Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3127 1232216 1226517 2026-06-16T06:03:06Z Hurkonides 5270 1232216 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3; font-size:90%" ! colspan="2" bgcolor="cef2e0" | <font size="+1"> Amsterdam |-bgcolor="#FFFFFF" | colspan="2" align="center" bgcolor="#FFFFFF" |[[Ofbyld:Amsterdam Canals - July 2006.jpg|280px]] |- ! colspan="2" bgcolor="cef2e0" | Lokaasje yn Nederlân en Jeropa |-bgcolor="#FFFFFF" ! align="center" | [[Ofbyld:LocationAmsterdam.png|center|80px]] || [[Ofbyld:Amsterdam airphoto.jpg|center|120px]] |-bgcolor="#FFFFFF" ! align="center" | <small> <br /></small> ||<small> Tiidsône :<br /> [[UTC]] 0/Simmer UTC 0</small> |- |- bgcolor="cef2e0" ! Flagge !! Wapen |-bgcolor="#FFFFFF" ! align="center" | [[Ofbyld:Flag of Amsterdam.svg|90px]] || [[Ofbyld:Wapen van Amsterdam bewerkt.PNG|60px]] |- !colspan="2" bgcolor="cef2e0" | Basis ynformaasje |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Gebiet''' || 188,3 &nbsp; km² ''<small>Gemeente (lân)</small>'' <ref name=alle>[https://allecijfers.nl/gemeente/amsterdam/ Amsterdam] + [https://allecijfers.nl/gemeente/weesp/ Weesp], AlleCijfers.nl</ref> |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Tal ynwenners''' || 905.000 ''<small>Gemeente (2022)</small>'' <ref name=alle/> |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Tal ynwenners km²''' || 4.748&nbsp; km² ''<small>Gemeente</small>'' |-bgcolor="#FFFFFF" !colspan="2" bgcolor="cef2e0" | Regear |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Lân''' || [[Nederlân]] [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|25px]] |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Konstituint lân''' || [[Nederlân]] |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Regio''' || [[Rânestêd]] |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Administratife yndieling''' || 14 distrikten (stêdsdielen) |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Boargemaster''' || [[Femke Halsema]] ([[GrienLinks|GL]]) |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Politike partijen''' || |-bgcolor="#FFFFFF" |'''Webside''' || [https://www.amsterdam.nl www.amsterdam.nl] |} {{Oar|de haadstêd fan Nederlân|Amsterdam (betsjuttingsside)}} '''Amsterdam''' is de [[haadstêd]] fan [[Nederlân]]. De stêd leit oan 'e IJ, It Noardseekanaal en de mûning fan 'e Amstel yn de provinsje Noard-Hollân. Amsterdam is yn Nederlân de stêd mei de measte ynwenners, de metropoolregia van Amsterdam telt 2,5 miljoen ynwenners. Amsterdam is de op ien nei grutste stêd kwa oerflakte mei in omfang fan 219,3 km, 2e nei Rotterdam. Amsterdam syn namme komt troch de lizzing by in yn de 13e iuw oanleine daam yn de amstel. De stêd wurdt troch Amsterdammers sels Mokum neamd, in bynamme ôfkomstich út it Jiddysk. Amsterdam Stiet derneist al sûnt in pear iuwen bekend as it 'Venetie van het noorden'. In ferliking dy't te tankjen is oan alle grêften en histoaryske pannen yn it âlde sintrum. It plak krige koart nei 1300 stedsrjochten en waard yn 1345 troch it mirakel fan Amsterdam in plegrimsoard. Yn de Gouden iuw groeide Amsterdam út ta ien fan de wichtichste havens fan de wrâld. In tastream fan bûtenlanners út de Súdelike Nederlannen , Dútslân en de Skandinavyske lannen late fan de ein fan de 16de iuw ôf ta stedsútwreidings, wêrûnder de lêste grêften fan de fortifikaasje dy't bekend stie as de grêfgurdle en yn 2010 taheakke is oan de Wrâlderfgoedlist. Wichtige nijsgjirrichheden yn Amsterdam binne it Ryksmuseum – bekend om de rike kolleksje oan wurken út de Gouden Iuw – it modernere Stedelijk Museum, it Van Gogh Museum en Het Scheepvaartmuseum, en it Anne Frank Huis. Kultureel ferneamd binne dêrneist it Concertgebouw, Muziekgebouw aan't IJ en EYE Filmmuseum, lykas bistetún Artis. Ek de Wallen, de coffeeshops en de Johan Cruijff ArenA binne typysk Amsterdamske trekpleisters. Jierliks lûke dizze attraksjes miljoenen toeristen en besikers nei de stêd. Amsterdam telt twa universiteiten en ferskate hegeskoallen.<ref name="alle" /> == Skiednis == Om-ende-by [[1270]] waarden yn de [[Amstel (rivier)|Amstel]] s[[slús|luzen]] oanlein. De minsken dy't har op dat stee fêstigen krigen yn 1275 fan de Hollânske greve [[Floris V fan Hollân|Floris V]] it rjocht fan tolfrijheid troch it greefskip. Doe't de delsetting yn [[1306]] [[stedsrjochten]] krige sette de opkomst fan Amsterdam as stêd útein. Yn de [[15e iuw]] wennen der al 30.000 minsken yn Amsterdam en ûntwikkele it plak him ta grutste 'keapstêd' fan Hollân. Der ûntstie in aristokratysk oligargyske bestjoersfoech mei fjouwer boargemasters dy't oppermachtich wienen. Nei de [[byldestoarm]] besette de Spanjert [[Alva]] yn [[1567]] de stêd. Yn 1578 wie de saneamde Alteraasje fan Amsterdam, it stedhûs waard troch [[kalvinisten]] beset en der waard in nije [[froedskip]] keazen dy't benammen út kalvinisten bestie. De [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Katolike]] geastlikheid gong doe út de stêd wei. Nei de fal fan Antwerpen (1585), de wichtichste havenstêd yn de [[Súdlike Nederlannen]] en konkurrint, kamen in protte Antwerpenaren nei Amsterdam en fêstigen har yn de stêd. Gau dêrop arrivearren ek de earste flecht [[Joaden]], dy't foar in ûnbidige opbloei fan de Amsterdamske hannel soarge hawwe. Yn 1602 waard de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] oprjochte, dêr't Amsterdam foar op syn minst de helte yn dielnaam en yn de [[17e iuw]] (de [[Gouden Iuw]]) waard de stêd troch de opkomst fan de jildhannel it wrâldhannelssintrum. Hollânske hannelslju gongen mei skippen de hiele wrâld oer en stiften hannelsposten en delsettings. De stêd kaam ta grutte kulturele bloei, û.o op it mêd fan wittenskip en keunst. Yn de 18e iuw waard de rol fan Amsterdam as [[Steapelrjocht|steapelmerk]] stadichoan minder wichtich, mar as finansjeel sintrum woeks de stêd noch hieltyd, oant de [[Fjirde Ingelske Oarloch]] (1780-1784) doe't it fan [[Feriene Keninkryk|Ingelân]] ferlear en troch de [[Kontinintaal stelsel|ôfsluting fan de see]] ûnder de [[Frânske tiid]], dat de deastek joech. De iepening fan it [[Noardseekanaal]] (1876) en it [[Merwedekanaal]] (1892) hawwe yn de 19e iuw wer foar nije ekonomyske oplibbing soarge, mar de stêd waard swier troffen troch de [[Grutte Depresje|krisis]] fan de tritiger jierren. Yn de earste jierren fan [[Twadde Wrâldkriich]] (1941-1942) waard de Joadske befolking nei Dútske [[Konsintraasjekamp|konsintraasje]]- en [[ferneatigingskamp]]en brocht. Oan de ein fan de oarloch hie Amsterdam te lijen fan de [[Hongerwinter]] (1944-1945). Healwei de sechstiger jierren wie der in earnstige gesachskrisis (mei hichtepunten yn 1966: houlik prinses Beatrix, opskuor nei oanlieding fan in sosjaal konflikt ûnder de boufakarbeiders). De stêd waard yn de sechstiger jierren it sintrum fan groepen en bewegingen dy't nei maatskiplike fernijingen stribben ('[[Provo]]', 'Kabouters', studinten en keunstners). == Stedsoansicht == De binnenstêd fan Amsterdam befynt him oan 'e súdkant fan 't IJ. It âldste gebied fan de stêd is de omjouwing rûn de dam en de wallen. Wat fuortendalik opfalt oan 'e Amsterdamske binnenstêd, ek yn in lân mei safolle wetter as Nederlân, binnen de grêften. Neist de [[Amstel (rivier)|Amstel]], dêr't de stêd syn namme fan hat, en it [[IJ]], de twa wetterwegen fan natuerlike oarsprong fan 'e stêd, binne dat yn it foarste plak de [[Hearegrêft]], de [[Keizersgrêft]] en de [[Prinsegrêft]], dy't as trije ringen om de âlde binnenstêd lizze. Lytsere grêften ferbine de ringgrêften mei elkoar, en mei de grêften út de âlde binnenstêd. En oan al dy grêften stean dan de grêftehuzen. == Wichtige plakken en gebouwen == Miskien it bekendste plak fan Nederlân is de [[Dam]], mei it [[Keninklik Paleis]], de [[Nije Tsjerke]], it [[Museum Madame Tussaud]] en it [[Nasjonaal Monumint op de Dam]] foar de fallenen út de [[Twadde Wrâldkriich]]. Oare wichtige gebouwen binne, wat de tsjerken oanbelanget, de [[Westertsjerke]] (mei de bekende [[Westertoer]]), de [[Moses- en Aärontsjerke]] en de [[Sint-Nikolaastsjerke]]. Wat oare gebouwen oanbelanget binne in soad âlde en nije(re) gebouwen it neamen wurdich, lykas de [[Beurs fan Berlage]] en it [[Sintraal stasjon (Amsterdam)|Sintraal Stasjon]]. Yn [[Amsterdam-Súdeast]], ek as [[Bijlmermar]] bekend, binne de lêste tsien jierren in pear opfallende gebouwen delsetten, wêrûnder de [[Amsterdam Arena]], 't stadion fan fuotbalklup [[AFC Ajax|Ajax]]. [[Ofbyld:River Amstel by Night - Frans Koppelaar.jpg|thumb|250px|''Amstel<br />[https://www.frans-koppelaar.nl Frans Koppelaar]''|alt=|center]] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{GemeentenNoard-Hollân}} [[Kategory:Amsterdam| ]] [[Kategory:Plak yn Amsterdam]] [[Kategory:Gemeente yn Noard-Hollân]] [[Kategory:Haadstêd yn Jeropa]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1306]] px0pmbwye5znlz2a8p0laq67h8bzoh3 0 6510 1232171 1208908 2026-06-15T15:54:44Z Hurkonides 5270 1232171 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=readboarstke |Ofbyld= [[File:Erithacus rubecula with cocked head.jpg|250px]] |lûd=[[File:Pechuguero de Gran Canaria (Erithacus Rubecula Marionae).ogg|250px]] |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[fûgels]] (''Aves'') |Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje= [[miggesnappers]] (''Muscicapidae'') |Skaai= [[readboarstkes]] (''Erithacus'') |Wittenskiplike namme= Erithacus rubecula |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: net bedrige ---- |lânkaart=[[File:ErithacusRubeculaIUCN.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF80FF}} [[eksoat]] }}</small> }} It '''readboarstke''' (''Erithacus rubecula'') is in fûgelsoarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan de [[Miggesnappers]] (''Muscicapidae''). Troch it readoranje boarst en om't er in protte de tunen fan de minsken opsiket is it ien fan fûgelsoarten dy't eltsenien wol kin. == Oare nammen == It readboarstke wurdt yn it Frysk ek wol oantsjutten mei ''readboarstje'' as ''readbarkje''. == Foarkommen == It meast opfallend is fansels de readoranje boarst, kiel en ek foarholle. De fearren oan de boppekant binne brún. De búk hat in ljochtgrize kleur. It readboarstke is sa'n 14 sm grut en waacht 10 oant 21,5 gram. It mantsje en wyfke hawwe deselde kleur, de jongen binne minder opfallend. Sy hawwe noch net de readoranje kleur en binne brún mei ljochtbrune flekken. == Fersprieding == It Readboarstke komt yn hiel [[Jeropa]] foar. In part fan de readboarstkes binne trekfûgels, foaral de fûgels yn [[Skandinaavje]] en [[Rúslân]] fleane winterdeis nei West-Jeropa. Se fiele harren thús yn bosken, hagen en tunen mei in protte grien. [[Ofbyld:Erithacus rubecula whiterbyi Hartert, E, 1910 232 HdB Ouarsenis Algérie.jpg‎|left|thumb|'' Erithacus rubecula '']] == Iten == It Readboarstke yt it meast wjirms, ynsekten en slakken dy't se op de grûn fange. Yn de hjerst ite se ek wol beien. Yn de winter is it Readboarstke ien fan de fûgels dy't faak op de foerplanke te sjen is. == Fuortplanting == It nêst wurdt boud troch it wyfke. It is in komfoarmich nêst dat meast leech by de grûn yn de strûken, tusken beamwoartels of ek wol op de grûn makke wurdt. It bestiet út plantemateriaal lykas moas en gers, beklaaid mei hier en fearren. Yn maart of april wurdt de earste kear begûn mei it brieden, meastal folget ek noch in twadde briedsel. It wyfke leit 5-7 aaien. De wite aaien mei readbrune flekken wurde yn in twa wiken troch it wyfke útbret. == Sjoch ek == * [[List fan fûgels]] == Keppeling om utens == * {{Wikiwurdboek}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Miggesnapper]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Azoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Eksoat yn Sint-Helena]] l4y0iju0pqnmqbh4ji7stlasny3y1lr 0 10087 1232174 765124 2026-06-15T15:58:18Z Hurkonides 5270 1232174 wikitext text/x-wiki '''Epistemology''' (fan de [[Gryksk]]e wurden ''episteme'' = wittenskip en ''logos'' = wurd/sprekken) is it part fan [[filosofy]] dy't kennis reflektearet, mei as doel it sjen nei de mooglikheid om kennis te hawwen, hokker kennis en hoe't minsken dizze kennis ferkrije. {{stobbe-kultuer}} [[Kategory:Filosofy]] ga3ymn3334i6auyu3kft2grodugm4vr 0 10849 1232196 1014599 2026-06-15T20:19:03Z Hurkonides 5270 1232196 wikitext text/x-wiki Mei '''eallju''' of de '''adel''' waard earst de elite fan in lân oantsjut. De stân fan eallju ûntstie likernôch oan it begjin fan de jiertelling en waard stadichoan wichtiger. Yn de [[midsiuwen]] hienen hja in soad oansjen, mar yn de rin fan de tiid is dat hieltyd minder wurden. == Fryske Eallju == Doe't de [[Franken]] yn de [[8e iuw]] in ein makken oan it [[Fryske ryk]] en it gebiet fan de Friezen ynlive waard by it [[Frankyske ryk]] troffen sy hjir gjin maatskippij oan fan allinnich likensen. Oeral wienen doe al eallju en grutgrûnbesit oanwêzich. En it wienen benammen dy eallju, dy't as earsten ree wienen om gear te wurkjen mei it [[Frankyske ryk]] en oerstapten nei it [[kristendom|kristlik]] leauwen. Al ûnder [[Pippyn II]] hawwe de Franken besocht om de Fryske eallju oan harren te binen troch skinkingen en troch ferdûbeling fan harren [[warjild]]. It Frankyske stribjen wie der benammen op rjochte om yn de Fryske gebieten in betroude hearskjende groep te krijen dy't it nije bewâld stypje soe. Hja mijden dêrby net om de Friezen grutte stikken lân te ûntfytmanjen en oer te dragen oan Frankyske trouwelingen. In soad lân kaam sa yn besit fan Frankyske eallju. Nei ferrin fan tiid ûntstie út dizze beide groepen in nije ealstân. Ta de âlde Fryske Eallju wurdt rekkene de geslachten wêrfan de fertsjinwurdigers yn [[1504]] in oerienkomst sluten mei de hartoggen fan [[Saksen (dielsteat)|Saksen]], [[Joaris mei it Burd]] en [[Hindrik fan Saksen]], oer de skatting die se tenei betelje moatte. Dan binne al adellike geslachten útstoan, sa as Keimpema en Papinga yn Ljouwert.Yn it begjin fan 'e 19e iuw wurdt troch kening [[Willem I fan de Nederlannen|Willem I]] ek inkele Fryske geslachten adele sa as û.o. Beyma, de Kempenaer, Sminia. == Sjoch ek == * [[Haadling]] * [[Greve]] * [[Hartoch]] == Keppelings om Utens == * [http://www2.tresoar.nl/digicollectie/object.php?object=198 Stamboek van den Frieschen adel] [[Kategory:Adel]] [[Kategory:Midsiuwen]] [[Kategory:Skiednis fan Fryslân]] [[Kategory:Maatskiplike klasse]] rofzn6fi09sybh3527hicxk4nutfymm 0 11999 1232247 1096042 2026-06-16T09:41:41Z Deerpeter 51910 Ferfange foto mei aktuele, bettere ferzje 1232247 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:The Leaning Tower of Pisa 2026.jpg|alt=Toren van Pisa|thumb|300x300px|Toer fan Pisa]] De (skeve) '''Toer fan Pisa''' is de frijsteande klokketoer by de [[katedraal]] fan [[Pisa (stêd)|Pisa]]. De toer is ien fan de ûnderdielen fan it [[Camp dei Miracoli]]. De boumasters wienen Gugilmo en Buonanno. De bedoeling wie om in fertikale toer te bouwen mar al koart nei it begjin fan de bou yn augustus [[1173]] begûn er oer te hingjen. De toer is 55.86 meter heech en it gewicht is likernôch 14.453 ton. De skeante is no likernôch 10%. De toer hat 297 treden. Op [[27 febrewaris]] [[1964]] frege it [[Itaalje|Italjaanske]] regear om help om te soargjen dat de toer net omfalle soe. Op [[7 jannewaris]] [[1990]] is de toer sletten fanwegen de feiligens. De toer is dêrnei restaurearre om de skeante te ferminderjen. Dat hat tsien jier duorre, mar sûnt [[15 desimber]] [[2001]] is de toer wer iepen foar publyk. De eksperts binne derút dat de toer de earste trije iuwen net ynstoarte sil. "De toer is opnij feilichsteld", sei professor [[Carlo Viggiani]] fan de [[universiteit fan Napels]] yn de Italjaanske media. Professor [[Michele Jamiolkowski]], de [[yngenieur]] dy’t de renovaasje late, hat sein dat de 800-jierrige toer yn septimber [[2003]] foar it earst wer stabyl is. De lêste faze fan de renovaasje hat 28 miljoen euro koste. De eksperts hawwe de fûneminten fan it gebou fersterke en de toer 44 sintimeter oerein lutsen. It oerhingjen is no wat mear as fjouwer meter. De toer hielendal rjochtsette hawwe se net dien, dat soe net goed wêze foar it toerisme. De toer sjocht er itselde út as yn [[1800]]. == Bou == [[Ofbyld:Torre di Pisa, lastra scolpita.JPG|thumb|right|200px|De toer fan tichtby]] De toer is yn trije stappen opboud yn in tiidrek fan 200 jier. De konstruksje fan de earste ferdjipping begûn op [[9 augustus]] [[1173]]. Nei de bou fan de tredde ferdjipping yn [[1178]] hong de toer oer. It wurk oan de toer hat doe likernôch hûndert jier stillein, wylst de ynwenners fan Pisa oan it fjochtsjen wienen mei [[Genua (stêd)|Genua]] en [[Florâns]]. Dat hat de grûn de tiid jûn om te setten. Wie de toer yn ien kear ôfboud dan wie er wis omfallen. Yn [[1272]] waard de bou ferfette troch [[Giovanni de Simone]]. Doe wie al te sjen dat de earder boude ferdjippings skeef wiene. Troch by de folgjende ferdjipping mear [[mortel]] te brûken oan de oare kant, wie de hoop dat de toer wer rjocht wurde soe. De bou waard opnij stillein yn [[1284]]. Yn [[1372]] is de toer ôfmakke, mei de bou fan de lêste ferdjipping. De toer wie doe al frij skeef. Der is doe opnij besletten om dit konstruktyf op te lossen troch de boppeste ferdjipping opnij te bouwen en dan rjocht. [[Galileo Galilei]] hat yn [[1609]] boppe-op de toer demonstrearre hoe at in [[teleskoop (optika)|teleskoop]] wurket. It ferhaal giet dat Galileo ek spullen fan de toer nei ûnder goaide om de fal-eigenskippen bestudearje te kinnen, mar oer it algemien wurdt dit as in mite beskôge. == Eksterne ferwizing == * [http://www.opapisa.it/en/home.html Offisjele webstee]. {{Koördinaten|43_43_22.82_N_10_23_46.73_E_type:landmark_region:IT-PI|43° 43' 23" NB, 10° 23' 47" EL}} [[Kategory:Toer yn Itaalje]] [[Kategory:Pisa]] [[Kategory:Bouwurk út 1372]] qsxv23pqtottory7aslj3qckdly4fl8 0 16933 1232228 1054766 2026-06-16T07:01:07Z Mysha 254 /* Soarten flaggen */ Wimpel wat fierder útwurke: Moat lykwols in side apart wurde. 1232228 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Fryske Flagge oan flaggemêst.jpg|thumb|400px|De Fryske flagge yn de top fan in flaggemêst.]] In '''flagge''' is in stik tekstyl dat yn de measte gefallen earne symboal foar stiet. In flagge wurdt normaal sprutsen ophong oan in flaggestôk of flaggemêst. It wurd 'flagge' komt in protte foar yn sprekwurden. == Skiednis == Flaggen ha yn in protte gefallen in militêre betsjutting. It is bekend dat de [[Romeinen]] sinjalen trochjûnen mei flaggen. Yn de [[midsiuwen]] waarden flaggen in protte brûkt om de lieder oan te jaan. Eltse lieder hie faak in eigen symboal. Hjoeddeis wurd dit hieltyd noch in protte brûkt. Yn de tiid foar de [[krústochten]] ûntstie yn [[Flaanderen]] de gewoante om dizze symboalen ek op it skyld te tekenjen. Hjir is de heraldyk letter ek út ûntstien. Tsjintwurdich hawwe sawat alle [[lannen]], [[provinsje]]s, [[stêd]]en, [[doarp]]en, bedriuwen en ferienings harren eigen flagge. == Funksjes == Flaggen ha in ferskaat oan funksjes. Sa stiet in flagge yn de measte gefallen symboal foar bygelyks in lân, provinsje of oare organisaasje. Se jouwe oan wêr’t sa'n organisaasje foar stiet en wat de skiednis fan de organisaasje is. Flaggen ha in belangrike funksje yn de skipfeart. Eltse boat fart ûnder de flagge fan it lân wêr’t de boat registrearre stiet. Sadwaande jilde dan ek de rjochten út dat lân oan board. Ek op fleantugen wurdt dit tsjintwurdich brûkt. Yn de [[sport]] wurde flaggen ek in protte brûkt. Sa kin by it [[fuotbal]] de grinsrjochter oanjaan mei syn flagge oft de bal oer de line is of dat der in oertrêding makke is. Yn de auto- en motorracerij kin mei flaggen in ferskaat oan sinjalen jûn wurde. == Soarten flaggen == Der binne in protte soarten flaggen: * [[banier]]: Flagge dêr't de hichte grutter fan is as de lingte fan de flagge. * [[findel]]: Brukt yn it leger foar mobile ienheden. * [[wimpel]]: Lange smelle flagge. In wimpel is oan minder regels bûn. Sa mei in flagge neidat de sinne ûnder is net mear yn in flaggemêst hingje, wylst dit mei in wimpel wol mei. Lykwols: [[Ofbyld:Ofkoarte wimpel.png|thumb|100px|teneate]], in wimpel moat al ûnderhâlden bliuwe. == Oars == [[Ofbyld:Vlaggen.png|thumb|right|300px|Flaggen.]] * De âldste state flagge dy't hjoeddeis noch altyd brûkt wurdt is de [[Denemarken|Deenske]] flagge, [[Deenske flagge|Dannebrog]] neamd. De flagge stamt út de [[14e iuw]]. Op dizze flagge binnen de flaggen fan lannen as [[Sweden]], [[Noarwegen]] en ek de [[Ynterfryske Flagge]] basearre. * De âldste [[trijekleurige-flagge]] is de flagge fan [[Nederlân]]. Op dizze flagge binne flaggen as dy fan [[Frankryk]], [[Ynje]] en [[Ruslân]] basearre. * De flagge fan [[Nepal]] is de ienichste nasjonale flagge op de [[ierde|wrâld]] wêrfan de hichte grutter is as de breedte. * De flaggen fan [[Switserlân]] en [[Fatikaanstêd]] binne de ienichste nasjonale flaggen op de wrâld dy’t fjouwerkant binne. * De grutste flagge ea makke is in [[Israelyske flagge]] fan 18.843 kante meter. De flagge waard makke om de 50-jierrige freonskiplike bân tusken [[Israel]] en de [[Filipinen]] te earjen. == Keppeling om utens == * [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ Webstee 'Flags of the World'] [[Kategory:Flagge| ]] [[Kategory:Flaggekunde]] [[Kategory:Symboal]] [[Kategory:Kultuer]] btedhl6bjvr17lhdyrah8ljl7tnjznc 0 17373 1232178 1204741 2026-06-15T16:00:44Z Hurkonides 5270 1232178 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Nth Sentinel locale.png|thumb|right|200px|In kaart fan de Andaman Eilannen. It eilantsje yn it read is it Noard Sentinel Eilân.]] '''Noard Sentinel Eilân''' is in eilân yn de [[Baai fan Bingalen]]. It eilân heat ta de [[Andaman Eilannegroep]], in groep eilannen dy’t grûngebiet binne fan [[Ynje]]. It leit wat isolearre fan oare eilannen, westlik fan it súdlikste puntsje fan it [[Súd Andaman Eilân]]. It eilân leit mids gefaarlike kliffen. It eilân is begroeid mei tropyske fegetaasje en is reedlik plat. It heechste punt fan it eilân leit likernôch 48 meter boppe de seespegel. Noard Sentinel Eilân hat in oerflak fan likernôch 72 kante kilometer. == Befolking == It eilân wurdt bewenne troch in ynhiemske stam, de Sentinelezen. It tal ynwenners fan it eilân wurdt rûsd tusken de 50 en 400 minsken. De Yndyske populaasjetelling, dy't fan in ôfstân plak fûn, fan [[2001]] levere 18 froulju en 21 manlju op. DNA ûndersyk mei oare stammen fan Andaman eilannen wize oan dat de Sentinelske beskaving ien fan de âldste beskavings op de wrâld wêze moatte. Skattings rinne ta 70.000 jier werom yn de tiid. De bewenners fan it eilân slaan elts kontakt mei de bûtenwrâld ôf, se hearre ta ien fan de lêste folken op de wrâld dy’t nea yn kontakt west binne mei de hjoeddeiske beskaving. It lokale bestjoer dy't oer it eilân giet hat bekend makke gjin yntinsjes te hawwen om har te bemoeien mei de Sentinelske libbensstyl en omkriten. Mei de [[tsûnamy fan desimber 2004]] is it eilân swier skansearre. Dat, yn elts gefal in part, fan de befolking dizze tsûnamy oerlibbe ha waard befêstige neidat inkele dagen nei de tsûnamy in helikopter fan de Yndyske oerheid oer it eilân hinne fleach. De helikopter sêgen in pear ynwenners fan it eilân dy’t de helikopter mei pylken fuort probearre te jeien. [[Ofbyld:NorthSentinel Island ISS006-E-33376 sat.jpg|thumb|left|250px|In foto fan de NASA fan Noard Sentinel Eilân út 2003.]] == Kontakt == It eilân wurdt foar it earst neamd troch in Ingelske warnimmer, [[John Ritchi]]. Hy skriuwt yn [[1771]] dat der op Noard Sentinel Eilân befolking wêze moat. Hy makket dit op út talrike ljochten dy’t oan de kust te sjen binne. Mear as in iuw letter, yn [[1880]], besiket [[M.V. Portsman]] om it eilân te betreden. Hy is de earste minske út [[Jeropa]] dy’t op it eilân komt. Hy nimt inkele Sentinelesen mei, dy’t snel siik wurde en stjerre. Se ha gjin lichaamlike ôfwar tsjin de westerske sykten. Healwei de santiger jierren fan de [[19e iuw]], yn [[1974]], wol de [[Eastenryk|Eastenriker]] [[Heinrich Harrer]] yn kontakt komme mei de befolking fan it eilân. Dit slagget net. Hy wurdt mei pylk en bôge fan it eilân ferdreaun. Sûnt inkele jierren is it ferbean om it eilân te betreden. De Yndyske marine en plysje hâldt hjirop kontrôle. == Keppelings om utens == * [http://www.andaman.org/BOOK/reprints/goodheart/rep-goodheart.htm The last island of the savages, in artikel fan Adam Goodheart.] * [http://www.thewe.cc/contents/more/archive2005/january/jarwas_onges_shompens_sentinelese_great_andamanese.htm Administration in India's Andaman and Nicobar Islands has finally decided upon a policy of minimal interference.] * [http://www.survival-international.org/lib/img/gallery/Video_Galleries/jarawa/hi_res/Andamans_Sentinelese_high.ram In filmke oer it besykjen om yn kontakt te kommen mei de Sentinelesen (yn Realplayer).] * [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/02/08/wsent08.xml&sSheet=/news/2006/02/08/ixworld.html Stone Age tribe kills fishermen who strayed on to island.] [[Kategory:Ynje]] cpfrkqcxmrr9132quymwyvpk0ff2m5p 0 32399 1232167 1125230 2026-06-15T15:25:38Z Drewes 2754 [[]] better 1232167 wikitext text/x-wiki [[File:Concordiamolen 3 mei 2008.jpg|thumb|Mûne mei fokwjukken en sletten remkleppen]] De '''fokwjuk''' is in [[wjuk]]systeem dat werom te finen is op in tal [[Wynmûne|mûnen]] yn Nederlân, ek in Fryslân. It systeem is útfun troch yr. [[P. Fauël]] út Wassenaar (1891-1992). Dy wie wat oan it eksperimintearjen mei in [[Fok (seil)|fok]] op syn sylboat en betocht doe dat soks ek op 'e mole koe. {{stobbe}} [[Kategory:Mole]] luv00rh03y3b4q1jr17bekk2fb1xvsz 0 33608 1232204 1063871 2026-06-15T20:59:31Z Vysotsky 12896 + lit. 1232204 wikitext text/x-wiki '''Cornelis Boschma''' ([[Oegstgeest]], [[11 maart]] [[1928]]) wie direkteur fan it [[Frysk Museum]] sûnt [[1963]] as opfolger fan dr. [[Abraham Wassenbergh (keunsthanneler)|A. Wassenbergh]]. Studearre Keunstskiednis yn Amsterdam en Utert. Wurke sûnt [[1960]] by de rykstsjinst foar de Monumintesoarch yn [[De Haach]]. Publisearre ûnder oare oer de arsjitekt [[Thomas Romein]] (Opus Musivum 1964) en [[Jacobus Sybrandi Mancadan| J.S. Mancadan]] (Oud-Holland LXXXI, 1966). Hy troude yn 1954 mei de keunstneresse [[Suze Boschma-Berkhout]] en waard heit fan fiif bern. == Literatuer == * * Ad de Jong: 'Levensbericht Cornelis Boschma'. In: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden'', 2024-2025, p. 57–70 {{boarnen|boarnefernijing= * {{EvhhF|Boschma, Cornelis}} }} {{DEFAULTSORT:Boschma, Cornelis}} [[Kategory:Nederlânsk keunsthistoarikus]] [[Kategory:Nederlânsk amtner]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk museumdirekteur]] [[Kategory:Frysk keunsthistoarikus]] [[Kategory:Frysk amtner]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Frysk museumdirekteur]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1928]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 20e iuw]] 5s4falwwcgh7gecmu1esizf4yxakcxi 1232205 1232204 2026-06-15T21:05:33Z Drewes 2754 /* Literatuer */ 1232205 wikitext text/x-wiki '''Cornelis Boschma''' ([[Oegstgeest]], [[11 maart]] [[1928]]) wie direkteur fan it [[Frysk Museum]] sûnt [[1963]] as opfolger fan dr. [[Abraham Wassenbergh (keunsthanneler)|A. Wassenbergh]]. Studearre Keunstskiednis yn Amsterdam en Utert. Wurke sûnt [[1960]] by de rykstsjinst foar de Monumintesoarch yn [[De Haach]]. Publisearre ûnder oare oer de arsjitekt [[Thomas Romein]] (Opus Musivum 1964) en [[Jacobus Sybrandi Mancadan| J.S. Mancadan]] (Oud-Holland LXXXI, 1966). Hy troude yn 1954 mei de keunstneresse [[Suze Boschma-Berkhout]] en waard heit fan fiif bern. == Literatuer == * * Ad de Jong: 'Levensbericht Cornelis Boschma'. Yn: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden'', 2024-2025, s. 57–70 {{boarnen|boarnefernijing= * {{EvhhF|Boschma, Cornelis}} }} {{DEFAULTSORT:Boschma, Cornelis}} [[Kategory:Nederlânsk keunsthistoarikus]] [[Kategory:Nederlânsk amtner]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk museumdirekteur]] [[Kategory:Frysk keunsthistoarikus]] [[Kategory:Frysk amtner]] [[Kategory:Frysk publisist]] [[Kategory:Frysk museumdirekteur]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1928]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 20e iuw]] 1zeyp5gpdmhbnxfnnws407fn0j80rtz 0 35997 1232214 1209368 2026-06-16T05:50:22Z Hurkonides 5270 1232214 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} [[Ofbyld:Aldwâld Allema State.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'']] [[Ofbyld:Aldwâld Allemastate breedút foar de restauraasje foto 1987.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'' foar de restauraasje yn 1987]] [[Ofbyld:Aldwâld Allemastate fooar de restauraasje2 foto 1987.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'']] [[Ofbyld:Aldwâld Allemastate foargevel foar de restauraasje.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'']] '''Allemastate''' of '''Allema State''' is de âldst bekend Fryske sealstins yn de [[buorskip]] de [[Wygeast]] by [[Aldwâld]] yn de gemeente [[Kollumerlân]]. De [[stins]] kin ein [[15e iuw]] boud wêze, mar mooglik al earder. Allemastate is bewenne en net te besjen. == Allema’s == De Allema’s kinne fergelike wurde mei de Phaesma's en de Bama's fan [[Kollum]] en de Idema's fan [[Westergeast (Kollumerlân)|Westergeast]], omdat se ek in famylje op de râne fan adel en eigenerfden wienen. Se wienen besibbe oan de famyljes Phaesma en Idema út Kollumerlân, Herbranda en Jeltinga út [[Bûtenpost]], Haersma fan [[Eastermar]] en Loma yn [[Doezum]]. Nijsgjirrich is dat hjoeddeisk de famylje, dy’t nea eksplisyt as aadlik of as haadlingefamylje oantsjutten waard, yn de 15e iuw yn in goed te ferdigenjen stienhûs wenne mei dikke muorren. Oant yn de 18e iuw fererve de stins yn de famylje Allema, en de yn froulike line dêrút fuortkommende Alma fan Idema's. == Earste bewenners == Mooglik is de stins sette litten troch Redmer hear Allema (of syn soan), dy’t om [[1495]] hinne kastlein of steedhâlder fan [[Eastbroeksterlân]] wie (dat letter part wurde soe fan Kollumerlân) fanwege de stêd Grins as gefolch fan it ferbûn fan [[1467]], mar it is ek goed mooglik dat de stins doe al bestie en syn namme krige fan syn nije eigener. Louw Allema ferstoar yn [[1531]] op Allema state. Syn soan Eesck Allema hie lân yn Kollum, Westergeast en Aldwâlde en ruile lân mei Hessel Bootsma. Yn [[1551]] wie er rjochter yn Kollumerlân; syn dochter Rebs troude mei Bene Buwes fan Jeltinga. Hy liet Allema state blykber net oan syn dochter nei, want letter komt syn broer Sije foar as eigener fan "Alma-state en zathe opte Wygeest". Sije soe om [[1567]] hinne ferstoarn wêze. Dan wenje Saes Allema en har man Offke Mellema, sekretaris fan Kollumerlân, op "Oldwolde". It stiet lykwols net fêst oft it yndie op Allema state west hat. == 17e iuw == Yn [[1596]] wennet Rinsck Allema, dochter fan Sije, mei har man op de Wygeast, dus frij wis op de state. Hja besiet nei’t skynt in diel fan de state, want it achterhûs fan "Sije Allema-saete en state opte Wygeest" foel yn [[1614]] by skieding ta oan har soan (út earste houlik) Sije Hayes, wylst it oare diel grif fan har broer Ede Allema wie.<br>Ede Allema wie substitút-[[grytman]] fan Kollumerlân, foar it Spaansk bewâld, en tsjerkefâd fan Aldwâld. Foar de skiednis fan Allemastate binne syn dochters Sjuw, Rebs en Thiet fan belang. Thiet boaske mei har (efter)neef Sije Allema. Se wennen yn 1600 en 1620 op Allema. Harren dochter Rebs Allema wie yn 1640 mei Ede en Ene (Ennius) Harmens Idema, soannen fan Sjuw Allema, eigeneresse fan de state. Yn 1655 kochten Ede en Ene it treddepart yn de state fan de bern fan Rebs. Nei alle gedachten hie Ede gjin bern of is letter troch syn broer útkocht. In soan fan Ene Idema en Elisabeth van Botnia, Hermanus Idema, wie doarpsrjochter en tsjerkefâd fan Aldwâlde. Hy bewenne Allemastate, dêr't er yn 1698, tegearre mei syn broer Edo Alma fan Idema, eigener fan wie. == 18e iuw == Nei Hermanus Idema is Allema wierskynlik net mear troch de eigeners bewenne. Yn 1832 leinen om de pleats oan trije siden noch grêften. Yn it foarhûs binne resten fan de eardere stins bewarre. De noardgevel fan it foarhûs is 75 cm tsjûk en bestiet ýt bleekreade kleastermoppen. Op it plak fan it raam yn dizze muorre siet in meter boppe it hjoeddeiske meanfjild in doar. Oan beide kanten fan dizze doar sieten letter tichtmitsele ramen, wêrfan't de hoekstiennen noch te werkennen binne. == Sealstins == Fanâlds wie Allema State dus in Midsiuwske sealstins, dêrnei iuwenlang in boerebedriuw en no is it in wenpleats. Hiel lang wie net mear bekend dat it foarhûs fan dizze pleats restanten wienen fan in sealstins en wienen der sels plannen om it ôf te brekken, wêrmei’t Fryslâns âldste foarhûs tsjin de flakte gien wêze soe.<br>De âlde stins is no de wenkeamer fan de pleats, dy’t op in hege sânrêch boppe it lânskip útstekt. == De State == It hûs is ien fan de twa noch besteande sealhuzen yn Fryslân. De oare is [[Dekemastate (Jelsum)|Dekemastate]] yn [[Jelsum]]. In sealhûs is in robúste, langwerpige ienkeamerwenning. In pleats is it dus net. De skuorre is der pas inkele jierren letter efter komd. De hjoedddeiske bewenners hawwe fan de oarspronklike ienkeamerwenning wer echt ien keamer makke troch in tuskenmuorre fuort te heljen.Oer it hiem rinnend wiist de hjoeddeiske eigener Schelfhout op de foargevel fan syn sa koestere 'stienhûs'. De muorre fan kleastermoppen is hast in meter tsjûk en miskien wol sânhûndert jier âld. De fundearring is ûnderoan sels trije meter breed. Begryplik, want de stins hat oait twa kear sa heech en dus noch folle swierder west. De mopstiennen fan de boppeferdjipping binne nei alle gedachten opnij brûkt by de bou fan de molkenkelder en de skuorre. Yn de midden fan de foargevel sit in smel raam, mar oarspronklik wienen der allinnich in sjitslûf en twa krúsbôgefinsters. Dy binne tichtmitsele, mar de âlde kontoeren binne noch te sjen. De dimpte grêften hat Schelfhout weromkomme litten yn it lânskip. "Allinnich net eksakt op itselde plak, want dan soe der oan iuwen oan húsôffal nei boppen komd wêze". == Restauraasje == [[Ofbyld:Aldwâld Allema State 2.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'']] It is oan boer Ruurd Lieuwes te tankjen dat Allema State der noch stiet. Hy kocht de pleats yn 1989 en frege oan in arsjitekt om de ferwaarloaze stins op te knappen, maar dy seach der gjin heil yn. Dy arsjitekt advisearre sloop. Mar Lieuwes lei him der net by del: Hy woe Allema State behâlde. Hy fûn lykwols út dat dizze state net op de Monumintelist stie. Doe is er dêr efteroan gien mei as gefolch dat der subsydzje ferliend waard foar restauraasje.Spesjalisearre arsjitekten waarden ynskeakele. Tuskenmuorren waarden sloopt, flierren, plafonds en ramen waarden ferfongen, mar de stins bleau yntakt. Inkele jierren lyn waard yn it lân, op in 100 meter fan de pleats, in flierke fan estrikken fûn, deselden dy’t ek yn de kelders fan Allema State lizze. De ferhalen geane dat der yn de tiid fan Skier en Fet in ûndergrûnske gong nei [[Feanwâlden]] rûn. == Bewenners == * 1495 mooglik Redmer Allema * oant 1531 Louw Allema * oant 1558 Eesck Allema * 1558 - 1567 Sije Allema * 1596 Ede Allema en Rinsck Allema (broer en sus) * 1600, 1620 Thiet Allema en Sye Allema (echtelju) * 1640 Rebs Allema tegearre mei har neven Ede en Ene Harmens Idema * 1655 Ede en Ene Harmens Idema * 1698 Hermanus Idema en Edo Alma van Idema * 1906 Auwert en Baukje Hofman * 1926 Hendrik Wiersma * 1951 Harm van der Meer * Meindert Wiersma (Meent Rûchje) ^{<small>[boarne nedich]</small>} * Bertus Faber * 1989 Ruurd Lieuwes * 2001 Andreas en Mirre Schelfhout * 2022 Fré de Vries en Feikje Meijer {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.stinseninfriesland.nl/ Webstee oer states en stinzen] }} {{commonsBalke|Allemawei 5, Oudwoude}} [[Kategory:State]] [[Kategory:Aldwâld]] [[Kategory:Stins of state yn Kollumerlân]] [[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]] [[Kategory:Stins]] [[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]] asbvytzszvykv6flm9r33b3kyrcg6yd 0 40140 1232160 972535 2026-06-15T14:53:18Z Ziv 46247 → File replacement: update to new version 1232160 wikitext text/x-wiki Dit artikel bestiet út in '''list fan [[wapen (heraldyk)|wapens]] fan Nederlânske dielgebieten'''. It [[Keninkryk fan de Nederlannen]] bestiet út fjouwer lannen: [[Nederlân]], [[Arûba]], [[Kurasau]] en [[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]]. Nederlân bestiet út tolve provinsjes en trije bysûndere gemeenten dy net by in provinsje hearre. Arûba, Kurasau en Sint Maarten hawwe gjin subnasjonale yndieling. == Wapens fan lannen == {| align="center" cellpadding="0" cellspacing="10" border="0" style="background-color:#F5F5F5" |----- style="background-color:#FEFEFE" | align="center" | [[Ofbyld:Aruba wapen.svg|100px]] | align="center" | [[Ofbyld:Coat of arms of Curaçao.svg|100px]] | align="center" | [[Ofbyld:Koninklijk wapen van het koninkrijk der Nederlanden.svg|100px]] | align="center" | [[Ofbyld:Sint Maarten eiland wapen.svg|100px]] |----- style="background-color:#DEDEEE" | align="center" | [[Wapen fan Arûba|Wapen fan]]<br />[[Arûba]] | align="center" | [[Wapen fan Kurasau|Wapen fan]]<br />[[Kurasau]] | align="center" | [[Wapen fan it keninkryk fan de Nederlannen|Wapen fan]]<br />[[Nederlân]] | align="center" | [[Wapen fan Sint-Marten (lân)|Wapen fan]]<br />[[Sint-Marten (lân)|Sint-Marten]] |} == Wapens fan de Nederlânske provinsjes == {| align="center" cellpadding="0" cellspacing="10" border="0" style="background-color:#F5F5F5" |----- style="background-color:#FEFEFE" | align="center" | [[Ofbyld:Drenthe wapen.svg|125px]] | align="center" | [[Ofbyld:Wapen Flevolân.gif|125px]] | align="center" | [[Ofbyld:Friesland wapen.svg|125px]] | align="center" | [[Ofbyld:Gelderland wapen.svg|125px]] |----- style="background-color:#DEDEEE" | align="center" | [[Wapen fan Drinte|Wapen fan]]<br />[[Drinte]] | align="center" | [[Wapen fan Flevolân|Wapen fan]]<br />[[Flevolân]] | align="center" | [[Wapen fan Fryslân|Wapen fan]]<br />[[Fryslân]] | align="center" | [[Wapen fan Gelderlân|Wapen fan]]<br />[[Gelderlân]] |----- style="background-color:#FEFEFE" | align="center" | [[Ofbyld:Groningen provincie wapen.svg|125px]] | align="center" | [[Ofbyld:Limburg NL wapen.svg|100px]] | align="center" | [[Ofbyld:Noord-Brabant wapen.svg|125px]] | align="center" | [[Ofbyld:Noord-Holland wapen.svg|70px]] |----- style="background-color:#DEDEEE" | align="center" | [[Wapen fan Grinslân|Wapen fan]]<br />[[Grinslân]] | align="center" | [[Wapen fan Limburch (Nederlân)|Wapen fan]]<br />[[Limburch (Nederlân)|Limburg]] | align="center" | [[Wapen fan Noard-Brabân|Wapen fan]]<br />[[Noard-Brabân]] | align="center" | [[Wapen fan Noard-Hollân|Wapen fan]]<br />[[Noard-Hollân]] |----- style="background-color:#FEFEFE" | align="center" | [[Ofbyld:Overijssel wapen.svg|125px]] | align="center" | [[Ofbyld:Utrecht provincie wapen.svg|125px]] | align="center" | [[Ofbyld:Zeeland wapen.svg|125px]] | align="center" | [[Ofbyld:Zuid-holland wapen.svg|125px]] |----- style="background-color:#DEDEEE" | align="center" | [[Wapen fan Oerisel|Wapen fan]]<br />[[Oerisel]] | align="center" | [[Wapen fan Utert (provinsje)|Wapen fan]]<br />[[Utert (provinsje)|Utert]] | align="center" | [[Wapen fan Seelân|Wapen fan]]<br />[[Seelân]] | align="center" | [[Wapen fan Súd-Hollân|Wapen fan]]<br />[[Súd-Hollân]] |} == Wapens fan bysûndere gemeenten fan Nederlân == {| align="center" cellpadding="0" cellspacing="10" border="0" style="background-color:#F5F5F5" |----- style="background-color:#FEFEFE" | align="center" | [[Ofbyld:Bonaire wapen.svg|100px]] | align="center" | [[Ofbyld:Saba wapen.svg|100px]] | align="center" | [[Ofbyld:Sint Eustatius wapen.svg|100px]] |----- style="background-color:#DEDEEE" | align="center" | [[Wapen fan Bonêre|Wapen fan]]<br />[[Bonêre]] | align="center" | [[Wapen fan Saba|Wapen fan]]<br />[[Saba]] | align="center" | [[Wapen fan Sint Eustaasjes|Wapen fan]]<br />[[Sint Eustaasjes]] |} [[Kategory:Nederlân]] [[Kategory:Heraldyk]] sllnrymbzobgxujes7gowy1mqjwk5t2 0 43029 1232215 1225907 2026-06-16T05:55:37Z Hurkonides 5270 1232215 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} [[Ofbyld:Stralsund, Germany, Ortseingangsschild (2006-09-25).JPG|thumb|''Stralsund, in Hânzestêd'']] '''Hânzestêden''' binne lid fan it [[Hânze]]bûn. Dit wie fan oarsprong in gearwurkingsorganisaasje fan [[Dútslân|Dútske]] stêden om de [[Eastsee]]. Letter waarden ek stêden út de [[Lege Lannen]] (it hjoeddeiske Nederlân en Belgje) lid. De grutte Hânzestêden, ''Gemeene of Principaalsteden'' neamd, sochten foar de hannel kontakt mei lytsere doarpen en stêden yn harren efterlân. == List fan histoaryske Hanzestêden == Dit is in regionaal strukturearre list nei Dollinger fan stêden dêr't keaplju tusken de 14e en 16e iuw Hânzefoarrjocht ferliend waard (in diel mar koart). Ungefear 70 fan de ûngefear 200 hjir wjerjûne stêden bedreaunen akrtyf hanzebelied. It meartal fan de Hânzestêden liet him (lykas yn de Hânzedagen) troch in gruttere stêd yn de buert fertsjintwurdigje. === Noardseekust === [[Ofbyld:RathausDomBuergerschaft-01.jpg|thumb|250px|Hânzestêd Bremen]] * [[Bremen (stêd)|Bremen]], ien fan de lêste Hânzestêden [[1669]] * [[Buxtehude (Dútslân)|Buxtehude]], hartochdom Bremen * [[Grins (stêd)|Grins]], frije stêd * [[Hamburch|Hamburch]], frije ryksstêd: It ferdrach tusken Hamburch en Lübeck yn [[1241]] jildt as bertejier fan de Hânze, ien fan de lêste Hânzestêden 1669 * [[Stade (stêd)|Stade]], [[Hartochdom Bremen]] === Eastseekust westlik fan de [[Oder]] === * [[Anklam]], [[hartochdom Pommeren]] * [[Bad Segeberg]], [[Sleeswyk-Holstein]] * [[Demmin (stêd)|Demmin]], hartochdom Pommeren * [[Greifswald]], hartochdom Pommeren * [[Kiel (Dútslân)|Kiel]], greefskip Holstein, letter [[hartochdom Holstein]] * [[Lübeck]], frije Ryksstêd: It ferdrach tusken Hamburg en Lübeck yn [[1241]] jildt as bertejier fan de Hânze, ien fan de lêste Hânzestêden 1669 * [[Rostock]], foarstendom Rostock, letter [[hartochdom Meklenboarch]], ien fan de lêste Hânzestêden 1669 * [[Stettin]], hartochdom Pommeren * [[Stralsund]], [[foarstendom Rugen]], letter hartochdom Pommeren * [[Wysmar]], hartochdom Meklenboarch * [[Wolgast]], hartochdom Pommeren === Efter-Pommeren === * [[Białogard|Belgard]], hartochdom Pommeren * [[Drawsko Pomorskie|Dramburg]], hartochdom Pommeren * [[Goleniów (stêd)|Gollnow]], hartochdom Pommeren * [[Gryfice (stêd)|Greifenberg]], hartochdom Pommeren * [[Kamień Pomorski|Kammin]], hartochdom Pommeren * [[Kołobrzeg|Kolberg]], hartochdom Pommeren * [[Koszalin|Köslin]], hartochdom Pommeren * [[Sławno (stêd)|Schlawe]], hartochdom Pommeren * [[Stargard (Pommern)|Stargard]], hartochdom Pommeren * [[Słupsk|Stolp]], hartochdom Pommeren * [[Trzebiatow|Treptow]], hartochdom Pommeren * [[Wolin (stêd)|Wollin]], hartochdom Pommeren === [[Prusen]], [[Sileezje]] en [[Poalen]] === * Foarstêd: [[Gdansk|Danzig]], Ordenssteat, sûnt 1457 [[Stedsteat]], ien fan de laêste Hânzestêden 1669 * [[Braniewo|Braunsberg]], Ordenssteat, letter [[bisdom]] [[Ermland]] * [[Breslau]], Stadstaat (formeel in bisdom [[Breslau]]), wegens de fete fan de kening fan [[Bohemen]] * [[Elbląg (stêd)|Elbing]], ordenssteat, sûnt 1457 stêdsteat * [[Kaliningrad|Königsberg]], Ordenssteat, letter hartochdom [[Prusen]] * [[Chełmno nad Wisłą|Kulm]], Ordenssteat, letter [[Poalsk-Litouske Mienebest|Republyk Poalen-Litouwen]] * [[Toruń|Thorn]], Ordenssteat, sûnt 1457 stêdsteat * [[Krakau]], [[Keninkryk Poalen (1385-1569)|Keninkryk Poalen]] === [[Lyflân]]ske en [[Sweden|Sweedske]] stêden === * [[Tartu|Dorpat]] (tsjintwurdich Tartu), bisdom Dorpat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden * [[Viljandi|Fellin]] (tsjintwurdich Viljandi), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden * [[Kuldīga|Goldingen]] (tsjintwurdich Kuldīga), ordenssteat, letter hartochdom Kurland (Lehen der Republyk Poalen-Litouwen) * [[Straupe|Grut Roop]] (tsjintwurdich Straupe), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden * [[Kokenhusen]] (tsjintwurdich Koknese), aartsbisdom Riga, letter foarstendom Liiflân (Republik Polen-Litauen), letter Koninkrijk Zweden * [[Lemsal]] (tsjintwurdich Limbaži), aartsbisdom Riga, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden * [[Pärnu|Pernau]] (tsjintwurdich Pärnu), Ordensstaat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden * [[Riga]], Ordensstaat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden * [[Tallinn|Reval]] (tsjintwurdich Tallinn), Estlân (keninkryk Denemark), letter Ordenssteat, letter keninkryk Sweden * [[Stockholm]], keninkryk Sweden * [[Visby]], Gotlân (oan keninkryk [[Sweden]], 1409-1645 keninkryk [[Denemark]]) * [[Cēsis (stêd)|Wenden]] (tsjintwurdich Cēsis), Ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden * [[Ventspils (stêd)|Windau]] (tsjintwurdich Ventspils), Ordenssteat, letter Hartochdom Koerlân (letter de Republyk Poalen-Litouwen) * [[Valmiera|Wolmar]] (tsjintwurdich Valmiera), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden === Nederryngebiet === * [[Keulen]] (frije Ryksstêd), ien fan de lêste Hânzestêden 1669 * [[Dinant]], [[Bisdom Luik]] * [[Dinslaken]], [[Hartochdom Kleef]] * [[Duisburg]], hartochdom Kleef * [[Düsseldorf]], foarstendom Berg * [[Emmerik]], hartochdom Kleef * [[Kalkar|Grieth]], hartochdom Kleef * Utsûndering: [[Neuss]]krige yn 1475 fan [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Keizer Freark III]] de rjochten fan in (''selsstannige'') Hânzestêd<!-- Foarstêd Keulen waard hjirfan útsûndere... --> * [[Nimwegen]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Feriene Provinsjes (Nederlân)]] * [[Roermond (stêd)|Roermond]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân) * [[Tiel]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân) * [[Fenlo (stêd)|Fenlo]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân) * [[Wesel (stêd)|Wesel]], foarstendom Kleef * [[Sâltbommel]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Verenigde Provinciën]] (Nederlân) === Isel- en Suderseegebiet === * [[Arnhim]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Feriene Provinsjen (Nederlân)]] * [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Dimter]], [[Oerisel]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Doesburch]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Elburch (plak)|Elburch]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Harderwyk]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Harns (stêd)|Harns]], [[Fryslân]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Hasselt (Oerisel)|Hasselt]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Hattem]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Hylpen]], [[Fryslân]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Kampen]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Oldenzaal]], Oerisel - [[Twinte]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Ommen (stêd)|Ommen]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Starum]], Fryslân, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Sutfen (stêd)|Sutfen]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) * [[Swol]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân) === Tusken de Ryn en Weser ([[Westfalen (streek)|Westfaalse]] stêden) === * Haadstêd fan it tredde kertier, foarstêd: [[Dortmund]], [[frije Ryksstêd]] * Foarstêd: [[Múnster]], bisdom Münster * Foarstêd: [[Osnabrück]], Bisdom Osnabrück; ien fan de lêste Hânzestêden 1669 * Foarstêd: [[Soest (Dútslân)|Soest]], hartochdom Westfalen, letter selsstannich gebiet ûnder Kleefske landhearen * [[Ahlen]], Bisdom Münster * [[Allendorf (Sundern)]], greefskip Mark * [[Altena (Westfalen)|Altena]], greefskip Mark * [[Arnsberg]], [[Hartochdom Westfalen]] (oan [[Keur-Keulen]]) * [[Attendorn]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Balve]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Beckum (Dútslân)|Beckum]], bisdom Münster * [[Belecke]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Bielefeld]], greefskip Ravensberg * [[Billerbeck]], bisdom Münster * [[Hattingen-Blankenstein|Blankenstein]], greefskip Mark * [[Bocholt (Dútslân)|Bocholt]], bisdom Münster * [[Bochum]], greefskip Mark * [[Bodenfeld]], * [[Bödefeld]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Borgentreich]], * [[Borken (stêd)|Borken]], bisdom Münster * [[Brakel (Dútslân)|Brakel]], bisdom Paderborn * [[Breckerfeld]], greefskip Mark * [[Brilon]], Hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Coesfeld (stad)|Coesfeld]], bisdom Münster * [[Dorsten]], Vest Recklinghausen (oan Keur-Keulen) * [[Drolshagen]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Dülmen]], bisdom Münster * [[Essen (Noard-Rynlân-Westfalen)|Essen]], abdij Essen * [[Eversberg]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Freienohl]], hartochdom Westfalen (Keur-Keulen) * [[Fürstenau (Dútslân)|Fürstenau]], * [[Geseke]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Grevenstein]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Hachen]], * [[Hagen]], greefskip Mark * [[Haltern am See|Haltern]], bisdom Münster * [[Hamm (Noard-Rynlân-Westfalen)|Hamm]], greefskip Mark * [[Haselünne]], bisdom Münster * [[Hattingen]], greefskip Mark * [[Herford (stad)|Herford]], abdij Herford * [[Warstein|Hirschberg]] yn [[Sauerland]], Hartochdom Westfalen (oan Kurköln) * [[Dortmund-Hörde|Hörde]], greefskip Mark * [[Neheim-Hüsten|Hüsten]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Bad Iburg|Iburg]], bisdom Osnabrück * [[Iserlohn]], greefskip Mark * [[Kallenhardt]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Kamen]], greefskip Mark * [[Korbach]], foarstendom Waldeck * [[Langscheid (Sundern)]], * [[Lemgo]], greefskip Lippe * [[Lennep]], greefskip Berg * [[Lippstadt]], freiherrschaft Lippe letter Greefskip Lippe * [[Lüdenscheid]], greefskip Mark * [[Lünen]], greefskip Mark * [[Medebach]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Melle (Dútslân)|Melle]], bisdom Osnabrück * [[Menden (Sauerland)]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Meppen (Nedersaksen)|Meppen]], bisdom Münster * [[Minden]], bisdom Minden * [[Neuenrade]], greefskip Mark * Neustadt, * [[Nieheim]], * [[Olpe (stad)|Olpe]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Paderborn (stad)|Paderborn]], bisdom Paderborn * [[Peckelsheim]], * [[Plettenberg]], greefskip Mark * [[Quakenbrück]], abdij Osnabrück * [[Ratingen]], foarstendom Berg * [[Recklinghausen]], Vest Recklinghausen (oan Keur-Keulen) * [[Rheine]], bisdom Münster * [[Rinteln]], greefskip Schaumburg * [[Rüthen]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Schmallenberg]], hartochdom Westfalen (aan Keur-Keulen) * [[Schüttorf]], [[greefskip Bentheim]] * [[Schwerte]], [[greefskip Mark]] * [[Solingen]], [[greefskip Berg]] * [[Sundern (Sauerlân)]], * [[Telgte]], bisdom Münster * [[Unna (stad)|Unna]], greefskip Mark * [[Vörden (Marienmünster)]] * [[Vreden]], bisdom Münster * [[Warburg]], bisdom Paderborn * [[Warendorf (stêd)|Warendorf]], bisdom Münster * [[Warstein]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Wattenscheid]], greefskip Mark * [[Werl]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen) * [[Werne]], bisdom Münster * [[Schwerte-Westhofen|Westhofen]], greefskip Mark * [[Wetter (Ruhr)]], greefskip Mark * [[Wiedenbrück]], abdij Osnabrück * [[Wipperfürth]], greefskip Berg === Brandenburg === * [[Berlyn]]-[[Cölln]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch * [[Brandenburg (Havel)|Brandenburg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch * [[Frankfurt (Oder)]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch * [[Havelberg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch * [[Kyritz]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch * [[Perleberg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch * [[Pritzwalk]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch === Midden Dútslân (tusken [[Oberweser]] en [[Saale]]) === * [[Duderstadt]], aartsbisdom Mainz * [[Erfurt]], bisdom Erfurt * [[Göttingen (stêd)|Göttingen]], foarstendom Göttingen * [[Halle (Saale)|Halle]], aartsbisdom Maagdenburg * [[Merseburg]], bisdom Merseburg, letter hartochdom Sachsen-Merseburg * [[Mühlhausen/Thüringen|Mühlhausen]], frije Ryksstêd * [[Naumburg (Saale)]], Bisdom Naumburg-Zeits, letter hartochdom Sachsen-Zeitz * [[Nordhausen (stêd)|Nordhausen]], frije Ryksstêd * [[Northeim (stêd)|Northeim]], foarstendom Braunschweig * [[Osterode oan de Harz (stêd)|Osterode am Harz]], foarstendom Braunschweig * [[Uslar]], foarstendom Braunschweig === Tusken de Weser en [[Elbe]] ([[Saksen (folk)|Saksyske]] stêden) === * Foarstêd: [[Breunswyk]], foarstendom Braunschweig; ien fan de lêste Hânzestêden 1669 * Foarstêd: [[Magdeburg (stêd)|Magdeburg]], aartsbisdom Maagdenburg * [[Alfeld (Leine)|Alfeld]], bisdom Hildesheim * [[Aschersleben]], aartsbisdom Magdeburg * [[Bockenem]], bisdom Hildesheim * [[Einbeck]], foarstendom Grubenhagen * [[Gardelegen]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg * [[Goslar (stêd)|Goslar]], frije Rijksstad * [[Gronau (Leine)|Gronau]], bisdom Hildesheim * [[Halberstadt (stêd)|Halberstadt]], bisdom Halberstadt, letter Keurfoarstendom Brandenburg * [[Hameln]], foarstendom Calenberg * [[Hannover (stêd)|Hannover]], foarstendom Calenberg * [[Helmstedt (stêd)|Helmstedt]], foarstendom Braunschweig * [[Hildesheim (stêd)|Hildesheim]], bisdom Hildesheim; ien fan de lêste Hânzestêden 1669 * [[Luneburch (stêd)|Luneburch]], hartochdom Braunschweig-Lüneburg * [[Osterburg (Altmark)|Osterburg]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg * [[Quedlinburg (stêd)|Quedlinburg]], Reichsstift Quedlinburg, letter Vorstendom Brandenburg * [[Salzwedel]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg * [[Seehausen (Altmark)|Seehausen]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg * [[Stendal (stêd)|Stendal]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg * [[Tangermünde]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg * [[Uelzen (stêd)|Uelzen]], foarstendom Braunschweig-Lüneburg * [[Werben (Elbe)|Werben]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg === Hânzekantoaren === [[Ofbyld:Hansehausantwerpen.jpg|thumb|''It [[Eastershûs]] yn Antwerpen.]] In [[Hânzekantoar]] wie yn de [[Midsiuwen]] in fêstiging fan Hânzekeaplju yn it bûtenlân. Der wienen yn totaal fjouwer Hânzekantoaren, it [[Hânzekantoar fan Brugge]] (letter ferpleatst nei Antwerpen om de fersâning fan de [[Swin (seeearm)|Swin]]), [[Bryggen|Tyskebrygge]] yn [[Bergen (Noarwegen)|Bergen]], [[Peterhof (Novgorod)|Peterhof]] yn [[Veliki Novgorod|Novgorod]] en [[Stalhof]] yn [[Londen]]. Tyskebrygge is it ienige Hânzekantoar dat bewarre bleaun is. De [[Novgoroder Schra]] is de ienige folslein bewarre samling bepalingen oer de ynterne regleminten fan de fjouwer Hânzekantoaren. {{Panorama|Brygge Norway 2005-08-18.jpg|1000px|''Panorama fan de [[Bryggen|Tyskebrygge]], de "Dútske kade", yn [[Bergen (Noarwegen)|Bergen]].}} == Wichtige dependances en hannelsposten fan de Hânze == * [[Aberdeen]], keninkryk [[Skotlân]] * [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], [[hartochdom Brabân]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]]. * [[Bordeaux (stêd)|Bordeaux]], keninkryk [[Frankryk]] * [[Berwick-upon-Tweed (plak)|Berwick-upon-Tweed]], keninkryk [[Skotlân]], letter keninkryk [[Ingelân]] * [[Boston]], Lincolnshire, keninkryk [[Ingelân]] * [[Bourgneuf (Charente-Maritime)|Bourgneuf]], Poitou, keninkryk [[Frankryk]] * [[Bristol (stêd)|Bristol]], keninkryk [[Ingelân]] * [[Oslo|Christiana]], Noarwegen, keninkryk [[Denemark-Noarwegen]] * [[Damme (Belgje)|Damme]], greefskip [[Flaanderen]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]] * [[Duinkerke]], greefskip [[Flaanderen]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]], no [[Frankryk]] * [[Edinburgh]], keninkryk [[Skotlân]] * [[Elbogen]] ([[Malmö]]), Schonen, earst ûnderdiel fan it keninkryk [[Denemark-Noarwegen]], nei 1658 [[Sweden]] * [[Great Yarmouth (plak)|Great Yarmouth]], keninkryk [[Ingelân]] * [[Hafnarfjördhur]], [[Yslân]], keninkryk [[Denemark-Noarwegen]] * [[Helsingborg (stêd)|Helsingborg]], Schonen, earst ûnderdiel fan it keninkryk [[Denemark-Noarwegen]], nei 1658 [[Sweden]] * [[Kingston upon Hull|Hull]], keninkryk [[Ingelân]] * [[Ipswich (Ingelân)|Ipswich]], keninkryk [[Ingelân]] * [[Kalmar]], keninkryk [[Sweden]] * [[Kaunas]], [[Gruthartochdom Litouwen]], letter [[Poalen-Litouwen]] * [[King's Lynn]], keninkryk [[Ingelân]] * [[Kopenhagen]], keninkryk [[Denemark-Noarwegen]] * [[La Rochelle (Charente-Maritime)|La Rochelle]], Poitou, keninkryk [[Frankryk]] * [[Lissabon]], keninkryk [[Portegal]] * [[Lödöse]] ([[Goateboarch]]), keninkryk [[Sweden]] * [[Nantes]], Loiredal, keninkryk [[Frankryk]] * [[Narwa]] (Narva), Estlân (keninkryk Denemark), letter Ordenssteat, letter keninkryk Sweden * [[Newcastle-upon-Tyne]], keninkryk [[Ingelân]] * [[Norwich]], keninkryk [[Ingelân]] * [[Nyköping]], keninkryk [[Sweden]] * [[Pleskau]] (Pskov), earst ûnôfhinklik prinsdom Pskov, nei 1510 ûnderdiel fan it [[Grutfoarstendom Moskou]] * [[Polozsk]], Earst ûnderdiel fan it [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei ûnderdiel fan [[Poalen-Litouwen]], no [[Wyt-Ruslân]] * [[Ribe (stêd)|Ripen]] (Ribe), Koninkrijk [[Denemarken-Noorwegen]] * [[Smolensk]], earst ûnderdiel fan it [[Gruthartochdom Litouwen]], sûnt 1514 ûnderdiel fan it [[Grutfoarstendom Moskou]], sûnt 1611 [[Poalen-Litouwen]], no [[Ruslân]] * [[Tønsberg]], Noarwegen, keninkryk [[Denemark-Noarwegen]] * [[Turku]], Keninkryk [[Sweden]], no [[Finlân]] * [[Feneetsje (stêd)|Feneetsje]], [[Republyk Feneetsje]], no [[Itaalje]] * [[Vilnjûs|Wilna]], [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei [[Poalen-Litouwen]] * [[Vitebsk]], [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei [[Poalen-Litouwen]], no [[Wyt-Ruslân]] * [[York (Ingelân)|York]], keninkryk [[Ingelân]] == Sjoch ek == *[[Hânzedagen]] *[[Hânzeflaggen]] == Keppeling om utens == * [https://www.hanzesteden.info/ Hânzestêden oan de Isel] * [https://www.hanse.org/ De Hanze yn de tsjintwurdige tiid] [[Kategory:Hânze| ]] gfqbywx78wv919t7p1nqnjxh2ypakfz 0 52514 1232246 1231917 2026-06-16T08:51:52Z RomkeHoekstra 10582 + lokaasjekaart. 1232246 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Achtrup / Åktoorp | ôfbylding = Achtrup in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | flagge = | wapen = DEU Achtrup COA.svg | ynwennertal = 1.532 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 29,90 km² | befolkingstichtens = 51 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 11 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Südtondern | boargemaster = | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = 3 ''[[Ortsteil]]e'' | stifting = 1398 <small>(foar it earst neamd)</small> | postkoade = 25917 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.achtrup.de/ www.achtrup.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 46 | lat_sec = 55 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 58 | lon_sec = 41 | lon_dir = E }} '''Achtrup''' ([[Noardfrysk]]: ''Åktoorp''; [[Deensk]]: ''Agtrup'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. Achtrup wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Südtondern en hat 1532 ynwenners (2025). == Bestjoer == [[Ofbyld:Karlumer Straße 8, Achtrup.jpg|thumb|left|Doarpsbyld.]] De hjoeddeiske gemeente Achtrup ûntstie yn 1968 troch in fúzje fan 'e eardere selsstannige gemeenten Achtrup, Büllsbüll en Lütjenhorn. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Achtrup}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1968]] igvh8q7elwjaz67ptehkmfnmo6qma5u 0 52515 1232245 1231920 2026-06-16T08:45:33Z RomkeHoekstra 10582 + lokaasjekaart. 1232245 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Ahrenshöft / Oornshaud | ôfbylding = Ahrenshoeft in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De gem. Ahrenshöft (read) yn Noard-Fryslân. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 566 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 8,79 km² | befolkingstichtens = 64 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 7 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Mittleres Nordfriesland | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = | stifting = 1352 <small>(foar it earst neamd)</small> | postkoade = 25853 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.ahrenshoeft.de/ www.ahrenshoeft.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 31 | lat_sec = 44 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 5 | lon_sec = 20 | lon_dir = E }} '''Ahrenshöft''' ([[Noardfrysk]]: ''Oornshaud'', [[Deensk]]: Arnshøft, Arenshøft, Arenshoved, ''of'' Arenshøvt) is in plak yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket gear mei oare gemeenten yn it [[amt]] Mittleres Nordfriesland en hat 566 ynwenners (2025). {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ahrenshöft}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] 9adhpe4ans85g2as6nfdw2amousj22a 0 52517 1232244 1231375 2026-06-16T08:40:34Z RomkeHoekstra 10582 + lokaasjekaart. 1232244 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Ahrenviöl | ôfbylding = Ahrenvioel in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gem. Ahrenviöl (read) yn Noard-Fryslân. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 518 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 10,11 km² | befolkingstichtens = 51 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 24 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = | stifting = 1352 <small>(foar it earst neamd)</small> | postkoade = 25885 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.ahrenvioel.de/ www.ahrenvioel.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 32 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 12 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Ahrenviöl''' is in plak yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]], en makket diel út fan 'e [[lânkring]] [[Noard-Fryslân]]. Ahrenviöl telt 518 ynwenners (2025). Oant de Dútsk-Deenske Kriich yn 1864 hearde it doarp ta de parochy Schwesing (Deensk: ''Svesing Sogn'') yn it [[Hartochdom Sleeswyk]], dat diel útmakke fan 'e [[Denemark|Deenske ienheidssteat]]. Nei de anneksaasje fan Sleeswyk en Holstein troch [[Keninkryk Prusen|Prusen]] waard út it gebiet fan 'e parochy Schwesing in saneamde ''Kirchspielslandgemeinde'' (parochy-plattelânsgemeente) foarme. Dy omfette njonken Ahrenviöl ek de fiif doarpen Hochviöl, Immenstedt, Schwesing, Wester-Ohrstedt en Oster-Ohrstedt. Dat bleau sa oant 1934, doe't dy bestjoerlike ienheid opheft waard en Ahrenviöl in selsstannige gemeente waard. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ahrenviöl}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{Koördinaten|54_32_0_N_10_09_12_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 32' NB, 009° 12' EL}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] jt4uzzdtlnb847k722djoe93ruxpay7 0 52518 1232242 1231921 2026-06-16T08:36:06Z RomkeHoekstra 10582 + Lokaasjekaart. 1232242 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Alkersum / Aalkersem | ôfbylding = Alkersum in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Alkersum (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 407 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 9,07 km² | befolkingstichtens = 45 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 6 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3 = Föhr-Amrum | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = | stifting = | postkoade = 25938 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [http://www.alkersum.de/ www.alkersum.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 42 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 30 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Alkersum''' ([[Noardfrysk]]: ''Aalkersem''; [[Deensk]]: ''Alkersum'') is in plak en gemeente op 'e eastlike helte fan it [[waadeilân]] [[Feer]]. Bestjoerlik leit de gemeente yn 'e [[Landkreis|Kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente makket diel út fan it [[amt]] Föhr-Amrum. Oars as op 'e westlike helte fan Feer, dêr't foar in part noch [[Noardfrysk]] praat wurdt, is de omgongstaal in [[Nedersaksysk|Nedersaksysk dialekt]]. == Skiednis == Nei't Feer yn 1864 ûnder [[Keninkryk Prusen|Prusysk]] bestjoer kaam en yn 1867 ûnderdiel waard fan 'e Prusyske provinsje Sleeswyk-Holstein, hearde Alkersum ta de Kirchspielslandgemeinde St. Laurentii. By de bestjoerlike herfoarming fan 1 april 1934 waard Alkersum in selsstannige gemeente. == Kultuer == Yn augustus 2009 waard yn Alkersum it ''[[Museum Kunst der Westküste]]'' (Keunstmuseum fan 'e Westkusten) iepene. It stiet op it plak fan 'e âlde útbaterij fan Gretjen Hayen, dêr't de Dútske skilder [[Otto Heinrich Engel]] om 1900 hinne faak wie. It museum toant keunstwurken mei as tema de [[Noardsee]] en de Noardseekust. Der is wurk fan [[Edvard Munch]], [[Emil Nolde]], [[Max Liebermann]] en oaren te sjen.<ref>[http://www.shz.de/schleswig-holstein/artikeldetail/article/111/eine-kunstsammlung-fuer-die-insel.html|title= ''Eine Kunstsammlung für die Insel'' troch Mira Nagar. 31 augustus 2008, Schleswig-Holsteinischer Zeitungsverlag]</ref> It Haus Olesen waard yn 1617 boud en is it âldste noch bewarre hûs fan it hiele eilân Feer. It stie oarspronklik yn Alkersum, mar waard yn 1927 oerbrocht nei it [[Friesenmuseum]] yn [[Wyk auf Föhr]] om it te behâlden. <Gallery> Pincerno - Alkersum 1.JPG|Park, op de eftergrûn it ''Museum Kunst der Westküste'' BX Alkersum-Hauptstrasse 05.jpg|''Museum Kunst der Westküste'' Alkersum-12.jpg|Greiden by Alkersum </Gallery> == Keppeling om utens == * [http://www.mkdw.de/ ''Museum Kunst der Westküste''] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Alkersum}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] 2h429wf4kwjjrqob3s9vuwhgv4c5b19 0 52519 1232241 1231922 2026-06-16T08:33:31Z RomkeHoekstra 10582 + lokaasjekaart. 1232241 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Almdorf / Aalmtoorp | ôfbylding = Almdorf in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Almdorf (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 556 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 5,70 km² | befolkingstichtens = 98 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 5 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3 = Mittleres Nordfriesland | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = | stifting = 1352 <small>(foar it earst neamd)</small> | postkoade = 25821 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [http://almdorf.de/ almdorf.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 35 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 1 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Almdorf''' ([[Noardfrysk]]: ''Aalmtoorp''; [[Deensk]]: ''Almtorp'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Mittleres Nordfriesland en hat 556 ynwenners (2025). [[Ofbyld:Schmiede Almdorf.JPG|thumb|left|Alde smidterij.]] Neffens in teory soe de plaknamme fan it [[Aldgermaansk]]e ''Allmende'' ([[miente]]) ôflaat wêze en dus mienskiplik lân betsjutte. In oare teory wol ha dat de namme út it [[Alddeensk]]e ''Almthorp'' komt en dan olmedoarp betsjut (de olm is in âlde namme foar in iperenbeam). Op 1 desimber 1934 waard Almdorf in selsstannige gemeente. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Almdorf}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestsjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] 6q9nok4vqfwcoo4vxa7ahc5s50kdqyj 0 52520 1232240 1231923 2026-06-16T08:30:08Z RomkeHoekstra 10582 + lokaasjekaart. 1232240 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Arlewatt / Alwat | ôfbylding = Arlewatt in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Arlewatt (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = DEU Arlewatt COA.svg | ynwennertal = 342 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 5,57 km² | befolkingstichtens = 62 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 11 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 2 = Nordsee-Treene | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = | stifting = 1352 <small>(foar it earst neamd)</small> | postkoade = 25860 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://www.amt-nordsee-treene.de/Gemeinden-Stadt/A-K/Arlewatt/ www.amt-nordsee-treene.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 4 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Arlewatt''' ([[Noardfrysk]]: ''Alwat'', [[Deensk]]: ''Arlevad'' ) is in doarp en gemeente yn 'e [[Kreis]] [[Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. Arlewat makket diel út fan it [[amt]] Nordsee-Treene en hat 342 ynwenners (2025). == Skiednis == It plak waard yn 1466 foar it earst skriftlik dokumintearre en de namme ferwiist nei in [[furde]] (watt → waad) yn 'e [[Arlau]]. Oannommen wurdt dat de namme ûntstie om't yn âlde tiden hjir de Arlau tichteby in [[geast]] fanwegen de lege wetterstân trochwâde wurde koe. [[Ofbyld:Arlewatt 01.jpg|thumb|left|Kastiel fan Arlewatt.]] Yn 'e twadde helte fan 'e 16e iuw waard it kastiel fan Arlewatt boud. Fan it kastiel is hjoed-de-dei allinnich noch in pleats oerbleaun. Arlewatt waard op 1 april 1934 in selsstannige plattelânsgemeente. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Arlewatt}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] tf0kcmg0799ekcjb7i9umq2no3g0ll2 0 52732 1232164 1232132 2026-06-15T14:56:23Z Drewes 2754 /* Monuminten */ taal 1232164 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Risum-Lindholm / Risum-Lonham | ôfbylding = Risum-Lindholm in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De gemeente Risum-Lindholm (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = Flagge Risum-Lindholm.png | wapen = DEU Risum-Lindholm COA.svg | ynwennertal = 3.914 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 36,03 km² | befolkingstichtens = 109 ynw./km² | hichte = 2 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Südtondern | postkoade = 25920 | webside = [https://risum-lindholm.info/ www.risum-lindholm.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 44 | lat_sec = 42 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 52 | lon_sec = 38 | lon_dir = E }} '''Risum-Lindholm''' (''[[Noardfrysk]]: Risum-Lonham'') is in gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Súdtondern en hat 3.914 ynwenners (2024). Yn it plak Risum wurdt noch troch in diel fan 'e befolking it Mooringer dialekt fan it [[Noardfrysk]] (''Frasch'') praat. Op 'e legere skoallen wurdt it ''Frasch'' en ek op 'e Deenske ''Risum Skole'' wurdt it Noardfrysk ûnderwiisd. De strjitnammen yn nijbougebieten binne allegear Frysktalich. == Skiednis == Risum wurdt tegearre mei Lindholm yn it [[Grûnboek fan Waldemar]] neamd as in ûnderdiel fan 'e gritenij Böking. De twa plakken lizze, krekt as [[Niebüll|Niebüll en Deezbüll]], op in [[sandr]], in waaiereftige ôfsetting fan pún of sân dy't foar de iiskap yn 'e iistiid foarme waard. Dy ôfsetting lei as in eilân heech boppe de omlizzende polders en waard doe't it heechfeen yn 'e midsiuwen noch bestie ''Risummoor'' (Risumfean) neamd. Nei't de see by de [[Earste Grutte Mandrenke]] yn 1362 it omlizzende lân ûnder wetter sette, waarden de bedrige dielen bedike. Dat gebiet waard letter de ''Risummoorer Kornkoog'' (Risumfeanster Nôtpolder) neamd. Yn 1580 waard de midsiuwske dyk fersterke. Troch de oanlis fan in daam nei [[Stedesand]] ûntstie yn 'e 15e iuw de ''Große Kohldammer-Koog'' (Grutte Kohldammerpolder) en yn 1544 de ''Kleine Kohldammer-Koog''. Dy dyk briek by de [[Twadde Grutte Mandrenke]], wat 402 minsken it libben koste. It gat waard pas wer sletten doe't yn 1641 de ''Maasbüller Herrenkoog'' oanlein waard. De hjoeddeiske gemeente ûntstie yn 1969 troch de eardere selsstannige tsjerkedoarpen Risum en Lindholm gear te foegjen. == Monuminten == Sawol de Sint-Sebastiaantsjerke fan Risum as de Sint-Michaeltsjerke fan Lindholm tankje harren hjoeddeiske oansjen oan 'e 18e iuw. Beide tsjerken geane lykwols op 'e 13e iuw werom. Se ha allebeide in frijsteande klokkestoel en in foar in part midsiuwske ynrjochting. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Risum-Lonham}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1969]] mcqylt7x3i0dk4t4b6dbrmnem3nx6mc 0 52734 1232159 1232136 2026-06-15T14:50:45Z Drewes 2754 /* Doarpen en terpen */ [[]] 1232159 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Rodenäs / Runees | ôfbylding = Risum-Lindholm in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De lokaasje fan 'e gemeente (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = DEU Rodenäs COA.svg | ynwennertal = 397 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 19,84 km² | befolkingstichtens = 20 ynw./km² | hichte = 2 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Südtondern | postkoade = 25924 | webside = [https://www.rodenaes.de/ www.rodenaes.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 53 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 41 | lon_sec = 57 | lon_dir = E }} '''Rodenäs''' ([[Noardfrysk]]: ''Runees'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Südtondern en hat 397 ynwenners (2024). == Skiednis == Rodenäs wurdt yn it jier 1463 as Rodenesse en yn 1509 as Rodenese neamd; de algemiene útlis fan 'e namme is "by de reade lântonge". == Doarpen en terpen == [[Ofbyld:Kirche Rodenäs, 2021.jpg|thumb|left|Sint-Dionysiustsjerke.]] De Sint-Dionysiustsjerke foarmet it geografyske middelpunt fan 'e gemeente, mar it doarp hat gjin sletten kearn; de huzen en pleatsen lizze rûnom yn 'e polder op [[terpen]] ferspraat. By in folkstelling yn it jier 1803 waarden de ferskillende doarpsdielen noch as "doarpen" oantsjut. Hjoed-de-dei binne dy âlde plaknammen libben bleaun as adressen yn Rodenäs. De ferskate doarpsdielen binne: Oldorf, Markhäuser, Kixbüll, Onkelsgabe, Paysmark, Neudorf, Tevelum, Sibbershusum, Westerdeich, Rickelsbüll, Krummhusum, Norddeich, Dreisprung, Damm, Burg, Hörn, Schneedeich, Ophusum en Mettenwarf. Yn âlde tiden, doe't de diken noch net oanlein of noch net feilich genôch wiene, wennen de minsken op terpen. Dat wiene gjin grutte terpen, mar lytse terpen mei ien of mear hûzen. Gruttere terpen yn 'e gemeente binne Krummhusum, Tevelum en de lange terp fan Oldorf mei de pastorij en oare hûzen. Yn Rodenäs binne lykwols ek terpen ôfgroeven. == Bysûnderheden == Rodenäs leit oan 'e Deensk-Dútske grins. Yn 'e gemeente leit it meast noardlike punt fan it Dútske fêstelân. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Rodenäs}} }} {{DEFAULTSORT:Rodenas}} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] an7n7zovlmyitoc46zwc5yczhj0zsxd 0 52736 1232158 1232137 2026-06-15T14:41:39Z Drewes 2754 st. 1232158 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sankt Peter-Ording / Sankt Peter-Urdem | ôfbylding = Sankt Peter-Ording in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Sankt Peter-Ording (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = DEU Sankt Peter-Ording COA.svg | ynwennertal = 3.724 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 28,35 km² | befolkingstichtens = 131 ynw./km² | hichte = 3 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Eiderstedt | gemeente-yndieling = | stifting = 1967 <small>(fusy)</small> | postkoade = 25826 | webside = [https://www.st-peter-ording.de/ www.st-peter-ording.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 18 | lat_sec = 12 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 38 | lon_sec = 35 | lon_dir = E }} '''Sankt Peter-Ording''' ([[Noardfrysk]]: ''Sankt Peter-Urdem'') is in gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Sankt Peter-Ording hat 3.724 ynwenners (2024). De gemeente bestiet út fjouwer [[ortsteil]]e: Böhl, Bad, Dorf en Ording. == Skiednis == [[Ofbyld:Kirche St.Peter SPO 2025 E.jpg|thumb|left|Sint-Pitertsjerke.]] Sankt Peter-Ording bestiet út ferskillende eardere doarpen. De namme fan it doarp St. Peter komt foar it earst foar yn in oarkonde út 1373. Foar dy tiid hiet it plak Ulstrup. De namme fan de Sint-Pitertsjerke (''Sankt Peter'') waard letter as plaknamme brûkt, om't Ulstrup troch fersânjen hiel wat lân ferlern hie. It is wis dat Friezen en [[Wytsingen]] harren yn it gebiet nei wenjen setten. Süderhöft/Böhl joech syn selsstannigens op nei de stoarmfloed fan 1553 en waard mei Sankt Peter feriene. It hjoeddeiske [[Ortsteil]] Ording wurdt yn in striidskrift yn 1445 as ''Urden'' neamd. Ording en Sankt Peter ferienen harren tsjerklik al yn 1863, wylst de gemeentlike gearfoeging ta Sankt Peter-Ording pas op 1 jannewaris 1967 syn beslach krige. Op 26 april 1970 waard de gemeente ûnderdiel fan 'e nije kreis Noard-Fryslân. Oant dy tiid hie de gemeente by de doetiidske kreis Eiderstedt heard. == Toerisme == Sankt Peter-Ording hat in strân dat wol tolve kilometer lang en op guon plakken oant twa kilometer breed is. Dat is gjin gewoan strân, mar in hiele grutte sânplaat dy't tsjin de kust oan groeid is. By de stedsdielen Bad en Ording kin der simmerdeis sels mei de auto op 'e strânplaat parkeard wurde. [[Ofbyld:Pfahlbauten St. Peter-Ording am Strand.jpg|thumb|left|Pealwente.]] Om't it strân sa flak is en it wetter by floed hiel fier opkomt, steane der al mear as hûndert jier hûzen op houten pealen fan wol sân meter heech. Sankt Peter-Ording is it iennige baaiplak yn Dútslân dat de offisjele titel "Nordseeheilbad mit Schwefelquelle" drage mei. Yn 1953 waard der by it boarjen op in djipte fan 600 meter in medisinale swevelboarne fûn. Dêrtroch is it plak sûnt de jierren 1950 populêr as kueroarde foar minsken mei luchtwegen- of hûdproblemen. Troch de ûnbidige romte en de hurde wyn op 'e westpunt is it strân de widze fan it Jeropeeske strânsilen (Strandsegeln). Sûnt de jierren 1960 binne hjir ek grutte wrâld- en Jeropeeske kampioenskippen organisearre. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sankt Peter-Ording}} }} {{DEFAULTSORT:Sankt Peter Ording}} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1967]] 6p5e1tcu6tkya4rctwc81xis5msulm0 0 52750 1232157 1232143 2026-06-15T14:38:32Z Drewes 2754 /* Bauernglocke */ sta. 1232157 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Seeth / Seet | ôfbylding = Seeth in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan 'e gemeente Seeth (read) yn Noard-Fryslân. | flagge = | wapen = DEU Seeth COA.svg | ynwennertal = 2.037 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 13,58 km² | befolkingstichtens = 57 ynw./km² | hichte = 5 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3 = Nordsee-Treene | postkoade = 25878 | webside = [https://seeth.de/ seeth.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 22 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 10 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Seeth''' (''[[Noardfrysk]]: Seet''; [[Deensk]]: Sæd) is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket gear mei oare gemeenten yn it [[amt]] Nordsee-Treene en hat 2.037 ynwenners (2024). Seeth waard foar it earst neamd yn 1260; de namme fan de gemeente besjut 'delsetting' of 'wenplak'. == Skiednis == Seeth leit yn 'e histoaryske regio Stapelholm. Yn 'e midsiuwen hie dy krite in soad te krijen mei swiere oerstreamings, benammen nei it jier 1338. Hjirby binne twa hiele parochys yn 'e legere gebieten ferlern gien: Sankt-Johannes (besuden [[Schwabstedt]]) en Dornebüll (súdeastlik fan [[Süderhöft]]). De ynwenners dy't de oerstreamings oerlibben, flechten nei de heger lizzende en feilige sângrûn (de [[Geast (sân)|geast]]). Op dy hegere grûn stiften de flechtlingen nije delsettings; Seeth is ien fan 'e twa doarpen dy't sa ûntstien binne. == Bauernglocke == [[Ofbyld:Bauernglocke Seeth.jpg|thumb|left|Boereklok fan Seeth.]] Boereklokken binne klokken yn 'e histoaryske krite Stapelholm brûkt waarden om minsken te warskôgjen by gefaar. Se binne yn 'e krite noch jimmeroan in typysk doarpssymboal. Oars as de measte âlde klokken hingje boereklokken net yn in tsjerketoer, mar yn in houten frame. De oarspronklike boereklok fan Seeth stamt út it jier 1687, de âldste klok fan it gebiet. De klok waard yn 1935 en 2008 ferfongen. By de lêste ferfanging ferhûze de klok nei it hjoeddeiske plak by it doarpshûs. == Berne yn Seeth == * [[Hans Ludwig Sierks]] (1877-1945), sivyl yngenieur en fersetstrider tsjin it [[nasjonaalsosjalisme]]. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Seeth}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] al3ybbm64tfgnptoslf63lugknm9gv1 0 52756 1232146 1232144 2026-06-15T12:15:50Z RomkeHoekstra 10582 1232146 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sollwitt / Salwit | ôfbylding = Sollwitt in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan 'e gemeente Sollwitt (read) yn Noard-Fryslân. | flagge = Flagge Sollwitt.png | wapen = DEU Sollwitt COA.svg | ynwennertal = 294 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 10,95 km² | befolkingstichtens = 27 ynw./km² | hichte = 23 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Viöl | postkoade = 25884 | webside = [https://www.amt-vioel.de/ www.amt-vioel.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 35 | lat_sec = 41 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 13 | lon_sec = 39 | lon_dir = E }} '''Sollwitt''' ([[Noardfrysk]]: ''Salwit'', [[Deensk]]: ''Solved'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket gear mei oare gemeenten yn it [[amt]] Viöl en hat 294 ynwenners (2024). == Geografy == It doarpsgebiet fan Sollwitt leit yn it natuergebiet fan 'e Bredstedt-Husumer Geast, noardeastlik fan it haadplak Viöl. Oan 'e eastlike gemeentegrins mei Süderhackstedt ûntspringt de Arlau by it saneamde ''Herrenmoor''. It wetter fan 'e Jörlau streamt tusken it haadplak en it doarp Pobüll eastoan nei de Jerrisbek (in sydrivierke fan 'e Treene). Oan dat beekje lizze it Pobüller Moor en it Nordermoor. == Namme == De plaknamme giet werom op it Deenske wurd foar bosk (Alddeensk: ''with'', Nijdeensk: ''ved'', yn it Nederdútsk oernommen as ''-witt'') en it wurd ''sol'' yn 'e betsjutting fan "sompich plak" of "sompe". Dat lêste namme-elemint tsjut mooglik op 'e namme fan in hiele krite, om't ek Sollbrück en Sollerup net fier faninoar ôf lizze. Der wurdt ek tochte dat ''Sola'' in âlde namme foar de rivier de Treene west hat. Op 1 april 1934 waard de kerspellânsgemeente Viöl opheft. In grut oantal fan 'e buorskippen en doarpsmienskippen waarden doe selsstannige gemeenten, en dat gou ek foar Sollwitt. In pear moanne letter, op 1 desimber 1934, waard Sollwitt mei de buorgemeente Pobüll gearfoege ta de nije, gruttere gemeente Sollwitt. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sollwitt}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] nivik9w0fvwpb6lggtu7fxxuoxoudjr 1232147 1232146 2026-06-15T12:16:23Z RomkeHoekstra 10582 1232147 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sollwitt / Salwit | ôfbylding = Sollwitt in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan 'e gemeente Sollwitt (read) yn Noard-Fryslân. | flagge = Flagge Sollwitt.png | wapen = DEU Sollwitt COA.svg | ynwennertal = 294 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 10,95 km² | befolkingstichtens = 27 ynw./km² | hichte = 23 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Viöl | postkoade = 25884 | webside = [https://www.amt-vioel.de/ www.amt-vioel.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 35 | lat_sec = 41 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 13 | lon_sec = 39 | lon_dir = E }} '''Sollwitt''' ([[Noardfrysk]]: ''Salwit'', [[Deensk]]: ''Solved'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket gear mei oare gemeenten yn it [[amt]] Viöl en hat 294 ynwenners (2024). == Geografy == It doarpsgebiet fan Sollwitt leit yn it natuergebiet fan 'e Bredstedt-Husumer Geast, noardeastlik fan it haadplak Viöl. Oan 'e eastlike gemeentegrins mei Süderhackstedt ûntspringt de Arlau by it saneamde ''Herrenmoor''. It wetter fan 'e Jörlau streamt tusken it haadplak en it doarp Pobüll eastoan nei de Jerrisbek (in sydrivierke fan 'e Treene). Oan dat beekje lizze it Pobüller Moor en it Nordermoor. == Skiednis == Op 1 april 1934 waard de kerspellânsgemeente Viöl opheft. In grut oantal fan 'e buorskippen en doarpsmienskippen waarden doe selsstannige gemeenten, en dat gou ek foar Sollwitt. In pear moanne letter, op 1 desimber 1934, waard Sollwitt mei de buorgemeente Pobüll gearfoege ta de nije, gruttere gemeente Sollwitt. == Namme == De plaknamme giet werom op it Deenske wurd foar bosk (Alddeensk: ''with'', Nijdeensk: ''ved'', yn it Nederdútsk oernommen as ''-witt'') en it wurd ''sol'' yn 'e betsjutting fan "sompich plak" of "sompe". Dat lêste namme-elemint tsjut mooglik op 'e namme fan in hiele krite, om't ek Sollbrück en Sollerup net fier faninoar ôf lizze. Der wurdt ek tochte dat ''Sola'' in âlde namme foar de rivier de Treene west hat. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sollwitt}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] ksib3u5c94dd9l5df0y7kn45di173sn 1232156 1232147 2026-06-15T14:32:20Z Drewes 2754 [[]] 1232156 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sollwitt / Salwit | ôfbylding = Sollwitt in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan 'e gemeente Sollwitt (read) yn Noard-Fryslân. | flagge = Flagge Sollwitt.png | wapen = DEU Sollwitt COA.svg | ynwennertal = 294 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 10,95 km² | befolkingstichtens = 27 ynw./km² | hichte = 23 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Viöl | postkoade = 25884 | webside = [https://www.amt-vioel.de/ www.amt-vioel.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 35 | lat_sec = 41 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 13 | lon_sec = 39 | lon_dir = E }} '''Sollwitt''' ([[Noardfrysk]]: ''Salwit'', [[Deensk]]: ''Solved'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket gear mei oare gemeenten yn it [[amt]] Viöl en hat 294 ynwenners (2024). == Geografy == It doarpsgebiet fan Sollwitt leit yn it natuergebiet fan 'e Bredstedt-Husumer Geast, noardeastlik fan it haadplak Viöl. Oan 'e eastlike gemeentegrins mei Süderhackstedt ûntspringt de Arlau by it saneamde ''Herrenmoor''. It wetter fan 'e Jörlau streamt tusken it haadplak en it doarp Pobüll eastoan nei de Jerrisbek (in sydrivierke fan 'e [[Treene (rivier)|Treene]]). Oan dat beekje lizze it Pobüller Moor en it Nordermoor. == Skiednis == Op 1 april 1934 waard de kerspellânsgemeente Viöl opheft. In grut oantal fan 'e buorskippen en doarpsmienskippen waarden doe selsstannige gemeenten, en dat gou ek foar Sollwitt. In pear moanne letter, op 1 desimber 1934, waard Sollwitt mei de buorgemeente Pobüll gearfoege ta de nije, gruttere gemeente Sollwitt. == Namme == De plaknamme giet werom op it Deenske wurd foar bosk (Alddeensk: ''with'', Nijdeensk: ''ved'', yn it Nederdútsk oernommen as ''-witt'') en it wurd ''sol'' yn 'e betsjutting fan "sompich plak" of "sompe". Dat lêste namme-elemint tsjut mooglik op 'e namme fan in hiele krite, om't ek Sollbrück en Sollerup net fier faninoar ôf lizze. Der wurdt ek tochte dat ''Sola'' in âlde namme foar de rivier de Treene west hat. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sollwitt}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] oxw8bck58tzom24s5zauxy59tr5wl59 0 52758 1232148 832377 2026-06-15T12:17:52Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Säänebel]] omneamd ta [[Sonnebüll]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 832377 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Soennebuell in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Säänebel''' ( ''[[Dútsk]]: Sönnebüll'' ) is in plak yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Säänebel hat 227 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_37_0_N_09_00_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 37' NB, 09° 00' EL}} {{DEFAULTSORT:Saanebel}} [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] p8uar1dgp1gczq64bw7i9j7tuxeln4e 1232150 1232148 2026-06-15T12:18:38Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Sonnebüll]] omneamd ta [[Sönnebüll]] 832377 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Soennebuell in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Säänebel''' ( ''[[Dútsk]]: Sönnebüll'' ) is in plak yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Säänebel hat 227 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_37_0_N_09_00_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 37' NB, 09° 00' EL}} {{DEFAULTSORT:Saanebel}} [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] p8uar1dgp1gczq64bw7i9j7tuxeln4e 1232152 1232150 2026-06-15T13:04:25Z RomkeHoekstra 10582 1232152 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sönnebüll | ôfbylding = Soennebuell in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Sönnebüll (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = Flagge Sönnebüll.png | wapen = DEU Sönnebüll COA.svg | ynwennertal = 313 <small>(31.12.2023)</small> | oerflak = 4,29 km² | befolkingstichtens = 73 ynw./km² | hichte = 14 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Mittleres Nordfriesland | postkoade = 25884 | webside = [https://www.soennebuell.de/ www.soennebuell.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 38 | lat_sec = 06 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 07 | lon_sec = 46 | lon_dir = E }} '''Sönnebüll''' ([[Noardfrysk]]: ''Säänebel''; [[Deensk]]: ''Sønnesbøl'') is in plak en gemeente yn [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Mittleres Nordfriesland en hat ynwenners (2024). {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sönnebüll}} }} {{DEFAULTSORT:Sonnebull}} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] 755lozbxpzxduz0onxeemv99yygcbzb 1232153 1232152 2026-06-15T13:40:05Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt. 1232153 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sönnebüll / Säänebel | ôfbylding = Soennebuell in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Sönnebüll (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = Flagge Sönnebüll.png | wapen = DEU Sönnebüll COA.svg | ynwennertal = 313 <small>(31.12.2023)</small> | oerflak = 4,29 km² | befolkingstichtens = 73 ynw./km² | hichte = 14 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Mittleres Nordfriesland | postkoade = 25884 | webside = [https://www.soennebuell.de/ www.soennebuell.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 38 | lat_sec = 06 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 07 | lon_sec = 46 | lon_dir = E }} '''Sönnebüll''' ([[Noardfrysk]]: ''Säänebel''; [[Deensk]]: ''Sønnesbøl'') is in plak en gemeente yn [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Mittleres Nordfriesland en hat ynwenners (2024). {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sönnebüll}} }} {{DEFAULTSORT:Sonnebull}} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] q13l5tastkexzdqz1mtf9314zsec1qr 0 52759 1232154 992351 2026-06-15T13:40:47Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Sprakebel]] omneamd ta [[Sprakebüll]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 992351 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Sprakebuell in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Sprakebel''' ( ''[[Dútsk]]: Sprakebüll'' ) is in plak yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Sprakebel hat 247 ynwenners (2019). {{Koördinaten|54_46_0_N_09_04_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 46' NB, 09° 04' EL}} [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] r57r9pri44er2v3tr7pjx35kt45sij9 1232161 1232154 2026-06-15T14:53:33Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt. 1232161 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sprakebüll / Sprakebel | ôfbylding = Sprakebuell in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Sprakebüll (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = DEU Sprakebüll COA.svg | ynwennertal = 295 <small>(31.12.2024)</small><ref>[https://region.statistik-nord.de/detail/0010000000000000000/1/0/709/ Regio Statistik Nord.]</ref> | oerflak = 11,37 km² | befolkingstichtens = 26 ynw./km² | hichte = 5 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Südtondern | postkoade = 25917 | webside = [https://www.amt-suedtondern.de/ www.amt-suedtondern.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 46 | lat_sec = 26 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 04 | lon_sec = 37 | lon_dir = E }} '''Sprakebüll''' ([[Noardfrysk]]: ''Sprakebel''; [[Deensk]]: ''Spragebøl'', [[Jutsk]]: ''Sprachbøl'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket gear mei oare gemeenten yn it [[amt]] Südtondern en hat 293 ynwenners (2025). {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sprakebüll}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Sprakebull}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] gpr0wzua5zcxd8s9i9v5ie1ohtra4w0 0 52763 1232162 832189 2026-06-15T14:54:51Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Suderende]] omneamd ta [[Süderende]]: Umlaut ûntbrekt op de u yn 'e namme. 832189 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Suederende in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Süderende''' ( [[Noardfrysk]]: ''Söleraanj'') is in gemeente op it eilân [[Föhr]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Süderende hat 189 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_43_0_N_08_25_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 43' NB, 08° 25' EL}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] 7ulke4ge402vo49mim2rq368vplhqdh 1232168 1232162 2026-06-15T15:27:56Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt en wat tekst. 1232168 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Süderende / Söleraanj | ôfbylding = Suederende in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Süderende (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 186 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 2,59 km² | befolkingstichtens = 71 ynw./km² | hichte = 5 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Föhr-Amrum | postkoade = 25938 | webside = [https://suederende.de/ suederende.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 43 | lat_sec = 44 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 26 | lon_sec = 20 | lon_dir = E }} '''Süderende''' ( [[Noardfrysk]]: ''Söleraanj'', [[Deensk]]: ''Syderende'') is in plak en gemeente op it eilân [[Feer]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Föhr-Amrum en hat 186 ynwenners (2024). == Skiednis == It plak hearde foarhinne ta de gemeente [[Oldsum]], dêr't Süderende it súdlik ein fan wie. Sûnt [[Denemark]] Sleeswyk ferlear oan [[keninkryk Prusen|Prusen]] yn 1864 en de dêrop folgjende weryndieling is Süderende in selsstannige gemeene. It súdlikste ûnbewenne diel mei in oerflak fan 122 ha bleau lykwols by de gemeente Oldsum en foarmet sûnt in eksklave. Sadwaande grinzget Süderende sawol yn it noarden as ek yn it suden oan 'e gemeente Oldsum. == It besjen wurdich == Oan 'e súdlike râne fan it doarp stiet de Sint-Laurentiustsjerke (''Kirche St. Laurentii''). De tsjerke waard yn 'e 12e iuw fan fjildstiennen boud en dêrnei stadichoan fergrutte. De lettere boufazes binne ôf te lêzen om't dy yn bakstien útfierd binne. By de restauraasje yn 'e jierren 1990 waard de beskildering oan it [[ferwulft]] wer frijlein. Op it tsjerkhôf binne in soad pratende grêfstiennen te sjen (grêfstiennen dy't ferhelje oer de ferstoarne persoan). == Ofbylden == <div style="display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Süderende auf Föhr St. Laurentii von Süden.jpg|Sint-Laurentiustsjerke. Suederende 26-29.jpg|Reiddutsen hûzen. </gallery> </div> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Süderende}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Suderende}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1864]] 7liami8ldglcfxvs1lr102e47brhref 0 52775 1232169 887165 2026-06-15T15:29:24Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Taning]] omneamd ta [[Tönning]] fan de trochferwizing: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 887165 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Toenning in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Taning''' ( ''[[Dútsk]]: Tönning'') is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Taning hat 4921 ynwenners (2010). <gallery> File:Das Schifferhaus aan de historische haven te Tönning.jpg|thumb|It ''Schifferhaus'' oan de histoaryske haven yn Taning File:Panden uit de 17e eeuw te Tönning.jpg|thumb|Pânen út de 17e iuw File:Pand uit 1619 te Tönning.jpg|thumb|Hûs út 1619 </gallery> {{Koördinaten|54_19_2_N_8_56_34_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 19' NB, 8° 56' EL}} [[Kategory:Eiderstedt]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] 8tntlfk2otszety8kqbsh8d4mwakqqm 1232186 1232169 2026-06-15T17:18:10Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt, + tekst. 1232186 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Tönning / Taning | ôfbylding = Toenning in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje fan Tönning (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = DEU Toenning COA.svg | ynwennertal = 4.775 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 44,43 km² | befolkingstichtens = 107 ynw./km² | hichte = 2 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Status | namme bestjoerlike ienheid 3= Amtsfrije stêd | postkoade = 25832 | webside = [https://www.toenning.de/ www.toenning.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 19 | lat_sec = 02 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 56 | lon_sec = 41 | lon_dir = E }} ''' Tönning''' ([[Noardfrysk]]: ''Taning''; Deensk: ''Tønning''; Nederdútsk: ''Tönn, Tönnen'' en ''Tünn'') is in lytse stêd en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. Tönning hat 4.775 ynwenners (2025). By de gemeente Tönning hearre ek de ''[[Ortsteil]]e'' Kating, Katingsiel, Olversum en Groß Olversum. == Geografy == Tönning leit oan 'e noardlike igge fan 'e [[Eider]] en likernôch acht kilometer fan syn mûning yn 'e [[Noardsee]]. == Skiednis == [[Ofbyld:Toenning marktplatz.JPG|thumb|left|Laurentiustsjerke.]] Tönning waard foar it earst yn it jier 1187 neamd. Om dy tiid hinne waard ek de earste stien lein foar de Sint-Laurentiustsjerke. Yn 1414 waard Tönning troch de bewenners fan 'e boerrepublyk Dithmarschen platbaarnd. Hartoch Adolf fan Sleeswyk-Holstein-Gottorf liet om 1580 hinne it kastiel fan Tönning bouwe. Tönning groeide doe út ta in wichtige hannelstêd mei in haven dêr't tsiis, fee en in soad oare saken oerslein waarden. Yn 1590 folge de ferliening fan [[stedsrjochten]]. Om 1644 hinne fersterke hartoch [[Freark III fan Sleeswyk-Holstein-Gottorp|Freark III]] de stêd ta in festing mei sân bastions. Tönning wie dêrnei yn steat om de oanfallen fan 'e Deenske keningen [[Freark III fan Denemark|Freark III]] en kening [[Freark IV fan Denemark|Freark IV]] te wjerstean. Neidat it de Denen slagge om yn 1714 de festing yn te nimmen, lieten hja de festingwurken mei it kastiel fan Tönning ûntmantelje. [[Ofbyld:Tönning Packhaus 2015.jpg|thumb|left|It grutte pakhûs fan Tönning.]] It pakhûs fan Tönning waard yn 1783 boud, tagelyk mei de foltôgig fan it Eiderkanaal dat de Noardsee mei de Eastsee ferbûn. Yn dy tiid wie dat ien fan 'e grutste pakhûzen oan 'e kust. In selde pakhûs stiet hjoed-de-dei noch jimmeroan oan 'e kust fan 'e Eastsee yn Kiel-Holtenau. Tönning makke yn 'e tiid fan Napoleon noch in nije bloei mei troch de Britske blokkade fan 'e Elbe. Om't Tönning doe yn it neutrale Denemark lei, waard in soad hannel yn Tönning oerslein en dêrnei oer it lân fierder ferfierd. Mei de oanlis fan wat letter it Kielkanaal hjitte soe, ferlear de stêd syn status as hannelshaven. Allinnich fiskers leinen sûnt noch yn 'e haven oan. Mei de bou fan 'e Eiderdaam yn 1972 ferhûzen ek de fiskerboaten dêrhinne. == It besjen wurdich == De stêd leit oan 'e Eider, net fier fan it Eidersperrwerk. Yn 'e âlde binnenstêd binne noch klok- en trepgevels út de 17e en 18e iuw te sjen dy't Nederlânske ynfloeden ha. Oan it merkplein stiet de protestantske Sint-Laurentiustsjerke, wêrfan't de noardlike muorre noch út de 12e iuw stammet. De barokke toerspits waard tusken 1703 en 1706 boud. De preekstoel, yn 1703 fike en boud troch H. Röhlke, is in geskink fan 'e famylje fan 'e keunstskilder [[Jürgen Ovens]]; hy stiet sels, tegearre mei de [[Hillige Famylje]], op it [[epitaaf]] ôfbylde. De boarne op 'e merk is ien fan 'e seldsume boarnen yn Sleeswyk-Holstein. Fan it eardere slot is allinnich it park bewarre bleaun. == Ofbylden == <gallery> Tönning Hafen.JPG|thumb|Binnenhaven. Panden uit de 17e eeuw te Tönning.jpg|thumb|17e-iuwske hûzen. Pand uit 1619 te Tönning.jpg|Hûs út 1619. Tönning Hafen.JPG|Eidersperrwerk (stoarmfloedkearing) </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tönning}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Tonning}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1590]] tkvb9yhuy96bzu4g4pnplfnw3c3r4t5 0 52780 1232188 832183 2026-06-15T17:21:26Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Ophusum]] omneamd ta [[Uphusum]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 832183 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Uphusum in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Ophusum''' ([[Dútsk]]: ''Uphusum'') is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Ophusum hat 397 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_51_0_N_08_50_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 51' NB, 08° 50' EL}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] 39sgos9n29iroqwdkm1grwy6j1rasee 1232190 1232188 2026-06-15T18:15:46Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt. 1232190 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Uphusum / Äphüsem | ôfbylding = Uphusum in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje Uphusum (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 330 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 7,06 km² | befolkingstichtens = 47 ynw./km² | hichte = 3 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Südtondern | postkoade = 25923 | webside = [https://www.gemeinde-uphusum.de/ www.gemeinde-uphusum.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 48 | lat_sec = 45 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 58 | lon_sec = 04 | lon_dir = E }} '''Ophusum''' ([[Noardfrysk]]: ''Äphüsem''; [[Deensk]]: ''Ophusum'') is in gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Südtondern en hat 330 ynwenners (2024). It gemeentegebiet fan Uphusum leit yn it noardlike diel fan it kultuerlânskip fan 'e ''Nordfriesische Marsch'' oan 'e oergong nei de ''Lecker Geest'' tichteby de Dútsk-Deenske grins. It westlike diel foarmet in part fan 'e polder ''Gotteskoog''. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ophusum}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Ophusum}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] qdts1v7t7g62cyw2biovdumqh6tzacz 1232191 1232190 2026-06-15T18:16:00Z RomkeHoekstra 10582 1232191 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Uphusum / Äphüsem | ôfbylding = Uphusum in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje Uphusum (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 330 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 7,06 km² | befolkingstichtens = 47 ynw./km² | hichte = 3 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Südtondern | postkoade = 25923 | webside = [https://www.gemeinde-uphusum.de/ www.gemeinde-uphusum.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 48 | lat_sec = 45 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 58 | lon_sec = 04 | lon_dir = E }} '''Uphusum''' ([[Noardfrysk]]: ''Äphüsem''; [[Deensk]]: ''Ophusum'') is in gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Südtondern en hat 330 ynwenners (2024). It gemeentegebiet fan Uphusum leit yn it noardlike diel fan it kultuerlânskip fan 'e ''Nordfriesische Marsch'' oan 'e oergong nei de ''Lecker Geest'' tichteby de Dútsk-Deenske grins. It westlike diel foarmet in part fan 'e polder ''Gotteskoog''. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ophusum}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Ophusum}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] nk8le2djlf9ga8bxsgskeiy2sx9zkws 0 52781 1232192 832198 2026-06-15T18:16:33Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Fjåål]] omneamd ta [[Viöl]] fan de trochferwizing: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 832198 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Vioel in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Fjåål''' ([[Dútsk]]: ''Viöl'') is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Fjåål hat 1922 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_34_14_N_09_11_02_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 34' NB, 009° 11' NB, 08° 50' EL}} {{DEFAULTSORT:Fjaal}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] oc1mb58b5mtghnuvind94fckcyiprac 1232197 1232192 2026-06-15T20:36:42Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt, + tekst. 1232197 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Viöl | ôfbylding = Vioel in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Viöl (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = Flagge Viöl.png | wapen = DEU Viöl COA.svg | ynwennertal = 2.370 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 18,96 km² | befolkingstichtens = 125 ynw./km² | hichte = 22 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Viöl | postkoade = 25884 | webside = [https://www.vioel.de/ www.vioel.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 34 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 11 | lon_sec = 02 | lon_dir = E }} '''Viöl''' ([[Noardfrysk]]: Fjåål; [[Deensk]]: ''Fjolde'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Viöl en hat 2.370 ynwenners (2025). Njonken it haadplak Viöl lizze ek de doarpen Boxlund (Noardfrysk: ''Bokshel''), Eckstock (''Ewst''), Hoxtrup (''Hukstrop''), Kragelund (''Kragelst'') en in oantal buorskippen yn 'e gemeente. == Skiednis == [[Ofbyld:Fjolde Kirke 1.jpg|thumb|left|Tsjerke.]] De tsjerke fan it plak waard om 1100 hinne as [[wartsjerke]] boud op in [[Geast (sân)|geast]]. Hjoed-de-dei is lykwols allinnich it portaal noch yn oarspronklike steat bewarre bleaun. It hjoeddeiske bakstiennen gebou stammet foar it grutste part út de tiid om 1200 hinne en de westtoer waard yn 1450 boud. Yn it jier 1713, yn 'e [[Grutte Noardske Oarloch]], late tsaar [[Peter de Grutte]] syn troepen persoanlik en kaam dêrby ek troch Viöl, dêr't er mei de tsarina yn 'e pastorij oernachte. Yn it jier 1750 waard oan 'e [[Arlau]], westlik fan 'e hjoeddeistige B 200, in wettermûne boud. De wynmûne, dy't oant 1951 yn bedriuw wie, stie sûnt 1870 oan 'e lânwei Husum-Flensburg. Yn 2006 waard de mûne ôfbrutsen, om't it gebou yn ferfal rekke wie en net mear brûkt wurde koe. Oant likernôch 1900 hinne waard it plak noch troch heide en greiden omfieme, mar mei de oanlis fan it spoar fan [[Husum]] nei [[Bredstedt]] en [[Flensburg]] groeide it fluch. Fanwegen it tanimmende autoferkear waard dat spoartrajekt Husum-Flensburg yn 1959 opheft. By de Ryksdeiferkiezings fan 1933 hie Viöl fan alle gemeenten yn it Dútske Ryk mei 93,1% de heechste útslach foar de [[NSDAP]]. Op 1 desimber 1934 waard Viöl mei de buorgemeenten Boxlund en Eckstock gearfoege ta de hjoeddeiske gemeente Viöl. Yn 'e jierren nei de [[Twadde Wrâldkriich]] groeide it plak benammen troch de komst fan ''[[Ferdriuwing fan Dútsers nei de Twadde Wrâldkriich|Heimatvertriebene]]''. Ek ferlear it plak troch de groei syn oarspronklik agraryske karakter. Op 1 july 1976 waarden de oant dan selsstannige gemeenten Hochviöl en Hoxtrup by de gemeente Viöl weryndield. == Madonna fan Viöl == [[Ofbyld:1275 Madonna, ev. Pfarrkirche Viöl anagoria.JPG|thumb|left|Madonna fan Viöl.]] By it oprûmjen fan 'e souder fan 'e tsjerke fan Viöl waard yn 1900 de saneamde Madonna fan Viöl fûn, in byld fan in sittende Madonna mei Bern. De madonna waard makke troch in keunstner mei kunde fan 'e Noardfrânske goatyske keunst yn 'e midden fan 'e 13e iuw. Yn 1901 wist it stedsmuseum fan Flensburg de Madonna te krijen, dy't der no útstald wurdt. De tsjerke sels hat no in kopy út de jierren 1980, dy't yn in nis fan 'e muorre fan it koer stiet. De Madonna fan Viöl is al wat skeind: de kroan mist stikken de rjochterhân ûntbrekt, wylst it bern beide hantsjes mist en der sitte skuorren yn it hout. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Viöl}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Viol}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] m67vmvjo8pkcj6gx06az5t1rj6dxr54 1232213 1232197 2026-06-16T04:40:41Z Kneppelfreed 2013 Noardfryske namme yn ynfoboks tafoege 1232213 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Viöl / Fjåål | ôfbylding = Vioel in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Viöl (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = Flagge Viöl.png | wapen = DEU Viöl COA.svg | ynwennertal = 2.370 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 18,96 km² | befolkingstichtens = 125 ynw./km² | hichte = 22 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Viöl | postkoade = 25884 | webside = [https://www.vioel.de/ www.vioel.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 34 | lat_sec = 14 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 11 | lon_sec = 02 | lon_dir = E }} '''Viöl''' ([[Noardfrysk]]: Fjåål; [[Deensk]]: ''Fjolde'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Viöl en hat 2.370 ynwenners (2025). Njonken it haadplak Viöl lizze ek de doarpen Boxlund (Noardfrysk: ''Bokshel''), Eckstock (''Ewst''), Hoxtrup (''Hukstrop''), Kragelund (''Kragelst'') en in oantal buorskippen yn 'e gemeente. == Skiednis == [[Ofbyld:Fjolde Kirke 1.jpg|thumb|left|Tsjerke.]] De tsjerke fan it plak waard om 1100 hinne as [[wartsjerke]] boud op in [[Geast (sân)|geast]]. Hjoed-de-dei is lykwols allinnich it portaal noch yn oarspronklike steat bewarre bleaun. It hjoeddeiske bakstiennen gebou stammet foar it grutste part út de tiid om 1200 hinne en de westtoer waard yn 1450 boud. Yn it jier 1713, yn 'e [[Grutte Noardske Oarloch]], late tsaar [[Peter de Grutte]] syn troepen persoanlik en kaam dêrby ek troch Viöl, dêr't er mei de tsarina yn 'e pastorij oernachte. Yn it jier 1750 waard oan 'e [[Arlau]], westlik fan 'e hjoeddeistige B 200, in wettermûne boud. De wynmûne, dy't oant 1951 yn bedriuw wie, stie sûnt 1870 oan 'e lânwei Husum-Flensburg. Yn 2006 waard de mûne ôfbrutsen, om't it gebou yn ferfal rekke wie en net mear brûkt wurde koe. Oant likernôch 1900 hinne waard it plak noch troch heide en greiden omfieme, mar mei de oanlis fan it spoar fan [[Husum]] nei [[Bredstedt]] en [[Flensburg]] groeide it fluch. Fanwegen it tanimmende autoferkear waard dat spoartrajekt Husum-Flensburg yn 1959 opheft. By de Ryksdeiferkiezings fan 1933 hie Viöl fan alle gemeenten yn it Dútske Ryk mei 93,1% de heechste útslach foar de [[NSDAP]]. Op 1 desimber 1934 waard Viöl mei de buorgemeenten Boxlund en Eckstock gearfoege ta de hjoeddeiske gemeente Viöl. Yn 'e jierren nei de [[Twadde Wrâldkriich]] groeide it plak benammen troch de komst fan ''[[Ferdriuwing fan Dútsers nei de Twadde Wrâldkriich|Heimatvertriebene]]''. Ek ferlear it plak troch de groei syn oarspronklik agraryske karakter. Op 1 july 1976 waarden de oant dan selsstannige gemeenten Hochviöl en Hoxtrup by de gemeente Viöl weryndield. == Madonna fan Viöl == [[Ofbyld:1275 Madonna, ev. Pfarrkirche Viöl anagoria.JPG|thumb|left|Madonna fan Viöl.]] By it oprûmjen fan 'e souder fan 'e tsjerke fan Viöl waard yn 1900 de saneamde Madonna fan Viöl fûn, in byld fan in sittende Madonna mei Bern. De madonna waard makke troch in keunstner mei kunde fan 'e Noardfrânske goatyske keunst yn 'e midden fan 'e 13e iuw. Yn 1901 wist it stedsmuseum fan Flensburg de Madonna te krijen, dy't der no útstald wurdt. De tsjerke sels hat no in kopy út de jierren 1980, dy't yn in nis fan 'e muorre fan it koer stiet. De Madonna fan Viöl is al wat skeind: de kroan mist stikken de rjochterhân ûntbrekt, wylst it bern beide hantsjes mist en der sitte skuorren yn it hout. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Viöl}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Viol}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] ofgs8srsmlr5ap24zdrff3po98duj2l 0 52786 1232198 832169 2026-06-15T20:37:31Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Folerwiik]] omneamd ta [[Vollerwiek]] 832169 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Vollerwiek in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Folerwiik''' ([[Dútsk]]: ''Vollerwiek'') is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Vollerwiek hat 48 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_17_0_N_08_48_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 17' NB, 08° 48' EL}} [[Kategory:Eiderstedt]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] qgaktt89qvy27pmdzy42rgoyeee02il 1232203 1232198 2026-06-15T20:55:15Z RomkeHoekstra 10582 1232203 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Vollerwiek / Folerwiik | ôfbylding = Vollerwiek in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De gemeente Vollerwiek (read) yn Noard-Fryslân. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 201 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 4,62 km² | befolkingstichtens = 44 ynw./km² | hichte = 2 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Eiderstedt | postkoade = 25836 | webside = [https://www.amt-eiderstedt.de/ www.amt-eiderstedt.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 17 | lat_sec = 20 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 46 | lon_sec = 41 | lon_dir = E }} '''Vollerwiek''' ([[Noardfrysk]]: ''Folerwiik'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it amt Eiderstedt en hat 201 ynwenners (2024). == Skiednis == [[Ofbyld:2016-07-30 St. Martin-Kirche Vollerwiek.jpg|thumb|left|Sint-Martinustsjerke.]] De Sint-Martinustsjerke waard yn 1113 fanút [[Garding]] stifte. It is foar it grutste part in [[Romaanske arsjitektuer|romaansk]] gebou fan bakstien mei in omlizzend tsjerkhôf. It fike alter datearret fan 1460 en de grutte preekstoel fan 1586/1587. De noardlike kreake is fersierd mei skilderijen út 1613 fan [[Alde Testamint|Ald-]] en [[Nije Testamint|Nijtestamintyske]] foarstellingen. Yn 'e 19e iuw waard de tsjerke nei it west ta útwreide. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Vollerwiek}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Vollerwiek}} [[Kategory:Eiderstedt]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] 8uyendmoloizp1uewrfryf59icfn3uo 0 52787 1232221 832199 2026-06-16T06:13:18Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Fåålst]] omneamd ta [[Vollstedt]] fan de trochferwizing: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 832199 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Vollstedt in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Fåålst''' ([[Dútsk]]: ''Vollstedt'') is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Fåålst hat 165 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_37_0_N_09_01_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 37' NB, 09° 01 EL}} {{DEFAULTSORT:Faalst}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] hv7pji189go5adzs1nfowpj8efn6xtt 1232224 1232221 2026-06-16T06:26:23Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt. 1232224 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Vollstedt / Fåålst | ôfbylding = Vollstedt in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Vollstedt (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = DEU Vollstedt COA.svg | ynwennertal = 188 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 6,18 km² | befolkingstichtens = 30 ynw./km² | hichte = 9 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Mittleres Nordfriesland | postkoade = 25852 | webside = [https://www.amnf.de/gemeinden-stadt/vollstedt www.amnf.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 35 | lat_sec = 15 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 04 | lon_sec = 55 | lon_dir = E }} '''Vollstedt''' ([[Noardfrysk]]: ''Fåålst'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Mittleres Nordfriesland en hat 188 ynwenners (2025). {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Vollstedt}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Vollstedt}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] t0uhaabdv6lu9gtgh8mxcbusifwn6dz 0 52789 1232225 832200 2026-06-16T06:50:19Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt. 1232225 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Welt / Wäilt | ôfbylding = Welt in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Welt (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 194 <small>(31.12.2023)</small> | oerflak = 8,2 km² | befolkingstichtens = 24 ynw./km² | hichte = 0 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Eiderstedt | postkoade = 25836 | webside = [https://www.gemeinde-welt.de/ www.gemeinde-welt.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 18 | lat_sec = 18 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 47 | lon_sec = 44 | lon_dir = E }} '''Welt''' ([[Noardfrysk]]: ''Wäilt''; [[Deensk]]: ''Velt'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it amt Eiderstedt en hat 194 ynwenners (2024). == Skiednis == Al yn 'e 9e iuw setten boeren harren yn it gemeentegebiet nei wenjen op in sânwâl op 'e igge fan 'e eardere tijstream Süderhever. Yn 1113 waard fanút [[Garding ]] in houten kapel boud. Yn 'e 13e iuw ûntstie de letromaanske Sint-Michaeltsjerke. Yn 1934 waard de âlde parochyplattelânsgemeente Garding opheft en ferdielt yn lytsere gemeenten. Sûnt is ek Welt in selsstannige gemeente. == Ofbylden == <div style="display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Welt-Kirche-Summer-2009.jpg|Sint-Michaeltsjerke. Eiderstedt Welter Muehle-02.jpg|Mûne. </gallery> </div> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Welt}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Welt}} [[Kategory:Eiderstedt]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] sz8xi1avdwpohedia85igzwz2vbjuqo 0 52800 1232226 832346 2026-06-16T06:52:02Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Wäsk]] omneamd ta [[Wisch (Noard-Fryslân)]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 832346 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Wisch in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Wäsk''' ( ''[[Dútsk]]: Wisch'') is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Wäsk hat 124 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_25_0_N_09_09_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 25' NB, 09° 09' EL}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] hzol2xs6ykmdwngdlrm8qs76b1ks5uy 1232229 1232226 2026-06-16T07:09:40Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav, + kt. 1232229 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Wisch / Wäsk | ôfbylding = Wisch in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Wisch (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = DEU Wisch (Nordfriesland) COA.svg | ynwennertal = 103 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 3,05 km² | befolkingstichtens = 34 ynw./km² | hichte = 15 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Nordsee-Treene | postkoade = 25876 | webside = [https://gemeinde-wisch.de/ gemeinde-wisch.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 25 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 09 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} ''' Wisch''' ( ''[[Dútsk]]: Wäsk'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it amt Nordsee-Treene en hat 103 ynwenners (2025). Sûnt de opheffing fan 'e parochyplattelânsgemeente Schwabstedt yn 1934 is Wisch in selsstannige gemeente. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Wisch (Nordfriesland)}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Wisch}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] 7t36kq9432rh65r9csakke29zvtknh6 0 52804 1232230 906799 2026-06-16T07:10:27Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Witjdün]] omneamd ta [[Wittdün auf Amrum]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 906799 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Wittduen in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Witjdün op Amrum''' is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Witjdün hat 807 ynwenners (2016). {{Koördinaten|54_38_0_N_08_24_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 38' NB, 08° 24' EL}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] h20k1oqy3c79s8c491bulr8ofzdd7wv 1232232 1232230 2026-06-16T07:50:42Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav., + kt, + wat tekst. 1232232 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Wittdün auf Amrum / Witjdün | ôfbylding = Wittduen in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Wittdün/Amrum (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 739 <small>(31.12.2025)</small> | oerflak = 2,61 km² | befolkingstichtens = 283 ynw./km² | hichte = 0 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Föhr-Amrum | postkoade = 25946 | webside = [https://www.amtfa.de/verzeichnis/visitenkarte.php?mandat=147594 www.amtfa.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 38 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 23 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Wittdün auf Amrum''' ([[Noardfrysk]]: ''Witjdün'', [[Deensk]]: ''Vitdyn'') is in plak en gemeente op it eilân [[Amrum]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Föhr-Amrum en hat 739 ynwenners (2025). [[Ofbyld:Wittdün (Amrun), Schleswig-Holstein - Kurhaus und Zentralhotel (Zeno Ansichtskarten).jpg|thumb|left|It yn 1972 ôfbrutsen Kurhaus wie ien fan 'e earste gebouwen fan Wittdün.]] Oant de ein fan 'e 19e iuw wie de súdpunt fan Amrum noch in ûnbewenne dúngebiet. Wittdün is oars as de oare plakken op it eilân in relatyf jong plak. It waard yn 1890 stifte as in mondain fakânsjeplak by in nij oanlisplak fan in oersetferbining mei it fêstelân. De bou fan in lúks Kurhaus en in oantal hotels soarge foar in rappe groei. Yn 1903 folge de bou fan in protestantske kapel neffens it ûntwerp fan 'e Hamburchske arsjitekt Hugo Groothoff. In roomsk-katolike kapel út 1905 is letter wer ôfbrutsen. Flak foar en nei de [[Earste Wrâldkriich]] feroare it karakter fan it fakânsjesintrum. De hiele grutte, lúkse hotels krigen it ekonomysk dreech. Wittdün ûntwikkele him dêrnei as baai- en kuerplak foar it gruttere publyk. It Kurhaus waard yn 1974 ôfbrutsen. == Ofbylden == <div style="display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Matthias Suessen Amrum-3685.jpg|Kapel. Amrum faehranleger ds 05 2009.jpg|Oanlisplak. Strandpromenade Wittdün auf Amrum 4479.jpg|Strân fan Wittdün. </gallery> </div> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Wittdün}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Wittdun}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1912]] 04ldtrpchocwsml1g4th6nvek43crc7 0 52806 1232233 832208 2026-06-16T07:51:13Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Wååbel]] omneamd ta [[Wobbenbüll]] fan de trochferwizing: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 832208 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Wobbenbuell in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Wååbel''' (''[[Dútsk]]: Wobbenbüll'') is in gemeente yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Wååbel hat 485 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_31_0_N_09_00_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 31' NB, 09° 00' EL}} {{DEFAULTSORT:Waabel}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] ra16402506ysnxn5mqomc4z5t9mna4i 1232235 1232233 2026-06-16T08:08:32Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav, + kt. 1232235 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Wobbenbüll / Wååbel | ôfbylding = Wobbenbuell in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Wobbenbüll (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = Flagge Wobbenbüll.png | wapen = DEU Wobbenbüll COA.svg | ynwennertal = 478 <small>(31.12.2025)</small> | oerflak = 1,69 km² | befolkingstichtens = 283 ynw./km² | hichte = 4 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Nordsee-Treene | postkoade = 25813 | webside = [https://www.wobbenbuell.de/ www.wobbenbuell.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 31 | lat_sec = 26 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 00 | lon_sec = 15 | lon_dir = E }} '''Wobbenbüll''' ([[Noardfrysk]]: '''Wååbel''') is in gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Nordsee-Treene en hat 283 ynwenners (2025). == Skiednis == Mooglik waard it plak stifte troch ynwenners dy't fanwegen de [[Earste Grutte Mandrenke]] fan 1362 flechtsje moasten nei in oar plak. Yn 1438 waard it plak foar it earst neamd. Tocht wurdt dat it plak 'delsetting fan Wobbe' betsjut. Yn 'e jierren 1906-1907 folge de bou fan in lege daam tusken Wobbenbüll en it eilân Nordstrand om de kust better te befeiligjen. Yn 'e jierren 1933-1935 waard dy daam ferhege en waard der in strjitte op oanlein. It dêrfoar nedige sân waard fan 'e geast by it doarp ôfgroeven. Sûnt 1 april 1934 is Wobbensbüll in selsstannige gemeente. {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Wobbenbüll}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Wobbenbul}} [[Kategory:Eiderstedt]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] dcfzapafioqou3vvrecjjqmx4itjmj5 0 52808 1232236 832390 2026-06-16T08:09:24Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Wraksem]] omneamd ta [[Wrixum]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 832390 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Wrixum in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']] '''Wraksem''' (''[[Dútsk]]: Wrixum'') is in plak yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. Wraksem hat 694 ynwenners (2010). {{Koördinaten|54_43_0_N_08_32_0_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 43' NB, 08° 32' EL}} [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] pyy1hi3cuhunfz09cktptg0gcj3tj5f 1232238 1232236 2026-06-16T08:25:38Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, + nav. + kt. 1232238 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Wrixum / Wraksum | ôfbylding = Wrixum in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Wrixum (read) yn [[Noard-Fryslân]]. | flagge = Flagge Wrixum.png | wapen = DEU Wrixum COA.svg | ynwennertal = 583 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 7,56 km² | befolkingstichtens = 77 ynw./km² | hichte = 0 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Föhr-Amrum | postkoade = 25938 | webside = [https://www.wrixum.de/ www.wrixum.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 42 | lat_sec = 15 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 33 | lon_sec = 20 | lon_dir = E }} '''Wrixum''' ([[Noardfrysk]]: ''Wraksum''; [[Deensk]]: ''Vriksum'') is in plak op it eilân [[Feer]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Föhr-Amrum en hat 583 ynwenners (2025). Wrixum ûnstie yn 'e 15e iuw as in lang lintdoarp op in [[Geast (sân)|geast]]helling (de hjoeddeiske strjitte Ohl-Dörp). == Ofbylden == <div style="display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Wrixum Ohl-Dörp 40 2018.jpg|Ohl-Dörp 40. Wrixum Ohl-Dörp 44 2018.jpg|Ohl-Dörp 44. Kulturdenkmaeler Wrixum Hardesweg 54 002 2016 05 29.jpg|Mûne. </gallery> </div> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Wrixum}} }} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{DEFAULTSORT:Suderende}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1864]] hu3d80mkvtmx3o5hydfqptdo7aycqzc 0 53551 1232173 1223329 2026-06-15T15:57:35Z Hurkonides 5270 1232173 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Korinte<br>''Κόρινθος'' | ôfbylding = Istmo de Corinto ESC large ISS011 ISS011-E-13188.JPG | ôfbyldingsbreedte = 260px | ôfbyldingstekst = De lâningte fan Korinte | ynwennertal = 58.280 <small>(2011)</small> | oerflak = 102, km² | befolkingstichtens = 570 / km² | stêdekloft = | hichte = 0-10 m | lân = [[Grikelân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1= Peloponnesos | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= Korinte | boargemaster = Alexandros PNEVMATIKOS (sûnt 2011) | stêdsyndieling = | stifting = | postkoade = 200 0x, 200 11, 201 00 | tiidsône = ([[UTC]]+2) | simmertiid = (UTC+3) | koördinaten = | webside = [http://www.korinthos.gr/el/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CE%A3%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B1/tabid/58/Default.aspx Webside fan de gemeente] }} [[Ofbyld:CorintheRuïnes.jpg|thumb|right|Korinte: de ruïnes fan de antike stêd]] [[File:Korinth BW 2017-10-10 10-55-28.jpg|thumb|right|Korinte: de pylders fan de [[Apollo (god)|Apollo]]-timpel]] '''Korinte''' ([[Gryksk]]: Κόρινθος) is in stêd yn [[Grikelân]]. De stêd wie yn de âldheid ien fan de wichtichste stêden en lei geunstich oan de [[Golf fan Korinte]]. Sûnt 2011 is de stêd in fúzjegemeente (''dimos'') yn de bestjoerlike regio (''periferia'') [[Peloponnesos (regio)|Peloponnesos]]. Dêrfoar wie it haadstêd fan de eardere departemint ''(nomos)'' [[Korinte (departemint)|Korinte]]. De fiif dielgemeenten (''dimotiki enotita'') fan de fúzjegemeente binne: <ref>[https://web.archive.org/web/20110924040317/http://www.aftodioikisi.gr/storage/site/PDF/YA_DIOIKITIKI_DIAIRESI.pdf {{el}} Bestjoerlike yndieling en oantal ynwenners yn 2001 (p. 17431 ΔΗΜΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΩΝ)]</ref> * Assos-Lechaio (Άσσος-Λέχαιο) * Korinthos (Κόρινθος), Frysk: ''Korinte'' * Saroniko (Σαρωνικό) * Solygeia (Σολύγεια)) * Tenea (Τενέα) == Transport en ekonomy == By Korinte leit it ferneamde [[Kanaal fan Korinte]], dat de [[Ionyske See]], oer de Golf fan Korinte, mei de [[Egeyske See]] ferbynt (sjoch ek: [[Lâningte fan Korinte]]). It kanaal soarget derfoar dat skipfeart tusken bygelyks [[Piraeus (stêd)|Piraeus]] en de [[Ionyske Eilannen]] en [[Igoemenitsa]] net om de Peloponnesos hinne hoecht te farren, mar in folle koartere rûte folgje kin, noardlik fan dat skiereilân. Korinte kin mei de trein berikt wurde. De âlde, inkeld stadich ridende trein, is sûnt de ynrjochting fan de Olympyske Simmerspullen fan 2004 in Atene ferfongen troch in modernere ferzje, dêrtroch is de ferbynding bot ferbettere. De trein giet fan de haadstêd Atene fia Korinte troch de Peloponnesos. == Skiednis == [[Ofbyld:Corinthethermes.jpg|thumb|left|Romeinsk baaihûs]] Yn de âldheid wie Korinte ien fan de wichtige Grykske stêdstaten, dy't ferskate koloanjes stifte yn de [[Middellânske See]], dêrûnder [[Syrakuse (Itaalje)|Syrakuse]] op [[Sisylje]]. De stêd naam in strategyske posysje yn trochdat it in ferbining foarme tusken [[Attika]] mei Atene en de Peloponnesos, mei ûnder oaren [[Sparta (Grikelân)|Sparta]]. Ek de hannel florearre troch dy geunstige posysje. Yn [[146 f.Kr.]] waard de stêd troch de [[Romeinen]] ferwoaste nei earst in skoftlang belegere west te hawwen. Troch [[Julius Caesar]] waard Korinte yn [[44 f.Kr.]] wer opboud en al gau woeks de stêd út ta de meast wolfarrende yn it suden fan Grikelân. Korinte wie teffens haadstêd fan de Romeinske provinsje [[Achaea (Romeinske provinsje)|Achaea]]. Yn dy tiid wie de stêd ferneamd troch de [[Istmyske Spullen]], dy't om 'e twa jier hâlden waarden en destiids allinnich troch de [[Olympyske Spullen]] yn oansjen oertroffen waarden. Korinte is ûnder oaren bekend wurden fanwege it feit dat hjir al ier, om it jier 50 n.Kr. hinne, in kristlike gemeente stifte is, dêr't [[Paulus (apostel)|Paulus]] twa brieven nei ta skreau, dy't diel útmeitsje fan de [[Bibel]]: de [[Earste brief fan Paulus oan de Korintjers]] en de [[Twadde brief fan Paulus oan de Korintjers]]. . It archeologyske fynplak, it âlde Korinte ('''Archaía Kórinthos''', d.i. Grieks voor ''Antiek Korinthe'') leit in eintsje bûten de moderne stêd Korinte. Lykwols binne fan de antike stêd net folle oerbliuwsels bewarre bleaun. Wat noch oerein stiet binne inkele monolityske pylders fan de [[Apollo-timpel fan Korinte|Apollo-timpel]]. Yn de omkrite fan it âlde Korinte leit de [[Akrokorinthos]], de âlde [[akropolis]] fan de stêd. == Oar == De namme [[Krint]] is ôflaat fan dizze stêd. {{boarnen|boarnefernijing= '''Fuotnoat:''' <references/> }} {{Koördinaten|37_56_0_N_22_56_0_E_type:city(129000)_region:GR|37° 56' N; 22° 56' O}} {{Commonscat|Corinth}} [[Kategory:Bibelsk plak]] [[Kategory:Plak yn Grikelân]] [[Kategory:Plak stifte yn 1858]] svafbzltmebi2n7ke19v5szhglmd4c0 0 58037 1232200 1194169 2026-06-15T20:47:27Z Vysotsky 12896 Lit 1232200 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Nils Århammar | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Sweden|Sweedsk]] <br>[[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân|Dútsk]] | berne = [[7 augustus]] [[1931]] | berteplak = [[Katrineholm]] ([[Sweden]]) | stoarn = [[10 jannewaris]] [[2022]] | stjerplak = [[Niebüll]] ([[Noard-Fryslân]]) | etnisiteit = [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Sweden (folk)|Sweedsk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[taalkundige]] | aktyf as = [[publisist]], [[wurdboek]]skriuwer | jierren aktyf = [[1966]] – [[2021]] | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = ''Die Amringer Sprache'' <br>''Die Syltringer Sprache'' <br>''Die Sprachen der Insel Föhr'' | prizen = [[Hans-Momsen-Preis]] 2014 | webside = n.f.t. }} '''Nils Århammar''' ([[Katrineholm]], [[7 augustus]] [[1931]] - [[Niebüll]], [[10 jannewaris]] [[2022]])<ref>[https://lc.nl/friesland/Oud-hoogleraar-Fries-Nils-%C3%85rhammar-90-overleden-27388815.html ''Oud-hoogleraar Fries Nils Århammar (90) overleden''.] Ljouwerter Krante, 11 jannewaris 2022</ref> wie in [[Sweden|Sweedske]] [[taalkundige]], dy't him spesjalisearre hat yn 'e [[frisistyk]], en him benammentlik dwaande holden hat mei de [[Noardfrysk]]e taal. ==Biografy== Århammar studearre [[germanistyk]] yn [[Uppsala]], [[Múnster]], [[Keulen]] en [[ Philipps Universiteit Marburg|Marburch]]. Begjin sechstiger jierren late er as wittenskipsassistint foar de ''[[Nordfriesische Wörterbuchstelle]]'', oan 'e [[Universiteit fan Kiel]], de stúdzje nei it gebrûk fan 'e Noardfryske [[dialekt]]en [[Fering]] en [[Öömrang]] op 'e eilannen [[Föhr]] en [[Amrum]]. Neitiid krige er in oanstelling oan 'e Marburger universiteit, dêr't er yn [[1966]] lektor [[Sweedsk]] waard. Yn [[1968]] waard oan Århammar de fuortsetting fan 'e gearstalling fan it wittenskiplike [[Hilgelânsk]] wurdboek (''Helgoländer Wörterbuch'') tabetroud. Yn [[1974]] waard er oansteld ta lektor Germaanske [[filology]] mei bysûndere ferantwurdlikheid foar it [[Fryske talen|Frysk]] en it [[Nederdútsk]]. Yn [[1976]] waard er beneamd ta perfester [[Frysk]] en [[Goatysk]] oan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]]. Yn [[1988]] waard er oansteld as de earste en oant noch ta iennichste perfester Frysk en Fryske [[didaktyk]] oan 'e [[Universiteit Flinsboarch]], dat doe koenen foar it earst yn [[Dútslân]] leararen Frysk universitêr oplaat wurde. Mei dizze learstoel yn [[Flinsboarch]] wie tagelyk it direkteurskip fan it [[Noardfrysk Ynstitút]], te [[Bredstedt]], ferbûn. Nei syn emeritaat, yn [[1996]], hat Århammar him tegearre mei syn frou Ritva op it wurk oan it noch altyd net foltôge ''Helgoländer Wörterbuch'' talein. Århammar [[stoar]] yn [[jannewaris]] [[2022]] [[Niebüll]] yn 'e [[âldens]] fan 90 jier. ==Wurk== * 1966: ''Nordische Lehnwörter und lexikalische Stützung im Nordfriesischen'' * 1969: ''Die Amringer Sprache – Die Amringer Literatur'', yn: Hansen, Margot; Hansen, Nico (ed.), ''Amrum – Geschichte und Gestalt einer Insel'' * 1967: ''Die Syltringer Sprache – die Syltringer Literatur'' (werútjefte 1975) * 1975: ''Die Sprachen der Insel Föhr: Föhrer Friesisch (Fering) und Plattdeutsch'' * 1979: ''Scripta Frisica: tinkbondel foar Arne Spenter (1926-1977)'' * 1984: ''Miscellanea Frisica: In Nije Bondel Fryske Stúdzjes = Een Nieuwe Bundel Friese Studies = A New Collection of Frisian Studies'' * 1993: ''Skriiw fresk; Schriw frasch; Skriiv friisk: Texte aus einem friesischen Literaturwettbewerb 1989/90'' * 1996: ''A Frisian and Germanic miscellany: published in honour of Nils Århammar on his sixty-fifth birthday'' * 2001: ''Handbuch des Friesischen – Handbook of Frisian studies'' (tegearre mei Horst Haider Munske et al.) * 2001: ''Aspects of Language: Studies in Honour of Mario Alinei'' == Earebetoan == * 2011: „Verdienter Bürger“ fan it eilân [[Helgoland]] as mei-auteur fan it learboek ''Wi lear halunder'' * 2014: [[Hans-Momsen-Preis]] == Literatuer -- * Obele Vries: 'Nils Rudolf Århammar'. In: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'', 2024-2025, p. 33–39 {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Arhammar, Nils}} [[Kategory:Sweedsk taalkundige]] [[Kategory:Sweedsk heechlearaar]] [[Kategory:Sweedsk publisist]] [[Kategory:Dútsk taalkundige]] [[Kategory:Dútsk heechlearaar]] [[Kategory:Dútsk publisist]] [[Kategory:Wurdboekskriuwer]] [[Kategory:Dútsk persoan fan Sweedsk komôf]] [[Kategory:Noardfrysk]] [[Kategory:Persoan berne yn 1931]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]] civ00i938bd06sid3bz5mg1cwftyg9j 1232201 1232200 2026-06-15T20:47:46Z Vysotsky 12896 literatuer 1232201 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Nils Århammar | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Sweden|Sweedsk]] <br>[[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân|Dútsk]] | berne = [[7 augustus]] [[1931]] | berteplak = [[Katrineholm]] ([[Sweden]]) | stoarn = [[10 jannewaris]] [[2022]] | stjerplak = [[Niebüll]] ([[Noard-Fryslân]]) | etnisiteit = [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Sweden (folk)|Sweedsk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[taalkundige]] | aktyf as = [[publisist]], [[wurdboek]]skriuwer | jierren aktyf = [[1966]] – [[2021]] | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = ''Die Amringer Sprache'' <br>''Die Syltringer Sprache'' <br>''Die Sprachen der Insel Föhr'' | prizen = [[Hans-Momsen-Preis]] 2014 | webside = n.f.t. }} '''Nils Århammar''' ([[Katrineholm]], [[7 augustus]] [[1931]] - [[Niebüll]], [[10 jannewaris]] [[2022]])<ref>[https://lc.nl/friesland/Oud-hoogleraar-Fries-Nils-%C3%85rhammar-90-overleden-27388815.html ''Oud-hoogleraar Fries Nils Århammar (90) overleden''.] Ljouwerter Krante, 11 jannewaris 2022</ref> wie in [[Sweden|Sweedske]] [[taalkundige]], dy't him spesjalisearre hat yn 'e [[frisistyk]], en him benammentlik dwaande holden hat mei de [[Noardfrysk]]e taal. ==Biografy== Århammar studearre [[germanistyk]] yn [[Uppsala]], [[Múnster]], [[Keulen]] en [[ Philipps Universiteit Marburg|Marburch]]. Begjin sechstiger jierren late er as wittenskipsassistint foar de ''[[Nordfriesische Wörterbuchstelle]]'', oan 'e [[Universiteit fan Kiel]], de stúdzje nei it gebrûk fan 'e Noardfryske [[dialekt]]en [[Fering]] en [[Öömrang]] op 'e eilannen [[Föhr]] en [[Amrum]]. Neitiid krige er in oanstelling oan 'e Marburger universiteit, dêr't er yn [[1966]] lektor [[Sweedsk]] waard. Yn [[1968]] waard oan Århammar de fuortsetting fan 'e gearstalling fan it wittenskiplike [[Hilgelânsk]] wurdboek (''Helgoländer Wörterbuch'') tabetroud. Yn [[1974]] waard er oansteld ta lektor Germaanske [[filology]] mei bysûndere ferantwurdlikheid foar it [[Fryske talen|Frysk]] en it [[Nederdútsk]]. Yn [[1976]] waard er beneamd ta perfester [[Frysk]] en [[Goatysk]] oan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]]. Yn [[1988]] waard er oansteld as de earste en oant noch ta iennichste perfester Frysk en Fryske [[didaktyk]] oan 'e [[Universiteit Flinsboarch]], dat doe koenen foar it earst yn [[Dútslân]] leararen Frysk universitêr oplaat wurde. Mei dizze learstoel yn [[Flinsboarch]] wie tagelyk it direkteurskip fan it [[Noardfrysk Ynstitút]], te [[Bredstedt]], ferbûn. Nei syn emeritaat, yn [[1996]], hat Århammar him tegearre mei syn frou Ritva op it wurk oan it noch altyd net foltôge ''Helgoländer Wörterbuch'' talein. Århammar [[stoar]] yn [[jannewaris]] [[2022]] [[Niebüll]] yn 'e [[âldens]] fan 90 jier. ==Wurk== * 1966: ''Nordische Lehnwörter und lexikalische Stützung im Nordfriesischen'' * 1969: ''Die Amringer Sprache – Die Amringer Literatur'', yn: Hansen, Margot; Hansen, Nico (ed.), ''Amrum – Geschichte und Gestalt einer Insel'' * 1967: ''Die Syltringer Sprache – die Syltringer Literatur'' (werútjefte 1975) * 1975: ''Die Sprachen der Insel Föhr: Föhrer Friesisch (Fering) und Plattdeutsch'' * 1979: ''Scripta Frisica: tinkbondel foar Arne Spenter (1926-1977)'' * 1984: ''Miscellanea Frisica: In Nije Bondel Fryske Stúdzjes = Een Nieuwe Bundel Friese Studies = A New Collection of Frisian Studies'' * 1993: ''Skriiw fresk; Schriw frasch; Skriiv friisk: Texte aus einem friesischen Literaturwettbewerb 1989/90'' * 1996: ''A Frisian and Germanic miscellany: published in honour of Nils Århammar on his sixty-fifth birthday'' * 2001: ''Handbuch des Friesischen – Handbook of Frisian studies'' (tegearre mei Horst Haider Munske et al.) * 2001: ''Aspects of Language: Studies in Honour of Mario Alinei'' == Earebetoan == * 2011: „Verdienter Bürger“ fan it eilân [[Helgoland]] as mei-auteur fan it learboek ''Wi lear halunder'' * 2014: [[Hans-Momsen-Preis]] == Literatuer == * Obele Vries: 'Nils Rudolf Århammar'. In: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'', 2024-2025, p. 33–39 {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Arhammar, Nils}} [[Kategory:Sweedsk taalkundige]] [[Kategory:Sweedsk heechlearaar]] [[Kategory:Sweedsk publisist]] [[Kategory:Dútsk taalkundige]] [[Kategory:Dútsk heechlearaar]] [[Kategory:Dútsk publisist]] [[Kategory:Wurdboekskriuwer]] [[Kategory:Dútsk persoan fan Sweedsk komôf]] [[Kategory:Noardfrysk]] [[Kategory:Persoan berne yn 1931]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]] n7zdtaj3vn5pfr1hby3bstsqddescra 1232202 1232201 2026-06-15T20:48:46Z Vysotsky 12896 /* Literatuer */ 1232202 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Nils Århammar | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Sweden|Sweedsk]] <br>[[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân|Dútsk]] | berne = [[7 augustus]] [[1931]] | berteplak = [[Katrineholm]] ([[Sweden]]) | stoarn = [[10 jannewaris]] [[2022]] | stjerplak = [[Niebüll]] ([[Noard-Fryslân]]) | etnisiteit = [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Sweden (folk)|Sweedsk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[taalkundige]] | aktyf as = [[publisist]], [[wurdboek]]skriuwer | jierren aktyf = [[1966]] – [[2021]] | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = ''Die Amringer Sprache'' <br>''Die Syltringer Sprache'' <br>''Die Sprachen der Insel Föhr'' | prizen = [[Hans-Momsen-Preis]] 2014 | webside = n.f.t. }} '''Nils Århammar''' ([[Katrineholm]], [[7 augustus]] [[1931]] - [[Niebüll]], [[10 jannewaris]] [[2022]])<ref>[https://lc.nl/friesland/Oud-hoogleraar-Fries-Nils-%C3%85rhammar-90-overleden-27388815.html ''Oud-hoogleraar Fries Nils Århammar (90) overleden''.] Ljouwerter Krante, 11 jannewaris 2022</ref> wie in [[Sweden|Sweedske]] [[taalkundige]], dy't him spesjalisearre hat yn 'e [[frisistyk]], en him benammentlik dwaande holden hat mei de [[Noardfrysk]]e taal. ==Biografy== Århammar studearre [[germanistyk]] yn [[Uppsala]], [[Múnster]], [[Keulen]] en [[ Philipps Universiteit Marburg|Marburch]]. Begjin sechstiger jierren late er as wittenskipsassistint foar de ''[[Nordfriesische Wörterbuchstelle]]'', oan 'e [[Universiteit fan Kiel]], de stúdzje nei it gebrûk fan 'e Noardfryske [[dialekt]]en [[Fering]] en [[Öömrang]] op 'e eilannen [[Föhr]] en [[Amrum]]. Neitiid krige er in oanstelling oan 'e Marburger universiteit, dêr't er yn [[1966]] lektor [[Sweedsk]] waard. Yn [[1968]] waard oan Århammar de fuortsetting fan 'e gearstalling fan it wittenskiplike [[Hilgelânsk]] wurdboek (''Helgoländer Wörterbuch'') tabetroud. Yn [[1974]] waard er oansteld ta lektor Germaanske [[filology]] mei bysûndere ferantwurdlikheid foar it [[Fryske talen|Frysk]] en it [[Nederdútsk]]. Yn [[1976]] waard er beneamd ta perfester [[Frysk]] en [[Goatysk]] oan 'e [[Ryksuniversiteit Grins]]. Yn [[1988]] waard er oansteld as de earste en oant noch ta iennichste perfester Frysk en Fryske [[didaktyk]] oan 'e [[Universiteit Flinsboarch]], dat doe koenen foar it earst yn [[Dútslân]] leararen Frysk universitêr oplaat wurde. Mei dizze learstoel yn [[Flinsboarch]] wie tagelyk it direkteurskip fan it [[Noardfrysk Ynstitút]], te [[Bredstedt]], ferbûn. Nei syn emeritaat, yn [[1996]], hat Århammar him tegearre mei syn frou Ritva op it wurk oan it noch altyd net foltôge ''Helgoländer Wörterbuch'' talein. Århammar [[stoar]] yn [[jannewaris]] [[2022]] [[Niebüll]] yn 'e [[âldens]] fan 90 jier. ==Wurk== * 1966: ''Nordische Lehnwörter und lexikalische Stützung im Nordfriesischen'' * 1969: ''Die Amringer Sprache – Die Amringer Literatur'', yn: Hansen, Margot; Hansen, Nico (ed.), ''Amrum – Geschichte und Gestalt einer Insel'' * 1967: ''Die Syltringer Sprache – die Syltringer Literatur'' (werútjefte 1975) * 1975: ''Die Sprachen der Insel Föhr: Föhrer Friesisch (Fering) und Plattdeutsch'' * 1979: ''Scripta Frisica: tinkbondel foar Arne Spenter (1926-1977)'' * 1984: ''Miscellanea Frisica: In Nije Bondel Fryske Stúdzjes = Een Nieuwe Bundel Friese Studies = A New Collection of Frisian Studies'' * 1993: ''Skriiw fresk; Schriw frasch; Skriiv friisk: Texte aus einem friesischen Literaturwettbewerb 1989/90'' * 1996: ''A Frisian and Germanic miscellany: published in honour of Nils Århammar on his sixty-fifth birthday'' * 2001: ''Handbuch des Friesischen – Handbook of Frisian studies'' (tegearre mei Horst Haider Munske et al.) * 2001: ''Aspects of Language: Studies in Honour of Mario Alinei'' == Earebetoan == * 2011: „Verdienter Bürger“ fan it eilân [[Helgoland]] as mei-auteur fan it learboek ''Wi lear halunder'' * 2014: [[Hans-Momsen-Preis]] == Literatuer == * Obele Vries: 'Nils Rudolf Århammar'. In: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden'', 2024-2025, p. 33–39 {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Arhammar, Nils}} [[Kategory:Sweedsk taalkundige]] [[Kategory:Sweedsk heechlearaar]] [[Kategory:Sweedsk publisist]] [[Kategory:Dútsk taalkundige]] [[Kategory:Dútsk heechlearaar]] [[Kategory:Dútsk publisist]] [[Kategory:Wurdboekskriuwer]] [[Kategory:Dútsk persoan fan Sweedsk komôf]] [[Kategory:Noardfrysk]] [[Kategory:Persoan berne yn 1931]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2022]] cufdjshejug7wv1snt0gb0mko2yl9z4 0 71503 1232210 1230489 2026-06-15T22:57:24Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Earbewiis */ better 1232210 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Rosa Parks Portrait, 1955.jpg | ôfbyldingstekst = Rosa Parks yn [[1955]], mei op 'e eftergrûn <br>[[Martin Luther King]]. | ôfbyldingsbreedte = 220px | echte namme = Rosa Louise McCauley Parks | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[4 febrewaris]] [[1913]] | berteplak = [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]] ([[Alabama]]) | stoarn = [[24 oktober]] [[2005]] | stjerplak = [[Detroit]] ([[Michigan]]) | etnisiteit = [[File:Flag of the UNIA.svg|20px]] [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] <br>[[File:Ulster Banner.svg|20px]] [[Ulstersen|Ulstersk]] <br>[[File:Flagge fan de Sjeroky Naasje fan Oklahoma.PNG|20px]] [[Sjeroky (folk)|Sjeroky]] | berop/amt = naaister, siktaresse | aktyf as = [[minskerjochten|minskerjochte-aktiviste]] | jierren aktyf = [[1943]] – [[1957]] <small>(as aktiviste)</small> | reden bekendheid = wegere har plak yn it iepenbier<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp; ferfier ôf te stean oan in blanke | bekendste wurk(en) = ''Rosa Parks: My Story'' ([[autobiografy|autobiogr.]]) | prizen = [[Presidinsjele Frijheidsmedalje|Pres. Frijheidsmedalje]] 1996 | webside = }} '''Rosa Parks''' (berne as: '''Rosa Louise McCauley'''; [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]] ([[Alabama]]), [[4 febrewaris]] [[1913]] – [[Detroit]] ([[Michigan]]), [[24 oktober]] [[2005]]), wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[polityk|polityk aktiviste]] en [[minskerjochten|minskerjochte-aktiviste]] fan mingd [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] [[komôf]]. Hja waard ferneamd doe't hja yn [[1955]] wegere om har plak yn in [[autobus|bus]] yn it [[rasseskieding|segregearre]] [[Amerikaanske Suden]] ôf te stean oan in [[jeropide ras|blanke]] mei-passazjier, wat late ta har [[arrestaasje]] en [[rjochtsaak|berjochting]] foar [[boargerlike oerhearrigens]]. Parks wie jierrenlang belutsen by de [[Amerikaanske Boargerrjochtebeweging]], wêrfan't sy as de wichtichste [[frou]]like lieder beskôge wurdt. It [[Amerikaanske Kongres]] hat har útroppen ta "de ''[[first lady]]'' fan 'e boargerrjochten" en ta "de mem fan 'e frijheidsbeweging". Nei har [[ferstjerren]] yn [[2005]] waard har op oerweldigjende wize eare betoand troch it Amerikaanske [[regear]] en [[folk]]. ==Libben== ===Jonkheid en oplieding=== Parks waard yn [[1913]] berne as Rosa Louise McCauley yn it stedsje [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]], yn 'e súdlike [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alabama]]. Har heit, James McCauley, wie [[timmerman]], en har mem, Leona Edwards, wie [[skoaljuffer]]. Se wie foar it meastepart fan [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] komôf, hoewol't ien fan har oerpakes in blanke wie dy't ôfstamme fan [[Ulstersen|Noardierske protestanten]], en ien fan har oerbeppes in [[slavernij|slavinne]] mei [[Sjeroky (folk)|Sjeroky]]-bloed wie. Parks wie in lyts en swak bern, dat geregeldwei oanhelle wie mei [[amandel (klier)|amandel]]ûntstekking. Doe't har âlden útinoar giene, ferfear se mei har mem nei [[Pine Level (Montgomery County, Alabama)|Pine Level]], in stedsje krekt bûten [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]], de steatshaadstêd fan Alabama. Dêr groeide se op it boerespultsje fan har pake en beppe oan memmekant op mei har jongere broer Sylvester. Nei de [[legere skoalle]] learde Parks troch oan 'e ''Industrial School for Girls'', yn Montgomery, in [[húshâldskoalle]], en dêrnei oan 'e [[kweekskoalle]] fan it ''Alabama State Teachers College for Negroes''. Se joech har oplieding der lykwols oan om 'e fersoarging fan har beppe en letter fan har mem op har te nimmen, doe't dy siik waarden. ===De rasseskieding=== Om 'e iuwwiksel hinne wiene yn Alabama, krekt as oeral yn it [[Amerikaanske Suden]], nije [[grûnwet]]ten en [[kiesrjocht]]wetten oannommen dy't fia snoade maatregels it federaal opleine algemien kiesrjocht foar manlju omsylden, troch bygelyks te easkjen dat kiezers lêze en skriuwe koene. Dêrmei waard de hiele Afro-Amerikaanske mienskip en teffens in grut part fan 'e earme blanken op elektoraal mêd bûtenspul set. Fierders wiene wetten ynfierd dy't de blanken en swarten op safolle mooglik maatskiplike terreinen [[rasseskieding|faninoar skaten]]. Sa wiene der bygelyks aparte [[iepenbier húske|iepenbiere húske]]s, aparte [[drinkfonteintsje]]s en aparte [[skoalle (ynstelling)|skoalle]]n en [[tsjerke]]n foar de beide groepen, en teffens wiene der ferskillende ôfdielings yn it [[iepenbier ferfier]]. Dy [[apartheid]] utere him net inkeld yn skate fasiliteiten, mar ek yn 'e steat fan dy fasiliteiten. De skoallen foar blanke bern, bygelyks, waarden goed ûnderholden en fan learnedichheden foarsjoen, wylst de skoallen foar swarte bern willensmoeds fertutearzje litten waarden en de nedichheden foar it ûnderwiis dêre foar de helsdoarren weisleept wurde moasten. [[File:Rosa Parks Bus.jpg|left|thumb|250px|De eigentlike bus wêryn't Rosa Parks wegere te fersitten en arrestearre waard, no in museumstik yn it [[Henry Ford Museum]].]] Yn har [[autobiografy]] helle Parks letter oantinkens op oan dy tiid. Dêrby fertelde se dat se altyd de [[skoalbus]] riden seach, doe't se nei de legere skoalle yn Pine Level gie. Dy bus helle lykwols inkeld de blanke bern op om se nei har moaie nije skoalgebou te bringen. Foar swarte skoalbern wie skoalbusferfier yn it hiele Suden yn gjin inkele foarm te besetten. Dat Parks en de oare swarte bern moasten nei skoalle rinne. Se skreau dêroer: ''"Eltse dei seach ik de bus foarbykommen [...] Mar foar my wie dat gewoan sa't it libben wie; we moasten ús wol dellizze by wat no ien kear wenst wie. Dy bus wie ien fan 'e earste dingen dy't my it besef bybrochten dat der in swarte wrâld en in blanke wrâld bestie."'' Hoewol't Parks yn har boek ek oantinkens beskriuwt dêr't de freonlikheid fan blanke frjemden út blykt, wie it ynherinte [[rasisme]] yn 'e maatskippij fan it doetiidske Suden dochs net te negearjen. As de ''[[Ku Klux Klan]]'' troch de strjitte marsearre, foar de doar fan har pake' hûs lâns, dan stie pake midden yn 'e keamer mei it jachtgewear op 'e foardoar rjochte oant de optocht foarby wie. De húshâldskoalle yn Montgomery, dêr't Parks letter fierder learde, wie foar betelle troch blanke noarderlingen, en baarnde twaris oan 'e grûn ta ôf troch [[brânstifting]]. En de blanke [[learaar]]s dy't dêr lesjoegen, waarden troch de rest fan 'e pleatslike blanke mienskip mei de nekke oansjoen. [[File:Barack Obama in the Rosa Parks bus.jpg|right|thumb|250px|Presidint [[Barack Obama]] yn 'e bus wêryn't Rosa Parks yn [[1955]] har die stelde. (Hy sit yn deselde rige, mar oan 'e foaroerlizzende sydkant as dêr't Parks dy deis siet.)]] ===Aktivisme=== Yn [[1932]] troude Parks mei Raymond Parks, in swarte [[hierknipper]] út Montgomery. Hy wie lid fan 'e boargerrjochte-organisaasje [[NAACP]], en behelle har yn 'e aktiviteiten dêrfan. Parks hie in grut tal ferskillende banen, fan [[húshâldster]] oant [[ferpleechster]]. Op oanstean fan har man makke se yn [[1933]] dochs noch de middelbere skoalle ôf, yn in tiid wêryn't minder as 7% fan 'e Afro-Amerikanen in skoaldiploma hie. Nettsjinsteande de wetjouwing om soks foar te kommen, slagge it har om har as kiezer te registrearjen doe't se dat foar de trêde kear besocht. Yn [[1943]] waard Parks op eigen namme lid fan 'e NAACP-ôfdieling yn Montgomery en doe waard se fuort oansteld as [[siktaresse]] fan 'e pleatslike foarsitter, [[Edgar Nixon]], in funksje dy't se oant [[1957]] útoefenje soe njonken har betelle wurk as [[naaister]]. Sels sei se dêr letter oer: ''"Ik wie dêr de iennichste frou, en se hiene ferlet fan in siktaresse, en ik wie te bleu om fan nee te sizzen."'' Fia de NAACP rekke Parks wat langer wat mear belutsen by de [[Amerikaanske Boargerrjochtebeweging]]. Sa spile se yn [[1944]] in rol by it ûndersyk nei de [[groepsferkrêfting]] fan [[Recy Taylor]], in swarte frou út [[Abbeville (Alabama)|Abbeville]], en by de kampanje foar gerjochtichheid yn dy saak dy't út dat ûndersyk fuortkaam, en spriek se yn [[1955]] op 'e begraffenis fan [[Emmett Till]], in swarte tiner dy't op brute wize [[moard|fermoarde]] wie nei't er beskuldige wie fan it flirten mei in blanke frou. Fierders folge se yn 'e earste helte fan 'e fyftiger jierren in kursus oan 'e ''Highlander Folk School'', in trainingssintrum foar boargerrjochte-aktivisten yn [[Tennessee]]. Op tongersdei [[1 desimber]] [[1955]] naam Parks oan 'e ein fan 'e dei de bus werom nei hûs. Dy bus waard bestjoerd troch bussjauffeur [[James F. Blake]], in man dy't har al earder nuver te fiter hân hie. Yn [[1943]] wie Parks nammentlik ris by him yn 'e bus kommen, hie se foar de rit betelle en soe se nei har sitplak gean, doe't Blake har hiet dat se útstappe moast om fia de efterdoar nei de sitplakken foar swarten efteryn 'e bus te gean. Dat Parks stapte wer út, mar ear't hja der troch de efterdoar wer yngean koe, ried Blake fuort en liet har yn 'e rein stean, sadat se nei hûs ta rinne moast. Dy deis yn desimber [[1955]] koe Parks de man dy't har tolve jier earder bestellen hie, net daliks werom. Se betelle foar de busrit en gie sitten op 'e foarste rige fan 'e stuollen efteryn dy't foar swarten bedoeld wiene. Geandewei de rit kamen der al mar mear passazjiers, oant it diel dat foar blanken bestimd wie, fol rekke. Doe't Blake seach dat der blanken stean moasten, ferhong er it buordsje dat it begjin fan it diel foar swarten oanjoech nei de rige efter Parks, en sommearre er Parks en de trije Afro-Amerikaanske passazjiers dy't mei har op dy earste rige sieten om har sitplakken op te jaan oan 'e blanken. Parks har trije swarte mei-passazjiers foldiene dêroan, mar Parks wegere. Dêrop skille Blake de plysje, dy't har, doe't se yn har wegering folhurde, arrestearre foar [[boargerlike oerhearrigens]] en meinaam nei it plysjeburo. [[File:Rosaparks policereport.jpg|left|thumb|200px|It plysjerapport fan 'e arrestaasje fan Rosa Parks.]] Oars as dat faak tocht wurdt, wie Rosa Parks net de earste persoan dy't har fersette tsjin 'e rasseskieding yn it Súdlike iepenbier ferfier. Oaren hiene soartgelikense aksjes ûndernommen, te witten: [[Irene Morgan]] yn [[1946]], [[Sarah Louise Keys]] earder yn [[1955]] en de leden fan 'e ''[[Browder v. Gayle]]''-rjochtsaak ([[Aurelia Browder]], [[Claudette Colvin]], [[Susie McDonald]] en [[Mary Louise Smith]]) dy't mar in pear moanne foàr Parks har ynsidint yn Montgomery oppakt wiene. De lieding fan 'e NAACP miende lykwols dat Parks de bêste kandidate wie foar it beheljen fan in geunstige útkomst by in rjochtsaak, mei't sy in ferantwurdlike folwoeksen frou fan ûnbelekke reputaasje wie, en dêrom waard har saak út alle macht buorkundich makke. Dêrby moat trouwens opmurken wurde dat Parks it spul net útlokke foar de NAACP, mar die wat se die as in priveepersoan dy't der har nocht fan hie om altyd mar wer ta te jaan oan ûnrjocht. Se waard letter dy jûns frijlitten, doe't Edgar Nixon en [[Clifford Durr]], in blanke freon fan harres, it jild foar har [[boarchtocht (strafrjocht)|boarchtocht]] op it plysjeburo brochten. Parks waard op [[5 desimber]] by in rjochtsaak fan in healoere skuldich befûn oan [[fersteuring fan de iepenbiere oarder]], hoewol't se net yn it blanke busdiel sitten gien wie, mar yn dat foar swarten, en se dus eins gjin wet oertrêde hie. Likegoed waard har in [[boete (jild)|boete]] oplein fan $10 plus $4 proseskosten. Hja gie yn heger berop, mar úteinlik kaam har saak fêst te sitten yn 'e [[burokrasy]] fan 'e steatsrjochtbanken fan Alabama, wylst de Boargerrjochtebeweging mei ''Browder v. Gayle'' ûnferwachts in oerwinning boekte. Nei oanlieding fan 'e arrestaasje fan Parks besleaten de lieders fan 'e Afro-Amerikaanske mienskip yn Montgomery, wêrûnder Edgar Nixon en de jonge [[predikant]] [[Martin Luther King]], dat der in boykot komme moast fan it iepenbier ferfier yn 'e stêd. Dêr waard op moandei [[5 desimber]] mei úteinset. Uteinlik duorre dy [[Busboykot fan Montgomery]] 381 dagen, in perioade wêryn't 40.000 swarte forinzen fan har hûs nei har wurk en werom rûnen, foar guon in ôfstân fan wol 32&nbsp;km, wylst party carpoolden of mei swarte [[taksy]]s giene. Dêrmei hellen se har gelyk, en op [[21 desimber]] [[1956]] waard it iepenbier ferfier yn Montgomery einlings desegregearre. [[File:RosaParks-BillClinton.jpg|right|thumb|250px|Parks nimt de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje|Presidinsjele Frijheids-<br>medalje]] yn ûntfangst fan presidint [[Bill Clinton]], yn [[1996]].]] ===Lettere jierren en dea=== Neitiid bleau Parks ferskate jierren belutsen by de striid foar gelykberjochtiging fan Afro-Amerikanen, en groeide se út ta in ynternasjonaal ikoan fan 'e Boargerrjochtebeweging. It wie lykwols net allegear roazegeur en moanneskyn. Se waard fanwegen it busynsidint ûntslein as naaister, en koe yn Montgomery nearne mear wurk fine. Yn [[1957]] ferfearen Parks en har man sadwaande nei [[Hampton (Firginia)|Hampton]], yn 'e steat [[Firginia]]. Ek spile dêrby in rol dat se tsjin dy tiid spul krigen hie mei Martin Luther King oer wat kant oft it út moast mei de beweging. Yn Hampton wurke se in pear moanne as gastfrou yn in herberch fan it [[Hampton Ynstitút]], in histoaryske Afro-Amerikaanske [[universiteit]]. Letter datselde jiers ferhuzen de Parks' nochris, no nei [[Detroit]], yn [[Michigan]], op oantrúnjen fan har broer Sylvester McCauley en dy syn frou Daisy, dy't har dêr al nei wenjen set hiene. Ek Parks har mem joech har dêr by harren. Oant [[1965]] wurke Parks wer as naaister, en doe waard se oannommen as siktaresse troch [[John Conyers]], in Afro-Amerikaansk lid fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]]. Dy baan hold se oant se yn [[1988]] mei pinsjoen gie. Op [[19 augustus]] [[1977]] kaam Parks har man Raymond Parks te ferstjerren oan [[kielkanker]], wylst ek har iennichste broer Sylvester dat jiers oan [[kanker]] ferstoar. Parks sels glied út op in beïze trotwaar en briek twa bonken, in ferwûning dêr't se de rest fan har libben lêst fan hold. Mei't se gjin bern hie, besleat se om by har mem yn te lûken, dy't se doe de lêste jierren fersoarge doe't it minske al mar fierder yn 'e minnichte rekke mei kanker en [[demintens]], oant se yn [[1979]] yn 'e âlderdom fan 92 jier kaam te ferstjerren. [[File:Stânbyld fan Rosa Parks yn Dallas.jpg|left|250px|thumb|[[Stânbyld]] fan Rosa Parks, sittend ôfbylde op har bankje yn 'e bus, yn [[Dallas (Teksas)]].]] Nei har pinsjonearring skreau Parks har [[autobiografy]], ''Rosa Parks: My Story'', dy't yn [[1992]] publisearre waard. Yn [[1994]] waard se berôve en mishannele troch in [[ynbrekker]], de jonge swarte drugsferslaafde Joseph Skipper, wat yn 'e Feriene Steaten in weach fan lulkens oprôp. Om't se har neitiid net mear feilich fielde yn har âlde buert, ferhuze Parks doe nei in appartemintegebou dêr't se de rest fan har libben wenje soe. Yn [[1996]] krige se út 'e hannen fan presidint [[Bill Clinton]] de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje]] útrikt, de heechste Amerikaanske net-militêre ûnderskieding. Tsjin 'e iuwwiksel wie Parks lykwols troch sûnensswierrichheden en begjinnende [[demintens]] oan hûs bûn rekke, en yn [[2002]] wie se net mear by steat om har finânsjes te regeljen. Yn [[2004]], doe't se 91 jier wie en in tige minne sûnens hie, drige se fanwegen ûnbetelle [[hier (jild)|hier]] út har appartemint set te wurden. Doe't dêr omtinken oan jûn waard yn 'e [[media]], besleat de ferhierder lykwols om har sawol de efterstallige as alle takomstige hier kwyt te skellen, wat betsjutte dat se de rest fan har libben fergees yn har appartemint bliuwe mocht. Rosa Parks ferstoar op [[24 oktober]] [[2005]], yn 'e âlderdom fan 92 jier. ==Earbewiis== Op [[27 oktober]] [[2005]] kundigen de stedsbestjoeren fan Detroit en Montgomery oan dat de foarste sitplakken yn 'e stedsbussen oant Parks har begraffenis mei roulinten ôfset wurde soene. Parks har deakiste waard nei Montgomery ta flein en dêr mei hynder-en-wein nei de [[Afrikaanske Metodistysk-Episkopaalske Tsjerke|Afrikaanske Metodistysk-Episkopaalske]] [[Sint-Paulustsjerke (Montgomery)|Sint-Paulustsjerke]] brocht, dêr't se oant [[29 oktober]] by it alter opbiere lei, en dêr't op 'e moarn fan [[30 oktober]] in routsjinst foar har holden waard. Letter dy deis waard se oerbrocht nei de Amerikaanske haadstêd [[Washington, D.C.]], dêr't se as earste frou en 31ste persoan ea opbiere waard yn 'e [[rotonde]] fan it [[Amerikaanske Kapitoal]]. Foar har lei dêr âld-presidint [[Ronald Reagan]] opbiere, en nei har âld-presidint [[Gerald Ford]]. Op [[31 oktober]] brochten nei skatting 50.000 minsken Parks dêr de lêste eare. Nei in nije routsjinst waard se weromflein nei Detroit, dêr't se noch twa dagen opbiere lei yn it [[Charles H. Wright Museum fan Afro-Amerikaanske Skiednis]]. Har úteinlik begraffenistsjinst waard holden op [[2 novimber]] yn 'e ''Greater Grace Temple Church'', en duorre sân oeren. Neitiid waard har stoflike omskot ûnder begelieding fan in earewacht fan 'e [[Nasjonale Garde fan Michigan]] mei hynder-en-wein troch de stêd ferfierd nei it ''Woodlawn Cemetery'', dêr't Parks byset waard yn it famyljegrêf, tusken har mem en har man yn. It [[Amerikaanske Kongres]] rôp Parks út ta "de ''[[first lady]]'' fan 'e boargerrjochten" en ta "de mem fan 'e frijheidsbeweging". Har bertedei, [[4 jannewaris]], is ûnder de namme [[Rosa Parks Day]] in offisjele betinkingsdei yn [[Kalifornje]], wylst de dei fan har arrestaasje, [[1 desimber]], (ûnder deselde namme) dat is yn 'e steat [[Ohio]]. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rosa_Parks ''References'' en ''Further reading'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Rosa Parks}} }} {{DEFAULTSORT:Parks, Rosa}} [[Kategory:Amerikaansk administratyf meiwurker]] [[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk boargerrjochte-aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk minskerjochte-aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk pasifist]] [[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]] [[Kategory:Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje]] [[Kategory:Amerikaansk aktivist fan Afro-Amerikaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk skriuwer fan Afro-Amerikaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk aktivist fan Yndiaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk skriuwer fan Yndiaansk komôf]] [[Kategory:Persoan fan Sjeroky-komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ulstersk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1913]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2005]] 6g3bb1z8c618hbe1qkzgim3zhlcsq96 1232211 1232210 2026-06-15T23:04:19Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Earbewiis */ red 1232211 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Rosa Parks Portrait, 1955.jpg | ôfbyldingstekst = Rosa Parks yn [[1955]], mei op 'e eftergrûn <br>[[Martin Luther King]]. | ôfbyldingsbreedte = 220px | echte namme = Rosa Louise McCauley Parks | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[4 febrewaris]] [[1913]] | berteplak = [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]] ([[Alabama]]) | stoarn = [[24 oktober]] [[2005]] | stjerplak = [[Detroit]] ([[Michigan]]) | etnisiteit = [[File:Flag of the UNIA.svg|20px]] [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] <br>[[File:Ulster Banner.svg|20px]] [[Ulstersen|Ulstersk]] <br>[[File:Flagge fan de Sjeroky Naasje fan Oklahoma.PNG|20px]] [[Sjeroky (folk)|Sjeroky]] | berop/amt = naaister, siktaresse | aktyf as = [[minskerjochten|minskerjochte-aktiviste]] | jierren aktyf = [[1943]] – [[1957]] <small>(as aktiviste)</small> | reden bekendheid = wegere har plak yn it iepenbier<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp; ferfier ôf te stean oan in blanke | bekendste wurk(en) = ''Rosa Parks: My Story'' ([[autobiografy|autobiogr.]]) | prizen = [[Presidinsjele Frijheidsmedalje|Pres. Frijheidsmedalje]] 1996 | webside = }} '''Rosa Parks''' (berne as: '''Rosa Louise McCauley'''; [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]] ([[Alabama]]), [[4 febrewaris]] [[1913]] – [[Detroit]] ([[Michigan]]), [[24 oktober]] [[2005]]), wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[polityk|polityk aktiviste]] en [[minskerjochten|minskerjochte-aktiviste]] fan mingd [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] [[komôf]]. Hja waard ferneamd doe't hja yn [[1955]] wegere om har plak yn in [[autobus|bus]] yn it [[rasseskieding|segregearre]] [[Amerikaanske Suden]] ôf te stean oan in [[jeropide ras|blanke]] mei-passazjier, wat late ta har [[arrestaasje]] en [[rjochtsaak|berjochting]] foar [[boargerlike oerhearrigens]]. Parks wie jierrenlang belutsen by de [[Amerikaanske Boargerrjochtebeweging]], wêrfan't sy as de wichtichste [[frou]]like lieder beskôge wurdt. It [[Amerikaanske Kongres]] hat har útroppen ta "de ''[[first lady]]'' fan 'e boargerrjochten" en ta "de mem fan 'e frijheidsbeweging". Nei har [[ferstjerren]] yn [[2005]] waard har op oerweldigjende wize eare betoand troch it Amerikaanske [[regear]] en [[folk]]. ==Libben== ===Jonkheid en oplieding=== Parks waard yn [[1913]] berne as Rosa Louise McCauley yn it stedsje [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]], yn 'e súdlike [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alabama]]. Har heit, James McCauley, wie [[timmerman]], en har mem, Leona Edwards, wie [[skoaljuffer]]. Se wie foar it meastepart fan [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] komôf, hoewol't ien fan har oerpakes in blanke wie dy't ôfstamme fan [[Ulstersen|Noardierske protestanten]], en ien fan har oerbeppes in [[slavernij|slavinne]] mei [[Sjeroky (folk)|Sjeroky]]-bloed wie. Parks wie in lyts en swak bern, dat geregeldwei oanhelle wie mei [[amandel (klier)|amandel]]ûntstekking. Doe't har âlden útinoar giene, ferfear se mei har mem nei [[Pine Level (Montgomery County, Alabama)|Pine Level]], in stedsje krekt bûten [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]], de steatshaadstêd fan Alabama. Dêr groeide se op it boerespultsje fan har pake en beppe oan memmekant op mei har jongere broer Sylvester. Nei de [[legere skoalle]] learde Parks troch oan 'e ''Industrial School for Girls'', yn Montgomery, in [[húshâldskoalle]], en dêrnei oan 'e [[kweekskoalle]] fan it ''Alabama State Teachers College for Negroes''. Se joech har oplieding der lykwols oan om 'e fersoarging fan har beppe en letter fan har mem op har te nimmen, doe't dy siik waarden. ===De rasseskieding=== Om 'e iuwwiksel hinne wiene yn Alabama, krekt as oeral yn it [[Amerikaanske Suden]], nije [[grûnwet]]ten en [[kiesrjocht]]wetten oannommen dy't fia snoade maatregels it federaal opleine algemien kiesrjocht foar manlju omsylden, troch bygelyks te easkjen dat kiezers lêze en skriuwe koene. Dêrmei waard de hiele Afro-Amerikaanske mienskip en teffens in grut part fan 'e earme blanken op elektoraal mêd bûtenspul set. Fierders wiene wetten ynfierd dy't de blanken en swarten op safolle mooglik maatskiplike terreinen [[rasseskieding|faninoar skaten]]. Sa wiene der bygelyks aparte [[iepenbier húske|iepenbiere húske]]s, aparte [[drinkfonteintsje]]s en aparte [[skoalle (ynstelling)|skoalle]]n en [[tsjerke]]n foar de beide groepen, en teffens wiene der ferskillende ôfdielings yn it [[iepenbier ferfier]]. Dy [[apartheid]] utere him net inkeld yn skate fasiliteiten, mar ek yn 'e steat fan dy fasiliteiten. De skoallen foar blanke bern, bygelyks, waarden goed ûnderholden en fan learnedichheden foarsjoen, wylst de skoallen foar swarte bern willensmoeds fertutearzje litten waarden en de nedichheden foar it ûnderwiis dêre foar de helsdoarren weisleept wurde moasten. [[File:Rosa Parks Bus.jpg|left|thumb|250px|De eigentlike bus wêryn't Rosa Parks wegere te fersitten en arrestearre waard, no in museumstik yn it [[Henry Ford Museum]].]] Yn har [[autobiografy]] helle Parks letter oantinkens op oan dy tiid. Dêrby fertelde se dat se altyd de [[skoalbus]] riden seach, doe't se nei de legere skoalle yn Pine Level gie. Dy bus helle lykwols inkeld de blanke bern op om se nei har moaie nije skoalgebou te bringen. Foar swarte skoalbern wie skoalbusferfier yn it hiele Suden yn gjin inkele foarm te besetten. Dat Parks en de oare swarte bern moasten nei skoalle rinne. Se skreau dêroer: ''"Eltse dei seach ik de bus foarbykommen [...] Mar foar my wie dat gewoan sa't it libben wie; we moasten ús wol dellizze by wat no ien kear wenst wie. Dy bus wie ien fan 'e earste dingen dy't my it besef bybrochten dat der in swarte wrâld en in blanke wrâld bestie."'' Hoewol't Parks yn har boek ek oantinkens beskriuwt dêr't de freonlikheid fan blanke frjemden út blykt, wie it ynherinte [[rasisme]] yn 'e maatskippij fan it doetiidske Suden dochs net te negearjen. As de ''[[Ku Klux Klan]]'' troch de strjitte marsearre, foar de doar fan har pake' hûs lâns, dan stie pake midden yn 'e keamer mei it jachtgewear op 'e foardoar rjochte oant de optocht foarby wie. De húshâldskoalle yn Montgomery, dêr't Parks letter fierder learde, wie foar betelle troch blanke noarderlingen, en baarnde twaris oan 'e grûn ta ôf troch [[brânstifting]]. En de blanke [[learaar]]s dy't dêr lesjoegen, waarden troch de rest fan 'e pleatslike blanke mienskip mei de nekke oansjoen. [[File:Barack Obama in the Rosa Parks bus.jpg|right|thumb|250px|Presidint [[Barack Obama]] yn 'e bus wêryn't Rosa Parks yn [[1955]] har die stelde. (Hy sit yn deselde rige, mar oan 'e foaroerlizzende sydkant as dêr't Parks dy deis siet.)]] ===Aktivisme=== Yn [[1932]] troude Parks mei Raymond Parks, in swarte [[hierknipper]] út Montgomery. Hy wie lid fan 'e boargerrjochte-organisaasje [[NAACP]], en behelle har yn 'e aktiviteiten dêrfan. Parks hie in grut tal ferskillende banen, fan [[húshâldster]] oant [[ferpleechster]]. Op oanstean fan har man makke se yn [[1933]] dochs noch de middelbere skoalle ôf, yn in tiid wêryn't minder as 7% fan 'e Afro-Amerikanen in skoaldiploma hie. Nettsjinsteande de wetjouwing om soks foar te kommen, slagge it har om har as kiezer te registrearjen doe't se dat foar de trêde kear besocht. Yn [[1943]] waard Parks op eigen namme lid fan 'e NAACP-ôfdieling yn Montgomery en doe waard se fuort oansteld as [[siktaresse]] fan 'e pleatslike foarsitter, [[Edgar Nixon]], in funksje dy't se oant [[1957]] útoefenje soe njonken har betelle wurk as [[naaister]]. Sels sei se dêr letter oer: ''"Ik wie dêr de iennichste frou, en se hiene ferlet fan in siktaresse, en ik wie te bleu om fan nee te sizzen."'' Fia de NAACP rekke Parks wat langer wat mear belutsen by de [[Amerikaanske Boargerrjochtebeweging]]. Sa spile se yn [[1944]] in rol by it ûndersyk nei de [[groepsferkrêfting]] fan [[Recy Taylor]], in swarte frou út [[Abbeville (Alabama)|Abbeville]], en by de kampanje foar gerjochtichheid yn dy saak dy't út dat ûndersyk fuortkaam, en spriek se yn [[1955]] op 'e begraffenis fan [[Emmett Till]], in swarte tiner dy't op brute wize [[moard|fermoarde]] wie nei't er beskuldige wie fan it flirten mei in blanke frou. Fierders folge se yn 'e earste helte fan 'e fyftiger jierren in kursus oan 'e ''Highlander Folk School'', in trainingssintrum foar boargerrjochte-aktivisten yn [[Tennessee]]. Op tongersdei [[1 desimber]] [[1955]] naam Parks oan 'e ein fan 'e dei de bus werom nei hûs. Dy bus waard bestjoerd troch bussjauffeur [[James F. Blake]], in man dy't har al earder nuver te fiter hân hie. Yn [[1943]] wie Parks nammentlik ris by him yn 'e bus kommen, hie se foar de rit betelle en soe se nei har sitplak gean, doe't Blake har hiet dat se útstappe moast om fia de efterdoar nei de sitplakken foar swarten efteryn 'e bus te gean. Dat Parks stapte wer út, mar ear't hja der troch de efterdoar wer yngean koe, ried Blake fuort en liet har yn 'e rein stean, sadat se nei hûs ta rinne moast. Dy deis yn desimber [[1955]] koe Parks de man dy't har tolve jier earder bestellen hie, net daliks werom. Se betelle foar de busrit en gie sitten op 'e foarste rige fan 'e stuollen efteryn dy't foar swarten bedoeld wiene. Geandewei de rit kamen der al mar mear passazjiers, oant it diel dat foar blanken bestimd wie, fol rekke. Doe't Blake seach dat der blanken stean moasten, ferhong er it buordsje dat it begjin fan it diel foar swarten oanjoech nei de rige efter Parks, en sommearre er Parks en de trije Afro-Amerikaanske passazjiers dy't mei har op dy earste rige sieten om har sitplakken op te jaan oan 'e blanken. Parks har trije swarte mei-passazjiers foldiene dêroan, mar Parks wegere. Dêrop skille Blake de plysje, dy't har, doe't se yn har wegering folhurde, arrestearre foar [[boargerlike oerhearrigens]] en meinaam nei it plysjeburo. [[File:Rosaparks policereport.jpg|left|thumb|200px|It plysjerapport fan 'e arrestaasje fan Rosa Parks.]] Oars as dat faak tocht wurdt, wie Rosa Parks net de earste persoan dy't har fersette tsjin 'e rasseskieding yn it Súdlike iepenbier ferfier. Oaren hiene soartgelikense aksjes ûndernommen, te witten: [[Irene Morgan]] yn [[1946]], [[Sarah Louise Keys]] earder yn [[1955]] en de leden fan 'e ''[[Browder v. Gayle]]''-rjochtsaak ([[Aurelia Browder]], [[Claudette Colvin]], [[Susie McDonald]] en [[Mary Louise Smith]]) dy't mar in pear moanne foàr Parks har ynsidint yn Montgomery oppakt wiene. De lieding fan 'e NAACP miende lykwols dat Parks de bêste kandidate wie foar it beheljen fan in geunstige útkomst by in rjochtsaak, mei't sy in ferantwurdlike folwoeksen frou fan ûnbelekke reputaasje wie, en dêrom waard har saak út alle macht buorkundich makke. Dêrby moat trouwens opmurken wurde dat Parks it spul net útlokke foar de NAACP, mar die wat se die as in priveepersoan dy't der har nocht fan hie om altyd mar wer ta te jaan oan ûnrjocht. Se waard letter dy jûns frijlitten, doe't Edgar Nixon en [[Clifford Durr]], in blanke freon fan harres, it jild foar har [[boarchtocht (strafrjocht)|boarchtocht]] op it plysjeburo brochten. Parks waard op [[5 desimber]] by in rjochtsaak fan in healoere skuldich befûn oan [[fersteuring fan de iepenbiere oarder]], hoewol't se net yn it blanke busdiel sitten gien wie, mar yn dat foar swarten, en se dus eins gjin wet oertrêde hie. Likegoed waard har in [[boete (jild)|boete]] oplein fan $10 plus $4 proseskosten. Hja gie yn heger berop, mar úteinlik kaam har saak fêst te sitten yn 'e [[burokrasy]] fan 'e steatsrjochtbanken fan Alabama, wylst de Boargerrjochtebeweging mei ''Browder v. Gayle'' ûnferwachts in oerwinning boekte. Nei oanlieding fan 'e arrestaasje fan Parks besleaten de lieders fan 'e Afro-Amerikaanske mienskip yn Montgomery, wêrûnder Edgar Nixon en de jonge [[predikant]] [[Martin Luther King]], dat der in boykot komme moast fan it iepenbier ferfier yn 'e stêd. Dêr waard op moandei [[5 desimber]] mei úteinset. Uteinlik duorre dy [[Busboykot fan Montgomery]] 381 dagen, in perioade wêryn't 40.000 swarte forinzen fan har hûs nei har wurk en werom rûnen, foar guon in ôfstân fan wol 32&nbsp;km, wylst party carpoolden of mei swarte [[taksy]]s giene. Dêrmei hellen se har gelyk, en op [[21 desimber]] [[1956]] waard it iepenbier ferfier yn Montgomery einlings desegregearre. [[File:RosaParks-BillClinton.jpg|right|thumb|250px|Parks nimt de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje|Presidinsjele Frijheids-<br>medalje]] yn ûntfangst fan presidint [[Bill Clinton]], yn [[1996]].]] ===Lettere jierren en dea=== Neitiid bleau Parks ferskate jierren belutsen by de striid foar gelykberjochtiging fan Afro-Amerikanen, en groeide se út ta in ynternasjonaal ikoan fan 'e Boargerrjochtebeweging. It wie lykwols net allegear roazegeur en moanneskyn. Se waard fanwegen it busynsidint ûntslein as naaister, en koe yn Montgomery nearne mear wurk fine. Yn [[1957]] ferfearen Parks en har man sadwaande nei [[Hampton (Firginia)|Hampton]], yn 'e steat [[Firginia]]. Ek spile dêrby in rol dat se tsjin dy tiid spul krigen hie mei Martin Luther King oer wat kant oft it út moast mei de beweging. Yn Hampton wurke se in pear moanne as gastfrou yn in herberch fan it [[Hampton Ynstitút]], in histoaryske Afro-Amerikaanske [[universiteit]]. Letter datselde jiers ferhuzen de Parks' nochris, no nei [[Detroit]], yn [[Michigan]], op oantrúnjen fan har broer Sylvester McCauley en dy syn frou Daisy, dy't har dêr al nei wenjen set hiene. Ek Parks har mem joech har dêr by harren. Oant [[1965]] wurke Parks wer as naaister, en doe waard se oannommen as siktaresse troch [[John Conyers]], in Afro-Amerikaansk lid fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]]. Dy baan hold se oant se yn [[1988]] mei pinsjoen gie. Op [[19 augustus]] [[1977]] kaam Parks har man Raymond Parks te ferstjerren oan [[kielkanker]], wylst ek har iennichste broer Sylvester dat jiers oan [[kanker]] ferstoar. Parks sels glied út op in beïze trotwaar en briek twa bonken, in ferwûning dêr't se de rest fan har libben lêst fan hold. Mei't se gjin bern hie, besleat se om by har mem yn te lûken, dy't se doe de lêste jierren fersoarge doe't it minske al mar fierder yn 'e minnichte rekke mei kanker en [[demintens]], oant se yn [[1979]] yn 'e âlderdom fan 92 jier kaam te ferstjerren. [[File:Stânbyld fan Rosa Parks yn Dallas.jpg|left|250px|thumb|[[Stânbyld]] fan Rosa Parks, sittend ôfbylde op har bankje yn 'e bus, yn [[Dallas (Teksas)]].]] Nei har pinsjonearring skreau Parks har [[autobiografy]], ''Rosa Parks: My Story'', dy't yn [[1992]] publisearre waard. Yn [[1994]] waard se berôve en mishannele troch in [[ynbrekker]], de jonge swarte drugsferslaafde Joseph Skipper, wat yn 'e Feriene Steaten in weach fan lulkens oprôp. Om't se har neitiid net mear feilich fielde yn har âlde buert, ferhuze Parks doe nei in appartemintegebou dêr't se de rest fan har libben wenje soe. Yn [[1996]] krige se út 'e hannen fan presidint [[Bill Clinton]] de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje]] útrikt, de heechste Amerikaanske net-militêre ûnderskieding. Tsjin 'e iuwwiksel wie Parks lykwols troch sûnensswierrichheden en begjinnende [[demintens]] oan hûs bûn rekke, en yn [[2002]] wie se net mear by steat om har finânsjes te regeljen. Yn [[2004]], doe't se 91 jier wie en in tige minne sûnens hie, drige se fanwegen ûnbetelle [[hier (jild)|hier]] út har appartemint set te wurden. Doe't dêr omtinken oan jûn waard yn 'e [[media]], besleat de ferhierder lykwols om har sawol de efterstallige as alle takomstige hier kwyt te skellen, wat betsjutte dat se de rest fan har libben fergees yn har appartemint bliuwe mocht. Rosa Parks ferstoar op [[24 oktober]] [[2005]], yn 'e âlderdom fan 92 jier. ==Earbewiis== Op [[27 oktober]] [[2005]] kundigen de stedsbestjoeren fan Detroit en Montgomery oan dat de foarste sitplakken yn 'e stedsbussen oant Parks har begraffenis mei roulinten ôfset wurde soene. Parks har deakiste waard nei Montgomery ta flein en dêr mei hynder-en-wein nei de [[Afrikaanske Metodistysk-Episkopaalske Tsjerke|Afrikaanske Metodistysk-Episkopaalske]] [[Sint-Paulustsjerke (Montgomery)|Sint-Paulustsjerke]] brocht, dêr't se oant [[29 oktober]] by it alter opbiere lei, en dêr't op 'e moarn fan [[30 oktober]] in routsjinst foar har holden waard. Letter dy deis waard se oerbrocht nei de Amerikaanske haadstêd [[Washington, D.C.]], dêr't se as earste frou en 31ste persoan ea opbiere waard yn 'e [[rotonde]] fan it [[Amerikaanske Kapitoal]]. Foar har lei dêr âld-presidint [[Ronald Reagan]] opbiere, en nei har âld-presidint [[Gerald Ford]]. Op [[31 oktober]] brochten nei skatting 50.000 minsken Parks dêr de lêste eare. Nei in nije routsjinst waard se weromflein nei Detroit, dêr't se noch twa dagen opbiere lei yn it [[Charles H. Wright Museum fan Afro-Amerikaanske Skiednis]]. Har úteinlik begraffenistsjinst waard holden op [[2 novimber]] yn 'e [[Greater Grace Temple Church (Detroit)|Greater Grace Temple Church]], en duorre sân oeren. Neitiid waard har stoflike omskot ûnder begelieding fan in earewacht fan 'e [[Nasjonale Garde fan Michigan]] mei hynder-en-wein troch de stêd ferfierd nei it [[Woodlawn Cemetery]], dêr't Parks byset waard yn it famyljegrêf, tusken har mem en har man yn. It [[Amerikaanske Kongres]] rôp Parks út ta "de [[first lady]] fan 'e boargerrjochten" en ta "de mem fan 'e frijheidsbeweging". Har bertedei, [[4 jannewaris]], is ûnder de namme [[Rosa Parks Day]] in offisjele betinkingsdei yn [[Kalifornje]], wylst de dei fan har arrestaasje, [[1 desimber]], (ûnder deselde namme) dat is yn 'e steat [[Ohio]]. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rosa_Parks ''References'' en ''Further reading'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Rosa Parks}} }} {{DEFAULTSORT:Parks, Rosa}} [[Kategory:Amerikaansk administratyf meiwurker]] [[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk boargerrjochte-aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk minskerjochte-aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk pasifist]] [[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]] [[Kategory:Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje]] [[Kategory:Amerikaansk aktivist fan Afro-Amerikaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk skriuwer fan Afro-Amerikaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk aktivist fan Yndiaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk skriuwer fan Yndiaansk komôf]] [[Kategory:Persoan fan Sjeroky-komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ulstersk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1913]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2005]] sgq7snizv2shn3wy83bz0xrasllrrkp 1232212 1232211 2026-06-15T23:05:14Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232212 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Rosa Parks Portrait, 1955.jpg | ôfbyldingstekst = Rosa Parks yn [[1955]], mei op 'e eftergrûn <br>[[Martin Luther King]]. | ôfbyldingsbreedte = 220px | echte namme = Rosa Louise McCauley Parks | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[4 febrewaris]] [[1913]] | berteplak = [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]] ([[Alabama]]) | stoarn = [[24 oktober]] [[2005]] | stjerplak = [[Detroit]] ([[Michigan]]) | etnisiteit = [[File:Flag of the UNIA.svg|20px]] [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] <br>[[File:Ulster Banner.svg|20px]] [[Ulstersen|Ulstersk]] <br>[[File:Flagge fan de Sjeroky Naasje fan Oklahoma.PNG|20px]] [[Sjeroky (folk)|Sjeroky]] | berop/amt = naaister, siktaresse | aktyf as = [[minskerjochten|minskerjochte-aktiviste]] | jierren aktyf = [[1943]] – [[1957]] <small>(as aktiviste)</small> | reden bekendheid = wegere har plak yn it iepenbier<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp; ferfier ôf te stean oan in blanke | bekendste wurk(en) = ''Rosa Parks: My Story'' ([[autobiografy|autobiogr.]]) | prizen = [[Presidinsjele Frijheidsmedalje|Pres. Frijheidsmedalje]] 1996 | webside = }} '''Rosa Parks''' (berne as: '''Rosa Louise McCauley'''; [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]] ([[Alabama]]), [[4 febrewaris]] [[1913]] – [[Detroit]] ([[Michigan]]), [[24 oktober]] [[2005]]), wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[polityk|polityk aktiviste]] en [[minskerjochten|minskerjochte-aktiviste]] fan mingd [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] [[komôf]]. Hja waard ferneamd doe't hja yn [[1955]] wegere om har plak yn in [[autobus|bus]] yn it [[rasseskieding|segregearre]] [[Amerikaanske Suden]] ôf te stean oan in [[jeropide ras|blanke]] mei-passazjier, wat late ta har [[arrestaasje]] en [[rjochtsaak|berjochting]] foar [[boargerlike oerhearrigens]]. Parks wie jierrenlang belutsen by de [[Amerikaanske Boargerrjochtebeweging]], wêrfan't sy as de wichtichste [[frou]]like lieder beskôge wurdt. It [[Amerikaanske Kongres]] hat har útroppen ta "de [[first lady]] fan 'e boargerrjochten" en ta "de mem fan 'e frijheidsbeweging". Nei har [[ferstjerren]] yn [[2005]] waard har op oerweldigjende wize eare betoand troch it Amerikaanske [[regear]] en [[folk]]. ==Libben== ===Jonkheid en oplieding=== Parks waard yn [[1913]] berne as Rosa Louise McCauley yn it stedsje [[Tuskegee (Alabama)|Tuskegee]], yn 'e súdlike [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alabama]]. Har heit, James McCauley, wie [[timmerman]], en har mem, Leona Edwards, wie [[skoaljuffer]]. Se wie foar it meastepart fan [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaansk]] komôf, hoewol't ien fan har oerpakes in blanke wie dy't ôfstamme fan [[Ulstersen|Noardierske protestanten]], en ien fan har oerbeppes in [[slavernij|slavinne]] mei [[Sjeroky (folk)|Sjeroky]]-bloed wie. Parks wie in lyts en swak bern, dat geregeldwei oanhelle wie mei [[amandel (klier)|amandel]]ûntstekking. Doe't har âlden útinoar giene, ferfear se mei har mem nei [[Pine Level (Montgomery County, Alabama)|Pine Level]], in stedsje krekt bûten [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]], de steatshaadstêd fan Alabama. Dêr groeide se op it boerespultsje fan har pake en beppe oan memmekant op mei har jongere broer Sylvester. Nei de [[legere skoalle]] learde Parks troch oan 'e Industrial School for Girls, yn Montgomery, in [[húshâldskoalle]], en dêrnei oan 'e [[kweekskoalle]] fan it Alabama State Teachers College for Negroes. Se joech har oplieding der lykwols oan om 'e fersoarging fan har beppe en letter fan har mem op har te nimmen, doe't dy siik waarden. ===De rasseskieding=== Om 'e iuwwiksel hinne wiene yn Alabama, krekt as oeral yn it [[Amerikaanske Suden]], nije [[grûnwet]]ten en [[kiesrjocht]]wetten oannommen dy't fia snoade maatregels it federaal opleine algemien kiesrjocht foar manlju omsylden, troch bygelyks te easkjen dat kiezers lêze en skriuwe koene. Dêrmei waard de hiele Afro-Amerikaanske mienskip en teffens in grut part fan 'e earme blanken op elektoraal mêd bûtenspul set. Fierders wiene wetten ynfierd dy't de blanken en swarten op safolle mooglik maatskiplike terreinen [[rasseskieding|faninoar skaten]]. Sa wiene der bygelyks aparte [[iepenbier húske|iepenbiere húske]]s, aparte [[drinkfonteintsje]]s en aparte [[skoalle (ynstelling)|skoalle]]n en [[tsjerke]]n foar de beide groepen, en teffens wiene der ferskillende ôfdielings yn it [[iepenbier ferfier]]. Dy [[apartheid]] utere him net inkeld yn skate fasiliteiten, mar ek yn 'e steat fan dy fasiliteiten. De skoallen foar blanke bern, bygelyks, waarden goed ûnderholden en fan learnedichheden foarsjoen, wylst de skoallen foar swarte bern willensmoeds fertutearzje litten waarden en de nedichheden foar it ûnderwiis dêre foar de helsdoarren weisleept wurde moasten. [[File:Rosa Parks Bus.jpg|left|thumb|250px|De eigentlike bus wêryn't Rosa Parks wegere te fersitten en arrestearre waard, no in museumstik yn it [[Henry Ford Museum]].]] Yn har [[autobiografy]] helle Parks letter oantinkens op oan dy tiid. Dêrby fertelde se dat se altyd de [[skoalbus]] riden seach, doe't se nei de legere skoalle yn Pine Level gie. Dy bus helle lykwols inkeld de blanke bern op om se nei har moaie nije skoalgebou te bringen. Foar swarte skoalbern wie skoalbusferfier yn it hiele Suden yn gjin inkele foarm te besetten. Dat Parks en de oare swarte bern moasten nei skoalle rinne. Se skreau dêroer: "Eltse dei seach ik de bus foarbykommen [...] Mar foar my wie dat gewoan sa't it libben wie; we moasten ús wol dellizze by wat no ien kear wenst wie. Dy bus wie ien fan 'e earste dingen dy't my it besef bybrochten dat der in swarte wrâld en in blanke wrâld bestie." Hoewol't Parks yn har boek ek oantinkens beskriuwt dêr't de freonlikheid fan blanke frjemden út blykt, wie it ynherinte [[rasisme]] yn 'e maatskippij fan it doetiidske Suden dochs net te negearjen. As de [[Ku Klux Klan]] troch de strjitte marsearre, foar de doar fan har pake' hûs lâns, dan stie pake midden yn 'e keamer mei it jachtgewear op 'e foardoar rjochte oant de optocht foarby wie. De húshâldskoalle yn Montgomery, dêr't Parks letter fierder learde, wie foar betelle troch blanke noarderlingen, en baarnde twaris oan 'e grûn ta ôf troch [[brânstifting]]. En de blanke [[learaar]]s dy't dêr lesjoegen, waarden troch de rest fan 'e pleatslike blanke mienskip mei de nekke oansjoen. [[File:Barack Obama in the Rosa Parks bus.jpg|right|thumb|250px|Presidint [[Barack Obama]] yn 'e bus wêryn't Rosa Parks yn [[1955]] har die stelde. (Hy sit yn deselde rige, mar oan 'e foaroerlizzende sydkant as dêr't Parks dy deis siet.)]] ===Aktivisme=== Yn [[1932]] troude Parks mei Raymond Parks, in swarte [[hierknipper]] út Montgomery. Hy wie lid fan 'e boargerrjochte-organisaasje [[NAACP]], en behelle har yn 'e aktiviteiten dêrfan. Parks hie in grut tal ferskillende banen, fan [[húshâldster]] oant [[ferpleechster]]. Op oanstean fan har man makke se yn [[1933]] dochs noch de middelbere skoalle ôf, yn in tiid wêryn't minder as 7% fan 'e Afro-Amerikanen in skoaldiploma hie. Nettsjinsteande de wetjouwing om soks foar te kommen, slagge it har om har as kiezer te registrearjen doe't se dat foar de trêde kear besocht. Yn [[1943]] waard Parks op eigen namme lid fan 'e NAACP-ôfdieling yn Montgomery en doe waard se fuort oansteld as [[siktaresse]] fan 'e pleatslike foarsitter, [[Edgar Nixon]], in funksje dy't se oant [[1957]] útoefenje soe njonken har betelle wurk as [[naaister]]. Sels sei se dêr letter oer: "Ik wie dêr de iennichste frou, en se hiene ferlet fan in siktaresse, en ik wie te bleu om fan nee te sizzen." Fia de NAACP rekke Parks wat langer wat mear belutsen by de [[Amerikaanske Boargerrjochtebeweging]]. Sa spile se yn [[1944]] in rol by it ûndersyk nei de [[groepsferkrêfting]] fan [[Recy Taylor]], in swarte frou út [[Abbeville (Alabama)|Abbeville]], en by de kampanje foar gerjochtichheid yn dy saak dy't út dat ûndersyk fuortkaam, en spriek se yn [[1955]] op 'e begraffenis fan [[Emmett Till]], in swarte tiner dy't op brute wize [[moard|fermoarde]] wie nei't er beskuldige wie fan it flirten mei in blanke frou. Fierders folge se yn 'e earste helte fan 'e fyftiger jierren in kursus oan 'e Highlander Folk School, in trainingssintrum foar boargerrjochte-aktivisten yn [[Tennessee]]. Op tongersdei [[1 desimber]] [[1955]] naam Parks oan 'e ein fan 'e dei de bus werom nei hûs. Dy bus waard bestjoerd troch bussjauffeur [[James F. Blake]], in man dy't har al earder nuver te fiter hân hie. Yn [[1943]] wie Parks nammentlik ris by him yn 'e bus kommen, hie se foar de rit betelle en soe se nei har sitplak gean, doe't Blake har hiet dat se útstappe moast om fia de efterdoar nei de sitplakken foar swarten efteryn 'e bus te gean. Dat Parks stapte wer út, mar ear't hja der troch de efterdoar wer yngean koe, ried Blake fuort en liet har yn 'e rein stean, sadat se nei hûs ta rinne moast. Dy deis yn desimber [[1955]] koe Parks de man dy't har tolve jier earder bestellen hie, net daliks werom. Se betelle foar de busrit en gie sitten op 'e foarste rige fan 'e stuollen efteryn dy't foar swarten bedoeld wiene. Geandewei de rit kamen der al mar mear passazjiers, oant it diel dat foar blanken bestimd wie, fol rekke. Doe't Blake seach dat der blanken stean moasten, ferhong er it buordsje dat it begjin fan it diel foar swarten oanjoech nei de rige efter Parks, en sommearre er Parks en de trije Afro-Amerikaanske passazjiers dy't mei har op dy earste rige sieten om har sitplakken op te jaan oan 'e blanken. Parks har trije swarte mei-passazjiers foldiene dêroan, mar Parks wegere. Dêrop skille Blake de plysje, dy't har, doe't se yn har wegering folhurde, arrestearre foar [[boargerlike oerhearrigens]] en meinaam nei it plysjeburo. [[File:Rosaparks policereport.jpg|left|thumb|200px|It plysjerapport fan 'e arrestaasje fan Rosa Parks.]] Oars as dat faak tocht wurdt, wie Rosa Parks net de earste persoan dy't har fersette tsjin 'e rasseskieding yn it Súdlike iepenbier ferfier. Oaren hiene soartgelikense aksjes ûndernommen, te witten: [[Irene Morgan]] yn [[1946]], [[Sarah Louise Keys]] earder yn [[1955]] en de leden fan 'e ''[[Browder v. Gayle]]''-rjochtsaak ([[Aurelia Browder]], [[Claudette Colvin]], [[Susie McDonald]] en [[Mary Louise Smith]]) dy't mar in pear moanne foàr Parks har ynsidint yn Montgomery oppakt wiene. De lieding fan 'e NAACP miende lykwols dat Parks de bêste kandidate wie foar it beheljen fan in geunstige útkomst by in rjochtsaak, mei't sy in ferantwurdlike folwoeksen frou fan ûnbelekke reputaasje wie, en dêrom waard har saak út alle macht buorkundich makke. Dêrby moat trouwens opmurken wurde dat Parks it spul net útlokke foar de NAACP, mar die wat se die as in priveepersoan dy't der har nocht fan hie om altyd mar wer ta te jaan oan ûnrjocht. Se waard letter dy jûns frijlitten, doe't Edgar Nixon en [[Clifford Durr]], in blanke freon fan harres, it jild foar har [[boarchtocht (strafrjocht)|boarchtocht]] op it plysjeburo brochten. Parks waard op [[5 desimber]] by in rjochtsaak fan in healoere skuldich befûn oan [[fersteuring fan de iepenbiere oarder]], hoewol't se net yn it blanke busdiel sitten gien wie, mar yn dat foar swarten, en se dus eins gjin wet oertrêde hie. Likegoed waard har in [[boete (jild)|boete]] oplein fan $10 plus $4 proseskosten. Hja gie yn heger berop, mar úteinlik kaam har saak fêst te sitten yn 'e [[burokrasy]] fan 'e steatsrjochtbanken fan Alabama, wylst de Boargerrjochtebeweging mei ''Browder v. Gayle'' ûnferwachts in oerwinning boekte. Nei oanlieding fan 'e arrestaasje fan Parks besleaten de lieders fan 'e Afro-Amerikaanske mienskip yn Montgomery, wêrûnder Edgar Nixon en de jonge [[predikant]] [[Martin Luther King]], dat der in boykot komme moast fan it iepenbier ferfier yn 'e stêd. Dêr waard op moandei [[5 desimber]] mei úteinset. Uteinlik duorre dy [[Busboykot fan Montgomery]] 381 dagen, in perioade wêryn't 40.000 swarte forinzen fan har hûs nei har wurk en werom rûnen, foar guon in ôfstân fan wol 32&nbsp;km, wylst party carpoolden of mei swarte [[taksy]]s giene. Dêrmei hellen se har gelyk, en op [[21 desimber]] [[1956]] waard it iepenbier ferfier yn Montgomery einlings desegregearre. [[File:RosaParks-BillClinton.jpg|right|thumb|250px|Parks nimt de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje|Presidinsjele Frijheids-<br>medalje]] yn ûntfangst fan presidint [[Bill Clinton]], yn [[1996]].]] ===Lettere jierren en dea=== Neitiid bleau Parks ferskate jierren belutsen by de striid foar gelykberjochtiging fan Afro-Amerikanen, en groeide se út ta in ynternasjonaal ikoan fan 'e Boargerrjochtebeweging. It wie lykwols net allegear roazegeur en moanneskyn. Se waard fanwegen it busynsidint ûntslein as naaister, en koe yn Montgomery nearne mear wurk fine. Yn [[1957]] ferfearen Parks en har man sadwaande nei [[Hampton (Firginia)|Hampton]], yn 'e steat [[Firginia]]. Ek spile dêrby in rol dat se tsjin dy tiid spul krigen hie mei Martin Luther King oer wat kant oft it út moast mei de beweging. Yn Hampton wurke se in pear moanne as gastfrou yn in herberch fan it [[Hampton Ynstitút]], in histoaryske Afro-Amerikaanske [[universiteit]]. Letter datselde jiers ferhuzen de Parks' nochris, no nei [[Detroit]], yn [[Michigan]], op oantrúnjen fan har broer Sylvester McCauley en dy syn frou Daisy, dy't har dêr al nei wenjen set hiene. Ek Parks har mem joech har dêr by harren. Oant [[1965]] wurke Parks wer as naaister, en doe waard se oannommen as siktaresse troch [[John Conyers]], in Afro-Amerikaansk lid fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]]. Dy baan hold se oant se yn [[1988]] mei pinsjoen gie. Op [[19 augustus]] [[1977]] kaam Parks har man Raymond Parks te ferstjerren oan [[kielkanker]], wylst ek har iennichste broer Sylvester dat jiers oan [[kanker]] ferstoar. Parks sels glied út op in beïze trotwaar en briek twa bonken, in ferwûning dêr't se de rest fan har libben lêst fan hold. Mei't se gjin bern hie, besleat se om by har mem yn te lûken, dy't se doe de lêste jierren fersoarge doe't it minske al mar fierder yn 'e minnichte rekke mei kanker en [[demintens]], oant se yn [[1979]] yn 'e âlderdom fan 92 jier kaam te ferstjerren. [[File:Stânbyld fan Rosa Parks yn Dallas.jpg|left|250px|thumb|[[Stânbyld]] fan Rosa Parks, sittend ôfbylde op har bankje yn 'e bus, yn [[Dallas (Teksas)]].]] Nei har pinsjonearring skreau Parks har [[autobiografy]], ''Rosa Parks: My Story'', dy't yn [[1992]] publisearre waard. Yn [[1994]] waard se berôve en mishannele troch in [[ynbrekker]], de jonge swarte drugsferslaafde Joseph Skipper, wat yn 'e Feriene Steaten in weach fan lulkens oprôp. Om't se har neitiid net mear feilich fielde yn har âlde buert, ferhuze Parks doe nei in appartemintegebou dêr't se de rest fan har libben wenje soe. Yn [[1996]] krige se út 'e hannen fan presidint [[Bill Clinton]] de [[Presidinsjele Frijheidsmedalje]] útrikt, de heechste Amerikaanske net-militêre ûnderskieding. Tsjin 'e iuwwiksel wie Parks lykwols troch sûnensswierrichheden en begjinnende [[demintens]] oan hûs bûn rekke, en yn [[2002]] wie se net mear by steat om har finânsjes te regeljen. Yn [[2004]], doe't se 91 jier wie en in tige minne sûnens hie, drige se fanwegen ûnbetelle [[hier (jild)|hier]] út har appartemint set te wurden. Doe't dêr omtinken oan jûn waard yn 'e [[media]], besleat de ferhierder lykwols om har sawol de efterstallige as alle takomstige hier kwyt te skellen, wat betsjutte dat se de rest fan har libben fergees yn har appartemint bliuwe mocht. Rosa Parks ferstoar op [[24 oktober]] [[2005]], yn 'e âlderdom fan 92 jier. ==Earbewiis== Op [[27 oktober]] [[2005]] kundigen de stedsbestjoeren fan Detroit en Montgomery oan dat de foarste sitplakken yn 'e stedsbussen oant Parks har begraffenis mei roulinten ôfset wurde soene. Parks har deakiste waard nei Montgomery ta flein en dêr mei hynder-en-wein nei de [[Afrikaanske Metodistysk-Episkopaalske Tsjerke|Afrikaanske Metodistysk-Episkopaalske]] [[Sint-Paulustsjerke (Montgomery)|Sint-Paulustsjerke]] brocht, dêr't se oant [[29 oktober]] by it alter opbiere lei, en dêr't op 'e moarn fan [[30 oktober]] in routsjinst foar har holden waard. Letter dy deis waard se oerbrocht nei de Amerikaanske haadstêd [[Washington, D.C.]], dêr't se as earste frou en 31ste persoan ea opbiere waard yn 'e [[rotonde]] fan it [[Amerikaanske Kapitoal]]. Foar har lei dêr âld-presidint [[Ronald Reagan]] opbiere, en nei har âld-presidint [[Gerald Ford]]. Op [[31 oktober]] brochten nei skatting 50.000 minsken Parks dêr de lêste eare. Nei in nije routsjinst waard se weromflein nei Detroit, dêr't se noch twa dagen opbiere lei yn it [[Charles H. Wright Museum fan Afro-Amerikaanske Skiednis]]. Har úteinlik begraffenistsjinst waard holden op [[2 novimber]] yn 'e [[Greater Grace Temple Church (Detroit)|Greater Grace Temple Church]], en duorre sân oeren. Neitiid waard har stoflike omskot ûnder begelieding fan in earewacht fan 'e [[Nasjonale Garde fan Michigan]] mei hynder-en-wein troch de stêd ferfierd nei it [[Woodlawn Cemetery]], dêr't Parks byset waard yn it famyljegrêf, tusken har mem en har man yn. It [[Amerikaanske Kongres]] rôp Parks út ta "de [[first lady]] fan 'e boargerrjochten" en ta "de mem fan 'e frijheidsbeweging". Har bertedei, [[4 jannewaris]], is ûnder de namme [[Rosa Parks Day]] in offisjele betinkingsdei yn [[Kalifornje]], wylst de dei fan har arrestaasje, [[1 desimber]], (ûnder deselde namme) dat is yn 'e steat [[Ohio]]. {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rosa_Parks ''References'' en ''Further reading'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Rosa Parks}} }} {{DEFAULTSORT:Parks, Rosa}} [[Kategory:Amerikaansk administratyf meiwurker]] [[Kategory:Amerikaansk polityk aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk boargerrjochte-aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk minskerjochte-aktivist]] [[Kategory:Amerikaansk pasifist]] [[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]] [[Kategory:Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje]] [[Kategory:Amerikaansk aktivist fan Afro-Amerikaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk skriuwer fan Afro-Amerikaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk aktivist fan Yndiaansk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk skriuwer fan Yndiaansk komôf]] [[Kategory:Persoan fan Sjeroky-komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ulstersk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1913]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2005]] qy9806zhg5u6vdgdvwmuzu8gdi8wes1 0 87164 1232207 1024250 2026-06-15T22:24:33Z Vysotsky 12896 Literatuer 1232207 wikitext text/x-wiki '''Johannes Henricus Antonius (Jan) Fontijn''' ([[Amsterdam]], [[9 febrewaris]] [[1936]]) is in [[Nederlân]]sk [[Nearlandistyk|nearlandikus]] en [[literatuer]]wittenskipper. == Wurkpaad == Fontijn wurke lang as universitêr dosint by de fakgroep nearlandistyk fan de [[Universiteit fan Amsterdam]]. Teffens wie er [[literatuerkritikus]] fan [[Het Parool]] en [[Vrij Nederland]]. Fontijn hat benammentlik dwaande west mei de [[biografy]] as [[literêr sjenre]]; dêr hat er ferskate stúdzjes oer skreaun. Fontijn syn haadwurk is de biografy fan [[Frederik van Eeden (skriuwer)|Frederik van Eeden]] yn twa dielen, ferskynd yn 1990 en 1996. It earste diel ''Tweespalt'' wie ek syn [[proefskrift|dissertaasje]] byn syn wittenskiplike promoasje oan de [[Radboud Universiteit Nimwegen]]. Dêrnjonken wijde er stúdzjes oan [[Herman Heijermans]], [[Frans Coenen]], [[Carry van Bruggen]] en [[Jacob Israël de Haan]]. Fontijn skreau tal fan opstellen oer 'populêre literatuer', it skoalboek ''Ik heb al een boek'', oer [[roman]]ûndersyk en [[essay]]s oer [[mystyk]], [[muzyk]], [[dekadinsje]] en [[literatuer]]. Njonken dat publisearre er oer literêre streamingen as [[futurisme]], [[dadaïsme]], [[konstruktivisme (keunst)|konstruktivisme]] en [[surrealisme]]. Teffens skreau ek in frijwat [[autobiografy|autobiografyske]] roman ''Biefstuk en benzine'', ferskynd yn 2003, dy't him in nominaasje foar de [[Literatuerpriis Gerard Walschap-Londerzeel|Gerard Walschappriis]] opsmiet. == Persooanlik == Jan Fontijn is de oarehelte fan de mei de [[P.C. Hooftpriis]] bekroande [[keunstskilder|skilderesse]] en [[skriuwster]] [[Charlotte Mutsaers]]. ==Publikaasjes== * ''Zuster en super-ego'' (1971) * ''Populaire literatuur'' (1974) * ''Ik heb al een boek'' (1974), mei [[Ton Anbeek]] * ''Carry van Bruggen'' (1978), mei [[Diny Schouten]] * ''Frans Coenen'' (1981), mei [[Gideon Lodders]] * ''Leven in extase : opstellen over mystiek en muziek, literatuur en decadentie rond 1900'' (1983) * ''Tweespalt : het leven van Frederik van Eeden tot 1901'' (1990) * ''Op bezoek bij [[J.J. Voskuil]]'' (1991) * ''De Nederlandse schrijversbiografie'' (1992) * ''Aanslag op de letteren'' (1993) * ''Trots verbrijzeld : het leven van Frederik van Eeden vanaf 1901'' (1996) * ''Broeders in bedrog : de biograaf en zijn held'' (1997) * ''Biefstuk en benzine'' (2003), [[roman]] * ''Kijk naar de vis : autobiografie van een lezer'' (2003) * ''[[Louis Couperus]] en [[Jean Genet]] over de Islam en de Palestijnen'' (2009) * ''Opgebouwd uit hetzelfde : broers en zusters in de literatuur'' (2011) * ''Tederheid en storm. De persoonlijkheid van Jacob Israël de Haan'' (2012) * ''Onrust. Het leven van Jacob Israël de Haan'', 1881 - 1924 (2015) == Literatuer == * Jaap Goedegebuure: 'Levensbericht Jan Fontijn'. In: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden'', 2024-2025, p. 136-140 == Keppeling om utens == * [http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=font014 Jan Fontijn yn de DBNL] {{DEFAULTSORT:Fontijn, Jan}} [[Kategory:Nederlânsk taalkundige]] [[Kategory:Nederlânsk letterkundige]] [[Kategory:Nederlânsk essayist]] [[Kategory:Nederlânsk literatuerkritikus]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk ûnderwizer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1936]] fyqh98kkw94r4oxp58k9n44vtbb6pev 0 89251 1232172 1227811 2026-06-15T15:56:48Z Hurkonides 5270 1232172 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bibelsk persoan | namme = Mozes | alternative nammen = Mosje | ôfbylding = MCC-31231 Mozes toont de wetstafelen (1).tif | ôfbyldingstekst = Mozes mei de Tsien Geboaden<br>(Nederlânsk skilderij út 1600-1624). | berne = 13e iuw f.Kr. (trad.) | berteplak = [[Egypte]] | ferstoarn = Neboberch | stjerplak = Lân Moäb | leeftyd = 120 jier | folk = Israelitysk | heit = [[Amram]] | mem = [[Jokêbed]] | partner = [[Sippoara]] | bern = Gersjom; Eliêzer | sibben = [[Aäron]]; [[Mirjam (bibelsk persoan)|Mirjam]] | stamme = [[Levy]] | titel = profeet; wetjouwer | rol = lieder fan 'e úttocht | perioade = Uttochtperioade | bekend fan = de [[Tsien Geboaden]] | neamd yn = [[Exodus (bibelboek)|Exodus]]; [[Levitikus]]; [[Numeri]]; [[Deuteronomium]] | tradysje = [[kristendom]]; [[joadedom]]; [[islam]] }} '''Mozes'''<ref>''Bibel'' ([[Nije Fryske Bibeloersetting]]), Haarlim/Boxtel, 1978 (Nederlands Bijbelgenootschap/Katholieke Bijbelstichting), ISBN 9 06 12 60 817.</ref> of '''Moazes'''<ref>[https://taalweb.frl/wurdboekportaal/cf529cfb-c8dc-467e-92a3-b6f67ace071b?previous_search%5Bfilter_options%5D%5B%5D=&previous_search%5Bfilter_options%5D%5B%5D=lemma&previous_search%5Bfilter_options%5D%5B%5D=translation&previous_search%5Bfilter_options%5D%5B%5D=definition&previous_search%5Bfilter_options%5D%5B%5D=&previous_search%5Blanguage_options%5D%5B%5D=&previous_search%5Blanguage_options%5D%5B%5D=fr&previous_search%5Blanguage_options%5D%5B%5D=nl&previous_search%5Bpage%5D=&previous_search%5Bq%5D=mozes&previous_search%5Bword_list_options%5D%5B%5D=&previous_search%5Bword_list_options%5D%5B%5D=NFhwb&previous_search%5Bword_list_options%5D%5B%5D=FNhwb&previous_search%5Bword_list_options%5D%5B%5D=Ffwb&previous_search%5Bword_list_options%5D%5B%5D=Jurwb Lemma yn ''Taalweb'' fan 'e Fryske Akademy]</ref> ([[Hebriuwsk]]: מֹשֶׁה Mosje; [[Latynsk]]: Moyses) is in persoan út de [[Bibel]], dy't neffens it bibelboek [[Exodus (bibelboek)|Exodus]] it folk fan Israel út de slavernij yn it [[Egypte]]lân befrijde en syn folk troch de woastyn late nei it lân fan 'e belofte. Mozes skreau de earste fiif boeken fan 'e Bibel en krige fan God op 'e berch Hoareb (of Sinaï) de [[Tsien Geboaden|Wet]] foarlêzen. Mozes wurdt fereare yn alle trije [[Monoteïsme|monoteïstyske]] godstsjinstsen: it [[kristendom]], it [[joadendom]] en de [[islam]]. == It libben fan Mozes neffens de Bibel == [[Ofbyld: 1904 Lawrence Alma-Tadema - The Finding of Moses.jpg|thumb|left|Mozes wurdt troch de prinses fan Egypte meinommen<br>([[Alma Tadema]]).]] Mozes waard berne as soan fan Amram en Jokebêd út de stam fan Levy en as it jongere broerke fan [[Mirjam (bibelsk persoan)|Mirjam]] en [[Aäron]]. De berte fan Mozes foel yn in tiid fan slimme ferdrukking en de [[farao]] hie besletten om alle nijberne soannen fan it folk Israel te ferdrinken yn 'e [[Nyl]], om't it folk oars te manmachtich waard. Om oan dat lot te ûntkommen waard Mozes yn in wettertichte bizen koer tusken it reid fan in wetterstream te fûnling lein. Mozes waard fûn troch in dochter fan 'e farao, dy't op itselde plak kaam om te baaien. Hja seach fuortendaliks dat it in Hebriuwsk bern wie en wie fêstbesluten de fûnling te hâlden. Mirjam, de âldere suster fan Mozes, stie op distânsje ta te sjen en wie sa dryst om de prinses út te stellen in frou te heljen, dy't it bern de tate jaan koe. En sa kaam it jonkje wer thús, mar doe't Mozes grut waard kaam hy by de prinses oan it hôf, dy't de jonge as in soan behannele en in Egyptyske opfieding joech (Ex. 2:10). De dochter fan 'e farao neamde it jonkje Mozes. De namme betsjut yn it Egyptysk "út it wetter redden" (''mo'' = wetter; ''yses'' = beholden) en yn it Hebriuwsk "der úthelle" (''mashah'' = der út helje). Mozes fergeat lykwols syn komôf net en doe't hy ienris as folwoeksen man tsjûge wie fan it ôfseamjen fan in Israelyt troch in Egyptner, waard hy sa poer, dat hy de Egyptner deasloech. It foarfal waard bekend, ek by de farao, en Mozes moast foar de wraak fan 'e farao flechtsje nei it lân fan 'e Midianiten, dêr't er ûnderkommen fynt by Jetro en herder wurdt. Mozes troud mei Jetro's dochter Sippoara, by wa't Mozes twa soannen krige: Gersjom en Eliêzer. [[Ofbyld:Gebhard Fugel Moses vor dem brennenden Dornbusch c1920.jpg|thumb|left|Mozes en de baarnende toarnbeiestrûk<br>[[Gebhard Fugel]] (1863–1939).]] As Mozes op in dei it fee oan it weizjen is by de berch Hoareb, heart er yn in baarnende toarnbeiestrûk in stim. It fjoer fertarre de strûk net en de stim makke him bekend as "de God fan syn heit, de God fan Abraham, de God fan Izaäk en de God fan Jakob". Mozes krige fan God de opdracht om nei de farao te gean en syn folk te ferlossen fan 'e slavernij. Hy achte himsels dêrta folslein net yn steat en besocht mei ferlechtjes oan 'e opdracht te ûntkommen. Op 'e fraach wat er dan sizze moast as it folk fan Israel Mozes nei de namme fan God freegje soe, andere God: "Ik bin dy’t Ik bin" (Ex. 3:14), itjinge oerienkomt mei JHWH, de hillige namme fan God. "Och Heare, ik bin net in man fan it wurd" en "Ik bin swier fan mûle en tonge" (Ex. 4:10) besocht Mozes der noch tsjin yn te bringen, mar God wie net te fermurvjen en wiisde syn broer Aäron oan om mei te gean, sa’t Aäron foar Mozes sprekke koe. Doe't Mozes en Aäron by de farao kamen mei it fersyk om it folk fan Israel út namme fan 'e Heare gean te litten om yn 'e woastyn in offerfeest te hâlden, frege de farao lytsachtsjend wa't dy God dan wol net wie dêr't hy nei harkje moatte soe? De farao joech gjin krimp en hjitte Mozes en Aäron en harren folk mar gau wer oan it wurk te gean. Foar straf ferswierre de farao it rezjym foar syn slaven (Ex. 5:4). No kearde ek it folk fan Israel har tsjin Mozes en ferwieten him de saak allinnich mar slimmer te meitsjen. Ek Mozes twifele en frege God wat no it doel wie fan syn gean nei de farao, it waard ommers allinnich mar slimmer foar syn folk. Mar de Heare sei: "dû silst sjen wat Ik sil dwaan, troch Myn machtige hân sil de farao it folk gean litte". [[Ofbyld:1872 Lawrence Alma-Tadema - Death of the Pharaoh Firstborn son.jpg|thumb|260px|De tsiende pleach: de farao rout om syn earstberne soan<br>([[Alma Tadema]], 1872)]] Tsien pleagen wiene der nedich om de ferlossing fan it folk fan Israel ôf te twingen. De earste pleach wie dat it wetter fan 'e Nyl yn in donkerreade kleur feroare. En dêrnei folgen de oare pleagen. De lêste pleach waard de alderslimste en brocht yn 'e nacht fan 'e 14e dei yn 'e earste moanne fan 'e Hebriuwske kalinder de dea foar alle earstberne Egyptyske jongens en datjinge jilde ek foar al it fee fan 'e Egyptners. It lân rekke yn djippe rou en ek de farao treure om it ferstjerren fan syn soan. It folk fan 'e Israeliten hie opdracht krige it bloed fan in slachte laam oan de doarposten te smarren, sa’t de hûzen fan 'e Israeliten herkend en sparre wurde koene. Dyselde nacht noch frege in benaude farao it folk fan Israel it lân te ferlitten en wol fuortendaliks. Hja mochten al it besit meinimme en de farao frege sels noch om foar him te bidden. Dêrmei begûn nei 430 jier yn it lân fan Gosjen wenne te hawwen (it lân dat de farao earder oan 'e famylje fan [[Joazef (soan fan Jakob)|Joazef]] tawiisd hie) de lange tocht fan God’s folk troch de woastyn nei it lân fan 'e belofte. In fjoerkolom wiisde it folk de wei. [[Ofbyld:Israel's Escape from Egypt.jpg|thumb|left|De úttocht út Egypte.]] De farao en syn hôf krigen wat letter lykwols der dochs noch spyt fan dat de slaven samar frij litten wiene. Hy makke him klear en mei in leger fan wol 600 weinen gyngen hja it folk fan Israel efternei. De Israeliten wiene yntusken by de Reitsee oankommen en seachen dêr de stofwolken fan it Egyptyske leger tichterby kommen. It benaude folk waard ûntefreden en begûn te fûterjen: "hiene wy net better yn Egypte bliuwe kind, ynstee fan hjir te stjerren yn 'e woastyn?". Mar de fjoerkolom dy't it folk late ferpleatste him no tusken it leger fan 'e farao en it folk fan 'e Israeliten en brocht oan 'e kant fan 'e Egyptners tsjusternis. God hjitte Mozes om mei syn stêf oer de see te striken en mei stiek in fûle eastlike stoarm op, dy’t it wetter fan 'e see spjalte en tusken it wetter in paad sljochte, sa’t it folk oerstekke koe. Doe’t it folk op 'e oare kant oankaam, seach de farao kâns om te folgjen. Mar wylst de weinen oer de boaiem fan 'e see riden, streamde it wetter werom en ferswolge de farao mei syn gefolch. Fjirtich jier lang bliuwt it folk yn 'e woastyn. Op 'e berch Hoareb jout God oan Mozes de [[Tsien Geboaden]]. Mozes sels soe nea yn it lân fan 'e belofte oankomme. Ynstee dêrfan stie God it Mozes ta om op 'e berch Pisga eastlik fan 'e Jordaan by Jericho it hiele lân te oereidzjen. It bibelboek [[Deuteronomium]] einiget mei it ferstjerren fan Israel’s grutte lieder. Mozes wie doe 120 jier âld en God sels soarge foar it grêf yn in delte yn it lân Moab, dat fan gjin minske ea fûn waard. Mirjam en Aäron wiene Mozes doe al lang foargien. == Fjirtich jier == Mozes ferstoar yn de âldens fan 120 jier en syn libben is te ferdielen yn trije kear fjirtich jier. De earste fjirtich jier libbe Mozes yn Egypte, de twadde fjirtich jier wie Mozes in herder yn it lân fan 'e Midianiten en de lêste fjirtich jier fierde Mozes it folk Israel troch de woastyn.<ref>[https://www.christipedia.nl/wiki/Mozes Christipedia]</ref> == Mozes yn de keunst == [[Ofbyld:Rembrandt Harmensz. van Rijn 079.jpg|thumb|left|Mozes en de stiennen tafels<br>([[Rembrandt van Rijn]]).]] Mozes wurdt yn 'e keunst fakentiden ôfbylde mei de Wet op 'e stiennen tafels yn syn hannen. De Wet krige Mozes fan God by in ferbliuw fan fjirtich dagen en nachten op 'e berch Hoareb. Mozes draacht op ôfbylden ek faak in stêf. By de farao moast Mozes fan God syn stêf op 'e grûn goaie. Dy stêf feroare doe yn in slang en doe't Mozes de slang by de sturt pakte feroare it bist wer yn de stêf. Mozes brûkte syn stêf by in tal pleagen: hy moast neffens de Skrift by de earste pleach fan 'e Heare mei syn stêf op it wetter fan 'e Nyl slaan om it yn bloed te feroarjen (Eks 7:20), de Heare liet it yn 'e sânde pleach donderje en hagelje doe't Mozes syn stêf nei de himel strekte (Ex. 9:23) en by de achtste pleach strekte Mozes syn stêf út oer it lân en liet God in eastenwyn opsette dy't sprinkhoannen oanfierde, dy't it lân kealfrieten (Ex. 10:4-20). De stêf waard ek neamd doe't God de Reidsee liet spjalte om in paad te meitsjen. Yn 'e woastyn liet Mozes mei syn stêf wetter út in rots streame (Ex. 17:1-7). De hoarns op 'e holle fan Mozes lykas by it byld fan [[Michelangelo]] binne in gefolch fan in ferkearde oersetting yn 'e [[Fulgata]] fan 'e bibeltekst yn Exodus 34:29. Doe't Mozes de Hoareb delgyng, seagen de Israeliten dat it antlit fan Mozes glinsterde en hja doarsten ynearsten Mozes net te naderjen. It Hebriuwske wurd foar lochtstrielen koe op twa wizen oerset wurde en by de oersetting waard it ferkearde wurd keazen. Sa waard de tekst "mei strielen om syn holle" eartiids "mei hoarns op syn holle" (''cornuta esset facies sua''). Somtiden sjocht men yn foarstellingen fan 'e profeet op it plak fan 'e hoarns ek lytse ljochtstrielen<ref>[http://wordhistories.com/2014/01/15/biblical-translations/ World Histories.]</ref><ref>[https://www.heiligen.net/heiligen/09/04/09-04-01--1300-mozes.php Heiligennet.]</ref>. == Films oer Mozes == * ''The Ten Commandments'' (1923) * ''The Ten Commandments'' (1956) * ''The Bible: Moses'' (1995) * ''The Prince of Egypt'' (1998; animaasje) * ''The Ten Commandments'' (2006) * ''The Ten Commandments'' (2007; animaasje) * ''Exodus: Gods and Kings'' (2014)<ref>[http://www.imdb.com/ IMDb]</ref> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Moses|Mozes}} }} [[Kategory:Persoan yn it Alde Testamint]] [[Kategory:Israelitysk persoan]] [[Kategory:Joadsk profeet]] [[Kategory:Kristlik profeet]] [[Kategory:Islamitysk profeet]] [[Kategory:Hebriuwsk hillige]] [[Kategory:Roomsk-katolyk hillige]] [[Kategory:Eastersk-otterdoks hillige]] [[Kategory:Eastersk-katolyk hillige]] [[Kategory:Armeensk-otterdoks hillige]] [[Kategory:Persoan berne yn de 13e iuw f.Kr.]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 13e iuw f.Kr.]] cp849a1qqjryouoqpwkv8cd2wnsox24 0 99783 1232185 1141170 2026-06-15T17:10:49Z Drewes 2754 /* Keppelings om utens */ - deade 1232185 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Phil Bloom.png|thumb|300px|Phil Bloom yn it telefyzjeprogramma ''Hoepla'']] '''Phil Bloom''' ([[Berkel en Rodenrijs]], [[27 novimber]] [[1945]]) is in [[Nederlân]]sk [[keunstner|keunstnares]]. Yn 1965 sette se út ein mei in stúdzje oan de [[Keninklike Akademy fan Byldzjende Keunsten]] yn [[De Haach]], mar nei ien jier hold se dêr op om oan de ek yn De Haach festige [[Frije Akademy (De Haach)|Frije Akademy]] fierder te studearjen. Fan 1967 oant 1974 studearre Bloom oan de [[Rietveldakademy]] yn [[Amsterdam]]. Yn har iere karriêre tekene se ûder oare foar it studinteblêd [[Propria Cures]] en wurke se oan ôftitelings fan films. Om har tritichste hinne ferfear se foar fiif jier nei [[New York (stêd)|New York]] en dêrnei hat se ek noch in tal jierren yn [[Yndia]] wenne. == Hoepla == Mids jierren sechtich waard Phil Bloom opnaam yn '[[Fluxus]]', in tige alternative artistyke beweging. Fluxus hie ûnder mear it doel en brek troch de 'boargerlike sleauwens' fan de mienskip en brûkte Phil dêrfoar as 'brekizer'. Op [[9 oktober]] [[1967]] ferskynde de doe 21-jierrige Phil Bloom neaken yn it [[VPRO]]-programma ''[[Hoepla]]'', in paadsljochtsjende primeur foar de Nederlânske telefyzje. It barren joech in soad opskuor en late sels ta [[keamerfraach|keamerfragen]] yn de [[Twadde Keamer]] en it helle de ynternasjonale parse. [[Playboy Magazine|Playboy]] publisearre in ynterview mei har yn de útjefte fan oktober 1968 mei de kop "TV's first nude". Phil Bloom hie har oars al earder yn 1967 neaken fotografearje litten, nammentlik foar it stânbyld fan ''[[het Lieverdje]]'', op it Spui yn Amsterdam. Fierder spile Phil yn 1968 neaken yn de mislearre film ''Professor Columbus'', mei [[Jeroen Krabbé]] as [[hippy]]-kening. Dêrnei hie Phil har nocht fan it publike omtinken foar allinne har neakenens. Se hat yn de jierren santich sels noch prosedearre on in útjouwer te behinderjen om oan dy ôfbyldings te fertsjinjen. Yn 1997 siet se wol opnij yn de reiden stoel fan eartiids op de eksposysje ''Bloomrijk Vlechtwerk'' yn [[Noardwâlde]].<ref>[https://www.trouw.nl/home/phil-bloom-gaat-op-herhaling~abe32b98/ ''Phil Bloom gaat op herhaling'']; Trouw, 13 juny 1997</ref> == Keppelings om utens == * [http://www.philbloom.com/ Offisjeel webstee] {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Bloom, Phil}} [[Kategory:Nederlânsk byldzjend keunstner]] [[Kategory:Nederlânsk tekener]] [[Kategory:Nederlânsk neakenmodel]] [[Kategory:Persoan berne yn 1945]] pmz3n9rlpdqzh3kr3l6q1sew9zb26ie 0 132583 1232180 1212004 2026-06-15T16:02:25Z Hurkonides 5270 1232180 wikitext text/x-wiki {{by de tiid}}{{Ynfoboks fuotballer | ôfbylding = Lionel Messi WC2022.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lionel Messi (2022) | namme = Lionel Andrés Messi Cuccittini | bynamme = ''La Pulga (De Flie)'',<br>''Leo'',<br>''Messias'',<br>''Messidona'' | nasjonaliteit = {{ARGnasj}},<br>{{ESPnasj}} | bertedatum = [[24 juny]] [[1987]] | berteplak = [[Rosario (Argentynje)|Rosario]] | stjerdatum = | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | spilet no by = | rêchnûmer = | posysje = Oanfaller | jeugdjierren = [[1992]]-[[1995]]<br>[[1995]]-[[2000]]<br>[[2000]]-[[2004]] | jeugdteams = Grandoli FC<br>CA Newell's Old Boys<br>[[FC Barcelona]] | seizoen = [[2004]]-[[2021]]<br>[[2021]]-[[2023]]<br>[[2023]]- | klup = [[FC Barcelona]]<br>Paris Saint-Germain<br>Inter Miami | wedstr(goals) = 520(474)<br>58(22)<br>53(50) | nasjonalejierren = [[2005]]- | nasjonaleteam = Argentynje | nasjonalegoals = 196(115) | trainerjierren = | klupnammefantrainer = }} [[File:Messi vs Nigeria 2018.jpg|thumb|Messi foar Argentinië, juny 2018]] '''Lionel Andrés Messi Cuccittini''' ([[Rosario (Argentynje)|Rosario]], [[24 juny]] [[1987]]) is in [[Argentynje|Argentyns]]k-[[Spanje|Spaans]]k<ref>[https://www.trouw.nl/home/spaans-paspoort-voor-argentijn-messi~a71bcc1d/ Spaans paspoort voor Argentijn Messi], ''[[Trouw]]'', 26 septimber 2005</ref> proffuotballer dy't meastentiids as rjochtsbûten spilet. Hy streamde yn 2004 troch út de jeugdoplieding fan [[FC Barcelona]], dêr't er yn novimber 2017 syn kontrakt ferlingde oant healweis 2021. Messi debutearre yn 2005 yn it Argentynsk fuotbalalvetal. Fanwege syn lingte en faasje hat er de [[Bynammen yn de sport|bynamme]] ''La Pulga'' (''De Flie''). Messi waard yn 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019, 2021 en 2023 útroppen ta bêste fuotballer fan 'e wrâld. == Komôf == Lionel Messi is it tredde bern yn in famylje mei fjouwer bern. Syn heit Jorge Messi wurke as manager yn in stielfabryk en syn mem Celia Cuccittini yn in wurkpleats dêr't se magneten makken. Fia syn heit is er fan Italjaanske en Katalaanske komôf. Fia syn mem is er fral fan Italjaanske komôf. Ien fan de pakes fan Messi stammet fan it Katalaanske plak Bellcaire d'Urgell.<ref>[https://cadenaser.com/ser/2011/09/28/deportes/1317166099_850215.html Leo Messi tiene raíces en un pueblo de la provincia de Lleida], ''[[Cadena Ser]]'', 28 septimber 2011</ref> Messi is fiere famylje fan syn eardere ploechgenoat Bojan Krkić.<ref>[https://web.archive.org/web/20111021061928/http://www.segre.com/arxiu-detall-de-la-noticia/article/messi-i-bojan-son-cosins-i-amb-arrrels-a-el-poal/ Messi i Bojan són cosins i amb arrels a El Poal], ''[[Segre.com]]'', 12 oktober 2011</ref> Harren woartels lizze yn de provinsje Lleida. Yn 1846 troude Mariano Pérez Miralles mei Teresa Llobera Minguet, wêrnei't de bruorren Ramón en Gonçal yn El Poel berne waarden. Ramón Pérez luts nei Bellcaire d'Urgell, dêr't syn soan Josep berne waard. Josep Pérez emigrearre yn 1928 nei Argentynje, dêr't syn dochter Rosa Maria Pérez troude mei de Argentyn Eusebio Messi. Harren soan Jorge Horacio Messi waard yn 1987 de heit fan Lionel Messi. Ek Gonça Pérez gie út El Poal wei en gie yn Linyola wenjen. Yn dat plak waarden Maria Lluïsa Pérez en yn 1990 har soan Bojan berne.<ref>[https://www.mundodeportivo.com/20111012/mundo-barsa/messi-y-bojan-estan-vinculados-familiarmente-son-primos-de-cuarta-generacion_54229565372.html Messi y Bojan están vinculados familiarmente: Son primos de cuarta generación], ''[[Mundo Deportiveo]]'', 12 oktober 2011</ref> == Klupfuotbal == === Jeugd === Messi begûn op fiifjierrige leeftiid mei fuotbaljen by de buertklup Grandoli FC, dy't troch syn heit laat waard. Doe't er sân jier waard, mocht er him ynskriuwe by Newell's Old Boys en dêrnei by de ''cantera'' (jeugdoplieding) fan FC Barcelona. Yn it seizoen 2002/2003 foarme er mei ûnder oaren Cesc Fàbregas, Gerard Pique, Marc Valiente en Víctor Vázquez yn de Cadete A it ''Baby Dream Team''. Fia Barça C en Barça B wurke Messi him op nei de haadseleksje. === Rekôrs by debút === Op 16 novimber [[2003]] debutearre Messi yn it earste alvetal fan FC Barcelona yn in oefenwedstriid tsjin FC Porto ta ynwijing fan it Estádio do Dragão. Yn de 74e minút kaam er as ferfanger fan Fernando Navarro it fjild yn. Mei in leeftiid fan 16 jier, 4 moannen en 23 dagen wie Messi nei Paulino Alcántara en Haruna Babangida de jongste debutant yn de skiednis fan de [[Kataloanje|Katalaanske]] klup. Op 16 oktober 2004 spile Messi ûnder trainer Frank Rijkaard syn earste offisjele wedstriid foar Barça yn de útwedstriid tsjin stedsgenoat Espanyol. Hy wie doe de op twa nei jongste debutant foar Barcelona en de jongste spiler fan Barcelona dy't yn de Primera División spile. Tsjin Sjachtar Donetsk spile er syn earste wedstriid yn de Champions League. Syn earste goal kaam op 1 maaie yn de kompetysjewedstriid tsjin Albaceta. Op oanjaan fan Ronaldinho skoarde Messi as ynfaller de 2-0. Syn goal betsjutte in kluprekôr: de Argentyn wie mei syn leeftiid fan 17 jier, 10 moannen en 7 dagen de jongste Barça-spiler dy't in goal makke yn de Primera División. Messi ferbettere it âlde rekôr fan Jofre Mateu, dy't yn maaie 1998 as achttjinjierrige (en fjouwer moannen) skoarde tsjin UD Salamanca. Messi kaam op woansdei 5 novimber 2014 Raúl González Blanco benei as topskoarer aller tiden fan de Champions League. Hy makke dy dei foar FC Barcelona syn 70e en 71e Champions League-goal, út tsjin [[AFC Ajax|Ajax]]. Messi sei oer syn eardere trainer Rijkaard: "Ik sil nea ferjitte dat hy myn karriêre úteinset hat, dat er my it betrouwen jûn hat, wylst ik mar sechstjin of santjin jier âld wie." === Seizoen 2005/2006 === [[Ofbyld:Leo_messi_barce_2005.jpg|thumb|Messi yn 2005]] Op 16 septimber, foar de twadde kear yn trije moannen, makke Barcelona bekend dat se it kontrakt fan Messi iepenbrutsen. It waard bekend dat er betelle waard as in earste-alvetalspiler en hja ferlingden it kontrakt oant juny 2014. Messi krige de Spaanske nasjonaliteit op 26 septimber 2005 en krige dêrtroch einliks de mooglikheid om te debutearjen yn de kompetysje fan dat seizoen. Messi's earste thúswedstriid yn de Champions League fan dat jier wie op 27 septimber tsjin de Italjaanske klup Udinese. Messi makke seis goals yn 17 wedstriden yn de kompetysje en skoarde ek ien kear yn de Champions League (yn seis wedstriden). Syn seizoen einige earder, op 7 maart 2006, doe't er lêst krige fan in spierskuorring yn syn rjochterbil yn de twadde helte fan in wedstriid tsjin Chelsea. It Barcelona fan Rijkaard waard dat seizoen de kampioen fan Spanje en fan Jeropa. === Seizoen 2006/2007 === Yn it seizoen 2006/2007 spile Messi himsels yn de basis fan Barcelona en makke er 14 goals yn 26 wedstriden. Op 12 novimber, yn de wedstriid tsjin Real Zaragoza, hie Messi lêst fan in brutsen middelfoetsbonkje, dy't him trije moannen oan de kant hold.Op 11 maart wie Messi yn topfoarm yn ''El Clásico'', doe't er in hattrick skoarde, wêrmei't er Barcelona (dat mei in man minder spile nei in reade kaart) in lykspul besoarge (3-3). Hy makke trije kear de lykmakker en syn lêste goal foel yn blessueretiid. Dêrmei waard er de earste spiler sûnt Iván Zamorano (dy't yn 1994/1995 foar Real Madrid spile) dy't in hattrick skoarde yn ''El Clásico''. Messi is ek de jongste spiler dy't yn in wedstriid tusken beide teams it net wist te finen. Tsjin de ein fan it seizoen slagge him dat hieltyd better: 11 fan syn 14 kompetysjegoals makke er yn de lêste 13 wedstriden. Messi bewiisde ek dat de term 'de nije Maradona' net folslein ûnsin wie, doe't er de ferneamste goals fan Maradona hast presys imitearre yn ien seizoen. Op 18 april 2007 makke Messi twa goals yn de heale finale fan de Copa del Rey tsjin Getafe, wêrby't ien hiel bot tinken die oan de ferneamde goal fan Maradona tsjin Ingelân op it WK fan 1986 yn Mexico, dy't ferkeazen wie ta goal fan de iuw. De parse luts de ferliking fan Messi mei Maradona en neamde him 'Messidonna'. Hy rûn sa goed as deselde ôfstân (62 meter), passearre likefolle spilers (seis, de keeper meirekkene), skoarde út hast deselde posysje en rûn nei de cornerflagge, sa't Maradona dat 21 jier dêrfoar ek dien hie. Yn in parsekonferinsje nei de wedstriid fertelde Messi's ploechgenoat Deco dat dit de moaiste goal wie dy't er yn syn hiele libben sjoen hie. Messi makke tsjin Espanyol ek in goal dy't in soad tinken die oan Maradona's goal mei de 'hân fan God', yn deselde wedstriid tsjin Ingelân. Messi sprong nei de bal ta en makke mei syn hân kontakt mei de bal, wêrtroch't er de keeper (Carlos Kameni) passearre. Nettsjinsteande protesten fan Espanyolspilers, bleaun de goal stean. === Seizoen 2007/2008 === Op 27 febrewaris 2008 spile Messi tsji Valencia syn hûndertste offisjele wedstriid foar Barcelona. Messi wie nominearre foar de FIFPro World XI Player Award yn de kategory oanfaller. Ut in peiling yn de ynternetedysje fan de Spaanske krante ''Marca'' die bliken dat 77 persint him seach as de bêste spiler fan de wrâld. Messi stie seis wiken oan de kant troch in blessuere (spierskuorke yn de linkerbil) dy't er oprûn hie yn de Champions League-wedstriid tsjin Celtic. It wie de fjirde kear yn trije seizoenen dat er san soartefan blessuere oprûn. Uteinlik einige er it seizoen mei 16 goals en 13 assists yn de kompetysje. === Seizoen 2008/2009 === Nei't Ronaldinho fuortgie by de klup, krige Messi yn syn plak it rêchnûmer tsien. Hy waard twadde yn de ferkiezing fan de Wrâldfuotballer fan it jier 2008. Messi skoarde syn earste hattrick fan 2009 yn in wedstriid om de Copa del Rey, tsjin Atlético Madrid. Barcelona wûn mei 3-1. Op 18 april makke er syn 20e goal yn de Primera División fan dat seizoen yn in 1-0-oerwinning op Getafe. Dêrmei behold Barcelona de foarsprong fan seis punten op Real Madrid. Letter yn it seizoen skoarde Messi twa kear yn in 6-2-oerwinning op Real Madrid yn it stadion fan de Madrilenen. De útslach wie de grutste nederlaach fan Madrid sûnt 1930.Op 13 maaie wûn Messi foar it earst de Copa del Rey mei Barcelona, troch mei 4-1 te winnen fan Athletic Bilbao. Barcelona waard ek kampioen fan de Primera División. En op 27 maaie holp Messi syn klup oan de Champions League, troch yn de finale de 2-0 te meitsjen tsjin [[Manchester United]]. Hy waard topskoarer fan it toernoai mei njoggen goals. Fierder wûn er de priis foar bêste oanfaller en bêste spiler yn de Champions League.It wie foar it earst dat in Spaanske klup La Liga, de Copa del Rey én de Champions League wûn yn ien seizoen. === Seizoen 2009/2010 === Na it winnen fan de UEFA Super Cup sei de trainer fan Barcelona, Josep Guardiola, dat Messi nei alle gedachten de bêste spiler wie dy't er ea sjoen hie. Messi waard yn desimber de winner fan de Ballon d'Or, voor Cristiano Ronaldo, mei it grutste ferskil yn stimmen ea: 473 om 233. Nei it útrikken fan de priis fertelde Messi dat er de priis opdroech oan syn famylje: "Sy wienen der altyd foar my en fielden faak de emoasjes sterker as my." Op 19 desimber makke Messi de winnende goal yn de finale fan de wrâldbeker foar klups tsjin Estudiantes yn [[Abû Daby]], wat derfoar soarge dat Barcelona syn sechsde titel fan it jier pakte. Twa dagen letter krige Messi de priis foar spiler fan it jier fan de FIFA, wêrmei't er Cristiano Ronaldo, Xavi, Kaká en Andrés Iniesta fersloech. Op 17 jannewaris makke Messi syn hûndertste goal foar de klup yn in 4-0-oerwinning op Sevilla. Messi begûn dêrnei oan in ymposante searje troch 11 kear te skoaren yn fiif wedstriden. En op 6 april 2010, foar it earst yn syn karriêre, makke Messi fjouwer goals yn ien wedstriid. Dat die er yn de 4-1-thúsoerwinning op Arsenal yn de Champions League. === Seizoen 2010/2011 === Op 21 augustus 2010 skoarde Messi in hattrick yn in 4-0-oerwinning op Sevilla yn de Supercopa de España, wêrmei't Barcelona de earste priis fan it seizoen pakte. Yn de kompetysjewedstriid tsjin Villarreal skoarde Messi twa kear. Dat wie de sânde wedstriid op rige dat er in goal makke, in persoanlik rekôr. Hy helle ek it tal fan 50 goals yn it kalenderjier 2010. Yn in 8-0-oerwinning op Almería makke Messi syn hûndertste kompetysjegoal foar Barcelona. Messi wûn de FIFA Ballon d'Or, wêrby't er syn ploechgenoaten Xavi en Iniesta fersloech. Op 5 febrewaris bruts Barcelona it rekôr fan de langste oerwinningsrige yn de kompetysje: de 3-0-winst op Atlético Madrid wie de 16e oerwinning op rige. Tsjin Almería makke Messi twa goals. Syn twadde wie syn 47e fan it seizoen, likefolle as dat er yn it folsleine foarige seizoen skoard hie. Hy ferbettere syn persoanlike rekôr op 12 april 2011 troch de winnende goal te meitsjen tsjin Sjachtar Donetsk. Dêrtroch waard er ek de persoan dy't de measte goals makke hie foar Barcelona yn in seizoen. Op 23 april makke er tsjin Osasuna (2-0) syn 50e goal fan it seizoen. Yn de Champions League-finale makke Messi de twadde goal yn de 3-1-oerwinning op [[Manchester United]]. Hy waard útroppen ta Man fan de Wedstriid. En foar it tredde seizoen op rige krige er de Trofeo Alfredo Di Stéfano, foar bêste spiler yn de Spaanske kompetysje. === Seizoen 2011/2012 === [[Ofbyld:Lionel_Messi_Player_of_the_Year_2011.jpg|thumb|Messi yn 2011]] Yn it seizoen 2012-2012 begûn Messi mei trije goals yn twa wedstriden tsjin Real Madrid om 'e Supercopa de España. De wedstriden einigen yn 2-2 en 3-2 en dêrmei pakte Barcelona de earste priis fan it seizoen. Messi waard ek de meast skoarende spiler yn de histoarje fan de Supercopa mei yn totaal acht goals. Op 7 maart 2012 wûn FC Barcelona mei 7-1 yn 'e Champions League fan Bayer Leverkusen. Messi makke fiif fan 'e sân goals. Dêrtroch skreau er skiednis, om't nea earder in spiler in fiif doelpunten yn ien Champions League-wedstriid makke hie. Dêrmei gie Messi (54 goals) ek Thierry Henry (50 goals) foarby yn 'e list fan topskoarers fan altyd. Yn de Primera División makke Messi dit seizoen fyftich doelpunten, wêrtroch't er de Trofeo Pichichi wûn en in rekôr delsette wat goals oanbelanget. Messi wûn dit seizoen ek de Gouden Skoech, foar Cristiano Ronaldo en Robin van Persie. === Seizoen 2012/2013 === Yn it seizoen 2012-2013 makke Messi wer twa goals yn de konfrontaasjes foar de Supercup tsjin Real Madrid. Syn totale tal goals yn 'e Spaanske Supercup kaam dêrmei op 10 goals. Op 14 septimber 2012 makke Messi twa goals tsjin Getafe en bruts er syn eigen rekôr fan it tal goals yn ien kalinderjier (60). Troch twa kear te skoaren yn de Clásico (2-2) yn oktober, hat Messi noch mar ien doelpunt minder as rekôrhâlder Di Stéfano wat goals yn de Clásico oanbelanget (15).Op 1 desimber skoarde Messi twa kear tsjin Athletic Bilbao en kaam er op gelikense hichte mei it kluprekôr fan Cesar Rodríguez, dy't 190 goals foar Barça makke yn de perioade tusken 1942 en 1955. Op 9 desimber skoarde Messi de 0-1 by Real Betis en dat wie syn 85e doelpunt fan 2012. Dêrmei kaam er gelyk mei rekôrhâlder Gerd Müller. Letter yn dyselde wedstriid makke Messi ek de 0-2 en waard er allinnich rekôrhâlder wat oantal goals yn ien kalinderjier oanbelanget. Uteinlik sleat Messi it jier 2012 ôf mei 91 goals. Messi fersloech Cristiano Ronaldo en Andres Iniesta op 7 jannewaris 2013 yn 'e striid om de Gouden Bal. Messi krige 41,6 persint fan de stimmen, mear as Ronaldo (23,68 persint) en Iniesta (10,91). De Argentyn wie de earste spiler dy't de priis foar de fjirde kear efterinoar wûn. Yn dyselde moanne skreau er nochris skiednis: Messi skoarde tsjin Osasuna en dêrmei wie er de earste dy't alve kear op rige skoarde yn de Primera División.Yn febrewaris 2013 ferlinge Messi syn kontrakt mei twa jier oant 2018. Yn de Clásico fan 2 maart makke Messi syn 18e goal yn in konfrontaasje tsjin Real Madrid. Hjirmei kaam er op gelikense hichte mei Di Stéfano.Mei syn twa goals tsjin AC Milan (4-0 winst) yn de Champions League, helle Messi Ruud van Nistelrooij yn op de list fan topskoarers aller tidende ivige topronde fan 'e Champions League. === Seizoen 2013/2014 === It seizoen 2013-2014 begûn foar Messi mei winst fan de Spaanske Supercup. Barcelona fersloech Atlético Madrid.  Fierder pakten Messi en Barcelona dit seizoen lykwols gjin priis. De Champions League einige yn de kwartfinale, yn de kompetysje waard Barcelona twadde en yn 'e finale fan de Copa del Rey ferlear it fan Real Madrid. Yn ferliking mei eardere seizoenen wie Messi dit seizoen ek minder produktyf: hy skoarde 41 doelpunten en joech 14 assists. === Seizoen 2014/2015 === [[Ofbyld:Leo_Messi_(cropped).jpg|thumb| Messi yn 2014]] Messi waard op sneon 22 novimber 2014 ivich topskoarer fan de Primera División. Hy makke trije kear goals tsjin Sevilla brocht syn totale tal goals dêrmei op 253, twa mear as de eardere rekordhâlder Telmo Zarra.Yn de op ien nei lêste kompetysjewedstriid makke Messi de iennige goal tsjin Atlético Madrid yn it Vicente Calderón-stadion, wêrtroch't Barcelona net mear yn te heljen wie troch konkurrint Real Madrid. Messi wûn de UEFA Champions League op sneon 6 juny 2015 foar de fjirde kear yn syn karriêre, like faak as rekôrhâlder Clarence Seedorf. Itselde jilde foar Messi's ploechgenoaten Xavi Hernández, Andrés Iniesta en Gerard Piqué. === Seizoen 2015/2016 === Messi skoarde twa kear foar FC Barcelona op tiisdei 11 augustus 2015, yn 'e wedstriid om de UEFA Super Cup 2015 tsjin Sevilla FC (5-4 winst). Dêrmei pakte er syn 25e titel yn tsjinst fan FC Barcelona, wêrtroch't hy, krekt as Andrés Iniesta, it rekôr fan Xavi byhelle. In pear moannen letter wûnen Messi en Iniesta harren 26e titel mei Barcelona: it wrâldkampioenskip foar klupteams. Messi makke de earste goal yn de finale tsjin River Plate (3-0 winst).Op 11 jannewaris 2016 wûn Messi syn fyfde FIFA Ballon d'Or, wer in rekôr. Op 14 febrewaris, doe't Barcelona mei 6-1 wûn fan Celta de Vigo, koe er syn 300e goal yn de Primera División meitsje út in strafskop. Mar yn stee fan sels te sjitten, lei er de bal breed op Luis Suárez, dy't ynsjitte koe. Dêrmei diene se wat Rik Coppens (1957) en [[Johan Cruijff]] (1982) yn it alris dien hiene.Op de lêste spyldei fan it seizoen wûnen Messi en Barcelona mei 0-3 by Granada en dêrmei waard Messi foar de achtste kear kampioen fan Spanje. Dat rekôr dielde er op dat stuit mei Xavi en Iniesta. Op snein 22 maaie wûn Messi syn 28e titel mei FC Barcelona, nei't se yn de finale fan de Copa del Rey mei 2-0 wûnen fan Sevilla. Messi joech beide assists. === Seizoen 2016/2017 === Messi wûn op tongersdei 18 augustus 2016 syn 29e priis mei FC Barcelona. Se wûnen de Supercopa tsjin Sevilla. It wie de earste priis dy't Messi as oanfierder ûntfong, om't earste oanfierder Iniesta blessearre wie. Op snein 23 april skoarde Messi twa kear yn op besite by Real Madrid (2-3 oerwinning). Syn twadde doel yn dy wedstriid wie syn 500ste offisjele goal foar FC Barcelona. Messi skoarde dit seizoen 37 kear yn de kompetysje. Dêrmei waard er foar de fjirde kear topskoarer yn Spanje en wûn er boppedat foar de fjirde kear de Golden Boot. Op 27 maaie skoarde Messi ien kear yn de Copa del Rey-finale tsjin Alaves, dy't Barcelona mei 3-1 wûn. === Seizoen 2017/2018 === Op 23 desimber 2017 spile Barcelona de útwedstriid tsjin rivaal Real Madrid. Messi skoarde ien kear en joech in assist. Barcelona wûn mei 3-0. Mei syn goal waard er topskoarer aller tiden yn clásicos (26). Boppedat is der gjin oare net-Real Madrid-spiler dy't sa faak skoarde yn Estadio Santiago Bernabéu.Barcelona en Messi wûnen dit seizoen twa titels. Op 21 wie Barcelona yn de finale fan de Copa del Rey mei 5-0 te sterk foar Sevilla. Messi makke ien goal en joech twa assists. Acht dagen letter wûn Barcelona mei 4-2 op besite by Deportivo La Coruña, mei troch trije goals fan Messi. De oerwinning betsjutte it kampioenskip fan Spanje. Dêrmei hiene Messi en Iniesta harren 32e priis as Barcelona-spiler wûn. Dêrnjonken waard er op 'e nij topskoarer yn Spanje en Europa. == Nasjonale ploech == Op 17 augustus 2005 makke Messi syn debút foar [[Argentynje]] yn in oefenwedstriid tsjin [[Hongarije]]. Yn de 63ste minút foel Messi yn foar Lisandro López. In minút letter waard er alwer fuortstjoerd. Skiedsrjochter Markus Mark seach Messi in slaande beweging meitsjen yn in duel en joech him read. Op 1 maart 2006 makke Messi tsjin [[Kroaasje]] syn earste goal foar Argentynje. Hy joech dy wedstriid ek in assist op Carlos Tévez. === WK ûnder 20 === Messi spile op it wrâldkampioenskip ûnder de 20, dat yn juny en july 2005 yn [[Nederlân]] hâlden waard. Argentynje waard kampioen en Messi wûn ek noch twa yndividuele prizen: de Gouden Skoech (topskoarer) en de Gouden Bal (bêste spiler neffens de parse). Hy skoarde seis kear, ûnder oare twa strafskoppen yn de finale tsjin [[Nigearia]]. === WK 2006 === Messi siet by de Argentynske seleksje foar it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2006|WK 2006]]. Yn de twadde wedstriid, tsjin [[Servje en Montenegro]], makke er syn WK-debút as ynfaller foar Maxi Rodríguez. It stie doe 3-0. Dêrnei joech Messi in assist op Hernán Crespo en makke er sels de fyfde Argentynske goal. Dêrnei spile Messi noch twa wedstriden op dit WK. Tsjin [[Nederlân]] begûn er yn de basis en yn de achtste finale tsjin [[Meksiko]] wie er ynfaller. Yn de ferlerne kwartfinale tsjin [[Dútslân]] (nei strafskoppen) spile Messi net. === Olympyske Spullen 2008 === [[Ofbyld:ARG-BRA 2008 Olympic semi-final.jpg|thumb| Op de [[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen 2008]] ]] Yn 2008 wûn Messi goud mei Argentynje op de [[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Simmerspullen]] yn Peking. Yn wûn Argentynje mei 1-0 fan [[Nigearia]]. Messi skoarde dit toernoai twa kear: yn de groepsfaze tsjin [[Ivoarkust]] en yn de kwartfinale tsjin [[Nederlân]]. === WK 2010 === Yn 2010 siet Messi wer by de Argentynske seleskje foar it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2010|WK]]. Hy spile alle groepwedstriden, de achtste finale en de kwartfinale. Dêryn ferlear Argentynje mei 4-0 fan [[Dútslân]]. === WK 2014 === [[Ofbyld:Germany_and_Argentina_face_off_in_the_final_of_the_World_Cup_2014_04_crop.jpg|thumb| Op it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2014|WK 2014]] ]] Op de [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2014|WK fan 2014]] helle Messi de finale mei Argentynje. Dêryn ferlear it lân nei ferlinging mei 1-0 fan [[Dútslân]]. Messi waard útroppen ta bêste spiler fan it toernoai, foar Thomas Müller en [[Arjen Robben]]. === Ivich topskoarer === Op 1 septimber 2016 makke Messi de iennige goal yn de WK-kwalifikaasjewedstriid tsjin [[Oerûguay]]. Dat wie syn 56e doelpunt foar de nasjonale ploech fan Argentynje, wêrtroch't er dield mei Gabriel Batistuta topskoarer aller tiden wie. Op 16 novimber makke Messi mei in frije traap de 1-0 yn de WK-kwalifikaasjewedstriid tsjin [[Kolombia]] (3-0). Dêrmei waard er allinnich rekôrhâlder. == Belestingfraude == Messi waard op 6 july 2016 feroardiele ta 21 moanne finzenisstraf en in boete fan twa miljoen euro foar belestingfraude. Neffens de rjochter hat er tusken 2007 en 2009 fan € 4,1 miljoen oan portretrjochten net oanjûn dat er dat krige. It jild waard neffens it fonnis fuortsluze mei bedriuwen yn [[Oerûguay]] en [[Belize]]. Hy die dat neffens de rjochtbank yn gearwurking mei syn heit, dy't feroardiele waard ta deselde finzenisstraf en in boete fan 1,5 miljoen euro. Dochs hoegden beide Messi's net de finzenis yn. Neffens de wetjouwing yn Spanje hoecht dat net as der minder as twa jier sel easke wurdt en de feroardielde boppedat noch in blanko strafblêd hat. Lionel Messi altyd sein net op de hichte west te hawwen fan de fraude. == Privee == Messi en syn frou hawwe trije soannen: Thiago, Mateo en Ciro. It pear troude op 30 juny 2017 yn Messi's berteplak Rosario. == Museum en stânbyld == Yn syn berteplak [[Rosario]] is in museum iepene mei in eksposysje oer Messi. Oare atleten út 'e stêd wurde ek eare, lykas Angel Di María. Op 28 juny 2016 waard in stânbyld fan Messi yn [[Buenos Aires]] ûntbleate. == Keppeling om utens == * [https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=95803/profile/index.html Statistiken en ynformaasje oer Messi] op de webside fan de [[UEFA]] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[Kategory:Argentynsk fuotballer]] [[Kategory:Argentynsk persoan fan Italjaansk komôf]] [[Kategory:Argentynsk persoan fan Katalaansk komôf]] [[Kategory:Argentynsk persoan fan Spaansk komôf]] [[Kategory:Argentynsk krimineel]] [[Kategory:Persoan feroardiele foar fraude]] [[Kategory:Persoan berne yn 1987]] 6xxzhp4kjao06ghgz7j6jk2a3ynh71o 0 136717 1232179 1196829 2026-06-15T16:01:16Z Hurkonides 5270 1232179 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Joariskatedraal ''St. George's Cathedral'' | ôfbylding = St. George's Cathedral cloisters, 2019 (01).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = [[File:Flag of Israel.svg|border|20px]] [[Israel]] | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[File:Flag of Jerusalem.svg|border|20px]] [[Jeruzalim]] | adres = Nablus Road 20 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|31_47_16.81_N_35_13_43.33_E_scale:12500_type:landmark_region:IL|31°47' N 35°13' E}} | tsjerkegenoatskip = [[Anglikanisme]] | bisdom = Jeruzalim | aartsbisdom = | patroanhillige = | wijd oan = | status = | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = George Jeffery | yngenieur = | boujier = 19e iuw | sloopjier = | boustyl = [[neogotyk]] | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [http://www.j-diocese.org/index.php?lang=en&page=1296660183622 Anglikaanske bisdom] | mapname = Jeruzalim | mapwidth = | lat_deg = 31 | lat_min = 47 | lat_sec = 16.81 | lat_dir = N | lon_deg = 35 | lon_min = 13 | lon_sec = 43.33 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Sint-Joariskatedraal''' ([[Ingelsk]]: ''St. George’s Cathedral'') is in [[Anglikaanske Tsjerke|anglikaanske]] [[katedraal]] yn [[Jeruzalim]]. De katedraal waard stifte yn 1899 en is de sit fan 'e biskop fan Jeruzalim fan 'e Episkopale Tsjerke yn Jeruzalim en it Midden-Easten. De tsjerke stiet op in twahûndert meter fan 'e [[Grêftún]], in wichtich [[beafeart]]splak foar anglikanen en oare [[protestantisme|protestanten]]. == Skiednis == [[Ofbyld:St George&#039;s Cathedral 1930&#039;s.jpg|thumb|left|De katedraal yn de jierren 1930.]] De skiednis fan it anglikanisme yn Jeruzalim giet werom op 1841, doe't [[Grut-Brittanje]] tegearre mei [[Prusen]] in mienskiplik protestantsk bisdom stifte. As earste anglikaanske biskop waard Michael Salomo Alexander nei Jeruzalim stjoerd. Yn 1845 waard it earste tsjerkegebou, de ''Christ Church'' by de Jaffa-poarte, yn gebrûk nommen. De opfolger fan 'e earste biskop, Samuel Gobat, stifte yn 1846 protestantske gemeenten, skoallen, sikehûzen en opfangsintra yn Jeruzalim, [[Betlehem]], [[Jaffa]], [[Nablus]] en [[Nazaret (Israel)|Nazaret]]. Nei't der in ein kaam oan it mienskiplike Ingelsk-Prusyske bisdom yn 1881 waard de earste stien lein foar de Sint-Joariskatedraal. Nei in boutiid fan sân jier waard de neffens in ûntwerp fan George Jeffery boude katedraal yn 1898 troch biskop Blyth ynwijd. De katedraal waard ferneamd nei [[Joaris (hillige)|Joaris]], dy't soldaat wie yn Palestina en ûnder de kristenferfolgings fan [[Diokletianus]] yn it jier 303 de [[martler]]sdea stoar. De katedraal waard yn 'e [[Earste Wrâldkriich]] ynnommen troch de Turkse troepen en as haadkertier ynrjochte. De [[Osmaanske Ryk|Turkske]] generaal, Cemal Pascha, bewenne de residinsje fan 'e biskop. Yn de residinsje waard op 9 desimber 1917 de kapitulaasje ûndertekene en dêrnei waard de katedraal nei trije jier ticht west te hawwen wer iepene. De katedraal wurdt tsjintwurdich troch Palestynske anglikanen en troch de Ingelske anglikanen brûkt.<ref>[http://www.j-diocese.org/index.php?lang=en&page=1296660183622 Skiednis op de side fan it bisdom]</ref> == Beskriuwing == Foar de tsjerke stiet bûten in grutte pylder út de [[Byzantynske Ryk|byzantynske]] tiid, dy't bekroand wurdt mei in [[Romeinske Ryk|romeinske]] kûgel en in Byzantynsk krús. It kompleks is yn 'e Ingelske Windsor-gotyk boud en bestiet njonken de tsjerke út in wente foar de biskop en dekaan, in jongesskoalle en in foarmingsynstitút foar folwoeksenen. Fierder is der in pylgershûs en in tún mei [[bibel]]ske planten. Op 'e grûn fan it bisdom stiet ek de ''St. George’s School'', in middelbere skoalle foar jonges. De frijsteande toer fan 'e [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] tsjerke waard yn 1911 ta oantinken fan kening [[Edward VII fan it Feriene Keninkryk|Edward VII]] boud. {{Boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:St. George’s Cathedral (Jerusalem)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|St. George's Cathedral|Sint-Joariskatedraal, Jeruzalim}} }} {{DEFAULTSORT:Joariskatedraal, Jeruzalim}} [[Kategory:Tsjerkegebou yn Jeruzalim]] [[Kategory:Katedraal yn Israel]] [[Kategory:Bouwurk út 1898]] [[Kategory:Anglikaansk tsjerkegebou]] [[Kategory:Protestantsk tsjerkegebou yn Israel]] rx63y4r70f8zdlh1wskvz3rgrd65yad 0 148821 1232206 1222299 2026-06-15T21:25:23Z Vysotsky 12896 /* Literatuer */ 1232206 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Igor Cornelissen | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[3 maaie]] [[1935]] | berteplak = [[Swol]] | stoarn = [[13 maart]] [[2021]] | stjerplak = [[Swol]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = [[Sjoernalist]],<br>[[Skriuwer]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }}'''Igor Cornelissen''' ([[Swol]], [[3 maaie]] [[1935]] – dêre, [[13 maart]] [[2021]])<ref name=Trouw>''Trouw'' (13 maart 2021), [https://www.trouw.nl/binnenland/journalist-en-schrijver-igor-cornelissen-overleden~b8552e03/ ''Journalist en schrijver Igor Cornelissen overleden''].</ref> wie in [[Nederlân]]ske [[sjoernalist]] en [[auteur]]. Hy wie sjoernalist by ''[[Het Vrije Volk]]'' (1956-1958) en redakteur by ''[[Vrij Nederland]]'' (1962-1996). Fan 1990 oant 2000 skreau er de rubryk ''Voetnoot'' yn ''[[Het Parool]]''. == Biografy == Cornelissen waakste op yn Swol as bern fan in [[Joaden|joadske]] mem en net-joadske heit. Njonken syn sjoernalistike wurk is er warber west foar de studinteferiening ''Politeia'' en wie er lid fan de Nederlânske takke fan de [[Fjirde Ynternasjonale]]. Yn 1971 sei er de [[Trotskisme|trotskistyske]] beweging farwol. De artikelen fan Cornelissen geane benammen oer politike rânefigueren, sosjale striid, [[East-Europa]], [[kommunisme]], [[spion|spionaazje]] en de [[Twadde Wrâldoarloch]]. Teffens hat er [[roman]]s en skiedkundige boeken skreaun. Yn 1983 publisearre Cornelissen it earste diel fan syn [[memoires]]: ''Van Zwolle tot Brest-Litowsk''. Yn ''Raamgracht 4'' út 1998 naam er de tried fan syn libbensferhaal wer op. Dat diel begjint mei syn oantreden as redakteur by ''Vrij Nederland'' yn 1962 en einiget nei de dea fan syn mem en syn weromgean nei Swol yn 1976. Dêrnei soene noch trije dielen mei oantinkens ferskine. Cornelissen wie in leafhawwer fan [[jazz]] en spile as amateur [[trompet]] yn ferskate formaasjes. Hy trede op mei oare amateurs sa as [[KRO]]-presintator Lex Lammen ([[drums]]), tekener [[Frits Müller]] ([[tenoarsaksofoan]]) en ''[[de Volkskrant|Volkskrant]]''-sjoernalist Henk Strabbing ([[trombone]]), mar ek mei profesjonele jazzmusikanten as Hans IJzerdraat, [[F.B. Hotz]] en [[Johnny Meijer]]. Cornelissen stoar op 13 maart 2021 yn de âldens fan 85 jier oan in hertoanfal.<ref name=Trouw /> ==Bibliografy== * ''Mijn opa rookte ook een pijp: Joodse wortels en ander (on)gemak'' (2020) Just Publishers, ISBN 97890 8975 529 2 *''Tussen Lenin en Lucebert: Mathilde Visser, kunstcritica (1900-1985)'' (2018) De Arbeiderspers, ISBN 9789029523974 * ''Neerlandicus, nudist en communist: Dr. J.A.N. Knuttel (1878-1965)'' (2015) Antiquariaat Klikspaan * ''April 1945: De bevrijding van Zwolle'' (2015) Waanders, ISBN 978 94 6262 042 1 * ''Wie was Hans Boslowits? [[Gerard Reve|Gerard Reves]] debuut ontrafeld'' (2014) Bas Lubberhuizen, ISBN 9789059373822 * ''Een boer achter een raam'' (2011) Nijgh & Van Ditmar, ISBN 978-90-388-9459-1 * ''Een schot in Pennegoor'' (2009) Waanders, Uitgeverij, ISBN 978-90-400-8484-3 * ''[[Mathieu Smedts]]: De katholiek die Vrij Nederland redde'' (2006) Nijgh & Van Ditmar, ISBN 90-388-1444-5 * ''Alleen tegen de wereld: [[Joop Zwart]], de geheimzinnigste man van Nederland'' (2003) Nijgh & Van Ditmar, ISBN 90-388-1414-3 * ''Terug naar Zwolle: Dwarsliggers en ander volk'' (2000) Nijgh & Van Ditmar, ISBN 90-388-1395-3 * ''[[Raamgracht (Amsterdam)|Raamgracht 4: Mooie jaren bij het weekblad]]'' (1998) Nijgh & Van Ditmar, ISBN 90-388-1392-9 * ''[[Paul de Groot]], staatsvijand nr. 1'' (1996) Nijgh & Van Ditmar, ISBN 90-388-1379-1 * ''Een joodse dwarsligger: [[Jaap Meijer (skriuwer)|Jaap Meijer]] 1912-1993'' (1995) De Kan, ISBN 90-801201-7-0 * ''Het Overijssels landschap'' (redaksje Dirk Brugman) (1995) Waanders, ISBN 90-6630-312-3 * ''Opkomst en ondergang van een onweerstaanbare oplichter: Siegfried Wreszynski'' (1993) De Arbeiderspers, ISBN 90-295-1235-0 * ''Speurtocht naar de (auto)biografie'' (1993) Lubberhuizen, ISBN 90-73978-13-0 * ''Ode aan een slecht mens: Oom Jopie uit de mediene'' (1991) Van Gennep, ISBN 90-6012-546-0 * ''De [[NKVD|GPOe]] op de Overtoom: Spionnen voor Moskou 1920-1940'' (1989) Van Gennep, ISBN 90-6012-813-3 * ''De brieven van [[Hendrikus Colijn|Colijn]]'' (1988) Van Gennep, ISBN 90-6012-772-2 * ''Nu & Toen: [[Nescio]] & [[Ransdorp]]'' (1988) Ypse Fecit * ''De zender van Polk'' (1987) Van Gennep, ISBN 90-6012-709-9 * ''Borgtochtelijk lijden: Het korte leven van [[J.K. van Eerbeek]]'' (1986) Sjaalmanpers * ''Van Zwolle tot Brest-Litowsk: Onstuimige herinneringen'' (1983) Van Gennep, ISBN 90-6012-577-0 * ''Omtrent [[De avonden (boek)|De Avonden]]'' (mei Wim Wennekes) (1981) De Engelbewaarder * ''Tegen de revolutie: het evangelie! Het kerkvolk in de Nederlandse politiek of: Het einde van een christelijke natie'' (mei [[Martin van Amerongen]]) (1972) Paris/Manteau, ISBN 90-6006-150-0 * ''Kolonels in Griekenland en Italië'' (1970) Nederlandse Sektie van de Vierde Internationale * ''Arbeidersraad of ondernemersstaat: Machten en machtsstrijd in Nederland en in Joegoslavië'' (mei [[Marius Broekmeyer]]) (1969) Van Gennep, ISBN 90-6012-084-1 * ''De taaie rooie rakkers: Een documentaire over het socialisme tussen de wereldoorlogen'' (mei [[Ger Harmsen]] en Rudolf de Jong) (1965) Ambo ==Literatuer== * Rudie Kagie: 'Levensbericht Igor Cornelissen'. In: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden'', 2024-2025, p. 101-113 * ''60 jaar Cornelissen. Een liber amIGORum''. Swol, Waanders, 1995. Gjin ISBN * {{Aut|Hans van Straten}}: 'Igor Cornelissen, journaliste et écrivain'. In: ''Septentrion'', vol. 20 (1991), afl. 3, pag. 78-80 == Keppeling om utens == * Martje Breedt Bruyn: [https://www.vn.nl/de-5-leefregels-van-igor-cornelissen/ De 5 leefregels van Igor Cornelissen]. In: ''Vrij Nederland'', 8 augustus 2009 {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Cornelissen, Igor}} [[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]] [[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]] [[Kategory:Nederlânsk publisist]] [[Kategory:Nederlânsk trotskist]] [[Kategory:Nederlânsk muzikant]] [[Kategory:Sallânsk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1935]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2021]] taqk5dtwk27c0lw3mggyb4bbdonrgkg 0 177163 1232176 1207457 2026-06-15T15:59:31Z Hurkonides 5270 1232176 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks kleaster | namme = | ôfbylding = Montalcino - Sant'Antimo2.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = | lân = {{Flagge IT}} [[Itaalje]] | bestjoerlike ienheid 1 = | namme bestjoerlike ienheid 1= | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = Montalcino | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|42_59_58.7_N_11_30_56.3_E_scale:12500_type:landmark_region:IT|43° 4' N 12° 36' E}} | denominaasje = Roomsk-Katolike Tsjerke | tsjerkeprovinsje = | bisdom = | aartsbisdom = | oarder = | kongregaasje = | oprjochting = 8e iuw | oprjochter = | opheffing = | weriepening = | patroanhillige = Antimus fan Rome | wijd oan = | status = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = | sloopjier = | boustyl = | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | oare gegevens = | webside = | mapname = Itaalje-reliëf | mapwidth = | lat_deg = 42 | lat_min = 59 | lat_sec = 58.7 | lat_dir = N | lon_deg = 11 | lon_min = 30 | lon_sec = 56.3 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Abdij fan Sant'Antimo''' ([[Italjaansk]]: ''Abbazia di Sant'Antimo'') is in earder [[Byzantinen|Byzantynsk]] kleaster yn Castelnuovo dell'Abate, yn 'e [[Toskane|Toskaanske]] gemeente [[Montalcino]], [[Itaalje]]. It kleaster leit likernôch 10 km fan Montalcino en 9 km fan 'e [[Via Francigena]], de pylgerrûte nei [[Rome (stêd)|Rome]]. Nei in lang skoft leech stien te hawwen, waard it kleaster yn 1992 wer beset troch in lytse [[Premonstratinzers|Premonstratinzerske]] kleastermienskip. Sûnt jannewaris 2016 is de mienskip diel fan 'e Benediktynske kongregaasje fan Monte Oliveto. == Namme == De namme ferwiist nei alle gedachten nei Antimus fan Rome. De [[Relikwy|reliken]] fan Sint-Antimus waarden nei alle gedachten oan 'e ein fan 'e 8e iuw nei it kleaster brocht. == Skiednis == [[Ofbyld:Abbazia di Sant'Antimo - 13 - L'abside della chiesa originaria.jpg|thumb|left|Karolingyske apsis.]] It is net dúdlik wannear't it kleaster ûntstie. Mooglik waard it kleaster yn 'e tiid fan [[Karel de Grutte]] stifte. De boarne dat Karel de Grutte de abdij stifte hawwe soe, ferskynt foar it earst yn in dokumint fan 1051 fan keizer [[Hindrik III fan it Hillige Roomske Ryk|Hindrik III]]. It earste dokumint dat it kleaster neamd giet oer in lânskinking yn desimber 813 troch [[Loadewyk de Fromme]], dat no yn it Archivio di Stato fan Siena bewarre wurdt. Mei tank oan in legaat fan Bernardo degli Ardengheschi waard noch foar 1118 útein set mei de bou fan 'e hjoeddeiske tsjerke. Dy datum is op trap fan it alter en in pylder lofts dêrfan yngravearre. Dielen fan 'e âldere foargonger binne sichtber yn 'e [[krypt]] en yn 'e saneamde ''Cappella Carolingia'', de Karolingyske kapel. De abdij makke yn dy tiid syn grutste bloei mei. It kleaster hie it bewâld oer 38 tsjerken fan [[Pisa]] oant [[Grosseto]] en besiet in 1000 pleatsen yn hiel Toskane. It wichtichste eigendom wie it kastiel fan Montalcino, dêr't de abt wenne. Healwei de 12e iuw makke [[Florâns]] in ein oan 'e útwreiding fan it kleaster nei it noarden en sette [[Siena]] syn sinnen op Montalcino. Yn 1145 twong Siena de muontsen it kastiel fan Radicofani ôf te stean. Paus Klemens III makke it kleaster ûnderhearrich oan 'e biskop fan Siena en yn 1200 foel Filippo Malavolti, ''podestà'' ([[potestaat]]) fan Siena, Montalcino oan en ferneatige it foar in part. Yn in oerienkomst fan 1212 stie dat de abdij in fearn fan it grûnbesit oan Siena ôfdrage moast, ynklusyf Montalcino. [[Ofbyld:Abbazia di Sant'Antimo - 42 - Il presbiterio visto dal matroneo.jpg|thumb|left|Alter.]] Paus [[Nikolaas IV]] besocht it kleaster wer nij libben yn te blazen, mar nei in nij tiidrek fan ferfal yn 'e 15e iuw foege paus [[Pius II]] it kleaster by it nije bisdom Montalcino-Pienza (1462), wêrfan't de biskop de neef fan Pius wie. De abdij rekke sa bot yn it neigean dat de gebouwen yn 'e 19e iuw as stâl brûkt waarden. Yn 'e jierren 1870 restaurearre de Italjaanske steat de abdij. Mei de komst fan in nije religieuze mienskip fan reguliere kanunniken fan 'e Premonstratinzer oarder waard Sant'Antimo yn 1992 wer in aktyf kleaster. == Arsjitektuer == Fan 'e Karolingyske tsjerke, de [[apsis]] (''Cappella Carolingia'') en it portaal, binne noch ryk fersierde motiven fan dieren en planten te sjen. De Karolingyske kapel hat fresko's fan Giovanni d'Asciano mei ferhalen fan Sint-Benediktus en wurdt no brûkt as [[sakristy]]. Under de kapel is in [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] [[krypt]]. De ''Sala Capitolare'' ([[Kapittelseal]]) is fersierd mei in raam mei in trijedielich finster en ryk fersierde kapitelen. Typysk Frânske ynfloed draacht de [[koeromgong]] mei [[Kapellekrâns|straalkapellen]]. Yn Itaalje is dat plan allinne yn 'e Santa Trinità fan Venosa en de katedralen fan Acerenza en Aversa, allegear yn Súd-Itaalje, en yn Santa Maria fan Piè di Chianti, Marche, bekend. Yn 'e koeromgong bidden de pylgers it Martyrium by it plak dêr't de reliken fan 'e [[patroanhillige]] in plak ha. [[Ofbyld:Abbazia di sant'antimo, capitello con daniele nella fossa dei leoni del maestro di cabestany 01.JPG|thumb|left|Kapiteel mei Daniel.]] De sydskippen en de koeromgong ha [[krúsferwulft]]en, wylst it skip in balkeplafond hat. It skip is likernôch 20 m heech en yn trije sônes ferdield: de grutte arkades, it matronaeum en de chiaropiano (boppeferdjipping). It neamen wurdich is ek it kapiteel fan Daniël yn 'e Liuwekûle, it wurk fan 'e Frânske master fan Cabestany. It toant de biddende Daniël tusken de roppige liuwen en op 'e oare kanten de liuwen dy't de oanklager opfrette. {{boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is in oersetting fan 'e Ingelsktalige wikiside, sjoch foar referinsjes of boarnen op [[:en:Abbey of Sant'Antimo]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Abbazia di Sant'Antimo (Montalcino)|Abdij fan Sant'Antimo}} }} {{DEFAULTSORT:Antimo, Montalcino}} [[Kategory:Kleaster yn Itaalje]] [[Kategory:Bouwurk út de 12e iuw]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn de 8e iuw]] [[Kategory:Organisaasje opheft yn 1462]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1992]] 396lz7c9551a1oi7td36a7jhytwpx39 0 177942 1232175 1174702 2026-06-15T15:58:53Z Hurkonides 5270 1232175 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks wrâlderfgoed | soarte = | namme = Rammelsbergminen | ôfbylding = Bergwerk Rammelsberg.jpg | tekst = | lân = {{Flagge DE}} [[Dútslân]] | plak = [[Goslar (stêd)|Goslar]] | kritearia = (i)(ii)(iii)(iv) | ûnderdiel fan = [[Rammelsbergminen, Histoarysk Sintrum fan Goslar en it Wetterbehear Oberharz]] | UNESCO-regio = Europa en Noard-Amerika | UNESCO folchnû. = [https://whc.unesco.org/en/list/623 623] | ynskriuwing = 1992 (16e sessy) | útwreiding = 2008, 2010 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|51_53_15_N_10_25_54_E_scale:12500_type:landmark_region:IR|51° 53' N 10° 25' E}} | gebiet = 1,009.89 ha | buffersône = 5,654.69 ha | bedrige = | webside = [https://www.rammelsberg.de/en/ www.rammelsberg.de] | mapname = Nedersaksen | mapwidth = | lat_deg = 51 | lat_min = 53 | lat_sec = 15 | lat_dir = N | lon_deg = 10 | lon_min = 25 | lon_sec = 54 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''Rammelsbergminen''' binne minen súd fan 'e [[Dútslân|Dútske]] stêd [[Goslar (stêd)|Goslar]]. Nei mear as 1000 jier yn bedriuw west te hawwen, waard de myn yn 1988 sletten. Sûnt 1992 heart it mynkompleks ta it [[UNESCO]]-[[wrâlderfgoed]]. Nei útwreiding yn 2010 stiet it erfgoed no bekend as de [[Rammelsbergminen, de histoaryske binnenstêd fan Goslar en it Wetterbehear fan de Oberharz]]. == Mineralen == De Rammelsberg is in berch fan 635,1 m heech en ûnderdiel fan 'e [[Harz]]. Ut de ertsen dêr't de stêd Goslar syn rykdommen yn 'e [[midsiuwen]] oan te tankjen hie, waarde û.o. goud, sulver, lead, koper en sink wûn. Mei-inoar binne likernôch 100 mineralen en fariëteiten identifisearre. Sûnt 1992 steane de Rammelsbergminen op 'e list fan it [[wrâlderfgoed]] fan [[UNESCO]]. Yn 2010 hat UNESCO ek it wetterbehear fan 'e minen op 'e wrâlderfgoedlist tafoege. Healwei de 14e iuw rekke de mynbou troch de [[pest]] yn in krisis. It ynkringen fan wetter yn 'e putten wie net mear te kearen. Om 't der yn 'e 16e iuw in soad ferlet fan sulver foar it slaan fan munten nedich wie, brochten nije techniken om it wetter ôf te fieren de mynyndustry yn 'e Harz op 'e nij ta bloei. Dêrmei koe djipper groeven wurde en it ôf te fieren wetter waard omset yn enerzjy. == 1932-1945 == Tusken 1932 en 1945 waarden de gebouwen fan 'e deibou modernisearre en foar in grut part op 'e nij boud. De Rammelsberg wie mei syn [[Non-ferrometaal|non-ferrometalen]] belangryk foar de oarloch en de drege ferwurking fan ertsen troch [[flotaasje]] wie technysk ferbettere. Dêrom koe de myn yn it ramt fan in fjouwerjierrich plan foars útwreide wurde. Sa ûntstiene yn 'e jierren 1936-1937 de hjoeddeiske gebouwen foar de deibou mei de ferwurking op 'e helling en de Rammelsbergskacht. Arsjitekten wiene Fritz Schupp en Martin Kremer, dy't ek oare wichtige yndustriële monuminten ûntwurpen, lykas de ek ûnder UNESCO fallende [[Zeche Zollverein]] yn it [[Roergebiet]]. Yn dy tiid wurken ek twangarbeiders oan 'e útwreiding en yn de mynbou. Sûnt 2021 waard yn 'e myn ûndersyk dien nei de twangarbeid ûnder de titel ''Räume der Unterdrückung'' (Plakken fan 'e Underdrukking). Der waard twa jier lang archeologysk ûndersyk dien nei spoaren op 'e lokaasje fan it kamp en archyfûndersyk fan Preussag, de doetiidske eksploitant fan 'e myn. [[Ofbyld:Goslar - UNESCO-Weltkulturerbe Rammelsberg (03-2).jpg|thumb|center|600px|<center>Rammelsberg.</center>]] {{CommonsBalke|Rammelsberg}} [[Kategory:Goslar]] [[Kategory:Mynboubedriuw]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 968]] [[Kategory:Bedriuw opheft yn 1988]] [[Kategory:Mynboumuseum]] [[Kategory:Museum yn Nedersaksen]] [[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1988]] [[Kategory:Wrâlderfgoed yn Dútslân]] h97uxorkubi82rkjxv8wqd6j0zupgz0 0 178356 1232177 1176545 2026-06-15T16:00:15Z Hurkonides 5270 1232177 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Verbreitungskarte Judensau.png|thumb|260px|Kaart mei dokumintearre foarstellings fan in joadesûch.]] In '''Judensau''' ([[Dútsk]] foar joadesûch) is in biste[[metafoar]] en ferwiist nei in [[Antysemitisme|antysemitysk]] motyf, dat ûnstie yn 'e hege [[midsiuwen]]. De Judensau wie bedoeld om [[kristen]]en te warskôgjen foar de sabeare duvelske gewoanten fan 'e [[Joaden]], har út te sluten, te krinken, om de gek mei se te hawwen en it [[joadedom]] te lasterjen. [[Ofbyld:Wimpfen-stiftskirche-judens.jpg|thumb|left|Joadesûch oan 'e stiftstsjerke Sint-Petrus fan Bad Wimpfen.]] De foarstelling lit faak ien of mear persoanen mei in in puntige joadehoed op sjen, dy't oan it oer fan in baarch loarkje. De baarch is yn it joadedom in ûnrein bist en it is ferbean om dêrfan te iten. Fan it motyf binne sûnt 1230 48 reliëfs, byldhouwurken of muorreskilderingen dokumintearre, benammen yn Sintraal-Europa. Dêrfan binne 43 bewarre bleaun. Sûnt de 15e ferskynde it motyf as in agressive karikatuer yn it printe wurk en sûnt de 19e iuw ek as antysemityske karikatuer. De Dútsktalige skelnammen ''Judensau'', ''Judenschwein'' en ''Saujude'' ûntstiene om 1819 hinne. De [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaalsosjalistyske]] propaganda makke dêr gebrûk fan en effene sa it paad foar de [[Holocaust]]. {{CommonsBalke|Judensau}} [[Kategory:Antysemitisme]] dlv4gcbrzpnsrkdkvmkj2jr5dwt5kk4 1232183 1232177 2026-06-15T16:58:26Z Drewes 2754 red. 1232183 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Verbreitungskarte Judensau.png|thumb|260px|Kaart mei dokumintearre foarstellings fan in joadesûch.]] In '''Judensau''' ([[Dútsk]] foar joadesûch) is in biste[[metafoar]] en ferwiist nei in [[Antysemitisme|antysemitysk]] motyf, dat ûnstie yn 'e hege [[midsiuwen]]. De Judensau wie bedoeld om [[kristen]]en te warskôgjen foar de sabeare duvelske gewoanten fan 'e [[Joaden]], har út te sluten, te krinken, om de gek mei se te hawwen en it [[joadedom]] te lasterjen. [[Ofbyld:Wimpfen-stiftskirche-judens.jpg|thumb|left|Joadesûch oan 'e stiftstsjerke Sint-Petrus fan Bad Wimpfen.]] De foarstelling lit faak ien of mear persoanen mei in in puntige joadehoed op sjen, dy't oan it oer fan in [[baarch]] loarkje. De baarch is yn it joadedom in ûnrein bist en it is ferbean om dêrfan te iten. Fan it motyf binne sûnt 1230 48 reliëfs, byldhouwurken of muorreskilderingen dokumintearre, benammen yn Sintraal-Europa. Dêrfan binne 43 bewarre bleaun. Sûnt de 15e ferskynde it motyf as in agressive karikatuer yn it printe wurk en sûnt de 19e iuw ek as antysemityske karikatuer. De Dútsktalige skelnammen ''Judensau'', ''Judenschwein'' en ''Saujude'' ûntstiene om 1819 hinne. De [[Nasjonaalsosjalisme|nasjonaalsosjalistyske]] propaganda makke dêr gebrûk fan en sljochte sa it paad foar de [[Holocaust]]. {{CommonsBalke|Judensau}} [[Kategory:Antysemitisme]] el8naak8vgi3bgayv89nx2nfsnq19ri 0 178937 1232219 1179555 2026-06-16T06:11:58Z Hurkonides 5270 1232219 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Zwagerveen_vlag.svg|thumb| Flagge fan Sweagerfean]] De '''flagge fan Sweagerfean''' is de flagge fan it eardere doarp (no part fan [[Kollumersweach]]) [[Sweagerfean]], yn de [[Fryslân|Fryske]] gemeente [[Noardeast-Fryslân]]. De flagge waard yn [[1976]] registrearre. De doarpsflaggen fan 14 doarpen yn [[Kollumerlân en Nijkrúslân]] binne yn de jierren [[1969]]/[[1970|70]] makke yn oerlis mei de [[Fryske Rie foar Heraldyk]] en de hearen Minnema, Keune en Offringa, leden fan de Kommisje Geakunde fan Kollumerlân en Nijkrúslân. Yn de ûntwerp perioade hawwe de bestjoeren fan de Pleatslik Belang-organisaasjes yn elk fan de doarpen, de ûntwerpen besprutsen, en goedkart of ôfwiisd, yn it lêste gefal waard in nij ûntwerp oanbean. == Beskriuwing == De beskriuwing fan de flagge is: ''Trije banen grien en giel, wêrfan't de hichten har ferhâlde as 1:2:1, mei oer it midden, op de hichte fan 1/6 en op de hichte fan 1/3 fan de flaggehichte, neist mekoar, trije swarte rjochthoeken.'' De kleuren komme út it [[wapen fan Sweagerfean]]. == Symbolyk == * Swarte blokken: stie foar trije turfen as ferwizing nei it diel "fean" yn de plaknamme. == Sjoch ek == <gallery> Ofbyld:Sweagerfean wapen.svg|link=Bestand:Sweagerfean_wapen.svg|alt=Wapen van Zwagerveen|[[Wapen fan Sweagerfean]] Ofbyld:Kollumerland c.a. flag.svg|[[Flagge fan Kollumerlân en Nijkrúslân]] Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|[[Flagge fan Noardeast-Fryslân]] </gallery> [[Kategory:Pleatslike flagge yn Fryslân|Sweagerfean]] [[Kategory:Sweagerfean]] f8q5zd3opj9b30i731ht3guc1c2rc4k 0 179059 1232181 1200576 2026-06-15T16:03:17Z Hurkonides 5270 1232181 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Martinykara |Ofbyld = [[Ofbyld:Ara martinica.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'') |Famylje = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'') |Skaai = [[echte ara's]] (''Ara'') |Wittenskiplike namme= † Ara martinicus |Beskriuwer, jier = [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]], 1905 |IUCN-status = |lânkaart =[[Ofbyld:Martinique in France.svg|center|250px]] }} De '''Martinykara''' of '''oranjebúkara''' (''Ara martinicus'') is in [[hypotetyske soarte|hypotetyske]] útstoarne fûgelsoarte, dy 't mooglik [[endemysk]] west hat op it [[Lytse Antillen|Lyts-Antiljaanske]] eilân [[Martinyk]] yn it eastlike [[Karibyske See]]. == Beskriuwing == De Martinykara waard troch Jacques Bouton yn 'e jierren 1630 beskreaun as in fûgel mei in fearrekleed dy't hiel oars fan kleur wie as de oare pappegaaien. De fûgels wiene blau en oranjegiel. De Frânske preester Charles de Rochefort beskreau yn 1658 de Martinykara as in fûgel mei in himelsblauwe kop en boppekant, wylst de ûnderkant fan 'e nekke, de búk en de ûnderkant fan 'e wjukken giel wiene. De sturt wie hielendal read. Yn 1905 krige de fûgel fan [[Lionel Walter Rothschild|Walter Rothschild]] de wittenskiplike namme, dy't basearre wie op in beskriuwing fan blauwe/oranjegiele ara's út 1630 fan Bouton. Alhoewol't de sturt fan 'e Martinykara neffens Rochefort hielendal read wie, krige de troch John Gerrard Keulemans makke plaat fan 'e fûgel yn Rothschild's boek "Extinct Birds" in blauwe punt. De Amerikaanske ornitolooch Charles Wallace Richmond klage dêroer yn syn resinsje fan it boek. == Hypotetyske soarte == Pappegaaien spilen al fier foar de komst fan 'e Europeanen in wichtige rol yn 'e kultuer fan 'e lânseigen folken. Se waarden tusken eilannen ferhannele en hearden ta geskinken foar bygelyks Christoffel Columbus, doe't er yn 1492 de [[Bahama's]] berikte. It is dêrom dreech út te meitsjen of it grutte oantal ferslaggen fan ara's op 'e eilannen ferwize nei ôfsûnderlike, endemyske soarten. It kinne nammentlik ek ûntsnapte fûgels of ferwyldere populaasjes west ha fan bekende bûtenlânske ara's, dy't dêrhinne brocht waarden. De Martinykara is ien fan 'e 13 útstoarne arasoarten, wêrfan't guon tochten dat dy ea yn it Karibyske gebiet libben. Hjoed-de-dei wurdt twifele of al dy soarten wol ea bestien ha, want fan 'e measten binne nea fisike resten fûn. Ek libje der hjoed-de-dei gjin [[endemysk]]e ara's op 'e eilannen. Dêrfandinne is it net mooglik om fêst te stellen of de beskriuwingen út dy tiid ferwize nei ymportearre of lânseigen soarten. [[Ofbyld:Blue and yellow macaw.jpg|thumb|left|Unidentifisearre blau mei giele ara, mooglik ôfkomstich fan Jamaika, dy't ek in foarstelling fan 'e Martinykara foarstelle wêze kinne soe (1750).]] It bliuwt dêrom in mystearje hokker fûgel Bouton beskreau en der besteane ferskillene teoryën oer. De Italjaanske soölooch Tommaso Salvadori skreau yn 1906 dat de Martinykara de Súd-Amearikaanske [[blaugiele ara]] (''Ara ararauna'') west hawwe kin. De Amerikaanske ornitolooch James Greenway stelde út dat de fûgel fan Bouton's beskriuwing mooglik in finzen fûgel wie. Op in skilderij fan Roelant Savery út 1626 steane ferskillende fûgels, wêrûnder in blau mei giele ara, mar dy ferskilt mei de bekende blaugiele ara fan it fêstelân troch de giele dekfearren ûnder de sturt (yn stee fan blauwe dekfearren ûnder de sturt). De oarsprong fan dy ara is net bekend. In oare ara op it skilderij soe de ek útstoarne [[Gûadelûpara]] (''Ara guadeloupensis'') west ha kinne. Op in oar skilderij út deselde tiid fan Savery stiet in ferlykbere blau mei giele ara, lykas ek op in yllustraasje fan 'e Ingelske naturalist Eleazar Albin út 1750. Yn 1936 sei de [[Kuba]]anske wittenskipper Mario Sánchez Roig in opstoppe Martinykara ûntdutsen te hawwen, dy't yn 1845 sammele wêze soe. Nei ûndersyk troch de Amerikaanske ornitolooch John T. Zimmer die bliken dat de opstoppe fûgel in ferfalsking wie troch it materiaal fan in [[Patagoanyske rotsparkyt]] (Cyanoliseus patagonus) mei in sturt fan in [[dofûgels|do]] te kombinearjen. Guon skriuwers ha útsteld dat de waarnommen Martinykara's yn werklikheid [[blaugiele ara|blaugiele ara's]] (''Ara ararauna'') wiene. De soarte ''Ara erythrura'' wie in oare soarte, dy't fan Rothschild yn 1907 in namme op basis fan 'e beskriuwing fan Charles de Rochefort út 1658 krige, mar oannommen wurdt dat dy fûgel deselde west hat as de ''Ara martinicus'' (Martinykara), as dy fûgel teminsten ea bestien hat. <gallery mode="packed" heights="200px"> Edwards' Dodo.jpg|<small>Skilderij út 1626 fan Roelant Savery, dy't mooglik loft de Gûadelûpara en rjochts de Martinykara sjen lit.</small> Roelant Savery - Landscape with Birds - WGA20885.jpg|<small>Skilderij út 1628 fan Savery, mei hielendal lofts deselde ara's as op syn skilderij fan 1626.</small> Ara Erythrura.jpg|Ara Erythrura</small> </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Sjoch foar boarnen en referinsjes: [[:en:Martinique Macaw]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ara martinica|Martinykara}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Echte ara]] [[Kategory:Utstoarne fûgel]] [[Kategory:Hypotetysk bist]] [[Kategory:Bist útstoarn yn de 18e iuw]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]] g0js2434zicm5x3tod7zvy4zff0k73g 0 179180 1232223 1180483 2026-06-16T06:15:25Z Hurkonides 5270 1232223 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|thumb|Flagge fan Tytsjerksteradiel (sûnt 1984)]] De '''flagge fan Tytsjerksteradiel''' is de flagge fan de gemeente [[Tytsjerksteradiel]], yn it noardeasten fan de provinsje [[Fryslân]]. De flagge is op [[22 novimber]] [[1984]] registrearre. == Beskriuwing == De beskriuwing fan de flagge is: ''Gearre yn acht flakken fan read-wyt, mei op it wyt in ikeblêd fan grien, de stâle nei it midden rjochte, op it midden in wapenskyld mei in blau fjild, wêrop yn giel in hoarn mei draachbân.'' De neamde symboalen, it skyld en de kleuren komme út it wapen fan Tytsjerksteradiel.<gallery> Ofbyld:Coat of arms of Tietjerksteradeel.svg|[[Wapen fan Tytsjerksteradiel]] </gallery> == Eardere flagge == <gallery> Ofbyld:Tytsjerksteradiel vlag 1989.svg|Flagge fan Tytsjerksteradiel (1956-1984) </gallery> === Skiednis === Boargemaster Walle Melis Oppedijk fan Veen hie Gerlof Bontekoe opdracht jûn om in flagge te ûntwerpen. Nei ynstjoering fûn riedslid Kuipers de flagge keal en hie it wapen der graach op wollen. Riedslid Koopmans fûn de flagge te drok. Uteinlik wist de ried him te ferienigjen en waard it ûntwerp foar goedkarring nei de Hege Ried fan Adel stjoert. Dizze flagge wie op 6 july 1956 by riedsbeslút fêststeld. === Beskriuwing === De beskriuwing fan de flagge is: ''In flagge, mei de lingte oant de hichte as 3:2. De flagge fertoant sawol ûnder as boppe in wite baan mei in breedte fan 1/3 diel fan de flaggehichte. It oerbliuwende middelste tredde diel is ferdield yn 5 banen fan de selde breedte, om en om read en wyt. Op 1/3 fan de lingte, mjitten fanôf de broekside, is oer alles hinne in swarte jachthoarn oanbrocht, foarsjoen fan in giel beslach mei koard fan de selde kleur.'' De hoarn is keazen om't dy yn it fjirde kertier fan it wapen fan Tytjserksteradiel foarkaam.<gallery> Ofbyld:TIETJERKSTERADEEL wapen 1818.svg|[[Wapen fan Tytsjerksteradiel]] </gallery> == Doarpsflaggen == Tagelyk mei de fêststelling fan de hjoeddeiske gemeenteflagge is foar alle 16 doarpen yn de gemeente in flagge fêststeld. Dizze flaggen binne ûntwurpen troch Piet Bultsma.<gallery> Ofbyld:Aldtsjerk vlag.svg|[[Flagge fan Aldtsjerk]] Ofbyld:Bergum vlag.svg|[[Flagge fan Burgum]] Ofbyld:Earnewâld vlag.svg|[[Flagge fan Earnewâld]] Ofbyld:Oostermeer vlag.svg|[[Flagge fan Eastermar]] Ofbyld:Garijp vlag.svg|[[Flagge fan Garyp]] Ofbyld:Gytsjerk vlag.svg|[[Flagge fan Gytsjerk]] Ofbyld:Hardegarijp vlag.svg|[[Flagge fan Hurdegaryp]] Ofbyld:Jistrum vlag.svg|[[Flagge fan Jistrum]] Ofbyld:Mûnein vlag.svg|[[Flagge fan Mûnein]] Ofbyld:Noordburgum vlag.svg|[[Flagge fan Noardburgum]] Ofbyld:Oentsjerk vlag.svg|[[Flagge fan Oentsjerk]] Ofbyld:Ryptsjerk vlag.svg|[[Flagge fan Ryptsjerk]] Ofbyld:Sumar vlag.svg|[[Flagge fan Sumar]] Ofbyld:Suwâld vlag.svg|[[Flagge fan Suwâld]] Ofbyld:Tietjerk vlag.svg|[[Flagge fan Tytsjerk]] Ofbyld:Wijns vlag.svg|[[Flagge fan Wyns]] </gallery> [[Kategory:Gemeentlike flagge yn Fryslân|Titsjerksteradiel]] [[Kategory:Tytsjerksteradiel]] 52utg9wxpievr5g8rsmxbhiqkz43vhk 0 179221 1232217 1180519 2026-06-16T06:10:07Z Hurkonides 5270 1232217 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Twijzelerheide_vlag.svg|thumb| Flagge fan Twizelerheide]] De '''flagge fan Twizelerheide''' is de flagge fan it doarp [[Twizelerheide]], yn de [[Fryslân|Fryske]] gemeente [[Achtkarspelen]]. De flagge waard yn [[1999]] registrearre. == Beskriuwing == De beskriuwing fan de flagge is: ''Ut de broektop wei snijd yn trije stikken, te begjinnen yn de broektop, fan grien, giel en read, sadanich dat de dielline tusken it read en it giel de ûnderkant fan de flagge ferdield yn twa stikken, dy't har ferhâlde as 4:1, en de dielline tusken it grien en it giel de flechtside ferdield yn twa stikken, dyit har ferhâlde as 10:3; yn it read in wite heideblom mei om it hert fjouwer lytse kroanblêden, oardere neffens in skeankrús, en fjouwer grutte tsjelkblêden, oardere neffens in rjocht krús; de hiele blom mei in hichte, gelyk oan 2/5 flaggehichte.'' De kleuren komme út it [[wapen fan Twizelerheide]]. == Symbolyk == * Read punt en heideblom: ferwize nei de [[heide]] yn it gebiet en dêrmei de plaknamme. * Giele punt: stiet foar it izer fan de ploege. * Griene punt: symboal foar de [[Greide|greiden]] yn de omkriten fan it doarp. * Wite blom: herinnert oan de namme fan it doarp. == Sjoch ek == <gallery> Ofbyld:Twizelerheide wapen.svg|link=Bestand:Twizelerheide_wapen.svg|alt=Wapen van Twijzelerheide|[[Wapen fan Twizelerheide]] Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|[[Flagge fan Achtkarspelen]] </gallery> [[Kategory:Pleatslike flagge yn Fryslân|Twizelerheide]] [[Kategory:Twizelerheide]] hmbsj8ynaoyzizt2c6dtwhp90cz574a 0 180539 1232220 1185222 2026-06-16T06:13:11Z Hurkonides 5270 1232220 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag_of_Baarderadeel.svg|thumb| Flagge fan Baarderadiel]] De '''flagge fan Baarderadiel''' is de flagge fan de eardere gemeente [[Baarderadiel]]. De flagge waard op [[22 maart]] [[1962]] registrearre. It ûntwerp is fan K. Miedema út Boazum. De flagge is net langer yn gebrûk omdat de gemeente Baarderadiel yn [[1984]] part wurden is fan [[Littenseradiel]]. == Skiednis == Noch foardat immen oars as de ûntwerper de flagge sjoen hie, rûn in bewenner al mei it flaggeûntwerp op 'e klean. De ûntwerper K. Miedema wie húsdokter en hie it wykein de flagge mei kryt op in doek ynkleurd, mei de eksamentafel as tekenboerd. Doe't in pasjint oerein kaam, die bliken dat it kryt troch it doek gien wie. == Beskriuwing == De beskriuwing fan de flagge is: ''Rjochtsskean ferdield yn trije banen fan blau, swart en giel, dêr't de diagonaalferdieling him fan ferhâldt as 3:1:3, mei op it swart twa giele seispuntige stjerren.'' De kleuren komme út it [[wapen fan Baarderadiel]]. == Symbolyk == * Swarte baan: ferwiist nei de seedyk dy't troch de gemeente rint. * Twa stjerren: ferwiist nei de twa doarpen dy't beskerme waarden troch de seedyk. == Sjoch ek == <gallery> Ofbyld:Baarderadeel wapen.svg|[[Wapen fan Baarderadiel]] Ofbyld:Littenseradiel flag.svg|[[Flagge fan Littenseradiel]] Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|[[Flagge fan Ljouwert]] Ofbyld:Súdwest-Fryslân Gemeentevlag.svg|[[Flagge fan Súdwest-Fryslân]] Ofbyld:Waadhoeke vlag.svg|[[Flagge fan De Waadhoeke]] </gallery> [[Kategory:Eardere gemeentlike flagge yn Frylân|Baarderadiel]] [[Kategory:Skiednis fan De Waadhoeke]] [[Kategory:Skiednis fan Súdwest-Fryslân]] [[Kategory:Skiednis fan Ljouwert (gemeente)]] ffcxawsz1fi8zkdorcbxlt1bgi3qf19 0 180569 1232218 1185406 2026-06-16T06:11:00Z Hurkonides 5270 1232218 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Flag_of_Achtkarspelen.svg|thumb| Flagge fan Achkarspelen]] De '''flagge fan Achtkarspelen''' is de flagge fan de gemeente [[Achtkarspelen]]. De flagge waard op [[28 april]] [[1958]] registrearre. == Beskriuwing == De beskriuwing fan de flagge is: ''Trije banen fan read, wyt en grien, wêrfan't de hichten har ferhâlde as 1:4:1, mei yn de wite baan in achtpuntige blauwe stjer, 1/12 fan de flaggelingte ferwidere fan de broekside, de boppeste baan en de ûnderste baan.'' De kleuren komme út it [[wapen fan Achtkarspelen]].<gallery> Ofbyld:Achtkarspelen seal.svg|It wapen fan Achtkarspelen wêr't de flagge op basearre is. </gallery> == Symbolyk == * Blauwe achtpuntige stjer: ferwiist nei de oarspronklike acht karspelen fan Achtkarspelen: [[Bûtenpost]], [[Droegeham]], [[Koartwâld (buorskip)|Koartwâld]], [[De Koaten]], [[Lytsepost]], [[Stynsgea]], [[Surhuzum]] en [[Twizel]]. == Doarpsflaggen == Alle 12 doarpen yn de gemeente Achtkarspelen hawwe in eigen doarpsflagge. De doarpen [[Gerkeskleaster]] en [[Strobos]] ([[Gerkeskleaster-Strobos]]) diel in flagge.<gallery> Ofbyld:Boelenslaan vlag.svg|[[Flagge fan Boelensloane]] Ofbyld:Buitenpost vlag.svg|[[Flagge fan Bûtenpost]] Ofbyld:Drogeham vlag.svg|[[Flagge fan Droegeham]] Ofbyld:Gerkesklooster vlag.svg|[[Flagge fan Gerkeskleaster-Strobos]] Ofbyld:Harkema vlag.svg|[[Flagge fan De Harkema]] Ofbyld:Kootstertille vlag.svg|[[Flagge fan Koatstertille]] Ofbyld:Augustinusga vlag.svg|[[Flagge fan Stynsgea]] Ofbyld:Surhústerfean vlag.svg|[[Flagge fan Surhústerfean]] Ofbyld:Surhuzum vlag.svg|[[Flagge fan Surhuzum]] Ofbyld:Twizel vlag.svg|[[Flagge fan Twizel]] Ofbyld:Twijzelerheide vlag.svg|[[Flagge fan Twizelerheide]] </gallery> == Sjoch ek == <gallery> Ofbyld:Coat of arms of Achtkarspelen.svg|link=Bestand:Coat_of_arms_of_Achtkarspelen.svg|alt=Wapen van Achtkarspelen volgens HRvA|[[Wapen fan Achtkarspelen]] </gallery> [[Kategory:Achtkarspelen]] [[Kategory:Gemeentlike flagge yn Fryslân|Achtkarspelen]] nxc1gd88i3io015vpgpeigh5doer11f 3 191294 1232182 1231743 2026-06-15T16:49:08Z MediaWiki message delivery 15867 /* Tech News: 2026-25 */ nije seksje 1232182 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 apr 2026, 20.06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai 2026, 22.43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai 2026, 21.20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai 2026, 22.22 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mai 2026, 07.19 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai 2026, 23.52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 jun 2026, 23.09 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 jun 2026, 23.30 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 jun 2026, 18.49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> 9zy2fhz6acc5an8ohng8pjasnvc8gqz 1 192000 1232208 1232142 2026-06-15T22:48:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Hja en sa */ Antwurd 1232208 wikitext text/x-wiki == Hja en sa == {{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST) :Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde "enclise" (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin "hja" en "hy" mar "se" en "er". Foar "hy" en "er"is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar "hja" en "se". :Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt "belutsen" in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling. :Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST) {{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST) :{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't "belûke by" gewoan as synonym jûn wurdt fan "behelje yn". Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma "belûke" 4 betsjuttings: :# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft :# it bleek wurden fan in gesicht :# lytser/minder wurde, krimpe :# (belûke by/yn) '''behelje yn''' :[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST) ::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. "Belutsen" yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske "betrokken" sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST) :::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat "belûke" yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te "ferbetterjen" as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST) ::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat "belutsen" yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST) :::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek wol fuortgoaie. :::::Boppedat, jo hâlde hieltyd mar út dat "belûke" in hollanisme is, mar ik leau dêr neat fan. Yn it Frysk Hânwurdboek wurde hollanismen, lykas it alhiel ynboargere "gesin", dat jo ek hieltyd "ferbetterje", werjûn mei in haadletter H. Mar der stiet gjin H by de fjirde betsjutting fan it lemma "belûke". It foarbyld dat dêrby yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek jûn wurdt ("Wy moatte it hiele doarp derby belûke") liket my folslein geef Frysk ta. Om te sizzen "It hiele doarp is derby belutsen" is dan inkeld it feroarjen fan 'e bedriuwende foarm yn 'e ûndergeande foarm. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST) ::::::In oar taalgefoel as my sille we mar sizze. Ik myn jonge jierren haw ik sa'n foarm noait brûken heard. Wy wienen earne yn behelle of mei wat anneks. En dat kloppet ek mei it wurdboek fan 1985 dêr't er noch net yn neamd wurdt. Ek it wurdboek fan Waling Dykstra neamt de foarm net. "Geef" soe ik it dan ek net neame wolle. In "modernisme" earder. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 26 mai 2026, 10.19 (CEST) :::::::{{Ping|Hurkonides}} Jo binne ek in moaienien, Hurkonides. Jo hawwe in hiel ferhaal oer dat "belûke" yn dizze betsjutting net yn it WFT stean soe. Dus ik gean derfan út dat dat dat sa is en dat jo it checkt hawwe. Hjoed út nijsgjirrigens dochris yn it WFT sjoen, en wat stiet dêr: :::::::belûke :::::::# betrekken; met wolken enz. overtrokken worden (van de lucht). → berinne, betrekke. :::::::# mager worden; bleek en flets wegtrekken (van gelaat). :::::::# verbleken; tijdelijk door schrik, kou enz. bleek worden (van gelaat). ferblikke. :::::::# inkrimpen, slinken. → belúnje. :::::::# '''betrekken; in een zaak mengen, erin of erbij halen.''' → behelje. :::::::Sjoch: https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WFT&id=5487&lemma=bel%C3%BBke&domein=0&conc=true :::::::[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 00.18 (CEST) ::::::::Uteraard haw ik it neirûn. Mar moatst it wol goed lêze: der steane twa foarbylden fan "belûke yn" as alternatyf foar "behelje yn" en net it "belûken by" dat gewoan út it Hollânsk komt. En dat iderkear brûkt wurdt. It lêste haw ik "ferbettere" yn "behelje yn". Dêr ferwize se hjir nei! [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 27 mai 2026, 06.59 (CEST) :::::::::{{Ping|Hurkonides}} Hurkonides, ik begjin no dochs hiel sterk de yndruk te krijen dat jo gewoan net tajaan wolle dat jo yn dit gefal mis binne. Earst is it in hollanisme dat net yn it wurdboek stiet. As ik dat wjerlis, giet it om in kwestje fan smaak. As ik sis dat it net winsklik is dat jo de wurdkar fan oare meidoggers oan jo eigen smaak oanpasse, is it ynienen wer gjin kwestje fan smaak, mar giet it derom dat it wurd yn dizze betsjutting net yn it WFT stiet. As ik dan yn it WFT sjoch en fêststel dat it wurd yn dizze betsjutting der wol deeglik yn stiet, giet it ynienen om it foarsetsel dat derby brûkt wurdt. Oer dat lêste wol ik dit noch wol kwyt: yn it Frysk Hânwurdboek stiet dúdlik dat it foarsetsel by "belûke" yn dizze betsjutting sawol "yn" as "by" wêze mei. Mar fierder bin ik sa stadichoan wol klear mei dizze diskusje. Jo komme hieltyd wer mei wat nijs, wylst de wurdboeken dúdlik binne. "Belutsen by" is gewoan geef Frysk en jo moatte ophâlde dat te "ferbetterjen". [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 23.38 (CEST) ::::::::::Ik bin deagewoan net mis. Do bist gjin taalkundige, mar der foar al op út om dyn gelyk te heljen en fierst dêrom gjin ynhâldlike diskusje. Do hast it net wjerlein. "Belutsen by" is oerset Hollânsk en gjin oarspronklik Frysk. Dat blykt út it WFT ek wol, dat opset is troch taalkundigen dy't der lykas my ûndersyk nei dien ha. Dat WFT jout allinne behelje en belûke yn kombinaasje mei yn en ferwiist nei "behelje" as de bêste opsje. Dit strookt mei my eigen Frysk taalgefoel. Yn 'e taalfoarbylden út earder tiid kaam "belutsen by" net foar. Rara hoe kin dat? ::::::::::Myn hânwurdboek út 1986 jout de opsje "belûke by" ek noch net, omdat dat net strookte mei it Fryske taalgefoel. Foar dy jout it blykber de trochslach dat in modernere ferzje dy opsje wol jout. En uteraard is it in kwestje fan smaak om dan foar sa'n fariant te kiezen. It is myn smaak net. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 28 mai 2026, 06.38 (CEST) :::::::::::Mar lit ús der mei ophâlde. Ik sil dit tenei stean litte. Dat past better by dyn opfetting om it Frysk stadichoan fierder yn de rjochting fan it Hollânsk gliidzje te litten. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 28 mai 2026, 06.45 (CEST) ::::::::::::{{Ping|Hurkonides}} Earst dit: ik fyn it steurend en earlik sein ek frijwat ûnfatsoenlik fan jo dat jo my hieltyd dookje wylst wy inoar hielendal net kenne. Ik sis ek jo tsjin jo, dan kinne jo ek jo tsjin my sizze. Jo opmerking dat ik gjin taalkundige bin, rekket kant noch wâl. Dêr witte jo neat fan, want dat haw ik jo net ferteld. Hokfoar oplieding ik folge haw en watfoar wurk is doch, binne priveesaken dy't net ien op 'e Wikipedy wat oangeane. ::::::::::::Oer "belutsen" ditte noch: Ik haw wol deeglik al jo arguminten op ynhâldlike wize wjerlein. Eltse belangstellende kin dat hjirboppe lêze. Jo bewearing dat yn it WFT it foarsetsel "yn" neamd wurdt, is net wier. Der wurdt hielendal gjin Frysk foarsetsel neamd yn it WFT. De folsleine tekst is: "betrekken; in een zaak mengen, erin of erbij halen. → behelje." Dat der in ferwizing by stiet nei "behelje", is net relevant as it derom giet oft "belûke yn/by" geef Frysk is of net. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 mai 2026, 23.19 (CEST) :::::::::::::Der wurde yn it WFT twa foarbylden neamd by "belûke", beide kearen mei "yn", krektlykas by "behelje". "Belûke by" wurdt net neamd omdat yn it taalferskaat net foar kaam. Sa wurket dat by it WFT. Dat hast blykber net goed lêzen. Mar ik sei it de oare kears al, we litte it hjir by. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 29 mai 2026, 07.15 (CEST) ::::::::::::::It is gjin 'geklier', Ik besykje om it Frysk nei in heger nivo te tillen. In protte stikken steane fol grammatikale en idiomatyske fouten. Dat soe yn de Hollânske ferzje ek net op priis steld wurde. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 15 jun 2026, 12.35 (CEST) :::::::::::::::{{Ping|Hurkonides}} Jo hawwe hjirboppe ûnthjitten ("Ik sil dit tenei stean litte", jo wurden) dat jo net wer it geef Fryske "belutsen by" feroarje soene yn in útdrukking dy't better by jo persoanlike smaak past. Mar juster hawwe jo dat dochs wer dien. Dan kin ik net oars as konkludearje dat jo bewust de rânen fan it talitbere opsykje mei as doel om oare meidoggers it bloed ûnder de neilen wei te heljen. Lokwinske, dat is jo slagge. Soks is yn myn boekje klierich gedrach. :::::::::::::::Ik wol neat sizze fan dingen dêr't de tekst echt better fan wurdt, lykas by Fedde Schurer "hja --> se" en "Op jonge jierren --> Yn syn jonge jierren". Dy beide dingen haw letter op 'e nij trochfierd nei't ik jo edit weromset hie. Dêr fiel ik my hielendal net te goed of te grutsk foar. As jo graach dingen ferbetterje wolle, wiis ik jo op it bestean fan 'e [[:Kategory:Siden dêr't de stavering fan hifke wurde moat]]. Miskien dat jo dêr ris by helpe wolle. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 16 jun 2026, 00.48 (CEST) 6umr7wean58ekpcnuoetsm5xrogee0b 1232209 1232208 2026-06-15T22:52:37Z Ieneach fan 'e Esk 13292 ik 1232209 wikitext text/x-wiki == Hja en sa == {{Ping|Hurkonides}} Goeie. Jo hawwe in pear kear 'hja' yn 'se' en 'belutsen' yn 'behelle' feroare. Wêrom? Neffens Frysker binne beide goed. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 mai 2026, 17.02 (CEST), [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 23 mai 2026, 00.25 (CEST) :Hja en se binne yndie beide goed mar yn de saneamde "enclise" (sûnder klam) brûke je yn it Frysk gjin "hja" en "hy" mar "se" en "er". Foar "hy" en "er"is dat minsken folle bekinder omdat dat noch gewoan brûkt wurdt. Mar itselde jildt dus foar "hja" en "se". :Atst it Wurdboek fan de Fryske Taal derby pakst, blykt "belutsen" in hiel oare betsjutting te hawwen. Frysker.nl makket spitigernôch in soad fouten, mar is ek noch yn ûntwikkeling. :Foar alle dúdlikheid, ik bin ôfstudearre yn it Frysk mei neidruk op taalkunde en grammatika. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 23 mai 2026, 07.25 (CEST) {{Ping|Hurkonides}} Goed, ik nim it fan jo oan. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mai 2026, 16.33 (CEST) :{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Dat fan hja en se sil wol sa wêze, dêr wol ik ôf wêze, mar belûke, dêr binne jo mis mei. O, ik leau bêst dat it yn it WFT sa stiet, mar dan mist dêr dus wat. Want ik haw twa oare wurdboeken, ek fan 'e Fryske Akademy, dêr't "belûke by" gewoan as synonym jûn wurdt fan "behelje yn". Sawol it Frysk-Nederlânsk Wurdboek as it Frysk Hânwurdboek jouwe by it lemma "belûke" 4 betsjuttings: :# it mei wolken bedutsen reitsjen fan 'e loft :# it bleek wurden fan in gesicht :# lytser/minder wurde, krimpe :# (belûke by/yn) '''behelje yn''' :[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 24 mai 2026, 00.31 (CEST) ::It is net in kwestje fan mis wêzen, mar mear in kwestje fan smaak. "Belutsen" yn dy betsjutting is domwei in letterlike oersetting fan it Hollânske "betrokken" sa't it Frysk dy earder net koe. Yn it wurdboek fan 1985 wurdt dy fariant yn it wurdboek Nederlânsk-Frysk ek noch net neamd. Letter sa't it liket wol. Der mist dus neat yn it WFT. Dêr ha se noch goed oanfield dat it oerset Hollânsk is. Sa fiel ik it sels ek oan. Myn foarkar giet út nei de âlde, mear Fryske farianten, mar elkenien moat it sels witte. Ik hâld nea yn tsjin, mar sil it sels net brûke. Mar it is dus mear in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 24 mai 2026, 07.24 (CEST) :::{{Ping|Hurkonides|Drewes}} Tsja, Hurkonides, kwestjes fan smaak binne ynherint subjektyf, dus it hat gjin sin dêroer te tsieren. Feit is dat "belûke" yn dizze sin yn it wurdboek stiet. En it is eins ''not done'' om 'e wurdkar fan oare meidoggers te "ferbetterjen" as dy wurdkar net fout is. Soks ropt argewaasje en wranteligens op en is net befoarderlik foar it skeppen en bewarjen fan in ûntspande en mienriedige wurksfear op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 25 mai 2026, 00.38 (CEST) ::::At je it WFT as rjochtline oanhâlde, liket it my wol dúdlik ta dat "belutsen" yn dy betsjutting in Hollanisme is en dat is net in kwestje fan smaak. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 25 mai 2026, 20.23 (CEST) :::::{{Ping|Hurkonides}} Ik sjoch gjin reden om it WFT boppe oare wurdboeken te ferheffen. It binne allegearre útjeften fan 'e Fryske Akademy en wy meie oannimme dat dêr minsken wurkje dy't witte wêr't se it oer hawwe as it om 'e wurdskat fan it Frysk giet. As der yn it WFT wat stiet dat yn oare wurdboeken mist, dan nim ik dy missende ynformaasje grif oan fan it WFT. Mar oarsom jildt itselde: as der yn it WFT wat mist dat yn oare wurdboeken wol fermeld stiet, dan kin dat fansels net samar oan kant reage wurde om't it net yn it WFT stiet. Dat soe te gek foar wurden wêze; dan koene wy alle oare wurdboeken ek wol fuortgoaie. :::::Boppedat, jo hâlde hieltyd mar út dat "belûke" in hollanisme is, mar ik leau dêr neat fan. Yn it Frysk Hânwurdboek wurde hollanismen, lykas it alhiel ynboargere "gesin", dat jo ek hieltyd "ferbetterje", werjûn mei in haadletter H. Mar der stiet gjin H by de fjirde betsjutting fan it lemma "belûke". It foarbyld dat dêrby yn it Frysk-Nederlânsk Wurdboek jûn wurdt ("Wy moatte it hiele doarp derby belûke") liket my folslein geef Frysk ta. Om te sizzen "It hiele doarp is derby belutsen" is dan inkeld it feroarjen fan 'e bedriuwende foarm yn 'e ûndergeande foarm. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 26 mai 2026, 02.15 (CEST) ::::::In oar taalgefoel as my sille we mar sizze. Ik myn jonge jierren haw ik sa'n foarm noait brûken heard. Wy wienen earne yn behelle of mei wat anneks. En dat kloppet ek mei it wurdboek fan 1985 dêr't er noch net yn neamd wurdt. Ek it wurdboek fan Waling Dykstra neamt de foarm net. "Geef" soe ik it dan ek net neame wolle. In "modernisme" earder. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 26 mai 2026, 10.19 (CEST) :::::::{{Ping|Hurkonides}} Jo binne ek in moaienien, Hurkonides. Jo hawwe in hiel ferhaal oer dat "belûke" yn dizze betsjutting net yn it WFT stean soe. Dus ik gean derfan út dat dat dat sa is en dat jo it checkt hawwe. Hjoed út nijsgjirrigens dochris yn it WFT sjoen, en wat stiet dêr: :::::::belûke :::::::# betrekken; met wolken enz. overtrokken worden (van de lucht). → berinne, betrekke. :::::::# mager worden; bleek en flets wegtrekken (van gelaat). :::::::# verbleken; tijdelijk door schrik, kou enz. bleek worden (van gelaat). ferblikke. :::::::# inkrimpen, slinken. → belúnje. :::::::# '''betrekken; in een zaak mengen, erin of erbij halen.''' → behelje. :::::::Sjoch: https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WFT&id=5487&lemma=bel%C3%BBke&domein=0&conc=true :::::::[[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 00.18 (CEST) ::::::::Uteraard haw ik it neirûn. Mar moatst it wol goed lêze: der steane twa foarbylden fan "belûke yn" as alternatyf foar "behelje yn" en net it "belûken by" dat gewoan út it Hollânsk komt. En dat iderkear brûkt wurdt. It lêste haw ik "ferbettere" yn "behelje yn". Dêr ferwize se hjir nei! [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 27 mai 2026, 06.59 (CEST) :::::::::{{Ping|Hurkonides}} Hurkonides, ik begjin no dochs hiel sterk de yndruk te krijen dat jo gewoan net tajaan wolle dat jo yn dit gefal mis binne. Earst is it in hollanisme dat net yn it wurdboek stiet. As ik dat wjerlis, giet it om in kwestje fan smaak. As ik sis dat it net winsklik is dat jo de wurdkar fan oare meidoggers oan jo eigen smaak oanpasse, is it ynienen wer gjin kwestje fan smaak, mar giet it derom dat it wurd yn dizze betsjutting net yn it WFT stiet. As ik dan yn it WFT sjoch en fêststel dat it wurd yn dizze betsjutting der wol deeglik yn stiet, giet it ynienen om it foarsetsel dat derby brûkt wurdt. Oer dat lêste wol ik dit noch wol kwyt: yn it Frysk Hânwurdboek stiet dúdlik dat it foarsetsel by "belûke" yn dizze betsjutting sawol "yn" as "by" wêze mei. Mar fierder bin ik sa stadichoan wol klear mei dizze diskusje. Jo komme hieltyd wer mei wat nijs, wylst de wurdboeken dúdlik binne. "Belutsen by" is gewoan geef Frysk en jo moatte ophâlde dat te "ferbetterjen". [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 27 mai 2026, 23.38 (CEST) ::::::::::Ik bin deagewoan net mis. Do bist gjin taalkundige, mar der foar al op út om dyn gelyk te heljen en fierst dêrom gjin ynhâldlike diskusje. Do hast it net wjerlein. "Belutsen by" is oerset Hollânsk en gjin oarspronklik Frysk. Dat blykt út it WFT ek wol, dat opset is troch taalkundigen dy't der lykas my ûndersyk nei dien ha. Dat WFT jout allinne behelje en belûke yn kombinaasje mei yn en ferwiist nei "behelje" as de bêste opsje. Dit strookt mei my eigen Frysk taalgefoel. Yn 'e taalfoarbylden út earder tiid kaam "belutsen by" net foar. Rara hoe kin dat? ::::::::::Myn hânwurdboek út 1986 jout de opsje "belûke by" ek noch net, omdat dat net strookte mei it Fryske taalgefoel. Foar dy jout it blykber de trochslach dat in modernere ferzje dy opsje wol jout. En uteraard is it in kwestje fan smaak om dan foar sa'n fariant te kiezen. It is myn smaak net. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 28 mai 2026, 06.38 (CEST) :::::::::::Mar lit ús der mei ophâlde. Ik sil dit tenei stean litte. Dat past better by dyn opfetting om it Frysk stadichoan fierder yn de rjochting fan it Hollânsk gliidzje te litten. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 28 mai 2026, 06.45 (CEST) ::::::::::::{{Ping|Hurkonides}} Earst dit: ik fyn it steurend en earlik sein ek frijwat ûnfatsoenlik fan jo dat jo my hieltyd dookje wylst wy inoar hielendal net kenne. Ik sis ek jo tsjin jo, dan kinne jo ek jo tsjin my sizze. Jo opmerking dat ik gjin taalkundige bin, rekket kant noch wâl. Dêr witte jo neat fan, want dat haw ik jo net ferteld. Hokfoar oplieding ik folge haw en watfoar wurk is doch, binne priveesaken dy't net ien op 'e Wikipedy wat oangeane. ::::::::::::Oer "belutsen" ditte noch: Ik haw wol deeglik al jo arguminten op ynhâldlike wize wjerlein. Eltse belangstellende kin dat hjirboppe lêze. Jo bewearing dat yn it WFT it foarsetsel "yn" neamd wurdt, is net wier. Der wurdt hielendal gjin Frysk foarsetsel neamd yn it WFT. De folsleine tekst is: "betrekken; in een zaak mengen, erin of erbij halen. → behelje." Dat der in ferwizing by stiet nei "behelje", is net relevant as it derom giet oft "belûke yn/by" geef Frysk is of net. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 28 mai 2026, 23.19 (CEST) :::::::::::::Der wurde yn it WFT twa foarbylden neamd by "belûke", beide kearen mei "yn", krektlykas by "behelje". "Belûke by" wurdt net neamd omdat yn it taalferskaat net foar kaam. Sa wurket dat by it WFT. Dat hast blykber net goed lêzen. Mar ik sei it de oare kears al, we litte it hjir by. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 29 mai 2026, 07.15 (CEST) ::::::::::::::It is gjin 'geklier', Ik besykje om it Frysk nei in heger nivo te tillen. In protte stikken steane fol grammatikale en idiomatyske fouten. Dat soe yn de Hollânske ferzje ek net op priis steld wurde. [[Meidogger:Hurkonides|Hurkonides]] ([[Meidogger oerlis:Hurkonides|oerlis]]) 15 jun 2026, 12.35 (CEST) :::::::::::::::{{Ping|Hurkonides}} Jo hawwe hjirboppe ûnthjitten ("Ik sil dit tenei stean litte", jo wurden) dat jo net wer it geef Fryske "belutsen by" feroarje soene yn in útdrukking dy't better by jo persoanlike smaak past. Mar juster hawwe jo dat dochs wer dien. Dan kin ik net oars as konkludearje dat jo bewust de rânen fan it talitbere opsykje mei as doel om oare meidoggers it bloed ûnder de neilen wei te heljen. Lokwinske, dat is jo slagge. Soks is yn myn boekje klierich gedrach. :::::::::::::::Ik wol neat sizze fan dingen dêr't de tekst echt better fan wurdt, lykas by Fedde Schurer "hja --> se" en "Op jonge jierren --> Yn syn jonge jierren". Dy beide dingen haw ik letter op 'e nij trochfierd nei't ik jo edit weromset hie. Dêr fiel ik my hielendal net te goed of te grutsk foar. As jo graach dingen ferbetterje wolle, wiis ik jo op it bestean fan 'e [[:Kategory:Siden dêr't de stavering fan hifke wurde moat]]. Miskien dat jo dêr ris by helpe wolle. [[Meidogger:Ieneach fan &#39;e Esk|Ieneach fan &#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &#39;e Esk|oerlis]]) 16 jun 2026, 00.48 (CEST) 65f41ad0qy3wtpwzqe44xzfejsq2fro 10 192299 1232239 1232016 2026-06-16T08:27:02Z RomkeHoekstra 10582 Dat kin der by wei. 1232239 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;" width="100%" ! align="center" width="2%" |[[Ofbyld:Flag of Germany.svg|30px]] ! align="center" style="background:#ccccff" width="100%" | Stêden en gemeenten yn 'e [[Noard-Fryslân (Kreis)|Kreis Noard-Fryslân]] ! align="center" width="2%" |[[Ofbyld:Flagge Kreis Nordfriesland.svg|30px]] |- | align="center" style="font-size: 90%;" colspan="3" | [[Achtrup]] · [[Ahrenshöft]] · [[Ahrenviöl]] · [[Ahrenviölfeld]] · [[Alkersum]] · [[Almdorf]] · [[Arlewatt]] · [[Aventoft]] · [[Bargum]] · [[Behrendorf (Noard-Fryslân)|Behrendorf]] · [[Bohmstedt]] · [[Bondelum]] · [[Bordelum]] · [[Borgsum]] · [[Bosbüll]] · [[Braderup]] · [[Bramstedtlund]] · [[Bredstedt]] · [[Breklum]] · [[Dagebüll]] · [[Drage (Noard-Fryslân)|Drage]] · [[Drelsdorf]] · [[Dunsum]] · [[Elisabeth-Sophien-Koog]] · [[Ellhöft]] · [[Emmelsbüll-Horsbüll]] · [[Enge-Sande]] · [[Fresendelf]] · [[Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog]] · [[Friedrichstadt]] · [[Galmsbüll]] · [[Garding]] · [[Kirchspiel Garding|Garding, Kirchspiel]] · [[Goldebek]] · [[Goldelund]] · [[Gröde]] · [[Grothusenkoog]] · [[Haselund]] · [[Hattstedt]] · [[Hattstedtermarsch]] · [[Högel]] · [[Holm (Noard-Fryslân)|Holm]] · [[Hooge (Dútslân)|Hooge]] · [[Hörnum (Sylt)]] · [[Horstedt (Noard-Fryslân)|Horstedt]] · [[Hude (Noard-Fryslân)|Hude]] · [[Humptrup]] · [[Husum (Noard-Fryslân)|Husum]] (haadstêd) · [[Immenstedt (Noard-Fryslân)|Immenstedt]] · [[Joldelund]] · [[Kampen (Sylt)]] · [[Karlum]] · [[Katharinenheerd]] · [[Klanxbüll]] · [[Klixbüll]] · [[Koldenbüttel]] · [[Kolkerheide]] · [[Kotzenbüll]] · [[Ladelund]] · [[Langeneß (gemeente)|Langeneß]] · [[Langenhorn]] · [[Leck (Dútslân)|Leck]] · [[Lexgaard]] · [[List (Sylt)|List]] · [[Löwenstedt]] · [[Lütjenholm]] · [[Midlum (Föhr)|Midlum]] · [[Mildstedt]] · [[Nebel (Amrum)|Nebel]] · [[Neukirchen (Noard-Fryslân)|Neukirchen]] · [[Nieblum]] · [[Niebüll]] · [[Norddorf auf Amrum]] · [[Norderfriedrichskoog]] · [[Nordstrand (gemeente)|Nordstrand]] · [[Norstedt]] · [[Ockholm]] · [[Oevenum]] · [[Oldenswort]] · [[Oldersbek]] · [[Olderup]] · [[Oldsum]] · [[Ostenfeld (Husum)]] · [[Oster-Ohrstedt]] · [[Osterhever]] · [[Pellworm]] · [[Poppenbüll]] · [[Ramstedt]] · [[Rantrum]] · [[Reußenköge]] · [[Risum-Lindholm]] · [[Rodenäs]] · [[Sankt Peter-Ording]] · [[Schwabstedt]] · [[Schwesing]] · [[Seeth]] · [[Simonsberg]] · [[Sollwitt]] · [[Sönnebüll]] · [[Sprakebüll]] · [[Stadum]] · [[Stedesand]] · [[Struckum]] · [[Süderende]] · [[Süderhöft]] · [[Süderlügum]] · [[Südermarsch]] · [[Sylt (gemeente)|Sylt]] · [[Tating]] · [[Tetenbüll]] · [[Tinningstedt]] · [[Tönning]] · [[Tümlauer-Koog]] · [[Uelvesbüll]] · [[Uphusum]] · [[Utersum]] · [[Viöl]] · [[Vollerwiek]] · [[Vollstedt]] · [[Welt]] · [[Wenningstedt-Braderup (Sylt)]] · [[Wester-Ohrstedt]] · [[Westerhever]] · [[Westre]] · [[Winnert]] · [[Wisch (Noard-Fryslân)|Wisch]] · [[Witsum]] · [[Wittbek]] · [[Wittdün auf Amrum]] · [[Witzwort]] · [[Wobbenbüll]] · [[Wrixum]] · [[Wyk auf Föhr]] |- | colspan="3" | {{Bewurklinks|Berjocht:Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} |}<noinclude> [[Kategory:Berjocht: Navigaasje Landkreis|Noard-Fryslân]] </noinclude> nsi94dcplsuiz7fnz71f5w8z0iqj4c0 0 192304 1232243 1231919 2026-06-16T08:38:19Z RomkeHoekstra 10582 + lokaasjekaart. 1232243 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Ahrenviölfeld / Årnfjål | ôfbylding = Ahrenvioelfeld in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gem. Ahrenviölfeld (read) yn Noard-Fryslân | flagge = | wapen = | ynwennertal = 223 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]</ref> | oerflak = 7,29 km² | befolkingstichtens = 31 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 11 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | stedsyndieling = | gemeente-yndieling = | stifting = 1770 | postkoade = 25885 | tiidsône = | simmertiid = | koördinaten = | webside = [https://ahrenvioelfeld.de/ https://ahrenvioelfeld.de/] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 32 | lat_sec = 00 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 15 | lon_sec = 00 | lon_dir = E }} '''Ahrenviölfeld''' ([[Noardfrysk]]: ''Årnfjåll''; [[Deensk]]: ''Arenfjoldemark'') is in plak yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan 'e [[lânkring]] [[Noard-Fryslân]]. Ahrenviölfeld telt 223 ynwenners (2025). [[Ofbyld:FFH-Gebiet Ahrenviölfelder Westermoor 2020 04-25 (36 von 40).jpg|thumb|left|Feangebiet fan Ahrenviölfeld.]] It gebiet waard yn 1770 stifte as in koloanje yn it ramt fan 'e [[feanterij]] yn opdracht fan 'e [[Denemark|Deenske]] kening. Nei it opheffen fan 'e ''Kirchspielslandgemeinde Schwesing'' kaam it doarp earst by [[Ahrenviöl]], mar op 1 desimber 1934 waard it in selsstannige plattelânsgemeente. {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Ahrenviölfeld}} }} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] [[Kategory:Plak stifte yn 1770]] k8dmv8g9enfb501eetuchroqknqdkya 2 192417 1232195 1232087 2026-06-15T19:56:54Z SWdeWitte 37088 1232195 wikitext text/x-wiki Goeie! Ik bin Sytze Wierd de Witte en ik kom út Swol. Ik haw informatica studearre en hâld my graach dwaande mei taal, skiednis en technology. == Bydragen == # [[Stadshagen]] # [[Swol-Súd]] == Sjoch ek == * [[:nl:Gebruiker:SWdeWitte]] ox8oekc39ucyz66c9p4ansvndxutpc7 0 192438 1232166 1232115 2026-06-15T15:20:21Z Drewes 2754 /* Biografy */ 1232166 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = Hans Peter Feddersen in seinem Atelier, um 1900.jpg | ôfbyldingstekst = Hans Peter Feddersen yn syn atelier (± 1900) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[29 maaie]] [[1848]] | berteplak = [[Stedesand]] | stoarn = [[13 desimber]] [[1941]] (93 jier) | stjerplak = [[Kleiseerkoog]]/[[Galmsbüll]] | etnisiteit = [[Noard-Fryslân|Noardfrysk]] | regionale identiteit = | wurksum as = [[keunstskilder]] | perioade = | streaming = Naturalisme, [[ekspresjonisme]] (foaral) | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = Oarder fan de Reade Earn, 4e Klasse <br> Goethe-medalje foar Keunst en Wittenskip | webside = }} '''Hans Peter Feddersen''' (Westerschnatebüll/[[Stedesand]], 29 maaie 1848 - Kleiseerkoog, tsjintwurdich [[Galmsbüll]], 13 desimber 1941) wie in Dútske lânskips-, biste- en sjenreskilder. == Biografy == Hans Peter Feddersen waard berne op 29 maaie 1848 op in Noard-Fryske [[pleats]], as sechsde en jongste bern fan portretskilder Hans Peter Feddersen de Aldere en syn frou Maria, berne Bahnsen. Hy begon syn oplieding yn 1864 by de hûs- en porseleinskilder Heinrich Andreas Sutor (1830–1892) yn it tichteby lizzende [[Niebüll]]. Yn 1866 gie er nei de Keunstakademy fan Düsseldorf en waard in masterstudint fan [[Oswald Achenbach]]. Dêr waard er in goefreon fan de Baltyske Dútske skilder [[Gregor von Bochmann de Aldere]], dy't fan 1868 ôf yn [[Düsseldorf]] wurke, en syn soan, de byldhouwer Gregor von Bochmann de Jongere, dy't yn 1905 troude mei Feddersen syn âldste dochter Marianne. Fan 1871 ôf studearre hy oan de Grut-Hertochlike Saksyske Keunstakademy yn [[Weimar]] ûnder [[Theodor Hagen]], dy't er fan Düsseldorf nei Weimar folge hie. Stúdzjereizen brochten him nei [[Sylt]] en de [[Harz]] (1870), nei Masurië (1869, 1871–1876), [[Rügen]] (1870) en [[Poalen]] (1873). Fan april oant juny 1877 hold er ta yn [[Itaalje]]. Fan 1878 ôf festige Feddersen him yn Bad Kreuznach en troude yn 1879 mei Margarethe Hansen (1854–1908), dy't út [[Kleiseerkoog]] kaam. Fan 1880 oant 1884 wenne er mei syn húshâlding yn Düsseldorf. Yn dy jierren waarden fjouwer dochters berne, dêr't trije fan jong stoaren. Fan 1885 ôf waard Kleiseerkoog yn [[Noard-Fryslân]] syn permaninte ferbliuw, doe't er mei syn frou Margarethe en dochter Marianne (berne 1883) nei in pleats fan 'e famylje fan syn frou ferhuze. Dêr waarden noch fjouwer dochters berne: Gertrud (1887), Ida Charlotte (1889), Christiane en Eva (1890). Yn 1908 ferstoar Margarethe en yn 1909 troude er fannijs mei Sophie Lorenzen (1868–1967) út [[Galmsbüll|Christian-Albrechts-Koog]]. Feddersen wenne as [[freelance]] skilder yn [[Noard-Fryslân]] oant syn dea oan 'e ein fan 1941, ûnderbrutsen troch stúdzjereizen nei Hollân (1884), München (1888), it eilân Vilm, [[Faaneach|Fanø]] en [[Romeach|Rømø]] (1892, 1899, 1900, 1902), [[Thüringen]] (1902, 1904), de [[Eifel]] (1903) en it [[Taunusberchtme]] (1911, 1912). Kollega-skilders [[Alexander Eckener]], [[Leopold Graf von Kalckreuth]], [[Otto H. Engel]], [[Franz Hoffmann-Fallersleben]] en [[Fedor Encke]] kamen faak op besite yn Kleiseerkoog. Yn 1910 waard er beneamd ta heechlearaar, yn 1911 krige er de Oarder fan de Reade Earn, 4e Klasse (''Roten Adlerorden IV'') en yn 1924 waard him in [[earedoktoraat]] takend troch de Fakulteit Filosofy fan 'e [[Universiteit fan Kiel]]. Yn 1926 waard er lid fan 'e Prusyske Akademy fan Keunsten en yn 1938 krige er de Goethe-medalje foar Keunst en Wittenskip. Feddersen wurdt beskôge as ien fan 'e wichtichste lânskipsskilders fan Sleeswyk-Holstein. Portretten en sjenreskilderijen wiene ek ûnderdiel fan syn [[oeuvre]]. De musea yn [[Kiel]], [[Flensburg]] en Husum litte syn wurken noch altyd sjen yn permaninte tentoanstellingen. Hy begon mei [[naturalisme]] en ûntwikkele him fia it [[ympresjonisme]] nei syn lettere [[Ekspresjonisme|ekspresjonistyske]] wurken. In ''catalogue raisonné'' gearstald troch Stubbe/Martius neamt 1466 wurken. Syn neef wie de skilder [[Auguste Margarethe Feddersen]]. Hans Peter Feddersen ferstoar op 13 desimber 1941, yn de âldens fan 93 jier yn Kleiseerkoog. It famyljegrêf yn Galmsbüll befette oarspronklik in byldhouwurk makke yn 1909 troch de skoansoan fan Hans Peter Feddersen, Gregor von Bochmann. It byldhouwurk ferdwûn oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]]. == Galery == <gallery widths="180" heights="180"> File:1870 Feddersen Strand bei Mönchsgut anagoria.JPG|''Strand bei Mönchsgut'' (1870) File:1875 Feddersen Altes Haus mit Düngerhaufen anagoria.JPG|''Friesisches Bauernhaus'' File:1876 Feddersen Thüringer Pferd anagoria.JPG|''Thüringer Pferd'' (1876) File:1883 Feddersen Schulsteig bei Maasbüll anagoria.JPG|''Schulsteig bei Maasbüll'' ('Skollestege by Masbüll') File:1884 Feddersen Am alten Zollhaus in Düsseldorf anagoria.JPG|''Am alten Zollhaus in Düsseldorf'' (1884) File:Feddersen Hans Peter Museumsberg Flensburg Hans-Christansen-Haus Dorf.JPG|''Polnisches Dorf'' File:1875 Feddersen Die alte Sösk am Herd, Klockries anagoria.JPG|''Die alte Sösk am Herd'', fan [[Risum-Lindholm|Klokris]] Landschaft an der Treene, 1924.jpg|'Lânskip oan de [[Treene (rivier)|Treene]]', (1924) </gallery> == Keppeling om utens == {{Commonscat|Hans Peter Feddersen (painter)|Hans Peter Feddersen}} {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch foar boarnen it Dútsktalige artikel [[:de:Hans Peter Feddersen (Maler)]] }} {{DEFAULTSORT:Feddersen, Hans Peter}} [[Kategory:Dútsk keunstskilder]] [[Kategory:Noardfrysk keunstskilder]] [[Kategory:Persoan berne yn 1848]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1941]] frvnx6c6n8sbldmw805xgwd6sacep1t 0 192456 1232149 2026-06-15T12:17:52Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Säänebel]] omneamd ta [[Sonnebüll]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232149 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sonnebüll]] 3yo175qbnyjof5lytrhf9th9jnqhoyl 0 192457 1232151 2026-06-15T12:18:38Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Sonnebüll]] omneamd ta [[Sönnebüll]] 1232151 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sönnebüll]] nw26mqtp32ap8hcmeo1smd2y2z49sxw 0 192458 1232155 2026-06-15T13:40:47Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Sprakebel]] omneamd ta [[Sprakebüll]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232155 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sprakebüll]] soinpbwlsoav1cem7zvhis1q8irbhsv 0 192459 1232163 2026-06-15T14:54:51Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Suderende]] omneamd ta [[Süderende]]: Umlaut ûntbrekt op de u yn 'e namme. 1232163 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Süderende]] hytpc03lk0jgq08c3w5b52xj2u3gy06 0 192460 1232165 2026-06-15T15:11:54Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Sionstsjerke (Aldskoat)]] 1232165 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sionstsjerke (Aldskoat)]] kc5v39sfobrp8rj1cspmo562gvlt98l 0 192461 1232170 2026-06-15T15:29:24Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Taning]] omneamd ta [[Tönning]] fan de trochferwizing: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232170 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tönning]] iuo9624i1ejim06ampyes9eyyz09wck 0 192462 1232184 2026-06-15T17:02:15Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Poalstjer]] 1232184 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Poalstjer]] orfpnweiev8df2b3fetn0ynjv19qmb7 14 192463 1232187 2026-06-15T17:19:16Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 16e iuw|1590]] [[Kategory:1590]]" 1232187 wikitext text/x-wiki [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 16e iuw|1590]] [[Kategory:1590]] cdy2iu7r0is1qz2qf23ak2p7hfgtgiv 0 192464 1232189 2026-06-15T17:21:27Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Ophusum]] omneamd ta [[Uphusum]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232189 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Uphusum]] pnyisnjxmd9ybhzyhfn8jqmpd984eb8 0 192465 1232193 2026-06-15T18:16:33Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Fjåål]] omneamd ta [[Viöl]] fan de trochferwizing: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232193 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Viöl]] 6nyyjq1p02tl5qvae7nf26fam3b5lpo 0 192466 1232194 2026-06-15T19:54:53Z SWdeWitte 37088 begjintsje oer Swol-Súd 1232194 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stedswyk | namme = Swol-Súd | ôfbylding = Zwolle_Zwolle-Zuid.JPG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Utsjoch op de buert Oldenelerbroek yn Swol-Súd, sjoen fan de dyk by de Isel ôf. | mapname = Oerisel | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 29 | lat_sec = 2.35 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 6 | lon_sec = 48.32 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | lân = {{NEDf}} | bestj. ienh. 1 = Provinsje | namme bestj. ienh. 1 = {{NL-OVf}} | bestj. ienh. 2 = Gemeente | namme bestj. ienh. 2 = [[Ofbyld:Flag of Zwolle.svg|20px|border]] [[Swol]] | bestj. ienh. 3 = | namme bestj. ienh. 3 = | bestj. ienh. 4 = | namme bestj. ienh. 4 = | ynwennertal = sa. 32.000 | oerflak = | befolkingstichtens = | hichte = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_28_21_N_6_07_08_E_type:city_scale:50000_region:NL|52° 28' NB, 6° 07' EL}} }} '''Swol-Súd''' ([[Nederlânsk]]: ''Zwolle-Zuid'') is in stedsdiel yn it suden fan [[Swol]], yn de Nederlânske provinsje [[Oerisel]]. It wurdt begrinzge troch de spoarline de [[Steatsline A|Iselline]] en de [[Isel]]. Mei mear as 30.000 ynwenners is it it grutste stedsdiel fan Swol.<ref name="gemeente-sud">[https://www.zwolle.nl/zwolle-zuid Gemeente Zwolle, ''Zwolle-Zuid'']. Rieplachte op 15 juny 2026.</ref> Foar de grutte stedsútwreiding bestie it gebiet út buorskippen, doarpskearnen en lânbougrûn oan de súdkant fan Swol. De moderne wenwiken fan Swol-Súd waarden yn de twadde helte fan de 20e iuw oanlein. De útwreiding fûn plak om de besteande kearnen hinne, wêrtroch âlde en nije bebouwing op ferskate plakken neistinoar besteane.<ref>Siem van der Weerd, Jan de Jong en Michael Amsman, ûnder redaksje fan Frank Inklaar, ''Tussen stad en IJssel. Een geschiedenis van Zwolle-Zuid''. Zwolle: Waanders / Historisch Centrum Overijssel, 2010. ISBN 9789040076633.</ref> == Keppelings om utens == * [https://wvzwollezuid.nl/ Wikenferiening Zwolle-Zuid] {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} }} {{WikenSwol}} {{Koördinaten|52_29_02_N_6_06_48_E_type:city_scale:50000_region:NL|52° 29' NB, 6° 07' EL}} [[Kategory:Wyk yn Swol]] lbz96axld1vgiytd4y3qnjlb8nepht2 0 192467 1232199 2026-06-15T20:37:31Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Folerwiik]] omneamd ta [[Vollerwiek]] 1232199 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vollerwiek]] cczmg1u3hv7hvw5foord7jdwgpgmcc6 0 192468 1232222 2026-06-16T06:13:18Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Fåålst]] omneamd ta [[Vollstedt]] fan de trochferwizing: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232222 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vollstedt]] bt6hyv0pwqwycgk3suoouf3khl0yks2 0 192469 1232227 2026-06-16T06:52:02Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Wäsk]] omneamd ta [[Wisch (Noard-Fryslân)]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232227 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wisch (Noard-Fryslân)]] k6xvdybgggu0wp45gu2lvdizgmwg0ad 0 192470 1232231 2026-06-16T07:10:27Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Witjdün]] omneamd ta [[Wittdün auf Amrum]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232231 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wittdün auf Amrum]] qtpt90dc1glp9z49jterl60kk5e61yd 0 192471 1232234 2026-06-16T07:51:13Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Wååbel]] omneamd ta [[Wobbenbüll]] fan de trochferwizing: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232234 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wobbenbüll]] rc4qonufqwhykr3unjkyhtx0c3bu9ow 0 192472 1232237 2026-06-16T08:09:24Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Wraksem]] omneamd ta [[Wrixum]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis) 1232237 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wrixum]] jywhsyy85lsdbffwkhi1fxhc581d29a 0 192473 1232248 2026-06-16T10:35:17Z Mysha 254 Eat oer wimpels 1232248 wikitext text/x-wiki In '''wimpel''' is in ornaris lange smelle [[flagge]]. Wimpels wurde hyst as tafoeging op flagfertoan, mar dy kinne ek los hyst wurde. == Eftergrûn == In wimpel kinst hyst wurde as in tafoeging by in flag. Sa kin foar in yn flagge dy't út in flaggefinster fierd wurdt, in wimpel mei hyst wurden om it krekte doel fan it flaggefertoan te ferdúdlikjen. Itselde jildt foar in flagge dy't toant wurdt op in auto, dêr't ek de romte net is. Oarsom kin in wimpel hyst wurde sûnder flagge, dat de flaggemêst net leech liket, en dat it hûs net ferlitten liket. == Skiednis == Dat wimpels yn Nederlân in here flecht naam hawwe as yn buorlannen hat grif te krijen mei de Frânske tiid, doe't Frankryk it Blau-Wyt-Rea ynfierde, wat dan ek in Nederlân jilde moast. Om nei dy tiid te fieren dat Nederlân in kening hie, makke in ûnderskie foar it Rea-Wyt-Blau nedich. Grif hat dat holpen en meitjse it meihisen fan en oranjewimpel populêr. Yn Nederlân hawwe alle provinsjes in eigen wimpel krigen; in [[Fryslân]] hat de [[Fryske Rie foar Heraldyk]] foar alle gemeenten dy't dat wûnen in eigen gemeentewimpel fêststeld. [[Ofbyld:Ofkoarte wimpel.png|thumb|Wimpel mei mar fjouwer pompeblêden is net goed op achte.]] == Regels == In wimpel is oan minder regels bûn as in flagge. Sa mei in flagge neidat de sinne ûnder is net mear úthingje, wylst dit mei in wimpel wol mei. Lykwols moat in wimpel fansels al ûnderhâlden bliuwe; it hâldt gjin pas as in wimpel ferslyt. By in protte wimpels komt dat sa presys net, om't de flecht fan in wimpel gauris gjin fierdere betsjutting hat. By de Fryske wimpel is dat lykwols oars, om't de flecht de sân pompeblêden út de flagge toant. Dat as in wimpel sá lang hinget dat der in pompeblêd te min is, dan hie de wimpel ferfongen wurde moatten. == Foarbylden fan wimpels == <gallery> Wimpel Friesland.png|[[Fryslân|Fryske wimpel]] Wimpel Nederland.svg|[[Nederlân|Nasjonale wimpel]] Wimpel oranje.svg|[[List fan keningen fan de Nederlannen|Oranjewimpel]] Rouwwimpel aan zwarte stok met knoppen.Gerrit de Graeff van Zuid-Polsbroek en Christina van Herzeele.jpg|[[Ferstjerren|Rouwimpel]] Molenwimpel.gif|[[Mole|Mûnewimpel]] </gallery> == Provinsewimpels yn Nederlân == <gallery widths="75px"> Wimpel Friesland.png|[[Fryslân]] Wimpel N-Brabant.png|[[Noard-Brabân]] Wimpel Gelderland.png|[[Gelderlân]] Wimpel N-Holland.png|[[Noard-Hollân]] Wimpel Z-Holland.png|[[Súd-Hollân]] Wimpel Zeeland.png|[[Seelân]] Wimpel Utrecht.png|[[Utert (provinsje)|Utert]] Wimpel Overijssel.png|[[Oerisel]] Wimpel Groningen.png|[[Grinslân]] Wimpel Drenthe.png|[[Drinte]] Wimpel Limburg NL.png|[[Limburch (Nederlân)|Limburch]] Wimpel Flevoland.png|[[Flevolân]] </gallery> [[Kategory:Flagge]] [[Kategory:Flaggekunde]] s5oub2a43wmr0j3pjlqtwzkfal1hgwd