcat.org/issn/{{{issn}}} {{{issn}}}]
}}{{#if: {{{pmid|}}}
  |. [[PubMed|PMID]]: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/{{{pmid}}} {{{pmid}}}]
}}{{#if: {{{pmc|}}}
  |. [[PubMed Central|PMC]]: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC{{{pmc}}} {{{pmc}}}]
}}{{#if:{{{doi|}}}
  |.&amp;nbsp;[[Digital object identifier|DOI]]:[https://dx.doi.org/{{{doi|}}} {{{doi|}}}].
}}{{#if: {{{sitaat|{{{quote|}}}}}}
  | &amp;nbsp;&quot;{{{sitaat|{{{quote|}}}}}}&quot;
}}&lt;/span&gt;{{#if: {{{titel|}}}{{{title|}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

Foar referinsjes nei tydskriften. Brûk dêr't it tapaslik in spesifiker sitearberjocht lykas [[Berjocht:Cite web]] [[Berjocht:Cite book]], [[Berjocht:Cite news]] of [[Berjocht:Cite journal]].

== Gebrûk ==
Dit berjocht makket it mooglik en ferwiis nei in artile yn in tydskrift op in unifoarme manier. Dat giet sa:

&lt;pre&gt;
{{Cite magazine
|efternamme=Jansa|foarnamme=S.A.|mei-auteurs=Barker, K.F., Heaney, L.R.
|datum=2006
|url=https://www.ingentaconnect.com/content/tandf/usyb/2006/00000055/00000001/art00006
|titel=The pattern and timing of diversification of Philippine endemic rodents: Evidence from mitochondrial and nuclear gene sequences
|tydskrift=Systematic Biology
|jiergong=55
|nûmer=1
|side=73-88
|taal=en
|doi=10.1080/10635150500431254}}
&lt;/pre&gt;

*{{Cite magazine|efternamme=Jansa|foarnamme=S.A.|mei-auteurs=Barker, K.F., Heaney, L.R.|datum=2006|url=https://www.ingentaconnect.com/content/tandf/usyb/2006/00000055/00000001/art00006|titel=The pattern and timing of diversification of Philippine endemic rodents: Evidence from mitochondrial and nuclear gene sequences|tydskrift=Systematic Biology|jiergong=55|nûmer=1|side=73–88|taal=en|doi=10.1080/10635150500431254}}

== Koade ==
=== Fertikaal formaat ===
&lt;pre&gt;{{Cite magazine
| efternamme=
| foarnamme=
| mei-auteurs=
| auteur=
| auteurkeppeling=
| datum=
| url=
| argyfurl=
| deadeurl=
| titel=
| tydskrift=
| jiergong=
| searje=
| nûmer=
| side=
| taal=
| doi=
| pmid=
| pmc=
| issn=
| sitaat=
}}&lt;/pre&gt;

Der kinne oant maksimaal 5 auteurs mei foar- en efternamme opjûn wurde (efternamme earst) op de manier alhiel boppe oanjûn of mei
&lt;pre&gt;| 1=efternamme1
| 2=foarnamme1
| 3=efternamme2
| ensfth., oant
| 10=foarnamme5
&lt;/pre&gt;

=== Horizontaal formaat ===
&lt;pre&gt;
{{Cite magazine |efternamme= |foarnamme= |datum= |url= |titel= |tydskrift= |jiergong= |nûmer= |side= }}
&lt;/pre&gt;


[[Kategory:Berjochten boarne]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lnzckrm4v7rc3dtrygusuiqk3qfmci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229963</id>
      <parentid>1229961</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Klaasgroen hat de side [[Berjocht:Sitearje tiidskrift]] omneamd ta [[Berjocht:Sitearje tydskrift]]: Staveringsflater yn 'e titel</comment>
      <origin>1138099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5430" sha1="4lnzckrm4v7rc3dtrygusuiqk3qfmci" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; id=&quot;
{{Sfnref|{{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}|{{{last2|}}}|{{{last3|}}}|{{{last4|}}}|{{#if:{{{jaar|}}}{{{year|}}}|{{{jaar|}}}{{{year|}}}|{{#invoke:string|match|{{{datum|}}}{{{date|}}}|%d%d%d%d|ignore_errors=true}}}}}}
&quot;&gt;&lt;!--
TAAL
--&gt;{{#if:{{{taal|}}}{{{lang|}}}{{{language|}}}
|{{#switch:{{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}
  |{{#ifexist:sjabloon:{{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}|pattern=%-.*$|replace=|plain=false}}
    |{{ {{#invoke:String|replace|source={{lc:{{{taal|{{{lang|{{{language|}}}}}}}}}}}|pattern=%-.*$|replace=|plain=false}} }}
}} }} }}&lt;!--
AUTEUR
--&gt;{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}
  | {{aut|{{#if: {{{auteurkeppeling|}}}{{{authorlink|}}}
    | [[{{{auteurkeppeling|}}}{{{authorlink|}}}|{{#if: {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}
      | {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}{{#if: {{{foarnamme|}}}{{{first|}}}{{{first1|}}}{{{2|}}} | , {{{foarnamme|}}}{{{first|}}}{{{first1|}}}{{{2|}}} }}
      | {{{auteur|}}}{{{author|}}}
    }}]]
    | {{#if: {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}
      | {{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}{{#if: {{{foarnamme|}}}{{{first|}}}{{{first1|}}}{{{2|}}} | , {{{foarnamme|}}}{{{first|}}}{{{first1|}}}{{{2|}}} }}
      | {{{auteur|}}}{{{author|}}}
    }}
  }}}}
}}{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}{{{1|}}}
  | {{#if: {{{mei-auteurs|}}}{{{coauthors|}}}| &lt;nowiki&gt;,&lt;/nowiki&gt;&amp;#32;{{aut|{{{mei-auteurs|}}}{{{coauthors|}}} }}}}{{aut|{{#if: {{{3|}}}{{{last2|}}}|, {{{3|}}}{{{last2|}}}, {{{4|}}}{{{first2|}}}|}}{{#if: {{{5|}}}{{{last3|}}}|, {{{5|}}}{{{last3|}}}, {{{6|}}}{{{first3|}}}|}}{{#if: {{{7|}}}{{{last4|}}}|, {{{7|}}}{{{last4|}}}, {{{8|}}}{{{first4|}}}|}}{{#if: {{{9|}}}{{{last5|}}}|, {{{9|}}}{{{last5|}}}, {{{10|}}}{{{first5|}}} |}} }}
}}{{#if: {{{auteur|}}}{{{author|}}}{{{efternamme|}}}{{{last|}}}{{{last1|}}}
  |&amp;#32;}}&lt;!--
DATUM
--&gt; {{#if:{{{datum|}}}{{{date|}}} | ({{#dateformat:{{{datum|}}}{{{date|}}}|dmy}}) |{{Error|Fout! Gjin datum jûn.}}}}.&amp;nbsp;&lt;!--
TITEL en URL
--&gt;{{#if:{{{titel|}}}{{{title|}}} | &lt;cite&gt;{{#if: {{{url|}}}{{{URL|}}} | [{{#if:{{{argyfurl|}}}{{{archiveurl|}}}| {{#switch:{{{deadeurl|}}}{{{deade-url|}}}{{{deadurl|}}}{{{dead-url|}}}|ja|yes={{{argyfurl|}}}{{{archiveurl|}}}|#default={{{url|}}}{{{URL|}}} }}|{{{url|}}}{{{URL|}}} }} {{{titel|}}}{{{title|}}}] | {{{titel|}}}{{{title|}}} }}&lt;/cite&gt; | {{Error|Flater! Gjin titel jûn.}} }}&lt;!--
TYDSKRIFT
--&gt;. ''{{#if:{{{tydskrift|}}}{{{magazine|}}}|{{{tydskrift|}}}{{{magazine|}}}|{{Error|Flater! Gjin tydskrift jûn.}}}}'' {{{searje|}}} {{#if:{{{jiergong|}}}{{{volume|}}}|{{{jiergong|}}}{{{volume|}}}}}{{#if:{{{nûmer|}}}{{{issue|}}}|&amp;nbsp;({{{nûmer|}}}{{{issue|}}})|}}{{#if:{{{side|}}}{{{pages|}}}{{{siden|}}}|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;&amp;nbsp;{{{side|}}}{{{pages|}}}{{{siden|}}}|}}&lt;!--
KEPPELINGS OM UTENS
--&gt;{{#if: {{{issn|}}}
  |. [[International Standard Serial Number|ISSN]]:[https://worldcat.org/issn/{{{issn}}} {{{issn}}}]
}}{{#if: {{{pmid|}}}
  |. [[PubMed|PMID]]: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/{{{pmid}}} {{{pmid}}}]
}}{{#if: {{{pmc|}}}
  |. [[PubMed Central|PMC]]: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC{{{pmc}}} {{{pmc}}}]
}}{{#if:{{{doi|}}}
  |.&amp;nbsp;[[Digital object identifier|DOI]]:[https://dx.doi.org/{{{doi|}}} {{{doi|}}}].
}}{{#if: {{{sitaat|{{{quote|}}}}}}
  | &amp;nbsp;&quot;{{{sitaat|{{{quote|}}}}}}&quot;
}}&lt;/span&gt;{{#if: {{{titel|}}}{{{title|}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

Foar referinsjes nei tydskriften. Brûk dêr't it tapaslik in spesifiker sitearberjocht lykas [[Berjocht:Cite web]] [[Berjocht:Cite book]], [[Berjocht:Cite news]] of [[Berjocht:Cite journal]].

== Gebrûk ==
Dit berjocht makket it mooglik en ferwiis nei in artile yn in tydskrift op in unifoarme manier. Dat giet sa:

&lt;pre&gt;
{{Cite magazine
|efternamme=Jansa|foarnamme=S.A.|mei-auteurs=Barker, K.F., Heaney, L.R.
|datum=2006
|url=https://www.ingentaconnect.com/content/tandf/usyb/2006/00000055/00000001/art00006
|titel=The pattern and timing of diversification of Philippine endemic rodents: Evidence from mitochondrial and nuclear gene sequences
|tydskrift=Systematic Biology
|jiergong=55
|nûmer=1
|side=73-88
|taal=en
|doi=10.1080/10635150500431254}}
&lt;/pre&gt;

*{{Cite magazine|efternamme=Jansa|foarnamme=S.A.|mei-auteurs=Barker, K.F., Heaney, L.R.|datum=2006|url=https://www.ingentaconnect.com/content/tandf/usyb/2006/00000055/00000001/art00006|titel=The pattern and timing of diversification of Philippine endemic rodents: Evidence from mitochondrial and nuclear gene sequences|tydskrift=Systematic Biology|jiergong=55|nûmer=1|side=73–88|taal=en|doi=10.1080/10635150500431254}}

== Koade ==
=== Fertikaal formaat ===
&lt;pre&gt;{{Cite magazine
| efternamme=
| foarnamme=
| mei-auteurs=
| auteur=
| auteurkeppeling=
| datum=
| url=
| argyfurl=
| deadeurl=
| titel=
| tydskrift=
| jiergong=
| searje=
| nûmer=
| side=
| taal=
| doi=
| pmid=
| pmc=
| issn=
| sitaat=
}}&lt;/pre&gt;

Der kinne oant maksimaal 5 auteurs mei foar- en efternamme opjûn wurde (efternamme earst) op de manier alhiel boppe oanjûn of mei
&lt;pre&gt;| 1=efternamme1
| 2=foarnamme1
| 3=efternamme2
| ensfth., oant
| 10=foarnamme5
&lt;/pre&gt;

=== Horizontaal formaat ===
&lt;pre&gt;
{{Cite magazine |efternamme= |foarnamme= |datum= |url= |titel= |tydskrift= |jiergong= |nûmer= |side= }}
&lt;/pre&gt;


[[Kategory:Berjochten boarne]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lnzckrm4v7rc3dtrygusuiqk3qfmci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kristus-Keningtsjerke (Antwerpen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172894</id>
    <revision>
      <id>1230047</id>
      <parentid>1146020</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt</comment>
      <origin>1230047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="el1q162w7mh56srdt3u6hq29qaty3g6" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Kristus-Keningtsjerke
| ôfbylding                   = Antwerpen Christus Koningkerk 1.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = {{Flagge BE}} [[Belgje]]
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Flag of Antwerp (City).svg|border|20px]] Antwerpen
| adres                       = Louis Straussstraat 1
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|51_11_13.53_N_4_23_28.92_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|51° 11' N 4° 23' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                      = [[Bisdom Antwerpen|Antwerpen]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = [[Feest fan Kristus Kening|Kristus-Kening]]
| status                      =
| arsjitekt                   = Jos Smolderen
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 1928-1930
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[Art deco]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| webside                     = 
| mapname                     = Antwerpen
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 51  
| lat_min                     = 11
| lat_sec                     = 13.53
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4
| lon_min                     = 23
| lon_sec                     = 28.92
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Kristus-Keningtsjerke''' is in [[parochytsjerke]] yn 'e wyk Kiel fan 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Antwerpen]]. De monumintale tsjerke stiet oan 'e Louis Straussstrjitte yn it sintrum fan 'e wrâldútstalling fan 1930.

== Skiednis ==
De tsjerke tsjinne by de wrâldútstalling as museum foar de Flaamske keunst. Dêrnei waard it gebou in parochytsjerke. It gebou waard ûntwurpen troch Jos Smolderen yn in moderne romaansk-byzantynske styl en waard tusken 1928-1930 boud. 
[[Ofbyld:Antwerpen-Kiel, Christus-Koning (Innenansicht) (1).jpg|thumb|left|''Ynterieur.'']]
Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] hat de tsjerke slim te lijen hân, sadat de oarspronklike ramen fan it gebou net mear oanwêzich binne. De hjoeddeiske ramen binne fan Armand Calders en fan nei de oarloch.  

De toer is yn 1975 ynkoarte mei't de oarspronklike bekroaning brekfallich waard.  

Sûnt 1988 is it gebou in beskerme gebou.

== Oargels ==
It oargel waard yn 1930 troch Klais út Bonn boud. Dêrnjonken hat de tsjerke ek in [[koeroargel]] fan 'e Dútske oargelbouwer Stevens.  
== Keppeling om utens ==
* [https://www.kristus-koning.org/archiefKlais/ Ynformaasje oargel]

{{DEFAULTSORT:Kristus Keningtsjerke, Antwerpen}}
[[Kategory:Bouwurk yn Antwerpen]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Belgje]]
[[Kategory:Bouwurk út 1930]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Antwerpen]]</text>
      <sha1>el1q162w7mh56srdt3u6hq29qaty3g6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230049</id>
      <parentid>1230047</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>kt feroare.</comment>
      <origin>1230049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="58u3j2l80mz1fhokc38x8menfad6tsh" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                       = Kristus-Keningtsjerke
| ôfbylding                   = Antwerpen Christus Koningkerk 1.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = {{Flagge BE}} [[Belgje]]
| bestjoerlike ienheid 1      = 
| namme bestjoerlike ienheid 1= 
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Flag of Antwerp (City).svg|border|20px]] Antwerpen
| adres                       = Louis Straussstraat 1
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|51_11_13.53_N_4_23_28.92_E_scale:12500_type:landmark_region:BE|51° 11' N 4° 23' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                      = [[Bisdom Antwerpen|Antwerpen]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = [[Feest fan Kristus Kening|Kristus-Kening]]
| status                      =
| arsjitekt                   = Jos Smolderen
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 1928-1930
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[Art deco]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| webside                     = 
| mapname                     = Antwerpen
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 51  
| lat_min                     = 11
| lat_sec                     = 13.53
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4
| lon_min                     = 23
| lon_sec                     = 28.92
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''Kristus-Keningtsjerke''' is in [[parochytsjerke]] yn 'e wyk Kiel fan 'e [[Belgje|Belgyske]] stêd [[Antwerpen]]. De monumintale tsjerke stiet oan 'e Louis Straussstrjitte yn it sintrum fan 'e wrâldútstalling fan 1930.

== Skiednis ==
De tsjerke tsjinne by de wrâldútstalling as museum foar de Flaamske keunst. Dêrnei waard it gebou in parochytsjerke. It gebou waard ûntwurpen troch Jos Smolderen yn in moderne romaansk-byzantynske styl en waard tusken 1928-1930 boud. 
[[Ofbyld:Antwerpen-Kiel, Christus-Koning (Innenansicht) (1).jpg|thumb|left|''Ynterieur.'']]
Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] hat de tsjerke slim te lijen hân, sadat de oarspronklike ramen fan it gebou net mear oanwêzich binne. De hjoeddeiske ramen binne fan Armand Calders en fan nei de oarloch.  

De toer is yn 1975 ynkoarte mei't de oarspronklike bekroaning brekfallich waard.  

Sûnt 1988 is it gebou in beskerme gebou.

== Oargels ==
It oargel waard yn 1930 troch Klais út Bonn boud. Dêrnjonken hat de tsjerke ek in [[koeroargel]] fan 'e Dútske oargelbouwer Stevens.  
== Keppeling om utens ==
* [https://www.kristus-koning.org/archiefKlais/ Ynformaasje oargel]

{{DEFAULTSORT:Kristus Keningtsjerke, Antwerpen}}
[[Kategory:Bouwurk yn Antwerpen]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje]]
[[Kategory:Bouwurk út 1930]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Antwerpen]]</text>
      <sha1>58u3j2l80mz1fhokc38x8menfad6tsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Roemeenske filmstudio</title>
    <ns>14</ns>
    <id>173130</id>
    <revision>
      <id>1230003</id>
      <parentid>1146987</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>- typfl</comment>
      <origin>1230003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="2rku5ewu72ikakoabg33zhpe48q2okh" xml:space="preserve">[[Kategory:Roemeenske studio|Filmstudio]]
[[Kategory:Filmstudio]]
[[Kategory:Sinema yn Roemeenje|Studio]]</text>
      <sha1>2rku5ewu72ikakoabg33zhpe48q2okh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Roemeenske studio</title>
    <ns>14</ns>
    <id>173131</id>
    <revision>
      <id>1230004</id>
      <parentid>1146989</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Kategory:Romeenske studio]] omneamd ta [[Kategory:Roemeenske studio]]: - typfl</comment>
      <origin>1146989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="7jie231rrvjcamceaeh0iy9tt767tu4" xml:space="preserve">[[Kategory:Roemeensk bedriuw|Studio]]
[[Kategory:Studio]]</text>
      <sha1>7jie231rrvjcamceaeh0iy9tt767tu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hellboy (film út 2004)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173262</id>
    <revision>
      <id>1230013</id>
      <parentid>1147558</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Opnamen */ red</comment>
      <origin>1230013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22337" sha1="r6v932vm0k7n6d3lmfdyg5c92wji69e" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Hellboy movie logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Hellboy poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Hellboy''
| regisseur                = [[Guillermo del Toro]]
| produsint                = [[Lawrence Gordon (produsint)|Lawrence Gordon]]&lt;br&gt;[[Mike Richardson (útjouwer)|Mike Richardson]]&lt;br&gt;[[Lloyd Levin]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Guillermo del Toro]]
| basearre op              = ''[[Hellboy (personaazje)|Hellboy]]'' fan [[Mike Mignola]]
| kamerarezjy              = [[Guillermo Navarro]]
| muzyk                    = [[Marco Beltrami]]
| filmstudio               = [[Columbia Pictures]]&lt;br&gt;[[Revolution Studios]]&lt;br&gt;[[Dark Horse Entertainment]]&lt;br&gt;[[Lawrence Gordon/Lloyd Levin Productions|Gordon/Levin Productions]]
| distribúsje              = [[Sony Pictures Releasing]]
| haadrollen               = [[Ron Perlman]]&lt;br&gt; [[Selma Blair]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[John Hurt]]&lt;br&gt; [[Rupert Evans]] &lt;br&gt; [[Karel Roden]]&lt;br&gt; [[Jeffrey Tambor]]&lt;br&gt; [[Doug Jones (akteur)|Doug Jones]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[30&amp;nbsp;maart]] [[2004]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[superheldefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 122 minuten
| budget                   = $66&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $99,8&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 3 × [[Saturn Award]]
| filmsearje               = ''[[Hellboy (personaazje)#Films|Hellboy]]''
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = ''[[Hellboy II: The Golden Army]]''
}}
'''''Hellboy''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[superheldefilm]] en [[steampunk]]film út [[2004]] ûnder [[rezjy]] fan [[Guillermo del Toro]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Ron Perlman]] en [[Selma Blair]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Hellejonge&quot; en ferwiist nei de [[haadpersoan]]. It [[plot|ferhaal]] folget de [[superheld]] [[Hellboy (personaazje)|Hellboy]], in út 'e [[hel]] ôfkomstige, mar op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]] [[opfieding|grutbrochte]] [[demon]], wylst er de wrâld beskermet tsjin 'e troch in dûnkere [[god]] [[geastlike besetting|besette]] [[Grigori Raspûtin]]. Tusken de bedriuwen troch besiket er fierders syn grutte [[leafde]], de [[paranormaal]] bejeftige Liz Sherman, foar him te winnen. ''Hellboy'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s en wie yn 'e [[bioskopen]] in beskieden [[kommersje]]el súkses. In [[ferfolchfilm]], ''[[Hellboy&amp;nbsp;II: The Golden Army]]'', kaam yn [[2008]] út.

==Plot==
Yn [[1944]] bouwe de [[nazy]]s mei de help fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[mystikus]] [[Grigori Raspûtin]] in poarte nei in [[parallel universum]] op in [[eilân]] foar de [[kust]] fan [[Skotlân]]. Harren doel is om 'e Ogdru Jahad, de sân [[goaden]] fan 'e gaos, te befrijen út harren [[ynterstellêr]]e [[finzenis]], sadat dy [[nazy-Dútslân]] helpe kin om 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] te winnen. Mei de help fan syn [[dissipel]]s, de Dútske [[ofsier]]en Ilse Haupstein en Karl Ruprecht Krönen, iepenet Raspûtin de poarte. 

[[Dr.]] Trevor Bruttenholm, de [[paranormaal]] adviseur fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], hat lykwols lucht krigen fan 'e [[militêre operaasje|operaasje]] en ynfiltrearret it eilân mei in [[peloton (militêre ienheid)|peloton]] [[soldaten]] fan it [[Amerikaanske Leger]]. De Amerikanen falle de nazys oan en deadzje harren, en witte de poarte te sluten. Raspûtin wurdt troch de poarte skuord nei it parallel universum, wylst Haupstein en Krönen ûntkomme. Bruttenholm en de Amerikaanske soldaten ûntdekke dat der fan 'e oare kant ôf in jonge demon troch de poarte kommen is, in [[read]][[hûd]]ich wêzen mei in [[sturt]], ien hân fan gewoane grutte en ien hân dy't oergrut en fan [[stien]] is. Bruttenholm lokket it wêzen, dat troch de soldaten &quot;[[Hellboy (personaazje)|Hellboy]]&quot; (&quot;Hellejonge&quot;) neamd wurdt, nei him ta mei [[iten]]. Hy nimt it mei werom nei de Feriene Steaten, dêr't er it [[opfieding|grutbringt]] as wie it syn [[soan]].

Sechstich jier letter besykje de ivich jong bliuwende Haupstein en de al oan it begjin fan 'e [[tweintichste iuw]] ta in [[meunster (wêzen)|meunster]] ferwurden Krönen in [[mystyk]] plak yn [[Moldaavje]], dêr't se Raspûtin [[weropstanning|wer ta libben wekje]] mei it [[bloed]] fan harren [[fermoarde]] [[gids (berop)|gids]]. 

Om dyselde tiid hinne wurdt John T. Myers, in jonge [[spesjaal agint]] fan 'e [[FBI]], oerpleatst nei in ekstreem geheime ôfdieling fan 'e FBI, dy't it Buro foar Paranormaal Undersyk en Ferwar (BPRD) hjit. It docht bliken dat dy oerpleatsting beävensearre is op fersyk fan 'e ûnderwilens [[âlderdom|op jierren rekke]] Bruttenholm, dy't nei de oarloch it BPRD oprjochte hat. De âldman is [[siik]] en fielt syn [[dea]] neieroan kommen. Hy hat dêrom Myers útsocht út in lange list mei gadingmakkers om syn plak yn te nimmen. By it BPRD yn [[Newark (Nij-Jersey)|Newark]] komt Myers earst yn 'e kunde mei de [[heldersjende]] [[amfiby]]ske [[humanoïde]] [[Abe Sapien]] en letter ek mei Hellboy. De reade demon is no in reus fan ûnbidige [[krêft]] mei [[hoarn (anatomy)|hoarnen]] op 'e foarholle dy't er ôfseage hat en geregeld byfilet. Hy hat in noartske manear fan omgong en in leafde foar [[kat]]ten.
{{Plotbedjer film}}
Op syn earste misje beselskippet Myers Hellboy en de oare leden fan it BPRD nei in [[museum]], dêr't in demon dy't [[Samael]] hjit, útbrutsen is út in âld [[hilligebyld]] dat hol bliek te wêzen. Abe lit Bruttenholm sjen dat de demon net út himsels ûntsnapt is, mar frijlitten is troch Raspûtin, Haupstein en Krönen. Hellboy giet de konfrontaasje mei de demon oan en nei in lange striid slagget it him om it wêzen te [[dea]]dzjen. Neitiid ûntkomt Hellboy oan syn begelieders om in besyk te bringen oan it [[psychiatrysk sikehûs]] dêr't syn grutte [[leafde]] Liz Sherman, in earder lid fan it BPRD, harsels opnimme litten hat. Reden dêrfoar is har ynstabile [[pyrokineze|pyrokinetyske]] fermogen, wêrmei't se op ûnbewekke mominten ûnbewust alles om har hinne yn 'e [[brân]] stekt. Underwilens ûntdekt Abe dat Raspûtin oan Samael it fermogen tabeskikt hat ta [[reynkarnaasje]] en ta spjalting fan himsels, sadat der eltse kear as er deade wurdt, twa fan syn [[aai]]en útkomme en yn inkele [[sekonden]] útgroeie ta nije ferzjes fan 'e demon.

It BPRD spoart de aaien op yn it [[rioel]] ûnder de [[metrotunnel]]s dêr't Hellboy Samael foar de earste kear deade hat. Hellboy, Abe, Myers en ferskate FBI-aginten, ûnder wa Hellboy syn [[freonskip|freon]] Clay, geane derop út om 'e aaien te ferneatigjen. Wylst Hellboy him efter ien fan 'e Samaels oan lokje lit, rekket Abe yn in derûnder strûpt diel fan it rioel [[ferwûne]] by in oanfal fan 'e oare Samael. Krönen en in Samael deadzje Clay en de measte oare FBI-mannen. Neitiid beart Krönen, waans skeinde [[minsklik lichem|lichem]] troch [[meganika|meganyske]] ûnderdielen oandreaun wurdt, dat er troch Clay ferslein wie en set er himsels út. Hy wurdt nei it [[haadkertier]] fan it BPRD brocht om ûndersocht te wurden.

Tom Manning, de tsjin demoanen (lykas Hellboy) [[foaroardiel|befoaroardiele]] [[direkteur]] fan it BPRD, is [[poerrazen]] oer de [[domdrystens]] fan Hellboy, dy't trije spesjaal aginten it libben koste hat. Raspûtin kringt by nacht de [[keamer]] fan Liz yn it psychiatrysk sikehûs binnen en beynfloedet har [[ûnderbewuste]] om yn har [[sliep]] it sikehûs plat te [[brân]]en. De oare deis biedt Myers himsels oan om te besykjen en bepraat har om werom te kommen by it BPRD. Myers nimt Liz letter mei om in kopke [[kofje]] te drinken. Hy fielt him ta har [[seksuele oantrekking|oanlutsen]], mar tagelyk besiket er in goed wurdsje foar Hellboy te dwaan. Hellboy, dy't dat net foar it ferstân hat, is [[jaloerskens|jaloersk]] en folget it twatal temûk om te witten te kommen wat der tusken harren spilet.

Sadwaande lit er it BPRD ûnbewekke efter. Krönen reänimearret himsels en Raspûtin ferskynt yn 'e keamer fan professor Bruttenholm, oan wa't er in [[fizioen]] fan 'e [[takomst]] sjen lit dêr't út blykt dat Hellboy de ferneatiging fan 'e wrâld mooglik meitsje sil. Raspûtin freget oft Bruttenholm de wiere namme fan Hellboy witte wol, mar de professor antwurdet fan net om't er him altyd &quot;soan&quot; neame sil. Dêrop jout Raspûtin, nei't er seit út [[tankberens]] dat Bruttenholm Hellboy grutbrocht hat, opdracht oan Krönen om 'e [[eksekúsje]] fan 'e professor sa fluch en [[pine]]leas mooglik te meitsjen. Bruttenholm [[ferstjerren|ferstjert]] mei syn [[roazekrâns]] yn 'e hân.

It BPRD lokalisearret it [[mausoleum]] fan Raspûtin yn in âld [[tsjerkhôf]] op it [[plattelân]] bûten [[Moskou]]. In team besteande út û.o. Hellboy, Liz en Myers giet dêrhinne om regaad te meitsjen. De operaasje stiet ûnder de persoanlike lieding fan Manning. Under it mausoleum blykt in reuseftich stelsel fan [[tunnel]]s en [[keamer]]s beskûl te gean, dêr't de teamleden inoar al rillegau kwytreitsje. Hellboy en Manning ûntdekke de fertrekken fan Krönen, dy't se tegearre definityf út 'e wei romje. De gearwurking smeit in bân tusken de beide mannen, dy't harren fijânskip no farre litte. Underwilens fine Myers en Liz de hoale fan Samael, dêr't no tsientallen identike demoanen omspringe. Hellboy komt harren te help, mar de nûmerike oermacht is te grut. Liz freget Myers om har te slaan, wat er mei [[tsjinnichheid]] docht. Dêrtroch slagget it har om har pyrokinetyske fermogen oan 'e gong te krijen, wêrmei't se de demoanen en alle aaien tagelyk ta [[jiske (ferbrâning)|jiske]] brânt, wylst Myers efter in [[rots]]blok beskutting siket. Foar Hellboy, dy't fjoer net deare kin, binne Liz har fermogens ûngefaarlik.

De [[skokweach]] fan Liz har flammen is lykwols sa grut dat sy, Hellboy en Myers alle trije [[bewusteleas]] reitsje. As Myers en Hellboy wer by besleur komme, binne se finzen nommen troch Raspûtin en Haupstein. Raspûtin sûcht Liz har [[siel]] út har lichem en easket dan fan Hellboy, as er har siel weromhawwe wol, dat er in poarte iepenet dêr't de Ogdru Jahad troch op 'e Ierde komme kinne. Hellboy makket syn demoanyske krêften wekker troch syn wiere namme Anung un Rama te akseptearjen, wat derfoar soarget dat syn hoarnen útgroeie ta har folle lingte en dat der in flamme op syn holle begjint te baarnen. Hy brûkt syn stiennen hân, dy't eins in [[kaai]] is, om útein te setten mei de frijlitting fan 'e Ogdru Jahad.

Mar Myers wit ien fan syn hannen los te krijen, skeakelet Haupstein tydlik út en bringt Hellboy yn 't sin dat er him fersette kin tsjin syn [[lotsbestimming]]. Hy smyt him de roazekrâns fan professor Bruttenholm ta, en as it [[krús (symboal)|krúske]] in groede yn syn hân brânt, beseft Hellboy dat er op in ferkeard spoar rekke is. Hy brekt syn eigen hoarnen ôf en fersegelet dêrmei op 'e nij it tichthûs fan 'e Ogdru Jahad. Dêrnei brûkt er ien fan 'e ôfbrutsen hoarnen om Raspûtin mei del te stekken. Raspûtin wurdt lykwols [[geastlike besetting|beset]] troch in [[oktopus]]eftige [[behemot]], in ôfstammeling fan 'e Ogdru Jahad, dy't op dat stuit út syn lichem barst en ta reuseftige grutte útgroeit. It [[meunster (wêzen)|meunster]] ferpletteret Raspûtin en Haupstein, dat se it bestjerre. Mar Hellboy [[manipulaasje|manipulearret]] de behemot om himsels troch te slokken, yn 'e mande mei in [[hângranaat|granaat]]gurdle dy't troch Myers rêden is. Troch dy ôfgean te litten, ferneatiget er it meunster fan binnenút.

As er weromkomt op it plak dêr't er it lichem fan Liz ûnder beskerming fan Myers efterlitten hat, flústeret Hellboy har wat yn it [[ear (anatomy)|ear]]. Fuort dêrop begjint Liz wer te [[sykheljen]] en komt se by. Se seit dat se yn it [[tsjuster]] syn [[stim]] hearde, en freget wat er sei. Hy antwurdet dat er sei: &quot;Hee, jimme dêr oan 'e oare kant! Lit har gean, want foar har kom ik oer dêrhinne, en dan sil it jim berouje!&quot; Dêrop wikselje Liz en Hellboy in ynlike [[tút]] út.

==Rolferdieling==
[[File:Ron Perlman by Gage Skidmore 2.jpg|right|thumb|140px|[[Ron Perlman]].]]
[[File:SelmaBlairTIFFSept2011.jpg|right|thumb|140px|[[Selma Blair]].]]
[[File:John Hurt at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|right|thumb|140px|[[John Hurt]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[Hellboy (personaazje)|Hellboy]]
| [[Ron Perlman]]
|-
| Liz Sherman
| [[Selma Blair]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[professor]] Trevor Bruttenholm
| [[John Hurt]]
|-
| [[spesjaal agint]] John T. Myers
| [[Rupert Evans]]
|-
| [[Grigorij Raspûtin]]
| [[Karel Roden]]
|-
| sjef BPRD Tom Manning
| [[Jeffrey Tambor]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot;|[[Abe Sapien]]
| [[Doug Jones (akteur)|Doug Jones]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(stim: [[David Hyde Pierce]])&lt;/small&gt;
|-
| Ilse Haupstein
| [[Bridget Hodson]]
|-
| Karl Ruprecht Krönen
| [[Ladislav Beran]]
|-
| [[Samael]]
| [[Brian Steele]]
|-
| spesjaal agint Clay
| [[Corey Johnson (akteur)|Corey Johnson]]
|-
| de jonge Trevor Bruttenholm
| [[Kevin Trainor]]
|-
| [[sersjant]] Whitman
| [[Angus MacInnes]]
|-
| [[korporaal]] Matlin
| [[Jim Howick]]
|-
| spesjaal agint Lime
| [[Brian Caspe]]
|-
| spesjaal agint Moss
| [[James Babson]]
|-
| spesjaal agint Quarry
| [[Stephen Fisher (akteur)|Stephen Fisher]]
|-
| [[generaal]] Klaus von Krupt
| [[William Hoyland]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Hellboy'' waard [[regissearre]] troch [[Guillermo del Toro]] nei in [[senario]] fan himsels op basis fan 'e [[strip]]s oer [[Hellboy (personaazje)|Hellboy]] fan [[Mike Mignola]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Lawrence Gordon (produsint)|Lawrence Gordon]], [[Mike Richardson (útjouwer)|Mike Richardson]] en [[Lloyd Levin]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Columbia Pictures]], [[Revolution Studios]], [[Dark Horse Entertainment]] en [[Lawrence Gordon/Lloyd Levin Productions]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]66&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Guillermo Navarro]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Marco Beltrami]].
[[File:Guillermo del Toro 2023 (cropped).jpg|left|thumb|140px|[[Regisseur]] [[Guillermo del Toro]].]]

===Casting===
Regisseur Guillermo del Toro hie earder mei [[akteur]] [[Ron Perlman]] gearwurke, en wist dêrom út [[ûnderfining]] dat er gaadlik wie foar de [[titelrol]]. It wichtichste kritearium wie oft er in [[aktearprestaasje]] mei subtilens en nuânse delsette koe wylst er beskûlgie ûnder in tsjûke laach [[make-up]]. [[David Hyde Pierce]] (bekend út 'e [[komeedzjesearje]] ''[[Frasier]]'') waard oanlutsen om 'e [[stim]] fan Abe Sapien yn te sprekken, hoewol't dat personaazje fierders spile waard troch [[Doug Jones (akteur)|Doug Jones]]. Reden dêrfoar wie dat Pierce in &quot;gruttere namme&quot; wie as Jones en in &quot;werkenberder stimlûd&quot; hie. Pierce wegere lykwols in fermelding op 'e [[ôftiteling]] en woe likemin dielnimme oan [[parsekonferinsje]]s en oare [[promoasje (marketing)|promoasje]] fan 'e film. Hy bleau sels wei by de [[premiêre]] fan 'e film, allegearre út respekt foar Jones, waans aktearjen oars neffens Pierce ûndersnije soe. 

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Hellboy'' fûnen yn it neijier fan [[2003]] plak. It filmskema wie tige strak, mei seis [[dagen]] yn 'e [[wike]] opnamen ([[moandei]] oant en mei [[sneon]]), wylst de [[snein]]en brûkt waarden foar [[filmmontaazje]]. It meastepart fan 'e [[sêne]]s waard opnommen yn 'e [[Sony Pictures Studios]] yn [[Culver City (Kalifornje)]], mar de sênes op it Russyske [[tsjerkhôf]] waarden filme op in echt tsjerkhôf yn it [[Tsjechje|Tsjechyske]] [[Praach]]. Inkele binnendoarsênes waarden opnommen yn 'e [[Barrandov Studios]] yn Praach.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Hellboy'' waard fersoarge troch [[Sony Pictures Releasing]], de distribúsjepoat fan [[Sony Pictures]], de [[memme-ûndernimming]] fan [[Columbia Pictures]]. De film gie op [[30&amp;nbsp;maart]] [[2004]] yn [[Los Angeles]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[2&amp;nbsp;april]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. Guon bioskopen yn [[fûnemintalisme|fûnemintalistysk]] [[kristlik]]e dielen fan it lân wegeren de film te fertoanen omreden fan it wurd ''hell'' (&quot;[[hel]]&quot;) yn 'e [[titel (namme)|titel]]. Oaren pasten de titel en it [[marketing|promoasjemateriaal]] op eigen manneboet oan ta ''Helloboy''.
[[File:Sony Pictures Studios Motor Gate.jpg|right|thumb|250px|De [[Sony Pictures Studios]] yn [[Culver City (Kalifornje)|Culver City]], dêr't ''Hellboy'' foar in grut part filme waard.]]

''Hellboy'' waard op [[27&amp;nbsp;july]] [[2004]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]] en op [[dvd]]. In ''[[director's cut]]'' fan trije skiven kaam op [[19&amp;nbsp;oktober]] fan dat jier op dvd út. De earste [[blu-ray]]-edysje fan 'e film ferskynde op [[5&amp;nbsp;juny]] [[2007]]

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Hellboy'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa joech [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' de film 3&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy hie fral bewûndering foar de [[aktearprestaasje]] fan [[Ron Perlman]] yn 'e [[titelrol]], dêr't er oer skreau: &quot;[…] yn Ron Perlman is in akteur fûn dy't net allinnich in [[superheld]] spilet, mar dêr ek niget oan hat […]&quot;. Yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[krante]] ''[[The Guardian]]'' bekommentarisearre [[Peter Bradshaw]] it ûnhistoaryske karakter fan 'e iepeningssênes, wêryn't de [[nazy]]s blykber [[Skotlân]] binnenfallen binne. Mar hy konkludearre dat de film &quot;bizar en healwiis, [[romantyk (leafde)|romantysk]] en dynamysk&quot; wie. 

[[Owen Gleiberman]] fan it [[tydskrift]] ''[[Entertainment Weekly]]'' parte oan ''Hellboy'' in 8 op in skaal fan 1 oant 10 ta. Hy skreau: &quot;[[Popkultuer|Popkulturele]] pretinsjes kinne net in elemintêre tsjinstelling ûngedien meitsje: dat ús [[held]] ''[[metafysika|metafysysk]]'' [[kwea]] bestriidt mei klearebare, fleizige [[spier]]krêft. ''Hellboy'' is ûnderhâldend, mar der sit folle mear 'jonge' yn as 'hel'.&quot; Yn 'e krante ''[[USA Today]]'' wie Claudia Puig net botte fan 'e film ûnder de yndruk. Hja skreau: &quot;De [[special effects]] yn ''Hellboy'' biede net folle nijs, oan 'e fiersochte [[plot]] koe noch wol wat byskaafd wurde en der sit mear as genôch yn dat planút nearne op slacht. Dyjingen dy't net op 'e hichte binne fan 'e [[strip]], soene skoan ris ferbjustere en harsenskraabjend de bioskoop ferlitte kinne.&quot; 

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Hellboy'' in heech goedkarringspersintaazje fan 81%, basearre op 204 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;Mei fernimstigens, [[humor]] en de fantasyske bylden fan [[Guillermo del Toro]] oerstiget it [[fermaak]]like ''Hellboy'' it ôflate aard fan it [[sjenre]].&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Hellboy'' in goedkarringspersintaazje fan 72%, basearre op 37 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Hellboy'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]59,7&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $40,2&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $99,8&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $66&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $33,8&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
By de [[Saturn Award]]s waard ''Hellboy'' nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn fjouwer [[kategory]]en. De film wûn de prizen foar bêste [[fantasyfilm]], bêste spesjale [[dvd]]-publikaasje en bêste [[fisazjy]]. 

==Ferfolchfilm en reboot==
In [[Hellboy (personaazje)#Films|folgjende film oer Hellboy]] kaam yn [[2008]] út ûnder de titel ''[[Hellboy II: The Golden Army]]''. Dy waard produsearre troch [[Universal Pictures]] ynstee fan [[Columbia Pictures]]. In trêde film om 'e [[trilogy]] kompleet te meitsjen waard anno [[2020]] noch altyd oer praat, mar it is der noch net fan kommen. Wol kaam der yn [[2019]] in [[reboot (fiksje)|reboot]] fan 'e rige út, dy't wer ''[[Hellboy (film út 2019)|Hellboy]]'' hiet. Dêryn waard de titelrol spile troch [[David Harbour]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.sonypictures.com/movies/hellboy Offisjele webside fan ''Hellboy'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0167190/ Ynformaasje oer ''Hellboy'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Hellboy_(2004_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Hellboy'' (film út 2004)}}

[[Kategory:Amerikaanske superheldefilm]]
[[Kategory:Steampunkfilm]]
[[Kategory:Apokalyptyske film]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Columbia Pictures]]
[[Kategory:Film fan Revolution Studios]]
[[Kategory:Film fan Dark Horse Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Guillermo del Toro]]
[[Kategory:Film út 2004]]
[[Kategory:Film oer demoanen]]
[[Kategory:Film oer goaden]]
[[Kategory:Film oer meunsters]]
[[Kategory:Film oer weropstanning]]
[[Kategory:Film oer heiten en soannen]]
[[Kategory:Film oer in psychiatrysk sikehûs]]
[[Kategory:Film oer de Twadde Wrâldkriich yn Jeropa en Afrika]]
[[Kategory:Film oer it Amerikaanske Leger]]
[[Kategory:Film oer de FBI]]
[[Kategory:Film oer nazy-Dútslân]]
[[Kategory:Werjefte fan Grigori Raspûtin yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Film basearre op in strip]]</text>
      <sha1>r6v932vm0k7n6d3lmfdyg5c92wji69e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Prince &amp; Me (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178137</id>
    <revision>
      <id>1230012</id>
      <parentid>1175573</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Opnamen */ red</comment>
      <origin>1230012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21541" sha1="35kvftkz8hyut26o4h8cqy4hfjcy9pd" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Prince &amp; Me logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Prince and me poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Prince &amp; Me''
| regisseur                = [[Martha Coolidge]]
| produsint                = [[Mark Amin]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Jack Amiel]]&lt;br&gt;[[Michael Begler]]&lt;br&gt;[[Katherine Fugate]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Alex Nepomniaschy]]
| muzyk                    = [[Jennie Muskett]]
| filmstudio               = [[Sobini Films]]&lt;br&gt;[[Epsilon Motion Pictures]]&lt;br&gt;[[Lionsgate Films]]
| distribúsje              = [[Paramount Pictures]] &lt;small&gt;([[Feriene Steaten|Fer. St.]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Lionsgate Films]] &lt;small&gt;(ynternasjonaal)&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[Julia Stiles]]&lt;br&gt; [[Luke Mably]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Ben Miller (akteur)|Ben Miller]]&lt;br&gt; [[Miranda Richardson]]&lt;br&gt; [[James Fox]]&lt;br&gt;[[Elisabeth Waterston]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[2&amp;nbsp;april]] [[2004]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[romantyske komeedzje]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[jeugdfilm|foar jongerein]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Deensk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 106 minuten
| budget                   = $22&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $37,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[The Prince &amp; Me (filmsearje)|The Prince &amp; Me]]''
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = ''[[The Prince &amp; Me 2: The Royal Wedding|The Prince &amp; Me 2: The&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Royal Wedding]]''
}}
'''''The Prince &amp; Me''''', soms ek [[stavere]] as '''''The Prince and Me''''', is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romantyske komeedzje]] [[jeugdfilm|foar jongerein]] út [[2004]] ûnder [[rezjy]] fan [[Martha Coolidge]]. De [[haadrol]]len waarden spile troch [[Julia Stiles]] en [[Luke Mably]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Prins &amp; Ik&quot;. It [[plot|ferhaal]] folget Edvard, de [[kroanprins]] fan [[Denemark]], dy't in ûnfolwoeksen [[playboy (persoan)|playboy]] is. As er him ûnder in [[skûlnamme]] ynskriuwe lit oan in Amerikaanske [[universiteit]] yn 'e [[hoop]] dêr lossleine [[studint]]es te treffen, moetet er ynstee de serieuze [[boer]]edochter Paige Morgan, dy't derfan dreamt om as [[dokter]] de [[earmoede|earme]] [[sykte|siken]] yn [[ûntwikkelingslân|ûntwikkelingslannen]] te helpen. Op har rekket er [[smoarfereale]]. ''The Prince &amp; Me'' krige fan 'e [[filmkritisy]] mingde oant negative [[resinsje]]s, mar wie yn 'e [[bioskopen]] in beskieden [[kommersje]]el súkses. Op basis dêrfan ûntstie letter de [[filmsearje]] dy't ek ''[[The Prince &amp; Me (filmsearje)|The Prince &amp; Me]]'' hiet, mei trije [[ferfolchfilm]]s fan folle mindere kwaliteit dy't [[direkt-op-fideo]] útbrocht waarden.

==Plot==
Paige Morgan is de [[dochter]] fan in [[boer]] yn [[Manitowoc (Wiskonsin)|Manitowoc]], op it [[plattelân]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Wisconsin]]. Se is in tige serieus [[famke]], dat beslist net [[trouwe]] wol om't in [[houlik]] en in [[húshâlding]] har [[karriêre]] yn it paad steane. Se [[stúdzje|studearret]] oan 'e [[Universiteit fan Wisconsin–Madison]] yn [[Madison (Wiskonsin)|Madison]], dêr't se in pre-medyske [[oplieding]] folget. It is har bedoeling om dêrnei troch te learen foar [[dokter]] oan 'e prestizjeuze [[Johns Hopkins Universiteit]] yn [[Baltimore]]. Har dream is om yn [[ûntwikkelingslân|ûntwikkelingslannen]] te wurkjen by it [[genêzing|genêzen]] fan [[earmoede|earme]] [[sykte|siken]].

Oarekant de [[Atlantyske Oseaan]] is [[kroanprins]] Edvard fan [[Denemark]] in [[playboy (persoan)|playboy]] dy't inkeld fan it libben genietsje wol en syn [[tsjinstfeint|liiffeint]] Søren meisleept yn 'e healwiiste aventoeren. Syn [[âldelju]], [[kening]] Haråld en [[keninginne]] Rosalind, witte net mear wat se mei him oan moatte. En it is net inkeld in privee-probleem, mei't Edvard syn ferantwurdlikheden as kroanprins gauris negearret of marzjinalisearret. [[Ynspiraasje (keunst)|Ynspirearre]] troch in [[fideo]] wêryn't [[studinte]]s út Wisconsin harren [[topke]]s omheech hâlde om 'e [[bleat]]e [[boarsten]] sjen te litten, beslút Edvard [[ympuls (psychology)|ympulsyf]] dat Wisconsin it plak foar him is om te studearjen. Sadwaande skriuwt er him ûnder de [[skûlnamme]] &quot;Eddie Williams&quot; yn oan 'e Universiteit fan Wisconsin–Madison. Syn âldelju binne it dêr net mei iens, mar om't Edvard [[mearderjierrich]] is, kinne se him net tsjinhâlde útsein troch de keninklike jildkraan ticht te draaien. Keninginne Rosalind stjoert wol Søren mei nei de Feriene Steaten om in eachje yn it seil te hâlden.
{{Plotbedjer film}}
Oankommen yn Madison besykje Edvard en Søren it [[kafee|universiteitskafee]] op 'e [[kampus]], dêr't Paige in [[bybaan]]tsje hat as [[barkeeper]]. Edvard freget har plompwei om har topke omheech te lûken en him har boarsten sjen te litten, mei as resultaat dat se de spuit op him set en him út 'e saak smite lit. Letter blike Paige en Edvard itselde [[kolleezje (les)|kolleezje]] [[skiekunde]] te folgjen. Edvard giet nei har ta om him te [[ûntskuldiging|ûntskuldigjen]] foar syn eardere [[hâlden en dragen]], dat er op tefolle [[alkohol]] op in noftere [[mage]] smyt. Sy akseptearret syn ekskús, mar hat der danich wat [[argewaasje]] fan as [[professor]] Amiel op dat stuit seit dat de persoan njonken de studinten harren [[laboratoarium]]partner wêze sil, om't it betsjut dat se no oan Edvard fêstsit. Se warskôget him dat it kolleezje wichtich foar har is om't se [[medisinen]] studearje wol, mar by it earstfolgjende kolleezje lit Edvard al ferstek gean om't er [[útsliepen|útsliepe]] moat nei in wylde [[jûn]]. Paige is [[poerrazen|poer]] en komt yn syn [[studintekeamer]] del om him yn net mis te fersteane bewurdings de mantel út te fegen. Dat is in nije [[ûnderfining]] foar de prins, mei't der noch nea in famke sa tsjin him opsprutsen hat.

Om't syn âldelju syn [[talage]] stopsetten hawwe, moat Edvard wat betinke om himsels te ûnderhâlden, wat ek wat is dat er noch nea dien hat. It universiteitskafee siket noch in meiwurker, dat hy stekt dêr syn ljocht op en [[ligen|liicht]] de baas foar dat Paige him oanrikkemandearret. As sy dat letter oan 'e weet komt, is se mei stomheid slein fan [[lulkens]] en [[ferbjustering]]. It docht bliken dat Edvard sels de ienfâldichste dingen net kin (om't alles altyd foar him dien is), sadat se him alles bybringe moat. Trochdat se sa nau gearwurkje, ûntdekt Paige dat Edvard eins bêst in [[sjarme|sjarmante]] jonge is, wylst Edvard [[gefoelens]] foar har begjint te ûntwikkeljen. As er har oan 'e ein fan 'e dei mei op in [[ôfspraakje]] freget, rekket er lykwols op 'e blauwe guds nei hûs ta. Dat is him ek noch nea oerkomd, mar Søren wiist der fyntsjes op dat er ek noch nea in famke mei op in ôfspraakje frege hat dy't net wist dat hy in prins wie. Edvard syn belangstelling foar Paige wurdt troch de ôfwizing allinne mar grutter ynstee fan lytser.

Paige kin goed meikomme yn 'e [[eksakte fakken]], mar hat muoite mei [[Ingelsk]]e [[letterkunde]], dat foar alle studinten in ferplichte fak is. As se in [[sifer (ûnderwiis)|ûnfoldwaande]] driget te heljen op in [[tentamen]] oer it [[oeuvre]] fan [[Shakespeare]], freget se Edvard, dy't geregeldwei út 'e [[toanielstik]]ken fan dy [[skriuwer]] [[sitaat|sitearret]], om help. Yn ruil dêrfoar leart se Edvard hoe't er [[húshâlding (wurk)|húshâldlike putsjes]] oanpakke moat, lykas op watfoar [[temperatuer]] oft er syn [[klean]] [[wask]]je moat, en hokker [[kleur]] wêrby kin sûnder ôf te kleurjen.

As tsjin ein [[novimber]] [[Thanksgiving (Feriene Steaten)|Thanksgiving]] neieroan komt, risselwearje alle Amerikaanske studinten om nei hûs ta, om dy [[hjeldei]] mei harren [[famyljeleden]] te fieren. Mei't Thanksgiving yn [[Jeropa]] folslein ûnbekend is, en om't it net leannet en reizgje foar in [[lang wykein]] werom nei hûs, is Edvard fan doel en bleau dy fiif dagen mar gewoan oer op 'e universiteit. Paige har [[keamergenoat]]e Beth, dy't Paige graach oan Edvard [[keppeljen|keppelje]] wol, slacht foar dat Paige Edvard útnûgje sil om mei har nei hûs. Dat liket Paige wol nei fleanen, mar as se dat tsjin Beth seit, beart dy dat sy dan Edvard freegje sil om mei harsels nei hûs. Dan docht bliken dat Paige ek gefoelens foar Edvard ûntwikkele hat, want om foar te kommen dat Edvard ynpikt wurdt troch Beth, freget se him gau dochs sels mei nei hûs.

Yn Manitowoc komt Edvard yn 'e kunde mei Paige har [[heit]] Ben, in [[melkfeehâlderij|melkfeehâlder]], har [[mem]] Amy, in [[húsfrou]], en har beide âldere [[bruorren]] John en Mike. Mei syn natuerlike sjarme wit er har heit foar him te winnen troch mei te helpen by de buorkerij en troch oandachtich te harkjen nei syn klachten oer de grutte korporaasjes dy't lytse famyljebedriuwen út 'e merk drukke. John en Mike moatte earst net folle fan Edvard hawwe, mar dat feroaret as bliken docht dat de trije jongemannen in foarleafde diele foar it racen mei alles dêr't in [[motor]] yn sit. De beide bruorren binne fanatike [[sitmeaner]]racers, en Edvard, dy't yn Denemark gauris mei [[auto's]] raced hat, slagget it om harren sitmeaners noch wat ekstra op te fieren. As er de oare deis mei in liende sitmeaner de wedstryd wint fan 'e pleatslike kampioen Keith Kopetsky, in notoire [[falskspyljen|falskspiler]] dy't de beide bruorren altyd te glêd ôf is, kin er by harren net mear stikken. Dy [[jûn]]s diele Edvard en Paige yn 'e [[skuorre]] harren earste [[tút]].

Werom op 'e universiteit kinne Edvard en Paige de eagen net faninoar ôf hâlde. Yn 'e [[bibleteek]], dêr't se eins hearre te studearjen, glûpe se nei in ôfhandich plakje om te frijen tusken de boeken dy't frijwol nea útliend wurde. Tsjin dy tiid hawwe de Deenske [[paparazzi]] prins Edvard lykwols opspoard, en it [[fereale]] pearke wurdt dêr yn heal ûntklaaide steat [[foto]]grafearre. Nei't se ûntkommen binne, wol Paige witte wêrom't de [[fotografen]] &quot;Eddie&quot; oansprieken mei 'prins Edvard'. Dan komt it hege wurd derút, dat har frijer eins de kroanprins fan Denemark is. Paige is ûntsteld dat er tsjin har liigd hat, ek al beswart Edvard har dat him gjin ûnwier wurd oer de lippen kommen is en dat er inkeld ynformaasje foar har efterholden hat. Sy rint lulk fuort en hy bliuwt te lider slein efter. Fuort letter kriget Edvard fia Søren berjocht fan syn mem dat er thús komme moat, om't syn heit [[dea|terminaal]] siik is.

Tanksij de help dy't se fan Edvard krigen hat, slagget Paige mei flagge en wimpel foar har [[mûnling tentamen]] foar Ingelske letterkunde. Wylst se de fragen oer it wurk fan Shakespeare beäntwurdet, dy't har steld wurde troch in panel fan [[dosint]]en, kriget se oan 'e hân fan har eigen antwurden ynienen foar it ferstân dat se Edvard in twadde kâns jaan moat, om't [[leafde|wiere leafde]] mar sa selden foarkomt. Fan Edvard syn keamergenoat Scotty heart se dat er werom gien is nei Denemark. Har [[freonskip|freondinnen]] lappe jild foar in [[fleanticket]] dêrhinne. Paige arrivearret yn 'e Deenske [[haadstêd]] [[Kopenhagen]] krekt op 'e dei dat dêr it nije [[parlemint]]êre jier iepene wurdt. Dêrby riidt de keninklike famylje yn in optocht mei [[hynsteriden|ruters]] en [[koets]]en fan it [[paleis]] nei it [[parlemintsgebou]]. Paige stiet oan 'e kant fan 'e dyk as Edvard foarbyriidt op in [[hynder]]. Se ropt oan him, mar hy heart har net. Dan wurdt se troch it omsteand laach werkend as Paige Morgan, fan har foto's yn 'e Deenske [[rabbersblêd]]en. De minsken begjinne har namme te skandearjen, en as Edvard dat heart, sjocht er om him hinne en wurdt er har gewaar. Hy komt by har, nimt har efterop syn hynder en riidt mei har fuort.

Letter, as se wer yn it paleis binne, lit Edvard syn âldelju witte dat er fan doel is om mei Paige te [[trouwen]]. Syn mem is dêr poer op tsjin, om't se in boargerfamke is en noch in Amerikaanse ek. As Edvard har lykwols foarhâldt dat se him mei har trouwe litte kin of oars in oare troanopfolger sykje moat, jout se ta. Edvard docht Paige in [[houliksoansiik]] en sy jout him tawurd. Nei't se der tsjûge fan is hoe't har soan in skeel tusken [[wurkjouwersorganisaasje]]s en [[fakbûn]]en oplost, beseft keninginne Rosalinde dat er troch de ynfloed dy't Paige op him hat einlings en te'n lêsten folwoeksen wurden is. Underwilens wurdt it Paige lykwols dúdlik hoe'n dreech en regulearre bestean in keninginne wol net hat. Se kriget foar it ferstân dat se dêr al har eigen dreamen fan it wurden fan in dokter en it helpen fan minsken foar opjaan moatte sil. En dat wol se net. Mei grutte [[spyt]] ferbrekt se dêrom har [[ferloving]] mei Edvard en keart se werom nei Wisconsin, wylst Edvard inkele wiken letter syn om sûnensredens [[abdikaasje|abdisearjende]] heit opfolget as kening fan Denemark.

Twa jier letter studearret Paige ôf oan 'e Universiteit fan Wisconsin–Madison. By de [[diploma-útrikking]] wurdt se [[lokwinskjen|lokwinske]] troch freonen en famylje. Dan hâldt der in dûnkere [[limûsine]] stil, dêr't kening Edvard út stapt. Ek hy lokwinsket har, mar freget har dêrnei op 'e nij om mei him te trouwen. Paige seit dat de Denen net ree binne foar in keninginne lykas har. Edvard antwurdet dat se har dan mar gau oanpasse moatte, want in oare keninginne krije se net. Dêrop wikselje hy en Paige in [[hertstocht]]like tút út.

==Rolferdieling==
[[File:Julia Stiles by David Shankbone cropped.jpg|right|thumb|160px|[[Julia Stiles]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| Paige Morgan
| [[Julia Stiles]]
|-
| [[prins]] Edvard fan [[Denemark]] / &quot;Eddie Williams&quot;
| [[Luke Mably]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Søren
| [[Ben Miller (akteur)|Ben Miller]]
|-
| [[keninginne]] Rosalind fan Denemark
| [[Miranda Richardson]]
|-
| [[kening]] Haråld fan Denemark
| [[James Fox]]
|-
| Beth Curtis
| [[Elisabeth Waterston]]
|-
| Amy Morgan
| [[Alberta Watson]]
|-
| Ben Morgan
| [[John Bourgeois]]
|-
| John Morgan
| [[Zachary Knighton]]
|-
| Mike Morgan
| [[Stephen O'Reilly]]
|-
| [[prinsesse]] Arabella fan Denemark
| [[Eliza Bennett]]
|-
| Scotty
| [[Devin Ratray]]
|-
| Stacey
| [[Clare Preuss]]
|-
| Amanda
| [[Yaani King]]
|-
| himsels
| [[Eddie Irvine]]
|-
| Stu
| [[Angelo Tsarouchas]]
|-
| [[prof.]] Amiel
| [[Jacques Tourangeau]]
|-
| [[klean]]ûntwerpster Marguerite
| [[Joanne Baron]]
|-
| prof. Begler
| [[Stephen Singer]]
|-
| Krista
| [[Sarah Manninen]]
|-
| Keith Kopetsky
| [[Tony Munch]]
|-
| [[aartsbiskop]] fan 'e [[Deenske Folkstsjerke]]
| [[Claus Bue]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''The Prince &amp; Me'' waard [[regissearre]] troch [[Martha Coolidge]] nei in [[senario]] fan [[Jack Amiel]], [[Michael Begler]] en [[Katherine Fugate]] op basis fan in idee fan [[filmprodusint]] [[Mark Amin]]. Dyselde produsearre it projekt foar de [[filmstudio's]] [[Sobini Films]], [[Epsilon Motion Pictures]] en [[Lionsgate Films]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]22&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Alex Nepomniaschy]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Jennie Muskett]]. 

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''The Prince &amp; Me'' setten op [[16&amp;nbsp;juny]] [[2003]] útein en duorren oant yn [[augustus]] fan dat jier. It diel fan 'e film dat yn 'e [[Feriene Steaten]] spilet, waard fierhinne opnommen yn [[Toronto]] en omkriten yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsje|provinsje]] [[Ontario]]. De [[sêne]]s op 'e [[kampus]] fan 'e [[Universiteit fan Wisconsin–Madison]] (UWM) waarden filme op 'e kampus fan 'e [[Universiteit fan Toronto]] (UT). De sêne yn 'e [[bibleteek]] waard opnommen yn 'e E.J. Pratt Library fan 'e Universiteit fan Toronto. It diel fan 'e film dat yn [[Denemark]] spilet, waard opnommen yn 'e Deenske [[haadstêd]] [[Kopenhagen]], mar foar in diel ek yn 'e [[Barrandov Studios]] yn 'e [[Tsjechje|Tsjechyske]] haadstêd [[Praach]]. De sênes by it [[paleis]] waarden filme by [[Slot Fredriksborg]] yn [[Hillerød]], yn 'e neite fan Kopenhagen.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Prince &amp; Me'' waard yn 'e [[Feriene Steaten]] fersoarge troch [[Paramount Pictures]] en ynternasjonaal troch [[Lionsgate Films]]. De film gie op [[2&amp;nbsp;april]] [[2004]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[30&amp;nbsp;maart]] [[2004]] by [[platemaatskippij]] [[Hollywood Records]]. It befette de [[hit (muzyk)|hit]][[single (muzyk)|single]] ''[[I Hope That I Don't Fall in Love with You]]'' fan [[country]][[sjonger]] [[Marc Cohn]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Prince &amp; Me'' mingde oant negative [[resinsje]]s. Sa skreau [[Manohla Dargis]] yn ''[[The New York Times]]'' dat de film &quot;in mar kwealk [[fermaak]]lik, [[kekenens|keken]] optocht en [[grammatika]]al beheind* [[mearke]]&quot; wie. Yn 'e [[krante]] ''[[USA Today]]'' ornearre Claudia Puig dat ''The Prince &amp; Me'' oer it algemien &quot;wolmienend, skattich en leaf&quot; wie, mar dat de film der in stik op foarútgien wêze soe mei &quot;in bytsje mear healwizens en minder hearrigens oan 'e formule&quot;. David Sterritt fan 'e ''[[Christian Science Monitor]]'' wie lykwols poerbêst oer ''The Prince &amp; Me'' te sprekken, dat er in &quot;hiel oansprekkende&quot; film fûn, benammen &quot;tanksij it lichtfuottich [[aktearjen]] en de stille [[rezjy]]styl fan [[Martha Coolidge]]&quot;.
&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;) Yn grammatikaal korrekt [[Ingelsk]] soe de titel ''The Prince &amp; I'' west hawwe moatte.&lt;/small&gt;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Prince &amp; Me'' in leech goedkarringspersintaazje fan 27%, basearre op 116 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, omskriuwt de de film as in &quot;saai, langrieddich en foarsisber stikje winskeferfolling&quot;. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''The Prince &amp; Me'' in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 47%, basearre op 31 resinsjes.

==Resultaat==
''The Prince &amp; Me'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]28,2&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $9,5&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $37,7&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $22&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $15,5&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

==Filmsearje==
{{Apart|The Prince &amp; Me (filmsearje)}}
It beskieden súkses fan ''The Prince &amp; Me'' late ta it ûntstean fan in [[filmsearje]] dy't ek ''[[The Prince &amp; Me (filmsearje)|The Prince &amp; Me]]'' hiet. Der waarden trije [[ferfolchfilm]]s makke, wêryn't [[aktrise]] [[Kam Heskin]] de rol fan Paige Morgan oernaam, wylst [[Luke Mably]] yn 'e lêste beide films ferfongen waard troch [[Chris Geere]]. Alle trije films wiene fan dúdlik mindere kwaliteit as it orizjineel en waarden dêrom [[direkt-op-fideo]] útbrocht. Yn 'e ferfolchfilms giet it ferhaal fan Edvard en Paige fierder mei harren [[brulloft]] yn ''[[The Prince &amp; Me 2: The Royal Wedding]]'' ([[2006]]), harren [[houliksreis]] yn ''[[The Prince &amp; Me: A Royal Honeymoon]]'' ([[2008]]), en in [[steatsbesyk]] oan [[Súd-Aazje]] yn ''[[The Prince &amp; Me: The Elephant Adventure]]'' ([[2010]]).

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.princeandme.com/ Offisjele webside fan ''The Prince &amp; Me'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0337697/ Ynformaasje oer ''The Prince &amp; Me'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Prince_&amp;_Me ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Prince &amp; Me'' (film)}}
{{The Prince &amp; Me}}

{{DEFAULTSORT:Prince and Me (film), The}}
[[Kategory:Amerikaanske romantyske komeedzje]]
[[Kategory:Amerikaanske jeugdfilm]]
[[Kategory:Jeugdkomeedzjefilm]]
[[Kategory:Romantyske jeugdfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Lionsgate Films]]
[[Kategory:Film fan Paramount Pictures]]
[[Kategory:Film fan Martha Coolidge]]
[[Kategory:Film út 2004]]
[[Kategory:Film oer in monarch]]
[[Kategory:Film oer in prinsesse]]
[[Kategory:Film oer in ûnmooglike leafde]]
[[Kategory:Film oer in universiteit]]
[[Kategory:Film oer in kompetysje]]
[[Kategory:Film oer ferskil yn maatskiplike klasse]]
[[Kategory:Film oer tsjinstfolk]]</text>
      <sha1>35kvftkz8hyut26o4h8cqy4hfjcy9pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:BisdommenBelgje</title>
    <ns>10</ns>
    <id>183906</id>
    <revision>
      <id>1230053</id>
      <parentid>1198250</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Aartsbisdom noch tafoege.</comment>
      <origin>1230053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="bbct669a1mtn4coin00imeiq0n4coqa" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Vatican City (2001–2023, 2-3).svg|35px|border]]
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; | Roomsk-katolike bisdommen yn Belgje
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Belgium.svg|30px|border]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | [[Bisdom Antwerpen]] • [[Bisdom Brugge]] • [[Bisdom Gint]] • [[Bisdom Hasselt]] • [[Bisdom Luik]] • [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] • [[Bisdom Namen]] • [[Bisdom Doarnik]] • &lt;br&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|{{Bewurklinks|Berjocht:BisdommenBelgje}}
|}
&lt;noinclude&gt;[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Belgje|Bisdommen]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbct669a1mtn4coin00imeiq0n4coqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ideaaloanspraak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189533</id>
    <revision>
      <id>1229967</id>
      <parentid>1229248</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Boarnen tafoege</comment>
      <origin>1229967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6532" sha1="imdpi3wyqvtv1yv8b04mx1b923ynkgt" xml:space="preserve">De '''ideaaloanspraak''', of it '''evenredich oanpart''' of '''oandiel''', jout yn de polityk oan hoefolle sitten in entiteit takomme soe by in strikt evenredige ferdieling fan stimmen, wêrby’t ek fraksjes fan sitten meirekkene wurde.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Sitearje web |url=https://www.wahlrecht.de/lexikon/idealanspruch.html |titel=Idealansprüche der Parteien |efternamme=Schneider |foarnamme=Andreas |datum=2004-01-11 |opropdatum=2026-05-05 |wurk=www.wahlrecht.de |taal=de}}&lt;/ref&gt; 

Yn it [[Dútsk|Dútske]] [[taalgebiet]] foarmet it konsept ''Idealanspruch'' it útgongspunt by it berekkenjen fan sitten by [[Ferkiezing|ferkiezings]] mei [[evenredige fertsjintwurdiging]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Sitearje web |url=https://www.wahlrecht.de/verfahren/anschaulich/index.html |titel=Stimmenverrechnung anschaulich |efternamme=Schneider |foarnamme=Andreas |datum=2004-05-15 |opropdatum=2026-05-05 |wurk=www.wahlrecht.de |taal=de}}&lt;/ref&gt; Ynternasjonaal wurdt it konsept yn it [[Ingelsk]] oerset as ''ideal share''.&lt;ref&gt;{{Sitearje tydskrift|efternamme=Schuster |foarnamme=Karsten |titel=Seat biases of apportionment methods for proportional representation |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0261379402000276 |jiergong=22 |tydskrift=Electoral Studies |datum=2003-12-01 |taal=in |nûmer=4 |doi=10.1016/S0261-3794(02)00027-6 |issn=0261-3794 |side=651–676 |last2=Pukelsheim |first2=Friedrich |last3=Drton |first3=Mathias |last4=Draper |first4=Norman R.}}&lt;/ref&gt; Binnen it Nederlânsktalige debat bestiet der oant no ta gjin algemien ynboargere ekwifalint.&lt;ref&gt;{{Sitearje web |url=https://medium.com/@grinsgefal/waarom-discussies-over-zetelverdeling-vaak-langs-elkaar-heen-gaan-c276ec808fdb |titel=Waarom discussies over zetelverdeling vaak langs elkaar heen gaan |efternamme=Groen |foarnamme=Klaas |datum=2026-05-05 |opropdatum=2026-05-05 |wurk=[[Medium (online platform)|Medium]] |taal=nl}}&lt;/ref&gt; 

Yn [[ekonomy]], [[filosofy]] en sosjale karteory ferwiist it nei de totale wearde fan guod, boarnen of aktiva dêr't in persoan of groep rjocht op hat of in oanspraak op makket. It is de wearde fan items dy't in entiteit ideaal fertsjinje of ûntfange soe. 

== Earlike ferdieling fan sitten ==

=== Partijen ===
Yn parlemintêre demokrasyen mei proporsjonele fertsjintwurdiging hat elke [[politike partij]] rjocht op sitten yn ferhâlding ta it oantal stimmen dat it krigen hat. Dit probleem, wat ûntstiet as identike, ûndielbere items (sitten) ferdield wurde ûnder entiteiten, wurdt ek wol de sitferdieling neamd.&lt;ref&gt;{{Sitearje tydskrift |efternamme=Pukelsheim |foarnamme=Friedrich |titel=Mandatszuteilungen bei Verhältniswahlen: Idealansprüche der Parteien |url=https://www.jstor.org/stable/24228365 |jiergong=47 |tydskrift=Zeitschrift für Politik |datum=2000 |taal=de |nûmer=3 |issn=0044-3360 |side=239–273}}&lt;/ref&gt;

==== Formule ====
Bygelyks, yn evenredige fertsjintwurdiging basearre op in partijlistsysteem, is it evenredige sitoandiel fan in [[politike partij]] gelyk oan har stimmenoandiel fermannichfâldige mei it oantal beskikbere sitten. It ideale oantal sitten dat in partij krije soe is dêrom:

&lt;math&gt; \text{Evenredich oanpart =} \frac{\text{Stimmen}_\text{partij}}{\text{Stimmen}_\text{totaal}} \cdot \text{Sitten}&lt;/math&gt;

As der 5 beskikbere sitten binne yn in gebiet mei 300 kiezers, en in partij krijt 106 stimmen, dan is it proporsjonele oandiel foar dy partij likernôch 1,77.
Derneist kin deselde wearde krigen wurde troch it oantal stimmen foar in partij te dielen troch de kiesdieler.

&lt;math&gt; \text{Evenredich oanpart =} \frac{\text{Stimmen}_\text{partij}}{\text{Kiesdieler}_\text{effektive stimmen}}&lt;/math&gt;

== Ofrûning==
In proporsjoneel oandiel fan 1,77 moat fansels noch wol ôfrûne wurde om't ûndielber binne. Neffens de [[standertôfruning]] sil dit ornaris 2 wurde. De kwotumrigel seit dat de ôfrûning inkeld nei boppe of nei ûnderen ta plakfine moat. Dit resultearret yn in totaal fan 1 of 2 sitten. Wannear't in partij of regio mear of minder kriit as dat, wurdt de kwotumrigel skeind. Hjirmei komt de proporsjonaliteit fan 'e ferkiezingsútslach ûnder druk te stean om't oare partijen of regio's dan automatysk te min of folle sitten tawezen krije.

== Effektive stimmen ==
De kiesdrompel spilet in wichtige rol by it berekkenjen fan de sitferdieling. Ofhinklik fan de brûkte metoade wurdt bepaald oft stimmen foar partijen dy't de drompel net helje, wol of net meiteld wurde.

=== Praktysk foarbyld ===
By de [[Twadde Keamerferkiezingen 2023|Twadde Keamerferkiezings fan 2023]] berikten 15 partijen de kiesdrompel. Dit resultearre yn in totaal fan 195.254 fergriemde stimmen. De ûndersteande tabel jout in oersjoch fan dizze ferdieling en de gefolgen foar it ideale oanpart fan 'e partijen dy't de kiesdrompel wol helle hawwe. De 2,81 sitten foar de &quot;oare partijen&quot; wurde sa proporsjoneel mooglik werferdield ûnder de oerbleaune tawizingsgerjochtigde stimmen.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Proporsjoneel oandiel yn 2023
! Partij
! Oantal stimmen
! I.O. mei alle stimmen
! I.O. mei effektive stimmen
|-
! PVV
| 2.450.878
| 35,24
| 35,91
|-
! GL-PvdA
| 1.643.073
| 23,62
| 24,07
|-
! VVD
| 1.589.519
| 22,85
| 23,29
|-
! NSC
| 1.343.287
| 19,31
| 19,68
|-
! D66
| 656.292
| 9,44
| 9,62
|-
! BBB
| 485.551
| 6,98
| 7,11
|-
! CDA
| 345.822
| 4,97
| 5,07
|-
! SP
| 328.225
| 4,72
| 4,81
|-
! DENK
| 246.765
| 3,55
| 3,62
|-
! PvdD
| 235.148
| 3,38
| 3,45
|-
! FVD
| 232.963
| 3,35
| 3,41
|-
! SGP
| 217.270
| 3,12
| 3,18
|-
! CU
| 212.532
| 3,06
| 3,11
|-
! Volt
| 178.802
| 2,57
| 2,62
|-
! JA21
| 71.345
| 1,03
| 1,05
|-
! Oaren
| 195.254
| 2,81
| -
|-
! Som
! 10.432.726
! 150
! 150
|}

== Degressive evenredigens ==
Yn in distriktstelsel hat elk [[kiesdistrikt]] rjocht op sitten yn ferhâlding ta syn befolking. Yn it Nederlânske kieskringestelsel is dit basearre op it oantal stimmen. Dit kin derta liede dat lytse regio's (lykas [[Karibysk Nederlân]]) hielendal gjin stim hawwe. Dêrom wurdt somtiden degressive evenredigens brûkt. Dit is it gefal yn 'e [[Jeropeeske Uny]] of de [[Feriene Steaten]]. Dit betsjut dat it stimrjocht net mear evenredich is oan de grutte fan 'e regio's, mar it garandearret wol dat elk lân of steat goed fertsjintwurdige is. Twa foarbylden út 'e EU binne Malta en Lúksemboarch, dy't lytser of like grut as Fryslân binne, mar 6 eigen fertsjintwurdigers krije. Nederlân en België krije bygelyks ek mear sitten as har evenredige oanpart.

== Ferwizings ==
[[Kategory:Kiesstelsel]]
[[Kategory:Ekonomy]]
[[Kategory:Filosofy]]</text>
      <sha1>imdpi3wyqvtv1yv8b04mx1b923ynkgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Citeer web</title>
    <ns>10</ns>
    <id>189543</id>
    <redirect title="Berjocht:Sitearje web" />
    <revision>
      <id>1229960</id>
      <parentid>1216935</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Trochferwizingsdoel feroare fan [[Berjocht:Cite web]] nei [[Berjocht:Sitearje web]]</comment>
      <origin>1229960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="fjmd2jp2ehm93pc1z51cxk9s7yb6vj3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Berjocht:Sitearje web]]</text>
      <sha1>fjmd2jp2ehm93pc1z51cxk9s7yb6vj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rhede (Borken)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191590</id>
    <revision>
      <id>1229943</id>
      <parentid>1229328</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1229943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6136" sha1="bblf45qpe6dl6tcq5lf7xfbgvzynp9n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme           = Rhede
| ôfbylding       = Gudulakirche.jpg
| ôfbyldingstekst = Sicht op 'e stêd.
| flagge          = Flagge Rhede.svg
| wapen           = DEU Rhede COA.svg
| lân             = [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardryn-Westfalen]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borken (Kreis)|Borken]]
| boargemaster    = 
| ynwennertal     = 19.674 &lt;small&gt;(31-12-2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.landesdatenbank.nrw.de/ldbnrw//online?operation=table&amp;code=12411-01i&amp;bypass=true&amp;levelindex=0&amp;levelid=1750236363127#abreadcrumb Landesdatenbank NRW]&lt;/ref&gt;
| oerflak         = 78,85 km²
| befolkingstichtens = 245/km²
| hichte          = 30 m
| stifting        = ± 1200 (stedsrjochten yn 1975)
| postkoade       = 46414
| netnûmer        = 02872
| tiidsône        = UTC+1
| simmertiid      = UTC+2
| webside         = [https://www.rhede.de www.rhede.de]
| ôfbylding2      = 
| ôfbyldingstekst2 = 
| ôfbylding3      = 
| ôfbyldingstekst3 = 
| mapname         = Noardryn-Westfalen
| lat_deg         = 51
| lat_min         = 50
| lat_sec         = 0
| lat_dir         = N
| lon_deg         = 6
| lon_min         = 41
| lon_sec         = 0
| lon_dir         = E
| tekst by posysjekaart = Rhede yn Noardryn-Westfalen
| ôfbylding99     = 
| ôfbyldingstekst99 = 
| ôfbyldingsbreedte99 = 
}}
'''Rhede''' is in stêd en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Noardryn-Westfalen]]. De stêd leit yn 'e  [[Borken (Kreis)|Kreis Borken]]. Rhede beslacht in oerflak fan 78,85 km² en krige yn 1975 offisjeel [[stedsrjochten]].

== Geografy == 
Rhede leit yn it westlike Múnsterlân, net fier fan 'e grins mei Nederlân ([[Aalten]]). Westlik fan Rhede leit de folle gruttere stêd [[Bocholt]]. Troch de stêd streamt de [[Aa-strang]], in rivierke dat úteinlik yn Nederlân by Ulft yn 'e [[Alde Isel]] útmûnet. Wat de ynfrastruktuer oangiet, wurdt Rhede ûntsletten troch de B 67, dy't besuden de stêd rint. Hoewol't Rhede sûnt 1991 gjin eigen spoarferbining mear hat foar passazjiers, binne der ferskate busferbinings mei de buorstêden Bocholt en [[Borken]].

== Skiednis ==
De skiednis fan it gebiet giet fier werom. Yn 1982 waard der in fûstbile fûn fan in mammoetbonke, mooglik makke troch in [[Neändertaler]] tusken 120.000 en 40.000 f.Kr. Ek it grêffjild fan Rhede út de [[Brûnstiid]] (1250-750 f.Kr.) is in wichtige [[archeology]]ske fynst.
[[Ofbyld:Das Schloss Rhede in Rhede - panoramio.jpg|thumb|left|Slot Rhede.]]
Yn 'e midsiuwen foel it gebiet ûnder it gesach fan 'e [[Prinsbisdom Múnster|prinsbiskoppen fan Múnster]]. De namme Rhede is mooglik ôflaat fan Werner von Rethe, in fazal fan 'e biskop. Syn soan liet it earste kastiel bouwe op it plak dêr't no Schloss Rhede stiet. 

Yn 'e 19e iuw hie de befolking te krijen mei grutte earmoede en in soad ynwenners ferhûzen doe nei Amearika. De komst fan de tekstylsyndustry en de oansluting op it spoar (1902) soargen letter foar ekonomyske groei.

Yn 'e tiid fan 'e [[Weimarrepublyk]] bleau Rhede in bolwurk fan 'e katolike Sintrumpartij (Zentrum). Fanwegen de sterke bân mei de tsjerke krige de [[NSDAP]] yn Rhede, oars as yn in soad oare dielen fan Dútslân, foar 1933 mar min foet oan 'e grûn. By de ferkiezings fan maart 1933 krige de NSDAP yn Rhede sa'n 10% fan 'e stimmen, wylst dat lanlik hast 44% wie.

Mar ek yn Rhede feroare de sitewaasje nei de machtsoername. De lytse joadske mienskip yn Rhede, dy't sûnt de 17e iuw yn it plak wenne, waard it slachtoffer fan ferfolging. Under de nazy-tiid waarden de joadske ynwenners twongen harren huzen en besittings te ferkeapjen. Yn 1941 en 1942 waarden de lêste joadske ynwenners fan Rhede deportearre nei it easten (ûnder oare nei it [[getto fan Riga]] en [[Theresienstadt (konsintraasjekamp)|Theresienstadt]]), dêr't de measten fan harren omkamen. Sûnt 1982 betinkt in monumint yn 'e stêd de slachtoffers.

Oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldkriich]] waard Rhede swier troffen troch de loftoarloch. Benammen yn 'e lêste moannen fan 'e striid, yn febrewaris en maart 1945, lieten Alliearde bommesmiters harren lading op 'e stêd falle en rekken dêrby ek boargerdoelen. It tal deadlike slachtoffers ûnder de befolking rûn yn 'e hûnderten.

== Stedsyndieling ==
De hjoeddeiske gemeente Rhede ûntstie yn 1968 troch in fúzje fan fiif eardere gemeenten. De stêd bestiet út de folgjende ''[[Ortsteil]]e'':

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Ortsteile fan Rhede
! Ortsteil
! Ynwennertal (sawat)
|-
| '''Rhede''' (ynkl. Altrhede)
| 13.300
|-
| '''Vardingholt'''
| 3.000
|-
| '''Büngern'''
| 1.900
|-
| '''Krommert'''
| 700
|-
| '''Krechting'''
| 260
|}

== Befolkingsûntwikkeling ==
De befolking hat troch de jierren hinne ferskate skommelingen kend; fan in delgong troch earmoede yn 'e 19e iuw oant in groei troch de yndustrialisaasje en de weryndieling fan 1968.

== Toerisme en nijsgjirrichheden ==
Rhede is foaral populêr by fytsers en kuierders fanwegen de lizzing yn it parkeftige [[Múnsterlân]]. De ferneamde 100 Schlösser kuier en fytsrûte rint troch de gemeente.

Schloss Rhede is in kastiel út 1564 dat yn 'e 21e iuw folslein restaurearre is. It kastiel wurdt partikulier bewenne en is net tagonklik foar publyk.
[[Ofbyld:Rhede, St. Gudula (04).jpg|thumb|left|Sint-Gûdûlatsjerke.]]
De [[Sint-Gûdûlatsjerke (Rhede)|Sint-Gûdûlatsjerke]] tsjerke is in foarse [[neogotyk|neogoatyske]] tsjerke dy’t yn 1901 foltôge waard.

Besuden it sintrum fan Rhede leit it lângoed Haus Tenking. It hjoeddeike gebou datearret foar in grut part út de 18e en 19e iuw, mar giet werom op 'e midsiuwen.

It Apothekersmuseum is in museum yn in histoarysk gebou út 1923 yn it sintrum.

Yn it Ortsteil Krommert stiet de restaurearre wynmûne Habers. Dizze mûne datearret út 1881. Nei in grutte restauraasje yn 'e jierren 1990 is de mûne wer folslein mealree.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rhede}}
}}
[[Kategory:Rhede| ]]
[[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]]
[[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]]</text>
      <sha1>bblf45qpe6dl6tcq5lf7xfbgvzynp9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Hûpefûgel</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191738</id>
    <revision>
      <id>1229955</id>
      <parentid>1229788</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>defsort</comment>
      <origin>1229955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="f7x5wirg16uqvg7tnmsprzort4k2bb2" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Hupefugel}}
[[Kategory:Fûgelfamylje]]
[[Kategory:Noashoarnfûgeleftige]]</text>
      <sha1>f7x5wirg16uqvg7tnmsprzort4k2bb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Nikolaastsjerke (Kalkar)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191766</id>
    <revision>
      <id>1229944</id>
      <parentid>1229879</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt</comment>
      <origin>1229944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8638" sha1="8a3n5lditpyeg7nwbzwfra1z1gng3v3" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                        = Sint-Nikolaastsjerke
| ôfbylding                    = Kalkar, St Nikolai 002.JPG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = De Sint-Nikolaastsjerke yn Kalkar.
| lân                          = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1       = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kleef (Kreis)|Kleef]]
| bestjoerlike ienheid 3       = 
| namme bestjoerlike ienheid 3 = 
| plak                         = [[Kalkar]]
| adres                        = Jan-Joest-Straße 10
| koördinaten                  = {{Koördinaten yn tekst|51_44_20_N_6_17_32_E_scale:5000_type:landmark_region:DE-NW|51° 44' N 6° 17' E}}
| tsjerkegenoatskip            = [[Roomsk-katolisisme|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                       = [[Bisdom Múnster|Múnster]]
| aartsbisdom                  = 
| patroanhillige               = [[Sint-Nikolaas]]
| status                       = Parochytsjerke
| arsjitekt                    = Johann Wyrenberg
| yngenieur                    = 
| boujier                      = 1409–1450
| sloopjier                    = 
| boustyl                      = [[Goatyk|Let-goatyk]]
| hichte                       = Likernôch 70 m (toer)
| monumintale status           = 
| monumintnûmer                = 
| webside                      = [https://www.st-nicolai-kalkar.de/ www.st-nicolai-kalkar.de]
| mapname                      = Noardryn-Westfalen
| mapwidth                     = 
| lat_deg                      = 51
| lat_min                      = 44	
| lat_sec                      = 20
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 6
| lon_min                      = 17
| lon_sec                      = 32
| lon_dir                      = E
| tekst by posysjekaart        = 
}}
De '''Sint-Nikolaastsjerke''' (''St. Nicolai'') yn it [[Dútslân|Dútske]] stedsje [[Kalkar]] is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk]] [[tsjerkegebou]] mei in tige ryk ynterieur.

== Skiednis ==
De earste tsjerke wie in lytse letromaanske oan [[Nikolaas fan Myra]] wijde [[Basilyk (boufoarm)|basilica]] dy't datearre fan de tiid dat de stêd stifte waard. Nei in brân waard dy basilica ferfongen troch de hjoeddeiske [[halletsjerke]]. De bou fan 'e [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] tsjerke sette yn 1409 útein ûnder lieding fan 'e ferneamde Klever boumaster Johann fan Wyrenberg. 

De 15e- en 16e-iuwske rykdom fan 'e lekkenwevers yn de 15e en 16e iuw makke it mooglik om de tsjerke oerfloedich yn te rjochtsjen mei heechweardige keunstwurken.
[[Ofbyld:St.-Nicolaaskerk Kalkar interieur.jpg|thumb|left|Ynterieur.]]

Tusken de earste pylders fan it koer stie eartiids in [[doksaal]], dat yn 1818 ôfbrutsen waard om frij sicht op it [[heechalter]] te krijen. Ek de oarspronklike opstelling fan 'e alters feroare doe. Fan 'e santjin alters bleaune der tsien oer. Fan 'e ôfbrutsen alters krigen in oantal bylden in nij plak yn 'e tsjerke. Oare keunstwurken waarden ferkocht om jild yn te sammeljen foar in nedige restauraasje.      

By in loftoantfal fan 'e Alliearden op 13 en 14 febrewaris 1945 rekke de tsjerke skansearre; dielen fan it [[ferwulft]] en muorren fan it súdlik koer stoarten by de gefjochten om Kalkar yn. Dat de keunstskatten der noch binne, is te tankjen oan it op 'e tiid ferwiderjen fan it ynterieur om se op in feilich plak op te slaan. De measte skea oan it gebou koe oant de jierren 1950 provisoarysk wersteld wurde. In yngreven restauraasje folge yn 'e jierren 1960 en 1970. Mei de werbou fan 'e spits op 'e toer yn 1976 waard de restauraasje ôfsletten. 

== Ynterieur ==
[[Ofbyld:Kalkar st nikolai 044.JPG|thumb|left|De Marijeluchter.]]
Ien fan 'e opfallende keunstwurken is de ikehouten Marijeluchter dy't yn it middenskip hinget. It is in saneamde dûbelmadonna (it byld fan Marije is oan beide kanten te sjen) en om 1508 hinne makke troch de ferneamde houtfiker Henrick Douverman (dy't ek it Sân-Smerten-alter makke). 

De tsjerke is lykwols fral bekend fanwegen it yndrukwekkende oantal alters, wêrfan't njoggen folslein bewarre binne. 

Yn 'e tsjerke wurde ek keunstwurken bewarre, dy't foar de sekularisaasje yn 1803 yn kleasters stiene. In foarbyld is it byld fan Kristus op 'e kâlde Stien  yn 'e noardlike toerkapel, dat út it sekularisearre kleaster fan 'e Dominikanen komt. De neogoatyske houtreliëfs fan 'e krúswei yn 'e toerkapel stamme út 1897-1899 en binne makke troch Ferdinand Langeberg, dy't ek de alters restaurearre hat. 

By it Sân-Smertenalter is in 15e-iuwske kalvarygroep. It doopfont yn it noarder sydskip stammet út 'e midden fan 'e 15e iuw.   

=== Amsterdam ===
In opmerklik histoarysk detail is de bân tusken Kalkar en de katolike ballingen út Amsterdam nei de Alteraasje fan 1578. Yn 'e Sint-Nikolaastsjerke leit de lêste katolike boargemaster fan Amsterdam fan foar de reformaasje begroeven, Cornelis Jacobsz. Brouwer († 1581). Syn [[epitaaf]] is noch altiten oan in pylder yn it koer te sjen. Yn 1619 skonk syn soan in kostbere letgoatyske [[monstrâns]] oan 'e tsjerke. Dit sulveren keunstwurk wie troch de boargemaster skonken oan 'e [[Alde Tsjerke (Amsterdam)|Oude Kerk]] fan [[Amsterdam]] en soe mei de ynfiering fan 'e reformaasje yn Amsterdam omraand wurde. Bekenden fan 'e boargemaster kochten de monstrâns tsjin metaalwearde op en joegen de monstrâns oan 'e nei Kalkar flechte skinker werom. Dy syn soan joech yn 1619 de monstrâns oan 'e Nikolaastsjerke fan Kalkar. It is ien fan 'e seldsume Amsterdamske tsjerkeskatten dy't de [[Byldestoarm]] oerlibbe hawwe.

=== Ramen ===
De oarspronklike midsiuwske ramen fan 'e tsjerke wiene al yn 'e 18e en 19e iuw ferlern gien en ferfongen troch ienfâldich glês. Dy ramen waarden yn 'e Twadde Wrâldkriich folslein ferneatige, wêrnei't de tsjerke desennia lang tydlik tichtset waard mei sober glês. Tusken 1997 en 2020 binne de hjoeddeiske moderne ramen fan Karl-Martin Hartmann set.

=== Oargel ===
It 34 registers tellende oargel waard yn 1967-1968 boud troch it oargelboubedriuw Seifert út [[Kevelaer]]. It ynstrumint hat elektryske spyl- en registertraktueren en stiet yn in ryk bewurke neogoatyske oargelkas fan 'e foargonger. Dat net mear besteande Romantyske oargel waard yn 1870 boud troch A. Tibus út Rheinberg en yn 1904 útwreide troch it opfolgerbedriuw Müller (ek út Rheinberg).

=== Alters ===
[[Ofbyld:Autels Église Saint-Nicolas de Kalkar.jpg|thumb|Hjoeddeiske lokaasje fan 'e alters.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Nû. !!Ofbyld !! Namme !! Tiid !! Lokaasje yn 'e tsjerke
|-
| 1 || [[Ofbyld:Maître-autel Église Saint Nicolas de Kalkar.jpeg|100px]] || Heechalter (Lijen fan Kristus) || 1488–1500 || Eastlik yn it haadkoer. Boud troch Master Arnt fan Swol en letter ôfmakke troch Jan fan Halderen en Ludwig Jupan. It fykwurk bestiet út mear as 200 ferskillende figueren, dy't it lijen fan Kristus útbyldzje.
|-
| 2 || [[Ofbyld:Autel des sept douleurs.jpeg|100px]] || Sân-Smerten-alter (fan Henrick Douverman) || 1518–1521 || Súdlik sydkoer (foaroan). 
|-
| 3 || [[Ofbyld:Kalkar St. Nikolai - Georgsaltar.jpg|100px]] || Sint-Joaristeralter || om 1480 hinne || Noardlike sydskip (eastkant)
|-
| 4 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Marie.jpg|100px]] || Marije-alter (Lochner-alter) || om 1490 hinne || Noardlik sydskip (foaroan)
|-
| 5 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Crépin et Crépinien.jpg|100px]] || Krispinus- en Krispinianus-alter || 1541 || Súdlike sydskip (midden)
|-
| 6 || [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 010.JPG|100px]] || Trije-ienheidsalter || om 1490 hinne || Súdlike sydskip (westkant)
|-
| 7 || [[Ofbyld:Église de Kalkar - Autel de Jean-Baptiste.jpeg|100px]] || Sint-Jan-alter (Jehannes de Doper) || om 1500 hinne || Súdlike sydskip (eastkant)
|-
| 8 ||[[Ofbyld:Kalkar st nikolai 028.JPG|100px]] || Jakobus-alter || 1500–1510 || Noardlike sydskip (midden)
|-
| 9 || [[Ofbyld:Kalkar st nikolai 018.JPG|100px]] || Sint-Anna-alter || om 1500 hinne || Noardlike sydskip (westkant)
|}

== Keppeling om utens ==
* [https://www.orgelsite.nl/kalkar-sankt-nicolai-kirche/ Disposysje Seifert-oargel]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* St. Nicolaikirche Kalkar (Deutscher Kunstverlag), ISBN 978-3-422-02410-6
{{reflist}}
----
{{Commonscat|St. Nicolai (Kalkar)|Sint-Nikolaastsjerke, Kalkar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Nikolaastsjerke, Kalkar}}

[[Kategory:Kalkar]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Noardryn-Westfalen]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Múnster]]
[[Kategory:Bouwurk út 1450]]</text>
      <sha1>8a3n5lditpyeg7nwbzwfra1z1gng3v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pongmies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191778</id>
    <revision>
      <id>1229949</id>
      <parentid>1229920</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1229949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9475" sha1="qkiq4g9o7lz22se6rc4z159y3bpf2uz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = pongmies
|Ofbyld       = [[Ofbyld:European Penduline Tit Remiz Pendulinus (251775445).jpeg|250px]]
|lûd          = Europeeske pongmies
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[pongmiezen]] (''Remizidae'')
|Skaai        = [[echte pongmiezen]] (''Remiz'') 
|Wittenskiplike namme = Remiz pendulinus
|IUCN-status  = &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758
----
|lânkaart=[[Ofbyld:RemizPendulinusIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''pongmies''' (''Remiz pendulinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae'') dy't ferspraat foarkomt yn [[Europa]] en [[Aazje]]. De soarte bout karakteristike pongfoarmige nêsten dy't yn leafbeammen tichteby it wetter hingje. De wrâldpopulaasje is net bedrige.

== Fersprieding ==
De pongmies briedt yn grutte dielen fan Euraazje, mar yn West-Europa spoaradysk, wylst er yn East- en Súd-Europa folle mear foarkomt. Nei it easten ta komt er foar yn in gurdle dy't hast sa fier giet as it meast westlike part fan [[Mongoalje]]. It is in [[trekfûgel]], mar yn sêfte winters trekke se minder fier. 

=== Nederlân ===
Sûnt de jierren 1980 briedt de pongmies ek yn Nederlân. Yn it ramt fan in bredere útwreiding fan it ferspriedingsgebiet nei it westen ta namen de oantallen yn Nederlân oant yn 'e jierren 1990 ta. Bolwurken fan 'e soarte wiene Fryslân en Grinslân, it Iselmargebiet en it gebiet om de grutte rivieren. Al gau dêrnei sakken de oantallen lykas ek op oare plakken yn West-Europa om ûnbekende redenen. De fûgel komt no yn lytse oantallen yn ús lân foar. &lt;ref&gt;[SOVON, oproppen 14 maaie 2026.]&lt;/ref&gt;

== Systematyk ==
De systematyk fan 'e pongmies is kompleks en in kwestje fan strideraasje. Earder waarden alle taksa yn it skaai ''Remiz'' ta de iennige soarte ''Remiz pendulinus'' rekkene, mar hjoed-de-dei wurde se meastentiids as fjouwer soarten behannele: de (gewoane) pongmies (''Remiz pendulinus''), de swartkoppongmies (''Remiz macronyx''), de wytkrúnpongmies (''Remiz coronatus'') en de Sineeske pongmies (''Remiz consobrinus''). De gewoane pongmies wurdt ûnderferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende briedgebieten:

* Europeeske pongmies (''Remiz pendulinus pendulinus'') – Europa oant it [[Oeral]]berchtme, de [[Kaukasus]] en yn West-[[Turkije]].
* ''Remiz pendulinus menzbieri'' – súdlik en eastlik Turkije oant [[Armeenje]] en noardwestlik [[Iran]].
* ''Remiz pendulinus caspius'' – noardwestlik [[Kazachstan]] oant de [[Kaspyske See]].
* ''Remiz pendulinus jaxarticus'' – de eastlike Oeral oant West-[[Sibearje]] en noardlik Kazachstan.

Sûnt 2019 behannelet ûnder oaren de [[IUCN]] nei genetyske stúdzjes de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') wer as ûnderdiel fan 'e pongmies.

== Skaaimerken == 
De pongmies is in hiele lytse fûgel fan 10–11,5 sintimeter mei in karakteristike koanyske en spitse snaffel. De nominaatfoarm hat yn syn ferspriedingsgebiet in tige typysk uterlik meiin grize kop en in breed swart gesichtsmasker. De skaaien lykje opinoar, mar it mantsje hat oer it algemien in grutter en swarter masker en in skerpere grins tusken de brune mantel en de grize nekke. It wyfke hat minder kontrast en diffusere kleuren. Jonge fûgels yn 'e lette simmer en it begjin fan 'e hjerst hawwe gjin opfallende tekening, mei in gielbrune boppekant en in griiswite ûnderkant.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus caspius.jpg|thumb|left|Undersoarte ''caspius'' mei kastanjebrune kop.]] 
De ûndersoarte ''caspius'', dy't om de Kaspyske See foarkomt, hat in kastanjebrune kop, nekke en mantel, in wite kiel en in ljochte ûnderkant mei sânkleurige flanken en boarst en in wite búk. De meast eastlike ûndersoarte ''jaxarticus'' is folle ljochter as de nominaatfoarm, mei in ljochtgrize kop, in swart breed gesichtsmasker mei in lyts kastanjebrún bantsje op 'e foarholle, in kanielkleurige mantel en in wite ûnderkant mei in rige fan tinne readbrune stipkes op it boarst. Dizze ûndersoarte docht tige tinken oan 'e wytkrúnpongmies (Remiz coronatus), mei in ferspriedingsgebiet dat foar in part oerlapet, mar de lêstneamde mist altyd it kastanjebrún op 'e foarholle.

== Ekology ==
Pongmiezen libje yn 'e omkriten fan stilsteand of stadich streamend wetter by fegetaasjerike ouwers of sompen mei beammen en strûken. Hy jout de foarkar oan bjirk, wylch, pelys en els en hat ek ferlet fan âld reid. Hy libbet fan ynsekten, spinnen en sied dy't er út de koppen fan tuorrebouten of út reidplommen hellet.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus -Estonia -singing by partly built nest-8.jpg|thumb|left|Sjongende pongmies by it begjin fan 'e bou fan in nêst.]]  
[[Ofbyld:Remez family.jpg|thumb|Nêst.]]
De pongmies briedt faak yn lytse koloanjes. It nêst is pongdfoarmich, sa'n 17 sintimeter heech en 11 sintimeter breed en folslein ticht, útsein in lytse tunnel-foarmige iepening. It mantsje begjint mei it bouwen fan it nêst en besiket in wyfke te lokjen. It pearke bout dêrnei tegearre it yngewikkelde nêst ôf fan gers, siedplommen en planterizels. It nêst hinget oan in tûke oan it útein fan in beam of in strûk, faak boppe it wetter. It wyfke leit trije oant acht effen matwite aaikes dy't yn 12–14 dagen útbret wurde. Sawol it wyfke as it mantsje kinne de aaien bebriede en foar de jongen soargje, mar ien fan 'e âlden docht dat tagelyk. De oare, dy't net briedt, ferhuzet nei in nij territoarium om in nije partner te finen. Soks kin ferskate kearen yn itselde briedseizoen barre. De jongen fleane nei 22–24 dagen út, mar kinne oant trije wiken letter noch weromkomme yn it nêst om te oernachtsjen. Faak lizze se twa lechsels per briedseizoen.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia kategorisearret de ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. Yn Europa briede nei skatting 219.000–443.000 pearkes. Dêrby wurdt opmurken dat de IUCN sûnt 2019 de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') yn 'e beoardieling meirekkenet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/euptit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/euptit1?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-penduline-tit-remiz-pendulinus BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Remiz pendulinus}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pongmies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]</text>
      <sha1>qkiq4g9o7lz22se6rc4z159y3bpf2uz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229950</id>
      <parentid>1229949</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedriging */ kt</comment>
      <origin>1229950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9564" sha1="q9rvpq33mc14euflohb1hg35zlmoyqq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = pongmies
|Ofbyld       = [[Ofbyld:European Penduline Tit Remiz Pendulinus (251775445).jpeg|250px]]
|lûd          = Europeeske pongmies
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[pongmiezen]] (''Remizidae'')
|Skaai        = [[echte pongmiezen]] (''Remiz'') 
|Wittenskiplike namme = Remiz pendulinus
|IUCN-status  = &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758
----
|lânkaart=[[Ofbyld:RemizPendulinusIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''pongmies''' (''Remiz pendulinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae'') dy't ferspraat foarkomt yn [[Europa]] en [[Aazje]]. De soarte bout karakteristike pongfoarmige nêsten dy't yn leafbeammen tichteby it wetter hingje. De wrâldpopulaasje is net bedrige.

== Fersprieding ==
De pongmies briedt yn grutte dielen fan Euraazje, mar yn West-Europa spoaradysk, wylst er yn East- en Súd-Europa folle mear foarkomt. Nei it easten ta komt er foar yn in gurdle dy't hast sa fier giet as it meast westlike part fan [[Mongoalje]]. It is in [[trekfûgel]], mar yn sêfte winters trekke se minder fier. 

=== Nederlân ===
Sûnt de jierren 1980 briedt de pongmies ek yn Nederlân. Yn it ramt fan in bredere útwreiding fan it ferspriedingsgebiet nei it westen ta namen de oantallen yn Nederlân oant yn 'e jierren 1990 ta. Bolwurken fan 'e soarte wiene Fryslân en Grinslân, it Iselmargebiet en it gebiet om de grutte rivieren. Al gau dêrnei sakken de oantallen lykas ek op oare plakken yn West-Europa om ûnbekende redenen. De fûgel komt no yn lytse oantallen yn ús lân foar. &lt;ref&gt;[SOVON, oproppen 14 maaie 2026.]&lt;/ref&gt;

== Systematyk ==
De systematyk fan 'e pongmies is kompleks en in kwestje fan strideraasje. Earder waarden alle taksa yn it skaai ''Remiz'' ta de iennige soarte ''Remiz pendulinus'' rekkene, mar hjoed-de-dei wurde se meastentiids as fjouwer soarten behannele: de (gewoane) pongmies (''Remiz pendulinus''), de swartkoppongmies (''Remiz macronyx''), de wytkrúnpongmies (''Remiz coronatus'') en de Sineeske pongmies (''Remiz consobrinus''). De gewoane pongmies wurdt ûnderferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende briedgebieten:

* Europeeske pongmies (''Remiz pendulinus pendulinus'') – Europa oant it [[Oeral]]berchtme, de [[Kaukasus]] en yn West-[[Turkije]].
* ''Remiz pendulinus menzbieri'' – súdlik en eastlik Turkije oant [[Armeenje]] en noardwestlik [[Iran]].
* ''Remiz pendulinus caspius'' – noardwestlik [[Kazachstan]] oant de [[Kaspyske See]].
* ''Remiz pendulinus jaxarticus'' – de eastlike Oeral oant West-[[Sibearje]] en noardlik Kazachstan.

Sûnt 2019 behannelet ûnder oaren de [[IUCN]] nei genetyske stúdzjes de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') wer as ûnderdiel fan 'e pongmies.

== Skaaimerken == 
De pongmies is in hiele lytse fûgel fan 10–11,5 sintimeter mei in karakteristike koanyske en spitse snaffel. De nominaatfoarm hat yn syn ferspriedingsgebiet in tige typysk uterlik meiin grize kop en in breed swart gesichtsmasker. De skaaien lykje opinoar, mar it mantsje hat oer it algemien in grutter en swarter masker en in skerpere grins tusken de brune mantel en de grize nekke. It wyfke hat minder kontrast en diffusere kleuren. Jonge fûgels yn 'e lette simmer en it begjin fan 'e hjerst hawwe gjin opfallende tekening, mei in gielbrune boppekant en in griiswite ûnderkant.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus caspius.jpg|thumb|left|Undersoarte ''caspius'' mei kastanjebrune kop.]] 
De ûndersoarte ''caspius'', dy't om de Kaspyske See foarkomt, hat in kastanjebrune kop, nekke en mantel, in wite kiel en in ljochte ûnderkant mei sânkleurige flanken en boarst en in wite búk. De meast eastlike ûndersoarte ''jaxarticus'' is folle ljochter as de nominaatfoarm, mei in ljochtgrize kop, in swart breed gesichtsmasker mei in lyts kastanjebrún bantsje op 'e foarholle, in kanielkleurige mantel en in wite ûnderkant mei in rige fan tinne readbrune stipkes op it boarst. Dizze ûndersoarte docht tige tinken oan 'e wytkrúnpongmies (Remiz coronatus), mei in ferspriedingsgebiet dat foar in part oerlapet, mar de lêstneamde mist altyd it kastanjebrún op 'e foarholle.

== Ekology ==
Pongmiezen libje yn 'e omkriten fan stilsteand of stadich streamend wetter by fegetaasjerike ouwers of sompen mei beammen en strûken. Hy jout de foarkar oan bjirk, wylch, pelys en els en hat ek ferlet fan âld reid. Hy libbet fan ynsekten, spinnen en sied dy't er út de koppen fan tuorrebouten of út reidplommen hellet.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus -Estonia -singing by partly built nest-8.jpg|thumb|left|Sjongende pongmies by it begjin fan 'e bou fan in nêst.]]  
[[Ofbyld:Remez family.jpg|thumb|Nêst.]]
De pongmies briedt faak yn lytse koloanjes. It nêst is pongdfoarmich, sa'n 17 sintimeter heech en 11 sintimeter breed en folslein ticht, útsein in lytse tunnel-foarmige iepening. It mantsje begjint mei it bouwen fan it nêst en besiket in wyfke te lokjen. It pearke bout dêrnei tegearre it yngewikkelde nêst ôf fan gers, siedplommen en planterizels. It nêst hinget oan in tûke oan it útein fan in beam of in strûk, faak boppe it wetter. It wyfke leit trije oant acht effen matwite aaikes dy't yn 12–14 dagen útbret wurde. Sawol it wyfke as it mantsje kinne de aaien bebriede en foar de jongen soargje, mar ien fan 'e âlden docht dat tagelyk. De oare, dy't net briedt, ferhuzet nei in nij territoarium om in nije partner te finen. Soks kin ferskate kearen yn itselde briedseizoen barre. De jongen fleane nei 22–24 dagen út, mar kinne oant trije wiken letter noch weromkomme yn it nêst om te oernachtsjen. Faak lizze se twa lechsels per briedseizoen.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia kategorisearret de ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. Yn Europa briede nei skatting 219.000–443.000 pearkes. Dêrby wurdt opmurken dat de IUCN sûnt 2019 de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') yn 'e beoardieling meirekkenet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/euptit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/euptit1?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-penduline-tit-remiz-pendulinus BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Remiz pendulinus}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pongmies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]</text>
      <sha1>q9rvpq33mc14euflohb1hg35zlmoyqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229951</id>
      <parentid>1229950</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedriging */ korr</comment>
      <origin>1229951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9570" sha1="p9rrotydkgqso64jnoscln5rw72orzd" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = pongmies
|Ofbyld       = [[Ofbyld:European Penduline Tit Remiz Pendulinus (251775445).jpeg|250px]]
|lûd          = Europeeske pongmies
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[pongmiezen]] (''Remizidae'')
|Skaai        = [[echte pongmiezen]] (''Remiz'') 
|Wittenskiplike namme = Remiz pendulinus
|IUCN-status  = &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], 1758
----
|lânkaart=[[Ofbyld:RemizPendulinusIUCN.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''pongmies''' (''Remiz pendulinus'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pongmiezen]] (''Remizidae'') dy't ferspraat foarkomt yn [[Europa]] en [[Aazje]]. De soarte bout karakteristike pongfoarmige nêsten dy't yn leafbeammen tichteby it wetter hingje. De wrâldpopulaasje is net bedrige.

== Fersprieding ==
De pongmies briedt yn grutte dielen fan Euraazje, mar yn West-Europa spoaradysk, wylst er yn East- en Súd-Europa folle mear foarkomt. Nei it easten ta komt er foar yn in gurdle dy't hast sa fier giet as it meast westlike part fan [[Mongoalje]]. It is in [[trekfûgel]], mar yn sêfte winters trekke se minder fier. 

=== Nederlân ===
Sûnt de jierren 1980 briedt de pongmies ek yn Nederlân. Yn it ramt fan in bredere útwreiding fan it ferspriedingsgebiet nei it westen ta namen de oantallen yn Nederlân oant yn 'e jierren 1990 ta. Bolwurken fan 'e soarte wiene Fryslân en Grinslân, it Iselmargebiet en it gebiet om de grutte rivieren. Al gau dêrnei sakken de oantallen lykas ek op oare plakken yn West-Europa om ûnbekende redenen. De fûgel komt no yn lytse oantallen yn ús lân foar. &lt;ref&gt;[SOVON, oproppen 14 maaie 2026.]&lt;/ref&gt;

== Systematyk ==
De systematyk fan 'e pongmies is kompleks en in kwestje fan strideraasje. Earder waarden alle taksa yn it skaai ''Remiz'' ta de iennige soarte ''Remiz pendulinus'' rekkene, mar hjoed-de-dei wurde se meastentiids as fjouwer soarten behannele: de (gewoane) pongmies (''Remiz pendulinus''), de swartkoppongmies (''Remiz macronyx''), de wytkrúnpongmies (''Remiz coronatus'') en de Sineeske pongmies (''Remiz consobrinus''). De gewoane pongmies wurdt ûnderferdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende briedgebieten:

* Europeeske pongmies (''Remiz pendulinus pendulinus'') – Europa oant it [[Oeral]]berchtme, de [[Kaukasus]] en yn West-[[Turkije]].
* ''Remiz pendulinus menzbieri'' – súdlik en eastlik Turkije oant [[Armeenje]] en noardwestlik [[Iran]].
* ''Remiz pendulinus caspius'' – noardwestlik [[Kazachstan]] oant de [[Kaspyske See]].
* ''Remiz pendulinus jaxarticus'' – de eastlike Oeral oant West-[[Sibearje]] en noardlik Kazachstan.

Sûnt 2019 behannelet ûnder oaren de [[IUCN]] nei genetyske stúdzjes de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') wer as ûnderdiel fan 'e pongmies.

== Skaaimerken == 
De pongmies is in hiele lytse fûgel fan 10–11,5 sintimeter mei in karakteristike koanyske en spitse snaffel. De nominaatfoarm hat yn syn ferspriedingsgebiet in tige typysk uterlik meiin grize kop en in breed swart gesichtsmasker. De skaaien lykje opinoar, mar it mantsje hat oer it algemien in grutter en swarter masker en in skerpere grins tusken de brune mantel en de grize nekke. It wyfke hat minder kontrast en diffusere kleuren. Jonge fûgels yn 'e lette simmer en it begjin fan 'e hjerst hawwe gjin opfallende tekening, mei in gielbrune boppekant en in griiswite ûnderkant.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus caspius.jpg|thumb|left|Undersoarte ''caspius'' mei kastanjebrune kop.]] 
De ûndersoarte ''caspius'', dy't om de Kaspyske See foarkomt, hat in kastanjebrune kop, nekke en mantel, in wite kiel en in ljochte ûnderkant mei sânkleurige flanken en boarst en in wite búk. De meast eastlike ûndersoarte ''jaxarticus'' is folle ljochter as de nominaatfoarm, mei in ljochtgrize kop, in swart breed gesichtsmasker mei in lyts kastanjebrún bantsje op 'e foarholle, in kanielkleurige mantel en in wite ûnderkant mei in rige fan tinne readbrune stipkes op it boarst. Dizze ûndersoarte docht tige tinken oan 'e wytkrúnpongmies (Remiz coronatus), mei in ferspriedingsgebiet dat foar in part oerlapet, mar de lêstneamde mist altyd it kastanjebrún op 'e foarholle.

== Ekology ==
Pongmiezen libje yn 'e omkriten fan stilsteand of stadich streamend wetter by fegetaasjerike ouwers of sompen mei beammen en strûken. Hy jout de foarkar oan bjirk, wylch, pelys en els en hat ek ferlet fan âld reid. Hy libbet fan ynsekten, spinnen en sied dy't er út de koppen fan tuorrebouten of út reidplommen hellet.
[[Ofbyld:Remiz pendulinus -Estonia -singing by partly built nest-8.jpg|thumb|left|Sjongende pongmies by it begjin fan 'e bou fan in nêst.]]  
[[Ofbyld:Remez family.jpg|thumb|Nêst.]]
De pongmies briedt faak yn lytse koloanjes. It nêst is pongdfoarmich, sa'n 17 sintimeter heech en 11 sintimeter breed en folslein ticht, útsein in lytse tunnel-foarmige iepening. It mantsje begjint mei it bouwen fan it nêst en besiket in wyfke te lokjen. It pearke bout dêrnei tegearre it yngewikkelde nêst ôf fan gers, siedplommen en planterizels. It nêst hinget oan in tûke oan it útein fan in beam of in strûk, faak boppe it wetter. It wyfke leit trije oant acht effen matwite aaikes dy't yn 12–14 dagen útbret wurde. Sawol it wyfke as it mantsje kinne de aaien bebriede en foar de jongen soargje, mar ien fan 'e âlden docht dat tagelyk. De oare, dy't net briedt, ferhuzet nei in nij territoarium om in nije partner te finen. Soks kin ferskate kearen yn itselde briedseizoen barre. De jongen fleane nei 22–24 dagen út, mar kinne oant trije wiken letter noch weromkomme yn it nêst om te oernachtsjen. Faak lizze se twa lechsels per briedseizoen.

== Status en bedriging ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia kategorisearret de ynternasjonale natoerbeskermingsorganisaasje [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. Yn Europa briede nei skatting 219.000–443.000 pearkes. Dêrby wurdt opmurken dat de IUCN sûnt 2019 de swartkoppongmies (''Remiz macronyx'') yn 'e beoardieling meirekkenet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/euptit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/euptit1?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/eurasian-penduline-tit-remiz-pendulinus BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Remiz pendulinus}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte pongmies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]</text>
      <sha1>p9rrotydkgqso64jnoscln5rw72orzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hûpe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191784</id>
    <revision>
      <id>1229953</id>
      <parentid>1229930</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ defsort, kt</comment>
      <origin>1229953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9719" sha1="mldvvuddj0ui2v4hfhxtcofmqu6vgiz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = hûpe
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Upupa epops Madrid 01.jpg|260px]]
|260px]]
|lûd          = [[Ofbyld:Upupa epops · XC135728.ogg|260px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[noashoarnfûgeleftigen]] (''Bucerotiformes'') 
|Famylje      = [[hûpefûgels]] (''Upupidae'')
|Skaai        = [[hûpen]] (''Upupa'') 
|Wittenskiplike namme = Upupa epops
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
|Beskriuwer, jier = [[Linnaeus]], [[1758]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Upupa distribution.png|center|260px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=''epops- &amp; senegalensis/waibeli'':&lt;br&gt;{{Color box|#FF8000}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;''africana'':&lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;ferspriedingsgebiet [[Madagaskarhûpe]]&lt;br&gt;{{Color box|#808000}} 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''hûpe''' (''Upupa epops'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[hûpefûgels]] (''Upupidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard yn 1758 publisearre troch [[Carolus Linnaeus]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Botbotik.jpg|thumb|left|Fûgel yn súdeast Turkije.]]
De hûpe is maklik te werkennen oan it readbrune fearrekleed en de lange túf mei swarte punten, dy't opset wurde kin as de fûgel him opwynt. De sturt en de wjukken binne swart en tekene mei brede wite streken. De snaffel is lang en tin. In opfallend skaaimerk is de sterke stank dy't it bist ferspriedt; dat komt oan 'e iene kant om't it nêst nea skjinmakke wurdt (itensresten en dong bliuwe efter) en oan 'e oare kant om't it wyfke in klier hat oan 'e basis fan har sturt (de stútklier), dy't yn 'e briedtiid in swiere stank ferspriedt. De fûgel hat dêrfandinne de bynamme drekhoanne. De rop fan 'e hûpe klinkt as hûp, hûp, en hoewol't de rop net lûd is, is dy dochs op grutte ôfstân te hearren. De lingte bedraacht 26 oant 28 sm en it gewicht is sa'n 75 gram.

== Fersprieding ==
De hûpe komt foaral foar yn it tuskenbeide en subtropyske diel fan Europa, fan iepen bosk oant gerssteppes en woastyneftich biotoop. It [[Ibearysk Skiereilân]] is fierwei it wichtichste briedgebiet. Hûpen wurde fral yn stienrike gebieten oantroffen, op muorren en om ruïnes hinne. Se oerwinterje yn Súd-Jeropa en [[Afrika]].

Der wurde acht ûndersoarten ûnderskieden:

* ''U. e. epops'': fan noardwestlik Afrika en Europa oant it súdlike diel fan Sintraal-[[Ruslân]], noardwestlik [[Sina]] en noardwestlik [[Yndia]].
* ''U. e. saturata'': fan eastlik Ruslân oant [[Koreä]], [[Japan]], sintraal Sina en [[Tibet]].
* ''U. e. ceylonensis'': sintraal en súdlik Yndia en [[Sry Lanka]].
* ''U. e. longirostris'': fan noardeastlik Yndia oant súdlik Sina, [[Yndosina]] en noardlik [[Malakka]].
* ''U. e. major'': [[Egypte]].
* ''U. e. senegalensis'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant [[Somaalje]].
* ''U. e. waibeli'': fan [[Kameroen]] oant noardwestlik [[Kenia]] en noardlik [[Uganda]].
* ''U. e. africana'': fan [[Kongo-Kinsjasa]] oant yn Kenia en súdlik oant yn [[Súd-Afrika]].

=== Nederlân ===
[[Ofbyld:Wiedehopf im Flug.jpg|thumb|left|De hûpe by it nêst.]]
Oant it begjin fan 'e 20e iuw briede de hûpe ek yn Nederlân. Dêrnei folge in tiid fan delgong, oant yn 'e jierren 1940 en 1950 de oantallen wer tanamen. Om 1974 hinne wie de fûgel lykwols as briedfûgel op 'e ferdwûn en folgen der allinnich noch waarnimmingen. Sûnt 2012 briedt de hûpe wer yn Nederlân, earst yn [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en letter ek op 'e [[Feluwe]]. De oantallen binne stadichoan ta, mar binne lykwols noch lyts.&lt;ref&gt;[https://www.gld.nl/nieuws/8181004/terugkeer-van-de-bijna-uitgestorven-hop Gelderland,nl: ''Terugkeer van de bijna uitgestorven hop''.]&lt;/reF&gt; 

== Libbenswize ==
Syn iten bestiet foaral út grutte ynsekten, regenwjirms, (neakene) slakken en spinnen, mar ek hagedissen steane op it menu.

== Briedgedrach ==
[[Ofbyld:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|thumb|left|Aaien.]]
It nêst wurdt boud yn in holte fan in âlde beam, dêr't it wyfke likernôch 5 aaien yn leit. It wyfke en de jongen ferdigenje har tsjin fijannen troch dy mei in stjonkende floeistof te bespuitsjen. It aai fan 'e hûpe is blau-griis oant grien-brún fan kleur. De kleur is ôfhinklik fan it wyfke: troch fet út de stútklier op it aai oer te bringen, wurdt it oarspronklik blau-grize aai mear grien-brún. Dat fet wurdt by it brieden streekrjocht oerbrocht of troch de fearren op it boarst. De stof hat troch syn bakteariële gearstalling in anty-mikrobiële wurking, dy't it aai beskermet tsjin ynfeksjes. Hoe donkerder de stof, wat mear &quot;goede&quot; baktearjes de stof befettet en wat better it wurket.

== Status ==
De grutte fan 'e populaasje waard troch [[BirdLife International]] yn 2015 rûst op 5-10 miljoen fûgels, wêrfan't de Europeeske populaasje sa'n 1,3 miljoen oant 2,76 miljoen pearkes telde. Op 'e [[Reade list]] fan 'e IUCN hat dizze soarte de status net bedrige (''Least Concern''), mar der wurdt oannommen dat de oantallen tebekrinne, fral troch jacht en ferneatiging fan habitat. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hoopoe/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://ebird.org/species/hoopoe?siteLanguage=nl eBirds, oproppen 14 maaie 2026.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-hoopoe-upupa-epops BirdLife, oproppen 14 maaie 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Upupa epops}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hupe}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Hûpe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]</text>
      <sha1>mldvvuddj0ui2v4hfhxtcofmqu6vgiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Gûdûlatsjerke (Rhede)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191786</id>
    <revision>
      <id>1229939</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks tsjerkegebou | namme                        = Sint-Gûdûlatsjerke | ôfbylding                    = 2026 Sint-Gûdûlatsjerke, Rhede.jpg | ôfbyldingsbreedte            = | ôfbyldingstekst              = De Sint-Gûdûlatsjerke yn Rhede. | lân                          = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | bestjoerlike ienheid 1       = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]] | bestjo...&quot;</comment>
      <origin>1229939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="cum4mjqq6pqmy5fvy4waj5ch701gpzi" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                        = Sint-Gûdûlatsjerke
| ôfbylding                    = 2026 Sint-Gûdûlatsjerke, Rhede.jpg
| ôfbyldingsbreedte            =
| ôfbyldingstekst              = De Sint-Gûdûlatsjerke yn Rhede.
| lân                          = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1       = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borken (Kreis)|Borken]]
| bestjoerlike ienheid 3       =
| namme bestjoerlike ienheid 3 =
| plak                         = [[Rhede (Borken)|Rhede]]
| adres                        = Markt 2
| koördinaten                  = {{Koördinaten yn tekst|51_50_23_N_6_41_42_E_scale:5000_type:landmark_region:DE-NW|51° 50' N 6° 41' E}}
| tsjerkegenoatskip            = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                       = [[Bisdom Múnster|Múnster]]
| aartsbisdom                  =
| patroanhillige               = [[Gûdûla fan Brussel|Sint-Gûdûla]]
| status                       = Parochytsjerke
| arsjitekt                    = Hilger Hertel 
| yngenieur                    =
| boujier                      = 1898–1901
| sloopjier                    =
| boustyl                      = [[neogotyk]]
| hichte                       = 77,5 m (toer)
| monumintale status           =
| monumintnûmer               =
| webside                      = [https://www.st-gudula.de/ www.st-gudula.de]
| mapname                      = Noardryn-Westfalen
| mapwidth                     =
| lat_deg                      = 51
| lat_min                      = 50	
| lat_sec                      = 23
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 6
| lon_min                      = 41
| lon_sec                      = 42
| lon_dir                      = E
| tekst by posysjekaart        =
}}
De monumintale '''Sint-Gûdûlatsjerke''' ([[Dútsk]]: ''Kirche Sankt Gudula'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|katolike]] [[parochytsjerke]] yn [[Rhede (Borken)|Rhede]], in stêd yn 'e [[Borken (Kreis)|Kreis Borken]] yn [[Noardryn-Westfalen]]. It is de iennige Dútske tsjerke dy't oan [[Gûdûla fan Brussel]] wijd is.  

== Skiednis en arsjitektuer ==
Yn 'e 12e iuw stifte de famylje Von Rhete in [[eigentsjerke]]. Oant de ôfbraak yn 'e 19e iuw waard dy [[Gotyk|goatyske]] [[halletsjerke]] jimmeroan fierder fergrutte. De hjoeddeiske tsjerke waard tusken 1898 en 1901 boud neffens it ûntwerp fan Hilger Hertel. Op 12 juny 1901 folge de ynwijing. It [[Neogotyk|neogoatyske]], [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] tsjerkegebou mei trije [[Koer (tsjerke)|koer]][[apsis]]sen hat in mearsidige sintrale romte. De toer is 77,5 meter heech.

== Ynrjochting ==
[[Ofbyld:Rhede, St. Gudula (40).jpg|thumb|left|Haadalter.]]
De tsjerke hat de neogoatyske ynrjochting út de boutiid folslein behâlden. Oan dit ynterieur wurken haadsaaklik keunstners út de eigen regio mei (ûnder oare de byldhouwer Stracke út [[Bocholt]]). It is oan 'e parochy en de lokale tsjerkeried te tankjen dat de ramen en de ynvintaris ek bewarre bleaun binne yn 'e tiid nei it [[Twadde Fatikaansk Konsily]], doe't yn in soad tsjerken grutte dielen fan 'e ynrjochting út e tiid fan it [[historisme]] ferwidere waarden. 

It heechalter datearret fan 1900 en is yn Nederlân makke. De 25 neogoatyske ramen binne tusken 1901 en 1913 troch Derix út Kevelaer makke. 

It romaanske doopfont fan Bentheimer sânstien is 12e-iuwsk en komt út de tsjerke dy't eartiids op it plak stie.    
=== Oargel ===
[[Ofbyld:Rhede St. Gudula Orgel.jpg|thumb|left|Oargel.]]
It oargel waard yn 1998 boud troch de firma Romanus Seifert &amp; Sohn út [[Kevelaer]]. It sleepladeynstrumint hat 52 registers (3.576 pipen) ferdield oer trije manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren elektrysk. Yn 'e tsjerke is boppedat in [[koeroargel]] oanwêzich mei 28 registers ferdield oer trije manualen en pedaal.

== Klokken ==
Yn 'e toer hingje sân liedklokken. Fan histoarysk belang is de Johannesklok, dy’t yn 1492 getten waard troch [[Geert fan Wou]]. De oare klokken binne yn 'e jierren 1951-2006 getten troch de klokkejitterij Petit &amp; Gebr. Edelbrock.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.orgelsite.nl/rhede-sankt-gudula-kirche-hoofdorgel/ Disposysje oargel]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|St. Gudula (Rhede)}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gudulatsjerke, Rhede}}
[[Kategory:Rhede]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Noardryn-Westfalen]]
[[Kategory:Tsjerkegebou fan it bisdom Múnster]]
[[Kategory:Bouwurk út 1901]]</text>
      <sha1>cum4mjqq6pqmy5fvy4waj5ch701gpzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229940</id>
      <parentid>1229939</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1229940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4668" sha1="k6bch8imzepktm5l1utr1cqgu9pbxnc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks tsjerkegebou
| namme                        = Sint-Gûdûlatsjerke
| ôfbylding                    = 2026 Sint-Gûdûlatsjerke, Rhede.jpg
| ôfbyldingsbreedte            =
| ôfbyldingstekst              = De Sint-Gûdûlatsjerke yn Rhede.
| lân                          = {{Flagge DE}} [[Dútslân]]
| bestjoerlike ienheid 1       = dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|border|20px]] [[Noardryn-Westfalen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Borken (Kreis)|Borken]]
| bestjoerlike ienheid 3       =
| namme bestjoerlike ienheid 3 =
| plak                         = [[Rhede (Borken)|Rhede]]
| adres                        = Markt 2
| koördinaten                  = {{Koördinaten yn tekst|51_50_23_N_6_41_42_E_scale:5000_type:landmark_region:DE-NW|51° 50' N 6° 41' E}}
| tsjerkegenoatskip            = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                       = [[Bisdom Múnster|Múnster]]
| aartsbisdom                  =
| patroanhillige               = [[Gûdûla fan Brussel|Sint-Gûdûla]]
| status                       = Parochytsjerke
| arsjitekt                    = Hilger Hertel 
| yngenieur                    =
| boujier                      = 1898–1901
| sloopjier                    =
| boustyl                      = [[neogotyk]]
| hichte                       = 77,5 m (toer)
| monumintale status           =
| monumintnûmer               =
| webside                      = [https://www.st-gudula.de/ www.st-gudula.de]
| mapname                      = Noardryn-Westfalen
| mapwidth                     =
| lat_deg                      = 51
| lat_min                      = 50	
| lat_sec                      = 23
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 6
| lon_min                      = 41
| lon_sec                      = 42
| lon_dir                      = E
| tekst by posysjekaart        =
}}
De monumintale '''Sint-Gûdûlatsjerke''' ([[Dútsk]]: ''Kirche Sankt Gudula'') is in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|katolike]] [[parochytsjerke]] yn [[Rhede (Borken)|Rhede]], in stêd yn 'e [[Borken (Kreis)|Kreis Borken]] yn [[Noardryn-Westfalen]]. It is de iennige Dútske tsjerke dy't oan [[Gûdûla fan Brussel]] wijd is.  

== Skiednis en arsjitektuer ==
Yn 'e 12e iuw stifte de famylje Von Rhete in [[eigentsjerke]]. Oant de ôfbraak yn 'e 19e iuw waard dy [[Gotyk|goatyske]] [[halletsjerke]] jimmeroan fierder fergrutte. De hjoeddeiske tsjerke waard tusken 1898 en 1901 boud neffens it ûntwerp fan Hilger Hertel. Op 12 juny 1901 folge de ynwijing. It [[Neogotyk|neogoatyske]], [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] tsjerkegebou mei trije [[Koer (tsjerke)|koer]][[apsis]]sen hat in mearsidige sintrale romte. De toer is 77,5 meter heech.

== Ynrjochting ==
[[Ofbyld:Rhede, St. Gudula (40).jpg|thumb|left|Haadalter.]]
De tsjerke hat de neogoatyske ynrjochting út de boutiid folslein behâlden. Oan dit ynterieur wurken haadsaaklik keunstners út de eigen regio mei (ûnder oare de byldhouwer Stracke út [[Bocholt]]). It is oan 'e parochy en de lokale tsjerkeried te tankjen dat de ramen en de ynvintaris ek bewarre bleaun binne yn 'e tiid nei it [[Twadde Fatikaansk Konsily]], doe't yn in soad tsjerken grutte dielen fan 'e ynrjochting út e tiid fan it [[historisme]] ferwidere waarden. 

It heechalter datearret fan 1900 en is yn Nederlân makke. De 25 neogoatyske ramen binne tusken 1901 en 1913 troch Derix út Kevelaer makke. 

It romaanske doopfont fan Bentheimer sânstien is 12e-iuwsk en komt út de tsjerke dy't eartiids op it plak stie.    
=== Oargel ===
[[Ofbyld:Rhede St. Gudula Orgel.jpg|thumb|left|Oargel.]]
It oargel waard yn 1998 boud troch de firma Romanus Seifert &amp; Sohn út [[Kevelaer]]. It sleepladeynstrumint hat 52 registers (3.576 pipen) ferdield oer trije manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren elektrysk. Yn 'e tsjerke is boppedat in [[koeroargel]] oanwêzich mei 28 registers ferdield oer trije manualen en pedaal.

== Klokken ==
Yn 'e toer hingje sân liedklokken. Fan histoarysk belang is de Johannesklok, dy’t yn 1492 getten waard troch [[Geert fan Wou]]. De oare klokken binne yn 'e jierren 1951-2006 getten troch de klokkejitterij Petit &amp; Gebr. Edelbrock.

== Keppeling om utens ==
* [https://www.orgelsite.nl/rhede-sankt-gudula-kirche-hoofdorgel/ Disposysje oargel]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|St. Gudula (Rhede)}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gudulatsjerke, Rhede}}
[[Kategory:Rhede]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Noardryn-Westfalen]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Múnster]]
[[Kategory:Bouwurk út 1901]]</text>
      <sha1>k6bch8imzepktm5l1utr1cqgu9pbxnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rhede</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191787</id>
    <revision>
      <id>1229941</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Rhede}} [[Kategory:Plak yn Rhede]] [[Kategory:Gemeente yn Rhede]]&quot;</comment>
      <origin>1229941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="qq7qq8kkkd0t6cdwzbiki3ql0ztjy90" xml:space="preserve">{{Commonscat|Rhede}}
[[Kategory:Plak yn Rhede]]
[[Kategory:Gemeente yn Rhede]]</text>
      <sha1>qq7qq8kkkd0t6cdwzbiki3ql0ztjy90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229942</id>
      <parentid>1229941</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1229942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="d6noffslukd1ggme2eqb8s9hz8iej49" xml:space="preserve">{{Commonscat|Rhede}}
[[Kategory:Plak yn Noardryn-Westfalen]]
[[Kategory:Gemeente yn Noardryn-Westfalen]]</text>
      <sha1>d6noffslukd1ggme2eqb8s9hz8iej49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Echte pongmies</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191788</id>
    <revision>
      <id>1229952</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="qcgr22q0t8mccsxho8hui059fempbf7" xml:space="preserve">[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Pongmies]]</text>
      <sha1>qcgr22q0t8mccsxho8hui059fempbf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Hûpe</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191789</id>
    <revision>
      <id>1229954</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="2vwulongw8ityyxot0lv8g1uj3zh11y" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Hupe}}
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Hûpefûgel]]</text>
      <sha1>2vwulongw8ityyxot0lv8g1uj3zh11y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bûdelmiezen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191790</id>
    <redirect title="Pongmiezen" />
    <revision>
      <id>1229956</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Pongmiezen]]</comment>
      <origin>1229956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="by358yj9usculo1vsfsija0kjovez9u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Pongmiezen]]</text>
      <sha1>by358yj9usculo1vsfsija0kjovez9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Cite web</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191791</id>
    <redirect title="Berjocht:Sitearje web" />
    <revision>
      <id>1229958</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Klaasgroen hat de side [[Berjocht:Cite web]] omneamd ta [[Berjocht:Sitearje web]]: De titel wie noch net yn it Frysk wylst de Hollânske ferzje wol yn it Hollânsk is.</comment>
      <origin>1229958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="fjmd2jp2ehm93pc1z51cxk9s7yb6vj3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Berjocht:Sitearje web]]</text>
      <sha1>fjmd2jp2ehm93pc1z51cxk9s7yb6vj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Sitear web</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191792</id>
    <redirect title="Berjocht:Sitearje web" />
    <revision>
      <id>1229959</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>foar de wissigens</comment>
      <origin>1229959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="fjmd2jp2ehm93pc1z51cxk9s7yb6vj3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Berjocht:Sitearje web]]</text>
      <sha1>fjmd2jp2ehm93pc1z51cxk9s7yb6vj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Cite magazine</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191793</id>
    <redirect title="Berjocht:Sitearje tydskrift" />
    <revision>
      <id>1229962</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Klaasgroen hat de side [[Berjocht:Cite magazine]] omneamd ta [[Berjocht:Sitearje tiidskrift]]: Tiid foar in Fryske fariant</comment>
      <origin>1229962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="mucyskqzc1t34hapusn469iyylckouj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Berjocht:Sitearje tiidskrift]]</text>
      <sha1>mucyskqzc1t34hapusn469iyylckouj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229965</id>
      <parentid>1229962</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Trochferwizingsdoel feroare fan [[Berjocht:Sitearje tiidskrift]] nei [[Berjocht:Sitearje tydskrift]]</comment>
      <origin>1229965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="7ayfshpq0pzjtzk6bz2l33fc6hbprr5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Berjocht:Sitearje tydskrift]]</text>
      <sha1>7ayfshpq0pzjtzk6bz2l33fc6hbprr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Sitearje tiidskrift</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191794</id>
    <redirect title="Berjocht:Sitearje tydskrift" />
    <revision>
      <id>1229964</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Klaasgroen</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <comment>Klaasgroen hat de side [[Berjocht:Sitearje tiidskrift]] omneamd ta [[Berjocht:Sitearje tydskrift]]: Staveringsflater yn 'e titel</comment>
      <origin>1229964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="7ayfshpq0pzjtzk6bz2l33fc6hbprr5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Berjocht:Sitearje tydskrift]]</text>
      <sha1>7ayfshpq0pzjtzk6bz2l33fc6hbprr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Bridge at Remagen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191795</id>
    <revision>
      <id>1229966</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>betsj</comment>
      <origin>1229966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="pxguqnh5qdulnmxnbfa7goxoak60var" xml:space="preserve">{{foarbetsjuttings}}

*[[The Bridge at Remagen (boek)|''The Bridge at Remagen'' (boek)]], in non-fiksjeboek fan Ken Hechler út 1957
*[[The Bridge at Remagen (film)|''The Bridge at Remagen'' (film)]], in Amerikaansk-Tsjechoslowaaksk-Westdútske film út 1969 op basis fan dat boek

{{neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>pxguqnh5qdulnmxnbfa7goxoak60var</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:The Bridge at Remagen film logo.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>191796</id>
    <revision>
      <id>1229968</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>It logo fan 'e film ''The Bridge at Remagen''.</comment>
      <origin>1229968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="fq9bm5j4ac7bajaow3lm8n732k44lh5" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e film ''The Bridge at Remagen''.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>fq9bm5j4ac7bajaow3lm8n732k44lh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229969</id>
      <parentid>1229968</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gearfetting */</comment>
      <origin>1229969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="303" sha1="amtdqmdagdc3kuyl99icn78be7d5xrq" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e film ''The Bridge at Remagen''.

Dit is in logo besteande út simpele letters en/of ienfâldige geometryske foarmen dy't net oer de drompel fan orizjinaliteit komt om oanspraak meitsje te kinnen op auteursrjochtlike beskerming.

== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>amtdqmdagdc3kuyl99icn78be7d5xrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vltava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191797</id>
    <redirect title="Moldau" />
    <revision>
      <id>1229974</id>
      <timestamp>2026-05-14T20:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Moldau]]</comment>
      <origin>1229974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="exxggyb3sxldps9gl5c6e1nihpg43nj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Moldau]]</text>
      <sha1>exxggyb3sxldps9gl5c6e1nihpg43nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Bridge at Remagen (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191798</id>
    <revision>
      <id>1229975</id>
      <timestamp>2026-05-14T20:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1229975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34441" sha1="h2y7xhhky0ec5jtga741phtr0ygs3td" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Bridge at Remagen film logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en: File:The_Bridge_at_Remagen_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Bridge at Remagen''
| regisseur                = [[John Guillermin]]
| produsint                = [[David L. Wolper]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Roger O. Hirson]]
| basearre op              = [[The Bridge at Remagen (boek)|it boek]] fan [[Ken Hechler]]
| kamerarezjy              = [[Stanley Cortez]]
| muzyk                    = [[Elmer Bernstein]]
| filmstudio               = [[The Wolper Organization]]
| distribúsje              = [[United Artists]]
| haadrollen               = [[George Segal]]&lt;br&gt; [[Robert Vaughn]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Ben Gazzara]]&lt;br&gt; [[Bradford Dillman]]&lt;br&gt; [[Hans Christian Blech]]&lt;br&gt; [[Peter van Eyck]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Czechoslovakia.svg|border|20px]] [[Tsjechoslowakije]]&lt;br&gt;[[File:Flag of West Germany.svg|border|20px]] [[West-Dútslân]]
| premiêre                 = [[25&amp;nbsp;juny]] [[1969]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[histoaryske film|histoaryske]] [[oarlochsfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 117 minuten
| budget                   = $5&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $1,6&amp;nbsp;miljoen &lt;small&gt;(Noard-Amearika)&lt;/small&gt;
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Bridge at Remagen''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaaksk]]-[[West-Dútslân|Westdútske]] [[histoaryske film|histoaryske]] [[oarlochsfilm]] út [[1969]] ûnder [[rezjy]] fan [[John Guillermin]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George Segal]] en [[Robert Vaughn]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Brêge by Remagen&quot;. De [[film]], dy't [[kleurefilm|yn kleur]] útfierd is, waard basearre op it [[non-fiksje]]boek mei [[The Bridge at Remagen (boek)|deselde namme]] fan [[Ken Hechler]]. 

It [[plot|ferhaal]] giet oer de [[Ludendorffbrêge]] by [[Remagen]], de iennichste [[brêge]] oer de [[Ryn]] dy't de [[Alliëarden|Westlike Alliëarden]] yn 'e lêste [[moanne (tiid)|moannen]] fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn funksjonele steat yn 'e hannen wisten te krijen. Dat stelde harren by steat om in brêgehaad oan 'e eastlike Rynigge te foarmjen, wat de [[ynvaazje fan nazy-Dútslân troch de Westlike Alliëarden|ferovering fan nazy-Dútslân]] in stik makliker makke. De film, dy't in sterk [[fiksje|fiksjonalisearre]] ferzje fan dy foarfallen sjen lit, folget de Amerikaanske [[luitenant]] Phil Hartman, dy't befel kriget de brêge ûnskansearre te feroverjen, en de Dútske [[majoar]] Paul Kreuger, dy't oarders hat om 'e brêge tsjin eltse priis [[ûntploffing|op te blazen]] ear't it ta sa'n ferovering komme kin. 

It wie de bedoeling om ''The Bridge at Remagen'' yn [[1968]] yn [[Tsjechoslowakije]] [[opnamen (film)|op te nimmen]], mar ear't de film foltôge wie, fûn dêr de [[ynvaazje fan Tsjecholslowakije troch de Warsjau-Paktlannen|Russyske ynvaazje]] plak dy't in ein makke oan 'e [[Praachske Maityd]]. De produksje moast dêrop de wyk nimme nei [[West-Dútslân]], wat soarge foar gâns opûnthâld en ekstra kosten. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Bridge at Remagen'' oer it algemien negative [[resinsje]]s, en yn 'e [[bioskopen]] kaam de film nei alle gedachten [[ferlies (ûndernimming)|net út 'e reade sifers]].

==Plot==
Yn it [[maityd|foarjier]] fan [[1945]] rint de [[Twadde Wrâldoarloch]] op syn ein. De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] wurde weromkrongen oant op har eigen nasjonale grûngebiet, mar op har ôftocht blaze se de [[brêge]]n oer de [[Ryn]] op, sadat dy [[rivier]] in ferdigeningsliny op himsels wurdt. Ien fan 'e lêste brêgen, de [[spoarbrêge]] fan [[Düsseldorf-Oberkassel|Oberkassel]] by [[Düsseldorf]], falt op in hier nei yn [[Alliëarden|Alliëarde]] hannen en wurdt mar op it nipperke op 'e tiid opblaasd. Neitiid kriget [[kolonel-generaal]] Von Brock opdracht om 'e lêste brêge oer de Ryn, de [[Ludendorffbrêge]] by [[Remagen]], sa fluch mooglik op te blazen. Hy is lykwols [[tsjinnichheid|tsjinnich]] om dat te dwaan, mei't dêrtroch 75.000 man fan it [[Dútske 15e Leger]] strâne reitsje soene oan 'e ferkearde kant fan 'e Ryn. Temûk jout er dêrom [[majoar]] Paul Kreuger, in [[ofsier]] dy't er [[fertrouwen|fertrout]], opdracht om nei [[Remagen]] te gean en de brêge sa lang mooglik funksjoneel te hâlden, mar der wol foar te soargjen dat er net yn Alliëarde hannen falt. 

Underwilens kriget [[luitenant]] Phil Hartman, de [[kommandant]] fan in [[peloton (legerienheid)|peloton]] fan 'e [[Amerikaanske 9e Pânserdifyzje]], opdracht om yn 'e foarhoede fan 'e Alliëarde opmars te gean. Hartman is in ofsier mei gâns [[ûnderfining]], mar hy en syn mannen binne oarlochswurch en nimme it befel sûnder [[entûsjasme]] oan. [[Kaptein (rang)|Kaptein]] John Colt, de direkte oerhearrige fan Hartman, fynt dat Hartman te foarsichtich is en beslút eigenhandich de boel wat te ferhastigjen. Hy rint lykwols suver daliks yn in [[mûklaach]] fan 'e Dútsers en [[sneuveljen|sneuvelet]]. Dêrop wurdt Hartman as ferfanger fan Colt oansteld troch de kommandant fan syn [[bataljon]], majoar Barnes. Let op 'e [[jûn]] arrivearje Hartman en syn mannen yn it stedsje [[Meckenheim]], dêr't se gjin wjerstân tsjinkomme en dat se feilichstelle foar de Alliëarde opmars. Se sille har krekt deljaan foar de nacht wannear't der nije oarders komme: se moatte op slach optsjen nei it 20&amp;nbsp;[[km]] fierderop lizzende Remagen om 'e brêge dêre te ferneatigjen, sadat it Dútske 15e Leger him net mear weromlûke kin oer de Ryn. Majoar Barnes [[ûnthjit]] Hartman dat hy en syn troepen útrêste kinne as se by de brêge binne.
{{Plotbedjer film}}
As Kreuger yn Remagen arrivearret, blykt de sitewaasje dêre hiel oars te wêzen as dat him troch Von Brock foarspegele is. De beide pânserdifyzjes dy't him ûnthjitten wiene om te helpen by de ferdigening, binne earne oars hinne stjoerd, dêr't mear ferlet fan har wie. It [[garnizoen]] fan 1.600&amp;nbsp;man blykt mar út in sa'n 200&amp;nbsp;man te bestean, in sifer dat oanhâldend fierder sakket troch [[desersje]]. It garnizoen stiet ûnder it befel fan kaptein Karl Schmidt, in man dy't him gjin inkele yllúzje mear makket oer de útkomst fan 'e oarloch. De [[eksplosiven]] dêr't de brêge mei opblaasd wurde moat, binne noch net yn Remagen oankommen, dat sels al soe Kreuger de brêge fuortendaliks opblaze wolle, dan soed er dat lykwols net dwaan kinne. Him wie ek tasein dat de ynwenners fan Remagen in [[boargerwacht]] foarme hiene dy't meifjochtsje soe om 'e stêd te ferdigenjen, mar [[boargemaster]] Holzgang, de eigner fan it pleatslike [[hotel]] dy't syn [[ienlingssoan]] ferlern is yn 'e [[Slach om Stalingrad]], is klear mei de oarloch en wol allinnich noch mar yn in [[skûlkelder]] de befrijing troch de Alliëarden ôfwachtsje.

It peloton fan luitenant Hartman berikt de râne fan Remagen. In ôfdieling [[tank]]s, dy't ta fersterking efter him oan stjoerd is, besjit fan in heuvel ôf de [[klif]]fen oan 'e eastkant fan 'e Ryn, dêr't de Dútsers in [[batterij (legerienheid)|batterij]] [[artillery]] opsteld hawwe. Dat is winliken de iennichste funksjonele ferdigening dêr't majoar Kreuger oer beskikt, mar de Amerikaanske tanks meitsje der koarte metten mei. Neitiid iepenje se it fjoer op 'e brêge, om dy te ferneagigjen. Hartman-en-dy geane wilens it stedsje yn, dêr't se lichte wjerstân oerwinne fan Dútske [[ynfantery]] dy't fuortsterke is mei leden fan 'e [[Hitlerjugend]]. Wannear't it fjochtsjen foarby is, wurde ien fan Hartman syn mannen en in Dútske [[kriichsfinzene]] delmeand troch in [[wurknimmer]] fan it hotel fan Holzgang, in [[opslûpen jonge]] fan in jier as fjirtjin, dy't [[yndoktrinaasje|yndoktrinearre]] is mei de [[ideology]] fan it [[nasjonaal-sosjalisme]]. [[Sersjant]] Angelo kringt it hotel binnen en sjit de skutter dea, en pas neitiid kriget er foar it ferstân dat it om in [[bern (persoan)|bern]] giet. Hy is der suver beroerd fan.

Underwilens is de Amerikaanske generaal Shinner arrivearre by de tankienheid op 'e heuvel boppe Remagen. As hy sjocht dat de brêge der noch leit, kriget er in nij idee. Want as de Alliëarden de brêge ûnskansearre yn 'e hannen krije kinne, dan soene se in brêgehaad op 'e eastigge fan 'e Ryn fêstigjen kinne sûnder dat se ûnder fijannich fjoer in [[pontonbrêge]] hoege oan te lizzen. Hy lit dêrom de tanks ophâlde mei sjitten en jout majoar Barnes befel om 'e brêge te feroverjen. Barnes jout op syn beurt it befel troch oan Hartman en brekt dêrmei syn ûnthjit dat it peloton útrêste meie soe sadree't Remagen berikt wie. De mannen beskôgje it befel as [[selsmoard]], mei't de Dútsers de hiele brêge bestrike kinne mei swiere [[masinegewear]]en. De sitewaasje rint op in hier nei út op [[legerrebûlje|rebûlje yn 'e rangen]], mar Hartman ûntsenuwt de boel troch foarop te gean, de brêge op. Syn mannen folgje him en de ferovering fan 'e brêge begjint, wêrby't fuortendaliks al swiere ferliezen lit wurde.

Oan 'e Dútske kant fan 'e brêge binne ûnderwilens einlings en te'n lêsten de eksplosiven arrivearre, en kaptein Schmidt, syn ûnderbefelhawwer Baumann en harren mannen wurkje koartseftich om se op 'e swakste punten fan 'e brêge te ynstallearjen. Wannear't de Amerikanen oan 'e ferovering fan 'e brêge begjinne, besykje de Dútsers de eksplosiven ôfgean te litten, mar it [[lont]] is trochsnien by de besjitting troch de Alliëarde tanks. In pear [[frijwilliger]]s sette de brêge op om 'e eksplosiven in pear hûndert meter fierderop te ûntstekken. Yn 'e tuskentiid hawwe Hartman-en-dy it earste plak berikt dêr't de eksplosiven sitte, dy't se begjinne te ûntmanteljen. Wannear't it de Dútsers úteinlings slagget en lit de eksplosiven ôfgean, ferdwynt de brêge yn in ûnbidige stof- en reekwolk. Mar as it [[stof (dieltsjes)|stof]] en de [[reek]] delslane, leit de brêge der noch, hoewol't er op plakken al wat skansearre rekke is. Hartman en syn mannen oerlibje de ûntploffing.

Kreuger is [[razernij|poer]], mei't er beseft dat him minne yndustriële eksplosiven stjoerd binne ynstee fan it goede militêre spul. Hy oarderet Schmidt om syn posysjes oan 'e eastlike útein fan 'e brêge tsjin eltse priis te behâlden wylst hysels nei it [[haadkertier]] fan generaal Von Brock reizget om foar de ferdigening fersterkings los te krijen. Dêr arrivearre, ûntdekt er lykwols dat Von Brock foar it net opfolgjen fan befellen [[arrestearre]] is troch de [[SS]]. Ek Kreuger wurdt arrestearre, mei't it feit dat er de brêge net opblaasd hat útlein wurdt as [[lânferrie]]. Syn útlis dat de eksplosiven earst ôfwêzich en úteinlik net funksjoneel wiene, wurdt fan tafel reage as de ferlechjes fan in [[leffert]].

By Remagen berikke Hartman en it restant fan syn mannen de eastkant fan 'e brêge, dêr't se dekking sykje yn in granaatkrater om op fersterking te wachtsjen fan 'e Alliëarde tanks. It duorret lykwols oeren foar't dy de brêge oerkinne, om't it de Dútsers earder wol slagge wie om 'e opreed nei de brêge op 'e westlike igge op te blazen. Dêr moat sadwaande earst in hiel grut gat tichtgoaid wurde. [[Nacht]]s wurde Hartman en syn mannen mei masinegewearen ûnder fjoer nommen fan in [[rivieraak]] op 'e Ryn ôf. Hy jout lieding oan in detasjemint fan syn peloton dat yn in [[roeiboat]]sje de aak fan efteren oer it mad komt. By it interjen fan 'e aak wurdt sersjant Angelo troffen troch in Dútske [[kûgel]]. Hy falt yn 'e rivier en komt net wer boppe. Ek alle oare mannen dy't Hartman meinommen hie, komme om; hysels is de iennichste oerlibbene fan it gefjocht op 'e aak. 

Nei't er him wer by de rest fan syn úttinne peloton oan 'e eastkant fan 'e brêge jûn hat, fielt er him ellindiger en mismoediger as ea tefoarren. Mei't it him allegearre neat mear skele kin, fiert Hartman krekt foar [[moarnsdage]] by wize fan ferkapt besykjen ta [[selsmoard]] allinnich in bestoarming fan 'e Dútske posysjes by de eastlike opreed fan 'e brêge út. Mar de Dútsers hawwe ek har nocht fan 'e striid. Baumann en de measte oerbleaune soldaten dy't noch net desertearre wiene, binne sneuvele, en kaptein Schmidt [[oerjefte|jout him oer]] mei de mannen dy't oerbleaun binne, foar it meastepart âlden fan dagen en opslûpen jonges fan 'e Hitlerjugend, mei dêropta in grutte kliber [[boarger]]flechtlingen. Krekt nei de oerjefte ferskine de earste Amerikaanske tanks oan 'e eastein fan 'e brêge.

Yn 'e neisleep fan 'e striid om 'e brêge ûntdekt Hartman ta syn [[blydskip]] dat sersjant Angelo dochs net omkommen is. Hy is [[ferwûne]] rekke en meispield troch de streaming fan 'e rivier, mar hat op in oar plak de wâl witten te berikken. Majoar Kreuger, oan 'e oare kant, wurdt dyselde deis noch [[eksekutearre]] troch in [[fjoerpeloton]] fan 'e SS. In [[tekst]] dy't foarôfgeande oan 'e [[ôftiteling]] yn byld komt, fertelt dat de brêge by Remagen sa skansearre wie troch de striid, dat er tsien dagen nei de ferovering yn 'e Ryn stoarte. Mar tsjin dy tiid hiene de Alliëarden al in grutte troepemacht oerset nei de eastkant fan 'e rivier.

==Rolferdieling==
[[File:George Segal.jpg|right|thumb|160px|[[George Segal]].]]
[[File:Robert Vaughn 1964 publicity photo (1964 press photo, cropped).jpg|right|thumb|130px|[[Robert Vaughn]].]]
[[File:Ben Gazzara Run for Your Life (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Ben Gazzara]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[luitenant]] Phil Hartman&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| [[George Segal]]
|-
| [[majoar]] Paul Kreuger&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| [[Robert Vaughn]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''
|- 
| [[sersjant]] Angelo&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| [[Ben Gazzara]]
|-
| majoar Barnes&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
| [[Bradford Dillman]]
|-
| [[kaptein (rang)|kaptein]] Karl Schmidt&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
| [[Hans Christian Blech]]
|-
| [[kolonel-generaal]] Von Brock&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;
| [[Peter van Eyck]]
|-
| [[generaal]] Shinner&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;
| [[E.G. Marshall]]
|-
| kaptein Otto Baumann&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;
| [[Joachim Hansen (akteur)|Joachim Hansen]]
|-
| [[korporaal]] Grebs
| [[Bo Hopkins]]
|-
| [[SS]]-generaal Gerlach
| [[Günter Meisner]]
|-
| [[soldaat]] Bissell
| [[Robert Logan jr.]]
|-
| korporaal Jellicoe
| [[Matt Clark (akteur)|Matt Clark]]
|-
| soldaat Slavek
| [[Steve Sandor]]
|-
| kaptein John Colt
| [[Paul Prokop]]
|-
| [[boargemaster]] Holzgang
| [[Heinz Reincke]]
|-
| Greta Holzgang
| [[Sonja Ziemann]]
|-
| [[Frankryk|Frânsk]] fanke
| [[Anna Gael]]
|-
| Rudi
| [[Pavel Solty]]
|-
| soldaat Glover
| [[Frank Webb (akteur)|Frank Webb]]
|-
| luitenant Pattison&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
| [[Tom Heaton]]
|-
| generaal Von Stürmer
| [[Richard Münch (akteur)|Richard Münch]]
|-
| luitenant Zimring
| [[Vit Olmer]]
|-
| soldaat Manfred
| [[Rudolf Jelinek]]
|-
| [[kolonel]] Dent
| [[Fritz Ford]]
|-
| [[sjauffeur]] fan Kreuger
| [[Rolf Jahncke]]
|-
| luitenant Eckert
| [[Jan Šanilec]]
|-
| sersjant Becker
| [[Vaclav Neuzil]]
|-
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) loskes basearre op luitenant [[Karl Timmermann]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) loskes basearre op majoar Hans Scheller&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) in ferraning fan 'e sersjanten [[Alexander Drabik]] en Joseph DeLisio.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) loskes basearre op majoar Murray L. Deevers&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) loskes basearre op kaptein Willi Bratge&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) loskes basearre op [[luitenant-generaal]] [[Walter Botsch]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;) loskes basearre op [[brigadegeneraal]] [[William M. Hoge]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;) loskes basearre op kaptein Carl Friesenbahn&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;) loskes basearre op luitenant Emmett James &quot;Jim&quot; Burrows&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
De [[film]] waard basearre op ''[[The Bridge at Remagen (boek)|The Bridge at Remagen]]'', in [[non-fiksje]]boek út [[1957]] oer de ferovering fan 'e [[Ludendorffbrêge]] by [[Remagen]] troch de [[Alliëarden]]. It wie skreaun troch [[Ken Hechler]], in [[histoarikus]] en [[politikus]] dy't sels yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn it [[Amerikaanske Leger]] tsjinne hie en him mei syn ienheid op it momint fan 'e ferovering fan 'e brêge op 15&amp;nbsp;[[km]] ôfstân fan [[Remagen]] befûn. Nei de oarloch skreau Hechler in boek dat er basearre op [[fraachpetear]]en mei [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soldaten]] dy't by de ferovering belutsen west hiene en teffens mei [[nazy-Dútslân|Dútske]] soldaten dy't de brêge ferdigene hiene. Syn boek ''The Bridge at Remagen'' wie tige súksesfol en der giene mear as 500.000 eksimplaren fan oer de toanbank. Hechler brûkte it [[jild]] dat er dêrmei fertsjinne om 'e [[politike kampanje]] mei te bekostjen wêrmei't er yn [[1958]] foar syn thússteat [[West-Firginia]] yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] keazen waard.
[[File:Davle z vyhlídky u Oleška.jpg|right|thumb|250px|It stedsje [[Davle]] oan 'e [[rivier]] de [[Moldau]] yn [[Bohemen]], dêr't ''The Bridge at Remagen'' foar in grut part filme waard.]]

Yn [[maaie]] [[1958]] waarden de [[filmrjochten]] op it boek fan Hechler oankocht troch de [[filmproduksjemaatskippij]] [[Budd Schulberg|Schulberg Productions]] fan 'e Amerikaanske [[filmprodusint]] [[Budd Schulberg]]. Dyselde hie as soldaat tsjûge west fan 'e ferovering fan 'e Ludendorffbrêge en wie fan doel it boek te ferfilmjen ûnder de [[titel (opskrift)|titel]] ''The Day We Crossed the Rhine'' (&quot;De Deis dat Wy de Ryn Oerstieken&quot;). Neffen Schulberg soe de ferneamde [[regisseur]] [[Stanley Kubrick]] belangstelling hân hawwe om 'e [[rezjy]] te fieren. Der waarden plannen makke om 'e film yn [[West-Dútslân]] te filmjen. De grutte [[filmstudio]] [[Columbia Pictures]] stimde deryn ta om 'e produksje te [[finansieren]], mar loek him letter werom. Yn [[novimber]] [[1960]] sei Schulberg dat er nije finansiers fûn hie yn [[The Mirisch Company]] en [[United Artists]], en dat de [[opnamen (film)|opnamen]] yn [[maaie]] [[1961]] fan start gean soene. Mar earne yn it tuskenlizzende healjier stûke de boel, want de produksje rûn op 'e non.

Yn [[1965]] kocht filmprodusint [[David L. Wolper]] de filmrjochten op it boek fan Hechler. Dyselde krige net mear as [[$]]5.000 útbetelle foar it gebrûk fan syn boek. Hy sei: &quot;Der waard my meidield dat se, as ik mear jild easke, de namme [fan 'e film] feroarje soene fan ''The Bridge at Remagen'' yn ''The Remagen Bridge'', en dat se [de film] dan basearje soene op [[artikel (publikaasje)|krante-artikels]], dy't yn it [[publyk domein]] wiene en dêr't it barren [yn 1945] wiidweidich yn ferslein wie.&quot; De resultearjende film soe de earste fan seis films wêze, wêrfoar't er in [[kontrakt]] mei United Artists sletten hie. It wie de bedoeling dat [[Irvin Kershner]] de rezjy fiere soe. [[Senarist]] [[Roger O. Hirson]] waard oanlutsen om it [[skript]] te skriuwen. It resultearjende senario wie net alhiel nei winsk, dat letter giene [[William Roberts (senarioskriuwer)|William Roberts]], [[Rod Serling]] en [[Theodore Strauss]] der nochris oer gear, hoewol't harren oanpassings net genôch sjêden oan 'e dyk setten foar in fermelding op 'e [[ôftiteling]] fan 'e úteinlike film. Likegoed soarge ien en oar foar fertraging, mei as gefolch dat Wolper derfoar keas om in oare film, ''[[The Devil's Brigade (film)|The Devil's Brigade]]'' ([[1968]]), earst te meitsjen.

Uteinlik waard ''The Bridge at Remagen'' [[regissearre]] troch [[John Guillermin]], dy't earder benammen bekendheid krigen hie troch syn rezjy fan inkele [[Tarzan (filmsearje)|''Tarzan''-films]]. De produksjemaatskippij dy't it projekt beävensearre, wie [[The Wolper Organization]]. De film wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaaksk]]-[[West-Dútslân|Westdútske]] [[ko-produksje]]. Foar ''The Bridge at Remagen'' wie (yn 't earstoan) in [[budget]] beskikber fan [[$]]3,5&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Stanley Cortez]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Elmer Bernstein]].
[[File:Barrandovstudio_mainbuilding.jpg|left|thumb|250px|De binnendoarsênes waarden foar it meastepart filme yn 'e [[Barrandov Studio]] yn [[Praach]].]]

===Opnamen===
De earste kar fan [[filmprodusint]] [[David L. Wolper]] foar wat de lokaasje fan 'e [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''The Bridge at Remagen'' oangie, wie it eigentlike plak dêr't de histoaryske striid om 'e brêge plakfûn hie. Dêr lei de [[oerheid]] fan [[West-Dútslân]] lykwols gau-gau it near op. De [[Ryn]] wie in [[hannel]]srûte dy't fan sa'n grut [[ekonomy]]sk belang foar it lân wie, dat der gjin sprake fan wêze koe dat it [[ferkear]] oer de [[rivier]] in skoft stillein wurde soe foar de opnamen fan in film. 

Ein [[1960-er jierren]] bestie der yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] in lytse trend om films yn [[Eastblok]]lannen op te nimmen, mei't dat de kosten gâns drukte. Sa waard ''[[The Fixer (film út 1968)|The Fixer]]'' ([[1968]]) filme yn [[kommunist]]ysk [[Hongarije]], wylst ''[[Castle Keep]]'' ([[1969]]) yn [[Joegoslaavje]] opnommen waard. Yn dy kontekst besleat Wolper, nei't er moannenlang nei in gaadlike filmlokaasje socht hie, om syn film op te nimmen yn [[Tsjechoslowakije]]. Dat lân makke op dat stuit krekt in perioade fan minder strang kommunistysk bewâld troch, dy't bekend stie as de [[Praachske Maityd]]. Neffens berjochten yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[media|parse]] soe it filmjen yn Tsjechoslowakije foar ''The Bridge at Remagen'' krapoan 40% yn 'e kosten skeeld hawwe.

Wolper betelle [[$]]750.000 en stie de [[filmdistribúsje]]rjochten op ''The Bridge at Remagen'' yn Tsjechoslowakije ôf oan 'e [[Barrandov Studios]] yn [[Praach]], sadat er dêr de binnendoarsênes filmje koe. Yn dyselde oerienkomst wie ek opnommen dat [[wurknimmer]]s fan 'e Barrandov Studios as ekstra leden fan 'e [[filmcrew]] fungearje soene foar wat de opnamen op lokaasje oangiene. It Amerikaansk swier [[militêr]] materieel ([[tank]]s, [[pânserwein]]en, ensfh.) dat yn 'e film te sjen is, waard foar de opnamen liend tan it regear fan [[Eastenryk]], dat it oarspronklik oernommen hie fan it Amerikaanske Leger. It regear fan Tsjechoslowakije levere it Dútske materieel en ek de [[militêr unifoarm|militêre unifoarmen]] fan 'e [[Wehrmacht]] en de [[SS]] dy't oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] bútmakke wiene. Soldaten fan it [[Tsjechslowaakske Folksleger]] tsjinnen by de opnamen as [[figurant]]en en waarden dêrta sels traind yn it gebrûk fan 'e Amerikaanske tanks.
[[File:Davle_detail_torzo_tunelu_most-u_Remagenu.JPG|right|thumb|250px|De restanten fan in [[brêge]] by [[Davle]] yn wat no [[Tsjechje]] is, dêr't yn [[1968]] sênes foar ''The Bridge at Remagen filme waarden.]]

De opnamen setten einlings en te'n lêsten op [[6&amp;nbsp;juny]] [[1968]] útein. Oarspronklik wie it de bedoeling dat it filmjen yn [[oktober]] fan dat jier klear wêze soe, mar fan it begjin ôf oan hie de produksje te krijen mei tsjinrampen. De produksjemanager waard [[siik]] en de earste assistint-regisseur naam [[ûntslach]]. Ek wiene der swierrichheden oangeande de ûnderlinge gearwurking fan 'e filmcrew, wêrfan't likernôch 60% út 'e [[Feriene Steaten]] of oare [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] kaam, en sa'n 40% út Tsjechoslowakije. It die bliken dat dy beide groepen folslein oare wurkwizen wend wiene. Nei ferrin fan tiid bettere dat wol oer. Minder wie de stroefe gearwurking tusken Wolper en [[regisseur]] [[John Guillermin]]. Dy lêste hie der it mier oan om te wurkjen wylst Wolper hieltyd oer syn skouder meiseach, en besocht de produsint de tagong ta de [[filmset]] te ûntsizzen. Wolper syn antwurd dêrop wie in drigemint om Guillermin te ûntslaan, mei as gefolch dat dy gau ynbûn. Wolper omskreau Guillermin letter as &quot;''a real pain in the ass''&quot; (frij fertaald: &quot;in yrritante klier&quot;).

Omreden fan 'e oanboazjende geopolitike spannings dy't feroarsake waarden troch de Praachske Maityd, waard de filmcrew yn 'e parse fan 'e [[Sovjet-Uny]] en de [[DDR]] beskuldige fan it [[smokkeljen]] fan [[wapen]]reau nei Tsjechoslowakije yn opdracht fan 'e Amerikaanske [[feilichheidstsjinst]] [[CIA]]. De Tsjechen makken har dêr net sa drok oer en begûnen by wize fan [[grap]] nei Wolper te ferwizen as &quot;Mr. CIA&quot;. Nei't de Eastdútske [[krante]] ''[[Neues Deutschland]]'' beweard hie dat de produksje fan ''The Bridge at Remagen'' in front wie foar de tarieding fan 'e [[Amerikaanske Striidkrêften]] om Tsjechoslowakije te besetten, fierden de Tsjechoslowaakske [[plysje]] y.g.m. militêre [[funksjonaris]]sen in ynspeksje út fan it wapenarsenaal dat foar de film yn 'e Barrandov Studios opslein wie, mar der waard konkludearre dat alles ynoarder wie.

It meastepart fan 'e [[sêne]]s mei de Ludendorffbrêge by Remagen waard filme by [[Davle]] mei de âlde pleatslike brêge oer de rivier de [[Moldau]] ([[Tsjechysk]]: ''Vltava''), dy't troch it Tsjechoslowaakske Ministearje fan Ferfier foar de [[simmer]] ôfsletten waard om 'e filmproduksje te skewielen. Dat wie frijwat kontroversjeel, want dy brêge waard troch in protte ynwenners fan [[Praach]] brûkt om harren [[simmerhúske]]s yn Davle te berikken, en om dêr te kommen moasten se no by Berltsum om. Foar de opnamen waard de brêge foarsjoen fan nep[[toer (bouwurk)|tuorren]] en in nep[[spoarline|spoar]]. De iepeningssêne fan 'e film, wêryn't de [[Oberkasselbrêge]] by [[Düsseldorf]] opblaasd wurdt krekt ear't de Amerikanen dy berikke, waard filme mei de spoarbrêge oer de Moldau besuden it doarp [[Vraně nad Vltavou]]. De measte sênes yn it stedsje Remagen sels waarden opnommen yn it [[Bohemen|Boheemske]] stedsje [[Most (stêd)|Most]], dat yn [[1968]] yn syn gehiel ferhuze waard nei in nije lokaasje om romte meitsjen foar in [[brúnkoal]][[mynbou|myn]]. Dat betsjutte dat de gebouwen yn 'e [[binnenstêd]] [[sloop]]t wurde moasten troch se op te blazen mei [[eksplosiven]]. By ferskate gebouwen waarden dêr opnamen fan makke en troch [[filmmontaazje]] waard it letter lykje litten as waarden dy gebouwen troffen troch [[bom]]men dy't fallen litte wiene troch Alliëarde [[bommesmiter]]s. 
[[File:Vltava u Vraného - panoramio.jpg|left|thumb|260px|De [[rivier]] de [[Moldau]] by [[Vrané nad Vltavou]]. Dêr waarden de iepeningssênes fan 'e film opnommen, wêryn't de [[Alliëarden]] krekt te let komme om 'e [[Oberkasselbrêge]] by [[Düsseldorf]] te feroverjen.]]

Op [[20&amp;nbsp;augustus]] [[1968]], doe't de opnamen fan ''The Bridge at Remagen'' foar twatrêdepart foltôge wiene, [[ynvaazje fan Tsjecholslowakije troch de Warsjau-Paktlannen|foelen de Sovjet-Uny en oare Warsjau-Paktlannen Tsjechoslowakije binnen]] om mei [[geweld]] in ein oan 'e Praachske Maityd te meitsjen en yn it lân in nij kommunistysk regear te ynstallearjen dat strang yn 'e lear wie. De opnamen foar de film kamen dêrtroch stil te lizzen en de Westerske leden fan 'e crew en de [[cast]] sleaten harsels op oanrieden fan 'e Amerikaanske [[ambassade]] op yn it Grand Hotel International yn Praach. Wolper wie krekt tefoarren út Praach wei ôfreizge nei [[Rome]], dêr't in oare film fan him opnommen waard: ''[[If It's Tuesday, This Must Be Belgium]]''. Doe't er hearde wat de bard wie, fleach er gau werom nei [[Wenen]] om dêrwei mei it nije Tsjechoslowaakske regear te [[ûnderhanneljen]] oer repatriaasje fan 'e cast en crew. Dy repatriaasje fûn in pear dagen letter plak yn trije konfoaien: ien fan fjouwerhûndert auto's dy't oer [[Plzeň]] nei [[Neurenberch]] yn West-Dútslân rieden, ien fan 60 auto's dy't de [[Eastenryk]]ske grins oerstieken nei Wenen, en ien fan 20 auto's dy't nei [[Gmünd (Nedereastenryk)|Gmünd]] giene, yn [[Nedereastenryk]].

By dy hommelse ôfreis waard gâns guod efterlitten, wêrûnder net inkeld persoanlike besittings, mar ek de opnamen fan 'e lêste fiif draaidagen en $1&amp;nbsp;miljoen oan materieel, lykas acht tanks en fjouwer [[kamera's]]. Hoewol't alle Westerlingen dy't by de produksje fan 'e film belutsen wiene, ûnskansearre Tsjechoslowakije ferlitte koene, wie dit al in rare tebeksetter foar Wolper. It budget fan syn film riisde ynienen de panne út fan $3,5&amp;nbsp;miljoen ta $5&amp;nbsp;miljoen. De produksje wie [[fersekering|fersekere]] tsjin it útbrekken fan oarloch, mar de [[fersekeringsmaatskippij]] besocht ûnder útbetelling út te kommen troch fol te hâlden dat de Sovjet-ynvaazje fan Tsjechoslowakije gjin echte oarloch wie. De kwestje waard úteinlings besljochte mei in kompromis, wêrby't Wolper in diel fan 'e skea, mar net alle skea, fergoede krige. Ek rûn it filmjen gâns fertraging op. In gelok by in ûngelok wie dat de Sovjet-besettingsmacht it Amerikaanske militêr materieel dat foar de opnamen brûkt wie, de tanks ynbegrepen, sûnder wjerakseljen weromjoech oan Eastenryk, dat de eigner wie.

Lang om let koene de opnamen foar ''The Bridge at Remagen'' yn [[oktober]] [[1968]] ferfette wurde yn [[Hamburch]], yn West-Dútslân, dêr't op dat stuit studiofasiliteiten beskikber wiene. De ûnfoltôge sênes mei de brêge waarden ôfmakke yn [[Castel Gandolfo]] yn [[Itaalje]]. Wolper skreau dêr letter oer: &quot;De akteurs stappe op 'e brêge yn [[Tsjechoslowakije]], ferwiderje de eksplosiven ûnder de brêge yn West-Dútslân en komme fan 'e brêge ôf yn Itaalje.&quot; Der wiene úteinlik 93 draaidagen foar nedich om ''The Bridge at Remagen'' te filmjen.
[[File:Pohledy z Hněvína 2012 15.JPG|right|thumb|250px|De [[Marije-Himelfearttsjerke]] yn [[Most (stêd)|Most]], it iennichste [[bouwurk]] út 'e âlde [[binnenstêd]] dat ein [[1960-er jierren]] net [[sloop]]t waard om romte te meitsjen foar [[mynbou]]. (De sloop waard filme en giet yn ''The Bridge at Remagen'' troch foar [[Alliëarden|Alliëarde]] besjittings en [[bombardemint]]en.)]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Bridge at Remagen'' waard fersoarge troch [[United Artists]]. De film gie op [[25&amp;nbsp;juny]] [[1969]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. De earste útstjoering fan 'e film op 'e [[tillefyzje]] fûn plak op [[American Broadcasting Company|ABC]] op [[24&amp;nbsp;july]] [[1977]]. ''The Bridge at Remagen'' kaam op [[24&amp;nbsp;jannewaris]] [[2006]] foar it earst út op [[dvd]].

==Historisiteit==
Oer de historisiteit fan 'e film sei [[Ken Hechler]], de skriuwer fan it boek dêr't ''The Bridge at Remagen'' op basearre is: &quot;Hoewol't [[Hollywood]] eigen ideeën hat oer de wierheid, is [dizze film] wierskynlik foar 95% akkuraat.&quot; De iepeningssêne mei de Amerikaanske tanks dy't op [[faasje|topfaasje]] ride en ûnderwilens [[sjitten|sjitte]], wie flauwekul, mei't dat troch it ûnfermogen om goed te rjochtsjen weismiten fan [[munysje]] wêze soe. Fierders wiene de nammen fan 'e dielnimmers feroare, neffens Hechler &quot;om [[rjochtsaken]] foar te kommen&quot;.

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Bridge at Remagen'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. ''[[FilmInk]]'' wie it dêr net mei iens; harren konklúzje wie: &quot;[De film] is stoer en hat in heech tempo en sjocht der geweldich út.&quot; Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Bridge at Remagen'' in leech goedkarringspersintaazje fan 20%, basearre op 5 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, hat ''The Bridge at Remagen'' anno [[2026]] (noch) gjin beoardieling.

Produsint [[David L. Wolper]] sei yn [[2003]] op 'e film weromsjend: &quot;[It wie] miskien wol net it bêste idee om op it hichtepunt fan 'e [[Fjetnamoarloch]] in film út te bringen oer [[oarloch]] en [[held]]haftigens. De film krige mingde resinsjes. De [[krityk]] wie dat er te reälistysk wie en net reälistysk genôch. […] De omstannichheden yn acht nommen, fyn ik dat it in poerbêste film is en hy wurdt noch faak op 'e tillefyzje útstjoerd.&quot;

==Resultaat==
''The Bridge at Remagen'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]1,6&amp;nbsp;miljoen op. Hoe heech oft de [[opbringst (jild)|opbringst]] yn oare [[lannen en territoaria]] wie, is ûnbekend. It is dêrom net mei wissichheid te sizzen oft de film [[winst (ûndernimming)|winst]] of [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] makke. As men de opbringst út Noard-Amearika ôfset tsjin it [[budget]] fan $5&amp;nbsp;miljoen soe der yn 'e rest fan 'e wrâld noch $3,4&amp;nbsp;miljoen plus de [[marketing]]kosten fertsjinne wêze moatte om út 'e reade sifers te kommen. Foar in tiid dat grutte moderne filmmerken lykas [[Sina]] en [[Yndia]] noch net bestiene, liket dat in hiele toer.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0064110/ Ynformaasje oer ''The Bridge at Remagen'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Bridge_at_Remagen ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Bridge at Remagen'' (film)}}

{{DEFAULTSORT:Bridge at Remagen (film), The}}
[[Kategory:Amerikaanske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Dútske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Dútske histoaryske film]]
[[Kategory:Tsjechoslowaakske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Tsjechoslowaakske histoaryske film]]
[[Kategory:Histoaryske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan United Artists]]
[[Kategory:Film fan The Wolper Organization]]
[[Kategory:Film fan John Guillermin]]
[[Kategory:Film út 1969]]
[[Kategory:Film oer in brêge]]
[[Kategory:Film oer in militêr]]
[[Kategory:Film oer de Twadde Wrâldkriich yn Jeropa en Afrika]]
[[Kategory:Film oer it Amerikaanske Leger]]
[[Kategory:Film oer de Wehrmacht]]
[[Kategory:Film oer de SS]]
[[Kategory:Film oer de deastraf]]
[[Kategory:Film oer desersje]]
[[Kategory:Film basearre op in non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Film basearre op wiere foarfallen]]</text>
      <sha1>h2y7xhhky0ec5jtga741phtr0ygs3td</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229993</id>
      <parentid>1229975</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Produksje */ typfl</comment>
      <origin>1229993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34442" sha1="3nvg3l4epdmd131dhdcelidajv8bxb8" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Bridge at Remagen film logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en: File:The_Bridge_at_Remagen_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Bridge at Remagen''
| regisseur                = [[John Guillermin]]
| produsint                = [[David L. Wolper]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Roger O. Hirson]]
| basearre op              = [[The Bridge at Remagen (boek)|it boek]] fan [[Ken Hechler]]
| kamerarezjy              = [[Stanley Cortez]]
| muzyk                    = [[Elmer Bernstein]]
| filmstudio               = [[The Wolper Organization]]
| distribúsje              = [[United Artists]]
| haadrollen               = [[George Segal]]&lt;br&gt; [[Robert Vaughn]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Ben Gazzara]]&lt;br&gt; [[Bradford Dillman]]&lt;br&gt; [[Hans Christian Blech]]&lt;br&gt; [[Peter van Eyck]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Czechoslovakia.svg|border|20px]] [[Tsjechoslowakije]]&lt;br&gt;[[File:Flag of West Germany.svg|border|20px]] [[West-Dútslân]]
| premiêre                 = [[25&amp;nbsp;juny]] [[1969]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[histoaryske film|histoaryske]] [[oarlochsfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 117 minuten
| budget                   = $5&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $1,6&amp;nbsp;miljoen &lt;small&gt;(Noard-Amearika)&lt;/small&gt;
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Bridge at Remagen''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaaksk]]-[[West-Dútslân|Westdútske]] [[histoaryske film|histoaryske]] [[oarlochsfilm]] út [[1969]] ûnder [[rezjy]] fan [[John Guillermin]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George Segal]] en [[Robert Vaughn]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Brêge by Remagen&quot;. De [[film]], dy't [[kleurefilm|yn kleur]] útfierd is, waard basearre op it [[non-fiksje]]boek mei [[The Bridge at Remagen (boek)|deselde namme]] fan [[Ken Hechler]]. 

It [[plot|ferhaal]] giet oer de [[Ludendorffbrêge]] by [[Remagen]], de iennichste [[brêge]] oer de [[Ryn]] dy't de [[Alliëarden|Westlike Alliëarden]] yn 'e lêste [[moanne (tiid)|moannen]] fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn funksjonele steat yn 'e hannen wisten te krijen. Dat stelde harren by steat om in brêgehaad oan 'e eastlike Rynigge te foarmjen, wat de [[ynvaazje fan nazy-Dútslân troch de Westlike Alliëarden|ferovering fan nazy-Dútslân]] in stik makliker makke. De film, dy't in sterk [[fiksje|fiksjonalisearre]] ferzje fan dy foarfallen sjen lit, folget de Amerikaanske [[luitenant]] Phil Hartman, dy't befel kriget de brêge ûnskansearre te feroverjen, en de Dútske [[majoar]] Paul Kreuger, dy't oarders hat om 'e brêge tsjin eltse priis [[ûntploffing|op te blazen]] ear't it ta sa'n ferovering komme kin. 

It wie de bedoeling om ''The Bridge at Remagen'' yn [[1968]] yn [[Tsjechoslowakije]] [[opnamen (film)|op te nimmen]], mar ear't de film foltôge wie, fûn dêr de [[ynvaazje fan Tsjecholslowakije troch de Warsjau-Paktlannen|Russyske ynvaazje]] plak dy't in ein makke oan 'e [[Praachske Maityd]]. De produksje moast dêrop de wyk nimme nei [[West-Dútslân]], wat soarge foar gâns opûnthâld en ekstra kosten. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Bridge at Remagen'' oer it algemien negative [[resinsje]]s, en yn 'e [[bioskopen]] kaam de film nei alle gedachten [[ferlies (ûndernimming)|net út 'e reade sifers]].

==Plot==
Yn it [[maityd|foarjier]] fan [[1945]] rint de [[Twadde Wrâldoarloch]] op syn ein. De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] wurde weromkrongen oant op har eigen nasjonale grûngebiet, mar op har ôftocht blaze se de [[brêge]]n oer de [[Ryn]] op, sadat dy [[rivier]] in ferdigeningsliny op himsels wurdt. Ien fan 'e lêste brêgen, de [[spoarbrêge]] fan [[Düsseldorf-Oberkassel|Oberkassel]] by [[Düsseldorf]], falt op in hier nei yn [[Alliëarden|Alliëarde]] hannen en wurdt mar op it nipperke op 'e tiid opblaasd. Neitiid kriget [[kolonel-generaal]] Von Brock opdracht om 'e lêste brêge oer de Ryn, de [[Ludendorffbrêge]] by [[Remagen]], sa fluch mooglik op te blazen. Hy is lykwols [[tsjinnichheid|tsjinnich]] om dat te dwaan, mei't dêrtroch 75.000 man fan it [[Dútske 15e Leger]] strâne reitsje soene oan 'e ferkearde kant fan 'e Ryn. Temûk jout er dêrom [[majoar]] Paul Kreuger, in [[ofsier]] dy't er [[fertrouwen|fertrout]], opdracht om nei [[Remagen]] te gean en de brêge sa lang mooglik funksjoneel te hâlden, mar der wol foar te soargjen dat er net yn Alliëarde hannen falt. 

Underwilens kriget [[luitenant]] Phil Hartman, de [[kommandant]] fan in [[peloton (legerienheid)|peloton]] fan 'e [[Amerikaanske 9e Pânserdifyzje]], opdracht om yn 'e foarhoede fan 'e Alliëarde opmars te gean. Hartman is in ofsier mei gâns [[ûnderfining]], mar hy en syn mannen binne oarlochswurch en nimme it befel sûnder [[entûsjasme]] oan. [[Kaptein (rang)|Kaptein]] John Colt, de direkte oerhearrige fan Hartman, fynt dat Hartman te foarsichtich is en beslút eigenhandich de boel wat te ferhastigjen. Hy rint lykwols suver daliks yn in [[mûklaach]] fan 'e Dútsers en [[sneuveljen|sneuvelet]]. Dêrop wurdt Hartman as ferfanger fan Colt oansteld troch de kommandant fan syn [[bataljon]], majoar Barnes. Let op 'e [[jûn]] arrivearje Hartman en syn mannen yn it stedsje [[Meckenheim]], dêr't se gjin wjerstân tsjinkomme en dat se feilichstelle foar de Alliëarde opmars. Se sille har krekt deljaan foar de nacht wannear't der nije oarders komme: se moatte op slach optsjen nei it 20&amp;nbsp;[[km]] fierderop lizzende Remagen om 'e brêge dêre te ferneatigjen, sadat it Dútske 15e Leger him net mear weromlûke kin oer de Ryn. Majoar Barnes [[ûnthjit]] Hartman dat hy en syn troepen útrêste kinne as se by de brêge binne.
{{Plotbedjer film}}
As Kreuger yn Remagen arrivearret, blykt de sitewaasje dêre hiel oars te wêzen as dat him troch Von Brock foarspegele is. De beide pânserdifyzjes dy't him ûnthjitten wiene om te helpen by de ferdigening, binne earne oars hinne stjoerd, dêr't mear ferlet fan har wie. It [[garnizoen]] fan 1.600&amp;nbsp;man blykt mar út in sa'n 200&amp;nbsp;man te bestean, in sifer dat oanhâldend fierder sakket troch [[desersje]]. It garnizoen stiet ûnder it befel fan kaptein Karl Schmidt, in man dy't him gjin inkele yllúzje mear makket oer de útkomst fan 'e oarloch. De [[eksplosiven]] dêr't de brêge mei opblaasd wurde moat, binne noch net yn Remagen oankommen, dat sels al soe Kreuger de brêge fuortendaliks opblaze wolle, dan soed er dat lykwols net dwaan kinne. Him wie ek tasein dat de ynwenners fan Remagen in [[boargerwacht]] foarme hiene dy't meifjochtsje soe om 'e stêd te ferdigenjen, mar [[boargemaster]] Holzgang, de eigner fan it pleatslike [[hotel]] dy't syn [[ienlingssoan]] ferlern is yn 'e [[Slach om Stalingrad]], is klear mei de oarloch en wol allinnich noch mar yn in [[skûlkelder]] de befrijing troch de Alliëarden ôfwachtsje.

It peloton fan luitenant Hartman berikt de râne fan Remagen. In ôfdieling [[tank]]s, dy't ta fersterking efter him oan stjoerd is, besjit fan in heuvel ôf de [[klif]]fen oan 'e eastkant fan 'e Ryn, dêr't de Dútsers in [[batterij (legerienheid)|batterij]] [[artillery]] opsteld hawwe. Dat is winliken de iennichste funksjonele ferdigening dêr't majoar Kreuger oer beskikt, mar de Amerikaanske tanks meitsje der koarte metten mei. Neitiid iepenje se it fjoer op 'e brêge, om dy te ferneagigjen. Hartman-en-dy geane wilens it stedsje yn, dêr't se lichte wjerstân oerwinne fan Dútske [[ynfantery]] dy't fuortsterke is mei leden fan 'e [[Hitlerjugend]]. Wannear't it fjochtsjen foarby is, wurde ien fan Hartman syn mannen en in Dútske [[kriichsfinzene]] delmeand troch in [[wurknimmer]] fan it hotel fan Holzgang, in [[opslûpen jonge]] fan in jier as fjirtjin, dy't [[yndoktrinaasje|yndoktrinearre]] is mei de [[ideology]] fan it [[nasjonaal-sosjalisme]]. [[Sersjant]] Angelo kringt it hotel binnen en sjit de skutter dea, en pas neitiid kriget er foar it ferstân dat it om in [[bern (persoan)|bern]] giet. Hy is der suver beroerd fan.

Underwilens is de Amerikaanske generaal Shinner arrivearre by de tankienheid op 'e heuvel boppe Remagen. As hy sjocht dat de brêge der noch leit, kriget er in nij idee. Want as de Alliëarden de brêge ûnskansearre yn 'e hannen krije kinne, dan soene se in brêgehaad op 'e eastigge fan 'e Ryn fêstigjen kinne sûnder dat se ûnder fijannich fjoer in [[pontonbrêge]] hoege oan te lizzen. Hy lit dêrom de tanks ophâlde mei sjitten en jout majoar Barnes befel om 'e brêge te feroverjen. Barnes jout op syn beurt it befel troch oan Hartman en brekt dêrmei syn ûnthjit dat it peloton útrêste meie soe sadree't Remagen berikt wie. De mannen beskôgje it befel as [[selsmoard]], mei't de Dútsers de hiele brêge bestrike kinne mei swiere [[masinegewear]]en. De sitewaasje rint op in hier nei út op [[legerrebûlje|rebûlje yn 'e rangen]], mar Hartman ûntsenuwt de boel troch foarop te gean, de brêge op. Syn mannen folgje him en de ferovering fan 'e brêge begjint, wêrby't fuortendaliks al swiere ferliezen lit wurde.

Oan 'e Dútske kant fan 'e brêge binne ûnderwilens einlings en te'n lêsten de eksplosiven arrivearre, en kaptein Schmidt, syn ûnderbefelhawwer Baumann en harren mannen wurkje koartseftich om se op 'e swakste punten fan 'e brêge te ynstallearjen. Wannear't de Amerikanen oan 'e ferovering fan 'e brêge begjinne, besykje de Dútsers de eksplosiven ôfgean te litten, mar it [[lont]] is trochsnien by de besjitting troch de Alliëarde tanks. In pear [[frijwilliger]]s sette de brêge op om 'e eksplosiven in pear hûndert meter fierderop te ûntstekken. Yn 'e tuskentiid hawwe Hartman-en-dy it earste plak berikt dêr't de eksplosiven sitte, dy't se begjinne te ûntmanteljen. Wannear't it de Dútsers úteinlings slagget en lit de eksplosiven ôfgean, ferdwynt de brêge yn in ûnbidige stof- en reekwolk. Mar as it [[stof (dieltsjes)|stof]] en de [[reek]] delslane, leit de brêge der noch, hoewol't er op plakken al wat skansearre rekke is. Hartman en syn mannen oerlibje de ûntploffing.

Kreuger is [[razernij|poer]], mei't er beseft dat him minne yndustriële eksplosiven stjoerd binne ynstee fan it goede militêre spul. Hy oarderet Schmidt om syn posysjes oan 'e eastlike útein fan 'e brêge tsjin eltse priis te behâlden wylst hysels nei it [[haadkertier]] fan generaal Von Brock reizget om foar de ferdigening fersterkings los te krijen. Dêr arrivearre, ûntdekt er lykwols dat Von Brock foar it net opfolgjen fan befellen [[arrestearre]] is troch de [[SS]]. Ek Kreuger wurdt arrestearre, mei't it feit dat er de brêge net opblaasd hat útlein wurdt as [[lânferrie]]. Syn útlis dat de eksplosiven earst ôfwêzich en úteinlik net funksjoneel wiene, wurdt fan tafel reage as de ferlechjes fan in [[leffert]].

By Remagen berikke Hartman en it restant fan syn mannen de eastkant fan 'e brêge, dêr't se dekking sykje yn in granaatkrater om op fersterking te wachtsjen fan 'e Alliëarde tanks. It duorret lykwols oeren foar't dy de brêge oerkinne, om't it de Dútsers earder wol slagge wie om 'e opreed nei de brêge op 'e westlike igge op te blazen. Dêr moat sadwaande earst in hiel grut gat tichtgoaid wurde. [[Nacht]]s wurde Hartman en syn mannen mei masinegewearen ûnder fjoer nommen fan in [[rivieraak]] op 'e Ryn ôf. Hy jout lieding oan in detasjemint fan syn peloton dat yn in [[roeiboat]]sje de aak fan efteren oer it mad komt. By it interjen fan 'e aak wurdt sersjant Angelo troffen troch in Dútske [[kûgel]]. Hy falt yn 'e rivier en komt net wer boppe. Ek alle oare mannen dy't Hartman meinommen hie, komme om; hysels is de iennichste oerlibbene fan it gefjocht op 'e aak. 

Nei't er him wer by de rest fan syn úttinne peloton oan 'e eastkant fan 'e brêge jûn hat, fielt er him ellindiger en mismoediger as ea tefoarren. Mei't it him allegearre neat mear skele kin, fiert Hartman krekt foar [[moarnsdage]] by wize fan ferkapt besykjen ta [[selsmoard]] allinnich in bestoarming fan 'e Dútske posysjes by de eastlike opreed fan 'e brêge út. Mar de Dútsers hawwe ek har nocht fan 'e striid. Baumann en de measte oerbleaune soldaten dy't noch net desertearre wiene, binne sneuvele, en kaptein Schmidt [[oerjefte|jout him oer]] mei de mannen dy't oerbleaun binne, foar it meastepart âlden fan dagen en opslûpen jonges fan 'e Hitlerjugend, mei dêropta in grutte kliber [[boarger]]flechtlingen. Krekt nei de oerjefte ferskine de earste Amerikaanske tanks oan 'e eastein fan 'e brêge.

Yn 'e neisleep fan 'e striid om 'e brêge ûntdekt Hartman ta syn [[blydskip]] dat sersjant Angelo dochs net omkommen is. Hy is [[ferwûne]] rekke en meispield troch de streaming fan 'e rivier, mar hat op in oar plak de wâl witten te berikken. Majoar Kreuger, oan 'e oare kant, wurdt dyselde deis noch [[eksekutearre]] troch in [[fjoerpeloton]] fan 'e SS. In [[tekst]] dy't foarôfgeande oan 'e [[ôftiteling]] yn byld komt, fertelt dat de brêge by Remagen sa skansearre wie troch de striid, dat er tsien dagen nei de ferovering yn 'e Ryn stoarte. Mar tsjin dy tiid hiene de Alliëarden al in grutte troepemacht oerset nei de eastkant fan 'e rivier.

==Rolferdieling==
[[File:George Segal.jpg|right|thumb|160px|[[George Segal]].]]
[[File:Robert Vaughn 1964 publicity photo (1964 press photo, cropped).jpg|right|thumb|130px|[[Robert Vaughn]].]]
[[File:Ben Gazzara Run for Your Life (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Ben Gazzara]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[luitenant]] Phil Hartman&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| [[George Segal]]
|-
| [[majoar]] Paul Kreuger&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| [[Robert Vaughn]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''
|- 
| [[sersjant]] Angelo&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| [[Ben Gazzara]]
|-
| majoar Barnes&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
| [[Bradford Dillman]]
|-
| [[kaptein (rang)|kaptein]] Karl Schmidt&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
| [[Hans Christian Blech]]
|-
| [[kolonel-generaal]] Von Brock&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;
| [[Peter van Eyck]]
|-
| [[generaal]] Shinner&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;
| [[E.G. Marshall]]
|-
| kaptein Otto Baumann&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;
| [[Joachim Hansen (akteur)|Joachim Hansen]]
|-
| [[korporaal]] Grebs
| [[Bo Hopkins]]
|-
| [[SS]]-generaal Gerlach
| [[Günter Meisner]]
|-
| [[soldaat]] Bissell
| [[Robert Logan jr.]]
|-
| korporaal Jellicoe
| [[Matt Clark (akteur)|Matt Clark]]
|-
| soldaat Slavek
| [[Steve Sandor]]
|-
| kaptein John Colt
| [[Paul Prokop]]
|-
| [[boargemaster]] Holzgang
| [[Heinz Reincke]]
|-
| Greta Holzgang
| [[Sonja Ziemann]]
|-
| [[Frankryk|Frânsk]] fanke
| [[Anna Gael]]
|-
| Rudi
| [[Pavel Solty]]
|-
| soldaat Glover
| [[Frank Webb (akteur)|Frank Webb]]
|-
| luitenant Pattison&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;
| [[Tom Heaton]]
|-
| generaal Von Stürmer
| [[Richard Münch (akteur)|Richard Münch]]
|-
| luitenant Zimring
| [[Vit Olmer]]
|-
| soldaat Manfred
| [[Rudolf Jelinek]]
|-
| [[kolonel]] Dent
| [[Fritz Ford]]
|-
| [[sjauffeur]] fan Kreuger
| [[Rolf Jahncke]]
|-
| luitenant Eckert
| [[Jan Šanilec]]
|-
| sersjant Becker
| [[Vaclav Neuzil]]
|-
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) loskes basearre op luitenant [[Karl Timmermann]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) loskes basearre op majoar Hans Scheller&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) in ferraning fan 'e sersjanten [[Alexander Drabik]] en Joseph DeLisio.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) loskes basearre op majoar Murray L. Deevers&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) loskes basearre op kaptein Willi Bratge&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) loskes basearre op [[luitenant-generaal]] [[Walter Botsch]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;) loskes basearre op [[brigadegeneraal]] [[William M. Hoge]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;) loskes basearre op kaptein Carl Friesenbahn&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;) loskes basearre op luitenant Emmett James &quot;Jim&quot; Burrows&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
De [[film]] waard basearre op ''[[The Bridge at Remagen (boek)|The Bridge at Remagen]]'', in [[non-fiksje]]boek út [[1957]] oer de ferovering fan 'e [[Ludendorffbrêge]] by [[Remagen]] troch de [[Alliëarden]]. It wie skreaun troch [[Ken Hechler]], in [[histoarikus]] en [[politikus]] dy't sels yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn it [[Amerikaanske Leger]] tsjinne hie en him mei syn ienheid op it momint fan 'e ferovering fan 'e brêge op 15&amp;nbsp;[[km]] ôfstân fan [[Remagen]] befûn. Nei de oarloch skreau Hechler in boek dat er basearre op [[fraachpetear]]en mei [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soldaten]] dy't by de ferovering belutsen west hiene en teffens mei [[nazy-Dútslân|Dútske]] soldaten dy't de brêge ferdigene hiene. Syn boek ''The Bridge at Remagen'' wie tige súksesfol en der giene mear as 500.000 eksimplaren fan oer de toanbank. Hechler brûkte it [[jild]] dat er dêrmei fertsjinne om 'e [[politike kampanje]] mei te bekostjen wêrmei't er yn [[1958]] foar syn thússteat [[West-Firginia]] yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] keazen waard.
[[File:Davle z vyhlídky u Oleška.jpg|right|thumb|250px|It stedsje [[Davle]] oan 'e [[rivier]] de [[Moldau]] yn [[Bohemen]], dêr't ''The Bridge at Remagen'' foar in grut part filme waard.]]

Yn [[maaie]] [[1958]] waarden de [[filmrjochten]] op it boek fan Hechler oankocht troch de [[filmproduksjemaatskippij]] [[Budd Schulberg|Schulberg Productions]] fan 'e Amerikaanske [[filmprodusint]] [[Budd Schulberg]]. Dyselde hie as soldaat tsjûge west fan 'e ferovering fan 'e Ludendorffbrêge en wie fan doel it boek te ferfilmjen ûnder de [[titel (opskrift)|titel]] ''The Day We Crossed the Rhine'' (&quot;De Deis dat Wy de Ryn Oerstieken&quot;). Neffen Schulberg soe de ferneamde [[regisseur]] [[Stanley Kubrick]] belangstelling hân hawwe om 'e [[rezjy]] te fieren. Der waarden plannen makke om 'e film yn [[West-Dútslân]] te filmjen. De grutte [[filmstudio]] [[Columbia Pictures]] stimde deryn ta om 'e produksje te [[finansieren]], mar loek him letter werom. Yn [[novimber]] [[1960]] sei Schulberg dat er nije finansiers fûn hie yn [[The Mirisch Company]] en [[United Artists]], en dat de [[opnamen (film)|opnamen]] yn [[maaie]] [[1961]] fan start gean soene. Mar earne yn it tuskenlizzende healjier stûke de boel, want de produksje rûn op 'e non.

Yn [[1965]] kocht filmprodusint [[David L. Wolper]] de filmrjochten op it boek fan Hechler. Dyselde krige net mear as [[$]]5.000 útbetelle foar it gebrûk fan syn boek. Hy sei: &quot;Der waard my meidield dat se, as ik mear jild easke, de namme [fan 'e film] feroarje soene fan ''The Bridge at Remagen'' yn ''The Remagen Bridge'', en dat se [de film] dan basearje soene op [[artikel (publikaasje)|krante-artikels]], dy't yn it [[publyk domein]] wiene en dêr't it barren [yn 1945] wiidweidich yn ferslein wie.&quot; De resultearjende film soe de earste fan seis films wêze, wêrfoar't er in [[kontrakt]] mei United Artists sletten hie. It wie de bedoeling dat [[Irvin Kershner]] de rezjy fiere soe. [[Senarist]] [[Roger O. Hirson]] waard oanlutsen om it [[skript]] te skriuwen. It resultearjende senario wie net alhiel nei winsk, dat letter giene [[William Roberts (senarioskriuwer)|William Roberts]], [[Rod Serling]] en [[Theodore Strauss]] der nochris oer gear, hoewol't harren oanpassings net genôch sjêden oan 'e dyk setten foar in fermelding op 'e [[ôftiteling]] fan 'e úteinlike film. Likegoed soarge ien en oar foar fertraging, mei as gefolch dat Wolper derfoar keas om in oare film, ''[[The Devil's Brigade (film)|The Devil's Brigade]]'' ([[1968]]), earst te meitsjen.

Uteinlik waard ''The Bridge at Remagen'' [[regissearre]] troch [[John Guillermin]], dy't earder benammen bekendheid krigen hie troch syn rezjy fan inkele [[Tarzan (filmsearje)|''Tarzan''-films]]. De produksjemaatskippij dy't it projekt beävensearre, wie [[The Wolper Organization]]. De film wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Tsjechoslowakije|Tsjechoslowaaksk]]-[[West-Dútslân|Westdútske]] [[ko-produksje]]. Foar ''The Bridge at Remagen'' wie (yn 't earstoan) in [[budget]] beskikber fan [[$]]3,5&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Stanley Cortez]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Elmer Bernstein]].
[[File:Barrandovstudio_mainbuilding.jpg|left|thumb|250px|De binnendoarsênes waarden foar it meastepart filme yn 'e [[Barrandov Studios]] yn [[Praach]].]]

===Opnamen===
De earste kar fan [[filmprodusint]] [[David L. Wolper]] foar wat de lokaasje fan 'e [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''The Bridge at Remagen'' oangie, wie it eigentlike plak dêr't de histoaryske striid om 'e brêge plakfûn hie. Dêr lei de [[oerheid]] fan [[West-Dútslân]] lykwols gau-gau it near op. De [[Ryn]] wie in [[hannel]]srûte dy't fan sa'n grut [[ekonomy]]sk belang foar it lân wie, dat der gjin sprake fan wêze koe dat it [[ferkear]] oer de [[rivier]] in skoft stillein wurde soe foar de opnamen fan in film. 

Ein [[1960-er jierren]] bestie der yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] in lytse trend om films yn [[Eastblok]]lannen op te nimmen, mei't dat de kosten gâns drukte. Sa waard ''[[The Fixer (film út 1968)|The Fixer]]'' ([[1968]]) filme yn [[kommunist]]ysk [[Hongarije]], wylst ''[[Castle Keep]]'' ([[1969]]) yn [[Joegoslaavje]] opnommen waard. Yn dy kontekst besleat Wolper, nei't er moannenlang nei in gaadlike filmlokaasje socht hie, om syn film op te nimmen yn [[Tsjechoslowakije]]. Dat lân makke op dat stuit krekt in perioade fan minder strang kommunistysk bewâld troch, dy't bekend stie as de [[Praachske Maityd]]. Neffens berjochten yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[media|parse]] soe it filmjen yn Tsjechoslowakije foar ''The Bridge at Remagen'' krapoan 40% yn 'e kosten skeeld hawwe.

Wolper betelle [[$]]750.000 en stie de [[filmdistribúsje]]rjochten op ''The Bridge at Remagen'' yn Tsjechoslowakije ôf oan 'e [[Barrandov Studios]] yn [[Praach]], sadat er dêr de binnendoarsênes filmje koe. Yn dyselde oerienkomst wie ek opnommen dat [[wurknimmer]]s fan 'e Barrandov Studios as ekstra leden fan 'e [[filmcrew]] fungearje soene foar wat de opnamen op lokaasje oangiene. It Amerikaansk swier [[militêr]] materieel ([[tank]]s, [[pânserwein]]en, ensfh.) dat yn 'e film te sjen is, waard foar de opnamen liend tan it regear fan [[Eastenryk]], dat it oarspronklik oernommen hie fan it Amerikaanske Leger. It regear fan Tsjechoslowakije levere it Dútske materieel en ek de [[militêr unifoarm|militêre unifoarmen]] fan 'e [[Wehrmacht]] en de [[SS]] dy't oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] bútmakke wiene. Soldaten fan it [[Tsjechslowaakske Folksleger]] tsjinnen by de opnamen as [[figurant]]en en waarden dêrta sels traind yn it gebrûk fan 'e Amerikaanske tanks.
[[File:Davle_detail_torzo_tunelu_most-u_Remagenu.JPG|right|thumb|250px|De restanten fan in [[brêge]] by [[Davle]] yn wat no [[Tsjechje]] is, dêr't yn [[1968]] sênes foar ''The Bridge at Remagen filme waarden.]]

De opnamen setten einlings en te'n lêsten op [[6&amp;nbsp;juny]] [[1968]] útein. Oarspronklik wie it de bedoeling dat it filmjen yn [[oktober]] fan dat jier klear wêze soe, mar fan it begjin ôf oan hie de produksje te krijen mei tsjinrampen. De produksjemanager waard [[siik]] en de earste assistint-regisseur naam [[ûntslach]]. Ek wiene der swierrichheden oangeande de ûnderlinge gearwurking fan 'e filmcrew, wêrfan't likernôch 60% út 'e [[Feriene Steaten]] of oare [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] kaam, en sa'n 40% út Tsjechoslowakije. It die bliken dat dy beide groepen folslein oare wurkwizen wend wiene. Nei ferrin fan tiid bettere dat wol oer. Minder wie de stroefe gearwurking tusken Wolper en [[regisseur]] [[John Guillermin]]. Dy lêste hie der it mier oan om te wurkjen wylst Wolper hieltyd oer syn skouder meiseach, en besocht de produsint de tagong ta de [[filmset]] te ûntsizzen. Wolper syn antwurd dêrop wie in drigemint om Guillermin te ûntslaan, mei as gefolch dat dy gau ynbûn. Wolper omskreau Guillermin letter as &quot;''a real pain in the ass''&quot; (frij fertaald: &quot;in yrritante klier&quot;).

Omreden fan 'e oanboazjende geopolitike spannings dy't feroarsake waarden troch de Praachske Maityd, waard de filmcrew yn 'e parse fan 'e [[Sovjet-Uny]] en de [[DDR]] beskuldige fan it [[smokkeljen]] fan [[wapen]]reau nei Tsjechoslowakije yn opdracht fan 'e Amerikaanske [[feilichheidstsjinst]] [[CIA]]. De Tsjechen makken har dêr net sa drok oer en begûnen by wize fan [[grap]] nei Wolper te ferwizen as &quot;Mr. CIA&quot;. Nei't de Eastdútske [[krante]] ''[[Neues Deutschland]]'' beweard hie dat de produksje fan ''The Bridge at Remagen'' in front wie foar de tarieding fan 'e [[Amerikaanske Striidkrêften]] om Tsjechoslowakije te besetten, fierden de Tsjechoslowaakske [[plysje]] y.g.m. militêre [[funksjonaris]]sen in ynspeksje út fan it wapenarsenaal dat foar de film yn 'e Barrandov Studios opslein wie, mar der waard konkludearre dat alles ynoarder wie.

It meastepart fan 'e [[sêne]]s mei de Ludendorffbrêge by Remagen waard filme by [[Davle]] mei de âlde pleatslike brêge oer de rivier de [[Moldau]] ([[Tsjechysk]]: ''Vltava''), dy't troch it Tsjechoslowaakske Ministearje fan Ferfier foar de [[simmer]] ôfsletten waard om 'e filmproduksje te skewielen. Dat wie frijwat kontroversjeel, want dy brêge waard troch in protte ynwenners fan [[Praach]] brûkt om harren [[simmerhúske]]s yn Davle te berikken, en om dêr te kommen moasten se no by Berltsum om. Foar de opnamen waard de brêge foarsjoen fan nep[[toer (bouwurk)|tuorren]] en in nep[[spoarline|spoar]]. De iepeningssêne fan 'e film, wêryn't de [[Oberkasselbrêge]] by [[Düsseldorf]] opblaasd wurdt krekt ear't de Amerikanen dy berikke, waard filme mei de spoarbrêge oer de Moldau besuden it doarp [[Vraně nad Vltavou]]. De measte sênes yn it stedsje Remagen sels waarden opnommen yn it [[Bohemen|Boheemske]] stedsje [[Most (stêd)|Most]], dat yn [[1968]] yn syn gehiel ferhuze waard nei in nije lokaasje om romte meitsjen foar in [[brúnkoal]][[mynbou|myn]]. Dat betsjutte dat de gebouwen yn 'e [[binnenstêd]] [[sloop]]t wurde moasten troch se op te blazen mei [[eksplosiven]]. By ferskate gebouwen waarden dêr opnamen fan makke en troch [[filmmontaazje]] waard it letter lykje litten as waarden dy gebouwen troffen troch [[bom]]men dy't fallen litte wiene troch Alliëarde [[bommesmiter]]s. 
[[File:Vltava u Vraného - panoramio.jpg|left|thumb|260px|De [[rivier]] de [[Moldau]] by [[Vrané nad Vltavou]]. Dêr waarden de iepeningssênes fan 'e film opnommen, wêryn't de [[Alliëarden]] krekt te let komme om 'e [[Oberkasselbrêge]] by [[Düsseldorf]] te feroverjen.]]

Op [[20&amp;nbsp;augustus]] [[1968]], doe't de opnamen fan ''The Bridge at Remagen'' foar twatrêdepart foltôge wiene, [[ynvaazje fan Tsjecholslowakije troch de Warsjau-Paktlannen|foelen de Sovjet-Uny en oare Warsjau-Paktlannen Tsjechoslowakije binnen]] om mei [[geweld]] in ein oan 'e Praachske Maityd te meitsjen en yn it lân in nij kommunistysk regear te ynstallearjen dat strang yn 'e lear wie. De opnamen foar de film kamen dêrtroch stil te lizzen en de Westerske leden fan 'e crew en de [[cast]] sleaten harsels op oanrieden fan 'e Amerikaanske [[ambassade]] op yn it Grand Hotel International yn Praach. Wolper wie krekt tefoarren út Praach wei ôfreizge nei [[Rome]], dêr't in oare film fan him opnommen waard: ''[[If It's Tuesday, This Must Be Belgium]]''. Doe't er hearde wat de bard wie, fleach er gau werom nei [[Wenen]] om dêrwei mei it nije Tsjechoslowaakske regear te [[ûnderhanneljen]] oer repatriaasje fan 'e cast en crew. Dy repatriaasje fûn in pear dagen letter plak yn trije konfoaien: ien fan fjouwerhûndert auto's dy't oer [[Plzeň]] nei [[Neurenberch]] yn West-Dútslân rieden, ien fan 60 auto's dy't de [[Eastenryk]]ske grins oerstieken nei Wenen, en ien fan 20 auto's dy't nei [[Gmünd (Nedereastenryk)|Gmünd]] giene, yn [[Nedereastenryk]].

By dy hommelse ôfreis waard gâns guod efterlitten, wêrûnder net inkeld persoanlike besittings, mar ek de opnamen fan 'e lêste fiif draaidagen en $1&amp;nbsp;miljoen oan materieel, lykas acht tanks en fjouwer [[kamera's]]. Hoewol't alle Westerlingen dy't by de produksje fan 'e film belutsen wiene, ûnskansearre Tsjechoslowakije ferlitte koene, wie dit al in rare tebeksetter foar Wolper. It budget fan syn film riisde ynienen de panne út fan $3,5&amp;nbsp;miljoen ta $5&amp;nbsp;miljoen. De produksje wie [[fersekering|fersekere]] tsjin it útbrekken fan oarloch, mar de [[fersekeringsmaatskippij]] besocht ûnder útbetelling út te kommen troch fol te hâlden dat de Sovjet-ynvaazje fan Tsjechoslowakije gjin echte oarloch wie. De kwestje waard úteinlings besljochte mei in kompromis, wêrby't Wolper in diel fan 'e skea, mar net alle skea, fergoede krige. Ek rûn it filmjen gâns fertraging op. In gelok by in ûngelok wie dat de Sovjet-besettingsmacht it Amerikaanske militêr materieel dat foar de opnamen brûkt wie, de tanks ynbegrepen, sûnder wjerakseljen weromjoech oan Eastenryk, dat de eigner wie.

Lang om let koene de opnamen foar ''The Bridge at Remagen'' yn [[oktober]] [[1968]] ferfette wurde yn [[Hamburch]], yn West-Dútslân, dêr't op dat stuit studiofasiliteiten beskikber wiene. De ûnfoltôge sênes mei de brêge waarden ôfmakke yn [[Castel Gandolfo]] yn [[Itaalje]]. Wolper skreau dêr letter oer: &quot;De akteurs stappe op 'e brêge yn [[Tsjechoslowakije]], ferwiderje de eksplosiven ûnder de brêge yn West-Dútslân en komme fan 'e brêge ôf yn Itaalje.&quot; Der wiene úteinlik 93 draaidagen foar nedich om ''The Bridge at Remagen'' te filmjen.
[[File:Pohledy z Hněvína 2012 15.JPG|right|thumb|250px|De [[Marije-Himelfearttsjerke]] yn [[Most (stêd)|Most]], it iennichste [[bouwurk]] út 'e âlde [[binnenstêd]] dat ein [[1960-er jierren]] net [[sloop]]t waard om romte te meitsjen foar [[mynbou]]. (De sloop waard filme en giet yn ''The Bridge at Remagen'' troch foar [[Alliëarden|Alliëarde]] besjittings en [[bombardemint]]en.)]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Bridge at Remagen'' waard fersoarge troch [[United Artists]]. De film gie op [[25&amp;nbsp;juny]] [[1969]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. De earste útstjoering fan 'e film op 'e [[tillefyzje]] fûn plak op [[American Broadcasting Company|ABC]] op [[24&amp;nbsp;july]] [[1977]]. ''The Bridge at Remagen'' kaam op [[24&amp;nbsp;jannewaris]] [[2006]] foar it earst út op [[dvd]].

==Historisiteit==
Oer de historisiteit fan 'e film sei [[Ken Hechler]], de skriuwer fan it boek dêr't ''The Bridge at Remagen'' op basearre is: &quot;Hoewol't [[Hollywood]] eigen ideeën hat oer de wierheid, is [dizze film] wierskynlik foar 95% akkuraat.&quot; De iepeningssêne mei de Amerikaanske tanks dy't op [[faasje|topfaasje]] ride en ûnderwilens [[sjitten|sjitte]], wie flauwekul, mei't dat troch it ûnfermogen om goed te rjochtsjen weismiten fan [[munysje]] wêze soe. Fierders wiene de nammen fan 'e dielnimmers feroare, neffens Hechler &quot;om [[rjochtsaken]] foar te kommen&quot;.

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Bridge at Remagen'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. ''[[FilmInk]]'' wie it dêr net mei iens; harren konklúzje wie: &quot;[De film] is stoer en hat in heech tempo en sjocht der geweldich út.&quot; Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Bridge at Remagen'' in leech goedkarringspersintaazje fan 20%, basearre op 5 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, hat ''The Bridge at Remagen'' anno [[2026]] (noch) gjin beoardieling.

Produsint [[David L. Wolper]] sei yn [[2003]] op 'e film weromsjend: &quot;[It wie] miskien wol net it bêste idee om op it hichtepunt fan 'e [[Fjetnamoarloch]] in film út te bringen oer [[oarloch]] en [[held]]haftigens. De film krige mingde resinsjes. De [[krityk]] wie dat er te reälistysk wie en net reälistysk genôch. […] De omstannichheden yn acht nommen, fyn ik dat it in poerbêste film is en hy wurdt noch faak op 'e tillefyzje útstjoerd.&quot;

==Resultaat==
''The Bridge at Remagen'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]1,6&amp;nbsp;miljoen op. Hoe heech oft de [[opbringst (jild)|opbringst]] yn oare [[lannen en territoaria]] wie, is ûnbekend. It is dêrom net mei wissichheid te sizzen oft de film [[winst (ûndernimming)|winst]] of [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] makke. As men de opbringst út Noard-Amearika ôfset tsjin it [[budget]] fan $5&amp;nbsp;miljoen soe der yn 'e rest fan 'e wrâld noch $3,4&amp;nbsp;miljoen plus de [[marketing]]kosten fertsjinne wêze moatte om út 'e reade sifers te kommen. Foar in tiid dat grutte moderne filmmerken lykas [[Sina]] en [[Yndia]] noch net bestiene, liket dat in hiele toer.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0064110/ Ynformaasje oer ''The Bridge at Remagen'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Bridge_at_Remagen ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Bridge at Remagen'' (film)}}

{{DEFAULTSORT:Bridge at Remagen (film), The}}
[[Kategory:Amerikaanske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Dútske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Dútske histoaryske film]]
[[Kategory:Tsjechoslowaakske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Tsjechoslowaakske histoaryske film]]
[[Kategory:Histoaryske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan United Artists]]
[[Kategory:Film fan The Wolper Organization]]
[[Kategory:Film fan John Guillermin]]
[[Kategory:Film út 1969]]
[[Kategory:Film oer in brêge]]
[[Kategory:Film oer in militêr]]
[[Kategory:Film oer de Twadde Wrâldkriich yn Jeropa en Afrika]]
[[Kategory:Film oer it Amerikaanske Leger]]
[[Kategory:Film oer de Wehrmacht]]
[[Kategory:Film oer de SS]]
[[Kategory:Film oer de deastraf]]
[[Kategory:Film oer desersje]]
[[Kategory:Film basearre op in non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Film basearre op wiere foarfallen]]</text>
      <sha1>3nvg3l4epdmd131dhdcelidajv8bxb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film fan The Wolper Organization</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191799</id>
    <revision>
      <id>1229977</id>
      <timestamp>2026-05-14T20:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="4ctxpx72oyx6qn3i2m3uzoe0xplo54j" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei studio|Wolper Organization]]
[[Kategory:The Wolper Organization]]</text>
      <sha1>4ctxpx72oyx6qn3i2m3uzoe0xplo54j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229979</id>
      <parentid>1229977</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1229979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="iao1qkrshd9ffma2hopxjpl3uf2xizs" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei studio|Wolper Organization]]
[[Kategory:The Wolper Organization]]
[[Kategory:Film fan Warner Bros.|Wolper Organization, The]]</text>
      <sha1>iao1qkrshd9ffma2hopxjpl3uf2xizs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:The Wolper Organization</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191800</id>
    <revision>
      <id>1229978</id>
      <timestamp>2026-05-14T20:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142" sha1="p93q9k3r7c6zp64nf3riafwtvzawuhk" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Wolper Organization, The}}
[[Kategory:Amerikaanske filmstudio]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1958]]
[[Kategory:Warner Bros.]]</text>
      <sha1>p93q9k3r7c6zp64nf3riafwtvzawuhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechoslowaakske oarlochsfilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191801</id>
    <revision>
      <id>1229980</id>
      <timestamp>2026-05-14T20:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="9sieindq42g40rjidz776i96p45od0i" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechoslowaakske film|Oarloch]]
[[Kategory:Oarlochsfilm]]</text>
      <sha1>9sieindq42g40rjidz776i96p45od0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229989</id>
      <parentid>1229980</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1229989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="l2l7hd322je7opramez4x7z5n7i2ur4" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechoslowaakske film|Oarloch]]
[[Kategory:Tsjechyske oarlochsfilm| ]]
[[Kategory:Slowaakske oarlochsfilm| ]]</text>
      <sha1>l2l7hd322je7opramez4x7z5n7i2ur4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechoslowaakske film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191802</id>
    <revision>
      <id>1229981</id>
      <timestamp>2026-05-14T20:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="hmqrrusiadkdvoh6rn6ry66eg2nvka8" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei nasjonaliteit]]
[[Kategory:Tsjechyske film| ]]
[[Kategory:Slowaakske film| ]]</text>
      <sha1>hmqrrusiadkdvoh6rn6ry66eg2nvka8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Slowaakske film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191803</id>
    <revision>
      <id>1229983</id>
      <timestamp>2026-05-14T20:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="bu843psirdf1ea0zok7bj7nqg4wla15" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei nasjonaliteit|Slowaaksk]]
[[Kategory:Kultuer yn Slowakije|Film]]
[[Kategory:Sinema yn Slowakije|Film]]</text>
      <sha1>bu843psirdf1ea0zok7bj7nqg4wla15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sinema yn Slowakije</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191804</id>
    <revision>
      <id>1229984</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="ihbmagmqc3g4mnx7cwzr04qb0cgqm1h" xml:space="preserve">[[Kategory:Sinema nei lân|Slowakije]]
[[Kategory:Kultuer yn Slowakije]]</text>
      <sha1>ihbmagmqc3g4mnx7cwzr04qb0cgqm1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sinema yn Tsjechje</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191805</id>
    <revision>
      <id>1229985</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="6vmmv8972ixbmw60hwg9ly4lpm37pno" xml:space="preserve">[[Kategory:Sinema nei lân|Tsjechje]]
[[Kategory:Kultuer yn Tsjechje]]</text>
      <sha1>6vmmv8972ixbmw60hwg9ly4lpm37pno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Slowaakske oarlochsfilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191806</id>
    <revision>
      <id>1229990</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="7g6yjfa1pfpgvmdombuoyl7wcotvqoz" xml:space="preserve">[[Kategory:Slowaakske film|Oarloch]]
[[Kategory:Oarlochsfilm]]</text>
      <sha1>7g6yjfa1pfpgvmdombuoyl7wcotvqoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechoslowaakske histoaryske film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191807</id>
    <revision>
      <id>1229991</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="0mf9xwl6bwf1vnfc1vv0ehndpio7uqp" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechoslowaakske film|Histoarysk]]
[[Kategory:Tsjechyske histoaryske film| ]]
[[Kategory:Slowaakske histoaryske film| ]]</text>
      <sha1>0mf9xwl6bwf1vnfc1vv0ehndpio7uqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Slowaakske histoaryske film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191808</id>
    <revision>
      <id>1229992</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="l8tthya8z56ox4dztha28fciyrbcv7d" xml:space="preserve">[[Kategory:Slowaakske film|Histoarysk]]
[[Kategory:Histoaryske film]]</text>
      <sha1>l8tthya8z56ox4dztha28fciyrbcv7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Barrandov Studios logo.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>191809</id>
    <revision>
      <id>1229994</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>It logo fan 'e Barrandov Studios yn Praach. Oernommen fan 'e Ingelske Wikipedy.</comment>
      <origin>1229994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139" sha1="g6r68fvhc53b8wr6334xvegtjqgfmz3" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e Barrandov Studios yn Praach. Oernommen fan 'e Ingelske Wikipedy.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>g6r68fvhc53b8wr6334xvegtjqgfmz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1229996</id>
      <parentid>1229994</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1229996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="3wgvd6geq7vz0wickqei2huh1uin6tr" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e Barrandov Studios yn Praach. Oernommen fan 'e Ingelske Wikipedy.

== Lisinsje ==
{{Unfrij ôfbyld
|Omskriuwing      = It logo fan 'e Barrandov Studios yn Praach. 
|Boarne           = Oernommen fan 'e Ingelske Wikipedy ([[:en:File:Barrandov_Studios_logo.png]]). Oarspronklike boarne: https://www.barrandov.cz/
|Bysnien          = Nee
|Makker           = 
|Eigner           = Barrandov Studios
|Doel             = Ta yllustraasje fan it artikel en ta identifikaasje fan it bedriuw.
|Artikel(s)       = [[Barrandov Studios]]
|Ferfangberens    = Net.
|Lege resolúsje   = Ja.
|Oare ynformaasje = 
}}</text>
      <sha1>3wgvd6geq7vz0wickqei2huh1uin6tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gûdûla fan Brussel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191810</id>
    <revision>
      <id>1229995</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks hillige | ôfbylding                   = 2026 Byld fan Sint-Gûdûla yn 'e Sint-Gûdûlatsjerke fan Rhede (Borken).jpg | ôfbyldingstekst             = Sint-Gûdûla yn 'e [[Sint-Gûdûlatsjerke (Rhede)|Sint-Gûdulatsjerke]] fan [[Rhede (Borken)|Rhede]] (Dútslân). | ôfbyldingsbreedte           =  | namme                       =  | bertenamme                  =  | nasjonaliteit               =  | bertedatum                  = 7e iuw | berteplak...&quot;</comment>
      <origin>1229995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6504" sha1="42yyyiolw2d3klafth70i0rp9y0c3j8" xml:space="preserve">{{Ynfoboks hillige
| ôfbylding                   = 2026 Byld fan Sint-Gûdûla yn 'e Sint-Gûdûlatsjerke fan Rhede (Borken).jpg
| ôfbyldingstekst             = Sint-Gûdûla yn 'e [[Sint-Gûdûlatsjerke (Rhede)|Sint-Gûdulatsjerke]] fan [[Rhede (Borken)|Rhede]] (Dútslân).
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = 
| bertenamme                  = 
| nasjonaliteit               = 
| bertedatum                  = 7e iuw
| berteplak                   = Moorsel (by Aalst)
| stjerdatum                  = 8 jannewaris, tusken 680 en 714
| stjerplak                   = [[Hamme (East-Flaanderen)|Hamme]] (by Merchtem)
| etnisiteit                  = 
| regionale identiteit        = Brabânsk
| berop                       = Klûsneresse
| kleasteroarder              = 
| funksjes                    = 
| sillich ferklearre          = 
| hillich ferklearre          = 
| fereare troch               = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| hjeldei                     = 8 jannewaris (Brussel)&lt;br&gt;19 jannewaris (Gint)
| hillichdom                  = Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Gûdûla (Brussel); Parochytsjerke HH-Hildegard en Jehannes de Doper (Eibingen)
| attributen                  = lantearne, ingel en duvel (mei pûster), boek, tsjerkemodel
| patroan fan                 = [[Brussel]], [[Belgje]]
| tradysje                    = 
| wichtichste wurken          = 
| webside                     = 
}}
'''Gûdûla fan Brussel''' (ek wol '''fan Moorsel''' en '''fan Eibingen''' neamd; [[Latyn]]: Gudila, letter ek Gudula; Nederlânsk: Goedele of Goele; [[Frânsk]]: Gudule) wie in frou dy't yn 'e 7e en 8e iuw libbe. Hja is ien fan 'e nasjonale hilligen fan [[Belgje]] en de [[patroanhillige]] fan 'e stêd [[Brussel]].

Gûdûla waard nei alle gedachten yn Moorsel by Aalst berne en hja ferstoar op 8 jannewaris tusken it jier 680 en 714 yn [[Hamme (East-Flaanderen)|Hamme]] by [[Merchtem]]. Hja wurdt as hillige fereare yn 'e katolike tsjerke. Har holle wurdt as [[relikwy]] bewarre yn 'e parochytsjerke Sint-Hildegardtsjerke yn [[Rüdesheim am Rhein|Eibingen]] ([[Dútslân]], [[Hessen]]).

== Libben ==
Neffens de ''Vita Gudilae'' (mooglik skreaun troch Onulf fan Hautmont tusken 1048 en 1051) kaam Gûdûla út in foarname aadlike famylje út [[Hartochdom Loataringen|Loataringen]]. Har mem wie de hillige [[Amalberga fan Maubeuge]] en har heit wie Witger, hartoch fan Loataringen en goagreve fan [[Hartochdom Brabân|Brabân]]. Har broer wie de hillige Emebertus (Ablebertus) fan Kamerijk (biskop fan Kamerijk-Atrecht, ferstoarn begjin 8e iuw) en har suster wie de hillige [[Reinildis|Reinildis fan Saintes]].

Hja waard grutbrocht troch it [[Sint-Gertrudistsjerke (Nijvel)|kleaster fan Nijvel]] fan har petemem, de hillige [[Gertrudis fan Nijvel]]. Gûdûla late in libben fan strang boetedwaan. Har selsboude sel yn Hamme by Merchtem wie har hiele libben it plak fan har kristlike besinning. Nei har dea om it jier 712 hinne waard hja earst foar de tsjerkedoar fan Hamme begroeven, mar letter waarden har reliken nei Moorsel brocht.
[[Ofbyld:St Michael and Gudula nave sculpture 2.jpg|thumb|left|Sint-Gûdûla yn 'e katedraal fan Brussel.]]
Tusken 977 en 988 liet de hartoch fan Neder-Loataringen, [[Karel fan Neder-Loataringen|Karel fan Frankryk]], har omskot oerbringe nei de [[Sint-Goariktsjerke (Brussel)|Sint-Goariktsjerke]] yn Brussel. Lambert II (ek wol Balderik neamd), greve fan Leuven, liet it omskot yn 1047 oerbringe nei de Sint-Michielstsjerke (de lettere haadtsjerke fan 'e stêd Brussel), dêr't er ek in [[kapittel]] ta eare fan 'e hillige Gûdûla stifte.

Al oan 'e ein fan 'e 12e iuw krige [[Hildegard fan Bingen]] de wichtige haadrelikwy (de plasse) fan 'e hillige Gûdûla kado fan har freonen út Brabân. Dy holle wurdt hjoed-de-dei as ûnderdiel fan 'e Eibinger relikwyskat yn it eardere Hildegardis-kleaster (no de parochytsjerke St. Hildegard en St. Johannes de Doper) yn Rüdesheim-Eibingen  bewarre.

Letter waard op it plak fan 'e Brusselske Sint-Michielstsjerke in goatyske katedraal boud, dy't hjoed-de-dei noch altyd oan beide hilligen wijd is as de Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Gûdûla. Op 6 juny 1579, yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]], ferneatigen de geuzen de skryn dêr't de relikwyen fan Gûdûla yn bewarre waarden.

== Leginde ==
Oer Gûdûla wurdt it saneamde &quot;lantearnewûnder&quot; ferteld. Op wei nei de tsjerke blaasde de duvel har lantearne út, sadat hja it paad bjuster reitsje soe, mar in ingel stiek de lantearne lykwols hieltyd wer oan.

== Wittenskiplik ûndersyk ==
[[Ofbyld:2024 Plasse fan Sint-Gûdûla yn 'e Hildegard- en Jehannestsjerke fan Eibingen.jpg|thumb|left|Plasse fan Sint-Gûdûla yn 'e Hildegard-  en Jehannestsjerke fan Eibingen.]]
Oan 'e Johannes Gutenberg-Universiteit yn [[Mainz]] is wittenskiplik ûndersyk dien nei de echtheid fan 'e Gûdûla-relikwyen. De toskespesjalist Peter Riethe paste dêrby de iuwenâlde Belgyske tosken (dy't oerbleaun wiene nei de ferneatiging fan é reliken troch de [[Kalvinisme|kalvinisten]]) yn 'e skedel fan 'e hillige Gûdûla út de Eibinger relikwyskat. It risseltaat wie dat de Belgyske tosken tige krekt pasten yn 'e skedel út Eibingen en dêr wie it bewiis levere dat de skedel yn Dútslân en de Belgyske reliken, dy't sûnt de 12e iuw fan inoar skaat wiene, byinoar hearden.

== Ferearing ==
Op 8 jannewaris wurdt Sint-Gûdûla betocht. Yn it bisdom Gint, dêr't Moorsel ûnder falt, wurdt har feestdei op 19 jannewaris fierd. Hja wurdt faak oanroppen foar help by syktes dy't te krijen hawwe mei de holle en it senuwstelsel, lykas epilepsy, dwylsinnigens en stûpen.

== Attributen ==
Yn 'e kristlike keunst wurdt de hillige meastentiids útbylde as in aadlike frou of as in kluzeneresse. Faak wurdt hja mei in lantearne útbylde, in ferwizing nei it lantearnewûnder. Ek is faak in ingel te sjen dy't mei in pook of in pûster de lantearne wer oantstekt, wylst oan 'e oare kant in duvel besiket de flam út te blazen (somtiden mei in eigen pûster). As symboal foar har frommens en bibelkennis hâldt hja faak in opslein of ticht boek fêst. Om't hja de patroanhillige fan Brussel is, wurdt hja ek wol ôfbylde mei in lyts model fan 'e katedraal yn har hannen.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Gudula von Brüssel]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Saint Gudula}}
}}


[[Kategory:Roomsk-katolyk hillige]]
[[Kategory:Belgysk hillige]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 7e iuw]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 8e iuw]]</text>
      <sha1>42yyyiolw2d3klafth70i0rp9y0c3j8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230021</id>
      <parentid>1229995</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Attributen */ kat oars</comment>
      <origin>1230021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6524" sha1="iaw8rzgmsxneo8cjp408jeux2o26yjn" xml:space="preserve">{{Ynfoboks hillige
| ôfbylding                   = 2026 Byld fan Sint-Gûdûla yn 'e Sint-Gûdûlatsjerke fan Rhede (Borken).jpg
| ôfbyldingstekst             = Sint-Gûdûla yn 'e [[Sint-Gûdûlatsjerke (Rhede)|Sint-Gûdulatsjerke]] fan [[Rhede (Borken)|Rhede]] (Dútslân).
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = 
| bertenamme                  = 
| nasjonaliteit               = 
| bertedatum                  = 7e iuw
| berteplak                   = Moorsel (by Aalst)
| stjerdatum                  = 8 jannewaris, tusken 680 en 714
| stjerplak                   = [[Hamme (East-Flaanderen)|Hamme]] (by Merchtem)
| etnisiteit                  = 
| regionale identiteit        = Brabânsk
| berop                       = Klûsneresse
| kleasteroarder              = 
| funksjes                    = 
| sillich ferklearre          = 
| hillich ferklearre          = 
| fereare troch               = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| hjeldei                     = 8 jannewaris (Brussel)&lt;br&gt;19 jannewaris (Gint)
| hillichdom                  = Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Gûdûla (Brussel); Parochytsjerke HH-Hildegard en Jehannes de Doper (Eibingen)
| attributen                  = lantearne, ingel en duvel (mei pûster), boek, tsjerkemodel
| patroan fan                 = [[Brussel]], [[Belgje]]
| tradysje                    = 
| wichtichste wurken          = 
| webside                     = 
}}
'''Gûdûla fan Brussel''' (ek wol '''fan Moorsel''' en '''fan Eibingen''' neamd; [[Latyn]]: Gudila, letter ek Gudula; Nederlânsk: Goedele of Goele; [[Frânsk]]: Gudule) wie in frou dy't yn 'e 7e en 8e iuw libbe. Hja is ien fan 'e nasjonale hilligen fan [[Belgje]] en de [[patroanhillige]] fan 'e stêd [[Brussel]].

Gûdûla waard nei alle gedachten yn Moorsel by Aalst berne en hja ferstoar op 8 jannewaris tusken it jier 680 en 714 yn [[Hamme (East-Flaanderen)|Hamme]] by [[Merchtem]]. Hja wurdt as hillige fereare yn 'e katolike tsjerke. Har holle wurdt as [[relikwy]] bewarre yn 'e parochytsjerke Sint-Hildegardtsjerke yn [[Rüdesheim am Rhein|Eibingen]] ([[Dútslân]], [[Hessen]]).

== Libben ==
Neffens de ''Vita Gudilae'' (mooglik skreaun troch Onulf fan Hautmont tusken 1048 en 1051) kaam Gûdûla út in foarname aadlike famylje út [[Hartochdom Loataringen|Loataringen]]. Har mem wie de hillige [[Amalberga fan Maubeuge]] en har heit wie Witger, hartoch fan Loataringen en goagreve fan [[Hartochdom Brabân|Brabân]]. Har broer wie de hillige Emebertus (Ablebertus) fan Kamerijk (biskop fan Kamerijk-Atrecht, ferstoarn begjin 8e iuw) en har suster wie de hillige [[Reinildis|Reinildis fan Saintes]].

Hja waard grutbrocht troch it [[Sint-Gertrudistsjerke (Nijvel)|kleaster fan Nijvel]] fan har petemem, de hillige [[Gertrudis fan Nijvel]]. Gûdûla late in libben fan strang boetedwaan. Har selsboude sel yn Hamme by Merchtem wie har hiele libben it plak fan har kristlike besinning. Nei har dea om it jier 712 hinne waard hja earst foar de tsjerkedoar fan Hamme begroeven, mar letter waarden har reliken nei Moorsel brocht.
[[Ofbyld:St Michael and Gudula nave sculpture 2.jpg|thumb|left|Sint-Gûdûla yn 'e katedraal fan Brussel.]]
Tusken 977 en 988 liet de hartoch fan Neder-Loataringen, [[Karel fan Neder-Loataringen|Karel fan Frankryk]], har omskot oerbringe nei de [[Sint-Goariktsjerke (Brussel)|Sint-Goariktsjerke]] yn Brussel. Lambert II (ek wol Balderik neamd), greve fan Leuven, liet it omskot yn 1047 oerbringe nei de Sint-Michielstsjerke (de lettere haadtsjerke fan 'e stêd Brussel), dêr't er ek in [[kapittel]] ta eare fan 'e hillige Gûdûla stifte.

Al oan 'e ein fan 'e 12e iuw krige [[Hildegard fan Bingen]] de wichtige haadrelikwy (de plasse) fan 'e hillige Gûdûla kado fan har freonen út Brabân. Dy holle wurdt hjoed-de-dei as ûnderdiel fan 'e Eibinger relikwyskat yn it eardere Hildegardis-kleaster (no de parochytsjerke St. Hildegard en St. Johannes de Doper) yn Rüdesheim-Eibingen  bewarre.

Letter waard op it plak fan 'e Brusselske Sint-Michielstsjerke in goatyske katedraal boud, dy't hjoed-de-dei noch altyd oan beide hilligen wijd is as de Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Gûdûla. Op 6 juny 1579, yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]], ferneatigen de geuzen de skryn dêr't de relikwyen fan Gûdûla yn bewarre waarden.

== Leginde ==
Oer Gûdûla wurdt it saneamde &quot;lantearnewûnder&quot; ferteld. Op wei nei de tsjerke blaasde de duvel har lantearne út, sadat hja it paad bjuster reitsje soe, mar in ingel stiek de lantearne lykwols hieltyd wer oan.

== Wittenskiplik ûndersyk ==
[[Ofbyld:2024 Plasse fan Sint-Gûdûla yn 'e Hildegard- en Jehannestsjerke fan Eibingen.jpg|thumb|left|Plasse fan Sint-Gûdûla yn 'e Hildegard-  en Jehannestsjerke fan Eibingen.]]
Oan 'e Johannes Gutenberg-Universiteit yn [[Mainz]] is wittenskiplik ûndersyk dien nei de echtheid fan 'e Gûdûla-relikwyen. De toskespesjalist Peter Riethe paste dêrby de iuwenâlde Belgyske tosken (dy't oerbleaun wiene nei de ferneatiging fan é reliken troch de [[Kalvinisme|kalvinisten]]) yn 'e skedel fan 'e hillige Gûdûla út de Eibinger relikwyskat. It risseltaat wie dat de Belgyske tosken tige krekt pasten yn 'e skedel út Eibingen en dêr wie it bewiis levere dat de skedel yn Dútslân en de Belgyske reliken, dy't sûnt de 12e iuw fan inoar skaat wiene, byinoar hearden.

== Ferearing ==
Op 8 jannewaris wurdt Sint-Gûdûla betocht. Yn it bisdom Gint, dêr't Moorsel ûnder falt, wurdt har feestdei op 19 jannewaris fierd. Hja wurdt faak oanroppen foar help by syktes dy't te krijen hawwe mei de holle en it senuwstelsel, lykas epilepsy, dwylsinnigens en stûpen.

== Attributen ==
Yn 'e kristlike keunst wurdt de hillige meastentiids útbylde as in aadlike frou of as in kluzeneresse. Faak wurdt hja mei in lantearne útbylde, in ferwizing nei it lantearnewûnder. Ek is faak in ingel te sjen dy't mei in pook of in pûster de lantearne wer oantstekt, wylst oan 'e oare kant in duvel besiket de flam út te blazen (somtiden mei in eigen pûster). As symboal foar har frommens en bibelkennis hâldt hja faak in opslein of ticht boek fêst. Om't hja de patroanhillige fan Brussel is, wurdt hja ek wol ôfbylde mei in lyts model fan 'e katedraal yn har hannen.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Gudula von Brüssel]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Saint Gudula}}
}}


[[Kategory:Roomsk-katolyk hillige]]
[[Kategory:Súdnederlânsk hillige (foar 1830)]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 7e iuw]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 8e iuw]]</text>
      <sha1>iaw8rzgmsxneo8cjp408jeux2o26yjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230022</id>
      <parentid>1230021</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Attributen */ defsort</comment>
      <origin>1230022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6558" sha1="o0rv1g7thhiqdta8h2iqituhqb186rm" xml:space="preserve">{{Ynfoboks hillige
| ôfbylding                   = 2026 Byld fan Sint-Gûdûla yn 'e Sint-Gûdûlatsjerke fan Rhede (Borken).jpg
| ôfbyldingstekst             = Sint-Gûdûla yn 'e [[Sint-Gûdûlatsjerke (Rhede)|Sint-Gûdulatsjerke]] fan [[Rhede (Borken)|Rhede]] (Dútslân).
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = 
| bertenamme                  = 
| nasjonaliteit               = 
| bertedatum                  = 7e iuw
| berteplak                   = Moorsel (by Aalst)
| stjerdatum                  = 8 jannewaris, tusken 680 en 714
| stjerplak                   = [[Hamme (East-Flaanderen)|Hamme]] (by Merchtem)
| etnisiteit                  = 
| regionale identiteit        = Brabânsk
| berop                       = Klûsneresse
| kleasteroarder              = 
| funksjes                    = 
| sillich ferklearre          = 
| hillich ferklearre          = 
| fereare troch               = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| hjeldei                     = 8 jannewaris (Brussel)&lt;br&gt;19 jannewaris (Gint)
| hillichdom                  = Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Gûdûla (Brussel); Parochytsjerke HH-Hildegard en Jehannes de Doper (Eibingen)
| attributen                  = lantearne, ingel en duvel (mei pûster), boek, tsjerkemodel
| patroan fan                 = [[Brussel]], [[Belgje]]
| tradysje                    = 
| wichtichste wurken          = 
| webside                     = 
}}
'''Gûdûla fan Brussel''' (ek wol '''fan Moorsel''' en '''fan Eibingen''' neamd; [[Latyn]]: Gudila, letter ek Gudula; Nederlânsk: Goedele of Goele; [[Frânsk]]: Gudule) wie in frou dy't yn 'e 7e en 8e iuw libbe. Hja is ien fan 'e nasjonale hilligen fan [[Belgje]] en de [[patroanhillige]] fan 'e stêd [[Brussel]].

Gûdûla waard nei alle gedachten yn Moorsel by Aalst berne en hja ferstoar op 8 jannewaris tusken it jier 680 en 714 yn [[Hamme (East-Flaanderen)|Hamme]] by [[Merchtem]]. Hja wurdt as hillige fereare yn 'e katolike tsjerke. Har holle wurdt as [[relikwy]] bewarre yn 'e parochytsjerke Sint-Hildegardtsjerke yn [[Rüdesheim am Rhein|Eibingen]] ([[Dútslân]], [[Hessen]]).

== Libben ==
Neffens de ''Vita Gudilae'' (mooglik skreaun troch Onulf fan Hautmont tusken 1048 en 1051) kaam Gûdûla út in foarname aadlike famylje út [[Hartochdom Loataringen|Loataringen]]. Har mem wie de hillige [[Amalberga fan Maubeuge]] en har heit wie Witger, hartoch fan Loataringen en goagreve fan [[Hartochdom Brabân|Brabân]]. Har broer wie de hillige Emebertus (Ablebertus) fan Kamerijk (biskop fan Kamerijk-Atrecht, ferstoarn begjin 8e iuw) en har suster wie de hillige [[Reinildis|Reinildis fan Saintes]].

Hja waard grutbrocht troch it [[Sint-Gertrudistsjerke (Nijvel)|kleaster fan Nijvel]] fan har petemem, de hillige [[Gertrudis fan Nijvel]]. Gûdûla late in libben fan strang boetedwaan. Har selsboude sel yn Hamme by Merchtem wie har hiele libben it plak fan har kristlike besinning. Nei har dea om it jier 712 hinne waard hja earst foar de tsjerkedoar fan Hamme begroeven, mar letter waarden har reliken nei Moorsel brocht.
[[Ofbyld:St Michael and Gudula nave sculpture 2.jpg|thumb|left|Sint-Gûdûla yn 'e katedraal fan Brussel.]]
Tusken 977 en 988 liet de hartoch fan Neder-Loataringen, [[Karel fan Neder-Loataringen|Karel fan Frankryk]], har omskot oerbringe nei de [[Sint-Goariktsjerke (Brussel)|Sint-Goariktsjerke]] yn Brussel. Lambert II (ek wol Balderik neamd), greve fan Leuven, liet it omskot yn 1047 oerbringe nei de Sint-Michielstsjerke (de lettere haadtsjerke fan 'e stêd Brussel), dêr't er ek in [[kapittel]] ta eare fan 'e hillige Gûdûla stifte.

Al oan 'e ein fan 'e 12e iuw krige [[Hildegard fan Bingen]] de wichtige haadrelikwy (de plasse) fan 'e hillige Gûdûla kado fan har freonen út Brabân. Dy holle wurdt hjoed-de-dei as ûnderdiel fan 'e Eibinger relikwyskat yn it eardere Hildegardis-kleaster (no de parochytsjerke St. Hildegard en St. Johannes de Doper) yn Rüdesheim-Eibingen  bewarre.

Letter waard op it plak fan 'e Brusselske Sint-Michielstsjerke in goatyske katedraal boud, dy't hjoed-de-dei noch altyd oan beide hilligen wijd is as de Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Gûdûla. Op 6 juny 1579, yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]], ferneatigen de geuzen de skryn dêr't de relikwyen fan Gûdûla yn bewarre waarden.

== Leginde ==
Oer Gûdûla wurdt it saneamde &quot;lantearnewûnder&quot; ferteld. Op wei nei de tsjerke blaasde de duvel har lantearne út, sadat hja it paad bjuster reitsje soe, mar in ingel stiek de lantearne lykwols hieltyd wer oan.

== Wittenskiplik ûndersyk ==
[[Ofbyld:2024 Plasse fan Sint-Gûdûla yn 'e Hildegard- en Jehannestsjerke fan Eibingen.jpg|thumb|left|Plasse fan Sint-Gûdûla yn 'e Hildegard-  en Jehannestsjerke fan Eibingen.]]
Oan 'e Johannes Gutenberg-Universiteit yn [[Mainz]] is wittenskiplik ûndersyk dien nei de echtheid fan 'e Gûdûla-relikwyen. De toskespesjalist Peter Riethe paste dêrby de iuwenâlde Belgyske tosken (dy't oerbleaun wiene nei de ferneatiging fan é reliken troch de [[Kalvinisme|kalvinisten]]) yn 'e skedel fan 'e hillige Gûdûla út de Eibinger relikwyskat. It risseltaat wie dat de Belgyske tosken tige krekt pasten yn 'e skedel út Eibingen en dêr wie it bewiis levere dat de skedel yn Dútslân en de Belgyske reliken, dy't sûnt de 12e iuw fan inoar skaat wiene, byinoar hearden.

== Ferearing ==
Op 8 jannewaris wurdt Sint-Gûdûla betocht. Yn it bisdom Gint, dêr't Moorsel ûnder falt, wurdt har feestdei op 19 jannewaris fierd. Hja wurdt faak oanroppen foar help by syktes dy't te krijen hawwe mei de holle en it senuwstelsel, lykas epilepsy, dwylsinnigens en stûpen.

== Attributen ==
Yn 'e kristlike keunst wurdt de hillige meastentiids útbylde as in aadlike frou of as in kluzeneresse. Faak wurdt hja mei in lantearne útbylde, in ferwizing nei it lantearnewûnder. Ek is faak in ingel te sjen dy't mei in pook of in pûster de lantearne wer oantstekt, wylst oan 'e oare kant in duvel besiket de flam út te blazen (somtiden mei in eigen pûster). As symboal foar har frommens en bibelkennis hâldt hja faak in opslein of ticht boek fêst. Om't hja de patroanhillige fan Brussel is, wurdt hja ek wol ôfbylde mei in lyts model fan 'e katedraal yn har hannen.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:de:Gudula von Brüssel]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Saint Gudula}}
}}

{{DEFAULTSORT:Gudula fan Brussel}}
[[Kategory:Roomsk-katolyk hillige]]
[[Kategory:Súdnederlânsk hillige (foar 1830)]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 7e iuw]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 8e iuw]]</text>
      <sha1>o0rv1g7thhiqdta8h2iqituhqb186rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Posysjekaart Praach</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191811</id>
    <revision>
      <id>1229997</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="l0eesrb5rabs5j1aioi2a62m2ai5di2" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
| name   = Praach
| top    = 50.112332
| bottom = 50.055898
| left   = 14.378481
| right  = 14.488114
| image  = Prague Central OpenStreetMap.jpg
}}&lt;noinclude&gt;
{{Posysjekaart/Ynfo}}

[[Kategory:Berjocht:Posysjekaart Tsjechje|Praach]]</text>
      <sha1>l0eesrb5rabs5j1aioi2a62m2ai5di2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Berjocht:Posysjekaart Tsjechje</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191812</id>
    <revision>
      <id>1229998</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="ohdsn7paz2i34aik242oft1kgpovhme" xml:space="preserve">[[Kategory:Berjocht:Posysjekaart|Tsjechje]]</text>
      <sha1>ohdsn7paz2i34aik242oft1kgpovhme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Posysjekaart Tsjechje</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191813</id>
    <revision>
      <id>1229999</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1229999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="4v2vjf1864basqbltef785tnnzmwwne" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
| name         = Tsjechje
| top          = 51.3
| bottom       = 48.3
| left         = 11.8
| right        = 19.2
| image        = Czech Republic location map.svg
}}&lt;noinclude&gt;
{{Posysjekaart/Ynfo}}

[[Kategory:Berjocht:Posysjekaart Tsjechje| ]]</text>
      <sha1>4v2vjf1864basqbltef785tnnzmwwne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Posysjekaart Tsjechje-reliëf</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191814</id>
    <revision>
      <id>1230000</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="74p3k8d72ma7bx8ts1lgeic37khu795" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
| name         = Tsjechje
| top          = 51.3
| bottom       = 48.3
| left         = 11.8
| right        = 19.2
| image        = Czech Republic relief location map.svg
}}&lt;noinclude&gt;
{{Posysjekaart/Ynfo}}

[[Kategory:Berjocht:Posysjekaart Tsjechje| ]]</text>
      <sha1>74p3k8d72ma7bx8ts1lgeic37khu795</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barrandov Studios</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191815</id>
    <revision>
      <id>1230001</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1230001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12244" sha1="hmk0mxnedj73l9gv69rakndokl54w6y" xml:space="preserve">{{Bedriuw
| ôfbylding                    = Barrandov Studios logo.png
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = Barrandov Studios&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Barrandov Studio''&lt;/small&gt;
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tsjechje|Tsjechysk]]
| type                         = privaat 
| sektor                       = [[tillefyzje]]- en [[filmyndustry]]
| haadkertier                  = 
| fêstige yn                   = [[Praach]] ([[Tsjechje]])
| oprjochte                    = [[1931]]
| opdoekt                      = 
| oprjochter                   = 
| eigner                       = [[Moravia Steel]]
| fuortkommen út               = 
| opgien yn                    = 
| memme-ûndernimming           = 
| dochterûndernimmings         = 
| omset                        = [[Tsjechyske kroan|CZK]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;549.981.000 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| winst                        = CZK&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;88.753.000 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| wearde                       = CZK 1.129.199.000 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| aktyf yn                     = [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tsjechje]]
| wurknimmers                  = 147 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| tal lokaasjes                = 1
| webside                      = [http://barrandov.cz/ barrandov.cz]
| mapname                     = Tsjechje
| lat_deg                     = 50 
| lat_min                     = 1
| lat_sec                     = 50.46
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 14
| lon_min                     = 23
| lon_sec                     = 29.58
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart        = Lokaasje yn [[Tsjechje]].
}}
De '''Barrandov Studios''' ([[Tsjechysk]]: ''Barrandov Studio'') binne in [[studiokompleks]] yn 'e súdwestlike [[bûtenwiken]] fan 'e [[Tsjechje|Tsjechyske]] [[haadstêd]] [[Praach]]. Barrandov Studio waard yn [[1931]] oprjochte as in private [[ûndernimming]]. Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard it kompleks troch de [[nazy]]s brûkt foar it meitsjen fan [[propagandafilm]]s. Nei de oarloch waard it bedriuw troch it nije [[kommunist]]yske regear fan [[Tsjechoslowakije]] [[nasjonalisaasje|nasjonalisearre]], om nei de [[Ferwielen Revolúsje]] fan [[1989]] wer [[privatisearring|privatisearre]] te wurden. Yn 'e Barrandov Studios hawwe de [[opnamen (film)|opnamen]] plakfûn foar gâns grutte [[Westerske wrâld|Westerske]] [[film]]s en [[tillefyzjesearje]]s. Behalven it fasilitearjen fan 'e produksjes fan oare filmstudio's fungearje de Barrandov Studios sels ek noch altyd as filmstudio troch aktyf (mei) te wurkjen oan 'e produksje fan films.

==Skiednis==
De Barrandov Studios kamen fuort út 'e aktiviteiten yn 'e [[1920-er jierren]] fan twa [[Praach]]ske filmpioniers, de [[bruorren]] [[Miloš Havel|Miloš]] ([[1899]]–[[1968]]) en [[Václav Havel (1897-1979)|Václav Havel]] ([[1897]]–[[1979]]). (Dy lêste wie de [[heit]] fan 'e lettere Tsjechyske [[dissidint]] en [[presidint]] [[Václav Havel]].) Yn [[1921]] rjochte Miloš Havel de A-B Studio op troch in [[fúzje]] fan syn eigen Amerikana Film mei Biografia Film. Oarspronklik wie dat bedriuw benammen rjochte op [[filmdistribúsje]], mar letter begûn it ek eigen [[film]]s te meitsjen. Yn it tiidrek fan 'e [[stomme film]] wiene dêrfoar net ferlet fan in protte spesjalistyske nedichheden. Om't eftergrûnlûden gjin rol spilen, koe in film praktysk oeral wol [[opnamen (film)|opnommen]] wurde. A-B Studio operearre sadwaande goedkeap út in bygebou yn 'e [[tún]] fan in [[bierbrouwerij]] yn 'e Praachske [[wyk]] Vinohrady. 
[[File:Barrandovstudio_mainbuilding.jpg|left|thumb|250px|It haadgebou fan 'e Barrandov Studios.]]

Doe't de [[lûdsfilm]] omtrint [[1929]] frij abrupt syn yntree die yn 'e [[filmyndustry]], wiene der ôfsletten [[soundstage]]s nedich om eftergrûnlûden út te bannen. Om dyselde tiid hinne hie Václav Havel plannen foar de bou fan in [[lúkse]] [[filla]] op in [[heuvel]] dy't doedestiden krekt bûten Praach lei, yn in gebiet dêr't in nije wyk pland stie. Dy wyk krige de namme Barrandov, nei [[Joachim Barrande]], in [[Frankryk|Frânske]] [[geolooch]] dy't yn 'e [[njoggentjinde iuw]] op dat plak lieding jûn hie oan it ûndersyk nei [[fossilen]]. Miloš suggerearre dat syn broer by de filla mei-iens ek in moderne filmstudio sette litte soe. De bou fan dy studio sette op [[28&amp;nbsp;novimber]] [[1931]] útein en waard yn [[1933]] foltôge.

Yn [[1934]] levere it nije filmkompleks syn earste film ôf, in [[Tsjechysk]]talige rôlprint dy't de [[ynternasjonale titel]] fan ''Murder on Ostrovni Street'' meikrige. It tal films dat yn 'e studio produsearre waard, naam al rillegau sterk ta. Yn 'e twadde helte fan 'e [[1930-er jierren]] wurken der yn 'e Barrandov Studios 300 minsken en waarden oant 80 films yn 't jier produsearre. It wie yn dyselde snuorje dat it kompleks foar it earst bûtenlânske [[filmprodusint]]en oanloek, mei't de Barrandov Studios doedestiden oer de bêst tariste filmfasiliteiten fan [[East-Jeropa]] beskikten.

Under de [[besetting fan Tsjechoslowakije]] ([[1938]]–[[1945]]) troch [[nazy-Dútslân]] yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] namen de [[nazys]] it studiokompleks oer. Yn dy perioade waarden de studio's sterk útwreide, mei't se de filmstudio's fan [[Berlyn]] en [[München]] belykje kinne moasten. Der waarden bouplannen opsteld foar de oanlis fan trije reuseftige, ûnderling yn ferbân steande [[soundstage]]s. De bou sette yn [[1941]] útein, mar it trêde soundstage kaam pas yn begjin [[1945]] ree. Dyselde trije soundstages, mei in reuseftich [[oerflak]] (fan 3.400&amp;nbsp;[[m²]]) foar it dwaan fan [[opnamen (film)|opnamen]] binne ek tsjintwurdich noch wêrom't filmprodusinten út 'e hiele wrâld de Barrandov Studios kieze om har film te meitsjen.

Koart nei de befrijing kaam yn it doetiidske [[Tsjechoslowakije]] in [[kommunist]]ysk [[regear]] oan 'e macht. Mei't it hawwen fan partikulier eigendom ûnder it kommunisme net tastien wie, waarden alle bedriuwen ûnteigene troch de steat, wêrûnder ek de Barrandov Studios en it lytsere susterbedriuw, de [[Hostivař Studios]]. Yn 'e [[1960-er jierren]] loek in nije weach fan Tsjechoslowaakske films wrâldwiid de oandacht. [[Regisseur]]s dy't yn dy tiid harren [[karriêre]] úteinsetten yn 'e Barrandov Studios, wiene û.o. [[Miloš Forman]], [[Jiři Menzel]], [[Vojtěch Jasný]], [[Pavel Juráček]], [[Věra Chytilová]], [[Jan Němec]], [[Ivan Passer]], [[František Vláčil]], [[Elmar Klos]] en [[Ján Kadár]].
[[File:Barrandov-costume-fundus.jpg|left|thumb|180px|De [[kostúm]]opslach fan 'e Barrandov Studios.]]

Ek yn 'e [[1970-er jierren]] en [[1980-er jierren]] giene de Barrandov Studios troch mei it produsearjen fan films, yn trochsneed sa'n santich jiers, benammen [[komeedzjefilm]]s en [[mearke]]ferfilmings. Stadichoan begûnen der wer mear [[Westerske wrâld|Westerske]] filmprodusinten op it studiokompleks ôf te kommen. Sa waarden de binnendoarsênes fan 'e [[oarlochsfilm]] ''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]'' ([[1969]]) yn 'e Barrandov Studios opnommen foar't de produksje yn [[1968]] halje-trawalje útwike moast foar de [[ynvaazje fan Tsjecholslowakije troch de Warsjau-Paktlannen|Russyske ynvaazje]], dy't in ein makke oan 'e [[Praachske Maityd]]. Letter waarden grutte Amerikaanske produksjes lykas ''[[Yentl (film)|Yentl]]'' ([[1983]]) en ''[[Amadeus (film)|Amadeus]]'' ([[1984]]) yn 'e Barrandov Studios filme.
[[File:BarrandovStudio_permanentset_backlot.jpg|right|thumb|250px|It [[Midsiuwsk]]e doarp, in permaninte [[filmset]] op it [[backlot]] fan it studiokompleks.]]

Koart nei de saneamde [[Ferwielen Revolúsje]] fan [[1989]], dy't yn Tsjechoslowakije in ein makke oan it kommunistyske rezjym, waarden de Barrandov Studios wer [[privatisearring|privatisearre]]. It bliek lykwols dreech foar it logge, efter de tiid rekke oerheidsbedriuw om 'e [[konkurrinsje]] oan te gean mei Westerske studio's, en it kompeks gie yn [[2000]] op in hier nei [[fallisemint|fallyt]]. Mar it klaude yn 'e [[2000-er jierren]] wer by de wâl op. Yn [[2006]] waard in grut nij soundstage iepene, dat rjochte wie op it oanlûken fan gruttere produksjes. Anno [[2026]] binne de Barrandov Studios eigendom fan it [[ynvestearringsbedriuw]] [[Moravia Steel]]. Behalven films wurde der no ek in protte [[tillefyzjeprogramma's]] en [[reklamespotsje]]s opnommen, û.m. foar nasjonale Tsjechyske [[tillefyzjestjoerder]]s.

==Fasiliteiten==
De Barrandov beskikke oer in totaal [[oerflak]] oan oerdutsen [[soundstage]]romte fan 4.000&amp;nbsp;[[m²]]. It [[backlot]], dêr't ferskate permaninte [[filmset]]s boud binne (lykas in [[Midsiuwsk]] doarp), komt dêr nochris op ta. Fierders omfettet it studiokompleks ferhierbere [[kantoar]]romte, [[klaaikeamer]]s, romten foar [[fisazjy]], [[wurkplak (romte)|wurkplakken]] foar de fabrikaazje fan [[dekôr]]stikken, opslachromten foar dekôrstikken, [[kostúm]]s en [[rekwisiten]], en fasiliteiten foar [[postproduksje]]wurk, lykas [[filmmontaazje]].

==Produksjes==
===Films===
In seleksje fan films dy't alteast foar in diel yn 'e Barrandov Studios opnommen binne:
{{Kolommen2
|Kolom1=
*''[[Jud Süß (film út 1940)|Jud Süß]]'' (1940)
*''[[Die Fledermaus (film út 1946)|Die Fledermaus]]'' (1946)
*''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]'' (1969)
*''[[Yentl (film)|Yentl]]'' (1983)
*''[[Amadeus (film)|Amadeus]]'' (1984)
*''[[Boris Godunov (film út 1986)|Boris Godunov]]'' (1986)
*''[[Kafka (film)|Kafka]]'' (1991)
*''[[Stalingrad (film út 1993)|Stalingrad]]'' (1993)
*''[[Immortal Beloved (film út 1994)|Immortal Beloved]]'' (1994)
*''[[Mission: Impossible (film)|Mission: Impossible]]'' (1996)
*''[[Les Misérables (film út 1998)|Les Misérables]]'' (1998)
*''[[Dungeons &amp; Dragons (film út 2000)|Dungeons &amp; Dragons]]'' (2000)
*''[[Frank Herbert's Dune]]'' (2000)
*''[[A Knight's Tale (film)|A Knight's Tale]]'' (2001)
*''[[The Bourne Identity (film út 2002)|The Bourne Identity]]'' (2002)
*''[[XXX (film út 2002)|XXX]]'' (2002)
*''[[Blade II]]'' (2002)
*''[[The League of Extraordinary Gentlemen (film)|The League of Extraordinary Gentlemen]]'' (2003)
*''[[Hitler: The Rise of Evil]]'' (2003)
*''[[Frank Herbert's Children of Dune]]'' (2003)
|Kolom2=
*''[[Shanghai Knights]]'' (2003)
*''[[The Prince and Me]]'' (2004)
*''[[Alien vs. Predator (film)|Alien vs. Predator]]'' (2004)
*''[[Hellboy (film út 2004)|Hellboy]]'' (2004)
*''[[Van Helsing (film)|Van Helsing]]'' (2004)
*''[[EuroTrip]]'' (2004)
*''[[The Brothers Grimm (film)|The Brothers Grimm]]'' (2005)
*''[[Doom (film)|Doom]]'' (2005)
*''[[The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (film)|The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe]]'' (2005)
*''[[Tristan &amp; Isolde (film)|Tristan &amp; Isolde]]'' (2006)
*''[[Casino Royale (film út 2006)|Casino Royale]]'' (2006)
*''[[Babylon A.D.]]'' (2007)
*''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'' (2008)
*''[[G.I. Joe: The Rise of Cobra]]'' (2009)
*''[[Solomon Kane (film)|Solomon Kane]]'' (2009)
*''[[Mission: Impossible – Ghost Protocol]]'' (2011)
*''[[A Royal Affair]]'' (2012)
*''[[A United Kingdom]]'' (2016)
*''[[The Zookeeper's Wife (film)|The Zookeeper's Wife]]'' (2016)
}}

===Tillefyzje===
In seleksje fan tillefyzjesearjes dy't alteast foar in diel yn 'e Barrandov Studios opnommen binne:
*''[[The Young Indiana Jones Chronicles]]'' (1992)
*''[[Alias (tillefyzjesearje)|Alias]]'' (2005)
*''[[The Philantropist (tillefyzjesearje)|The Philantropist]]'' (2009)
*''[[Borgia (tillefyzjesearje)|Borgia]]'' (2011)
*''[[The Wheel of Time (tillefyzjesearje)|The Wheel of Time]]'' (2021)

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://barrandov.cz/  Offisjele webside fan 'e Barrandov Studios]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Barrandov_Studios ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Barrandov Studios}}
}}

[[Kategory:Film- en telefyzjestudiokompleks yn Tsjechje]]
[[Kategory:Tsjechyske filmstudio]]
[[Kategory:Bouwurk yn Praach]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1931]]
[[Kategory:Bouwurk út 1933]]</text>
      <sha1>hmk0mxnedj73l9gv69rakndokl54w6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230011</id>
      <parentid>1230001</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Films */ [[]] oars</comment>
      <origin>1230011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12269" sha1="90puyojhk7x0z312rizu0z3x398ibh2" xml:space="preserve">{{Bedriuw
| ôfbylding                    = Barrandov Studios logo.png
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = Barrandov Studios&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Barrandov Studio''&lt;/small&gt;
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tsjechje|Tsjechysk]]
| type                         = privaat 
| sektor                       = [[tillefyzje]]- en [[filmyndustry]]
| haadkertier                  = 
| fêstige yn                   = [[Praach]] ([[Tsjechje]])
| oprjochte                    = [[1931]]
| opdoekt                      = 
| oprjochter                   = 
| eigner                       = [[Moravia Steel]]
| fuortkommen út               = 
| opgien yn                    = 
| memme-ûndernimming           = 
| dochterûndernimmings         = 
| omset                        = [[Tsjechyske kroan|CZK]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;549.981.000 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| winst                        = CZK&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;88.753.000 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| wearde                       = CZK 1.129.199.000 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| aktyf yn                     = [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tsjechje]]
| wurknimmers                  = 147 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
| tal lokaasjes                = 1
| webside                      = [http://barrandov.cz/ barrandov.cz]
| mapname                     = Tsjechje
| lat_deg                     = 50 
| lat_min                     = 1
| lat_sec                     = 50.46
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 14
| lon_min                     = 23
| lon_sec                     = 29.58
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart        = Lokaasje yn [[Tsjechje]].
}}
De '''Barrandov Studios''' ([[Tsjechysk]]: ''Barrandov Studio'') binne in [[studiokompleks]] yn 'e súdwestlike [[bûtenwiken]] fan 'e [[Tsjechje|Tsjechyske]] [[haadstêd]] [[Praach]]. Barrandov Studio waard yn [[1931]] oprjochte as in private [[ûndernimming]]. Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard it kompleks troch de [[nazy]]s brûkt foar it meitsjen fan [[propagandafilm]]s. Nei de oarloch waard it bedriuw troch it nije [[kommunist]]yske regear fan [[Tsjechoslowakije]] [[nasjonalisaasje|nasjonalisearre]], om nei de [[Ferwielen Revolúsje]] fan [[1989]] wer [[privatisearring|privatisearre]] te wurden. Yn 'e Barrandov Studios hawwe de [[opnamen (film)|opnamen]] plakfûn foar gâns grutte [[Westerske wrâld|Westerske]] [[film]]s en [[tillefyzjesearje]]s. Behalven it fasilitearjen fan 'e produksjes fan oare filmstudio's fungearje de Barrandov Studios sels ek noch altyd as filmstudio troch aktyf (mei) te wurkjen oan 'e produksje fan films.

==Skiednis==
De Barrandov Studios kamen fuort út 'e aktiviteiten yn 'e [[1920-er jierren]] fan twa [[Praach]]ske filmpioniers, de [[bruorren]] [[Miloš Havel|Miloš]] ([[1899]]–[[1968]]) en [[Václav Havel (1897-1979)|Václav Havel]] ([[1897]]–[[1979]]). (Dy lêste wie de [[heit]] fan 'e lettere Tsjechyske [[dissidint]] en [[presidint]] [[Václav Havel]].) Yn [[1921]] rjochte Miloš Havel de A-B Studio op troch in [[fúzje]] fan syn eigen Amerikana Film mei Biografia Film. Oarspronklik wie dat bedriuw benammen rjochte op [[filmdistribúsje]], mar letter begûn it ek eigen [[film]]s te meitsjen. Yn it tiidrek fan 'e [[stomme film]] wiene dêrfoar net ferlet fan in protte spesjalistyske nedichheden. Om't eftergrûnlûden gjin rol spilen, koe in film praktysk oeral wol [[opnamen (film)|opnommen]] wurde. A-B Studio operearre sadwaande goedkeap út in bygebou yn 'e [[tún]] fan in [[bierbrouwerij]] yn 'e Praachske [[wyk]] Vinohrady. 
[[File:Barrandovstudio_mainbuilding.jpg|left|thumb|250px|It haadgebou fan 'e Barrandov Studios.]]

Doe't de [[lûdsfilm]] omtrint [[1929]] frij abrupt syn yntree die yn 'e [[filmyndustry]], wiene der ôfsletten [[soundstage]]s nedich om eftergrûnlûden út te bannen. Om dyselde tiid hinne hie Václav Havel plannen foar de bou fan in [[lúkse]] [[filla]] op in [[heuvel]] dy't doedestiden krekt bûten Praach lei, yn in gebiet dêr't in nije wyk pland stie. Dy wyk krige de namme Barrandov, nei [[Joachim Barrande]], in [[Frankryk|Frânske]] [[geolooch]] dy't yn 'e [[njoggentjinde iuw]] op dat plak lieding jûn hie oan it ûndersyk nei [[fossilen]]. Miloš suggerearre dat syn broer by de filla mei-iens ek in moderne filmstudio sette litte soe. De bou fan dy studio sette op [[28&amp;nbsp;novimber]] [[1931]] útein en waard yn [[1933]] foltôge.

Yn [[1934]] levere it nije filmkompleks syn earste film ôf, in [[Tsjechysk]]talige rôlprint dy't de [[ynternasjonale titel]] fan ''Murder on Ostrovni Street'' meikrige. It tal films dat yn 'e studio produsearre waard, naam al rillegau sterk ta. Yn 'e twadde helte fan 'e [[1930-er jierren]] wurken der yn 'e Barrandov Studios 300 minsken en waarden oant 80 films yn 't jier produsearre. It wie yn dyselde snuorje dat it kompleks foar it earst bûtenlânske [[filmprodusint]]en oanloek, mei't de Barrandov Studios doedestiden oer de bêst tariste filmfasiliteiten fan [[East-Jeropa]] beskikten.

Under de [[besetting fan Tsjechoslowakije]] ([[1938]]–[[1945]]) troch [[nazy-Dútslân]] yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] namen de [[nazys]] it studiokompleks oer. Yn dy perioade waarden de studio's sterk útwreide, mei't se de filmstudio's fan [[Berlyn]] en [[München]] belykje kinne moasten. Der waarden bouplannen opsteld foar de oanlis fan trije reuseftige, ûnderling yn ferbân steande [[soundstage]]s. De bou sette yn [[1941]] útein, mar it trêde soundstage kaam pas yn begjin [[1945]] ree. Dyselde trije soundstages, mei in reuseftich [[oerflak]] (fan 3.400&amp;nbsp;[[m²]]) foar it dwaan fan [[opnamen (film)|opnamen]] binne ek tsjintwurdich noch wêrom't filmprodusinten út 'e hiele wrâld de Barrandov Studios kieze om har film te meitsjen.

Koart nei de befrijing kaam yn it doetiidske [[Tsjechoslowakije]] in [[kommunist]]ysk [[regear]] oan 'e macht. Mei't it hawwen fan partikulier eigendom ûnder it kommunisme net tastien wie, waarden alle bedriuwen ûnteigene troch de steat, wêrûnder ek de Barrandov Studios en it lytsere susterbedriuw, de [[Hostivař Studios]]. Yn 'e [[1960-er jierren]] loek in nije weach fan Tsjechoslowaakske films wrâldwiid de oandacht. [[Regisseur]]s dy't yn dy tiid harren [[karriêre]] úteinsetten yn 'e Barrandov Studios, wiene û.o. [[Miloš Forman]], [[Jiři Menzel]], [[Vojtěch Jasný]], [[Pavel Juráček]], [[Věra Chytilová]], [[Jan Němec]], [[Ivan Passer]], [[František Vláčil]], [[Elmar Klos]] en [[Ján Kadár]].
[[File:Barrandov-costume-fundus.jpg|left|thumb|180px|De [[kostúm]]opslach fan 'e Barrandov Studios.]]

Ek yn 'e [[1970-er jierren]] en [[1980-er jierren]] giene de Barrandov Studios troch mei it produsearjen fan films, yn trochsneed sa'n santich jiers, benammen [[komeedzjefilm]]s en [[mearke]]ferfilmings. Stadichoan begûnen der wer mear [[Westerske wrâld|Westerske]] filmprodusinten op it studiokompleks ôf te kommen. Sa waarden de binnendoarsênes fan 'e [[oarlochsfilm]] ''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]'' ([[1969]]) yn 'e Barrandov Studios opnommen foar't de produksje yn [[1968]] halje-trawalje útwike moast foar de [[ynvaazje fan Tsjecholslowakije troch de Warsjau-Paktlannen|Russyske ynvaazje]], dy't in ein makke oan 'e [[Praachske Maityd]]. Letter waarden grutte Amerikaanske produksjes lykas ''[[Yentl (film)|Yentl]]'' ([[1983]]) en ''[[Amadeus (film)|Amadeus]]'' ([[1984]]) yn 'e Barrandov Studios filme.
[[File:BarrandovStudio_permanentset_backlot.jpg|right|thumb|250px|It [[Midsiuwsk]]e doarp, in permaninte [[filmset]] op it [[backlot]] fan it studiokompleks.]]

Koart nei de saneamde [[Ferwielen Revolúsje]] fan [[1989]], dy't yn Tsjechoslowakije in ein makke oan it kommunistyske rezjym, waarden de Barrandov Studios wer [[privatisearring|privatisearre]]. It bliek lykwols dreech foar it logge, efter de tiid rekke oerheidsbedriuw om 'e [[konkurrinsje]] oan te gean mei Westerske studio's, en it kompeks gie yn [[2000]] op in hier nei [[fallisemint|fallyt]]. Mar it klaude yn 'e [[2000-er jierren]] wer by de wâl op. Yn [[2006]] waard in grut nij soundstage iepene, dat rjochte wie op it oanlûken fan gruttere produksjes. Anno [[2026]] binne de Barrandov Studios eigendom fan it [[ynvestearringsbedriuw]] [[Moravia Steel]]. Behalven films wurde der no ek in protte [[tillefyzjeprogramma's]] en [[reklamespotsje]]s opnommen, û.m. foar nasjonale Tsjechyske [[tillefyzjestjoerder]]s.

==Fasiliteiten==
De Barrandov beskikke oer in totaal [[oerflak]] oan oerdutsen [[soundstage]]romte fan 4.000&amp;nbsp;[[m²]]. It [[backlot]], dêr't ferskate permaninte [[filmset]]s boud binne (lykas in [[Midsiuwsk]] doarp), komt dêr nochris op ta. Fierders omfettet it studiokompleks ferhierbere [[kantoar]]romte, [[klaaikeamer]]s, romten foar [[fisazjy]], [[wurkplak (romte)|wurkplakken]] foar de fabrikaazje fan [[dekôr]]stikken, opslachromten foar dekôrstikken, [[kostúm]]s en [[rekwisiten]], en fasiliteiten foar [[postproduksje]]wurk, lykas [[filmmontaazje]].

==Produksjes==
===Films===
In seleksje fan films dy't alteast foar in diel yn 'e Barrandov Studios opnommen binne:
{{Kolommen2
|Kolom1=
*''[[Jud Süß (film út 1940)|Jud Süß]]'' (1940)
*''[[Die Fledermaus (film út 1946)|Die Fledermaus]]'' (1946)
*''[[The Bridge at Remagen (film)|The Bridge at Remagen]]'' (1969)
*''[[Yentl (film)|Yentl]]'' (1983)
*''[[Amadeus (film)|Amadeus]]'' (1984)
*''[[Boris Godunov (film út 1986)|Boris Godunov]]'' (1986)
*''[[Kafka (film)|Kafka]]'' (1991)
*''[[Stalingrad (film út 1993)|Stalingrad]]'' (1993)
*''[[Immortal Beloved (film út 1994)|Immortal Beloved]]'' (1994)
*''[[Mission: Impossible (film)|Mission: Impossible]]'' (1996)
*''[[Les Misérables (film út 1998)|Les Misérables]]'' (1998)
*''[[Dungeons &amp; Dragons (film út 2000)|Dungeons &amp; Dragons]]'' (2000)
*''[[Frank Herbert's Dune]]'' (2000)
*''[[A Knight's Tale (film)|A Knight's Tale]]'' (2001)
*''[[The Bourne Identity (film út 2002)|The Bourne Identity]]'' (2002)
*''[[XXX (film út 2002)|XXX]]'' (2002)
*''[[Blade II]]'' (2002)
*''[[The League of Extraordinary Gentlemen (film)|The League of Extraordinary Gentlemen]]'' (2003)
*''[[Hitler: The Rise of Evil]]'' (2003)
*''[[Frank Herbert's Children of Dune]]'' (2003)
|Kolom2=
*''[[Shanghai Knights]]'' (2003)
*''[[The Prince and Me (film)|The Prince and Me]]'' (2004)
*''[[Alien vs. Predator (film)|Alien vs. Predator]]'' (2004)
*''[[Hellboy (film út 2004)|Hellboy]]'' (2004)
*''[[Van Helsing (film)|Van Helsing]]'' (2004)
*''[[EuroTrip]]'' (2004)
*''[[The Brothers Grimm (film)|The Brothers Grimm]]'' (2005)
*''[[Doom (film)|Doom]]'' (2005)
*''[[The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (film)|The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe]]'' (2005)
*''[[Tristan &amp; Isolde (film)|Tristan &amp; Isolde]]'' (2006)
*''[[Casino Royale (film út 2006)|Casino Royale]]'' (2006)
*''[[Babylon A.D.]]'' (2007)
*''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'' (2008)
*''[[G.I. Joe: The Rise of Cobra]]'' (2009)
*''[[Solomon Kane (film)|Solomon Kane]]'' (2009)
*''[[Mission: Impossible – Ghost Protocol]]'' (2011)
*''[[A Royal Affair]]'' (2012)
*''[[A United Kingdom]]'' (2016)
*''[[The Zookeeper's Wife (film)|The Zookeeper's Wife]]'' (2016)
}}

===Tillefyzje===
In seleksje fan tillefyzjesearjes dy't alteast foar in diel yn 'e Barrandov Studios opnommen binne:
*''[[The Young Indiana Jones Chronicles]]'' (1992)
*''[[Alias (tillefyzjesearje)|Alias]]'' (2005)
*''[[The Philantropist (tillefyzjesearje)|The Philantropist]]'' (2009)
*''[[Borgia (tillefyzjesearje)|Borgia]]'' (2011)
*''[[The Wheel of Time (tillefyzjesearje)|The Wheel of Time]]'' (2021)

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://barrandov.cz/  Offisjele webside fan 'e Barrandov Studios]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Barrandov_Studios ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Barrandov Studios}}
}}

[[Kategory:Film- en telefyzjestudiokompleks yn Tsjechje]]
[[Kategory:Tsjechyske filmstudio]]
[[Kategory:Bouwurk yn Praach]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1931]]
[[Kategory:Bouwurk út 1933]]</text>
      <sha1>90puyojhk7x0z312rizu0z3x398ibh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechyske filmstudio</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191816</id>
    <revision>
      <id>1230002</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="gx6qa6giy1zyuij8babgdghdpawaukz" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechyske studio|Filmstudio]]
[[Kategory:Filmstudio]]
[[Kategory:Sinema yn Tsjechje|Studio]]</text>
      <sha1>gx6qa6giy1zyuij8babgdghdpawaukz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechyske studio</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191818</id>
    <revision>
      <id>1230006</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="s27i6jxg0yeuh9a4uhx6x8o58bpn6h0" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechysk bedriuw|Studio]]
[[Kategory:Studio]]</text>
      <sha1>s27i6jxg0yeuh9a4uhx6x8o58bpn6h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjechysk bedriuw</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191819</id>
    <revision>
      <id>1230007</id>
      <timestamp>2026-05-14T21:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="o7yckyqkdui5ruhyuckt16l54h8ioh7" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechje]]
[[Kategory:Bedriuw nei nasjonaliteit]]</text>
      <sha1>o7yckyqkdui5ruhyuckt16l54h8ioh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Bouwurk yn Praach</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191820</id>
    <revision>
      <id>1230008</id>
      <timestamp>2026-05-14T22:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="a8q0zbrhfpildx904w8z3jh2bhe8t9x" xml:space="preserve">[[Kategory:Bouwurk yn Tsjechje|Praach]]
[[Kategory:Praach]]</text>
      <sha1>a8q0zbrhfpildx904w8z3jh2bhe8t9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film- en telefyzjestudiokompleks yn Tsjechje</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191821</id>
    <revision>
      <id>1230009</id>
      <timestamp>2026-05-14T22:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="fhh5rptpqnod0iciwd02se7kpf1t0gl" xml:space="preserve">[[Kategory:Tsjechysk bedriuw]] 
[[Kategory:Bouwurk yn Tsjechje]]
[[Kategory:Film- en telefyzjestudiokompleks|Tsjechje]]
[[Kategory:Sinema yn Tsjechje]]</text>
      <sha1>fhh5rptpqnod0iciwd02se7kpf1t0gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barrandov Studio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191822</id>
    <redirect title="Barrandov Studios" />
    <revision>
      <id>1230018</id>
      <timestamp>2026-05-14T22:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Barrandov Studios]]</comment>
      <origin>1230018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="nwcdr4724l5q2vb3lzufafu79opndgk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Barrandov Studios]]</text>
      <sha1>nwcdr4724l5q2vb3lzufafu79opndgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barrandov Studio's</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191823</id>
    <redirect title="Barrandov Studios" />
    <revision>
      <id>1230019</id>
      <timestamp>2026-05-14T22:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Barrandov Studios]]</comment>
      <origin>1230019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="nwcdr4724l5q2vb3lzufafu79opndgk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Barrandov Studios]]</text>
      <sha1>nwcdr4724l5q2vb3lzufafu79opndgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>A Knight's Tale (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191824</id>
    <redirect title="A Knight&#039;s Tale" />
    <revision>
      <id>1230020</id>
      <timestamp>2026-05-14T22:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[A Knight's Tale]]</comment>
      <origin>1230020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="knhggm5gc0uacajx5awkkp2k9mjew8s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[A Knight's Tale]]</text>
      <sha1>knhggm5gc0uacajx5awkkp2k9mjew8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Lord of the Rings (romantrilogy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191825</id>
    <redirect title="Master fan Alle Ringen" />
    <revision>
      <id>1230023</id>
      <timestamp>2026-05-14T22:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Master fan Alle Ringen]]</comment>
      <origin>1230023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="l4s5g240q9y80cuzemake4g2kmlvzgx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Master fan Alle Ringen]]</text>
      <sha1>l4s5g240q9y80cuzemake4g2kmlvzgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peter S. Beagle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191826</id>
    <revision>
      <id>1230024</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1230024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18412" sha1="eim3mcgnficfy7swf5tdbgy9i6qb2xz" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding                    =Peter S. Beagle (7271128160).jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| oar pseudonym                = 
| echte namme                  = Peter Soyer Beagle
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[20 april]] [[1939]]
| berteplak                    = [[New York (stêd)|New York]] ([[New York (steat)|New York]])
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = [[File:Flag of Israel.svg|border|20px]] [[Joaden|Joadsk]]
| regionale identiteit         = [[File:Yiddish flag.png|border|20px]] [[Asjkenazyske Joaden|Asjkenazysk]]
| taal                         = [[Ingelsk]]
| sjenre                       = [[fantasy (sjenre)|fantasy]], [[essay]]s
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| tema's                       = 
| bekendste wurk(en)           = ''The Last Unicorn'' &lt;br&gt;''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]''
| útjouwer                     = [[Roc Books]]
| prizen                       = [[Hugo Award]] 2006 &lt;br&gt;[[Nebula Award]] 2007&lt;br&gt;[[World Fantasy Award]] 2011, 2018&lt;br&gt; [[Locus Award]] 1994, 2010&lt;br&gt;[[Mythopoeic Award]] 1987, 2000
| jierren aktyf                = [[1960]] – no
| webside                      = [https://beagleverse.com/ beagleverse.com/]
}}
'''Peter S. Beagle''' (folút: '''Peter Soyer Beagle'''; [[New York (stêd)|New York]], [[20 april]] [[1939]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[skriuwer]] fan [[fantasy (sjenre)|fantasy]]romans, [[senarioskriuwer]] en [[essayist]]. Hy is it bekendst wurden mei syn [[roman]]s ''The Last Unicorn'' ([[1968]]) en ''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]'' ([[1999]]). Yn syn [[karriêre]] as skriuwer wûn er ferskate [[prestiizje|prestizjeuze]] [[priis (ûnderskieding)|prizen]], wêrûnder de [[Hugo Award]], de [[Nebula Award]] en (twaris) de [[World Fantasy Award]]. Yn [[2018]] waard er troch [[Science Fiction and Fantasy Writers of America]] (SFWA) útroppen ta [[grutmaster]].

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Beagle waard yn [[1939]] [[berne]] yn 'e [[New York (stêd)|New&amp;nbsp;Yorkske]] [[borough (Feriene Steaten)|borough]] [[The Bronx]] as de [[soan]] fan Simon Beagle, in [[learaar]] [[skiednis]], en dy syn [[oarehelte|frou]] Rebecca Soyer. Syn [[famylje|folk]] bestiet út [[Asjkenazyske Joaden|Asjkenazyske]] [[Joaden]] út [[Ruslân]] wei, dy't yn 'e tiid fan it [[Keizerryk Ruslân]] foar [[pogrom]]s en [[joadeferfolging|ferfolgings]] nei de [[Feriene Steaten]] ta flechten. Trije fan Beagle syn [[omke]]s wiene [[keunstskilder]]s fan namme, te witten syn [[mem]]me [[bruorren]] [[Moses Soyer|Moses]], [[Raphael Soyer|Raphael]] en [[Isaac Soyer]].
[[File:Peter_S_Beagle-2006_Inkpot_Award.jpg|left|thumb|180px|Peter S. Beagle mei de krekt dêrfoar troch him wûne [[Inkpot Award]] op 'e [[San Diego Comic-Con]] fan [[2006]].]]

Beagle groeide op yn The Bronx, dêr't er [[fuortset ûnderwiis]] folge oan 'e Bronx High School of Science. Mei in [[stúdzjebeurs]] fan [[The Scholastic Art &amp; Writing Awards]], dy't er wûn hie troch it ynstjoeren fan in [[gedicht]], learde er fan [[1955]] ôf troch oan 'e [[Universiteit fan Pittsburgh]] te [[Pittsburgh]], yn westlik [[Pennsylvania]]. Dêr studearre er om [[1960]] hinne ôf mei in [[bachelor]] yn kreätyf skriuwen. Nei't er in jier om utens trochbrocht hie, folge er mei in stúdzjebeurs fan 'e [[Stegner Fellowship]] in [[doktoraat|doktoraalstúdzje]] yn kreätyf skriuwen oan 'e [[Universiteit fan Stanford]] yn [[Noardlik Kalifornje]]. Stúdzjegenoaten fan him dêre wiene û.o. de letter bekend wurden skriuwers [[Ken Kesey]], [[Gurney Norman]] en [[Larry McMurtry]].

===Karriêre===
Beagle skreau syn earste [[roman]], ''A Fine and Private Place'', doe't er njoggentjin jier wie. It boek kaam út yn [[1960]] en waard yn [[1965]] folge troch it [[autobiografy]]ske ''I See by My Outfit: Cross-Country by Scooter''. Beagle briek yn [[1968]] troch mei de roman ''The Last Unicorn''. By in stimming yn [[1987]] ûnder lêzers fan ''[[Locus (tydskrift)|Locus]]'', in foaroansteande Amerikaansk [[tydskrift]] op it mêd fan [[fantasy (sjenre)|fantasy]] en [[science fiction]], kaam dat wurk as de op fjouwer nei bêste fantasyroman aller tiden út 'e bus. Oare súksesfolle romans fan Beagle wiene ''The Folk of the Air'' ([[1987]]), dêr't er syn earste [[Mythopoeic Award]] mei wûn, ''The Innkeeper's Song'' ([[1994]]), dêr't er in [[Locus Award]] mei wûn, en ''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]'' ([[1999]]), dat bekroane waard mei in twadde Mythopoeic Award. Mei ''Two Hearts'', in soarte fan [[epilooch]] op ''The Last Unicorn'', wûn Beagle yn [[2006]] de [[Hugo Award]] foar koarte [[novelle]] en it jiers dêrop ek de [[Nebula Award]] yn deselde kategory.
[[File:Peter S. Beagle (7265767528).jpg|right|thumb|250px|Peter S. Beagle sinjearret syn wurk yn [[2012]] yn [[Phoenix (Arizona)]].]]

Beagle skreau fierders it [[foarwurd]] fan 'e earste Amerikaanske [[edysje]] fan ''[[The Lord of the Rings (romantrilogy)|The Lord of the Rings]]'' fan [[J.R.R. Tolkien]]. Letter makken hy en [[Chris Conkling]] tegearre it [[senario]] fan 'e earste ferfilming fan dat wurk, de [[tekenfilm]] ''[[The Lord of the Rings (film út 1978)|The Lord of the Rings]]'' fan [[Ralph Bakshi]] út [[1978]]. Beagle wie ek de [[senarist]] fan ''[[The Last Unicorn (film)|The Last Unicorn]]'' ([[1982]]), de ferfilming fan syn eigen bekendste roman, en fierders fan û.o. ''Sarek'', in [[ôflevering]] fan 'e [[science&amp;nbsp;fiction]]-[[tillefyzjesearje]] ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' ([[1990]]) en fan ''A Whale of a Tale'', de [[pilotôflevering]] foar de [[tekenfilmsearje]] ''[[The Little Mermaid (tillefyzjesearje)|The Little Mermaid]]''. Yn 'e mande mei [[komponist]] [[David Carlson]] wurke Beagle syn [[koarte ferhaal]] ''Come, Lady Death'' om ta in [[libretto]] foar in [[opera]], ''The Midnight Angel'', dy't yn [[1993]] yn it [[Opera Theatre of Saint Louis]] yn [[premiêre]] gie. Fierders skreau Beagle ek [[essay]]s en wied er aktyf as [[redakteur]] fan [[blomlêzing]]s mei koarte ferhalen fan oare auteurs.

===Priveelibben===
Beagle wie fan [[1964]] oant [[1980]] [[troud]] mei Enid Elaine Nordeen. Mei har brocht er trije [[bern (persoan)|bern]] grut: [[dochter]] Kalisa, [[soan]] Dan en Victoria, in [[foardochter]] fan Enid út in earder [[houlik]]. Yn [[1988]] wertroude Beagle mei de [[skriuwster]] en [[byldzjend keunstner]]esse [[Padma Hejmadi]], fan wa't er yn [[2001]] [[skieding (houlik)|skiede]].

Beagle hat sein dat it [[berneboek]] ''[[The Wind in the Willows (boek)|The Wind in the Willows]]'', in klassiker fan 'e [[Ingelsk]]talige [[literatuer]], skreaun troch [[Kenneth Grahame]], him bejeftige mei syn foarleafde foar it [[sjenre]] fan 'e [[fantasy (sjenre)|fantasy]].

Yn [[2015]] klage Beagle syn eardere [[manager (ympresario)|manager]] [[Connor Cochran]] oan foar in skeafergoeding fan [[$]]52&amp;nbsp;miljoen. De [[rjochtbank]] yn [[Alameda County (Kalifornje)|Alameda County]] yn [[Noardlik Kalifornje]] feroardiele Cochran foar [[jild|finansjele]] [[âldereinmishanneling]], [[fraude]] en [[fertrouwensbrek]], en kende Beagle $325.000 ta foar misrûne ynkomsten, mei dêropta in [[skeafergoeding]] fan $7.500 foar [[kwealaster]] en in net bekend makke bedrach ta fergoeding fan [[abbekaat|abbekatekosten]]. Cochran liet himsels lykwols sechstjin [[oere]]n foar it begjin fan 'e [[rjochtsaak]] [[fallisemint|fallyt]] ferklearje, sadat Beagle gjin reade sint seach fan it jild dêr't er rjocht op hie. Noch helte minder wie dat de [[auteursrjocht]]en op syn skriuwwurk fêst kamen te sitten yn 'e ôfwikkeling fan it fallisemint. Pas yn [[febrewaris]] [[2021]] slagge it Beagle om 'e auteursrjochten werom te keapjen foar de priis fan $600.000. Dat bedrach brocht er gear út syn eigen [[sparjild]] en mei in [[crowdfunding]]saksje ûnder syn [[freonskip|freonen]] en sakepartners.
[[File:2014PeterBeagle.jpg|right|thumb|220px|Peter S. Beagle yn [[petear]] mei [[fan (persoan)|fans]] yn [[2014]] yn [[Rochester (Minnesota)]].]]

==Wurk==
===Romans===
*1960 – ''A Fine and Private Place''
*1968 – ''The Last Unicorn''
*1986 – ''The Folk of the Air''
*1993 – ''The Innkeeper's Song''
*1999 – ''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]''
*2016 – ''Summerlong''
*2024 – ''I'm Afraid You've Got Dragons''

===Novelles===
*1996 – ''The Unicorn Sonata'' &lt;small&gt;(foar [[jongfolwoeksene]]n)&lt;/small&gt;
*2000 – ''A Dance for Emilia''
*2007 – ''The Last Unicorn: The Lost Version'' &lt;small&gt;(oarspronklike kladferzje fan novellelingte)&lt;/small&gt;
*2010 – ''Return''
*2017 – ''In Calabria''
*2018 – ''The Last Unicorn: The Lost Journey'' &lt;small&gt;(foltôge novelleferzje)&lt;/small&gt;

===Koarte novelles===
*1969 – ''Lila the Werewolf''
*2006 – ''Two Hearts''

===Omnibusedysjes===
*1978 – ''The Fantasy Worlds of Peter S. Beagle'' &lt;small&gt;([[omnibus (boek)|omnibus]] fan ''A Fine and Private Place'', ''The Last Unicorn'', ''Come, Lady Death'' en ''Lila the Werewolf'')&lt;/small&gt;

===Ferhalebondels===
*1997 – ''Giant Bones'' &lt;small&gt;([[koarte ferhalen]] út 'e wrâld fan ''The Innkeeper's Song''; yn 1999 werútjûn ûnder de titel ''The Magician of Karakosk and Other Stories'')&lt;/small&gt;
*1997 – ''The Rhinoceros Who Quoted Nietzsche and Other Odd Adquaintances'' &lt;small&gt;(samling [[koarte ferhalen]] en [[essay]]s)&lt;/small&gt;
*2006 – ''The Line Between''
*2008 – ''Strange Roads''
*2009 – ''We Never Talk About My Brother''
*2010 – ''Mirror Kingdoms: The Best of Peter S. Beagle'' &lt;small&gt;([[blomlêzing]] út eigen wurk, ûnder redaksje fan [[Jonathan Strahan]])&lt;/small&gt;
*2011 – ''Sleight of Hand''
*2017 – ''The Overneath''
*2023 – ''The Way Home''

===Poëzij===
*2006 – ''Your Friendly Neighborhood Magician: Songs and Early Poems''

===Non-fiksje===
*1965 – ''I See by My Outfit: Cross-Country by Scooter, an Adventure'' &lt;small&gt;([[autobiografy|memoire]])&lt;/small&gt;
*1969 – ''The California Feeling'' &lt;small&gt;(mei [[fotograaf]] [[Michael Bry]])&lt;/small&gt;
*1975 – ''American Denim'' 
*1976 – ''The Lady and Her Tiger'' &lt;small&gt;(mei [[Pat Derby]])&lt;/small&gt;
*1982 – ''The Garden of Earthly Delights'' &lt;small&gt;([[keunst]]boek)&lt;/small&gt;
*1995 – ''In the Presence of the Elephants'' &lt;small&gt;([[foto]]boek)&lt;/small&gt;
*1997 – ''The Rhinoceros Who Quoted Nietzsche and Other Odd Adquaintances'' &lt;small&gt;(samling [[koarte ferhalen]] en [[essay]]s)&lt;/small&gt;

===Redaksje===
*1995 – ''Peter S. Beagle's Immortal Unicorn'' &lt;small&gt;([[blomlêzing]] fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle; yn [[paperback]]foarm opspjalten yn 2 dielen: ''Peter S. Beagle's Immortal Unicorn'' út 1998 en ''Peter S. Beagle Immortal Unicorn 2'' út 1999)&lt;/small&gt;
*2010 – ''The Secret History of Fantasy'' &lt;small&gt;(blomlêzing fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle)&lt;/small&gt;
*2011 – ''[[The Urban Fantasy Anthology]]'' &lt;small&gt;(blomlêzing fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle en [[Joe R. Lansdale]])&lt;/small&gt;
*2017 – ''The New Voices of Fantasy'' &lt;small&gt;(blomlêzing fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle en [[Jacob Weisman]])&lt;/small&gt;
*2019 – ''The Unicorn Anthology'' &lt;small&gt;(blomlêzing fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle en Jacob Weisman)&lt;/small&gt;

===Senario's===
*1974 – ''[[The Dove (film út 1974)|The Dove]]'' 
*1977 – ''[[The Greatest Thing That Almost Happened (film)|The Greatest Thing That Almost Happened]]'' 
*1978 – ''[[The Lord of the Rings (film út 1978)|The Lord of the Rings]]'' &lt;small&gt;(mei [[Chris Conkling]])&lt;/small&gt;
*1982 – ''[[The Last Unicorn (film)|The Last Unicorn]]'' 
*1990 – ''Sarek'' &lt;small&gt;([[ôflevering]] fan 'e [[tillefyzjesearje]] ''[[Star Trek: The Next Generation]]'')&lt;/small&gt;
*1992 – ''A Whale of a Tale'' &lt;small&gt;([[pilotôflevering]] fan 'e [[tekenfilmsearje]] ''[[The Little Mermaid (tillefyzjesearje)|The Little Mermaid]]'')&lt;/small&gt;
*1998 – ''[[Camelot (film út 1998)|Camelot]]'' 
*1998 – ''[[A Tale of Egypt]]''

==Prizen en nominaasjes== 
&lt;small&gt;Boarne: [https://www.sfadb.com/Peter_S_Beagle Science Fiction Awards Database]&lt;/small&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! jier
! priis
! resultaat
! kategory
! foar
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|'''1987'''
|[[Mythopoeic Award]]
|wûn
|bêste fantasy 
|''The Folk of the Air''
|-
|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste fantasyroman 
|''The Folk of the Air''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''1994'''
|[[Locus Award]]
|wûn
|bêste fantasyroman 
|''The Innkeeper's Song''
|-
|[[Mythopoeic Award]]
|nominearre
|bêste fantasy foar folwoeksenen 
|''The Innkeeper's Song''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste roman 
|''The Innkeeper's Song''
|-
| '''1996'''
|[[Locus Award]]
|8e plak
|bêste [[blomlêzing]] 
|''Peter S. Beagle's Immortal Unicorn''
|-
| '''1997'''
|[[Locus Award]]
|4e plak
|bêste novelle 
|''The Unicorn Sonata''
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|'''1998'''
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Locus Award]]
|2e plak
|bêste novelle 
|''Giant Bones'' 
|-
|6e plak
|bêste koarte novelle 
|''Julie's Unicorn''
|-
|7e plak
|bêste ferhalebondel 
|''Giant Bones''
|-
|15e plak
|bêste ferhalebondel
|''The Rhinoceros Who Quoted Nietzsche and Other Odd Adquaintances''
|-
|[[Mythopoeic Award]]
|nominearre
|bêste literatuer foar folwoeksenen 
|''Giant Bones''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste ferhalebondel 
|''Giant Bones''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''2000'''
|[[Mythopoeic Award]]
|wûn
|bêste literatuer foar folwoeksenen 
|''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]''
|-
|[[Locus Award]]
|5e plak
|bêste fantasyroman 
|''Tamsin''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste roman 
|''Tamsin''
|-
| '''2003'''
|[[Grand Prix de l'Imaginaire]]
|wûn
|bêste oersetting fan in ferhalebondel 
|''The Rhinoceros Who Quoted Nietzsche and Other Odd Acquaintances''
|-
| '''2005'''
|[[Locus Award]]
|3e plak
|bêste koarte novelle 
|''Quarry''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''2006'''
|[[Hugo Award]]
|wûn
|bêste koarte novelle 
|''Two Hearts''
|-
|[[Locus Award]]
|2e plak
|bêste koarte novelle 
|''Two Hearts''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste koarte fiksje 
|''Two Hearts''
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|'''2007'''
|[[Nebula Award]]
|wûn
|bêste koarte novelle 
|''Two Hearts''
|-
|[[WSFA Small Press Award]]
|wûn
|n.f.t. &lt;small&gt;(inkelfâldige priis)&lt;/small&gt; 
|''El Regalo''
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste koarte novelle 
|''Salt Wine''
|-
|11e plak
|bêste koarte novelle 
|''El Regalo''
|-
|27e plak
|bêste koarte novelle 
|''Chandail''
|-
|6e plak
|bêste ferhalebondel 
|''The Line Between''
|-
|[[Mythopoeic Award]]
|nominearre
|bêste literatuer foar folwoeksenen 
|''The Line Between''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''2008'''
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Locus Award]]
|2e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''The Last and Only, or, Mr. Moscowitz Becomes French''
|-
|4e plak
|bêste koarte novelle 
|''We Never Talk About My Brother''
|-
|11e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''Barrens Dance''
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|'''2009'''
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Locus Award]]
|5e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''King Pelles the Sure''
|-
|6e plak
|bêste koarte novelle 
|''The Rabbi's Hobby''
|-
|11e plak
|bêste koarte novelle 
|''Uncle Chaim and Aunt Rifke and the Angel''
|-
|19e plak
|bêste koarte novelle 
|''The Tale of Junko and Sayuri''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste novelle 
|''Uncle Chaim and Aunt Rifke and the Angel''
|-
|nominearre
|bêste ferhalebondel 
|''Strange Roads''
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|'''2010'''
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Locus Award]]
|wûn
|bêste koarte novelle 
|''By Moonlight''
|-
|5e plak
|bêste ferhalebondel 
|''We Never Talk About My Brother''
|-
|32e plak
|bêste koarte novelle 
|''Vanishing''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste ferhalebondel 
|''We Never Talk About My Brother''
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|'''2011'''
|[[World Fantasy Award]]
|wûn
|Liftime Achievement Award &lt;small&gt;([[oeuvrepriis]])&lt;/small&gt;
|[[oeuvre]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Locus Award]]
|2e plak
|bêste ferhalebondel 
|''Mirror Kingdoms''
|-
|15e plak
|bêste koarte novelle 
|''La Lune t'Attend''
|-
|18e plak
|bêste koarte novelle 
|''Trinity County, CA''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''2012'''
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Locus Award]]
|3e plak
|bêste ferhalebondel 
|''Sleight of Hand''
|-
|4e plak
|bêste koarte novelle 
|''Underbridge''
|-
|5e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''The Way It Works Out and All''
|-
| '''2013'''
|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''Great-Grandmother in the Cellar''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|'''2017'''
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Locus Award]]
|4e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''The Story of Kao Yu''
|-
|10e plak
|bêste fantasyroman 
|''Summerlong''
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|'''2018'''
|[[SFWA Grand Master Award]]
|wûn
|n.f.t. 
|oeuvre
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[World Fantasy Award]]
|wûn
|bêste &lt;small&gt;(redaksje fan in)&lt;/small&gt; blomlêzing 
|''The New Voices of Fantasy''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(mei [[Jacob Weisman]])&lt;/small&gt;
|-
|nominearre
|bêste novelle 
|''In Calabria''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste ferhalebondel 
|''The Overneath''
|-
|8e plak
|bêste novelle 
|''In Calabria''
|-
|'''2023'''
|[[Forry Award]]
|wûn
|oeuvrepriis
|oeuvre
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|'''2024'''
|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste ferhalebondel
|''The Essential Peter S. Beagle, Volume 1 &amp; 2''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste ferhalebondel
|''The Essential Peter S. Beagle, Volume 1 &amp; 2''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|'''2025'''
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Locus Award]]
|wûn
|bêste yllustrearre boek of keunstboek
|''The Last Unicorn''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(mei [[yllustrator]] [[Tom Kidd]])&lt;/small&gt;
|-
|6e plak
|bêste fantasyroman 
|''I'm Afraid You've Got Dragons''
|-
|}

==Keppelings om utens==
*{{en}}[https://beagleverse.com/ Offisjele webside fan Peter S. Beagle]
*{{en}}[https://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?1039 Peter S. Beagle yn 'e Internet Speculative Fiction Database]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Peter_S._Beagle ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Peter S. Beagle}}
}}

{{DEFAULTSORT:Beagle, Peter S.}}
[[Kategory:Amerikaansk romanskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk essayist]]
[[Kategory:Amerikaansk fantasyskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk senarioskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Russysk-Joadsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1939]]</text>
      <sha1>eim3mcgnficfy7swf5tdbgy9i6qb2xz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230027</id>
      <parentid>1230024</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Prizen en nominaasjes */ red</comment>
      <origin>1230027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18407" sha1="lwedelbglfx3n7pthrr3upagzctbmlp" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding                    =Peter S. Beagle (7271128160).jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| oar pseudonym                = 
| echte namme                  = Peter Soyer Beagle
| nasjonaliteit                = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                        = [[20 april]] [[1939]]
| berteplak                    = [[New York (stêd)|New York]] ([[New York (steat)|New York]])
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = [[File:Flag of Israel.svg|border|20px]] [[Joaden|Joadsk]]
| regionale identiteit         = [[File:Yiddish flag.png|border|20px]] [[Asjkenazyske Joaden|Asjkenazysk]]
| taal                         = [[Ingelsk]]
| sjenre                       = [[fantasy (sjenre)|fantasy]], [[essay]]s
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| tema's                       = 
| bekendste wurk(en)           = ''The Last Unicorn'' &lt;br&gt;''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]''
| útjouwer                     = [[Roc Books]]
| prizen                       = [[Hugo Award]] 2006 &lt;br&gt;[[Nebula Award]] 2007&lt;br&gt;[[World Fantasy Award]] 2011, 2018&lt;br&gt; [[Locus Award]] 1994, 2010&lt;br&gt;[[Mythopoeic Award]] 1987, 2000
| jierren aktyf                = [[1960]] – no
| webside                      = [https://beagleverse.com/ beagleverse.com/]
}}
'''Peter S. Beagle''' (folút: '''Peter Soyer Beagle'''; [[New York (stêd)|New York]], [[20 april]] [[1939]]) is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[skriuwer]] fan [[fantasy (sjenre)|fantasy]]romans, [[senarioskriuwer]] en [[essayist]]. Hy is it bekendst wurden mei syn [[roman]]s ''The Last Unicorn'' ([[1968]]) en ''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]'' ([[1999]]). Yn syn [[karriêre]] as skriuwer wûn er ferskate [[prestiizje|prestizjeuze]] [[priis (ûnderskieding)|prizen]], wêrûnder de [[Hugo Award]], de [[Nebula Award]] en (twaris) de [[World Fantasy Award]]. Yn [[2018]] waard er troch [[Science Fiction and Fantasy Writers of America]] (SFWA) útroppen ta [[grutmaster]].

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Beagle waard yn [[1939]] [[berne]] yn 'e [[New York (stêd)|New&amp;nbsp;Yorkske]] [[borough (Feriene Steaten)|borough]] [[The Bronx]] as de [[soan]] fan Simon Beagle, in [[learaar]] [[skiednis]], en dy syn [[oarehelte|frou]] Rebecca Soyer. Syn [[famylje|folk]] bestiet út [[Asjkenazyske Joaden|Asjkenazyske]] [[Joaden]] út [[Ruslân]] wei, dy't yn 'e tiid fan it [[Keizerryk Ruslân]] foar [[pogrom]]s en [[joadeferfolging|ferfolgings]] nei de [[Feriene Steaten]] ta flechten. Trije fan Beagle syn [[omke]]s wiene [[keunstskilder]]s fan namme, te witten syn [[mem]]me [[bruorren]] [[Moses Soyer|Moses]], [[Raphael Soyer|Raphael]] en [[Isaac Soyer]].
[[File:Peter_S_Beagle-2006_Inkpot_Award.jpg|left|thumb|180px|Peter S. Beagle mei de krekt dêrfoar troch him wûne [[Inkpot Award]] op 'e [[San Diego Comic-Con]] fan [[2006]].]]

Beagle groeide op yn The Bronx, dêr't er [[fuortset ûnderwiis]] folge oan 'e Bronx High School of Science. Mei in [[stúdzjebeurs]] fan [[The Scholastic Art &amp; Writing Awards]], dy't er wûn hie troch it ynstjoeren fan in [[gedicht]], learde er fan [[1955]] ôf troch oan 'e [[Universiteit fan Pittsburgh]] te [[Pittsburgh]], yn westlik [[Pennsylvania]]. Dêr studearre er om [[1960]] hinne ôf mei in [[bachelor]] yn kreätyf skriuwen. Nei't er in jier om utens trochbrocht hie, folge er mei in stúdzjebeurs fan 'e [[Stegner Fellowship]] in [[doktoraat|doktoraalstúdzje]] yn kreätyf skriuwen oan 'e [[Universiteit fan Stanford]] yn [[Noardlik Kalifornje]]. Stúdzjegenoaten fan him dêre wiene û.o. de letter bekend wurden skriuwers [[Ken Kesey]], [[Gurney Norman]] en [[Larry McMurtry]].

===Karriêre===
Beagle skreau syn earste [[roman]], ''A Fine and Private Place'', doe't er njoggentjin jier wie. It boek kaam út yn [[1960]] en waard yn [[1965]] folge troch it [[autobiografy]]ske ''I See by My Outfit: Cross-Country by Scooter''. Beagle briek yn [[1968]] troch mei de roman ''The Last Unicorn''. By in stimming yn [[1987]] ûnder lêzers fan ''[[Locus (tydskrift)|Locus]]'', in foaroansteande Amerikaansk [[tydskrift]] op it mêd fan [[fantasy (sjenre)|fantasy]] en [[science fiction]], kaam dat wurk as de op fjouwer nei bêste fantasyroman aller tiden út 'e bus. Oare súksesfolle romans fan Beagle wiene ''The Folk of the Air'' ([[1987]]), dêr't er syn earste [[Mythopoeic Award]] mei wûn, ''The Innkeeper's Song'' ([[1994]]), dêr't er in [[Locus Award]] mei wûn, en ''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]'' ([[1999]]), dat bekroane waard mei in twadde Mythopoeic Award. Mei ''Two Hearts'', in soarte fan [[epilooch]] op ''The Last Unicorn'', wûn Beagle yn [[2006]] de [[Hugo Award]] foar koarte [[novelle]] en it jiers dêrop ek de [[Nebula Award]] yn deselde kategory.
[[File:Peter S. Beagle (7265767528).jpg|right|thumb|250px|Peter S. Beagle sinjearret syn wurk yn [[2012]] yn [[Phoenix (Arizona)]].]]

Beagle skreau fierders it [[foarwurd]] fan 'e earste Amerikaanske [[edysje]] fan ''[[The Lord of the Rings (romantrilogy)|The Lord of the Rings]]'' fan [[J.R.R. Tolkien]]. Letter makken hy en [[Chris Conkling]] tegearre it [[senario]] fan 'e earste ferfilming fan dat wurk, de [[tekenfilm]] ''[[The Lord of the Rings (film út 1978)|The Lord of the Rings]]'' fan [[Ralph Bakshi]] út [[1978]]. Beagle wie ek de [[senarist]] fan ''[[The Last Unicorn (film)|The Last Unicorn]]'' ([[1982]]), de ferfilming fan syn eigen bekendste roman, en fierders fan û.o. ''Sarek'', in [[ôflevering]] fan 'e [[science&amp;nbsp;fiction]]-[[tillefyzjesearje]] ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' ([[1990]]) en fan ''A Whale of a Tale'', de [[pilotôflevering]] foar de [[tekenfilmsearje]] ''[[The Little Mermaid (tillefyzjesearje)|The Little Mermaid]]''. Yn 'e mande mei [[komponist]] [[David Carlson]] wurke Beagle syn [[koarte ferhaal]] ''Come, Lady Death'' om ta in [[libretto]] foar in [[opera]], ''The Midnight Angel'', dy't yn [[1993]] yn it [[Opera Theatre of Saint Louis]] yn [[premiêre]] gie. Fierders skreau Beagle ek [[essay]]s en wied er aktyf as [[redakteur]] fan [[blomlêzing]]s mei koarte ferhalen fan oare auteurs.

===Priveelibben===
Beagle wie fan [[1964]] oant [[1980]] [[troud]] mei Enid Elaine Nordeen. Mei har brocht er trije [[bern (persoan)|bern]] grut: [[dochter]] Kalisa, [[soan]] Dan en Victoria, in [[foardochter]] fan Enid út in earder [[houlik]]. Yn [[1988]] wertroude Beagle mei de [[skriuwster]] en [[byldzjend keunstner]]esse [[Padma Hejmadi]], fan wa't er yn [[2001]] [[skieding (houlik)|skiede]].

Beagle hat sein dat it [[berneboek]] ''[[The Wind in the Willows (boek)|The Wind in the Willows]]'', in klassiker fan 'e [[Ingelsk]]talige [[literatuer]], skreaun troch [[Kenneth Grahame]], him bejeftige mei syn foarleafde foar it [[sjenre]] fan 'e [[fantasy (sjenre)|fantasy]].

Yn [[2015]] klage Beagle syn eardere [[manager (ympresario)|manager]] [[Connor Cochran]] oan foar in skeafergoeding fan [[$]]52&amp;nbsp;miljoen. De [[rjochtbank]] yn [[Alameda County (Kalifornje)|Alameda County]] yn [[Noardlik Kalifornje]] feroardiele Cochran foar [[jild|finansjele]] [[âldereinmishanneling]], [[fraude]] en [[fertrouwensbrek]], en kende Beagle $325.000 ta foar misrûne ynkomsten, mei dêropta in [[skeafergoeding]] fan $7.500 foar [[kwealaster]] en in net bekend makke bedrach ta fergoeding fan [[abbekaat|abbekatekosten]]. Cochran liet himsels lykwols sechstjin [[oere]]n foar it begjin fan 'e [[rjochtsaak]] [[fallisemint|fallyt]] ferklearje, sadat Beagle gjin reade sint seach fan it jild dêr't er rjocht op hie. Noch helte minder wie dat de [[auteursrjocht]]en op syn skriuwwurk fêst kamen te sitten yn 'e ôfwikkeling fan it fallisemint. Pas yn [[febrewaris]] [[2021]] slagge it Beagle om 'e auteursrjochten werom te keapjen foar de priis fan $600.000. Dat bedrach brocht er gear út syn eigen [[sparjild]] en mei in [[crowdfunding]]saksje ûnder syn [[freonskip|freonen]] en sakepartners.
[[File:2014PeterBeagle.jpg|right|thumb|220px|Peter S. Beagle yn [[petear]] mei [[fan (persoan)|fans]] yn [[2014]] yn [[Rochester (Minnesota)]].]]

==Wurk==
===Romans===
*1960 – ''A Fine and Private Place''
*1968 – ''The Last Unicorn''
*1986 – ''The Folk of the Air''
*1993 – ''The Innkeeper's Song''
*1999 – ''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]''
*2016 – ''Summerlong''
*2024 – ''I'm Afraid You've Got Dragons''

===Novelles===
*1996 – ''The Unicorn Sonata'' &lt;small&gt;(foar [[jongfolwoeksene]]n)&lt;/small&gt;
*2000 – ''A Dance for Emilia''
*2007 – ''The Last Unicorn: The Lost Version'' &lt;small&gt;(oarspronklike kladferzje fan novellelingte)&lt;/small&gt;
*2010 – ''Return''
*2017 – ''In Calabria''
*2018 – ''The Last Unicorn: The Lost Journey'' &lt;small&gt;(foltôge novelleferzje)&lt;/small&gt;

===Koarte novelles===
*1969 – ''Lila the Werewolf''
*2006 – ''Two Hearts''

===Omnibusedysjes===
*1978 – ''The Fantasy Worlds of Peter S. Beagle'' &lt;small&gt;([[omnibus (boek)|omnibus]] fan ''A Fine and Private Place'', ''The Last Unicorn'', ''Come, Lady Death'' en ''Lila the Werewolf'')&lt;/small&gt;

===Ferhalebondels===
*1997 – ''Giant Bones'' &lt;small&gt;([[koarte ferhalen]] út 'e wrâld fan ''The Innkeeper's Song''; yn 1999 werútjûn ûnder de titel ''The Magician of Karakosk and Other Stories'')&lt;/small&gt;
*1997 – ''The Rhinoceros Who Quoted Nietzsche and Other Odd Adquaintances'' &lt;small&gt;(samling [[koarte ferhalen]] en [[essay]]s)&lt;/small&gt;
*2006 – ''The Line Between''
*2008 – ''Strange Roads''
*2009 – ''We Never Talk About My Brother''
*2010 – ''Mirror Kingdoms: The Best of Peter S. Beagle'' &lt;small&gt;([[blomlêzing]] út eigen wurk, ûnder redaksje fan [[Jonathan Strahan]])&lt;/small&gt;
*2011 – ''Sleight of Hand''
*2017 – ''The Overneath''
*2023 – ''The Way Home''

===Poëzij===
*2006 – ''Your Friendly Neighborhood Magician: Songs and Early Poems''

===Non-fiksje===
*1965 – ''I See by My Outfit: Cross-Country by Scooter, an Adventure'' &lt;small&gt;([[autobiografy|memoire]])&lt;/small&gt;
*1969 – ''The California Feeling'' &lt;small&gt;(mei [[fotograaf]] [[Michael Bry]])&lt;/small&gt;
*1975 – ''American Denim'' 
*1976 – ''The Lady and Her Tiger'' &lt;small&gt;(mei [[Pat Derby]])&lt;/small&gt;
*1982 – ''The Garden of Earthly Delights'' &lt;small&gt;([[keunst]]boek)&lt;/small&gt;
*1995 – ''In the Presence of the Elephants'' &lt;small&gt;([[foto]]boek)&lt;/small&gt;
*1997 – ''The Rhinoceros Who Quoted Nietzsche and Other Odd Adquaintances'' &lt;small&gt;(samling [[koarte ferhalen]] en [[essay]]s)&lt;/small&gt;

===Redaksje===
*1995 – ''Peter S. Beagle's Immortal Unicorn'' &lt;small&gt;([[blomlêzing]] fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle; yn [[paperback]]foarm opspjalten yn 2 dielen: ''Peter S. Beagle's Immortal Unicorn'' út 1998 en ''Peter S. Beagle Immortal Unicorn 2'' út 1999)&lt;/small&gt;
*2010 – ''The Secret History of Fantasy'' &lt;small&gt;(blomlêzing fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle)&lt;/small&gt;
*2011 – ''[[The Urban Fantasy Anthology]]'' &lt;small&gt;(blomlêzing fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle en [[Joe R. Lansdale]])&lt;/small&gt;
*2017 – ''The New Voices of Fantasy'' &lt;small&gt;(blomlêzing fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle en [[Jacob Weisman]])&lt;/small&gt;
*2019 – ''The Unicorn Anthology'' &lt;small&gt;(blomlêzing fan it wurk fan oare auteurs; ûnder redaksje fan Peter S. Beagle en Jacob Weisman)&lt;/small&gt;

===Senario's===
*1974 – ''[[The Dove (film út 1974)|The Dove]]'' 
*1977 – ''[[The Greatest Thing That Almost Happened (film)|The Greatest Thing That Almost Happened]]'' 
*1978 – ''[[The Lord of the Rings (film út 1978)|The Lord of the Rings]]'' &lt;small&gt;(mei [[Chris Conkling]])&lt;/small&gt;
*1982 – ''[[The Last Unicorn (film)|The Last Unicorn]]'' 
*1990 – ''Sarek'' &lt;small&gt;([[ôflevering]] fan 'e [[tillefyzjesearje]] ''[[Star Trek: The Next Generation]]'')&lt;/small&gt;
*1992 – ''A Whale of a Tale'' &lt;small&gt;([[pilotôflevering]] fan 'e [[tekenfilmsearje]] ''[[The Little Mermaid (tillefyzjesearje)|The Little Mermaid]]'')&lt;/small&gt;
*1998 – ''[[Camelot (film út 1998)|Camelot]]'' 
*1998 – ''[[A Tale of Egypt]]''

==Prizen en nominaasjes== 
&lt;small&gt;Boarne: [https://www.sfadb.com/Peter_S_Beagle Science Fiction Awards Database]&lt;/small&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! jier
! priis
! resultaat
! kategory
! foar
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|'''1987'''
|[[Mythopoeic Award]]
|wûn
|bêste fantasy 
|''The Folk of the Air''
|-
|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste fantasyroman 
|''The Folk of the Air''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''1994'''
|[[Locus Award]]
|wûn
|bêste fantasyroman 
|''The Innkeeper's Song''
|-
|[[Mythopoeic Award]]
|nominearre
|bêste fantasy foar folwoeksenen 
|''The Innkeeper's Song''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste roman 
|''The Innkeeper's Song''
|-
| '''1996'''
|[[Locus Award]]
|8e plak
|bêste [[blomlêzing]] 
|''Peter S. Beagle's Immortal Unicorn''
|-
| '''1997'''
|[[Locus Award]]
|4e plak
|bêste novelle 
|''The Unicorn Sonata''
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|'''1998'''
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Locus Award]]
|2e plak
|bêste novelle 
|''Giant Bones'' 
|-
|6e plak
|bêste koarte novelle 
|''Julie's Unicorn''
|-
|7e plak
|bêste ferhalebondel 
|''Giant Bones''
|-
|15e plak
|bêste ferhalebondel
|''The Rhinoceros Who Quoted Nietzsche and Other Odd Adquaintances''
|-
|[[Mythopoeic Award]]
|nominearre
|bêste literatuer foar folwoeksenen 
|''Giant Bones''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste ferhalebondel 
|''Giant Bones''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''2000'''
|[[Mythopoeic Award]]
|wûn
|bêste literatuer foar folwoeksenen 
|''[[Tamsin (roman)|Tamsin]]''
|-
|[[Locus Award]]
|5e plak
|bêste fantasyroman 
|''Tamsin''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste roman 
|''Tamsin''
|-
| '''2003'''
|[[Grand Prix de l'Imaginaire]]
|wûn
|bêste oersetting fan in ferhalebondel 
|''The Rhinoceros Who Quoted Nietzsche and Other Odd Acquaintances''
|-
| '''2005'''
|[[Locus Award]]
|3e plak
|bêste koarte novelle 
|''Quarry''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''2006'''
|[[Hugo Award]]
|wûn
|bêste koarte novelle 
|''Two Hearts''
|-
|[[Locus Award]]
|2e plak
|bêste koarte novelle 
|''Two Hearts''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste koarte fiksje 
|''Two Hearts''
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|'''2007'''
|[[Nebula Award]]
|wûn
|bêste koarte novelle 
|''Two Hearts''
|-
|[[WSFA Small Press Award]]
|wûn
|n.f.t. &lt;small&gt;(inkelfâldige priis)&lt;/small&gt; 
|''El Regalo''
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste koarte novelle 
|''Salt Wine''
|-
|11e plak
|bêste koarte novelle 
|''El Regalo''
|-
|27e plak
|bêste koarte novelle 
|''Chandail''
|-
|6e plak
|bêste ferhalebondel 
|''The Line Between''
|-
|[[Mythopoeic Award]]
|nominearre
|bêste literatuer foar folwoeksenen 
|''The Line Between''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''2008'''
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Locus Award]]
|2e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''The Last and Only, or, Mr. Moscowitz Becomes French''
|-
|4e plak
|bêste koarte novelle 
|''We Never Talk About My Brother''
|-
|11e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''Barrens Dance''
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|'''2009'''
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Locus Award]]
|5e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''King Pelles the Sure''
|-
|6e plak
|bêste koarte novelle 
|''The Rabbi's Hobby''
|-
|11e plak
|bêste koarte novelle 
|''Uncle Chaim and Aunt Rifke and the Angel''
|-
|19e plak
|bêste koarte novelle 
|''The Tale of Junko and Sayuri''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste novelle 
|''Uncle Chaim and Aunt Rifke and the Angel''
|-
|nominearre
|bêste ferhalebondel 
|''Strange Roads''
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|'''2010'''
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Locus Award]]
|wûn
|bêste koarte novelle 
|''By Moonlight''
|-
|5e plak
|bêste ferhalebondel 
|''We Never Talk About My Brother''
|-
|32e plak
|bêste koarte novelle 
|''Vanishing''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste ferhalebondel 
|''We Never Talk About My Brother''
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|'''2011'''
|[[World Fantasy Award]]
|wûn
|Liftime Achievement Award &lt;small&gt;([[oeuvrepriis]])&lt;/small&gt;
|[[oeuvre]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Locus Award]]
|2e plak
|bêste ferhalebondel 
|''Mirror Kingdoms''
|-
|15e plak
|bêste koarte novelle 
|''La Lune t'Attend''
|-
|18e plak
|bêste koarte novelle 
|''Trinity County, CA''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|'''2012'''
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Locus Award]]
|3e plak
|bêste ferhalebondel 
|''Sleight of Hand''
|-
|4e plak
|bêste koarte novelle 
|''Underbridge''
|-
|5e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''The Way It Works Out and All''
|-
| '''2013'''
|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''Great-Grandmother in the Cellar''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|'''2017'''
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Locus Award]]
|4e plak
|bêste koarte ferhaal 
|''The Story of Kao Yu''
|-
|10e plak
|bêste fantasyroman 
|''Summerlong''
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|'''2018'''
|[[SFWA Grand Master Award]]
|wûn
|n.f.t. 
|oeuvre
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[World Fantasy Award]]
|wûn
|bêste &lt;small&gt;(redaksje fan in)&lt;/small&gt; blomlêzing 
|''The New Voices of Fantasy''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(mei [[Jacob Weisman]])&lt;/small&gt;
|-
|nominearre
|bêste novelle 
|''In Calabria''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste ferhalebondel 
|''The Overneath''
|-
|8e plak
|bêste novelle 
|''In Calabria''
|-
|'''2023'''
|[[Forry Award]]
|wûn
|n.f.t.
|oeuvre
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|'''2024'''
|[[Locus Award]]
|6e plak
|bêste ferhalebondel
|''The Essential Peter S. Beagle, Volume 1 &amp; 2''
|-
|[[World Fantasy Award]]
|nominearre
|bêste ferhalebondel
|''The Essential Peter S. Beagle, Volume 1 &amp; 2''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|'''2025'''
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Locus Award]]
|wûn
|bêste yllustrearre boek of keunstboek
|''The Last Unicorn''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(mei [[yllustrator]] [[Tom Kidd]])&lt;/small&gt;
|-
|6e plak
|bêste fantasyroman 
|''I'm Afraid You've Got Dragons''
|-
|}

==Keppelings om utens==
*{{en}}[https://beagleverse.com/ Offisjele webside fan Peter S. Beagle]
*{{en}}[https://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?1039 Peter S. Beagle yn 'e Internet Speculative Fiction Database]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Peter_S._Beagle ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Peter S. Beagle}}
}}

{{DEFAULTSORT:Beagle, Peter S.}}
[[Kategory:Amerikaansk romanskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk koarte-ferhaleskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk essayist]]
[[Kategory:Amerikaansk fantasyskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk senarioskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Russysk-Joadsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1939]]</text>
      <sha1>lwedelbglfx3n7pthrr3upagzctbmlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Púca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191827</id>
    <revision>
      <id>1230028</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1230028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3708" sha1="a29m3e4sgsr93np13b3crm0poe94zyc" xml:space="preserve">In '''''púca''''' ([[Iersk]] foar &quot;[[geast]]&quot; of &quot;[[spûk]]&quot;; [[meartal]]: ''púcaí'') is in [[mytysk wêzen]] dat foarkomt yn [[folkloare]] fan 'e [[Kelten|Keltyske]] lannen en gebieten mei in Keltysk [[kultureel]] [[substraat]], lykas [[Ingelân]]. [[Synonimen]] fan it [[Iersk]]e ''púca'' binne it [[Welsk]]e '''''pwca''''' ([[útspr.]]: &quot;pûka&quot;), it [[Ingelsk]]e '''''pooka''''' en it [[Kornysk]]e '''''bucca'''''. ''Púcaí'' wurde beskôge as bringers fan sawol [[lok (geunstige rin fan omstannichheden)|lok]] as [[ûngelok (ûngeunstige rin fan omstannichheden)|ûngelok]], en se kinne [[minske]]n sawol helpe as hinderje. Yn 'e measte [[folksferhalen]] binne it [[stalferwikseling|stalferwikselders]], dy't it stal fan in [[hynder]], in [[geit]], in [[kat]], in [[hûn]], in [[hazze]] of lykfol hokker oar [[bist]] oannimme kinne. Soms nimme se ek wol in minsklike foarm oan, faak mei inkele dierlike skaaimerken deropta, lykas geite-[[ear (anatomy)|earen]] of in [[sturt]]. Yn elts gefal kin men in ''púca'' altyd werkenne oan syn giele [[eagen]], it iennichste part fan syn [[lichem (biology)|lichem]] dat net meiferoaret.

De fraach oft ''púcaí'' as [[kwea]] of [[goed en kwea|goedaardich]] beskôge wurde moatte, is net te beäntwurdzjen. De ideeën omtrint sokke wêzens binne, neffens de Ierske [[folklorist]] [[Thomas Keightley]] ([[1789]]–[[1872]]) &quot;tige dizenich&quot;. Ien aspekt fan harren [[karakter (persoanlikheid)|karakter]] dat wol dúdlik út 'e [[folksferhalen]] nei foarren komt, is [[ûndogenskens]]. Faak wurdt sein dat ''púcaí'' yn 'e foarm fan hynders minsken dy't better hearre te witten, ferliede ta it meitsjen fan in ritsje, wêrby't se sa'n [[faasje]] of sokke nuvere sprongen meitsje, dat se dy persoan de stupen op it liif jeie ear't se him of har wer ôfsette op it plak dêr't se him of har oppikt hawwe. Wat ek foarkomt, is dat se sa'n persoan fan har ôfbokke, sadat hy of sy yn in [[rivier]] of [[poel]] telâne komt en in wiet pak hellet. Yn dy kontekst moat de ''púca'' net betize wurde mei de ''[[kelpie]]'' (of it 'wetterhynder'), in oar mytysk wêzen út 'e Keltyske folkloare, dat ek de foarm fan in hynder hat of oannimt en minsken ferliedt om in ritsje te meitsjen. Mar by de ''kelpie'' kin de minske net loskomme fan 'e [[rêch]] fan it wêzen, dat in djip wetter ynrint en syn berider [[ferdrinking|ferdrinkt]].

De [[etymology]] fan it Ierske wurd ''púca'' (en de besibbe termen yn oare [[Keltyske talen]]) is ûndúdlik. Der wurdt wol fan útgien dat it wurd oernommen is út it [[Noarsk]], dat de term ''puki'' foar &quot;[[natoergeast]]&quot; hat. De term soe dan yn 'e [[Iere Midsiuwen]] troch de [[Wytsingen]] yn [[Ierlân (eilân)|Ierlân]] brocht wêze. Mar der besteane oanwizings dat it Ierske wurd âlder is as de oankomst fan Wytsingkolonisten yn Ierlân. Yn 'e folkloare fan 'e [[Kanaaleilannen]] kaam in type mytysk wêzen foar dat in ''pouque'' neamd waard, wat [[histoarysk]] dúdlik itselde wurd is as ''púca''. Sokke ''pouques'' wiene in soartemint [[elf (mytysk wêzen)|elven]] dy't yn 'e neite fan âlde steande [[stien]]nen tahâlde soene. Yn 'e [[Normandysk]]e [[dialekt]]en fan 'e Kanaaleilannen waard in [[prehistoarysk]]e [[grêftombe]] oantsjut as in ''pouquelée''. Dat wurd kaam dan ek wer foar yn 'e folkloare fan [[Bretanje]], op it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]], yn 'e foarm ''poulpiquet'' of ''polpegan''.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Púca ''References'', op dizze side].
}}

{{DEFAULTSORT:Puca}}
[[Kategory:Mytysk wêzen| ]]
[[Kategory:Ierske folkloare ]]
[[Kategory:Welske folkloare]]
[[Kategory:Kornyske folkloare]]
[[Kategory:Stalferwikseling]]</text>
      <sha1>a29m3e4sgsr93np13b3crm0poe94zyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230031</id>
      <parentid>1230028</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>ik doch dit even oars...</comment>
      <origin>1230031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3646" sha1="4o8f1nctwdo9byp3m3lobqy8rtjg6jt" xml:space="preserve">In '''''púca''''' ([[Iersk]] foar &quot;[[geast]]&quot; of &quot;[[spûk]]&quot;; [[meartal]]: ''púcaí'') is in [[mytysk wêzen]] dat foarkomt yn [[folkloare]] fan 'e [[Kelten|Keltyske]] lannen en gebieten mei in Keltysk [[kultureel]] [[substraat]], lykas [[Ingelân]]. [[Synonimen]] fan it [[Iersk]]e ''púca'' binne it [[Welsk]]e '''''pwca''''' ([[útspr.]]: &quot;pûka&quot;), it [[Ingelsk]]e '''''pooka''''' en it [[Kornysk]]e '''''bucca'''''. ''Púcaí'' wurde beskôge as bringers fan sawol [[lok (geunstige rin fan omstannichheden)|lok]] as [[ûngelok (ûngeunstige rin fan omstannichheden)|ûngelok]], en se kinne [[minske]]n sawol helpe as hinderje. Yn 'e measte [[folksferhalen]] binne it [[stalferwikseling|stalferwikselders]], dy't it stal fan in [[hynder]], in [[geit]], in [[kat]], in [[hûn]], in [[hazze]] of lykfol hokker oar [[bist]] oannimme kinne. Soms nimme se ek wol in minsklike foarm oan, faak mei inkele dierlike skaaimerken deropta, lykas geite-[[ear (anatomy)|earen]] of in [[sturt]]. Yn elts gefal kin men in ''púca'' altyd werkenne oan syn giele [[eagen]], it iennichste part fan syn [[lichem (biology)|lichem]] dat net meiferoaret.

De fraach oft ''púcaí'' as [[kwea]] of [[goed en kwea|goedaardich]] beskôge wurde moatte, is net te beäntwurdzjen. De ideeën omtrint sokke wêzens binne, neffens de Ierske [[folklorist]] [[Thomas Keightley]] ([[1789]]–[[1872]]) &quot;tige dizenich&quot;. Ien aspekt fan harren [[karakter (persoanlikheid)|karakter]] dat wol dúdlik út 'e [[folksferhalen]] nei foarren komt, is [[ûndogenskens]]. Faak wurdt sein dat ''púcaí'' yn 'e foarm fan hynders minsken dy't better hearre te witten, ferliede ta it meitsjen fan in ritsje, wêrby't se sa'n [[faasje]] of sokke nuvere sprongen meitsje, dat se dy persoan de stupen op it liif jeie ear't se him of har wer ôfsette op it plak dêr't se him of har oppikt hawwe. Wat ek foarkomt, is dat se sa'n persoan fan har ôfbokke, sadat hy of sy yn in [[rivier]] of [[poel]] telâne komt en in wiet pak hellet. Yn dy kontekst moat de ''púca'' net betize wurde mei de ''[[kelpie]]'' (of it 'wetterhynder'), in oar mytysk wêzen út 'e Keltyske folkloare, dat ek de foarm fan in hynder hat of oannimt en minsken ferliedt om in ritsje te meitsjen. Mar by de ''kelpie'' kin de minske net loskomme fan 'e [[rêch]] fan it wêzen, dat in djip wetter ynrint en syn berider [[ferdrinking|ferdrinkt]].

De [[etymology]] fan it Ierske wurd ''púca'' (en de besibbe termen yn oare [[Keltyske talen]]) is ûndúdlik. Der wurdt wol fan útgien dat it wurd oernommen is út it [[Noarsk]], dat de term ''puki'' foar &quot;[[natoergeast]]&quot; hat. De term soe dan yn 'e [[Iere Midsiuwen]] troch de [[Wytsingen]] yn [[Ierlân (eilân)|Ierlân]] brocht wêze. Mar der besteane oanwizings dat it Ierske wurd âlder is as de oankomst fan Wytsingkolonisten yn Ierlân. Yn 'e folkloare fan 'e [[Kanaaleilannen]] kaam in type mytysk wêzen foar dat in ''pouque'' neamd waard, wat [[histoarysk]] dúdlik itselde wurd is as ''púca''. Sokke ''pouques'' wiene in soartemint [[elf (mytysk wêzen)|elven]] dy't yn 'e neite fan âlde steande [[stien]]nen tahâlde soene. Yn 'e [[Normandysk]]e [[dialekt]]en fan 'e Kanaaleilannen waard in [[prehistoarysk]]e [[grêftombe]] oantsjut as in ''pouquelée''. Dat wurd kaam dan ek wer foar yn 'e folkloare fan [[Bretanje]], op it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]], yn 'e foarm ''poulpiquet'' of ''polpegan''.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Púca ''References'', op dizze side].
}}

{{DEFAULTSORT:Puca}}
[[Kategory:Mytysk wêzen| ]]
[[Kategory:Ierske folkloare ]]
[[Kategory:Stalferwikseling]]</text>
      <sha1>4o8f1nctwdo9byp3m3lobqy8rtjg6jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230035</id>
      <parentid>1230031</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>korr</comment>
      <origin>1230035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="m4qjgdwb31hbywtc7wwib67wfm6gwlo" xml:space="preserve">In '''''púca''''' ([[Iersk]] foar &quot;[[geast]]&quot; of &quot;[[spûk]]&quot;; [[meartal]]: ''púcaí'') is in [[mytysk wêzen]] dat foarkomt yn [[folkloare]] fan 'e [[Kelten|Keltyske]] lannen en gebieten mei in Keltysk [[kultureel]] [[substraat]], lykas [[Ingelân]]. [[Synonimen]] fan it [[Iersk]]e ''púca'' binne it [[Welsk]]e '''''pwca''''' ([[útspr.]]: &quot;pûka&quot;), it [[Ingelsk]]e '''''pooka''''' en it [[Kornysk]]e '''''bucca'''''. ''Púcaí'' wurde beskôge as bringers fan sawol [[lok (geunstige rin fan omstannichheden)|lok]] as [[ûngelok (ûngeunstige rin fan omstannichheden)|ûngelok]], en se kinne [[minske]]n sawol helpe as hinderje. Yn 'e measte [[folksferhalen]] binne it [[stalferwikseling|stalferwikselders]], dy't it stal fan in [[hynder]], in [[geit]], in [[kat]], in [[hûn]], in [[hazze]] of lykfol hokker oar [[bist]] oannimme kinne. Soms nimme se ek wol in minsklike foarm oan, faak mei inkele dierlike skaaimerken deropta, lykas geite-[[ear (anatomy)|earen]] of in [[sturt]]. Yn elts gefal kin men in ''púca'' altyd werkenne oan syn giele [[eagen]], it iennichste part fan syn [[lichem (biology)|lichem]] dat net meiferoaret.

De fraach oft ''púcaí'' as [[kwea]] of [[goed en kwea|goedaardich]] beskôge wurde moatte, is net te beäntwurdzjen. De ideeën omtrint sokke wêzens binne, neffens de Ierske [[folklorist]] [[Thomas Keightley]] ([[1789]]–[[1872]]) &quot;tige dizenich&quot;. Ien aspekt fan harren [[karakter (persoanlikheid)|karakter]] dat wol dúdlik út 'e [[folksferhalen]] nei foarren komt, is [[ûndogenskens]]. Faak wurdt sein dat ''púcaí'' yn 'e foarm fan hynders minsken dy't better hearre te witten, ferliede ta it meitsjen fan in ritsje, wêrby't se sa'n [[faasje]] of sokke nuvere sprongen meitsje, dat se dy persoan de stupen op it liif jeie ear't se him of har wer ôfsette op it plak dêr't se him of har oppikt hawwe. Wat ek foarkomt, is dat se sa'n persoan fan har ôfbokke, sadat hy of sy yn in [[rivier]] of [[poel]] telâne komt en in wiet pak hellet. Yn dy kontekst moat de ''púca'' net betize wurde mei de ''[[kelpie]]'' (of it 'wetterhynder'), in oar mytysk wêzen út 'e Keltyske folkloare, dat ek de foarm fan in hynder hat of oannimt en minsken ferliedt om in ritsje te meitsjen. Mar by de ''kelpie'' kin de minske net loskomme fan 'e [[rêch]] fan it wêzen, dat in djip wetter ynrint en syn berider [[ferdrinking|ferdrinkt]].

De [[etymology]] fan it Ierske wurd ''púca'' (en de besibbe termen yn oare [[Keltyske talen]]) is ûndúdlik. Der wurdt wol fan útgien dat it wurd oernommen is út it [[Noarsk]], dat de term ''puki'' foar &quot;[[natoergeast]]&quot; hat. De term soe dan yn 'e [[Iere Midsiuwen]] troch de [[Wytsingen]] yn [[Ierlân (eilân)|Ierlân]] brocht wêze. Mar der besteane oanwizings dat it Ierske wurd âlder is as de oankomst fan Wytsingkolonisten yn Ierlân. Yn 'e folkloare fan 'e [[Kanaaleilannen]] kaam in type mytysk wêzen foar dat in ''pouque'' neamd waard, wat [[histoarysk]] dúdlik itselde wurd is as ''púca''. Sokke ''pouques'' wiene in soartemint [[elf (mytysk wêzen)|elven]] dy't yn 'e neite fan âlde steande [[stien]]nen tahâlde soene. Yn 'e [[Normandysk]]e [[dialekt]]en fan 'e Kanaaleilannen waard in [[prehistoarysk]]e [[grêftombe]] oantsjut as in ''pouquelée''. Dat wurd kaam dan ek wer foar yn 'e folkloare fan [[Bretanje]], op it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]], yn 'e foarm ''poulpiquet'' of ''polpegan''.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Púca ''References'', op dizze side].
}}

{{DEFAULTSORT:Puca}}
[[Kategory:Mytysk wêzen]]
[[Kategory:Ierske folkloare ]]
[[Kategory:Stalferwikseling]]</text>
      <sha1>m4qjgdwb31hbywtc7wwib67wfm6gwlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Kornyske folkloare</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191828</id>
    <revision>
      <id>1230029</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="4obfo83ghi9jhdjytfr4ll11bzkdjn5" xml:space="preserve">[[Kategory:Kultuer yn Cornwall|Folkloare]]
[[Kategory:Jeropeeske folkloare nei lân|Kornysk]]
[[Kategory:Britske folkloare| ]]</text>
      <sha1>4obfo83ghi9jhdjytfr4ll11bzkdjn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Kultuer yn Cornwall</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191829</id>
    <revision>
      <id>1230030</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1230030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="7uwayyeex4jx1u5288j4d5vvfmssryh" xml:space="preserve">[[Kategory:Cornwall]]
[[Kategory:Kultuer yn it Feriene Keninkryk| ]]
[[Kategory:Kultuer yn Jeropa nei lân|Cornwall]]
[[Kategory:Kornwelsen]]</text>
      <sha1>7uwayyeex4jx1u5288j4d5vvfmssryh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pwca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191830</id>
    <redirect title="Púca" />
    <revision>
      <id>1230032</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Púca]]</comment>
      <origin>1230032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="cnt3pcpswauoiot3uagaoxgqth70wxa" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Púca]]

[[Kategory:Mytysk wêzen| ]]
[[Kategory:Welske folkloare]]</text>
      <sha1>cnt3pcpswauoiot3uagaoxgqth70wxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230036</id>
      <parentid>1230032</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>korr</comment>
      <origin>1230036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="90rdx3ck4u2acycli1f67u46v2fv1jj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Púca]]

[[Kategory:Mytysk wêzen]]
[[Kategory:Welske folkloare]]</text>
      <sha1>90rdx3ck4u2acycli1f67u46v2fv1jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bucca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191831</id>
    <redirect title="Púca" />
    <revision>
      <id>1230033</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Púca]]</comment>
      <origin>1230033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="46pw4uh1ns5te8yo0ashg1swyfda26b" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Púca]]

[[Kategory:Mytysk wêzen| ]]
[[Kategory:Kornyske folkloare]]</text>
      <sha1>46pw4uh1ns5te8yo0ashg1swyfda26b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230038</id>
      <parentid>1230033</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>korr</comment>
      <origin>1230038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="07eakklak8oi4wdigcyf0sohlqkdqcg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Púca]]

[[Kategory:Mytysk wêzen]]
[[Kategory:Kornyske folkloare]]</text>
      <sha1>07eakklak8oi4wdigcyf0sohlqkdqcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pooka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191832</id>
    <redirect title="Púca" />
    <revision>
      <id>1230034</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Púca]]</comment>
      <origin>1230034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="dlacvf3gutw9io6t7qxm7dh3ve1mekz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Púca]]

[[Kategory:Mytysk wêzen| ]]
[[Kategory:Ingelske folkloare]]</text>
      <sha1>dlacvf3gutw9io6t7qxm7dh3ve1mekz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1230037</id>
      <parentid>1230034</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>korr</comment>
      <origin>1230037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="6hq4ch259ixq1tl3d4bfs4anan0fbet" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Púca]]

[[Kategory:Mytysk wêzen]]
[[Kategory:Ingelske folkloare]]</text>
      <sha1>6hq4ch259ixq1tl3d4bfs4anan0fbet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flearemem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191833</id>
    <revision>
      <id>1230039</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1230039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3543" sha1="968h1wg8ioy6ug5143oaxuqrv2n4ltl" xml:space="preserve">{{Fiktyf of legindarysk personaazje
| ôfbylding          = 
| ôfbyldingstekst    = 
| ôfbyldingsbreedte  = 
| namme                = de Flearemem
| oare namme(n)        = Alde Frouwe, Aldfrommes
| bynamme              = 
| sekse                = [[froulik]]
| soarte personaazje   = [[ierdgeast]]
| nasjonaliteit        = 
| berop/amt            = 
| besibbe personaazjes = 
| attributen           = [[flear]]ebeam
| geastlike heit       = 
| útjouwer             = 
| ûntstean             = 
}}
De '''Flearemem''' ([[Ingelsk]]: ''Elder Mother''; [[Deensk]]: ''Hyldemor'') is in [[ierdgeast]] út 'e [[folkloare]] fan [[Skandinaavje]] en dielen fan [[Ingelân]], wêrûnder [[Dorset]], [[Somerset]], [[Lincolnshire]] en [[Northamptonshire]]. Behalven as de Flearemem stiet dit [[mytysk wêzen]] ek wol bekend as de (Alde) Frouwe fan 'e Flearemem of koartwei as de Alde Frouwe (''Old Lady'') of it Aldfrommes (''Old Girl''). It soe skoan kinne dat it leauwen yn 'e Flearemem syn oarsprong fynt yn Skandinaavje en yn 'e [[Iere Midsiuwen]] troch de [[Wytsingen]] yn 'e tiid fan 'e [[Danelaw]] yn Ingelân brocht is.

De Flearemem wurdt foarsteld as in beskermfrouwe fan [[flear]]ebeammen. It leauwen yn har bliek tige taai en bleau iuwenlang njonken it [[kristendom]] bestean. Oant mids [[tweintichste iuw]] waard yn guon dielen fan Skandinaavje en Ingelân sein dat men by it [[houtkap|kapjen]] fan [[hout]] fan in flearebeam earst de Flearemem om tastimming freegje moast yn in soartemint [[gebed]], oars soe men jin slim [[ûngelok (ûngeunstige rin fan omstannichheden)|ûngelok]] op 'e hals helje.

Yn âldere [[folksferhalen]] is de Flearemem gauris in [[held]]inne of ien dy't [[goed en kwea|goed noch tsjoed]] is. Guon ferhalen fertelle hoe't sy Ingelân rêdt fan in ferovering troch in útlânske [[kening]] en syn [[ridder]]s (soms de [[Denemark|Denen]] mar soms ek net). Yn ien sa'n ferhaal [[stalferwikseling|feroaret]] de Flearmem sa'n kening en syn mannen yn 'e [[Rollright Stones]], dy't op 'e [[grins (line)|grins]] fan 'e [[Ingelske greefskippen]] [[Oxfordshire]] en [[Warwickshire]] steane, wylst se harsels yn in flearebeam feroaret.

Yn lettere ferhalen ferskoot de persepsje fan 'e Flearemem, grif ûnder kristlike ynfloed, fan in beskermfrouwe fan flearebeammen nei in [[hekse (mytysk wêzen)|hekse]] dy't al of net [[kwea|boasaardige]] bedoelings hat. Yn ien sa'n ferhaal, dat ôfkomstich is út it greefskip [[Somerset]], sjocht in [[boer]] dat syn [[ko]] [[melken|molken]] wurdt troch de Flearemem, dy't dêrfoar de foarm fan in flearebeam oannommen hat. De boer hellet syn [[jachtgewear]] en sjit in [[sulver]]ne [[kûgel]] ôf op 'e Flearemem en mist; dêrop komt de Flearemem him tenei en moat de boer beskûl sykje yn syn [[pleats]]. Mar syn âld [[beppe]] pakt mei de [[koaleskeppe]] in stikmannich [[glodze]]n út 'e [[iepen hurd]], giet nei bûten ta en smyt dy nei de flearebeam. De beam fettet flam en ferbaarnt, sadat de hekse omkomt. 

Yn in oar ferhaal, út [[Northamptonshire]], hout in man in [[stôk]] fan in flearebeam ôf, en sjocht dan dat der [[bloed]] komt út 'e wûne fan 'e beam. Letter komt er de pleatslike hekse tsjin, dy't in beblet ferbân om hat.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Elder_Mother ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Personaazje út de folkloare]]
[[Kategory:Heks]]
[[Kategory:Ingelske folkloare]]
[[Kategory:Deenske folkloare]]
[[Kategory:Sweedske folkloare]]
[[Kategory:Noarske folkloare]]</text>
      <sha1>968h1wg8ioy6ug5143oaxuqrv2n4ltl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katedraal fan Brussel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191834</id>
    <revision>
      <id>1230044</id>
      <timestamp>2026-05-15T08:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks katedraal | namme                       = Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla | ôfbylding                   = (Belgium) St. Michael &amp; St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg | ôfbyldingsbreedte           =  | ôfbyldingstekst             = De westgevel fan 'e katedraal. | lân                         = {{BE}} | bestjoerlike ienheid 1      = [[Gewesten fan Belgje|Gewest]] | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Brussel (gewest)|Brussel]] | bestjoerlike ienhei...&quot;</comment>
      <origin>1230044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10675" sha1="eunaueh4t9eowewdyf9s7jzkzn7v095" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla
| ôfbylding                   = (Belgium) St. Michael &amp; St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = De westgevel fan 'e katedraal.
| lân                         = {{BE}}
| bestjoerlike ienheid 1      = [[Gewesten fan Belgje|Gewest]]
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Brussel (gewest)|Brussel]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Brussel]]
| adres                       = Sinter-Goedelevoorplein
| koördinaten                 = 
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Roomsk-Katolyk]]
| bisdom                      = 
| aartsbisdom                 = [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|Mechelen-Brussel]]
| patroanhillige              = [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael]] en [[Sint-Gûdûla]]
| wijd oan                    = 
| status                      = [[Ko-katedraal]]
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 13e-15e iuw (hjoeddeisk gebou)
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = [[Brabânske gotyk]]
| hichte                      = 64 m (tuorren), 26,5 m (skip)
| monumintale status          = Beskerme monumint
| monumintnûmer               = 2043-0001/0
| webside                     = [https://www.cathedralisbruxellensis.be www.cathedralisbruxellensis.be]
| mapname                     = Brussel
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 50
| lat_min                     = 50
| lat_sec                     = 52
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4
| lon_min                     = 21
| lon_sec                     = 35
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = Katedraal fan Brussel
}}
De '''Katedraal fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla''' ([[Nederlânsk]]: ''Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele''; [[Frânsk]]: ''Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule'') is in [[tsjerkegebou]] yn it âlde sintrum fan [[Brussel]] en de [[ko-katedraal]] fan it [[aartsbisdom Mechelen-Brussel]]. De katedraal is wijd oan [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael]] en [[Gûdûla fan Brussel|Sint-Gûdûla]], de [[patroanhillige]]n fan 'e stêd Brussel. De katedraal is in opfallend foarbyld fan 'e [[Brabânske gotyk]].

== Skiednis ==
Al yn 'e 9e iuw stie hjir nei alle gedachten in kapel dy't wijd wie oan Sint-Michael. Yn 'e 11e iuw waard in [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] tsjerke boud en  ta kapitteltsjerke (1047) ferheft. Nei it oerbringen fan 'e [[Relikwy|reliken]] fan Sint-Gûdûla krige hja de dûbele namme &quot;kollegiale tsjerke fan Sint-Michael en Sint-Gûdûla&quot;. Yn febrewaris 1962 krige de tsjerke de rang fan katedraal en sûnt dy tiid is hja, tegearre mei de [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Romboutskatedraal]] yn [[Mechelen]], de sit fan 'e aartsbiskop fan Mechelen-Brussel.

Yn 1226 waard úteinset mei de bou fan it [[Gotyk|goatyske]] [[Koer (tsjerke)|koer]]. De bou fan 'e katedraal sette yn it begjin fan 'e 13e iuw ûnder lieding fan hartoch Hindrik I fan Brabân útein. Oant de opspjalting fan it bisdom Mechelen yn 1961 wie it in kollegiale tsjerke dy't wijd wie oan Sint-Michael en dêr't yn 1047 in [[kapittel]] ta eare fan Sint-Gûdûla yn stifte waard.

Yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw waard it aartsbisdom Mechelen op 'e nij yndield: oan 'e iene kant waard it [[bisdom Antwerpen]] ôfspjalte (de [[Us-Leaffrouwekatedraal (Antwerpen)|Us-Leaffrouwetsjerke]] fan [[Antwerpen]] waard as Us-Leaffrouwekatedraal de katedraal fan dit nije bisdom). De rest fan it eardere bisdom Mechelen waard omdoopt ta it aartsbisdom Mechelen-Brussel. De sit fan 'e Belgyske primaat bleau lykas foarhinne yn it aartsbiskoplik paleis fan Mechelen. De haadtsjerke fan Brussel waard ta ko-katedraal ferheft, njonken de Mechelske Sint-Romboutskatedraal. Om it jier 2000 hinne ûntstie de tradysje om de katedraal nei Sint-Michael en Sint-Gûdûla te neamen (folút: Kollegiale Sint-Michiels- en Sint-Gûdûlako-katedraal). It argyf fan 'e katedraal wurdt bewarre yn it Ryksargyf yn Brussel.
[[Ofbyld:Vitrail de la profanation.JPG|thumb|left|It raam dat in groep Joaden útbyldet dy't de stellen [[hosty]] skeine.]]
In pear brânskildere ramen yn 'e tsjerke byldzje it &quot;Sakramint fan Mirakel&quot; út, in leginde út 1370 wêrby't [[Joaden]] [[hosty]]s skeind hawwe soene om te sjen oft dat werklik it lichem fan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)| Jezus]] wie. Neffens de leginde stielen hja hostys en stieken se der mei messen yn, wêrnei't der bloed út de hostys rûn. De leginde waard sawol yn 'e 16e as yn 'e 19e iuw ôfbylde yn 'e tsjerke. Yn 'e twadde rige binne de Joaden karikaturaal ôfbylde. Yn 2026 waard yn 'e katedraal in betinkingsplaat ûntbleate om de ferdriuwing fan 'e Joaden út it midsiuwske hartochdom Brabân te betinken. De betinkingsplaat leit de kontekst fan 'e leginde út en waard yn oerlis mei de Joadske mienskip oanbrocht. De tekst freget om ferjouwing foar it [[antysemitisme]] dat oan 'e grûnslach lei fan 'e leginde en de gefolgen dêrfan.

== Arsjitektuer ==
[[Ofbyld:Brussels - Cathedral of St. Michael and St. Gudula Nave.jpg|thumb|left|Ynterieur.]]
De katedraal waard fan kalksânstien út de stiengatten fan [[Dilbeek]] boud. De hichte fan it [[ferwulft]] yn it [[Skip (tsjerke)|skip]] is 26,5 meter. Yn it lêste fearn fan 'e 20e iuw fûn de meast yngreven restauraasje fan 'e Sint-Michielskatedraal plak. It midsiuwske gebou hie ferskate konstruksjeproblemen (ûnder oaren de net-effektive posysjonearring fan 'e [[loftbôge]]n) wie al langer bekend. Eardere restauraasjes slaggen der net yn om dy problemen op te lossen. Ek oare problemen, lykas it ynsipeljen fan wetter, waarden oanpakt.

Yn 'e flier is in meridiaanline ferwurke. De monumintale trep foar de katedraal, ûntwurpen troch Pieter Paul Merckx, is yn 1702-1707 tafoege. It wie in geskink fan 'e stêd Brussel. Oarspronklik wie de trep tsjin de stedsmuorren oanboud om tagong te jaan ta de promenade dy't ynrjochte wie op it stik tusken de Lakenskepoarte en de Schaarbeekskepoarte.

== Ynterieur ==
=== Preekstoel ===
[[Ofbyld:Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule2.jpg|thumb|Preekstoel.]]
De [[Barok (styl)|barokke]] preekstoel fan Hindrik Frans Verbruggen is yn 1696-1699 makke foar de Sint-Michaelstsjerke fan 'e Leuvenske [[jezuïten]] en yn 1776 nei Brussel brocht, nei in ruiloperaasje dêr't keizerinne [[Maria Theresia fan Eastenryk (1717-1780)Maria Theresia]] persoanlik by belutsen wie. It is in oerweldigjend totaalkeunstwurk, in gearfoeging fan 'e sûndefal en de ferlossing troch de tsjerke. Underoan ferdriuwt in aartsingel [[Adam en Eva]] út it [[paradys]]. Eva beskermet har fan skrik mei de earm wylst hja yn 'e oare hân de apel noch hat. Benaud foar wat komt ferberget Adam de holle. Ut de beam fan 'e kennis fan goed en kwea krûpt in reuseftige slange, dy't him oant boppe it klankboerd kringelet. Dêr wurdt de slange ferplettere troch de triomfearjende Jongfaam mei har Bern. Typysk foar Verbruggen binne de twa wjukkeljende ingels dy't it klankboerd 'optille'. Jan Baptist van der Haeghen foege oan beide kanten fan 'e trep noch in hage mei bisten ta.

== Tsjerkeskat ==
[[Ofbyld:St Michael and Gudula Saint Sacrament 4.jpg|thumb|Monstrâns mei relyk fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]].]]
Yn 'e kapel fan it Sakramint fan Mirakel wurdt in grutte hoemannichte edelsmidswurk, borduerwurk en religieuze keunst bewarre. Ferskate reliken en kostber tekstyl binne útstald, wêrûnder [[kazuvel]]s yn side en mei gouddried borduerre dy't skonken binne troch ferskate keningen, en ek in tsjelk, in geskink fan [[Leopold I fan Belgje|Leopold I]]. Ferneamd is it relyk fan it [[Helena fan Konstantinopel#It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf|Wiere Krús]], datearjend út de 14e iuw. Bysûnder is ek de moarmeren byldegroep fan Us-Leaffrou mei Bern, makke troch Conrad Meit.

== Reliken fan it Sakramint fan Mirakel ==
Yn 'e katedraal wurde as relyk de hostys bewarre, dy't nei it skeinen troch Joaden (1370) blet ha. De fergulde [[monstrâns]] is beset mei diamanten en kristal. 

Yn 'e 17e iuw makke de kultus fan it Sakramint fan Mirakel in wichtige bloeitiid mei. It Sakramint fan Mirakel is in kombinaasje fan byleauwe, ûnwittendheid en antysemitisme. In Joad stelt yn 1370 wijde hostys út de tsjerke en om te bewizen dat se net it lichem en bloed fan Kristus binne, bewurket er de hostys op [[Goed Freed]] mei in mes, mar dan begjinne de hostys te blieden. De Joaden wurde oanholden, eksekutearre en harren besit wurdt ûnteigene. It hiele ferhaal is ôfbylde op 'e brânskildere ramen yn 'e tsjerke. It barren waard alle jierren betocht mei in prosesje, mar de tradysje stoar út nei de [[Twadde Wrâldkriich]]. Yn 1977 waard in brûnzen plaat oanbrocht yn 'e tsjerke mei de folgjende tekst:

&lt;blockquote&gt;
''De Joodse gemeenschap van Brussel werd in 1370 beschuldigd en gestraft voor de profanatie van het H. Sacrament. Op Goede Vrijdag 1370 zou men in de synagoge gestolen hosties met een dolk doorboord hebben. Uit de hosties zou bloed gevloeid zijn. De diocesane autoriteiten van het bisdom Mechelen-Brussel hebben in de geest van het Tweede Vaticaans Concilie en na kennisname van het historisch onderzoek, in 1968 de aandacht gevestigd op het tendentieuze karakter van de beschuldiging en de legendarische voorstelling van het 'mirakel'.''
&lt;/blockquote&gt;

De ferkleuring fan hostys kin in gefolch wêze fan in mikro-organisme, de Micrococcus prodigiosus of Serratia marcescens.

== Oargel ==
It grutte Grenzing-oargel yn it skip, wêrfan't de kast as in [[Swellenêstoargel|swellenêst]] ûnder de ferwulften hinget, waard yn oktober 2000 ynwijd. It oargel hat 4300 pipen, ferdield oer 63 registers, 4 manualen en 1 pedaal. Dit instrumint is it wurk fan 'e Dútske oargelbouwer Gerhard Grenzing en syn Spaanske meiwurkers út Barcelona. It ûntwerp fan 'e kast is fan 'e Ingelske arsjitekt Simon Platt.

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cathedral of St. Michael and St. Gudula (Brussels)|Michael- en Gûdûlakatedraal, Brussel}}
}}

[[Kategory:Bouwurk yn Brussel]]
[[Kategory:Katedraal yn Belgje|Brussel]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel]]
[[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]]</text>
      <sha1>eunaueh4t9eowewdyf9s7jzkzn7v095</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191835</id>
    <revision>
      <id>1230045</id>
      <timestamp>2026-05-15T08:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Archdiocese of Mechelen-Brussels|Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel}} [[Kategory:Aartsbisdom Mechelen-Brussel]] [[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Mechelen-Brussel]] [[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Mechelen-Brussel]]&quot;</comment>
      <origin>1230045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="6sybouat9rdjk4jxhipo1a7htbg5ndt" xml:space="preserve">{{Commonscat|Churches in the Roman Catholic Archdiocese of Mechelen-Brussels|Tsjerkegebou yn it aartsbisdom Mechelen-Brussel}}
[[Kategory:Aartsbisdom Mechelen-Brussel]]
[[Kategory:Tsjerkegebou nei bisdom (roomsk-katolyk)|Mechelen-Brussel]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk tsjerkegebou yn Belgje|Mechelen-Brussel]]</text>
      <sha1>6sybouat9rdjk4jxhipo1a7htbg5ndt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Aartsbisdom Mechelen-Brussel</title>
    <ns>14</ns>
    <id>191836</id>
    <revision>
      <id>1230046</id>
      <timestamp>2026-05-15T08:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Commonscat|Roman Catholic Archdiocese of Mechelen-Brussels}} [[Kategory:Religy yn Belgje]] [[Kategory:Bisdom yn Belgje|Mechelen-Brussel]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1961]] [[Kategory:Brusselsk Haadstedsk Gewest]] [[Kategory:Antwerpen (provinsje)]]&quot;</comment>
      <origin>1230046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="kuztk1wqx8drt2gl5txcyca7dssbyqy" xml:space="preserve">{{Commonscat|Roman Catholic Archdiocese of Mechelen-Brussels}}
[[Kategory:Religy yn Belgje]]
[[Kategory:Bisdom yn Belgje|Mechelen-Brussel]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1961]]
[[Kategory:Brusselsk Haadstedsk Gewest]]
[[Kategory:Antwerpen (provinsje)]]</text>
      <sha1>kuztk1wqx8drt2gl5txcyca7dssbyqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aartsbisdom Mechelen-Brussel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191837</id>
    <revision>
      <id>1230062</id>
      <timestamp>2026-05-15T11:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks bisdom | namme                       = Aartsbisdom Mechelen-Brussel | wapen                       = [[Ofbyld:Blason de l'Archidiocèse de Malines-Bruxelles (Belgique).svg|100px]] | lân                         = {{BE}} | aartsbisdom                 = Mechelen-Brussel (haadsit) | biskopssit                  = [[Mechelen]] en [[Brussel]] | katedraal                   = [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Romboutskathedraal]] (Mechelen)&lt;br&gt;Katedraal fan Brussel|Katedraa...&quot;</comment>
      <origin>1230062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4554" sha1="lmx84bczgmx2jhdfth2jcyyecgkpfw1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bisdom
| namme                       = Aartsbisdom Mechelen-Brussel
| wapen                       = [[Ofbyld:Blason de l'Archidiocèse de Malines-Bruxelles (Belgique).svg|100px]]
| lân                         = {{BE}}
| aartsbisdom                 = Mechelen-Brussel (haadsit)
| biskopssit                  = [[Mechelen]] en [[Brussel]]
| katedraal                   = [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Romboutskathedraal]] (Mechelen)&lt;br&gt;[[Katedraal fan Brussel|Katedraal fan Sint-Michaell en Sint-Gûdûla]] (Brussel)
| patroanhillige              = [[Rombout fan Mechelen|Sint-Rombout]], [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael]] en [[Gûdûla fan Brussel|Sint-Gûdûla]]
| hiemside                    = [https://www.kerknet.be/organisatie/aartsbisdom-mechelen-brussel side fan it aartsbisdom]
| oprjochting                 = 1559 (as Mechelen)&lt;br&gt;1961 (Mechelen-Brussel)
| opheffing                   = 
| stifter                     = [[Paulus IV]]
| aartsbiskop                 = [[Luc Terlinden]]
| biskop                      = 
| oerflak                     = 
| befolking                   = 
| wêrfan katolyk              = 
| dekenaten                   = 37
| parochy's                   = 661
| tal tsjerken                = 
| tal katoliken               = 
| ôfbylding2                  = AartsbisdomMechelenBrussel.png
| ôfbyldingstekst2            = Gebiet aartsbisdom Mechelen-Brussel yn Belgje
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| ôfbylding99                 = 
| ôfbyldingstekst99           = 
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
It '''aartsbisdom Mechelen-Brussel''' ([[Latyn]]: ''Archidioecesis Mechliniensis-Bruxellensis''; [[Frânsk]]: ''Archidiocèse de Malines-Bruxelles'') is ien fan 'e acht [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolike]] [[bisdom]]men yn [[Belgje]]. It is it [[aartsbisdom]] fan 'e tsjerkeprovinsje Mechelen-Brussel, dy’t it hiele [[Belgje|Belgyske]] grûngebiet beslacht.

== Omskriuwing ===
It aartsbisdom omfiemet de provinsjes Flaamsk-Brabân en Waalsk-Brabân, it Brussels Haadstedsk Gewest en sân gemeenten yn de provinsje Antwerpen (ûnder oare Mechelen en Willebroek). It bisdom is twatalich en is sûnt 1962 ferdield yn trije territoriale fikariaten: Brussel, Flaamsk-Brabân &amp; Mechelen en Waalsk-Brabân.

It aartsbisdom hat 661 parochjes en stiet ûnder lieding fan aartsbiskop Luc Terlinden, dy't ek metropolyt fan Belgje is. It aartsbisdom hat twa kathedralen: de metropolitaanske [[Katedraal fan Mechelen|Sint-Romboutskatedraal]] yn [[Mechelen]] en sûnt 1961 ek de [[Katedraal fan Brussel|Katedraal fan Sint-Michaell en Sint-Gûdûla yn Brussel]].

== Skiednis ==
Mechelen waard yn 1559 de sit fan in aartsbisdom doe't paus [[Paulus IV]] mei de bul ''Super Universas'' trije nije tsjerkeprovinsjes stifte yn 'e Nederlannen. Sa waarden de Lege Lannen tsjerklik losmakke fan [[Frankryk]] en it [[Hillige Roomske Ryk]]. Om it nije aartsbisdom finansjeel te stypjen, waard de [[Abdij fan Affligem]] dêryn opnommen; oant de [[Frânske Revolúsje]] wie de aartsbiskop fan Mechelen tagelyk abt fan Affligem.

Under Matthias Hovius (1596-1620) krige de [[Kontrareformaasje]] foarm. Hy stifte in [[seminaarje]] en fierde yn 1609 de earste Mechelske Katechismus yn foar de sielssoarch.

De [[Frânske Revolúsje]] hie grutte gefolgen: tsjerklike guod waard yn beslach nommen en it paleis yn Mechelen waard ferkocht. It Konkordaat fan 1801 tusken [[Napoleon]] en de paus werstelde de bannen, wêrby't it aartsbisdom útwreide waard mei it doe opgeheven bisdom Antwerpen.

Op 8 desimber 1961 waard it [[bisdom Antwerpen]] op 'e nij oprjochte fanwegen de befolkingsgroei. Sûnt dy tiid hjit it aartsbisdom offisjeel Mechelen-Brussel. Kardinaal Suenens fierde yn 1962 in nije struktuer yn mei territoriale fikariaten foar de ferskate regio's en kategoriale fikariaten foar ûnderwiis en it religieuze libben.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: rjochts; margin-left: 1em; text-align: center;&quot;
|+ '''De beide katedralen'''
|-
| [[Ofbyld:Graote Markt en Sint-Rombouts.jpg|180px]]
| [[Ofbyld:(Belgium) St. Michael &amp; St. Gudula Cathedral Tower, Brussels.jpg|180px]]
|-
| &lt;small&gt;De Sint-Romboutskathedraal (Mechelen)&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;Michael en Gûdûlakatedraal (Brussel)&lt;/small&gt;
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Roman Catholic Diocese of Antwerp|Roomsk-katolike bisdom Antwerpen}}
}}
{{BisdommenBelgje}}
[[Kategory:Aartsbisdom Mechelen-Brussel| ]]
[[Kategory:Bisdom yn Belgje|Mechelen-Brussel ]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1961]]</text>
      <sha1>lmx84bczgmx2jhdfth2jcyyecgkpfw1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>