Amsterdam

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Amsterdam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3127</id>
    <revision>
      <id>1232282</id>
      <parentid>1232216</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>stavering hifke, side moat skielk ris goed útwreide wurde</comment>
      <origin>1232282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8841" sha1="0xq68rtkjbwgsp0ee1puzupe4pp11ob" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; empty-cells:show; margin-right:0em; margin-left:1em; margin-bottom:0.5em; background:#e3e3e3; font-size:90%&quot; 
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | &lt;font size=&quot;+1&quot;&gt; Amsterdam
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |[[Ofbyld:Amsterdam Canals - July 2006.jpg|280px]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | Lokaasje yn Nederlân en Jeropa
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
! align=&quot;center&quot; | [[Ofbyld:LocationAmsterdam.png|center|80px]] || 
[[Ofbyld:Amsterdam airphoto.jpg|center|120px]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
! align=&quot;center&quot; | &lt;small&gt; &lt;br /&gt;&lt;/small&gt; ||&lt;small&gt; Tiidsône :&lt;br /&gt; [[UTC]] 0/Simmer UTC 0&lt;/small&gt;
|-
|- bgcolor=&quot;cef2e0&quot; 
! Flagge !! Wapen 
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
! align=&quot;center&quot; | [[Ofbyld:Flag of Amsterdam.svg|90px]] || 
[[Ofbyld:Wapen van Amsterdam bewerkt.PNG|60px]]
|-
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | Basis ynformaasje
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Gebiet'''  || 188,3 &amp;nbsp; km² ''&lt;small&gt;Gemeente (lân)&lt;/small&gt;'' &lt;ref name=alle&gt;[https://allecijfers.nl/gemeente/amsterdam/ Amsterdam] + [https://allecijfers.nl/gemeente/weesp/ Weesp], AlleCijfers.nl&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Tal ynwenners'''  || 905.000 ''&lt;small&gt;Gemeente (2022)&lt;/small&gt;'' &lt;ref name=alle/&gt;
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Tal ynwenners km²'''  || 4.748&amp;nbsp; km² ''&lt;small&gt;Gemeente&lt;/small&gt;'' 
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;cef2e0&quot; | Regear
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Lân'''  || [[Nederlân]] [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|25px]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Konstituint lân'''  || [[Nederlân]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Regio'''  || [[Rânestêd]]
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Administratife yndieling'''  || 14 distrikten (stêdsdielen)
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Boargemaster'''  || [[Femke Halsema]] ([[GrienLinks|GL]])
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Politike partijen'''  ||  
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Webside'''  || [https://www.amsterdam.nl www.amsterdam.nl]
|}
{{Oar|de haadstêd fan Nederlân|Amsterdam (betsjuttingsside)}}
'''Amsterdam''' is de [[haadstêd]] fan [[Nederlân]]. De stêd leit oan 'e [[IJ (Amsterdam)|IJ]], it [[Noardseekanaal]] en de mûning fan 'e [[Amstel (rivier)|Amstel]] yn de provinsje [[Noard-Hollân]]. Amsterdam is yn Nederlân de stêd mei de measte ynwenners, de metropoalregia van Amsterdam hat 2,5 miljoen ynwenners. Amsterdam is de op ien nei grutste stêd neffens oerflak mei in omfang fan 219,3 km, twadde nei Rotterdam. 

Amsterdam syn namme komt troch de lizzing by in yn de 13e iuw oanleine daam yn 'e Amstel. De stêd wurdt troch guon Amsterdammers sels '''Mokum''' neamd, in bynamme ôfkomstich út it [[Jiddysk]]. Amsterdam stiet dêrnjonken al sûnt in pear iuwen bekend as it 'Feneesje fan it Noarden'. In ferliking dy't te tankjen is oan alle grêften en histoaryske pannen yn it âlde sintrum. 

It plak krige koart nei 1300 stedsrjochten en waard yn [[1345]] troch it [[mirakel fan Amsterdam]] in [[beafeart]]soarde. Yn 'e [[Gouden Iuw]] groeide Amsterdam út ta ien fan de wichtichste havens fan de wrâld. In tastream fan bûtenlanners út de [[Súdlike Nederlannen]], Dútslân en de Skandinavyske lannen late fan 'e ein fan de 16de iuw ôf ta stedsútwreidings, wêrûnder de lêste grêften fan de fortifikaasje dy't bekend stie as de grêfgurdle dy't yn 2010 taheakke is oan de [[Wrâlderfgoedlist]].

Wichtige nijsgjirrichheden yn Amsterdam binne it [[Ryksmuseum Amsterdam|Ryksmuseum]] – bekend om de rike kolleksje oan wurken út de Gouden Iuw – it modernere Stedsk Museum, it Van Gogh Museum, it Skipfeartmuseum, en it [[Anne Frank Stichting|Anne Frank Hûs]]. Kultureel ferneamd binne dêrneist it Konsertgebou, ''Muziekgebouw aan't IJ'' en EYE Filmmuseum, lykas bistetún [[Artis]]. Ek de ''Wallen'', de coffeeshops en de [[Johan Cruijff ArenA]] binne typysk Amsterdamske publykslûkers. Jierliks lûke dy attraksjes miljoenen toeristen en besikers nei de stêd. Amsterdam telt twa universiteiten en ferskate hegeskoallen.&lt;ref name=&quot;alle&quot; /&gt;

== Skiednis ==
Om-ende-by [[1270]] waarden yn de [[Amstel (rivier)|Amstel]] s[[slús|luzen]] oanlein. De minsken dy't har op dat stee fêstigen krigen yn 1275 fan de [[List fan greven fan Hollân en Seelân|Hollânske greve]] [[Floris V fan Hollân|Floris V]] it rjocht fan tolfrijheid troch it greefskip. Doe't de delsetting yn [[1306]] [[stedsrjochten]] krige sette de opkomst fan Amsterdam as stêd útein. 

Yn de [[15e iuw]] wennen der al 30.000 minsken yn Amsterdam en ûntwikkele it plak him ta grutste 'keapstêd' fan Hollân. Der ûntstie in aristokratysk [[oligargy]]ske bestjoersfoech mei fjouwer boargemasters dy't oppermachtich wienen. Nei de [[byldestoarm]] besette de Spanjert [[Alva]] yn [[1567]] de stêd. Yn 1578 wie de saneamde Alteraasje fan Amsterdam, it stedhûs waard troch [[kalvinisten]] beset en der waard in nije [[froedskip]] keazen dy't benammen út kalvinisten bestie. De [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Katolike]] geastlikheid gong doe út de stêd wei. Nei de fal fan Antwerpen (1585), de wichtichste havenstêd yn de [[Súdlike Nederlannen]] en konkurrint, kamen in protte Antwerpenaren nei Amsterdam en fêstigen har yn de stêd. Gau dêrop arrivearren ek de earste flecht [[Joaden]], dy't foar in ûnbidige opbloei fan de Amsterdamske hannel soarge hawwe. 

Yn 1602 waard de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] oprjochte, dêr't Amsterdam foar op syn minst de helte yn meidie en yn de [[17e iuw]] (de [[Gouden Iuw]]) waard de stêd troch de opkomst fan de jildhannel it wrâldhannelssintrum. Hollânske hannelslju gongen mei skippen de hiele wrâld oer en stiften hannelsposten en delsettings. De stêd kaam ta grutte kulturele bloei, û.o op it mêd fan wittenskip en keunst. Yn de 18e iuw waard de rol fan Amsterdam as [[Steapelrjocht|steapelmerk]] stadichoan minder wichtich, mar as finansjeel sintrum woeks de stêd noch hieltyd, oant de [[Fjirde Ingelske Oarloch]] (1780-1784) doe't it fan [[Feriene Keninkryk|Ingelân]] ferlear en troch de [[Kontinintaal stelsel|ôfsluting fan de see]] ûnder de [[Frânske tiid]], dat de deastek joech. De iepening fan it [[Noardseekanaal]] (1876) en it [[Merwedekanaal]] (1892) hawwe yn de 19e iuw wer foar nije ekonomyske oplibbing soarge, mar de stêd waard swier troffen troch de [[Grutte Depresje|krisis]] fan de tritiger jierren. 

Yn de earste jierren fan [[Twadde Wrâldkriich]] (1941-1942) waard de Joadske befolking nei Dútske [[Konsintraasjekamp|konsintraasje]]- en [[ferneatigingskamp]]en brocht. Oan de ein fan de oarloch hie Amsterdam te lijen fan de [[Hongerwinter]] (1944-1945). Healwei de sechstiger jierren wie der in earnstige gesachskrisis (mei hichtepunten yn 1966: houlik prinses [[Beatrix fan de Nederlannen|Beatrix]], opskuor nei oanlieding fan in sosjaal konflikt ûnder de boufakarbeiders). De stêd waard yn de sechstiger jierren it sintrum fan groepen en bewegingen dy't nei maatskiplike fernijingen stribben ('[[Provo]]', 'Kabouters', studinten en keunstners).

== Stedsoansicht ==
De binnenstêd fan Amsterdam leit oan 'e súdkant fan 't IJ. It âldste gebied fan de stêd is de omjouwing rûn de Dam en de ''Wallen''. Wat fuortendalik opfalt oan 'e Amsterdamske binnenstêd, ek yn in lân mei safolle wetter as Nederlân, binnen de grêften. Neist de [[Amstel (rivier)|Amstel]], dêr't de stêd syn namme fan hat, en it [[IJ]], de twa wetterwegen fan natuerlike oarsprong fan 'e stêd, binne dat yn it foarste plak de [[Hearegrêft]], de [[Keizersgrêft]] en de [[Prinsegrêft]], dy't as trije ringen om de âlde binnenstêd lizze. Lytsere grêften ferbine de ringgrêften mei elkoar, en mei de grêften út de âlde binnenstêd. En oan al dy grêften stean dan de grêftehuzen.

== Wichtige plakken en gebouwen ==
Miskien it bekendste plak fan Nederlân is de [[Dam]], mei it [[Keninklik Paleis]], de [[Nije Tsjerke]], it [[Museum Madame Tussaud]] en it [[Nasjonaal Monumint op de Dam]] foar de fallenen út de [[Twadde Wrâldkriich]]. Oare wichtige gebouwen binne, wat de tsjerken oanbelanget, de [[Westertsjerke]] (mei de bekende [[Westertoer]]), de [[Moses- en Aärontsjerke]] en de [[Sint-Nikolaastsjerke]]. Wat oare gebouwen oanbelanget binne in soad âlde en nije(re) gebouwen it neamen wurdich, lykas de [[Beurs fan Berlage]] en it [[Sintraal stasjon (Amsterdam)|Sintraal Stasjon]]. Yn [[Amsterdam-Súdeast]], ek as [[Bijlmermar]] bekend, binne de lêste tsien jierren in pear opfallende gebouwen delsetten, wêrûnder de [[Amsterdam Arena]], 't stadion fan fuotbalklup [[AFC Ajax|Ajax]].
[[Ofbyld:River Amstel by Night - Frans Koppelaar.jpg|thumb|250px|''Amstel&lt;br /&gt;[https://www.frans-koppelaar.nl Frans Koppelaar]''|alt=|center]]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
{{GemeentenNoard-Hollân}}

[[Kategory:Amsterdam| ]]
[[Kategory:Plak yn Amsterdam]]
[[Kategory:Gemeente yn Noard-Hollân]]
[[Kategory:Haadstêd yn Jeropa]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1306]]</text>
      <sha1>0xq68rtkjbwgsp0ee1puzupe4pp11ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enklave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3560</id>
    <revision>
      <id>1232293</id>
      <parentid>1139364</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ynternationale enklaves */ [[]] oars</comment>
      <origin>1232293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4248" sha1="2h8c8dr7491rqjhly62wearuxk7hlts" xml:space="preserve">In '''enklave''' is gebiet dat gâns binnen it eigen gebiet fan in oare partij leit. Guon enklaves binne ûnôfhinklik, lykas [[San Marino]], in enklave yn [[Itaalje]]. Oare enklaves hearre ta in oar lân, en binne dêrmei ek [[eksklave]]s, lykas [[Busingen]], in enklave yn [[Switserlân]] dy't in eksklave fan [[Dútslân]] is.

== Kust as grins ==
Somtiden wurdt it begryp beheind troch [[territoriale wetters]] út te sluten as mooglike grins. Oarsom wurdt it ek wol útwreide mei dy gefallen dêr't it omsletten land al in kust hat, mar dy mar koart is, yn fergelyk mei dy fan it omslettende lân. Bygelyks, [[Monako]] hat syn eigen territoriale wetters, dy't net troch de Franske omsletten wurde. Mar de kust fan Monako is folle koarter as dy fan Frankryk, dat Monako wurdt somtiden doch sjoen as in enklave fan Frankryk.

== Tapassings ==
It begryp wurdt meastal brûkt foar steaten, mar kin ek oars tapast wurde: de gemeente [[Frjentsjer]] wie yn de [[19e iuw]] in enklave yn de gemeente [[Frjentsjerteradiel (1851-1984)|Frjentsjerteradiel]]. Ek wurdt it begryp brûkt foar bygelyks in gebiet mei in oar leauwen as yn it omlizzende gebiet, of mei inwenners fan in oar etnysk of kultureel komôf. Ek foar fakânsjeoarden mei in grut tal fakânsjegongers fan ien nasjonaliteit wurdt wol sprutsen fan in enklave.

== Binnen-enklaves ==
Yn guon gefallen lizze yn enklaves wer oare enklaves, binnen-enklaves. De ienichste binnen-binnen-enklave is in [[Yndia|Yndyske]] enklave yn in [[Banglades|Bangladeeske]] enklave yn in Yndyske enklave yn Banglades.

== Ynternationale enklaves ==
* [[Baarle-Hartoch]] - [[Belgje]] yn Nederlân (22 enklaves).
* [[Baarle-Nassau]] - [[Nederlân]] yn [[Belgje]] (1 enklave en 7 binnen-enklaves).
* [[Barak (Kirgyzje)|Barak]] - [[Kirgyzje]] yn [[Oezbekistan]] (1 as mear enklaven).
* [[Barkudarly]] - [[Azerbeidzjan]] yn [[Armeenje]].
* [[Baskend]] - Armeenje yn Azerbeidzjan.
* [[Britsk Syprus]] - [[Grut-Brittanje]] yn [[Syprus]] (2 kust-enklaves).
* [[Brûnei]] - yn [[Maleizje]] (kust-enklave).
* [[Busingen]] - [[Dútslân]] yn [[Switserlân]].

* [[Campione]] - [[Itaalje]] yn Switserlân.
* [[Ceuta]] - [[Spanje]] yn [[Marokko]] (mooglik allinnich in kust-enklave).
* [[Chizumulu]] - [[Malawy]] yn [[Mozambyk]] (eilân-enklave).

* [[Dekelia Energiesentrale]] - [[Syprus]] yn [[Grut-Brittanje]] (2 enklaves).

* [[Fatikaanstêd]] - yn [[Itaalje]].
* [[Foruk]] - [[Tadzjikistan]] yn Kirgyzje.

* [[Gambia]] - yn [[Senegal]] (kust-enklave).

* [[Juksari Askipara]] - Azerbeidzjan yn Armeenje.

* [[Kairagach]] Tadzjikistan yn Kirgyzje.
* [[Kalacha]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Kalmion]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Karki]] - Azerbeidzjan yn Armeenje.
* [[Koetsjbehar]] - Yndia yn Banglades (104 enklaves, 2 binnen-enklaves en 1 binnen-binnen-enklave).
* [[Ksylotimbou]] - Syprus yn Grut-Brittanje.

* [[Lesoto]] - yn [[Súd-Afrika]].
* [[Likoma Eilân]] - Malawy yn Mozambyk (eilân-enklave).
* [[Livia]] - [[Spanje]] yn [[Frankryk]].

* [[Mada]] - [[Oman]] yn de [[Feriene Arabyske Emiraten]].
* [[Martin Garcia Eilân]] - [[Argentynje]] yn [[Urûguay]].
* [[Melilla]] - Spanje yn Marokko (mooglik allinnich in kust-enklave).
* [[Monako]] - yn [[Frankryk]] (kust-enklave).
* [[Munsterbildchen]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Mützenich]] - Dútslân yn Belgje.

* [[Nagorno-Karabach]] - yn Azerbeidzjan.
* [[Nava]] - [[Feriene Arabyske Emiraten]] yn [[Oman]] (binnen-enklave yn Mada).

* [[Okusi]] - [[East Timor]] yn [[Yndoneezje]] (mooglik allinnich in kust-enklave).
* [[Ormidia]] - Syprus yn Grut-Brittanje.

* [[Palanka]] - [[Moldaavje]] yn [[Oekraïne]].

* [[Rangpur]] - Banglades yn Yndia (71 enklaves en 21 binnen-enklaves).
* [[Rötgener Wald]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Rückschlag]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Ruitzhof]] - Dútslân yn Belgje.

* [[San Kovo]] - [[Ruslân]] yn [[Wyt-Ruslân]].
* [[San Marino]] - yn [[Itaalje]].
* [[Sarvan]] - Tadzjikistan yn Oezbekistan.
* [[Sastavsi]] - [[Bosnje]] yn [[Servje-Montenegro]].
* [[Sjakimardan]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Sok]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* It [[Suvorovmonumint]] - Ruslân yn Switserlân.

* [[Tatly]] - Azerbeidzjan yn Armeenje (2 enklaves).

== Keppeling om utens ==
* {{Wikiwurdboek|enklave}}

[[Kategory:Geografy]]</text>
      <sha1>2h8c8dr7491rqjhly62wearuxk7hlts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eksklave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3979</id>
    <revision>
      <id>1232294</id>
      <parentid>1023981</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ynternationale eksklaves */ [[]] oars</comment>
      <origin>1232294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4328" sha1="0kzpu6e3wtan6w3nao2qxldhffuuv0u" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Enclave.svg|right|frame|C is in enklave fan A en in eksklave fan B.]]
In '''eksklave''' is in lyts part fan in gebiet dat, troch tuskenlizzend oar gebiet, net ferbûn is mei in grutter part fan it gebiet. Guont eksklaves wurde troch twa as mear oare gebieten omsletten, lykas [[Kabinda]], in eksklave fan [[Angoala]] tusken [[Demokratyske Republyk Kongo|Saïre]] en [[Republyk Kongo|Kongo]]. De measte eksklaves wurde lykwols troch ien lân omsletten, en binne dêrmei ek [[enklave]]s, lykas [[Busingen]], in eksklave fan [[Dútslân]] dy't in enklave yn [[Switserlân]] is.

== Kust as grins ==
Somtiden wurdt it begryp beheind ta gebieten dy't  net allinnich gjin ferbining oer lân hawwe, mar ek gjin inkele ferbining oer it wetter. As in lyts gebiet dan in ferbining mei in [[wrâldsee]] hat, dan is it gjin eksklave as it grutte gebiet ek sa'n ferbining hat, hoe fier at dy ek wei is. Oarsom wurdt it ek wol útwreide ta dy gefallen dy't allinnich gjin ferbining oer lân hawwe. Gebieten dy't fia de eigen territoriale wetters in ferbining hawwe foarmje dan al in eksklave.

== Tapassings ==
It begryp wurdt meastal brûkt foar steaten, mar komt in inkeld kear op in leger nivo foar, al binne grinskorreksje dêr meast wat makliker. [[Brookline]] [[Norfolk County]] [[Massachusetts]] leit tusken [[Boston]] en [[Newton (Massachusetts)|Newton]] Massachusetts, en hat gjin ferbining mei it grutste part fan Norfolk County.

Ek wurdt it begryp brûkt foar bygelyks in gebiet dat wat it leauwen oangiet by in gebiet fierder wei heart, of wat nei it etnysk of kultureel komôf fan ynwenners by in oar gebiet heart.

== Bûten-eksklave ==
It komt net in soad foar, mar der binne gefallen fan in eksklave dy't sels ek wer in eksklave hat, in bûten-eksklave. In bûten-eksklave is fansels ek in eksklave op himsels, fan itselde gruttere gebiet, mar kin om geografyske of oare redenen sjoen wurde as part fan de gruttere eksklave. Bygelyks, [[Ayios Nikolaos]] wurdt beskôge as in bûten-eksklave fan [[Dekelia]], ien fan de twa Britske eksklaves op [[Syprus]] dy't tegearre [[Britsk Syprus]] foarmje.

== Ynternationale eksklaves ==
* [[Baarle-Hartoch]] - [[Belgje]] yn Nederlân (22 eksklaves).
* [[Baarle-Nassau]] - [[Nederlân]] yn [[Belgje]] (8 eksklaves).
* [[Barak (Kirgyzje)|Barak]] - [[Kirgyzje]] yn [[Oezbekistan]] (1 as mear eksklaves).
* [[Barkudarly]] - [[Azerbeidzjan]] yn [[Armeenje]].
* [[Baskend]] - Armeenje yn Azerbeidzjan.
* [[Britsk Syprus]] - [[Grut-Brittanje]] yn [[Syprus]] (2 eksklaves).
* [[Busingen]] - [[Dútslân]] yn [[Switserlân]].

* [[Campione]] - [[Itaalje]] yn Switserlân.
* [[Ceuta]] - Spanje yn Marokko.
* [[Chizumulu]] - [[Malawy]] yn [[Mozambyk]].

* [[Dekelia Energiesentrale]] - [[Syprus]] yn [[Grut-Brittanje]] (2 enklaves).

* [[Foruk]] - [[Tadzjikistan]] yn Kirgyzje.

* [[Juksari Askipara]] - Azerbeidzjan yn Armeenje.

* [[Kabinda]] - [[Angola]] 
* [[Kairagach]] Tadzjikistan yn Kirgyzje.
* [[Kalacha]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Kalmion]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Karki]] - Azerbeidzjan yn Armeenje.
* [[Koetsjbehar]] - Yndia yn Banglades (107 eksklaves).
* [[Ksylotimbou]] - Syprus yn Grut-Brittanje.

* [[Likoma Eilân]] - Malawy yn Mozambyk.
* [[Livia]] - [[Spanje]] yn [[Frankryk]].

* [[Mada]] - [[Oman]] yn de [[Feriene Arabyske Emiraten]].
* [[Martin Garcia Eilân]] - [[Argentynje]] yn [[Urûguay]].
* [[Melilla]] - Spanje yn Marokko.
* [[Munsterbildchen]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Mützenich]] - Dútslân yn Belgje.

* [[Nava]] - [[Feriene Arabyske Emiraten]] yn [[Oman]].

* [[Okusi]] - [[East Timor]] yn [[Yndoneezje]].
* [[Ormidia]] - Syprus yn Grut-Brittanje.

* [[Palanka]] - [[Moldaavje]] yn [[Oekraïne]].

* [[Rangpur]] - Banglades yn Yndia (92 eksklaves).
* [[Rötgener Wald]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Rückschlag]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Ruitzhof]] - Dútslân yn Belgje.

* [[San Kovo]] - [[Ruslân]] yn [[Wyt-Ruslân]].
* [[San Marino]] - yn [[Itaalje]].
* [[Sarvan]] - Tadzjikistan yn Oezbekistan.
* [[Sastavsi]] - [[Bosnje]] yn [[Servje-Montenegro]].
* [[Sjakimardan]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Sok]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* It [[Suvorovmonumint]] - Ruslân yn Switserlân.

* [[Tatly]] - Azerbeidzjan yn Armeenje (2 eksklaves).

== Keppeling om utens ==
* {{Wikiwurdboek|eksklave}}

[[Kategory:Geografy]]

[[es:Exclave]]</text>
      <sha1>0kzpu6e3wtan6w3nao2qxldhffuuv0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232295</id>
      <parentid>1232294</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ynternationale eksklaves */</comment>
      <origin>1232295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4329" sha1="jkzmiwx2ocsw1441pk1htg6nkmaq48n" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Enclave.svg|right|frame|C is in enklave fan A en in eksklave fan B.]]
In '''eksklave''' is in lyts part fan in gebiet dat, troch tuskenlizzend oar gebiet, net ferbûn is mei in grutter part fan it gebiet. Guont eksklaves wurde troch twa as mear oare gebieten omsletten, lykas [[Kabinda]], in eksklave fan [[Angoala]] tusken [[Demokratyske Republyk Kongo|Saïre]] en [[Republyk Kongo|Kongo]]. De measte eksklaves wurde lykwols troch ien lân omsletten, en binne dêrmei ek [[enklave]]s, lykas [[Busingen]], in eksklave fan [[Dútslân]] dy't in enklave yn [[Switserlân]] is.

== Kust as grins ==
Somtiden wurdt it begryp beheind ta gebieten dy't  net allinnich gjin ferbining oer lân hawwe, mar ek gjin inkele ferbining oer it wetter. As in lyts gebiet dan in ferbining mei in [[wrâldsee]] hat, dan is it gjin eksklave as it grutte gebiet ek sa'n ferbining hat, hoe fier at dy ek wei is. Oarsom wurdt it ek wol útwreide ta dy gefallen dy't allinnich gjin ferbining oer lân hawwe. Gebieten dy't fia de eigen territoriale wetters in ferbining hawwe foarmje dan al in eksklave.

== Tapassings ==
It begryp wurdt meastal brûkt foar steaten, mar komt in inkeld kear op in leger nivo foar, al binne grinskorreksje dêr meast wat makliker. [[Brookline]] [[Norfolk County]] [[Massachusetts]] leit tusken [[Boston]] en [[Newton (Massachusetts)|Newton]] Massachusetts, en hat gjin ferbining mei it grutste part fan Norfolk County.

Ek wurdt it begryp brûkt foar bygelyks in gebiet dat wat it leauwen oangiet by in gebiet fierder wei heart, of wat nei it etnysk of kultureel komôf fan ynwenners by in oar gebiet heart.

== Bûten-eksklave ==
It komt net in soad foar, mar der binne gefallen fan in eksklave dy't sels ek wer in eksklave hat, in bûten-eksklave. In bûten-eksklave is fansels ek in eksklave op himsels, fan itselde gruttere gebiet, mar kin om geografyske of oare redenen sjoen wurde as part fan de gruttere eksklave. Bygelyks, [[Ayios Nikolaos]] wurdt beskôge as in bûten-eksklave fan [[Dekelia]], ien fan de twa Britske eksklaves op [[Syprus]] dy't tegearre [[Britsk Syprus]] foarmje.

== Ynternationale eksklaves ==
* [[Baarle-Hartoch]] - [[Belgje]] yn Nederlân (22 eksklaves).
* [[Baarle-Nassau]] - [[Nederlân]] yn [[Belgje]] (8 eksklaves).
* [[Barak (Kirgyzje)|Barak]] - [[Kirgyzje]] yn [[Oezbekistan]] (1 as mear eksklaves).
* [[Barkudarly]] - [[Azerbeidzjan]] yn [[Armeenje]].
* [[Baskend]] - Armeenje yn Azerbeidzjan.
* [[Britsk Syprus]] - [[Grut-Brittanje]] yn [[Syprus]] (2 eksklaves).
* [[Busingen]] - [[Dútslân]] yn [[Switserlân]].

* [[Campione]] - [[Itaalje]] yn Switserlân.
* [[Ceuta]] - Spanje yn Marokko.
* [[Chizumulu]] - [[Malawy]] yn [[Mozambyk]].

* [[Dekelia Energiesentrale]] - [[Syprus]] yn [[Grut-Brittanje]] (2 enklaves).

* [[Foruk]] - [[Tadzjikistan]] yn Kirgyzje.

* [[Juksari Askipara]] - Azerbeidzjan yn Armeenje.

* [[Kabinda]] - [[Angoala]] 
* [[Kairagach]] Tadzjikistan yn Kirgyzje.
* [[Kalacha]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Kalmion]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Karki]] - Azerbeidzjan yn Armeenje.
* [[Koetsjbehar]] - Yndia yn Banglades (107 eksklaves).
* [[Ksylotimbou]] - Syprus yn Grut-Brittanje.

* [[Likoma Eilân]] - Malawy yn Mozambyk.
* [[Livia]] - [[Spanje]] yn [[Frankryk]].

* [[Mada]] - [[Oman]] yn de [[Feriene Arabyske Emiraten]].
* [[Martin Garcia Eilân]] - [[Argentynje]] yn [[Urûguay]].
* [[Melilla]] - Spanje yn Marokko.
* [[Munsterbildchen]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Mützenich]] - Dútslân yn Belgje.

* [[Nava]] - [[Feriene Arabyske Emiraten]] yn [[Oman]].

* [[Okusi]] - [[East Timor]] yn [[Yndoneezje]].
* [[Ormidia]] - Syprus yn Grut-Brittanje.

* [[Palanka]] - [[Moldaavje]] yn [[Oekraïne]].

* [[Rangpur]] - Banglades yn Yndia (92 eksklaves).
* [[Rötgener Wald]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Rückschlag]] - Dútslân yn Belgje.
* [[Ruitzhof]] - Dútslân yn Belgje.

* [[San Kovo]] - [[Ruslân]] yn [[Wyt-Ruslân]].
* [[San Marino]] - yn [[Itaalje]].
* [[Sarvan]] - Tadzjikistan yn Oezbekistan.
* [[Sastavsi]] - [[Bosnje]] yn [[Servje-Montenegro]].
* [[Sjakimardan]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* [[Sok]] - Oezbekistan yn Kirgyzje.
* It [[Suvorovmonumint]] - Ruslân yn Switserlân.

* [[Tatly]] - Azerbeidzjan yn Armeenje (2 eksklaves).

== Keppeling om utens ==
* {{Wikiwurdboek|eksklave}}

[[Kategory:Geografy]]

[[es:Exclave]]</text>
      <sha1>jkzmiwx2ocsw1441pk1htg6nkmaq48n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strücklingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8043</id>
    <revision>
      <id>1232259</id>
      <parentid>1054198</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ nav., posysjekaart</comment>
      <origin>1232259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="9nsa6o3lar89virjtkd7qdryq837zqn" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Strücklingen / Strukelje
| ôfbylding                    = PSTRUKEL.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Twatalich plaknammeboerd,,
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Struecklingen COA.svg
| ynwennertal                  = 3.475 &lt;small&gt;(31.12.2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 21,57 km²
| befolkingstichtens           = 159 ynw./km²
| hichte                       = 5 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Sealterlân]]
| postkoade                   = 26683
| webside                     = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                     = Nedersaksen
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 07
| lat_sec                     = 46
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 15
| lon_dir                     = E
}}
'''Strücklingen''' ([[Sealterfrysk]]: ''Strukelje'' of ''Struukelje'') is in doarp en eardere gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Nedersaksen]]. Yn [[1974]] waard de gemeente part fan 'e nije gemeente Sealterlân yn 'e [[landkreis]] [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]. It is it noardlikste doarp fan it [[Sealterlân]]. 

It [[dialekt]] fan Strücklingen is it noardlikste dialekt fan it Sealtersk. De âldste foarm fan 'e namme Strücklingen is fan [[1473]]: ''struklinge''. De útgong ''-linge'' hat him yn it Sealterfrysk letter ta ''-lje'' ûntwikkele.

By it doarp heart ek de buorskip [[Uutände]]. Yn 'e [[Midsiuwen]] stie dêr de tsjerke, dy't faaks noch âlder as Strukelje sels wie. Fierders hearre ek de buorskippen [[Baaljene]], [[Bieuwelte]], [[Strukelje-West]], [[Wietsound]], [[Ubbehusen]] en [[Boukeläsk]] (kleaster) ta it doarp.

Oan 'e westkant fan Strukelje leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Strücklingen leit oan de [[Dútske Feanrûte]].

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Strouts Wai (wei)
* Wübbethun (tún)
* Ockethun (tún)

== Boargemasters fan Strücklingen fan 1832-1974 ==
* 1832 - 1857 - H. Ahlrich Fugel
* 1857 - 1881 - Ahlrich Ennen Schlump
* 1881 - 1889 - Johann Bruns
* 1889 - 1895 - Alrich Ahlrichs
* 1895 - 1914 - Eilert Eilers
* 1914 - 1919 - Heinrich Wilhelm Kallage 
* 1919 - 1933 - Gerhard Eilers 
* 1933 - 1948   hearde Strukelje by de gemeente [[Bäärsel]] 
* 1947 - 1948 - Ahlrich Cordes út Strukelje, boargemaster fan de gemeente Bäärsel 
* 1948 - 1954 - Anton Thien 
* 1954 - 1974 - [[Sixtus Schröer]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.struecklingen.de/ Webstee Struecklingen.de]


{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Strücklingen}}
}}
{{Gemeente Sealterlân}}
{{DEFAULTSORT:Strucklingen}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>9nsa6o3lar89virjtkd7qdryq837zqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232260</id>
      <parentid>1232259</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Strukelje]] omneamd ta [[Strücklingen]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis)</comment>
      <origin>1232259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="9nsa6o3lar89virjtkd7qdryq837zqn" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Strücklingen / Strukelje
| ôfbylding                    = PSTRUKEL.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Twatalich plaknammeboerd,,
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Struecklingen COA.svg
| ynwennertal                  = 3.475 &lt;small&gt;(31.12.2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 21,57 km²
| befolkingstichtens           = 159 ynw./km²
| hichte                       = 5 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Sealterlân]]
| postkoade                   = 26683
| webside                     = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                     = Nedersaksen
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 07
| lat_sec                     = 46
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 15
| lon_dir                     = E
}}
'''Strücklingen''' ([[Sealterfrysk]]: ''Strukelje'' of ''Struukelje'') is in doarp en eardere gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Nedersaksen]]. Yn [[1974]] waard de gemeente part fan 'e nije gemeente Sealterlân yn 'e [[landkreis]] [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]. It is it noardlikste doarp fan it [[Sealterlân]]. 

It [[dialekt]] fan Strücklingen is it noardlikste dialekt fan it Sealtersk. De âldste foarm fan 'e namme Strücklingen is fan [[1473]]: ''struklinge''. De útgong ''-linge'' hat him yn it Sealterfrysk letter ta ''-lje'' ûntwikkele.

By it doarp heart ek de buorskip [[Uutände]]. Yn 'e [[Midsiuwen]] stie dêr de tsjerke, dy't faaks noch âlder as Strukelje sels wie. Fierders hearre ek de buorskippen [[Baaljene]], [[Bieuwelte]], [[Strukelje-West]], [[Wietsound]], [[Ubbehusen]] en [[Boukeläsk]] (kleaster) ta it doarp.

Oan 'e westkant fan Strukelje leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Strücklingen leit oan de [[Dútske Feanrûte]].

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Strouts Wai (wei)
* Wübbethun (tún)
* Ockethun (tún)

== Boargemasters fan Strücklingen fan 1832-1974 ==
* 1832 - 1857 - H. Ahlrich Fugel
* 1857 - 1881 - Ahlrich Ennen Schlump
* 1881 - 1889 - Johann Bruns
* 1889 - 1895 - Alrich Ahlrichs
* 1895 - 1914 - Eilert Eilers
* 1914 - 1919 - Heinrich Wilhelm Kallage 
* 1919 - 1933 - Gerhard Eilers 
* 1933 - 1948   hearde Strukelje by de gemeente [[Bäärsel]] 
* 1947 - 1948 - Ahlrich Cordes út Strukelje, boargemaster fan de gemeente Bäärsel 
* 1948 - 1954 - Anton Thien 
* 1954 - 1974 - [[Sixtus Schröer]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.struecklingen.de/ Webstee Struecklingen.de]


{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Strücklingen}}
}}
{{Gemeente Sealterlân}}
{{DEFAULTSORT:Strucklingen}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>9nsa6o3lar89virjtkd7qdryq837zqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232275</id>
      <parentid>1232260</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ offisjele Dútske nammen fan   é buorskippen.</comment>
      <origin>1232275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3370" sha1="e780tzdjwxh0a7ak6v52p003n4lste1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Strücklingen / Strukelje
| ôfbylding                    = PSTRUKEL.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Twatalich plaknammeboerd,,
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Struecklingen COA.svg
| ynwennertal                  = 3.475 &lt;small&gt;(31.12.2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 21,57 km²
| befolkingstichtens           = 159 ynw./km²
| hichte                       = 5 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Sealterlân]]
| postkoade                   = 26683
| webside                     = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                     = Nedersaksen
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 07
| lat_sec                     = 46
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 15
| lon_dir                     = E
}}
'''Strücklingen''' ([[Sealterfrysk]]: ''Strukelje'' of ''Struukelje'') is in doarp en eardere gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Nedersaksen]]. Yn [[1974]] waard it doarp part fan 'e nije gemeente Sealterlân yn 'e [[landkreis]] [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]. It is it noardlikste doarp fan it [[Sealterlân]]. Fierders hearre ek de buorskippen Bollingen (''Baaljene''), Bibelte (''Bieuwelte''), Strücklingen-West (''Strukelje-West''), Wittensand (''Wietsound''), Ubbehausen (''Ubbehusen'') en Bokelesch (''Boukeläsk'') (kleaster) ta it doarp.

It [[dialekt]] fan Strücklingen is it noardlikste dialekt fan it Sealtersk. De âldste foarm fan 'e namme Strücklingen is fan [[1473]]: ''struklinge''. De útgong ''-linge'' hat him yn it Sealterfrysk letter ta ''-lje'' ûntwikkele.

By it doarp heart ek de buorskip Utende (''Uutände''). Yn 'e [[Midsiuwen]] stie dêr de tsjerke, dy't faaks noch âlder as Strücklingen sels wie. 

Oan 'e westkant fan Strukelje leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Strücklingen leit oan de [[Dútske Feanrûte]].

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Strouts Wai (wei)
* Wübbethun (tún)
* Ockethun (tún)

== Boargemasters fan Strücklingen fan 1832-1974 ==
* 1832 - 1857 - H. Ahlrich Fugel
* 1857 - 1881 - Ahlrich Ennen Schlump
* 1881 - 1889 - Johann Bruns
* 1889 - 1895 - Alrich Ahlrichs
* 1895 - 1914 - Eilert Eilers
* 1914 - 1919 - Heinrich Wilhelm Kallage 
* 1919 - 1933 - Gerhard Eilers 
* 1933 - 1948   hearde Strücklingen by de gemeente [[Barßel]] 
* 1947 - 1948 - Ahlrich Cordes út Strücklingen, boargemaster fan '' e gemeente Barßel 
* 1948 - 1954 - Anton Thien 
* 1954 - 1974 - [[Sixtus Schröer]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.struecklingen.de/ Webstee Struecklingen.de]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Strücklingen}}
}}
{{Gemeente Sealterlân}}
{{DEFAULTSORT:Strucklingen}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>e780tzdjwxh0a7ak6v52p003n4lste1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232276</id>
      <parentid>1232275</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ kt.</comment>
      <origin>1232276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3444" sha1="1xldyu2ups11v9toqgd1t8j724ony52" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Strücklingen / Strukelje
| ôfbylding                    = PSTRUKEL.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Twatalich plaknammeboerd,,
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Struecklingen COA.svg
| ynwennertal                  = 3.475 &lt;small&gt;(31.12.2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 21,57 km²
| befolkingstichtens           = 159 ynw./km²
| hichte                       = 5 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Sealterlân]]
| postkoade                   = 26683
| webside                     = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                     = Nedersaksen
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 07
| lat_sec                     = 46
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 15
| lon_dir                     = E
}}
'''Strücklingen''' ([[Sealterfrysk]]: ''Strukelje'' of ''Struukelje'') is in doarp en eardere gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Nedersaksen]]. It is it noardlikste doarp fan it [[Sealterlân]]. Fierders hearre ek de buorskippen Bollingen (''Baaljene''), Bibelte (''Bieuwelte''), Strücklingen-West (''Strukelje-West''), Utende (''Uutände''), Wittensand (''Wietsound''), Ubbehausen (''Ubbehusen'') en Bokelesch (''Boukeläsk'') (kleaster) ta it doarp. By it doarp heart ek de buorskip Utende (''Uutände'').

It [[dialekt]] fan Strücklingen is it noardlikste dialekt fan it Sealtersk. De âldste foarm fan 'e namme Strücklingen is fan [[1473]]: ''struklinge''. De útgong ''-linge'' hat him yn it Sealterfrysk letter ta ''-lje'' ûntwikkele.

Yn 'e [[Midsiuwen]] stie yn Utende de tsjerke, dat faaks noch âlder as Strücklingen sels is. Yn [[1974]] waard it doarp part fan 'e nije gemeente Sealterlân yn 'e [[landkreis]] [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]. 

Oan 'e westkant fan Strukelje leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Strücklingen leit oan de [[Dútske Feanrûte]].

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Strouts Wai (wei)
* Wübbethun (tún)
* Ockethun (tún)

== Boargemasters fan Strücklingen fan 1832-1974 ==
* 1832 - 1857 - H. Ahlrich Fugel
* 1857 - 1881 - Ahlrich Ennen Schlump
* 1881 - 1889 - Johann Bruns
* 1889 - 1895 - Alrich Ahlrichs
* 1895 - 1914 - Eilert Eilers
* 1914 - 1919 - Heinrich Wilhelm Kallage 
* 1919 - 1933 - Gerhard Eilers 
* 1933 - 1948 - hearde Strücklingen by de gemeente [[Barßel]] 
* 1947 - 1948 - Ahlrich Cordes út Strücklingen, boargemaster fan 'e gemeente Barßel 
* 1948 - 1954 - Anton Thien 
* 1954 - 1974 - [[Sixtus Schröer]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.struecklingen.de/ Webstee Struecklingen.de]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Strücklingen}}
}}
{{Gemeente Sealterlân}}
{{DEFAULTSORT:Strucklingen}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestsjoerlike ienheid opheft yn 1974]]</text>
      <sha1>1xldyu2ups11v9toqgd1t8j724ony52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232277</id>
      <parentid>1232276</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1232277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3443" sha1="2w12ix90s1ufs1pyjwab98f5exms7mb" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Strücklingen / Strukelje
| ôfbylding                    = PSTRUKEL.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Twatalich plaknammeboerd,,
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Struecklingen COA.svg
| ynwennertal                  = 3.475 &lt;small&gt;(31.12.2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 21,57 km²
| befolkingstichtens           = 159 ynw./km²
| hichte                       = 5 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3= [[Sealterlân]]
| postkoade                   = 26683
| webside                     = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                     = Nedersaksen
| lat_deg                     = 53
| lat_min                     = 07
| lat_sec                     = 46
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 7
| lon_min                     = 41
| lon_sec                     = 15
| lon_dir                     = E
}}
'''Strücklingen''' ([[Sealterfrysk]]: ''Strukelje'' of ''Struukelje'') is in doarp en eardere gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Nedersaksen]]. It is it noardlikste doarp fan it [[Sealterlân]]. Fierders hearre ek de buorskippen Bollingen (''Baaljene''), Bibelte (''Bieuwelte''), Strücklingen-West (''Strukelje-West''), Utende (''Uutände''), Wittensand (''Wietsound''), Ubbehausen (''Ubbehusen'') en Bokelesch (''Boukeläsk'') (kleaster) ta it doarp. By it doarp heart ek de buorskip Utende (''Uutände'').

It [[dialekt]] fan Strücklingen is it noardlikste dialekt fan it Sealtersk. De âldste foarm fan 'e namme Strücklingen is fan [[1473]]: ''struklinge''. De útgong ''-linge'' hat him yn it Sealterfrysk letter ta ''-lje'' ûntwikkele.

Yn 'e [[Midsiuwen]] stie yn Utende de tsjerke, dat faaks noch âlder as Strücklingen sels is. Yn [[1974]] waard it doarp part fan 'e nije gemeente Sealterlân yn 'e [[landkreis]] [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]. 

Oan 'e westkant fan Strukelje leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Strücklingen leit oan de [[Dútske Feanrûte]].

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Strouts Wai (wei)
* Wübbethun (tún)
* Ockethun (tún)

== Boargemasters fan Strücklingen fan 1832-1974 ==
* 1832 - 1857 - H. Ahlrich Fugel
* 1857 - 1881 - Ahlrich Ennen Schlump
* 1881 - 1889 - Johann Bruns
* 1889 - 1895 - Alrich Ahlrichs
* 1895 - 1914 - Eilert Eilers
* 1914 - 1919 - Heinrich Wilhelm Kallage 
* 1919 - 1933 - Gerhard Eilers 
* 1933 - 1948 - hearde Strücklingen by de gemeente [[Barßel]] 
* 1947 - 1948 - Ahlrich Cordes út Strücklingen, boargemaster fan 'e gemeente Barßel 
* 1948 - 1954 - Anton Thien 
* 1954 - 1974 - [[Sixtus Schröer]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.struecklingen.de/ Webstee Struecklingen.de]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Strücklingen}}
}}
{{Gemeente Sealterlân}}
{{DEFAULTSORT:Strucklingen}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1974]]</text>
      <sha1>2w12ix90s1ufs1pyjwab98f5exms7mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ramsloh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8044</id>
    <revision>
      <id>1232268</id>
      <parentid>971456</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Roomelse]] omneamd ta [[Ramsloh]]</comment>
      <origin>971456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="ksi33yso0lxd18x220kue70tqbpmk40" xml:space="preserve">[[Ofbyld:PROOMELS.JPG|right|thumb|Plaknamboerd Roomelse]]
[[Ofbyld:Marinesender DHO38 Längstwellensender der Marine.jpg|thumb|VLF stjoerder DHO38 by Roomelse]]
'''Roomelse''' (''[[Dútsk]]: Ramsloh'') is in doarp yn it [[Sealterlân]] mei 4.582 ynwenners (juny [[2006]]).

It dialekt fan Roomelse is it middelste dialekt fan it [[Sealtersk]]. De namme ''Roomelse'' komt fan it [[Aldfrysk]]e ''Rames-la'': ''Raven'' - ''lo''. Yn it Frysk soe it ''Ravenswâld'' wêze.

Roomelse is it grutste doarp fan it Sealterlân. It wie in selsstannige gemeente oant [[1934]] mar waard doe part fan de earste gemeente Sealterlân. Nei de oarloch waard it wer in selsstannige gemeente oant [[1 maart]] [[1974]] de nije gemeente Sealterlân stifte waard. Sûnt dy tiid hat de gemeenterie fan Sealterlân syn sit yn Roomelse. Ta it doarp wurde ek de buorskippen [[Roomelse-East]], [[Roomelse-West]] mei [[Hoogebierich]], [[Häärst]] en [[Raake]], [[Hollenbround]], [[Hollen]] en [[Hollenerfoan]] mei [[Hollebierich]] rekkene.

Oan de westkant fan Roomelse leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Yn Roomelse wurdt hyltyd noch in [[feanspoar]] brûkt. Fierders stiet hjir de [[VLF stjoerder DHO38]], in grutte VLF stjoerder fan de Dútske Marine foar kommunikaasje mei [[ûnderseeboat]]en.

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Juurebierich (berch of terp)
* Dät Haartje (it ...)
* Koasters Tun (masters tún)

== Sjoch ek ==
* [[Ravenswâld]].
* [[List fan heechste bouwurken yn de Fryslannen]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.moorfahrten.de/cms/ It feanspoar &quot;Seelter Foonkieker&quot;]

[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]

[[de:Ramsloh]]</text>
      <sha1>ksi33yso0lxd18x220kue70tqbpmk40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232272</id>
      <parentid>1232268</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynfoboks, + nav.</comment>
      <origin>1232272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="2za4g57nra47wzyxdzwprtmm7r6mkut" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Ramsloh / Roomelse
| ôfbylding                    = PROOMELS.JPG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Plaknammeboerd Ramsloh
| flagge                       = 
| wapen                        = 
| ynwennertal                  = 5.468 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 
| befolkingstichtens           = 
| hichte                       = 6 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1       = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3       = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Sealterlân]]
| postkoade                    = 26683
| webside                      = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                      = Nedersaksen
| lat_deg                      = 53
| lat_min                      = 06
| lat_sec                      = 07
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 7
| lon_min                      = 40
| lon_sec                      = 54
| lon_dir                      = E
}}
'''Ramsloh''' ([[Sealterfrysk]]: ''Roomelse'') is in doarp yn 'e [[Dútslân|Dútske]] gemeente [[Sealterlân]]. It doarp hat 5.468 ynwenners (2023). Ta it doarp wurde ek de buorskippen Hollen (''Hollen''), Hollen-Brand (''Hollenbround''), Hollenermoor (Hollenerfoan), Holleberg (''Hollebierich''), Ramsloh-West (''Roomelse-Wääst''), Ramsloh-Ost (''Roomelse-Aast''), Horst (''Häärst''), Raake (''Raake'') en Ramslo-Nord rekkene.

It dialekt fan Ramsloh is it middelste dialekt fan it [[Sealtersk]]. De Sealterske namme ''Roomelse'' komt fan it [[Aldfrysk]]e ''Rames-la'': ''Raven'' - ''lo''. Yn it Westlauwersk Frysk soe it 'Ravenswâld' wêze.

Ramsloh is it grutste doarp fan it Sealterlân. It wie in selsstannige gemeente oant [[1934]] mar waard doe part fan 'e earste gemeente Sealterlân. Nei de oarloch waard it wer in selsstannige gemeente oant [[1 maart]] [[1974]] de nije gemeente Sealterlân stifte waard. Sûnt dy tiid hat de gemeenterie fan Sealterlân syn sit yn Ramsloh. 

[[Ofbyld:Marinesender DHO38 Längstwellensender der Marine.jpg|thumb|left|VLF stjoerder DHO38 by Ramsloh]]
Oan 'e westkant fan Ramsloh leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Yn Ramsloh wurdt hyltyd noch in [[feanspoar]] brûkt. Fierders stiet hjir de [[VLF stjoerder DHO38]], in grutte VLF stjoerder fan 'e Dútske Marine foar kommunikaasje mei [[ûnderseeboat]]en.

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Juurebierich (berch of terp)
* Dät Haartje (it ...)
* Koasters Tun (masters tún)

== Sjoch ek ==
* [[Ravenswâld]].
* [[List fan heechste bouwurken yn de Fryslannen]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.moorfahrten.de/cms/ It feanspoar &quot;Seelter Foonkieker&quot;]
{{Gemeente Sealterlân}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1934]]
[[de:Ramsloh]]</text>
      <sha1>2za4g57nra47wzyxdzwprtmm7r6mkut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232278</id>
      <parentid>1232272</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ wapen</comment>
      <origin>1232278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="mua2joh3ltr77xhvgmprih0krcrmluc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Ramsloh / Roomelse
| ôfbylding                    = PROOMELS.JPG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Plaknammeboerd Ramsloh
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Ramsloh COA.svg
| ynwennertal                  = 5.468 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 
| befolkingstichtens           = 
| hichte                       = 6 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1       = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3       = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Sealterlân]]
| postkoade                    = 26683
| webside                      = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                      = Nedersaksen
| lat_deg                      = 53
| lat_min                      = 06
| lat_sec                      = 07
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 7
| lon_min                      = 40
| lon_sec                      = 54
| lon_dir                      = E
}}
'''Ramsloh''' ([[Sealterfrysk]]: ''Roomelse'') is in doarp yn 'e [[Dútslân|Dútske]] gemeente [[Sealterlân]]. It doarp hat 5.468 ynwenners (2023). Ta it doarp wurde ek de buorskippen Hollen (''Hollen''), Hollen-Brand (''Hollenbround''), Hollenermoor (Hollenerfoan), Holleberg (''Hollebierich''), Ramsloh-West (''Roomelse-Wääst''), Ramsloh-Ost (''Roomelse-Aast''), Horst (''Häärst''), Raake (''Raake'') en Ramslo-Nord rekkene.

It dialekt fan Ramsloh is it middelste dialekt fan it [[Sealtersk]]. De Sealterske namme ''Roomelse'' komt fan it [[Aldfrysk]]e ''Rames-la'': ''Raven'' - ''lo''. Yn it Westlauwersk Frysk soe it 'Ravenswâld' wêze.

Ramsloh is it grutste doarp fan it Sealterlân. It wie in selsstannige gemeente oant [[1934]] mar waard doe part fan 'e earste gemeente Sealterlân. Nei de oarloch waard it wer in selsstannige gemeente oant [[1 maart]] [[1974]] de nije gemeente Sealterlân stifte waard. Sûnt dy tiid hat de gemeenterie fan Sealterlân syn sit yn Ramsloh. 

[[Ofbyld:Marinesender DHO38 Längstwellensender der Marine.jpg|thumb|left|VLF stjoerder DHO38 by Ramsloh]]
Oan 'e westkant fan Ramsloh leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Yn Ramsloh wurdt hyltyd noch in [[feanspoar]] brûkt. Fierders stiet hjir de [[VLF stjoerder DHO38]], in grutte VLF stjoerder fan 'e Dútske Marine foar kommunikaasje mei [[ûnderseeboat]]en.

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Juurebierich (berch of terp)
* Dät Haartje (it ...)
* Koasters Tun (masters tún)

== Sjoch ek ==
* [[Ravenswâld]].
* [[List fan heechste bouwurken yn de Fryslannen]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.moorfahrten.de/cms/ It feanspoar &quot;Seelter Foonkieker&quot;]
{{Gemeente Sealterlân}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1934]]
[[de:Ramsloh]]</text>
      <sha1>mua2joh3ltr77xhvgmprih0krcrmluc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sedelsberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8045</id>
    <revision>
      <id>1232262</id>
      <parentid>971454</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Seedelsbierich]] omneamd ta [[Sedelsberg]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis)</comment>
      <origin>971454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1256" sha1="hfm34ga0wtp7loo2rt7nvbcj0wtcrwq" xml:space="preserve">'''Seedelsbierich''' ek ''Seeidelsbierich'', ''Sedelsbierich'' af ''Säidelsbierich'' (''[[Dútsk]]: Sedelsberg'') is in doarp yn it suden fan it [[Sealterlân]] mei 2.907 ynwenners (juny 2006). Ta it doarp wurde ek de buorskippen [[Seedelsbierich-Kolonie]], [[Hällene|Hällene I  en Hällene II]], [[Fäärmesound]], [[Heeselbierich]] en [[Muddebierich]] rekkene.

It doarp is om [[1810]] hinne ûntstien as in buorskip fan [[Skäddel]], en hearde ek ta dy gemeente, oant it [[1 maart]] [[1974]] by de nije gemeente Sealterlân kaam. Der wurdt lykwols net folle [[Sealtersk]] praat, om't der nei de [[Earste Wrâldkriich]] in soad lju út [[Pommeren]] te wenjen kamen. Trochdat der yn twadde helte fan 20 iuw ek lju út 'e noardliker doarpen hinne ferfearen en om't it al ta de gemeente  Skäddel hearde, wurdt it no ek kultureel beskôge as part fan it Sealterlân. Oan de westkant fan Seedelsbierich leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]].

== Namme ==
De namme komt faaks fan ''Seedel-bierich'': in berch mei in delsetting.

== Sealterfryske strjitnamme ==
Oolde Seeidelsbierich (bewenne berch of terp)


[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]

[[de:Saterland#Gemeindegliederung]]</text>
      <sha1>hfm34ga0wtp7loo2rt7nvbcj0wtcrwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232264</id>
      <parentid>1232262</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynfoboks, + nav, +  kt.</comment>
      <origin>1232264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="78d9gtof8j5kkw6x21h0x0p0ic5u14c" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Sedelsberg / Seedelsbierich
| ôfbylding                    = Saterland Sedelsberg - Hauptstraße - St. Petrus Canisius 09 ies.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = 
| flagge                       = 
| wapen                        = 
| ynwennertal                  = 3.053 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 
| befolkingstichtens           = 
| hichte                       = 5 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1       = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburg]]
| bestjoerlike ienheid 3       = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Sealterlân]]
| postkoade                    = 26683
| webside                      = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                      = Nedersaksen
| lat_deg                      = 53
| lat_min                      = 02
| lat_sec                      = 56
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 7
| lon_min                      = 44
| lon_sec                      = 42
| lon_dir                      = E
}}
'''Sedesberg''' ([[Sealterfrysk]]: Seedelsbierich) is in doarp yn 'e [[Dútslân|Dútske]] gemeente [[Sealterlân]].  mei 3.053 ynwenners (2023). Ta it doarp wurde ek de [[buorskip]]pen [[Seedelsbierich-Kolonie]], [[Hällene|Hällene I  en Hällene II]], [[Fäärmesound]], [[Heeselbierich]] en [[Muddebierich]] rekkene.

It doarp is om [[1810]] hinne ûntstien as in buorskip fan [[Scharrel (Sealterlân)|Scharrel]] en hearde ek ta dy gemeente, oant it [[1 maart]] [[1974]] by de nije gemeente Sealterlân kaam. Der wurdt lykwols net folle [[Sealtersk]] praat, om't der nei de [[Earste Wrâldkriich]] in soad lju út [[Pommeren]] te wenjen kamen. Trochdat der yn twadde helte fan 20 iuw ek lju út 'e noardliker doarpen hinne ferfearen en om't it al ta de gemeente  Skäddel hearde, wurdt it no ek kultureel beskôge as part fan it Sealterlân. Oan 'e westkant fan Sedesberg leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]].

== Namme ==
De namme komt faaks fan ''Seedel-bierich'': in berch mei in delsetting.

== Sealterfryske strjitnamme ==
Oolde Seeidelsbierich (bewenne berch of terp)

{{Gemeente Sealterlân}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1974]]
[[de:Saterland#Gemeindegliederung]]</text>
      <sha1>78d9gtof8j5kkw6x21h0x0p0ic5u14c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232274</id>
      <parentid>1232264</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ offisjele Dútske nammen buorskippen.</comment>
      <origin>1232274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="87dw1hs67tnfngu4qmipzufwnvqampk" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Sedelsberg / Seedelsbierich
| ôfbylding                    = Saterland Sedelsberg - Hauptstraße - St. Petrus Canisius 09 ies.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = 
| flagge                       = 
| wapen                        = 
| ynwennertal                  = 3.053 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 
| befolkingstichtens           = 
| hichte                       = 5 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1       = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburg]]
| bestjoerlike ienheid 3       = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Sealterlân]]
| postkoade                    = 26683
| webside                      = [https://www.saterland.de/ www.saterland.de]
| mapname                      = Nedersaksen
| lat_deg                      = 53
| lat_min                      = 02
| lat_sec                      = 56
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 7
| lon_min                      = 44
| lon_sec                      = 42
| lon_dir                      = E
}}
'''Sedesberg''' ([[Sealterfrysk]]: Seedelsbierich) is in doarp yn 'e [[Dútslân|Dútske]] gemeente [[Sealterlân]].  mei 3.053 ynwenners (2023). Ta it doarp wurde ek de [[buorskip]]pen Sedelsberg-Kolonie (''Seedelsbierich-Kolonie''), Hüllen I (''Hällene I)  en Hüllen II (''Hällene II''), Fermesand (''Fäärmesound''), Heselberg (''Heeselbierich'') en Moorberg (''Muddebierich'') rekkene.

It doarp is om [[1810]] hinne ûntstien as in buorskip fan [[Scharrel (Sealterlân)|Scharrel]] en hearde ek ta dy gemeente, oant it [[1 maart]] [[1974]] by de nije gemeente Sealterlân kaam. Der wurdt lykwols net folle [[Sealtersk]] praat, om't der nei de [[Earste Wrâldkriich]] in soad lju út [[Pommeren]] te wenjen kamen. Trochdat der yn twadde helte fan 20 iuw ek lju út 'e noardliker doarpen hinne ferfearen en om't it al ta de gemeente Skäddel hearde, wurdt it no ek kultureel beskôge as part fan it Sealterlân. Oan 'e westkant fan Sedesberg leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]].

== Namme ==
De namme komt faaks fan ''Seedel-bierich'': in berch mei in delsetting.

== Sealterfryske strjitnamme ==
Oolde Seeidelsbierich (bewenne berch of terp)

{{Gemeente Sealterlân}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]
[[de:Saterland#Gemeindegliederung]]</text>
      <sha1>87dw1hs67tnfngu4qmipzufwnvqampk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scharrel (Sealterlân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8046</id>
    <revision>
      <id>1232265</id>
      <parentid>1223711</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Skäddel]] omneamd ta [[Scharrel (Sealterlân)]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis)</comment>
      <origin>1223711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1475" sha1="h63fysu1o17pkbwpn4256a8vvwx9d90" xml:space="preserve">[[Ofbyld:PSCHADDE.jpg|right|thumb|''Nammeboerd fan Skäddel (aald).'']]
[[Ofbyld:Scharrel-Panorama.jpg|thumb|right|''Skäddel mei tsjerke en mûne'']]

'''Skäddel''' of ''Schäddel'' (''[[Dútsk]]: Scharrel'') is in doarp yn it suden fan it [[Sealterlân]], mei 2.478 ynwenners (juny 2006).

It dialekt fan Skäddel is it súdlikste dialekt fan it [[Sealtersk]]. De namme fan it doarp komt fan ''Schar'' - ''lo'': klif - wâld. Dat klif koe dan de 6m hege [[Halkoouger]] by it doarp wêze.

Oan de westkant fan Skäddel leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Ta it doarp wurde ek de buorskippen [[Bäätholt]], [[Heeselbierich]], [[Loanghorst]], [[Näiwaal]], [[Knülke]] en [[Skäddelerdom]] rekkene. De eardere buorskip [[Seedelsbierich]] is no in selsstannich doarp.

Skäddel is it &quot;Gouddoarp 2011&quot; yn it distrikt Kloppenburch.

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Hambierich (berch of terp)
* Di Littje Wai (de lytse wei)
* Piepkebierich (berch of terp)

== Keppeling om utens ==
* Skäddel is it &quot;Gouddoarp 2011&quot; yn it distrikt Kloppenboarch [http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Cloppenburg/Saterland/Artikel/2693156/Scharrel-ist-im-Kreis-die-Nummer-eins.html hjir] en [http://www.ga-online.de/index.php?id=540&amp;did=48583 hjir]
* [http://www.niedersaechsische-muehlenstrasse.de/index.php?id=347 Skäddeler mûne &quot;Hanekamps Windmühle]

{{DEFAULTSORT:Skaddel}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>h63fysu1o17pkbwpn4256a8vvwx9d90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232267</id>
      <parentid>1232265</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynfoboks, + nav.</comment>
      <origin>1232267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3123" sha1="6dqvpn9y4d727lfpwbzp075esozhdml" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Scharrel / Schäddel
| ôfbylding                    = Scharrel.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Plaknammeboerd Scharrel.
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Scharrel COA.svg
| ynwennertal                  = 2.518 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 
| befolkingstichtens           = 
| hichte                       = 4 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1       = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3       = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Sealterlân]]
| postkoade                    = 26683
| webside                      = [https://www.scharrel.de/unser-dorf/zahlen-und-fakten/ www.scharrel.de]
| mapname                      = Nedersaksen
| lat_deg                      = 53
| lat_min                      = 04
| lat_sec                      = 04
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 7
| lon_min                      = 42
| lon_sec                      = 20
| lon_dir                      = E
}}
'''Scharrel''' ([[Sealterfrysk]]: ''Schäddel'', ek ''Skäddel'') is in doarp yn it suden fan 'e [[Dútslân|Dútske]] gemeente [[Sealterlân]]. It doarp hat 2.518 ynwenners (2023).

It dialekt fan it doarp is it súdlikste dialekt fan it [[Sealtersk]]. De namme fan it doarp komt fan ''Schar'' - ''lo'': klif - wâld. Dat klif koe dan de 6m hege [[Halkoouger]] by it doarp wêze.

Oan 'e westkant fan Scharrel leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Ta it doarp wurde ek de [[buorskip]]pen [[Bäätholt]], [[Heeselbierich]], [[Loanghorst]], [[Näiwaal]], [[Knülke]] en [[Skäddelerdom]] rekkene. De eardere buorskip [[Seedelsbierich]] is no in selsstannich doarp.

Scharrel is it &quot;Gouddoarp 2011&quot; yn it distrikt Kloppenburch.

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Hambierich (berch of terp)
* Di Littje Wai (de lytse wei)
* Piepkebierich (berch of terp)

== Ofbylden ==
&lt;div style=&quot;display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Saterland Scharrel - Kolpingplatz + St. Peter und Paul 03 ies.jpg|Petrus en Paulustsjerke.
Saterland Scharrel - Mühlenstraße + Mühle (dmt) 03 ies.jpg|Mûne.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Keppeling om utens ==
* Scharrel is it &quot;Gouddoarp 2011&quot; yn it distrikt Kloppenburch [http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Cloppenburg/Saterland/Artikel/2693156/Scharrel-ist-im-Kreis-die-Nummer-eins.html hjir] en [http://www.ga-online.de/index.php?id=540&amp;did=48583 hjir]
* [http://www.niedersaechsische-muehlenstrasse.de/index.php?id=347 Skäddeler mûne &quot;Hanekamps Windmühle]

{{DEFAULTSORT:Skaddel}}
{{Gemeente Sealterlân}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>6dqvpn9y4d727lfpwbzp075esozhdml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232273</id>
      <parentid>1232267</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Offisjele Dútske nammen tafoege fan 'e buorskippen.</comment>
      <origin>1232273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="05lcbc8gxem53qc67mwzxhrtjqxyhan" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Scharrel / Schäddel
| ôfbylding                    = Scharrel.jpg
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Plaknammeboerd Scharrel.
| flagge                       = 
| wapen                        = DEU Scharrel COA.svg
| ynwennertal                  = 2.518 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 
| befolkingstichtens           = 
| hichte                       = 4 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1       = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|border|20px]] [[Nedersaksen]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Landkreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kloppenburch (Landkreis)|Kloppenburch]]
| bestjoerlike ienheid 3       = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Sealterlân]]
| postkoade                    = 26683
| webside                      = [https://www.scharrel.de/unser-dorf/zahlen-und-fakten/ www.scharrel.de]
| mapname                      = Nedersaksen
| lat_deg                      = 53
| lat_min                      = 04
| lat_sec                      = 04
| lat_dir                      = N
| lon_deg                      = 7
| lon_min                      = 42
| lon_sec                      = 20
| lon_dir                      = E
}}
'''Scharrel''' ([[Sealterfrysk]]: ''Schäddel'', ek ''Skäddel'') is in doarp yn it suden fan 'e [[Dútslân|Dútske]] gemeente [[Sealterlân]]. It doarp hat 2.518 ynwenners (2023).

It dialekt fan it doarp is it súdlikste dialekt fan it [[Sealtersk]]. De namme fan it doarp komt fan ''Schar'' - ''lo'': klif - wâld. Dat klif koe dan de 6m hege [[Halkoouger]] by it doarp wêze.

Oan 'e westkant fan Scharrel leit de [[B72]]; troch it doarp rint de [[Sealter Ie]]. Ta it doarp wurde ek de [[buorskip]]pen Bätholt (''Bäätholt''), Heselberg (''Heeselbierich''), Langhorst (''Loanghorst''), Neuwallam (''Näiwaal''), Knülke (''Knülke'') en Scharrelerdamm (''Skäddelerdom'') rekkene. De eardere buorskip [[Seedelsbierich]] is no in selsstannich doarp.

Scharrel is it &quot;Gouddoarp 2011&quot; yn it distrikt Kloppenburch.

== Sealterfryske strjitnammen ==
* Hambierich (berch of terp)
* Di Littje Wai (de lytse wei)
* Piepkebierich (berch of terp)

== Ofbylden ==
&lt;div style=&quot;display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Saterland Scharrel - Kolpingplatz + St. Peter und Paul 03 ies.jpg|Petrus en Paulustsjerke.
Saterland Scharrel - Mühlenstraße + Mühle (dmt) 03 ies.jpg|Mûne.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Keppeling om utens ==
* Scharrel is it &quot;Gouddoarp 2011&quot; yn it distrikt Kloppenburch [http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Cloppenburg/Saterland/Artikel/2693156/Scharrel-ist-im-Kreis-die-Nummer-eins.html hjir] en [http://www.ga-online.de/index.php?id=540&amp;did=48583 hjir]
* [http://www.niedersaechsische-muehlenstrasse.de/index.php?id=347 Skäddeler mûne &quot;Hanekamps Windmühle]

{{DEFAULTSORT:Skaddel}}
{{Gemeente Sealterlân}}
[[Kategory:Sealterlân]]
[[Kategory:Plak yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Plak yn Nedersaksen]]</text>
      <sha1>05lcbc8gxem53qc67mwzxhrtjqxyhan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pieter Stuyvesant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17709</id>
    <revision>
      <id>1232285</id>
      <parentid>1205107</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1232285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6650" sha1="28tkvix2sjzbjiy04di3lzlzy4q4sny" xml:space="preserve">{{Stavering}}
[[Ofbyld:Petrus (Peter Pieter) Stuyvesant portrait c1660.jpg|thumb|In skilderij fan Peter Stuyvesant.]]

'''Pieter Stuyvesant''' (ek wol Peter of Petrus) (wierskynlik berne in [[Pepergea]], [[Weststellingwerf]], [[1611]]/[[1612]] – [[New York City|New York]] [[1672]]) wie in [[Fryslân|Frysk]] koloniaal bestjoerder. Hy wie de lêste [[Nederlân]]ske bestjoerder fan [[Nij-Nederlân]]. Stuyvesant hat in wichtige rol spile yn de skiednis fan New York. Sa soarge er ûnder mear foar in grutte útwreiding fan de delsetting [[Nij-Amsterdam (Amearika)|Nij Amsterdam]] op it súdlike part fan [[Manhattan (New York)|Manhattan]]. Inkele projekten fan Stuyvesant wienen de beskermingsmuorre op [[Wall Street]], it kanaal dat letter [[Canal Street]] wurde soe en [[Broadway]].

== Libbensrin ==
Oer Stuyvesant syn jonge jierren is net in protte wis. Der wurdt wol sein dat er yn [[1592]] of [[1602]] berne is, mar oer it algemien wurdt oannaam dat er om [[1612]] berne is yn Pepergea. De heit fan Stuyvesant, Balthazar Johannes Stuyvesant, wie dûmny yn [[Skerpenseel (Fryslân)|Skerpenseel]] dêr't er dan ek opgroeid is. Stuyvesant syn mem wie Margaretha Hardenstein. 
[[File:Peter stuyvesant.jpg|thumb|left|175px|Stuyvesant komt yn Nij-Amsterdam oan]]
Om [[1635]] hinne waard Stuyvesant direkteur by de [[West-Yndyske Kompanjy]] en hie it befel oer de [[ABC-eilannen]]. Yn [[1644]] ferlear er in skonke yn in gefjocht my de [[Spanje]]rts op [[Sint-Marten (eilân)|Sint-Marten]], wêrnei't er syn fierder libben mei in houten poat troch it libben moast.

Yn maaie [[1645]] waard er selektearre by de West-Yndyske Kompanjy om [[Willem Kieft]] te ferfangen as [[List fan gûverneurs fan Nij-Nederlân|direkteur-generaal]] fan [[Nij-Nederlân]]. Op [[11 maaie]] [[1647]] kaam er yn Nij-Amsterdam oan wêrnei't er yn septimber [[1647]] direkteur-generaal fan de Nederlânske koloanje waard. 

Yn 1645 troude Stuyvesant mei Judith Bayard ([[1610]] – [[1687]]) fan [[Amsterdam]]. Sy wie in suser fan [[Samuel Bayard]], dy’t troude mei Anna Stuyvesant. Peter en Judith krigen yn [[1648]] in soan, Nikolaas Willem Stuyvesant, dy't [[1698]] stoar. Stuyvesant en syn famylje wienen grutgrûnbesitters yn it noardeastlike part fan Nij-Amsterdam. Syn pleats, dy’t bekend stie ûnder de namme ‘bouwerie’, is de nammejouwer fan de strjitte Bowery.

Stuyvesant wie de direkteur-generaal fan Nij-Nederlân oant [[1664]], yn dat jier waard it gebiet troch de [[Ingelân|Ingelsen]] bemastere. De Ingelsken wienen mei fjouwer boaten nei Nij-Nederlân ta fearn. Op [[30 augustus]] [[1664]] hie de gûverneur [[George Cartwright]] in brief nei Stuyvesant stjoerd om himsels oer te jaan. Op [[9 septimber]] fan dat jier tekene Stuyvesant op syn Bouwerij in ferdrach mei de Ingelsen. 

Nei syn rin as direkteurgeneraal libbe er de rest fan syn libben op syn pleats. Dat hûs waard yn [[1777]] troch in brân ferwoaste. Stuyvesant boude ek noch in grut hearehûs fan stien, mei de namme [[Whitehall]]. Stuyvesant ferstoar yn [[augustus]] [[1672]], hy waard begroeven yn de [[Sint Mark’s Tsjerk yn-de-bouwerij]] yn Manhattan.

[[Ofbyld:Stuyvesant Wolvega 05c.JPG|thumb|It stânbyld fan Stuyvesant yn Wolvegea.]]

== Monuminten ==
Yn Nederlân hat Stuyvesant in trije-tal monuminten krigen. Yn [[Wolvegea]] stiet in stânbyld fan Stuyvesant mei syn houten poat. Yn Pepergea stiet in monumint mei in boat fan Stuyvesant op in stien. Ek yn Skerpenseel stiet in monumint. It byld is in meter as seis heech, ek dêrop stiet yn boat. 

Yn New York is der in Peter Stuyvesant-stânbyld yn Stuyvesant Square Park, leit tusken East 15th en East 17th Streets, en tusken Rutherford Place en Second Avenue yn de Gramercy-wijk fan Manhattan, New York City.&lt;ref&gt;https://www.the-low-countries.com/article/how-peter-stuyvesant-became-an-anachronistic-symbol-of-dutch-american-friendship/&lt;/ref&gt; 

In hertmakke ferzje fan dit stânbyld troch Gertrude Vanderbilt Whitney waard makke foar Port St. Maarten, tsjinoer de kant fan 'e baai wêr't Stuyvesant syn foet ferlear ûnder it belis fan Fort Amsterdam.&lt;ref&gt;https://www.visitstmaarten.com/fun-facts-st-maarten/#peter-stuyvesant&lt;/ref&gt;

== Oars ==
* Stuyvesant wie in grut foarstanner fan goede edukaasje. Yn [[1660]] waard er sitearre mei: “Neat hat in gruttere betsjutting as de ynstruksje fan jonge bern.” Yn [[1661]] hie Nij-Amsterdam 31 skoallen. Om de grutte betsjutting fan Stuyvesant op dat mêd te earen waard de [[Stuyvesant Hege Skoalle]] yn Manhatten nei him ferneamd.
* Stuyvesant syn namme komt noch in protte foar yn it deistich libben yn New-York. Sa is der in hegeskoalle nei him ferneamd en hat er syn eigen strjitte: Stuyvesant Street. Ek komt syn namme werom yn de wenwyk [[Stuyvesant Town]]. De namme fan syn pleats komt ek in protte foar. Bygelyks yn de tsjerke dêr't er begroeven is: Sint Mark’s Tsjerke yn-de-bouwerij.
* Fan Stuyvesant wurdt sein dat er tee yntrodusearre hat yn de [[Amearika|Amerikaanske]] koloanjes.
* Yn syn jonge jierren fierde Stuyvesant de namme Peter, mar letter waard dy yn it Latynske Petrus feroare. Yn de [[19e iuw]] feroaren de Amerikanen de namme yn Peter. Dy namme is by it libben fan Stuyvesant nea brûkt.
* Hjoeddeis bringt [[American Tobacco]] in sigarettemerk út ûnder de namme Peter Stuyvesant.

== Keppelings om utens ==
* [http://www.peterstuyvesant.org/ Webstee oer it libben fan Peter Stuyvesant]
* [http://www.friesgenootschap.nl/artikelen/stuyvesant.htm/ In stik oer de jeugd fan Stuyvesant.]
* [http://www.njcu.edu/programs/jchistory/Pages/S_Pages/Stuyvesant_Peter.htm/ Stik oer it libben fan Stuyvesant tusken 1646 en 1664.]

{{DEFAULTSORT:Stuyvesant, Peter}}
[[Kategory:Frysk bestjoerder]]
[[Kategory:Frysk amtner]]
[[Kategory:Gûverneur fan Nij-Nederlân]]
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Frysk ofsier]]
[[Kategory:Nederlânsk bestjoerder]]
[[Kategory:Nederlânsk amtner]]
[[Kategory:Nederlânsk politikus]]
[[Kategory:Nederlânsk ofsier]]
[[Kategory:Amerikaansk bestjoerder]]
[[Kategory:Amerikaansk amtner]]
[[Kategory:Amerikaansk politikus]]
[[Kategory:Amerikaansk ofsier]]
[[Kategory:Studint oan de Universiteit fan Frjentsjer]]
[[Kategory:Steatsk militêr yn de Tachtichjierrige Oarloch]]
[[Kategory:Steatsk militêr yn de Twadde Ingelske Oarloch]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Stellingwerfsk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn Pepergea]]
[[Kategory:Skiednis fan New York (stêd)]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1611]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1612]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1672]]</text>
      <sha1>28tkvix2sjzbjiy04di3lzlzy4q4sny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sikke fan Goslinga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21755</id>
    <revision>
      <id>1232309</id>
      <parentid>1023493</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1232309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6743" sha1="bi429gcdwik32aynif89g8m0zwvs17n" xml:space="preserve">{{Politikus
| namme                       = Sikke fan Goslinga
| ôfbylding                   = Sicco van Goslinga.jpg
| ôfbyldingstekst             = 
| ôfbyldingsbreedte           = 180px
| nasjonaliteit               = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk
| bertedatum                  = [[1664]]
| berteplak                   = [[Hjerbeam]] ([[Fryslân]])
| stjerdatum                  = [[20 septimber]] [[1731]]
| stjerplak                   = [[Doanjum]] ([[Fryslân]])
| etnisiteit                  = [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Friezen|Frysk]]
| funksje1                    = Bûtengewoan gesant oan it Hof &lt;br&gt;fan [[Loadewyk XIV fan Frankryk]]
| regear1                     = 
| amtsperioade1               = [[1714]] – [[1715]]
| foargonger1                 = 
| opfolger1                   = 
| funksje2                    = Deputearre te fjilde
| regear2                     = 
| amtsperioade2               = [[1706]] – [[1711]]
| foargonger2                 = 
| opfolger2                   = 
| funksje3                    = Deputearre nei de [[Steaten-Generaal]]
| regear3                     = 
| amtsperioade3               = [[1691]] – [[1731]]
| foargonger3                 = 
| opfolger3                   = 
| funksje4                    = Lid fan de [[Steaten fan Fryslân]]
| regear4                     = 
| amtsperioade4               = [[1691]] – [[1731]]
| foargonger4                 = 
| opfolger4                   = 
| funksje5                    = [[Grytman]] fan [[Frjentsjerteradiel (gritenij)|Frjentsjerteradiel]]
| regear5                     = 
| amtsperioade5               = [[1688]] – [[1731]]
| foargonger5                 = [[Jehan fan Goslinga]] &lt;small&gt;(heit)&lt;/small&gt;
| opfolger5                   = [[Sjuck fan Burmania Rengers]]
}}
[[Ofbyld:SikkemaStateHerbayum2 1722.jpg|thumb|left|De ''Sickemastate'' te Hjerbeam dêr't Sikke fan Goslinga wenne.]]
'''Sikke fan Goslinga''' (as '''Sicco van Goslinga'''; [[Hjerbeam]], [[1664]] - [[Doanjum]], [[20 septimber]] [[1731]]) wie in Frysk steatsman, [[grytman]] fan [[Frjentsjerteradiel (gritenij)|Frjentsjerteradiel]], fiif kear [[deputearre]] te fjilde  en Nederlânsk diplomaat. Hy is ien fan de ûnderwerpen yn de [[Kanon fan Fryslân]].

== Libben en wurk == 
Fan Goslinga wie de soan fan jonker [[Jehan fan Goslinga]] en frelle Fedt Sofia fan Cammingha. Hy troude op [[12 juny]] [[1692]] yn [[Ballum]] op [[it Amelân]] mei Jeanette Isabelle barones thoe Schwartzenberg und Hohenlansberg, frijfrouwe fan it Amelân.

Hy studearre yn [[Universiteit fan Frjentsjer|Frjentsjer]] en [[Utert (stêd)|Utert]], en waard yn [[1788]], as opfolger fan syn heit, [[grytman]] fan Frjentsjerteradiel. Dêrnjonken wied er fjirtich jier lang lid fan de [[Steaten fan Fryslân]] en teffens deputearre nei de [[Steaten-Generaal]]. As deputearre te fjilde hied er fan [[1706]] oant [[1711]] it rjocht en jou befellen oan [[Republyk fan de Feriene Provinsjes|Steatske]] troepen yn oarlochssitewaasjes, wat er lykwols besocht sa folle mooglik oan 'e generaals oer te litten. Yn Utert naam Fan Goslinga yn [[1713]] diel oan 'e ûnderhannelings dy't mei de [[Frede fan Utert (1713)|Frede fan Utert]] in ein makken oan 'e [[Spaanske Súksesjeoarloch]]. Yn [[1714]] en [[1715]] wied er bûtengewoan [[ambassadeur|gesant]] oan it Hof fan kening [[Loadewyk XIV fan Frankryk|Loadewyk XIV]] fan [[Frankryk]].

Syn grêftombe yn de tsjerke fan Doanjum is in ûntwerp fan de Antwerpske byldhouwer [[Jan-Baptist Xavery]].

== Anekdoate ==
[[Ofbyld:Grafmonument van J.B.Xavery, anno 1737 - Dongjum - 20059500 - RCE.jpg|thumb|left|175px|Grêfmonumint yn de [[Donatustsjerke (Doanjum)|tsjerke fan Doanjum]] (1737)]]
[[Waling Dykstra]] wit yn syn ''[[Uit Friesland's Volksleven]]'' ([[1895]]) oer him noch de folgjende anekdoate te fertellen. As deputearre te fjilde ûnderhold Fan Goslinga geregeldwei in briefwikseling mei syn freon [[Sjuck fan Burmania Rengers|Sjuck fan Burmania]]. Dat died er yn it [[Frysk]], mar skreaun yn [[Gryksk skrift|Grykske lettertekens]]. Ferskate fan dy brieven waarden ûnderskept troch de Frânsen, mar dy koene der gjin wiis út wurde.

Letter, ûnder Fan Goslinga syn ferbliuw oan it Frânske Hôf, kaam dit ûnderwurp in kear te praat mei kardinaal [[Armand Jean du Plessis, hartoch fan Richelieu|Richelieu]], de Frânske earste minister. Dy murk dêrby op dat se nea in kaai ta syn koade fine kinnen hienen, wêrop't Fan Goslinga antwurde dat der ek gjin kaai wie. Dykstra: ''&quot;Hiervan bleef lang het spreekwoord in gebruik: «Der wier nin kaei fen, sei Sikke.»&quot;''&lt;ref&gt;Dykstra, Waling, ''Uit Friesland's Volksleven'', s. 77.&lt;/ref&gt;
{{clear}}

== Wurk ==
* {{fr}} {{aut|Goslinga, S. van}} (1857) ''Mémoires relatifs à la Guerre de succession de 1706-1709 et 1711, de Sicco fan Goslinga, publiés par mm. U. A. Evertsz et G. H. M. Delprat, au nom de la Société d’histoire, d’archéologie et de linquistique de Frise'', (Utjûn fan [[G.T.N. Suringar]], 1857)
* {{nl}} {{aut|Goslinga, S. van, Slingelandt, S. van, Rappard, W.A. van (ed.)}} (1978) ''Briefwisseling Tussen Simon Van Slingelandt En Sicco Van Goslinga 1697-1731'', ISBN 9024721679

{{boarnen|boarnefernijing=
'''Noaten'''
&lt;references/&gt;
'''Boarnen'''
* Dykstra, Waling, ''Uit Friesland's Volksleven van Vroeger en Later: Volksoverleveringen, Volksgebruiken, Volksvertellingen, Volksbegrippen'', Ljouwert, 1895 (Uitgeverij M.A. van Seijen).
* ''Goslinga, Sicco van'', yn: Brouwer, J.H.; Kalma, J.J.; Kok, W. en Wiegersma, M. (red.), ''Encyclopedie van Friesland'', Amsterdam 1958 (Elsevier).
* [https://www.genealogieonline.nl/stamboom-bavo-van-der-molen/I12850.php Digitale biografy fan Sikke fan Goslinga]
* [http://www.11en30.nu/global/fri/Artikel/31/ Sicco van Goslinga yn de kanon fan de Fryske skiednis].
*[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BrievenSimonVanSlingelandtEnSiccoVanGoslinga1697-1731/ Ynstitút foar Nederlânske Skiednis]: Briefwikseling tusken Sicco van Goslinga en [[Simon van Slingelandt]].
}}

{{DEFAULTSORT:Goslinga, Sikke fan}}
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Grytman fan Frjentsjerteradiel]]
[[Kategory:Frysk deputearre]]
[[Kategory:Frysk diplomaat]]
[[Kategory:Frysk autobiograaf]]
[[Kategory:Fryske adel]]
[[Kategory:Nederlânsk politikus]]
[[Kategory:Deputearre nei de Steaten-Generaal foar 1796]]
[[Kategory:Nederlânsk diplomaat]]
[[Kategory:Nederlânsk ambassadeur]]
[[Kategory:Nederlânsk autobiograaf]]
[[Kategory:Studint oan de Universiteit fan Frjentsjer]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Hjerbeam]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Doanjum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1664]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1731]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]</text>
      <sha1>bi429gcdwik32aynif89g8m0zwvs17n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lintdoarp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27996</id>
    <revision>
      <id>1232252</id>
      <parentid>1183906</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ kat</comment>
      <origin>1232252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2154" sha1="eiltecnn1ejx290h2p7qt06fpe8qvey" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Lintbebouwing.PNG|thumb|right|200px|''In printsje fan hoe dat in lintdoarp der útsjen kin.'']]

In '''lintdoarp''' is in doarp dat in lang útlutsen foarm hat. De measte fan dit slach doarpen binne te finen by [[kanaal (wetterwei)|kanalen]], paden of diken.

Yn it noarden en it westen fan [[Nederlân]] binne lintdoarpen faak op âlde natuerlike diken of sânrêgen boud. Ek de troch minsken oanleine [[dyk|diken]] binne in protte brûkt foar dit slach bebouwing. 

== Untstean ==
Lytse [[rivier]]kes lieten [[sân (grûnsoarte)|sân]] efter op de boaiem, wêrtroch der in sânlaach lizzen bleau. As troch ûntwettering fan it lânskip de boaiem fuortsakke, bleaunen de kreekrêgen troch harren fêste sânlaach efter as hegere parten fan it lânskip. Oerstreamingen spielden feangrûnen fuort, mar de sânlaach bleau lizzen. Yn tiden wêryn in protte oerstreamings foar kamen waarden dizze kreekrêgen goeie plakken foar bewenning. Dit ferklearret de somtiden krinkeljende rin fan guon lintdoarpen.

Yn parten fan [[Grinslân]] en [[Drinte]], yn de [[feankoloanje]]s, binnen de lintdoarpen in protte by fearten, dêr't [[turf (brânstof)|turf]] oanfierd waard, delset. [[Stedskanaal]] is hjir in foarbyld fan. Yn guon parten fan dit gebiet binne hiele lintdoarpen oanelkoar ferbûn rekke.

Yn Súdeast-Fryslân en Súdwest-Drinte lizze lintbebouwings dy't âlder binne as it slach doarpen dat hjirboppe beskreaun stiet. Dizze doarpen binne yn de [[Midsiuwen]] ûntstien doe't boeren fan de [[esdoarp]]en út, as [[Vledder (doarp)|Vledder]], [[Wapse]] en [[Ruinen]], nei de wietere beekdeltes lutsen om hjirop te buorkjen. Doarpen dy't hjirtroch ûntstienen binne doarpen as [[Nijensleek]], [[Wapserveen]] en [[Ruinerwold]].

[[Ofbyld:Stadskanaal (lintbebouwing).jpg|thumb|right|200px|Lintbebouwing yn [[Stedskanaal]]]]

== Lintdoarpen yn Fryslân ==
Yn Fryslân binne der in protte doarpen en gruttere plakken dy't as lintbebouwing boud binne:

* [[Jobbegea]]
* [[De Knipe]]
* [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
* [[Lippenhuzen]]
* [[Tsjalbert]]
* [[Lúnbert]]
* [[Hoarnstersweach]]

[[Kategory:Doarp]]
[[Kategory:Histoaryske geografy]]</text>
      <sha1>eiltecnn1ejx290h2p7qt06fpe8qvey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Allemastate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35997</id>
    <revision>
      <id>1232249</id>
      <parentid>1232214</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1232249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7619" sha1="l9zru2as9rk6ya8r1gvmahdsujyh82d" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Aldwâld Allema State.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'']]
[[Ofbyld:Aldwâld Allemastate breedút foar de restauraasje foto 1987.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'' foar de restauraasje yn 1987]]
[[Ofbyld:Aldwâld Allemastate fooar de restauraasje2 foto 1987.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'']]
[[Ofbyld:Aldwâld Allemastate foargevel foar de restauraasje.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'']]
'''Allemastate''' of '''Allema State''' is de âldst bekend Fryske sealstins yn de [[buorskip]] de [[Wygeast]] by [[Aldwâld]] yn de gemeente [[Kollumerlân]]. De [[stins]] kin ein [[15e iuw]] boud wêze, mar mooglik al earder. Allemastate is bewenne en net te besjen.
== Allema’s ==
De Allema’s kinne fergelike wurde mei de Phaesma's en de Bama's fan [[Kollum]] en de Idema's fan [[Westergeast (Kollumerlân)|Westergeast]], omdat se ek in famylje op de râne fan adel en eigenerfden wienen. Se wienen besibbe oan de famyljes Phaesma en Idema út Kollumerlân, Herbranda en Jeltinga út [[Bûtenpost]], Haersma fan [[Eastermar]] en Loma yn [[Doezum]]. Nijsgjirrich is dat hjoeddeisk de famylje, dy’t nea eksplisyt as aadlik of as haadlingefamylje oantsjutten waard, yn de 15e iuw yn in goed te ferdigenjen stienhûs wenne mei dikke muorren. Oant yn de 18e iuw fererve de stins yn de famylje Allema, en de yn froulike line dêrút fuortkommende Alma fan Idema's.

== Earste bewenners ==
Mooglik is de stins sette litten troch Redmer hear Allema (of syn soan), dy’t om [[1495]] hinne kastlein of steedhâlder fan [[Eastbroeksterlân]] wie (dat letter part wurde soe fan Kollumerlân) fanwege de stêd Grins as gefolch fan it ferbûn fan [[1467]], mar it is ek goed mooglik dat de stins doe al bestie en syn namme krige fan syn nije eigener. Louw Allema ferstoar yn [[1531]] op Allema state. Syn soan Eesck Allema hie lân yn Kollum, Westergeast en Aldwâlde en ruile lân mei Hessel Bootsma. Yn [[1551]] wie er rjochter yn Kollumerlân; syn dochter Rebs troude mei Bene Buwes fan Jeltinga. Hy liet Allema state blykber net oan syn dochter nei, want letter komt syn broer Sije foar as eigener fan &quot;Alma-state en zathe opte Wygeest&quot;. Sije soe om [[1567]] hinne ferstoarn wêze. Dan wenje Saes Allema en har man Offke Mellema, sekretaris fan Kollumerlân, op &quot;Oldwolde&quot;. It stiet lykwols net fêst oft it yndie op Allema state west hat.

== 17e iuw ==
Yn [[1596]] wennet Rinsck Allema, dochter fan Sije, mei har man op de Wygeast, dus frij wis op de state. Hja besiet nei’t skynt in diel fan de state, want it achterhûs fan &quot;Sije Allema-saete en state opte Wygeest&quot; foel yn [[1614]] by skieding ta oan har soan (út earste houlik) Sije Hayes, wylst it oare diel grif fan har broer Ede Allema wie.&lt;br&gt;Ede Allema wie substitút-[[grytman]] fan Kollumerlân, foar it Spaansk bewâld, en tsjerkefâd fan Aldwâld. Foar de skiednis fan Allemastate binne syn dochters Sjuw, Rebs en Thiet fan belang. Thiet boaske mei har (efter)neef Sije Allema. Se wennen yn 1600 en 1620 op Allema. Harren dochter Rebs Allema wie yn 1640 mei Ede en Ene (Ennius) Harmens Idema, soannen fan Sjuw Allema, eigeneresse fan de state. Yn 1655 kochten Ede en Ene it treddepart yn de state fan de bern fan Rebs. Nei alle gedachten hie Ede gjin bern of is letter troch syn broer útkocht. In soan fan Ene Idema en Elisabeth van Botnia, Hermanus Idema, wie doarpsrjochter en tsjerkefâd fan Aldwâlde. Hy bewenne Allemastate, dêr't er yn 1698, tegearre mei syn broer Edo Alma fan Idema, eigener fan wie.

== 18e iuw ==
Nei Hermanus Idema is Allema wierskynlik net mear troch de eigeners bewenne. Yn 1832 leinen om de pleats oan trije siden noch grêften. Yn it foarhûs binne resten fan de eardere stins bewarre. De noardgevel fan it foarhûs is 75 cm tsjûk en bestiet ýt bleekreade kleastermoppen. Op it plak fan it raam yn dizze muorre siet in meter boppe it hjoeddeiske meanfjild in doar. Oan beide kanten fan dizze doar sieten letter tichtmitsele ramen, wêrfan't de hoekstiennen noch te werkennen binne.

== Sealstins ==
Fanâlds wie Allema State dus in Midsiuwske sealstins, dêrnei iuwenlang in boerebedriuw en no is it in wenpleats. Hiel lang wie net mear bekend dat it foarhûs fan dizze pleats restanten wienen fan in sealstins en wienen der sels plannen om it ôf te brekken, wêrmei’t Fryslâns âldste foarhûs tsjin de flakte gien wêze soe.&lt;br&gt;De âlde stins is no de wenkeamer fan de pleats, dy’t op in hege sânrêch boppe it lânskip útstekt.

== De State ==
It hûs is ien fan de twa noch besteande sealhuzen yn Fryslân. De oare is [[Dekemastate (Jelsum)|Dekemastate]] yn [[Jelsum]]. In sealhûs is in robúste, langwerpige ienkeamerwenning. In pleats is it dus net. De skuorre is der pas inkele jierren letter efter komd. De hjoedddeiske bewenners hawwe fan de oarspronklike ienkeamerwenning wer echt ien keamer makke troch in tuskenmuorre fuort te heljen.Oer it hiem rinnend wiist de hjoeddeiske eigener Schelfhout op de foargevel fan syn sa koestere 'stienhûs'. De muorre fan kleastermoppen is hast in meter tsjûk en miskien wol sânhûndert jier âld. De fundearring is ûnderoan sels trije meter breed. Begryplik, want de stins hat oait twa kear sa heech en dus noch folle swierder west. De mopstiennen fan de boppeferdjipping binne nei alle gedachten opnij brûkt by de bou fan de molkenkelder en de skuorre. Yn de midden fan de foargevel sit in smel raam, mar oarspronklik wienen der allinnich in sjitslûf en twa krúsbôgefinsters. Dy binne tichtmitsele, mar de âlde kontoeren binne noch te sjen. De dimpte grêften hat Schelfhout weromkomme litten yn it lânskip. &quot;Allinnich net eksakt op itselde plak, want dan soe der oan iuwen oan húsôffal nei boppen komd wêze&quot;.

== Restauraasje ==
[[Ofbyld:Aldwâld Allema State 2.jpg|thumb|right|300px|''Allemastate'']]
It is oan boer Ruurd Lieuwes te tankjen dat Allema State der noch stiet. Hy kocht de pleats yn 1989 en frege oan in arsjitekt om de ferwaarloaze stins op te knappen, maar dy seach der gjin heil yn. Dy arsjitekt advisearre sloop. Mar Lieuwes lei him der net by del: Hy woe Allema State behâlde. Hy fûn lykwols út dat dizze state net op de Monumintelist stie. Doe is er dêr efteroan gien mei as gefolch dat der subsydzje ferliend waard foar restauraasje.Spesjalisearre arsjitekten waarden ynskeakele. Tuskenmuorren waarden sloopt, flierren, plafonds en ramen waarden ferfongen, mar de stins bleau yntakt. Inkele jierren lyn waard yn it lân, op in 100 meter fan de pleats, in flierke fan estrikken fûn, deselden dy’t ek yn de kelders fan Allema State lizze. De ferhalen geane dat der yn de tiid fan Skier en Fet in ûndergrûnske gong nei [[Feanwâlden]] rûn.

== Bewenners ==
* 1495 mooglik Redmer Allema
* oant 1531 Louw Allema
* oant 1558 Eesck Allema
* 1558 - 1567 Sije Allema
* 1596 Ede Allema en Rinsck Allema (broer en sus)
* 1600, 1620 Thiet Allema en Sye Allema (echtelju)
* 1640 Rebs Allema tegearre mei har neven Ede en Ene Harmens Idema
* 1655 Ede en Ene Harmens Idema
* 1698 Hermanus Idema en Edo Alma van Idema
* 1906 Auwert  en Baukje Hofman
* 1926 Hendrik Wiersma
* 1951 Harm van der Meer
* Meindert Wiersma (Meent Rûchje) &lt;sup&gt;&lt;small&gt;[boarne nedich]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; 	
* Bertus Faber
* 1989 Ruurd Lieuwes
* 2001 Andreas en Mirre Schelfhout 
* 2022 Fré de Vries en Feikje Meijer

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.stinseninfriesland.nl/ Webstee oer states en stinzen]
}}

{{commonsBalke|Allemawei 5, Oudwoude}}

[[Kategory:State]]
[[Kategory:Aldwâld]]
[[Kategory:Stins of state yn Kollumerlân]]
[[Kategory:Stins of state yn Noardeast-Fryslân]]
[[Kategory:Stins]]
[[Kategory:Bouwurk út de 15e iuw]]</text>
      <sha1>l9zru2as9rk6ya8r1gvmahdsujyh82d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rolstoel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42370</id>
    <revision>
      <id>1232286</id>
      <parentid>1202155</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T19:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1232286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21626" sha1="qdphxroem2b202gwap6me996kyah3nl" xml:space="preserve">{{Stavering}}
[[Ofbyld:Sopur Titanium - Sunrise Medical.jpg|200px|thumb|right|In rolstoel foar deistich gebrûk]]
[[Ofbyld:Rullstol-Etac-Cross.jpg|200px|thumb|right|In rolstoel foar ynsidinteel gebrûk]]
[[Ofbyld:Standard rollstuhl.jpg|200px|thumb|right|In rolstoel foar tydlik gebrûk]]
In '''rolstoel''' is in helpmiddel foar it ferfier fan minsken dy't min of net rinne kinne.

== Oer rolstuollen ==
In rolstoel is in [[stoel]] mei [[Tsjil (fuortbeweging)|tsjil]]len, en ôfhinklik fan it model:

* beweecht de persoan dy't yn de rolstoel sit himsels foarút mei de [[hân|hannen]];
* wurdt de persoan yn de rolstoel treaun troch in oar persoan;
* befettet de rolstoel in [[elektromotor]] dêr't de rolstoel mei oandreaun wurdt.

Der is in soad ferskaat yn rolstuollen. Hokker rolstoel oft geskikt is, hinget ôf fan allegear faktoaren. Foaral fan wat de persoan allegear kin en mei de rolstoel dwaan wol. Foar minsken dy't net rinne kinne, is in rolstoel faak de ienichste ferfanging fan de [[Foet (lichemsdiel)|fuotten]].

Yn de rin fan de jierren is der troch de tapassing fan moderne konstruksjes en lichte materialen lykas karbon en titanium, in breed assortimint foar eltse tapassing leverber. Ek de bestjoering fan elektrysk oandreaune rolstuollen kin op ferskate manieren.

Ek de [[rollator]], [[skootmobyl]] en [[hânfyts]] wurde faak diels as rolstoel beskôge, mar se binne dat beslist net. Foar in skootmobyl en in hânfyts jilde der hiele oare regels as foar rolstuollen.

== Triuwrolstoel ==
[[Ofbyld:Boston - airport wheelchair.JPG||200px|thumb|right|In Triuwrolstoel sa as yn gebrûk op in ynternasjonaal fleanfjild]]
In triuwrolstoel is in rolstoel dy't net troch de persoan dy't yn de rolstoel sit, sels op gong brocht wurde kin. Sa'n rolstoel is bedoeld om minsken mei slimme, faak mearfâldige beheiningen, te ferpleatsen. Ek wurde triuwrolstuollen faak brûkt yn sikehuzen en op fleanfjilden om minsken dy't net fier rinne kinne te ferfieren. De rolstoel wurdt op gong brocht troch te triuwen tsjin twa hânfetten dy't befêstige binne oan de efterkant fan de rolstoel. In triuwrolstoel is te werkennen oan fjouwer '''lytse''' tsjillen. Somtiden liket in triuwrolstoel op in hânbewege rolstoel, mar is it net. Men kin him werkenne oan in kantelferstelling en fier nei efteren pleatste tsjillen. Dy triuwrolstoullen wurde faak brûkt troch persoanen dy't net aktyf sels de rolstoel op gong bringe kinne. In triuwrolstoel is faak útrist mei yndividuele oanpassingen foar de persoan dy't yn de rolstoel sit.

== Hânbewege rolstoel ==
In hânbewege rolstoel is in rolstoel dy't troch de persoan dy't yn de rolstoel sit sels op gong brocht wurde kin. Dy rolstoel soarget derfoar dat immen himsels selsstannich ferpleatse kin. De rolstoel wurdt op gong brocht troch mei de hannen mei behelp fan hoepels dy't oan de tsjillen sitte te bewegen. Der binne ferskate types hânbewege rolstuollen.

=== Frame ===
It frame fan in moderne hânbewege rolstoel bestiet út ien stik of is opfouber en makke fan in metaallegearing of komposytmaterialen, lykas: [[titanium]], [[aluminium]], [[koalstof|karbon]] en [[kromolybdeen]]. In rolstoel mei in optearber frame wurd faak as maklik mei te nimmen sjoen mar oan in optearber frame sitte ek in soad losse ûnderdielen en nimt dêrtroch in soad romte yn, en is minder stabyl as in fêst frame dat bestiet út ien stik. In rolstoel mei in optearber frame is dêrom ek net sa geskikt foar yntinsyf gebrûk. De meast brûkte opfousysteem is dy mei in fertikale x ek wol X-brace neamd. foar dit optearsysteem waard yn [[1933]] patint oanfrege troch de Amerikaanske fabrikanten Everest and Jennings. Moderne optearbere rolstuollen ha tsjintwurdich ek wol in optearsysteem mei in horizontale x en der binne rolstuollen wêr't de rêchleuning foaroer klapt wurde kin en de fuottesteun efteroer. By fêstframe rolstuollen komme meardere soarten frames foar. De Boks frame, de heal boks frame, de minimaal frame en de trijetsjil T frame. Dat lêste frame soart wurdt foaral brûkt by rolstuollen foar tennis en wheelen mar en ek wol by berne rolstuollen. De minimal frame waard yn 1985 foar it earst tapast troch de [[Switserlân|Switserske]] atleet en rolstoelfabrikant [[Rainer Küschall]].

=== Jasbeskermers en earmleuningen ===
Jasbeskermers soargje der foar dat de klean skjin bliuwe en dat de klean net yn de tsjillen komme kinne. Jasbeskermers wurde faak makke fan [[keunststof]], karbon as aluminium.
Earmleunings soargje der lykas jasbeskermers ek foar dat de klean fan de persoan dy't yn de rolstoel sit skjin bliuwe en net yn de tsjillen komme kinne mar earmleunings soargje dêrnêst foar ekstra ûndersteuning fan de persoan yn de rolstoel en soargje der foar dat persoanen makliker stean gean kinne fan út de rolstoel. Earmleuningen wurde dan faak ek brûkt op rolstuollen foar ynsidinteel en tydlik gebrûk.

=== Fuotplaten en fuotsteunen ===
De fuotten fan in persoan yn in rolstoel steune op in fuotplaat as op fuotsteunen. In fuotplaat sit faak oan it frame fêst en wurdt meastentiid brûkt op in rolstoel mei in fêst frame. Mar je ha ek fuotplaten dy't opfouber binne dy't likje op fuotplaat dy't likje op dy't fêst oan it frame sitte. Fuotsteunen sitte faak los fan it frame en wurde oan it frame fêstset mei in pen yn gat ferbining. Dizze fuotsteunen ha in soad ynstelmooglikheden en kinne opklapt en fuortklapt wurde sadat de persoan dy't yn de rolstoel sit makliker opstean kin út de rolstoel wei. Fuotsteunnen wurde dan ek faak brûkt op rolstuollen foar ynsidinteel en tydlik gebrûk. Fuotplaten en fuotsteunen wurde meastentiids makke fan keunststof mar ek wol fan karbon.
By rolstuollen mei in fêste fuotplaat is de fuotplaat faak fuortdaliks ûnder de [[knibbel]]s as dêr efter montearre, dit soarget foar in aktive sithâlding.&lt;ref name=&quot;http://www.de-hullu.nl/bekijkpagina.php?id=22#rolstoel&quot;&gt;[http://www.de-hullu.nl/bekijkpagina.php?id=22#rolstoel Ynformaasje oer sitten en ynstellen fan stoelen]&lt;/ref&gt; Fuotsteunen binne faak troch de beweachberens fan de steunen foar de knibbels pleatst sadat se maklik fuortklapt wurde kinne en de ynstelberens behâlden wurdt, mar it behindert al in aktive sithâlding en dêrtroch moat de rêchleuning wat heger wêze as by de fêste fuotplaten.

=== Rêchleuning en sitkêssen ===
De rolstoel is meastentiids útrêste mei in stoffen rêchleuning mar ek keunstof en karbon rêchleunings beklaaid mei stof komme foar, in rêchleuning is foaral bedoeld om te soargjen foar foldwaande steun yn de ûnderrêch. Is in rêchleuning te heech dan belemmert dat de beweechberens fan de persoan dy't yn de rolstoel sit mar soarget der ek foar dat de bekken efteroer kantelt mei in bolle rêch en in soad wurgens ta gefolch. 
It sitkêssen moat der foar soargje dat de persoan yn de rolstoel foldwaande ûndersteund wurd, soarget foar komfort, en dat der gjin trochlisferwûnings ûntsteane.
'''Komfort''' hâld net allinne nofflik sitte yn mar ek dat it kêssen maklik yn gebrûk, en maklik skjin te meitsjen is. En trillingen fan it ''(bûten)'' riden opfangt.
It sitkessen moat ek soargje foar '''ûnderteuning''', dit om te foarkommen dat de persoan yn de rolstoel by eltse beweging dy't hy of sy makket bygelyks by it oppakken fan in pinne dy't op 'e grûn fallen is al út de rolstoel falt. Dêrom moat in sitkessen soargje foar foldwaande ûndersteuning nei foaren en nei siden ta, wêrtroch it bekken in fêst punt wurde yn it kêssen.
Om trochlisferwûnings te foarkommen moat it kêssen nêst boppesteande saken ek soarge foar yn goede drukferdieling om pieken yn de druk te foarkommen. Der binne in ferskaat oan fullingen foar sitkêssens, der binne kêssens dy't folt binne mei skûm, mei loft, as mei gel en der binne kêssens mei in kombinaasje fan dizze fullingen.

=== Tsjillen ===
Hast wol it meast opfallende ûnderdiel fan in rolstoel. De eftertsjillen binne faak fjouwerentweintich inch tsjillen mar der binne ek rolstuollen mei gruttere as lytsere eftertsjillen dat hinget in bytsje ôf fan de lingte fan de persoan dy't yn de rolstoel sit. De as fan de eftertsjillen sit meastentiids ûnder bekken fan de persoan dy't yn de rolstoel sit pleatst, by rolstuollen foar ynsidinteel gebrûk en tydlik gebrûk sitte se ek faak ûnder de rêchleuning pleatst. Der is in soad ferskaat yn eftertsjillen sa ha je tsjillen mei trije speaken fan karbon, tsjillen mei tolve, achtjin as fjouwerentweintich speaken fan karbon, trijespeak tsjillen mei beweechberre ûnderdielen der yn saneamde spinners en tsjillen mei speaken dy't yn elkoar om flechte binne de saneamde twisters mar ek tsjillen mei gewoane speaken wurde noch in soad brûkt. By tsjillen mei gewoane speaken wurde faak speakbeskermers brûkt, dit foar de feiligens fan de [[finger]]s fan de persoan dy't yn de rolstoel sit as fan in nijsgjirrich lyts berntsje dat de tsjillen fan tichby besjocht, foar de feiligens by it sporten en foar de sier. Dizze speakbeskermers wurde makke fan keunststof mar foar kwad rugby wurde de speakbeskermers makke fan aluminium. Om de tsjillen sitte bannen en dizze moatte foar de komfoar en in lichte rolwjerstân soargje rolstuollen wurde dêrom faak fersjoen fan hêgedrukbannen. bannen moatte goed op druk hâlden wurde om lichaamlike skea te foarkommen.
De foartsjillen binne faak fjouwer as fiif inch grut. Trochdat se lyts binne hawwe se in grutte rolwjerstân. rolstuollen foar ynsidinteel gebrûk ha faak gruttere foartsjillen. Ôfhinklike fan it frame hat in rolstoel twa as ien foartsjil.

=== Remmen ===
Der binne rûchwei twa soarten remmen de standaard fertikale remmen en de skjirre remmen dat binne horizontale remmen. In Rem bestiet út twa dielen de remhendel en it remstik. De remmen wurde fan slytfêst materiaal makke. En moatte sa op de rolstoel montearre wêze dat as de rolstoel op de rem stiet de eftertsjillen net nei efteren drukt wurde. Fierder kinne de remmen útfierd wurde mei yndividuele oanpassingen foar de persoan dy't yn de rolstoel sit.

=== Typen hânbewege rolstuollen ===
Der binne trije typen hânbewege rolstuollen, der binne rolstuollen foar deistich, foar ynsidinteel, en foar tydlik gebrûk, hjirûnder folget in útlis oer de ferskillen yn dizze typen.

==== Deistich gebrûk ====
Rolstuollen foar deistich gebrûk wurde yntinsyf brûkt fan it momint ôf fan bêd kommen oant it momint fan wer op bêd gean. Dy rolstuollen ha mei yndividuele oanpassings foar de persoan dy't yn de rolstoel sit. In rolstoel foar deistich gebrûk ha faak in fêst frame mar ek ynklapbere ferzjes komme foar. In rolstoel foar deistich gebrûk mei net mear as tsien kilogram weagje. Dy rolstuollen binne bedoeld foar persoanen dy't net rinne kinne, en wurde faak ek brûkt troch persoanen fan wa't it bynweefsel ûngewoan rekber is.

==== Ynsidinteel gebrûk ====
In rolstoel foar ynsidinteel gebrûk is bedoeld foar it gebrûk bûtenshûs om bygelyks [[boadskippen]] dwaan te kinnen, as nei in attraksjepark te gean. Dy rolstuollen binne foar persoanen dy't net fierder rinne kinne as hûndert meter. De rolstoel is almeast opfouber en hat faak yndividuele oanpassingen. In rolstoel foar ynsidinteel gebrûk waget ûngefear alve oant fyftsjin kilogram. Deistich yntinsyf gebrûk fan dizze rolstoel kin slimme lichaamlike skea ta gefolch ha.

==== Tydlik gebrûk ====
Rolstuollen foar tydlik gebrûk binne bedoeld foar minsken mei tydlike beheinings oan de fuotten sa as in brutsen [[skonk]]. Dy rolstoel is faak in standertútfiering en faak noch makke fan stiel. En is bedoeld foar ferfier fan [[bêd]] nei it [[húske]] en fan bêd nei it [[sikehûs]] ensafuorthinne. Dy rolstuollen ha gjin yndividuele oanpassingen en weagje sawat tusken de fyftjin en de tweintich kilogram. Dy rolstuollen meie net langer as inkele wiken efterinoar wurde brûkt om slimme lichaamlike skea te foarkommen.

== Elektryske rolstoel ==
[[Ofbyld:Electric-powered wheelchair Belize1.jpg|200px|thumb|right|In elektryske rolstoel foar binnen en bûtengebrûk.]]
In elektryske rolstoel wurdt op gong brocht mei behelp fan in [[elektromotor]]. De rolstoel kin bestjoerd wurde mei behelp fan in joystick, mar ek mei toetsen of sels mei it bewegen fan de holle. Op in joystick binne ek meardere fariaasjes mooglik. Der binne ferskeidene types elektryske rolstuollen.

=== Akkus ===
It wichtichste ûnderdiel fan in elektryske rolstoel is de [[akku]]. De akku moat net allinne de motor op gong bringe, mar moat alle funksjes fan in elektryske rolstoel fan [[stroom]] foarsjen. Der binne twa types akku, de wiete akku en de gelakku. De akku makket stroom troch in gemyske reaksje tusken [[lead (elemint)|lead]] en [[swavelsoer]]. De wiete akku is licht yn gewicht, mar freget in soad [[ûnderhâld]]. Se moatte regelmjittich byfolle wurde mei distillearre wetter. Ek mei dizze akku net mei yn [[fleantúch]] flein wurde.&lt;br&gt;
De gelakku is makliker yn ûnderhâld en trochdat der gjin wetter oan tafoege wurde hoecht, kinne se net lekke. Dêrom mei der mei sokke akku's wol flein wurde.&lt;ref name=&quot;http://wheelchairliftsramps.net/electric-wheelchair-batteries.html&quot;&gt;[http://wheelchairliftsramps.net/electric-wheelchair-batteries.html,Electric Wheelchair Batteries: Fuelling Mobility]&lt;/ref&gt;

=== Motor ===
[[Ofbyld:Knuffi Oi.jpg|200px|thumb|right|In hânbewege bêrnerolstoel ''(it anty-kiptsjiltsje is ynklapt op dizze ôfbylding en de triuwhânfetten ûntbrekke)'']]
De [[elektromotor]] fan de rolstoel wurdt yn beweging setten troch de akku fan de rolstoel. Wat foar motor der nedich is hinget ôf fan wêr't de rolstoel foar brûkt wurd. Wurd de rolstoel foaral binnenshûs brûkt, wurd der binnen en bûten brûkt, wurdt de rolstoel foar sport brûkt as wurdt de rolstoel brûkt foar rûch terein, In rolstoel dy't foar rûch terein brûkt wurdt hat mear fermogen nedich as in rolstoel dy't allinne mar bûten brûkt wurdt.&lt;ref name=&quot;http://www.thewheelchairsite.com/wheelchair-motors.aspx&quot;&gt;[http://www.thewheelchairsite.com/wheelchair-motors.aspx,Wheelchair Motors - What to look for]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;http://www.thewheelchairsite.com/how-wheelchair-motors-work.aspx&quot;&gt;[http://www.thewheelchairsite.com/how-wheelchair-motors-work.aspx,How Wheelchair Motors Work]&lt;/ref&gt;

=== Betsjinning ===
De betsjinning fan in elektryske rolstoel bart meastentiids mei in joystick en in betsjinningspaniel. Mei dy joystick kin net allinne it riden en de faasje fan de rolstoel regele wurde mar ek de betsjinning fan de heech/leech fersteling fan de rolstoel, de kantelferstelling fan de rechleuning, de fuottensteunen en de ferljochting fan de rolstoel. Ek kin der mei de betsjinning oare saken betsjinne wurde bygelyks it lûd fan in radio as it iepen en ticht dwaan fan in doar. As de persoan yn de rolstoel net yn steat is om in joystick te betsjinjen dan is der in mooglikheid om in rolstoel te betsjinjen mei de holle yn kombinaasje mei de fuotten. Dit is faak in oplossing foar minsken dy't slim spastysk binne. &lt;ref name=&quot;http://www.adremo.nl/aanpak/hoofdbalans.php&quot;&gt;[http://www.adremo.nl/aanpak/hoofdbalans.php, Sturen met de hoodfbediening]&lt;/ref&gt;

=== Oandriuwing ===
Ek by de elektryske rolstoel binne de tsjillen in wichtich ûnderdiel, ommers sûnder tsjillen kin in rolstoel net ride. De tsjillen fan de elektryske rolstoel soargje foar de oandriuwing.
Der binne trije farianten mooglik, foartsjil-oandriuwing, middenstjil-oantriuwing en eftertsjil-oandriuwing.

==== Foartsjiloandriuwing ====
De foartsjiloandriuwing hat as foardiel dat se hiel maklik draaie kinne en komt sûnder al te grutte problemen by obstakels bygelyks stoepen op.
In neidiel fan foarstjil oandreaune rolstuollen is dat se net altyd like snel binne.

==== Middentsjiloandriuwing ====
[[Ofbyld:Wheelchair Racing Parapan 2007.jpg|200px|thumb|right|In sportrolstoel foar de sport wheelen]]
De mei in middenstjil oandreaune rolstoel hat de oandriuwing op tsjillen dy't yn it midden steane fan de rolstoel en derom hat in middentsjil oandreaune rolstoel seis tsjillen. In grut foardiel fan de middenstiloandriuwing is dat de rolstoel maklik draaie kin yn lytse romten. In neidiel fan in rolstoel mei de oandriuwing yn it midden is dat se fêst kinne komme te sitten op obstakels. Derom wurd dy oandriuwing faak brûkt by rolstuollen dy't allinne binnen brûkt wurde.

==== Eftertsjiloandriuwing ====
De Eftertsjiloandriuwing is de meast bekinde oandriuwing, en hat as foardiel dat de rolstoel dat de rolstoel stabyl bliuwt by hegere snelhyden, mar de draaisirkel is wol frij grut by in eftertsjil oandriuwing en is dêrtroch net altyd like geskikt om binnen te brûken. &lt;ref name=&quot;http://wheelchair.ca/bases.php&quot;&gt;[http://wheelchair.ca/bases.php, Power Wheelchair Features and Components]&lt;/ref&gt;

=== Typen elektryske rolstuollen ===
Der binne trije typen rolstuollen, der binne rolstuollen foar binnen gebrûk en foar off-road/bûten gebrûk, hjirûnder folget in útlis oer de ferskillen yn dy typen.

==== Binnen gebrûk ====
[[Ofbyld:Streetlife Rollstuhl-Hockey.JPG|200px|thumb|right|In elektryske sportrolstoel foaral brûkt foar de sport hokky]]
Dit binne elektryske rolstuollen mei lytse tsjiltsjes en beheinde ôfmjittings. Se sjogge der faak út as in [[burostoel]] en ha in beheinde gong, maksimaal seis kilometer yn it oere.

==== Binnendoar en bûtendoargebrûk ====
Dit is de meast bekende elektryske rolstoel. Hy hat grutte tsjillen efter en lytse tsjillen foar. Dizze rolstoel hat in gong fan njoggen oant fjirtjin kilometer yn it oere en is oeral te brûken útsien net ferhurde diken.

==== Off-road/bûtendoar ====
Dit binne grutte stoer eagjende rolstuollen mei faak fjouwertsjiloandriuwing. Se binne geskikt foar gebrûk op net ferhurde diken bygelyks yn it bosk as yn de drek. Foar op it [[strân (kust)|strân]] binne se in bytsje minder geskikt, troch de sângefoelige parten yn de motor. Dy rolstuollen binne tige sterk.

== Bernerolstoel ==
[[Ofbyld:Douchestoel.JPG|200px|thumb|right|In dûsrolstoel]]
In bernerolstoel is in rolstoel spesjaal makke foar [[bern (jeugd)|bern]]. In bernerolstoel kin in triuw, hânbewege as elektryske rolstoel wêze. De triuwrolstoel hâlde we hjirre efterwêge om't dy technysk net oars is as de triuwrolstoel foar [[folwoeksen]]en. By in bernerolstoel moat foaral sjoen wurde nei de meigroeiberens fan de rolstoel, sadat in bern der net al binnen in jier der út groeit. Fierders heart in '''hânbewege''' rolstoel foar bern oant en mei fiif jier âld foarsjen te wêzen fan anty-kyptsjiltsjes efter de rolstoel ''(fergelykber mei de sidtsjillen op bernefytsen)'', triuwhânfetten en speakbeskermers, dy't der binne om de feiligens by gebrûk te fergrutsjen. ''De anty-kiptsjiltsjes binne net winsklik by persoanen boppe de fiif jier âld mei in rolstoel foar deistich of ynsidinteel gebrûk, om't de anty-kiptsjiltsjes nêst it fergrutsjen fan de feiligens, ek de selsstannigens slim beheine.'' By in '''elektryske''' bernerolstoel is it fan belang dat troch in heech/leech ferstelling it bern gewoan oan [[tafel]] [[sitte]] kin as selsstannich guod fan it [[oanrjocht]] pakke kin. Foar de feiligens mei in elektryske rolstoel foar bern mar mei in beheinde gong ride kinne. Ôfhinklik fan de [[leeftyd]] is dat tusken de seis en de tsien kilometer yn it oere.

== Sportrolstoel ==
[[Ofbyld:Big wheel wheelchair for on the beach.jpg|200px|thumb|right|In strânrolstoel]]
In sportrolstoel is in rolstoel dy't spesiaal makke is om mei te sporten. Eartiids waard de gewoane rolstoel brûkt mar yn de rin fan de jierren is foar eltse sport in eigen rolstoel ûntwikkele mei eigen easken.

=== Hânbewege sportrolstoel ===
In hânbewege sportrolstoel is in rolstoel bedoeld foar it beöefenjen fan sport en hat yn alle sporten syn eigen spesifike easken. In algemien foarkommen kenmerk fan sportrolstuollen is dat de tsjillen ekstreem skean steane.
Der binne spesjale rolstuollen foar:

* [[Rolstoelbasketbal]] en [[Rolstoelhokky]]
* [[Kwad Rugby]]
* [[Wheelen]]. In foarm fan [[atletyk]], fergelykber mei wat [[hurdrinnen]] is foar net-rolstoelgebrûkers.
* [[Rolstoeltennis]], en [[Rolstoelbadminton]].
* [[Rolstoeldûnsjen]]

=== Elektryske sportrolstoel ===
Dizze rolstuollen kinne tige fluch ride, fan trettjin en in heale kilometer yn it oere ôf, en binne tige manûfrearber. Dy rolstuollen ha ek in bumper oan de foarkant om de rolstoel en de persoan dy't der yn sit te beskermjen by it botsen. Yn ús lân wurde dy elektryske sportrolstuollen foaral brûkt foar [[rolstoelhokky]]

== Spesjale rolstuollen ==
Nêst boppesteande rolstuollen binne der ferskate spesjale rolstuollen:
* strânrolstoel - rolstoel mei ballonêftige tsjillen foar gebrûk op it [[Strân (kust)|strân]]
* dûsrolstoel - rolstoel geskikt foar ûnder de [[dûs]]
* húskerolstoel - rolstoel geskikt foar op it húske. ''Faak yn in kombinaasje fan dûs en húskerolstoel''.
* swimbadrolstoel - rolstoel geskikt foar gebrûk yn in waarme fochtige omjouwing as in [[swimbad]] en in [[sauna]].
* XL Rolstoel - rolstoel mei in ekstra grutte sitbreedte en het gewicht wat de rolstoel ha kin is sawat fjouwerhûndert kilo. De XL rolstoel wurdt faak brûkt foar persoanen mei [[obesitas]].

Under it begryp '[[rolstoelfyts]]' falle ferskeidene kombinaasjes fan [[fyts]] en rolstoel en heare dêrtroch net ûnder de rolstuollen mar ûnder de fytsen.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* [http://zoeken.oba.nl/?cmd=frec&amp;itemid=%7Clibrary%2Fvubissmart-oba%7C809111  (boek) Rolstoelkunde Kees van Breukelen]
{{Commonscat|Category:Wheelchairs|Rolstoel}}
}}

[[Kategory:Stoel]]
[[Kategory:Helpmiddel]]
[[Kategory:Ferfiermiddel]]
[[Kategory:Ferlamming]]
[[Kategory:Tagonklikheid]]
[[Kategory:Nijsgjirrige siden]]</text>
      <sha1>qdphxroem2b202gwap6me996kyah3nl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hânzestêd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43029</id>
    <revision>
      <id>1232250</id>
      <parentid>1232215</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>stavering hifke</comment>
      <origin>1232250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18318" sha1="0eg08am89ut0pyh3hmppmmizv0fy9e8" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Stralsund, Germany, Ortseingangsschild (2006-09-25).JPG|thumb|''Stralsund, in Hânzestêd'']]
'''Hânzestêden''' binne lid fan it [[Hânze]]bûn. Dit wie fan oarsprong in gearwurkingsorganisaasje fan [[Dútslân|Dútske]] stêden om de [[Eastsee]]. Letter waarden ek stêden út de [[Lege Lannen]] (it hjoeddeiske Nederlân en Belgje) lid. De grutte Hânzestêden, ''Gemeene of Principaalsteden'' neamd, sochten foar de hannel kontakt mei lytsere doarpen en stêden yn harren efterlân.
== List fan histoaryske Hanzestêden ==
Dit is in regionaal strukturearre list nei Dollinger fan stêden dêr't keaplju tusken de 14e en 16e iuw Hânzefoarrjocht ferliend waard (in diel mar koart). Ungefear 70 fan de ûngefear 200 hjir wjerjûne stêden bedreaunen aktyf hânzebelied. It meartal fan de Hânzestêden liet him (lykas yn de Hânzedagen) troch in gruttere stêd yn de buert fertsjintwurdigje.

=== Noardseekust ===
[[Ofbyld:RathausDomBuergerschaft-01.jpg|thumb|250px|Hânzestêd Bremen]]
* [[Bremen (stêd)|Bremen]], ien fan de lêste Hânzestêden [[1669]]
* [[Buxtehude (Dútslân)|Buxtehude]], hartochdom Bremen
* [[Grins (stêd)|Grins]], frije stêd
* [[Hamburch|Hamburch]], frije ryksstêd: It ferdrach tusken Hamburch en Lübeck yn [[1241]] jildt as bertejier fan de Hânze, ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Stade (stêd)|Stade]], [[Hartochdom Bremen]]

=== Eastseekust westlik fan de [[Oder]] ===
* [[Anklam]], [[hartochdom Pommeren]]
* [[Bad Segeberg]], [[Sleeswyk-Holstein]]
* [[Demmin (stêd)|Demmin]], hartochdom Pommeren
* [[Greifswald]], hartochdom Pommeren
* [[Kiel (Dútslân)|Kiel]], greefskip Holstein, letter [[hartochdom Holstein]]
* [[Lübeck]], frije Ryksstêd: It ferdrach tusken Hamburg en Lübeck yn [[1241]] jildt as bertejier fan de Hânze, ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Rostock]], foarstendom Rostock, letter [[hartochdom Meklenboarch]], ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Stettin]], hartochdom Pommeren
* [[Stralsund]], [[foarstendom Rugen]], letter hartochdom Pommeren
* [[Wysmar]], hartochdom Meklenboarch
* [[Wolgast]], hartochdom Pommeren

=== Efter-Pommeren ===
* [[Białogard|Belgard]], hartochdom Pommeren
* [[Drawsko Pomorskie|Dramburg]], hartochdom Pommeren
* [[Goleniów (stêd)|Gollnow]], hartochdom Pommeren
* [[Gryfice (stêd)|Greifenberg]], hartochdom Pommeren
* [[Kamień Pomorski|Kammin]], hartochdom Pommeren
* [[Kołobrzeg|Kolberg]], hartochdom Pommeren
* [[Koszalin|Köslin]], hartochdom Pommeren
* [[Sławno (stêd)|Schlawe]], hartochdom Pommeren
* [[Stargard (Pommern)|Stargard]], hartochdom Pommeren
* [[Słupsk|Stolp]], hartochdom Pommeren
* [[Trzebiatow|Treptow]], hartochdom Pommeren
* [[Wolin (stêd)|Wollin]], hartochdom Pommeren

=== [[Prusen]], [[Sileezje]] en [[Poalen]] ===
* Foarstêd: [[Gdansk|Danzig]], Ordenssteat, sûnt 1457 [[Stedsteat]], ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Braniewo|Braunsberg]], Ordenssteat, letter [[bisdom]] [[Ermland]]
* [[Breslau]], Stadstaat (formeel in bisdom [[Breslau]]), fanwegen de fete fan de kening fan [[Bohemen]]
* [[Elbląg (stêd)|Elbing]], ordenssteat, sûnt 1457 stêdsteat
* [[Kaliningrad|Königsberg]], Ordenssteat, letter hartochdom [[Prusen]]
* [[Chełmno nad Wisłą|Kulm]], Ordenssteat, letter [[Poalsk-Litouske Mienebest|Republyk Poalen-Litouwen]]
* [[Toruń|Thorn]], Ordenssteat, sûnt 1457 stêdsteat
* [[Krakau]], [[Keninkryk Poalen (1385-1569)|Keninkryk Poalen]]

=== [[Lyflân]]ske en [[Sweden|Sweedske]] stêden ===
* [[Tartu|Dorpat]] (tsjintwurdich Tartu), bisdom Dorpat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Viljandi|Fellin]] (tsjintwurdich Viljandi), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Kuldīga|Goldingen]] (tsjintwurdich Kuldīga), ordenssteat, letter hartochdom Kurland (Lehen der Republyk Poalen-Litouwen)
* [[Straupe|Grut Roop]] (tsjintwurdich Straupe), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Kokenhusen]] (tsjintwurdich Koknese), aartsbisdom Riga, letter foarstendom Liiflân (Republik Polen-Litauen), letter Keninkrik Sweden
* [[Lemsal]] (tsjintwurdich Limbaži), aartsbisdom Riga, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Pärnu|Pernau]] (tsjintwurdich Pärnu), Ordensstaat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Riga]], Ordensstaat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Tallinn|Reval]] (tsjintwurdich Tallinn), Estlân (keninkryk Denemark), letter Ordenssteat, letter keninkryk Sweden
* [[Stockholm]], keninkryk Sweden
* [[Visby]], Gotlân (oan keninkryk [[Sweden]], 1409-1645 keninkryk [[Denemark]])
* [[Cēsis (stêd)|Wenden]] (tsjintwurdich Cēsis), Ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Ventspils (stêd)|Windau]] (tsjintwurdich Ventspils), Ordenssteat, letter Hartochdom Koerlân (letter de Republyk Poalen-Litouwen)
* [[Valmiera|Wolmar]] (tsjintwurdich Valmiera), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden

=== Nederryngebiet ===
* [[Keulen]] (frije Ryksstêd), ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Dinant]], [[Bisdom Luik]]
* [[Dinslaken]], [[Hartochdom Kleef]]
* [[Duisburg]], hartochdom Kleef
* [[Düsseldorf]], foarstendom Berg
* [[Emmerik]], hartochdom Kleef
* [[Kalkar|Grieth]], hartochdom Kleef
* Utsûndering: [[Neuss]]krige yn 1475 fan [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Keizer Freark III]] de rjochten fan in (''selsstannige'') Hânzestêd&lt;!-- Foarstêd Keulen waard hjirfan útsûndere... --&gt;
* [[Nimwegen]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Feriene Provinsjes (Nederlân)]]
* [[Roermond (stêd)|Roermond]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Tiel]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Fenlo (stêd)|Fenlo]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Wesel (stêd)|Wesel]], foarstendom Kleef
* [[Sâltbommel]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Verenigde Provinciën]] (Nederlân)

=== Isel- en Suderseegebiet ===
* [[Arnhim]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Feriene Provinsjen (Nederlân)]]
* [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Dimter]], [[Oerisel]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Doesburch]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Elburch (plak)|Elburch]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Harderwyk]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Harns (stêd)|Harns]], [[Fryslân]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hasselt (Oerisel)|Hasselt]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hattem]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hylpen]], [[Fryslân]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Kampen]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Oldenzaal]], Oerisel - [[Twinte]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Ommen (stêd)|Ommen]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Starum]], Fryslân, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Sutfen (stêd)|Sutfen]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Swol]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)

=== Tusken de Ryn en Weser ([[Westfalen (streek)|Westfaalse]] stêden) ===
* Haadstêd fan it tredde kertier, foarstêd: [[Dortmund]], [[frije Ryksstêd]]
* Foarstêd: [[Múnster]], bisdom Münster
* Foarstêd: [[Osnabrück]], Bisdom Osnabrück; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* Foarstêd: [[Soest (Dútslân)|Soest]], hartochdom Westfalen, letter selsstannich gebiet ûnder Kleefske lânhearen
* [[Ahlen]], Bisdom Münster
* [[Allendorf (Sundern)]], greefskip Mark
* [[Altena (Westfalen)|Altena]], greefskip Mark
* [[Arnsberg]], [[Hartochdom Westfalen]] (oan [[Keur-Keulen]])
* [[Attendorn]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Balve]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Beckum (Dútslân)|Beckum]], bisdom Münster
* [[Belecke]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Bielefeld]], greefskip Ravensberg
* [[Billerbeck]], bisdom Münster
* [[Hattingen-Blankenstein|Blankenstein]], greefskip Mark
* [[Bocholt (Dútslân)|Bocholt]], bisdom Münster
* [[Bochum]], greefskip Mark
* [[Bodenfeld]],
* [[Bödefeld]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Borgentreich]],
* [[Borken (stêd)|Borken]], bisdom Münster
* [[Brakel (Dútslân)|Brakel]], bisdom Paderborn
* [[Breckerfeld]], greefskip Mark
* [[Brilon]], Hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Coesfeld (stad)|Coesfeld]], bisdom Münster
* [[Dorsten]], Vest Recklinghausen (oan Keur-Keulen)
* [[Drolshagen]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Dülmen]], bisdom Münster
* [[Essen (Noard-Rynlân-Westfalen)|Essen]], abdij Essen
* [[Eversberg]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Freienohl]], hartochdom Westfalen (Keur-Keulen)
* [[Fürstenau (Dútslân)|Fürstenau]],
* [[Geseke]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Grevenstein]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Hachen]],
* [[Hagen]], greefskip Mark
* [[Haltern am See|Haltern]], bisdom Münster
* [[Hamm (Noard-Rynlân-Westfalen)|Hamm]], greefskip Mark
* [[Haselünne]], bisdom Münster
* [[Hattingen]], greefskip Mark
* [[Herford (stad)|Herford]], abdij Herford
* [[Warstein|Hirschberg]] yn [[Sauerland]], Hartochdom Westfalen (oan Kurköln)
* [[Dortmund-Hörde|Hörde]], greefskip Mark
* [[Neheim-Hüsten|Hüsten]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Bad Iburg|Iburg]], bisdom Osnabrück
* [[Iserlohn]], greefskip Mark
* [[Kallenhardt]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Kamen]], greefskip Mark
* [[Korbach]], foarstendom Waldeck
* [[Langscheid (Sundern)]],
* [[Lemgo]], greefskip Lippe
* [[Lennep]], greefskip Berg
* [[Lippstadt]], freiherrschaft Lippe letter greefskip Lippe
* [[Lüdenscheid]], greefskip Mark
* [[Lünen]], greefskip Mark
* [[Medebach]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Melle (Dútslân)|Melle]], bisdom Osnabrück
* [[Menden (Sauerland)]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Meppen (Nedersaksen)|Meppen]], bisdom Münster
* [[Minden]], bisdom Minden
* [[Neuenrade]], greefskip Mark
* Neustadt,
* [[Nieheim]],
* [[Olpe (stêd)|Olpe]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Paderborn (stêd)|Paderborn]], bisdom Paderborn
* [[Peckelsheim]],
* [[Plettenberg]], greefskip Mark
* [[Quakenbrück]], abdij Osnabrück
* [[Ratingen]], foarstendom Berg
* [[Recklinghausen]], Vest Recklinghausen (oan Keur-Keulen)
* [[Rheine]], bisdom Münster
* [[Rinteln]], greefskip Schaumburg
* [[Rüthen]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Schmallenberg]], hartochdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
* [[Schüttorf]], [[greefskip Bentheim]]
* [[Schwerte]], [[greefskip Mark]]
* [[Solingen]], [[greefskip Berg]]
* [[Sundern (Sauerlân)]],
* [[Telgte]], bisdom Münster
* [[Unna (stad)|Unna]], greefskip Mark
* [[Vörden (Marienmünster)]]
* [[Vreden]], bisdom Münster
* [[Warburg]], bisdom Paderborn
* [[Warendorf (stêd)|Warendorf]], bisdom Münster
* [[Warstein]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Wattenscheid]], greefskip Mark
* [[Werl]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Werne]], bisdom Münster
* [[Schwerte-Westhofen|Westhofen]], greefskip Mark
* [[Wetter (Ruhr)]], greefskip Mark
* [[Wiedenbrück]], abdij Osnabrück
* [[Wipperfürth]], greefskip Berg

=== Brandenburg ===
* [[Berlyn]]-[[Cölln]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Brandenburg (Havel)|Brandenburg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Frankfurt (Oder)]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Havelberg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Kyritz]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Perleberg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Pritzwalk]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch

=== Midden Dútslân (tusken [[Oberweser]] en [[Saale]]) ===
* [[Duderstadt]], aartsbisdom Mainz
* [[Erfurt]], bisdom Erfurt
* [[Göttingen (stêd)|Göttingen]], foarstendom Göttingen
* [[Halle (Saale)|Halle]], aartsbisdom Maagdenburg
* [[Merseburg]], bisdom Merseburg, letter hartochdom Sachsen-Merseburg
* [[Mühlhausen/Thüringen|Mühlhausen]], frije Ryksstêd
* [[Naumburg (Saale)]], Bisdom Naumburg-Zeits, letter hartochdom Sachsen-Zeitz
* [[Nordhausen (stêd)|Nordhausen]], frije Ryksstêd
* [[Northeim (stêd)|Northeim]], foarstendom Braunschweig
* [[Osterode oan de Harz (stêd)|Osterode am Harz]], foarstendom Braunschweig
* [[Uslar]], foarstendom Braunschweig

=== Tusken de Weser en [[Elbe]] ([[Saksen (folk)|Saksyske]] stêden) ===
* Foarstêd: [[Breunswyk]], foarstendom Braunschweig; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* Foarstêd: [[Magdeburg (stêd)|Magdeburg]], aartsbisdom Maagdenburg
* [[Alfeld (Leine)|Alfeld]], bisdom Hildesheim
* [[Aschersleben]], aartsbisdom Magdeburg
* [[Bockenem]], bisdom Hildesheim
* [[Einbeck]], foarstendom Grubenhagen
* [[Gardelegen]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Goslar (stêd)|Goslar]], frije Ryksstêd
* [[Gronau (Leine)|Gronau]], bisdom Hildesheim
* [[Halberstadt (stêd)|Halberstadt]], bisdom Halberstadt, letter Keurfoarstendom Brandenburg
* [[Hameln]], foarstendom Calenberg
* [[Hannover (stêd)|Hannover]], foarstendom Calenberg
* [[Helmstedt (stêd)|Helmstedt]], foarstendom Braunschweig
* [[Hildesheim (stêd)|Hildesheim]], bisdom Hildesheim; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Luneburch (stêd)|Luneburch]], hartochdom Braunschweig-Lüneburg
* [[Osterburg (Altmark)|Osterburg]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Quedlinburg (stêd)|Quedlinburg]], Reichsstift Quedlinburg, letter Vorstendom Brandenburg
* [[Salzwedel]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Seehausen (Altmark)|Seehausen]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Stendal (stêd)|Stendal]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Tangermünde]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Uelzen (stêd)|Uelzen]], foarstendom Braunschweig-Lüneburg
* [[Werben (Elbe)|Werben]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg

=== Hânzekantoaren ===
[[Ofbyld:Hansehausantwerpen.jpg|thumb|''It [[Eastershûs]] yn Antwerpen.]]
In [[Hânzekantoar]] wie yn de [[Midsiuwen]] in fêstiging fan Hânzekeaplju yn it bûtenlân.

Der wienen yn totaal fjouwer Hânzekantoaren, it [[Hânzekantoar fan Brugge]] (letter ferpleatst nei Antwerpen om de fersâning fan de [[Swin (see-earm)|Swin]]), [[Bryggen|Tyskebrygge]] yn [[Bergen (Noarwegen)|Bergen]], [[Peterhof (Novgorod)|Peterhof]] yn [[Veliki Novgorod|Novgorod]] en [[Stalhof]] yn [[Londen]]. Tyskebrygge is it ienige Hânzekantoar dat bewarre bleaun is.

De [[Novgoroder Schra]] is de iennichste folslein bewarre samling bepalingen oer de ynterne regleminten fan de fjouwer Hânzekantoaren.

{{Panorama|Brygge Norway 2005-08-18.jpg|1000px|''Panorama fan de [[Bryggen|Tyskebrygge]], de &quot;Dútske kade&quot;, yn [[Bergen (Noarwegen)|Bergen]].}}

== Wichtige dependances en hannelsposten fan de Hânze ==
* [[Aberdeen]], keninkryk [[Skotlân]]
* [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], [[hartochdom Brabân]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]].
* [[Bordeaux (stêd)|Bordeaux]], keninkryk [[Frankryk]]
* [[Berwick-upon-Tweed (plak)|Berwick-upon-Tweed]], keninkryk [[Skotlân]], letter keninkryk [[Ingelân]]
* [[Boston]], Lincolnshire, keninkryk [[Ingelân]]
* [[Bourgneuf (Charente-Maritime)|Bourgneuf]], Poitou, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Bristol (stêd)|Bristol]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Oslo|Christiana]], Noarwegen, keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Damme (Belgje)|Damme]], greefskip [[Flaanderen]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]]
* [[Duinkerke]], greefskip [[Flaanderen]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]], no [[Frankryk]]
* [[Edinburgh]], keninkryk [[Skotlân]]
* [[Elbogen]] ([[Malmö]]), Schonen, earst ûnderdiel fan it keninkryk [[Denemark-Noarwegen]], nei 1658 [[Sweden]]
* [[Great Yarmouth (plak)|Great Yarmouth]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Hafnarfjördhur]], [[Yslân]], keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Helsingborg (stêd)|Helsingborg]], Schonen, earst ûnderdiel fan it keninkryk [[Denemark-Noarwegen]], nei 1658 [[Sweden]]
* [[Kingston upon Hull|Hull]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Ipswich (Ingelân)|Ipswich]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Kalmar]], keninkryk [[Sweden]]
* [[Kaunas]], [[Gruthartochdom Litouwen]], letter [[Poalen-Litouwen]]
* [[King's Lynn]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Kopenhagen]], keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[La Rochelle (Charente-Maritime)|La Rochelle]], Poitou, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Lissabon]], keninkryk [[Portegal]]
* [[Lödöse]] ([[Goateboarch]]), keninkryk [[Sweden]]
* [[Nantes]], Loiredal, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Narwa]] (Narva), Estlân (keninkryk Denemark), letter Ordenssteat, letter keninkryk Sweden
* [[Newcastle-upon-Tyne]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Norwich]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Nyköping]], keninkryk [[Sweden]]
* [[Pleskau]] (Pskov), earst ûnôfhinklik prinsdom Pskov, nei 1510 ûnderdiel fan it [[Grutfoarstendom Moskou]]
* [[Polozsk]], Earst ûnderdiel fan it [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei ûnderdiel fan [[Poalen-Litouwen]], no [[Wyt-Ruslân]]
* [[Ribe (stêd)|Ripen]] (Ribe), Keninkryk [[Denemarken-Noorwegen]]
* [[Smolensk]], earst ûnderdiel fan it [[Gruthartochdom Litouwen]], sûnt 1514 ûnderdiel fan it [[Grutfoarstendom Moskou]], sûnt 1611 [[Poalen-Litouwen]], no [[Ruslân]]
* [[Tønsberg]], Noarwegen, keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Turku]], Keninkryk [[Sweden]], no [[Finlân]]
* [[Feneetsje (stêd)|Feneetsje]], [[Republyk Feneetsje]], no [[Itaalje]]
* [[Vilnjûs|Wilna]], [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei [[Poalen-Litouwen]]
* [[Vitebsk]], [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei [[Poalen-Litouwen]], no [[Wyt-Ruslân]]
* [[York (Ingelân)|York]], keninkryk [[Ingelân]]

== Sjoch ek ==
*[[Hânzedagen]]
*[[Hânzeflaggen]]

== Keppeling om utens ==
* [https://www.hanzesteden.info/ Hânzestêden oan de Isel]
* [https://www.hanse.org/ De Hanze yn de tsjintwurdige tiid]

[[Kategory:Hânze| ]]</text>
      <sha1>0eg08am89ut0pyh3hmppmmizv0fy9e8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232281</id>
      <parentid>1232250</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bewurkings fan &quot;[[Wiki:Contributions/Drewes|Drewes]]&quot; ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan &quot;Hurkonides&quot;.</comment>
      <origin>1232215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18326" sha1="gfqbywx78wv919t7p1nqnjxh2ypakfz" xml:space="preserve">{{Stavering}}
[[Ofbyld:Stralsund, Germany, Ortseingangsschild (2006-09-25).JPG|thumb|''Stralsund, in Hânzestêd'']]
'''Hânzestêden''' binne lid fan it [[Hânze]]bûn. Dit wie fan oarsprong in gearwurkingsorganisaasje fan [[Dútslân|Dútske]] stêden om de [[Eastsee]]. Letter waarden ek stêden út de [[Lege Lannen]] (it hjoeddeiske Nederlân en Belgje) lid. De grutte Hânzestêden, ''Gemeene of Principaalsteden'' neamd, sochten foar de hannel kontakt mei lytsere doarpen en stêden yn harren efterlân.
== List fan histoaryske Hanzestêden ==
Dit is in regionaal strukturearre list nei Dollinger fan stêden dêr't keaplju tusken de 14e en 16e iuw Hânzefoarrjocht ferliend waard (in diel mar koart). Ungefear 70 fan de ûngefear 200 hjir wjerjûne stêden bedreaunen akrtyf hanzebelied. It meartal fan de Hânzestêden liet him (lykas yn de Hânzedagen) troch in gruttere stêd yn de buert fertsjintwurdigje.

=== Noardseekust ===
[[Ofbyld:RathausDomBuergerschaft-01.jpg|thumb|250px|Hânzestêd Bremen]]
* [[Bremen (stêd)|Bremen]], ien fan de lêste Hânzestêden [[1669]]
* [[Buxtehude (Dútslân)|Buxtehude]], hartochdom Bremen
* [[Grins (stêd)|Grins]], frije stêd
* [[Hamburch|Hamburch]], frije ryksstêd: It ferdrach tusken Hamburch en Lübeck yn [[1241]] jildt as bertejier fan de Hânze, ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Stade (stêd)|Stade]], [[Hartochdom Bremen]]

=== Eastseekust westlik fan de [[Oder]] ===
* [[Anklam]], [[hartochdom Pommeren]]
* [[Bad Segeberg]], [[Sleeswyk-Holstein]]
* [[Demmin (stêd)|Demmin]], hartochdom Pommeren
* [[Greifswald]], hartochdom Pommeren
* [[Kiel (Dútslân)|Kiel]], greefskip Holstein, letter [[hartochdom Holstein]]
* [[Lübeck]], frije Ryksstêd: It ferdrach tusken Hamburg en Lübeck yn [[1241]] jildt as bertejier fan de Hânze, ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Rostock]], foarstendom Rostock, letter [[hartochdom Meklenboarch]], ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Stettin]], hartochdom Pommeren
* [[Stralsund]], [[foarstendom Rugen]], letter hartochdom Pommeren
* [[Wysmar]], hartochdom Meklenboarch
* [[Wolgast]], hartochdom Pommeren

=== Efter-Pommeren ===
* [[Białogard|Belgard]], hartochdom Pommeren
* [[Drawsko Pomorskie|Dramburg]], hartochdom Pommeren
* [[Goleniów (stêd)|Gollnow]], hartochdom Pommeren
* [[Gryfice (stêd)|Greifenberg]], hartochdom Pommeren
* [[Kamień Pomorski|Kammin]], hartochdom Pommeren
* [[Kołobrzeg|Kolberg]], hartochdom Pommeren
* [[Koszalin|Köslin]], hartochdom Pommeren
* [[Sławno (stêd)|Schlawe]], hartochdom Pommeren
* [[Stargard (Pommern)|Stargard]], hartochdom Pommeren
* [[Słupsk|Stolp]], hartochdom Pommeren
* [[Trzebiatow|Treptow]], hartochdom Pommeren
* [[Wolin (stêd)|Wollin]], hartochdom Pommeren

=== [[Prusen]], [[Sileezje]] en [[Poalen]] ===
* Foarstêd: [[Gdansk|Danzig]], Ordenssteat, sûnt 1457 [[Stedsteat]], ien fan de laêste Hânzestêden 1669
* [[Braniewo|Braunsberg]], Ordenssteat, letter [[bisdom]] [[Ermland]]
* [[Breslau]], Stadstaat (formeel in bisdom [[Breslau]]), wegens de fete fan de kening fan [[Bohemen]]
* [[Elbląg (stêd)|Elbing]], ordenssteat, sûnt 1457 stêdsteat
* [[Kaliningrad|Königsberg]], Ordenssteat, letter hartochdom [[Prusen]]
* [[Chełmno nad Wisłą|Kulm]], Ordenssteat, letter [[Poalsk-Litouske Mienebest|Republyk Poalen-Litouwen]]
* [[Toruń|Thorn]], Ordenssteat, sûnt 1457 stêdsteat
* [[Krakau]], [[Keninkryk Poalen (1385-1569)|Keninkryk Poalen]]

=== [[Lyflân]]ske en [[Sweden|Sweedske]] stêden ===
* [[Tartu|Dorpat]] (tsjintwurdich Tartu), bisdom Dorpat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Viljandi|Fellin]] (tsjintwurdich Viljandi), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Kuldīga|Goldingen]] (tsjintwurdich Kuldīga), ordenssteat, letter hartochdom Kurland (Lehen der Republyk Poalen-Litouwen)
* [[Straupe|Grut Roop]] (tsjintwurdich Straupe), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Kokenhusen]] (tsjintwurdich Koknese), aartsbisdom Riga, letter foarstendom Liiflân (Republik Polen-Litauen), letter Koninkrijk Zweden
* [[Lemsal]] (tsjintwurdich Limbaži), aartsbisdom Riga, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Pärnu|Pernau]] (tsjintwurdich Pärnu), Ordensstaat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Riga]], Ordensstaat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Tallinn|Reval]] (tsjintwurdich Tallinn), Estlân (keninkryk Denemark), letter Ordenssteat, letter keninkryk Sweden
* [[Stockholm]], keninkryk Sweden
* [[Visby]], Gotlân (oan keninkryk [[Sweden]], 1409-1645 keninkryk [[Denemark]])
* [[Cēsis (stêd)|Wenden]] (tsjintwurdich Cēsis), Ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Ventspils (stêd)|Windau]] (tsjintwurdich Ventspils), Ordenssteat, letter Hartochdom Koerlân (letter de Republyk Poalen-Litouwen)
* [[Valmiera|Wolmar]] (tsjintwurdich Valmiera), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden

=== Nederryngebiet ===
* [[Keulen]] (frije Ryksstêd), ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Dinant]], [[Bisdom Luik]]
* [[Dinslaken]], [[Hartochdom Kleef]]
* [[Duisburg]], hartochdom Kleef
* [[Düsseldorf]], foarstendom Berg
* [[Emmerik]], hartochdom Kleef
* [[Kalkar|Grieth]], hartochdom Kleef
* Utsûndering: [[Neuss]]krige yn 1475 fan [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Keizer Freark III]] de rjochten fan in (''selsstannige'') Hânzestêd&lt;!-- Foarstêd Keulen waard hjirfan útsûndere... --&gt;
* [[Nimwegen]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Feriene Provinsjes (Nederlân)]]
* [[Roermond (stêd)|Roermond]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Tiel]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Fenlo (stêd)|Fenlo]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Wesel (stêd)|Wesel]], foarstendom Kleef
* [[Sâltbommel]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Verenigde Provinciën]] (Nederlân)

=== Isel- en Suderseegebiet ===
* [[Arnhim]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Feriene Provinsjen (Nederlân)]]
* [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Dimter]], [[Oerisel]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Doesburch]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Elburch (plak)|Elburch]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Harderwyk]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Harns (stêd)|Harns]], [[Fryslân]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hasselt (Oerisel)|Hasselt]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hattem]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hylpen]], [[Fryslân]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Kampen]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Oldenzaal]], Oerisel - [[Twinte]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Ommen (stêd)|Ommen]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Starum]], Fryslân, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Sutfen (stêd)|Sutfen]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Swol]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)

=== Tusken de Ryn en Weser ([[Westfalen (streek)|Westfaalse]] stêden) ===
* Haadstêd fan it tredde kertier, foarstêd: [[Dortmund]], [[frije Ryksstêd]]
* Foarstêd: [[Múnster]], bisdom Münster
* Foarstêd: [[Osnabrück]], Bisdom Osnabrück; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* Foarstêd: [[Soest (Dútslân)|Soest]], hartochdom Westfalen, letter selsstannich gebiet ûnder Kleefske landhearen
* [[Ahlen]], Bisdom Münster
* [[Allendorf (Sundern)]], greefskip Mark
* [[Altena (Westfalen)|Altena]], greefskip Mark
* [[Arnsberg]], [[Hartochdom Westfalen]] (oan [[Keur-Keulen]])
* [[Attendorn]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Balve]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Beckum (Dútslân)|Beckum]], bisdom Münster
* [[Belecke]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Bielefeld]], greefskip Ravensberg
* [[Billerbeck]], bisdom Münster
* [[Hattingen-Blankenstein|Blankenstein]], greefskip Mark
* [[Bocholt (Dútslân)|Bocholt]], bisdom Münster
* [[Bochum]], greefskip Mark
* [[Bodenfeld]],
* [[Bödefeld]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Borgentreich]],
* [[Borken (stêd)|Borken]], bisdom Münster
* [[Brakel (Dútslân)|Brakel]], bisdom Paderborn
* [[Breckerfeld]], greefskip Mark
* [[Brilon]], Hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Coesfeld (stad)|Coesfeld]], bisdom Münster
* [[Dorsten]], Vest Recklinghausen (oan Keur-Keulen)
* [[Drolshagen]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Dülmen]], bisdom Münster
* [[Essen (Noard-Rynlân-Westfalen)|Essen]], abdij Essen
* [[Eversberg]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Freienohl]], hartochdom Westfalen (Keur-Keulen)
* [[Fürstenau (Dútslân)|Fürstenau]],
* [[Geseke]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Grevenstein]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Hachen]],
* [[Hagen]], greefskip Mark
* [[Haltern am See|Haltern]], bisdom Münster
* [[Hamm (Noard-Rynlân-Westfalen)|Hamm]], greefskip Mark
* [[Haselünne]], bisdom Münster
* [[Hattingen]], greefskip Mark
* [[Herford (stad)|Herford]], abdij Herford
* [[Warstein|Hirschberg]] yn [[Sauerland]], Hartochdom Westfalen (oan Kurköln)
* [[Dortmund-Hörde|Hörde]], greefskip Mark
* [[Neheim-Hüsten|Hüsten]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Bad Iburg|Iburg]], bisdom Osnabrück
* [[Iserlohn]], greefskip Mark
* [[Kallenhardt]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Kamen]], greefskip Mark
* [[Korbach]], foarstendom Waldeck
* [[Langscheid (Sundern)]],
* [[Lemgo]], greefskip Lippe
* [[Lennep]], greefskip Berg
* [[Lippstadt]], freiherrschaft Lippe letter Greefskip Lippe
* [[Lüdenscheid]], greefskip Mark
* [[Lünen]], greefskip Mark
* [[Medebach]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Melle (Dútslân)|Melle]], bisdom Osnabrück
* [[Menden (Sauerland)]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Meppen (Nedersaksen)|Meppen]], bisdom Münster
* [[Minden]], bisdom Minden
* [[Neuenrade]], greefskip Mark
* Neustadt,
* [[Nieheim]],
* [[Olpe (stad)|Olpe]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Paderborn (stad)|Paderborn]], bisdom Paderborn
* [[Peckelsheim]],
* [[Plettenberg]], greefskip Mark
* [[Quakenbrück]], abdij Osnabrück
* [[Ratingen]], foarstendom Berg
* [[Recklinghausen]], Vest Recklinghausen (oan Keur-Keulen)
* [[Rheine]], bisdom Münster
* [[Rinteln]], greefskip Schaumburg
* [[Rüthen]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Schmallenberg]], hartochdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
* [[Schüttorf]], [[greefskip Bentheim]]
* [[Schwerte]], [[greefskip Mark]]
* [[Solingen]], [[greefskip Berg]]
* [[Sundern (Sauerlân)]],
* [[Telgte]], bisdom Münster
* [[Unna (stad)|Unna]], greefskip Mark
* [[Vörden (Marienmünster)]]
* [[Vreden]], bisdom Münster
* [[Warburg]], bisdom Paderborn
* [[Warendorf (stêd)|Warendorf]], bisdom Münster
* [[Warstein]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Wattenscheid]], greefskip Mark
* [[Werl]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Werne]], bisdom Münster
* [[Schwerte-Westhofen|Westhofen]], greefskip Mark
* [[Wetter (Ruhr)]], greefskip Mark
* [[Wiedenbrück]], abdij Osnabrück
* [[Wipperfürth]], greefskip Berg

=== Brandenburg ===
* [[Berlyn]]-[[Cölln]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Brandenburg (Havel)|Brandenburg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Frankfurt (Oder)]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Havelberg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Kyritz]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Perleberg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Pritzwalk]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch

=== Midden Dútslân (tusken [[Oberweser]] en [[Saale]]) ===
* [[Duderstadt]], aartsbisdom Mainz
* [[Erfurt]], bisdom Erfurt
* [[Göttingen (stêd)|Göttingen]], foarstendom Göttingen
* [[Halle (Saale)|Halle]], aartsbisdom Maagdenburg
* [[Merseburg]], bisdom Merseburg, letter hartochdom Sachsen-Merseburg
* [[Mühlhausen/Thüringen|Mühlhausen]], frije Ryksstêd
* [[Naumburg (Saale)]], Bisdom Naumburg-Zeits, letter hartochdom Sachsen-Zeitz
* [[Nordhausen (stêd)|Nordhausen]], frije Ryksstêd
* [[Northeim (stêd)|Northeim]], foarstendom Braunschweig
* [[Osterode oan de Harz (stêd)|Osterode am Harz]], foarstendom Braunschweig
* [[Uslar]], foarstendom Braunschweig

=== Tusken de Weser en [[Elbe]] ([[Saksen (folk)|Saksyske]] stêden) ===
* Foarstêd: [[Breunswyk]], foarstendom Braunschweig; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* Foarstêd: [[Magdeburg (stêd)|Magdeburg]], aartsbisdom Maagdenburg
* [[Alfeld (Leine)|Alfeld]], bisdom Hildesheim
* [[Aschersleben]], aartsbisdom Magdeburg
* [[Bockenem]], bisdom Hildesheim
* [[Einbeck]], foarstendom Grubenhagen
* [[Gardelegen]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Goslar (stêd)|Goslar]], frije Rijksstad
* [[Gronau (Leine)|Gronau]], bisdom Hildesheim
* [[Halberstadt (stêd)|Halberstadt]], bisdom Halberstadt, letter Keurfoarstendom Brandenburg
* [[Hameln]], foarstendom Calenberg
* [[Hannover (stêd)|Hannover]], foarstendom Calenberg
* [[Helmstedt (stêd)|Helmstedt]], foarstendom Braunschweig
* [[Hildesheim (stêd)|Hildesheim]], bisdom Hildesheim; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Luneburch (stêd)|Luneburch]], hartochdom Braunschweig-Lüneburg
* [[Osterburg (Altmark)|Osterburg]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Quedlinburg (stêd)|Quedlinburg]], Reichsstift Quedlinburg, letter Vorstendom Brandenburg
* [[Salzwedel]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Seehausen (Altmark)|Seehausen]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Stendal (stêd)|Stendal]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Tangermünde]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Uelzen (stêd)|Uelzen]], foarstendom Braunschweig-Lüneburg
* [[Werben (Elbe)|Werben]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg

=== Hânzekantoaren ===
[[Ofbyld:Hansehausantwerpen.jpg|thumb|''It [[Eastershûs]] yn Antwerpen.]]
In [[Hânzekantoar]] wie yn de [[Midsiuwen]] in fêstiging fan Hânzekeaplju yn it bûtenlân.

Der wienen yn totaal fjouwer Hânzekantoaren, it [[Hânzekantoar fan Brugge]] (letter ferpleatst nei Antwerpen om de fersâning fan de [[Swin (seeearm)|Swin]]), [[Bryggen|Tyskebrygge]] yn [[Bergen (Noarwegen)|Bergen]], [[Peterhof (Novgorod)|Peterhof]] yn [[Veliki Novgorod|Novgorod]] en [[Stalhof]] yn [[Londen]]. Tyskebrygge is it ienige Hânzekantoar dat bewarre bleaun is.

De [[Novgoroder Schra]] is de ienige folslein bewarre samling bepalingen oer de ynterne regleminten fan de fjouwer Hânzekantoaren.

{{Panorama|Brygge Norway 2005-08-18.jpg|1000px|''Panorama fan de [[Bryggen|Tyskebrygge]], de &quot;Dútske kade&quot;, yn [[Bergen (Noarwegen)|Bergen]].}}

== Wichtige dependances en hannelsposten fan de Hânze ==
* [[Aberdeen]], keninkryk [[Skotlân]]
* [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], [[hartochdom Brabân]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]].
* [[Bordeaux (stêd)|Bordeaux]], keninkryk [[Frankryk]]
* [[Berwick-upon-Tweed (plak)|Berwick-upon-Tweed]], keninkryk [[Skotlân]], letter keninkryk [[Ingelân]]
* [[Boston]], Lincolnshire, keninkryk [[Ingelân]]
* [[Bourgneuf (Charente-Maritime)|Bourgneuf]], Poitou, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Bristol (stêd)|Bristol]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Oslo|Christiana]], Noarwegen, keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Damme (Belgje)|Damme]], greefskip [[Flaanderen]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]]
* [[Duinkerke]], greefskip [[Flaanderen]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]], no [[Frankryk]]
* [[Edinburgh]], keninkryk [[Skotlân]]
* [[Elbogen]] ([[Malmö]]), Schonen, earst ûnderdiel fan it keninkryk [[Denemark-Noarwegen]], nei 1658 [[Sweden]]
* [[Great Yarmouth (plak)|Great Yarmouth]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Hafnarfjördhur]], [[Yslân]], keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Helsingborg (stêd)|Helsingborg]], Schonen, earst ûnderdiel fan it keninkryk [[Denemark-Noarwegen]], nei 1658 [[Sweden]]
* [[Kingston upon Hull|Hull]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Ipswich (Ingelân)|Ipswich]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Kalmar]], keninkryk [[Sweden]]
* [[Kaunas]], [[Gruthartochdom Litouwen]], letter [[Poalen-Litouwen]]
* [[King's Lynn]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Kopenhagen]], keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[La Rochelle (Charente-Maritime)|La Rochelle]], Poitou, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Lissabon]], keninkryk [[Portegal]]
* [[Lödöse]] ([[Goateboarch]]), keninkryk [[Sweden]]
* [[Nantes]], Loiredal, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Narwa]] (Narva), Estlân (keninkryk Denemark), letter Ordenssteat, letter keninkryk Sweden
* [[Newcastle-upon-Tyne]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Norwich]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Nyköping]], keninkryk [[Sweden]]
* [[Pleskau]] (Pskov), earst ûnôfhinklik prinsdom Pskov, nei 1510 ûnderdiel fan it [[Grutfoarstendom Moskou]]
* [[Polozsk]], Earst ûnderdiel fan it [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei ûnderdiel fan [[Poalen-Litouwen]], no [[Wyt-Ruslân]]
* [[Ribe (stêd)|Ripen]] (Ribe), Koninkrijk [[Denemarken-Noorwegen]]
* [[Smolensk]], earst ûnderdiel fan it [[Gruthartochdom Litouwen]], sûnt 1514 ûnderdiel fan it [[Grutfoarstendom Moskou]], sûnt 1611 [[Poalen-Litouwen]], no [[Ruslân]]
* [[Tønsberg]], Noarwegen, keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Turku]], Keninkryk [[Sweden]], no [[Finlân]]
* [[Feneetsje (stêd)|Feneetsje]], [[Republyk Feneetsje]], no [[Itaalje]]
* [[Vilnjûs|Wilna]], [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei [[Poalen-Litouwen]]
* [[Vitebsk]], [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei [[Poalen-Litouwen]], no [[Wyt-Ruslân]]
* [[York (Ingelân)|York]], keninkryk [[Ingelân]]

== Sjoch ek ==
*[[Hânzedagen]]
*[[Hânzeflaggen]]

== Keppeling om utens ==
* [https://www.hanzesteden.info/ Hânzestêden oan de Isel]
* [https://www.hanse.org/ De Hanze yn de tsjintwurdige tiid]

[[Kategory:Hânze| ]]</text>
      <sha1>gfqbywx78wv919t7p1nqnjxh2ypakfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232283</id>
      <parentid>1232281</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T18:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wichtige dependances en hannelsposten fan de Hânze */ st.</comment>
      <origin>1232283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18327" sha1="bq4sukus2y8h4vmb9zitgzzl6ai04v5" xml:space="preserve">{{Stavering}}
[[Ofbyld:Stralsund, Germany, Ortseingangsschild (2006-09-25).JPG|thumb|''Stralsund, in Hânzestêd'']]
'''Hânzestêden''' binne lid fan it [[Hânze]]bûn. Dit wie fan oarsprong in gearwurkingsorganisaasje fan [[Dútslân|Dútske]] stêden om de [[Eastsee]]. Letter waarden ek stêden út de [[Lege Lannen]] (it hjoeddeiske Nederlân en Belgje) lid. De grutte Hânzestêden, ''Gemeene of Principaalsteden'' neamd, sochten foar de hannel kontakt mei lytsere doarpen en stêden yn harren efterlân.
== List fan histoaryske Hanzestêden ==
Dit is in regionaal strukturearre list nei Dollinger fan stêden dêr't keaplju tusken de 14e en 16e iuw Hânzefoarrjocht ferliend waard (in diel mar koart). Ungefear 70 fan de ûngefear 200 hjir wjerjûne stêden bedreaunen akrtyf hanzebelied. It meartal fan de Hânzestêden liet him (lykas yn de Hânzedagen) troch in gruttere stêd yn de buert fertsjintwurdigje.

=== Noardseekust ===
[[Ofbyld:RathausDomBuergerschaft-01.jpg|thumb|250px|Hânzestêd Bremen]]
* [[Bremen (stêd)|Bremen]], ien fan de lêste Hânzestêden [[1669]]
* [[Buxtehude (Dútslân)|Buxtehude]], hartochdom Bremen
* [[Grins (stêd)|Grins]], frije stêd
* [[Hamburch|Hamburch]], frije ryksstêd: It ferdrach tusken Hamburch en Lübeck yn [[1241]] jildt as bertejier fan de Hânze, ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Stade (stêd)|Stade]], [[Hartochdom Bremen]]

=== Eastseekust westlik fan de [[Oder]] ===
* [[Anklam]], [[hartochdom Pommeren]]
* [[Bad Segeberg]], [[Sleeswyk-Holstein]]
* [[Demmin (stêd)|Demmin]], hartochdom Pommeren
* [[Greifswald]], hartochdom Pommeren
* [[Kiel (Dútslân)|Kiel]], greefskip Holstein, letter [[hartochdom Holstein]]
* [[Lübeck]], frije Ryksstêd: It ferdrach tusken Hamburg en Lübeck yn [[1241]] jildt as bertejier fan de Hânze, ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Rostock]], foarstendom Rostock, letter [[hartochdom Meklenboarch]], ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Stettin]], hartochdom Pommeren
* [[Stralsund]], [[foarstendom Rugen]], letter hartochdom Pommeren
* [[Wysmar]], hartochdom Meklenboarch
* [[Wolgast]], hartochdom Pommeren

=== Efter-Pommeren ===
* [[Białogard|Belgard]], hartochdom Pommeren
* [[Drawsko Pomorskie|Dramburg]], hartochdom Pommeren
* [[Goleniów (stêd)|Gollnow]], hartochdom Pommeren
* [[Gryfice (stêd)|Greifenberg]], hartochdom Pommeren
* [[Kamień Pomorski|Kammin]], hartochdom Pommeren
* [[Kołobrzeg|Kolberg]], hartochdom Pommeren
* [[Koszalin|Köslin]], hartochdom Pommeren
* [[Sławno (stêd)|Schlawe]], hartochdom Pommeren
* [[Stargard (Pommern)|Stargard]], hartochdom Pommeren
* [[Słupsk|Stolp]], hartochdom Pommeren
* [[Trzebiatow|Treptow]], hartochdom Pommeren
* [[Wolin (stêd)|Wollin]], hartochdom Pommeren

=== [[Prusen]], [[Sileezje]] en [[Poalen]] ===
* Foarstêd: [[Gdansk|Danzig]], Ordenssteat, sûnt 1457 [[Stedsteat]], ien fan de laêste Hânzestêden 1669
* [[Braniewo|Braunsberg]], Ordenssteat, letter [[bisdom]] [[Ermland]]
* [[Breslau]], Stadstaat (formeel in bisdom [[Breslau]]), wegens de fete fan de kening fan [[Bohemen]]
* [[Elbląg (stêd)|Elbing]], ordenssteat, sûnt 1457 stêdsteat
* [[Kaliningrad|Königsberg]], Ordenssteat, letter hartochdom [[Prusen]]
* [[Chełmno nad Wisłą|Kulm]], Ordenssteat, letter [[Poalsk-Litouske Mienebest|Republyk Poalen-Litouwen]]
* [[Toruń|Thorn]], Ordenssteat, sûnt 1457 stêdsteat
* [[Krakau]], [[Keninkryk Poalen (1385-1569)|Keninkryk Poalen]]

=== [[Lyflân]]ske en [[Sweden|Sweedske]] stêden ===
* [[Tartu|Dorpat]] (tsjintwurdich Tartu), bisdom Dorpat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Viljandi|Fellin]] (tsjintwurdich Viljandi), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Kuldīga|Goldingen]] (tsjintwurdich Kuldīga), ordenssteat, letter hartochdom Kurland (Lehen der Republyk Poalen-Litouwen)
* [[Straupe|Grut Roop]] (tsjintwurdich Straupe), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Kokenhusen]] (tsjintwurdich Koknese), aartsbisdom Riga, letter foarstendom Liiflân (Republik Polen-Litauen), letter Koninkrijk Zweden
* [[Lemsal]] (tsjintwurdich Limbaži), aartsbisdom Riga, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Pärnu|Pernau]] (tsjintwurdich Pärnu), Ordensstaat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Riga]], Ordensstaat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Tallinn|Reval]] (tsjintwurdich Tallinn), Estlân (keninkryk Denemark), letter Ordenssteat, letter keninkryk Sweden
* [[Stockholm]], keninkryk Sweden
* [[Visby]], Gotlân (oan keninkryk [[Sweden]], 1409-1645 keninkryk [[Denemark]])
* [[Cēsis (stêd)|Wenden]] (tsjintwurdich Cēsis), Ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden
* [[Ventspils (stêd)|Windau]] (tsjintwurdich Ventspils), Ordenssteat, letter Hartochdom Koerlân (letter de Republyk Poalen-Litouwen)
* [[Valmiera|Wolmar]] (tsjintwurdich Valmiera), ordenssteat, letter foarstendom Liiflân (Republyk Poalen-Litouwen), letter keninkryk Sweden

=== Nederryngebiet ===
* [[Keulen]] (frije Ryksstêd), ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Dinant]], [[Bisdom Luik]]
* [[Dinslaken]], [[Hartochdom Kleef]]
* [[Duisburg]], hartochdom Kleef
* [[Düsseldorf]], foarstendom Berg
* [[Emmerik]], hartochdom Kleef
* [[Kalkar|Grieth]], hartochdom Kleef
* Utsûndering: [[Neuss]]krige yn 1475 fan [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Keizer Freark III]] de rjochten fan in (''selsstannige'') Hânzestêd&lt;!-- Foarstêd Keulen waard hjirfan útsûndere... --&gt;
* [[Nimwegen]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Feriene Provinsjes (Nederlân)]]
* [[Roermond (stêd)|Roermond]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Tiel]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Fenlo (stêd)|Fenlo]], [[Hartochdom Gelre]], letter Feriene Provinsjes (Nederlân)
* [[Wesel (stêd)|Wesel]], foarstendom Kleef
* [[Sâltbommel]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Verenigde Provinciën]] (Nederlân)

=== Isel- en Suderseegebiet ===
* [[Arnhim]], [[Hartochdom Gelre]], letter [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Feriene Provinsjen (Nederlân)]]
* [[Boalsert (stêd)|Boalsert]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Dimter]], [[Oerisel]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Doesburch]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Elburch (plak)|Elburch]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Harderwyk]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Harns (stêd)|Harns]], [[Fryslân]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hasselt (Oerisel)|Hasselt]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hattem]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Hylpen]], [[Fryslân]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Kampen]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Oldenzaal]], Oerisel - [[Twinte]], letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Ommen (stêd)|Ommen]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Starum]], Fryslân, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Sutfen (stêd)|Sutfen]], hartochdom Gelre, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)
* [[Swol]], Oerisel, letter Verenigde Provinciën (Nederlân)

=== Tusken de Ryn en Weser ([[Westfalen (streek)|Westfaalse]] stêden) ===
* Haadstêd fan it tredde kertier, foarstêd: [[Dortmund]], [[frije Ryksstêd]]
* Foarstêd: [[Múnster]], bisdom Münster
* Foarstêd: [[Osnabrück]], Bisdom Osnabrück; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* Foarstêd: [[Soest (Dútslân)|Soest]], hartochdom Westfalen, letter selsstannich gebiet ûnder Kleefske landhearen
* [[Ahlen]], Bisdom Münster
* [[Allendorf (Sundern)]], greefskip Mark
* [[Altena (Westfalen)|Altena]], greefskip Mark
* [[Arnsberg]], [[Hartochdom Westfalen]] (oan [[Keur-Keulen]])
* [[Attendorn]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Balve]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Beckum (Dútslân)|Beckum]], bisdom Münster
* [[Belecke]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Bielefeld]], greefskip Ravensberg
* [[Billerbeck]], bisdom Münster
* [[Hattingen-Blankenstein|Blankenstein]], greefskip Mark
* [[Bocholt (Dútslân)|Bocholt]], bisdom Münster
* [[Bochum]], greefskip Mark
* [[Bodenfeld]],
* [[Bödefeld]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Borgentreich]],
* [[Borken (stêd)|Borken]], bisdom Münster
* [[Brakel (Dútslân)|Brakel]], bisdom Paderborn
* [[Breckerfeld]], greefskip Mark
* [[Brilon]], Hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Coesfeld (stad)|Coesfeld]], bisdom Münster
* [[Dorsten]], Vest Recklinghausen (oan Keur-Keulen)
* [[Drolshagen]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Dülmen]], bisdom Münster
* [[Essen (Noard-Rynlân-Westfalen)|Essen]], abdij Essen
* [[Eversberg]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Freienohl]], hartochdom Westfalen (Keur-Keulen)
* [[Fürstenau (Dútslân)|Fürstenau]],
* [[Geseke]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Grevenstein]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Hachen]],
* [[Hagen]], greefskip Mark
* [[Haltern am See|Haltern]], bisdom Münster
* [[Hamm (Noard-Rynlân-Westfalen)|Hamm]], greefskip Mark
* [[Haselünne]], bisdom Münster
* [[Hattingen]], greefskip Mark
* [[Herford (stad)|Herford]], abdij Herford
* [[Warstein|Hirschberg]] yn [[Sauerland]], Hartochdom Westfalen (oan Kurköln)
* [[Dortmund-Hörde|Hörde]], greefskip Mark
* [[Neheim-Hüsten|Hüsten]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Bad Iburg|Iburg]], bisdom Osnabrück
* [[Iserlohn]], greefskip Mark
* [[Kallenhardt]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Kamen]], greefskip Mark
* [[Korbach]], foarstendom Waldeck
* [[Langscheid (Sundern)]],
* [[Lemgo]], greefskip Lippe
* [[Lennep]], greefskip Berg
* [[Lippstadt]], freiherrschaft Lippe letter Greefskip Lippe
* [[Lüdenscheid]], greefskip Mark
* [[Lünen]], greefskip Mark
* [[Medebach]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Melle (Dútslân)|Melle]], bisdom Osnabrück
* [[Menden (Sauerland)]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Meppen (Nedersaksen)|Meppen]], bisdom Münster
* [[Minden]], bisdom Minden
* [[Neuenrade]], greefskip Mark
* Neustadt,
* [[Nieheim]],
* [[Olpe (stad)|Olpe]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Paderborn (stad)|Paderborn]], bisdom Paderborn
* [[Peckelsheim]],
* [[Plettenberg]], greefskip Mark
* [[Quakenbrück]], abdij Osnabrück
* [[Ratingen]], foarstendom Berg
* [[Recklinghausen]], Vest Recklinghausen (oan Keur-Keulen)
* [[Rheine]], bisdom Münster
* [[Rinteln]], greefskip Schaumburg
* [[Rüthen]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Schmallenberg]], hartochdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
* [[Schüttorf]], [[greefskip Bentheim]]
* [[Schwerte]], [[greefskip Mark]]
* [[Solingen]], [[greefskip Berg]]
* [[Sundern (Sauerlân)]],
* [[Telgte]], bisdom Münster
* [[Unna (stad)|Unna]], greefskip Mark
* [[Vörden (Marienmünster)]]
* [[Vreden]], bisdom Münster
* [[Warburg]], bisdom Paderborn
* [[Warendorf (stêd)|Warendorf]], bisdom Münster
* [[Warstein]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Wattenscheid]], greefskip Mark
* [[Werl]], hartochdom Westfalen (oan Keur-Keulen)
* [[Werne]], bisdom Münster
* [[Schwerte-Westhofen|Westhofen]], greefskip Mark
* [[Wetter (Ruhr)]], greefskip Mark
* [[Wiedenbrück]], abdij Osnabrück
* [[Wipperfürth]], greefskip Berg

=== Brandenburg ===
* [[Berlyn]]-[[Cölln]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Brandenburg (Havel)|Brandenburg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Frankfurt (Oder)]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Havelberg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Kyritz]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Perleberg]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch
* [[Pritzwalk]], mark Brandenburch, letter foarstendom Brandenburch

=== Midden Dútslân (tusken [[Oberweser]] en [[Saale]]) ===
* [[Duderstadt]], aartsbisdom Mainz
* [[Erfurt]], bisdom Erfurt
* [[Göttingen (stêd)|Göttingen]], foarstendom Göttingen
* [[Halle (Saale)|Halle]], aartsbisdom Maagdenburg
* [[Merseburg]], bisdom Merseburg, letter hartochdom Sachsen-Merseburg
* [[Mühlhausen/Thüringen|Mühlhausen]], frije Ryksstêd
* [[Naumburg (Saale)]], Bisdom Naumburg-Zeits, letter hartochdom Sachsen-Zeitz
* [[Nordhausen (stêd)|Nordhausen]], frije Ryksstêd
* [[Northeim (stêd)|Northeim]], foarstendom Braunschweig
* [[Osterode oan de Harz (stêd)|Osterode am Harz]], foarstendom Braunschweig
* [[Uslar]], foarstendom Braunschweig

=== Tusken de Weser en [[Elbe]] ([[Saksen (folk)|Saksyske]] stêden) ===
* Foarstêd: [[Breunswyk]], foarstendom Braunschweig; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* Foarstêd: [[Magdeburg (stêd)|Magdeburg]], aartsbisdom Maagdenburg
* [[Alfeld (Leine)|Alfeld]], bisdom Hildesheim
* [[Aschersleben]], aartsbisdom Magdeburg
* [[Bockenem]], bisdom Hildesheim
* [[Einbeck]], foarstendom Grubenhagen
* [[Gardelegen]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Goslar (stêd)|Goslar]], frije Rijksstad
* [[Gronau (Leine)|Gronau]], bisdom Hildesheim
* [[Halberstadt (stêd)|Halberstadt]], bisdom Halberstadt, letter Keurfoarstendom Brandenburg
* [[Hameln]], foarstendom Calenberg
* [[Hannover (stêd)|Hannover]], foarstendom Calenberg
* [[Helmstedt (stêd)|Helmstedt]], foarstendom Braunschweig
* [[Hildesheim (stêd)|Hildesheim]], bisdom Hildesheim; ien fan de lêste Hânzestêden 1669
* [[Luneburch (stêd)|Luneburch]], hartochdom Braunschweig-Lüneburg
* [[Osterburg (Altmark)|Osterburg]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Quedlinburg (stêd)|Quedlinburg]], Reichsstift Quedlinburg, letter Vorstendom Brandenburg
* [[Salzwedel]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Seehausen (Altmark)|Seehausen]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Stendal (stêd)|Stendal]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Tangermünde]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg
* [[Uelzen (stêd)|Uelzen]], foarstendom Braunschweig-Lüneburg
* [[Werben (Elbe)|Werben]], Mark Brandenburg, letter foarstendom Brandenburg

=== Hânzekantoaren ===
[[Ofbyld:Hansehausantwerpen.jpg|thumb|''It [[Eastershûs]] yn Antwerpen.]]
In [[Hânzekantoar]] wie yn de [[Midsiuwen]] in fêstiging fan Hânzekeaplju yn it bûtenlân.

Der wienen yn totaal fjouwer Hânzekantoaren, it [[Hânzekantoar fan Brugge]] (letter ferpleatst nei Antwerpen om de fersâning fan de [[Swin (seeearm)|Swin]]), [[Bryggen|Tyskebrygge]] yn [[Bergen (Noarwegen)|Bergen]], [[Peterhof (Novgorod)|Peterhof]] yn [[Veliki Novgorod|Novgorod]] en [[Stalhof]] yn [[Londen]]. Tyskebrygge is it ienige Hânzekantoar dat bewarre bleaun is.

De [[Novgoroder Schra]] is de ienige folslein bewarre samling bepalingen oer de ynterne regleminten fan de fjouwer Hânzekantoaren.

{{Panorama|Brygge Norway 2005-08-18.jpg|1000px|''Panorama fan de [[Bryggen|Tyskebrygge]], de &quot;Dútske kade&quot;, yn [[Bergen (Noarwegen)|Bergen]].}}

== Wichtige dependânses en hannelsposten fan de Hânze ==
* [[Aberdeen]], keninkryk [[Skotlân]]
* [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], [[hartochdom Brabân]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]].
* [[Bordeaux (stêd)|Bordeaux]], keninkryk [[Frankryk]]
* [[Berwick-upon-Tweed (plak)|Berwick-upon-Tweed]], keninkryk [[Skotlân]], letter keninkryk [[Ingelân]]
* [[Boston]], Lincolnshire, keninkryk [[Ingelân]]
* [[Bourgneuf (Charente-Maritime)|Bourgneuf]], Poitou, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Bristol (stêd)|Bristol]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Oslo|Christiana]], Noarwegen, keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Damme (Belgje)|Damme]], greefskip [[Flaanderen]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]]
* [[Duinkerke]], greefskip [[Flaanderen]] yn de [[Nederlannen]], letter [[Súdlike Nederlannen]], no [[Frankryk]]
* [[Edinburgh]], keninkryk [[Skotlân]]
* [[Elbogen]] ([[Malmö]]), Schonen, earst ûnderdiel fan it keninkryk [[Denemark-Noarwegen]], nei 1658 [[Sweden]]
* [[Great Yarmouth (plak)|Great Yarmouth]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Hafnarfjördhur]], [[Yslân]], keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Helsingborg (stêd)|Helsingborg]], Schonen, earst ûnderdiel fan it keninkryk [[Denemark-Noarwegen]], nei 1658 [[Sweden]]
* [[Kingston upon Hull|Hull]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Ipswich (Ingelân)|Ipswich]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Kalmar]], keninkryk [[Sweden]]
* [[Kaunas]], [[Gruthartochdom Litouwen]], letter [[Poalen-Litouwen]]
* [[King's Lynn]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Kopenhagen]], keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[La Rochelle (Charente-Maritime)|La Rochelle]], Poitou, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Lissabon]], keninkryk [[Portegal]]
* [[Lödöse]] ([[Goateboarch]]), keninkryk [[Sweden]]
* [[Nantes]], Loiredal, keninkryk [[Frankryk]]
* [[Narwa]] (Narva), Estlân (keninkryk Denemark), letter Ordenssteat, letter keninkryk Sweden
* [[Newcastle-upon-Tyne]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Norwich]], keninkryk [[Ingelân]]
* [[Nyköping]], keninkryk [[Sweden]]
* [[Pleskau]] (Pskov), earst ûnôfhinklik prinsdom Pskov, nei 1510 ûnderdiel fan it [[Grutfoarstendom Moskou]]
* [[Polozsk]], Earst ûnderdiel fan it [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei ûnderdiel fan [[Poalen-Litouwen]], no [[Wyt-Ruslân]]
* [[Ribe (stêd)|Ripen]] (Ribe), Koninkrijk [[Denemarken-Noorwegen]]
* [[Smolensk]], earst ûnderdiel fan it [[Gruthartochdom Litouwen]], sûnt 1514 ûnderdiel fan it [[Grutfoarstendom Moskou]], sûnt 1611 [[Poalen-Litouwen]], no [[Ruslân]]
* [[Tønsberg]], Noarwegen, keninkryk [[Denemark-Noarwegen]]
* [[Turku]], Keninkryk [[Sweden]], no [[Finlân]]
* [[Feneetsje (stêd)|Feneetsje]], [[Republyk Feneetsje]], no [[Itaalje]]
* [[Vilnjûs|Wilna]], [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei [[Poalen-Litouwen]]
* [[Vitebsk]], [[Gruthartochdom Litouwen]], dêrnei [[Poalen-Litouwen]], no [[Wyt-Ruslân]]
* [[York (Ingelân)|York]], keninkryk [[Ingelân]]

== Sjoch ek ==
*[[Hânzedagen]]
*[[Hânzeflaggen]]

== Keppeling om utens ==
* [https://www.hanzesteden.info/ Hânzestêden oan de Isel]
* [https://www.hanse.org/ De Hanze yn de tsjintwurdige tiid]

[[Kategory:Hânze| ]]</text>
      <sha1>bq4sukus2y8h4vmb9zitgzzl6ai04v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gröde (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52584</id>
    <revision>
      <id>1232317</id>
      <parentid>832327</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Groue (gemeente)]] omneamd ta [[Gröde (gemeente)]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis)</comment>
      <origin>832327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="epl5xape1og7o6cwg8ynjmic558wlq5" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Groede in NF.PNG|thumb|''Lizzing'']]
'''Groue''' ([[Deensk]]: Grøde, [[Dútsk]]: Gröde, ek: Gröde-Appelland) is in plak en de lytste gemeente fan [[Dútslân]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]].
Groue hat 13 ynwenners (2010).

{{Koördinaten|54_38_10_N_08_43_25_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 38' NB, 08° 43' EL}}

[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]</text>
      <sha1>epl5xape1og7o6cwg8ynjmic558wlq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232319</id>
      <parentid>1232317</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1232319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="mktma0jocqgzn9ndm6tquoq5caio8pe" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Gröde
| ôfbylding                    = Groede in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gemeente Gröde yn Noard-Fryslân.
| flagge                       = 
| wapen                        = Wappen Groede.png
| ynwennertal                  = 6 &lt;small&gt;(31.12.2023)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://www.statistik-nord.de/zahlen-fakten/bevoelkerung/bevoelkerungsstand-und-entwicklung/dokumentenansicht/product/6153/bevoelkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-163?cHash=3ab252fde5aed4e4ff4cfc80d396e836 Statistik Nord&lt;/reF&gt;
| oerflak                      = 2,52 km²
| befolkingstichtens           = 2 ynw./km²
| hichte                       = 4 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Pellworm
| postkoade                   = 25869
| webside                     = [https://www.amt-pellworm.de/ www.amt-pellworm.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 37
| lat_sec                     = 54
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 43
| lon_sec                     = 18
| lon_dir                     = E
}}
'''Gröde''' (ek: Gröde-Appelland; [[Noardfrysk]]: ''Groue''; [[Deensk]]: ''Grøde'') is in plak en de lytste gemeente fan [[Dútslân]] yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan it distrikt [[Noard-Fryslân]]. De gemeente hat mar 6 ynwenners (2025).

== Bestjoer ==
Mei minder as 70 ynwenners hat de gemeente neffens paragraaf 54 fan 'e Sleeswyk-Holsteinske gemeentewet gjin gemeenteried, mar in gemeentegearkomste dêr't alle stimberjochtige ynwenners oan meidwaan kinne.

== Befolking ==
De hiele befolking fan 'e hallig wennet op twa keunstmjittige terpen (''Warften''): de ''Knudswarft'' (dêr't de measte huzen en ek de skoalle op steane) en de ''Kirchwarft'' (dêr't de lytse tsjerke út 1779 op stiet).

Sjoch ek: [[Gröde (eilân)]] 

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Gröde}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grode}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]]</text>
      <sha1>mktma0jocqgzn9ndm6tquoq5caio8pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gröde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52585</id>
    <revision>
      <id>1232316</id>
      <parentid>1231975</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Trochferwizing nei [[Groue (gemeente)]] wiske</comment>
      <origin>1232316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="hwnmg5wzirdyqfs2fh7pwikhuxuncyd" xml:space="preserve">De namme '''Gröde''' (Noardfrysk: Grouwe) kin ferwize nei:

* [[Gröde (gemeente)|Gröde]], de gemeente yn Noard-Fryslân  
* [[Gröde (eilân)|Gröde]], it eilân yn Noard-Fryslân  
{{Neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>hwnmg5wzirdyqfs2fh7pwikhuxuncyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Welt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52789</id>
    <revision>
      <id>1232251</id>
      <parentid>1232225</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T12:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1232251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="41fjawqxgv1y5jden1v0hgkj9kd0dtc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Welt / Wäilt
| ôfbylding                    = Welt in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gemeente Welt (read) yn [[Noard-Fryslân]].
| flagge                       = 
| wapen                        = 
| ynwennertal                  = 194 &lt;small&gt;(31.12.2023)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 8,2 km²
| befolkingstichtens           = 24 ynw./km²
| hichte                       = 0 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Eiderstedt
| postkoade                   = 25836
| webside                     = [https://www.gemeinde-welt.de/ www.gemeinde-welt.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 18
| lat_sec                     = 18
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 47
| lon_sec                     = 44
| lon_dir                     = E
}}
'''Welt''' ([[Noardfrysk]]: ''Wäilt''; [[Deensk]]: ''Velt'') is in plak en gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it amt Eiderstedt en hat 194 ynwenners (2024). 

== Skiednis ==
Al yn 'e 9e iuw setten boeren harren yn it gemeentegebiet nei wenjen op in sânwâl op 'e igge fan 'e eardere tijstream Süderhever.

Yn 1113 waard fanút [[Garding ]] in houten kapel stifte. Yn 'e 13e iuw ûntstie de let-romaanske Sint-Michaeltsjerke. 

Yn 1934 waard de âlde parochyplattelânsgemeente Garding opheft en ferdielt yn lytsere gemeenten. Sûnt is ek Welt in selsstannige gemeente. 

== Ofbylden ==
&lt;div style=&quot;display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Welt-Kirche-Summer-2009.jpg|Sint-Michaeltsjerke.
Eiderstedt Welter Muehle-02.jpg|Mûne.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Welt}}
}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
{{DEFAULTSORT:Welt}}
[[Kategory:Eiderstedt]]
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]]</text>
      <sha1>41fjawqxgv1y5jden1v0hgkj9kd0dtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wobbenbüll</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52806</id>
    <revision>
      <id>1232256</id>
      <parentid>1232235</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>+ berne yn</comment>
      <origin>1232256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="ix4fy21mdwv00cawj883vwlq8ffdyz8" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Wobbenbüll / Wååbel
| ôfbylding                    = Wobbenbuell in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gemeente Wobbenbüll (read) yn [[Noard-Fryslân]].
| flagge                       = Flagge Wobbenbüll.png
| wapen                        = DEU Wobbenbüll COA.svg
| ynwennertal                  = 478 &lt;small&gt;(31.12.2025)&lt;/small&gt;
| oerflak                      = 1,69 km²
| befolkingstichtens           = 283 ynw./km²
| hichte                       = 4 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Nordsee-Treene
| postkoade                   = 25813
| webside                     = [https://www.wobbenbuell.de/ www.wobbenbuell.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 31
| lat_sec                     = 26
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 9
| lon_min                     = 00
| lon_sec                     = 15
| lon_dir                     = E
}}
'''Wobbenbüll''' ([[Noardfrysk]]: '''Wååbel''') is in gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Nordsee-Treene en hat 283 ynwenners (2025). 

== Skiednis ==
Mooglik waard it plak stifte troch ynwenners dy't fanwegen de [[Earste Grutte Mandrenke]] fan 1362 flechtsje moasten nei in oar plak. Yn 1438 waard it plak foar it earst neamd. Tocht wurdt dat it plak 'delsetting fan Wobbe' betsjut.  

Yn 'e jierren 1906-1907 folge de bou fan in lege daam tusken Wobbenbüll en it eilân Nordstrand om de kust better te befeiligjen. Yn 'e jierren 1933-1935 waard dy daam ferhege en waard der in strjitte op oanlein. It dêrfoar nedige sân waard fan 'e geast by it doarp ôfgroeven.     

Sûnt 1 april 1934 is Wobbenbüll in selsstannige gemeente. 

== Berne yn Wobbenbüll ==
* [[Harro Harring]] (1798–1870), [[revolúsjonêr]], [[dichter]] en [[keunstskilder]]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Wobbenbüll}}
}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
{{DEFAULTSORT:Wobbenbul}}
[[Kategory:Eiderstedt]]
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]]</text>
      <sha1>ix4fy21mdwv00cawj883vwlq8ffdyz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wrixum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52808</id>
    <revision>
      <id>1232255</id>
      <parentid>1232238</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1232255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="7n5k7rn0plb63k2bvfas1t4dqul00jl" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Wrixum / Wraksum
| ôfbylding                    = Wrixum in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gemeente Wrixum (read) yn [[Noard-Fryslân]].
| flagge                       = Flagge Wrixum.png
| wapen                        = DEU Wrixum COA.svg
| ynwennertal                  = 583 &lt;small&gt;(31.12.2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://opendata.schleswig-holstein.de/dataset/bevolkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-4-quartal-2025 Statistik Nord]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 7,56 km²
| befolkingstichtens           = 77 ynw./km²
| hichte                       = 0 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1      = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2      = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = Amt
| namme bestjoerlike ienheid 3= Föhr-Amrum
| postkoade                   = 25938
| webside                     = [https://www.wrixum.de/ www.wrixum.de]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 42
| lat_sec                     = 15
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 8
| lon_min                     = 33
| lon_sec                     = 20
| lon_dir                     = E
}}
'''Wrixum''' ([[Noardfrysk]]: ''Wraksum''; [[Deensk]]: ''Vriksum'') is in plak op it eilân [[Feer]] yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Föhr-Amrum en hat 583 ynwenners (2025).

Wrixum ûnstie yn 'e 15e iuw as in lang [[lintdoarp]] op in [[Geast (sân)|geast]]helling (de hjoeddeiske strjitte Ohl-Dörp).

== Ofbylden ==
&lt;div style=&quot;display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Wrixum Ohl-Dörp 40 2018.jpg|Ohl-Dörp 40.
Wrixum Ohl-Dörp 44 2018.jpg|Ohl-Dörp 44.
Kulturdenkmaeler Wrixum Hardesweg 54 002 2016 05 29.jpg|Mûne.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Wrixum}}
}}
{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
{{DEFAULTSORT:Suderende}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1864]]</text>
      <sha1>7n5k7rn0plb63k2bvfas1t4dqul00jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rjochters</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57717</id>
    <revision>
      <id>1232296</id>
      <parentid>1024910</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9122" sha1="l5t46jfjz5dhtdzglu595ekcg9aow2w" xml:space="preserve">{{Literatuer
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| titel                        = ''Rjochters''
| oarspr. titel                = שופטים (&quot;Šofṭim&quot;)
| auteur                       = anonimus
| taal                         = [[Hebriuwsk]]
| foarm                        = [[non-fiksje]], [[proaza]]
| sjenre                       = [[religy|religiosa]]
| skreaun                      = 7e – 6e iuw f.Kr.
| 1e publikaasje               = 
| 1e opfiering                 = 
| oarspr. útjouwer             = 
| rige                         = [[Alde Testamint]]
| foarich diel                 = ''[[Jozua (bibelboek)|Jozua]]''
| folgjend diel                = ''[[Ruth (bibelboek)|Ruth]]''
| bondel                       = [[Bibel]]
| prizen                       = 
| ISBN                         = 
| Fryske titel                 = ''Rjochters''
| publikaasje                  = [[1943]], [[Haarlim]]
| útjouwer                     = [[Nederlands Bijbelgenootschap]]
| oersetter                    = [[G.A. Wumkes|G.A.&amp;nbsp;Wumkes]]&amp;nbsp;en&amp;nbsp;[[E.B. Folkertsma|E.B.&amp;nbsp;Folkertsma]]
| prizen oers.                 = 
| ISBN oers.                   = 
}}
'''''Rjochters''''', yn it oarspronklike [[Hebriuwsk]]: '''שופטים''', '''''Šofṭim''''' (mooglik better bekend ûnder de [[Nederlânsk]]e namme ''Richteren''), is it sânde boek yn sawol de [[joadendom|joadske]] as de [[kristendom|kristlike]] [[Bibel]]. Yn 'e joadske ''[[Tenach]]'' falt it ûnder de ''Neḇi'im Rišonim'' (de &quot;Eardere Profeten&quot;); yn it [[Alde Testamint]] fan 'e kristlike Bibel falt it ûnder de ''Skiednis''. ''Rjochters'' beskriuwt de skiednis fan it iere [[Israel (keninkryk)|Israel]], doe't dat bestjoerd waard troch de saneamde [[rjochter (bibelsk begryp)|rjochters]]. De wearde dy't it boek al of net yn histoarysk opsjoch hat, is noch altiten in striidpunt ûnder bibelwittenskippers, mei't ''Rjochters'' fan folle letter datearret as de foarfallen dy't deryn beskreaun steane. It wie lykwols ek net bedoeld as in sekuere skiedsskriuwing, mar as in [[teology]]sk traktaat dat oantsjutte moast dat de lieders fan 'e [[Israeliten]] op harren trou oan it ferbûn mei [[God]] ôfrekkene waarden (krekt as ''[[Jozua (bibelboek)|Jozua]]'', ''[[1 en 2 Samuël]]'' en ''[[1 en 2 Keningen]]''). De earste folsleine [[Frysk]]e oersetting fan ''Rjochters'' stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. [[Geart Aeilco Wumkes]] en [[Eeltsje Boates Folkertsma]], dy't yn [[1943]] útkaam.

==Oarsprong==
Neffens de tradysje dy't begûn is mei de gearstallers fan 'e [[Babyloanyske Talmoed]] (3de-5de iuw f.Kr.) soe ''Rjochters'' yn 'e tiid fan 'e deryn beskreaune rjochters optekene wêze, mar dat idee waard yn 'e bibelwittenskip al ier fansiden reage. Men is fan tinken dat it boek eins yn in iere ferzje gearstald is ûnder it regear fan 'e [[Juda (keninkryk)|Judeeske]] kening [[Josjía fan Juda|Josjía]], om 625 f.Kr. hinne, en pas nei de ein fan 'e [[Babyloanyske Ballingskip]] (538 f.Kr.) syn definitive foarm krigen hat.
[[Ofbyld:Maarten van Heemskerck 024.jpg|thumb|left|150px|[[Gideön]] tanket God foar it wûnder fan 'e dauwe (in fragmint fan in skilderij fan [[Maarten van Heemskerck]]).]] 

==Ynhâld==
Yn ''Rjochters'' wurdt de skiednis fan it iere [[Israel (keninkryk)|Israel]] beskreaun, fan 'e ferovering fan it lân troch de Israeliten ôf oan 'e ynstelling fan it keningskip ta. Yn dy snuorje (±1380-±1050 f.Kr.) waard Israel bestjoerd troch in hiele rige godlik ynspirearre [[rjochter (bibelsk begryp)|rjochters]]. De ferhalen folgje in fêst stramyn: de Israeliten binne ûntrou oan God en de wetten en foarskriften dy't God harren steld hat, en fan gefolgen wurde se oerlevere yn 'e hannen fan harren fijannen; dêrop krije se berou en smeekje se God om genede, en dan stjoert God harren in foarfjochter (of &quot;rjochter&quot;) dy't harren befrijt út 'e macht fan 'e fijân. Dêrop libje se wer yn frijheid en woltier, mar al rillegau ferfalle se wer ta ûntrou en begjint de hiele rûngong wer op 'e nij.

Der wurde yn it boek tolve rjochters neamd: seis &quot;grutte rjochters&quot; en seis &quot;mindere rjochters&quot;. Guon bibelwittenskippers hawwe út 'e beskriuwings ôflaat dat de mindere rjochters eigentlike rjochtsprekkers wiene, wylst de grutte rjochters inkeld militêre lieders wiene, dy't har net mei rjochtspraak bemuoiden. De iennichste kears dat fernijd wurdt fan in grutte rjochter dy't rjochtsprekt, giet dat oer [[Deboara]] (4:4), dy't dochs al in útsûndering is om't hja de iennichste froulike rjochter is. Men tinkt trouwens dat it gjin tafal is dat it tal fan 'e rjochters gelyk is oan it tal fan 'e [[stammen fan Israel]].

;mindere rjochters:
● [[Sjamgar]] (''Rjo. ''3:31)&lt;br&gt;
● [[Tola (rjochter)|Tola]] (''Rjo.'' 10:1-2)&lt;br&gt;
● [[Jaïr]] (''Rjo.'' 10:3-5)&lt;br&gt;
● [[Ibsan]] (''Rjo.'' 12:8-10)&lt;br&gt;
● [[Elon]] (''Rjo.'' 12:11-12)&lt;br&gt;
● [[Abdon (rjochter|Abdon]] (''Rjo.'' 12:13-15)&lt;br&gt;

;grutte rjochters:
● [[Otniël]] (''Rjo.'' 3:7-11), dy't [[Kûsjan-Risjataïm]], de kening fan [[Aram]] ferslacht en dêrmei 40 jier frede bringt&lt;br&gt;
● [[Ehûd]] (''Rjo.'' 3:12-30), dy't Israel befrijt út 'e macht fan kening [[Eglon]] fan [[Moäbiten|Moäb]], de Moäbiten ta in fazalfolk fan 'e Israeliten makket en dêrmei 80 jier frede bringt&lt;br&gt;
● [[Deboara]] de [[profeet|profetesse]] (''Rjo.'' 4 en 5), dy't mei har legeroanfierder [[Barak (bibelsk persoan)|Barak]] de [[Kanaäniten|Kanaänityske]] kening [[Jabin]] fan [[Chasor]] en dy syn legeroanfierder [[Sisera]] ferslacht en dêrmei 40 jier frede bringt&lt;br&gt;
● [[Gideön]] (''Rjo.'' 6-8), dy't de [[Midjaniten]], de [[Amalekiten]] en de &quot;stammen út it easten&quot; ([[Arabieren]]?) ferslacht en dêrmei 40 jier frede bringt&lt;br&gt;
● [[Jefta]] (''Rjo.'' 11:1-12:7), dy't de [[Ammoniten]] ferslacht en dêrmei 6 jier frede bringt&lt;br&gt;
● [[Simson]] (''Rjo.'' 13-16), dy't û.m. tûzen [[Filistinen]] deaslacht mei de kaakbonke fan in ezel. Letter wurdt er kriichsfinzen makke trochdat de Filistinen syn minneresse [[Delila]] twinge him te ferrieden, mar sels nei't se him de eagen útstutsen hawwe, wit er by wat hjoed de dei in [[selsmoardoanslach]] neamd wurde soe noch withoefolle fan 'e fijân te deadzjen&lt;br&gt;

In wat frjemde ein yn 't byt is [[Abimêlek (Rjochters)|Abimêlek]] (''Rjo.'' 9). Dat wie gjin rjochter, mar in tiran dy't himsels ta kening makke en syn eigen folk ûnderdrukte oant er by in opstân deadien waard troch in frou dy't him fan in stedsmuorre ôf in mûnestien op 'e plasse smiet. Fierdersoan is der dan noch in út twa dielen besteande epilooch mei ferhalen dêr't gjin rjochter oan te pas komt. Yn it ferhaal dat ornaris bekendstiet as ''[[Dan en de Godsbylden fan Micha]]'' (''Rjo.'' 17 en 18) wurdt ferteld hoe't de stamme fan [[Dan (stamme)|Dan]] syn grûngebiet yn it uterste noarden fan it lân [[Kanaän]] ferovere. It ferhaal ''[[Gibeä en de Levityske Byfrou]]'' ferhellet oer in oarloch tusken de stamme fan [[Benjamin (stamme)|Benjamin]] en de oare Israeliten. Nettsjinsteande de pleatsing oan 'e ein fan it boek ''Rjochters'' kin út 'e kontekst fan dizze beide ferhalen opmakke wurde dat se eins frij ier yn it tiidrek fan 'e rjochters thúshearre.

==Fryske oersetting==
Yn [[1919]] joech dû. [[Geart Aeilco Wumkes]] yn syn ''Ut 'e Heilige Dobbe'', û.m. in oersettingsfragmint fan eigen hân fan ''Rjochters'' 5:24-31 út. De earste folsleine útjefte fan ''Rjochters'' stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en [[Eeltsje Boates Folkertsma]], dêr't dy yn [[1943]] de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol [[teolooch|teologen]] as [[taalkundige]]n beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan [[1966]] ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn [[1978]] útkaam as de [[Nije Fryske Bibeloersetting]] (mei stipe fan 'e provinsje [[Fryslân]], it ''[[Nederlands Bijbelgenootschap]]'' te [[Haarlim]] en de ''[[Katholieke Bijbelstichting]]'' te [[Bokstel (plak)|Bokstel]]). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan [[1995]]. De oersetting fan ''Rjochters'' waard dêrby dien troch dû. [[F.D. Dijkstra]], dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch sawol [[Ulbe van Houten]] as [[Jacobus W. Zantema]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* ''It Alde Testamint'' (oers. G.A. Wumkes en E.B. Folkertsma), Haarlim, 1943, sûnder ISBN.
* ''Bibel'' (oers. G.A. Wumkes en E.B. Folkertsma), Haarlim, 1943, sûnder ISBN.
* ''Bibel'' (Nije Fryske Bibeloersetting), Haarlim/Bokstel, 1978 (Nederlands Bijbelgenootschap/Katholieke Bijbelstichting), ISBN 9 06 12 60 817.
----
Foar sekundêre boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Book_of_Judges ''References'' en ''Bibliography'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{Bibel}}

[[Kategory:Boek fan it Alde Testamint]]
[[Kategory:Hebriuwsktalich non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Klassyk Hebriuwske literatuer]]
[[Kategory:Joadsk non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Kristlik non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Non-fiksjewurk út de Aldheid]]
[[Kategory:Fryske oersetting]]</text>
      <sha1>l5t46jfjz5dhtdzglu595ekcg9aow2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Newport Beach (Kalifornje)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65414</id>
    <revision>
      <id>1232310</id>
      <parentid>1167224</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jmabel</username>
        <id>37443</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Balboa Pier Photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Balboa Pier Photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232752188#Mass_rename_requested]]</comment>
      <origin>1232310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8139" sha1="purjoasiwwec4mt66wfymrwwfepcsny" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Newport Beach
| ôfbylding                   = Newport Center Photo D Ramey Logan.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[File:Flagge fan Newport Beach.PNG|border|125px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[File:Newport Beach, California seal.jpg|80px]]
| ynwennertal                 = 85.186 &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 137,2 km² &lt;small&gt;(ynkl. wetter)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; 61,7 km² &lt;small&gt;(allinnich lân)&lt;/small&gt;
| befolkingstichtens          = 1.381,7 / km²
| stêdekloft                  = [[Los Angeles]]
| hichte                      = 3 m
| lân                         = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Steat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = County
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Orange County, California.svg|border|20px]] [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| stifting                    = [[1870]]
| tiidsône                    = [[UTC]]-8
| simmertiid                  = UTC-7
| koördinaten                 = 33°37′00″N 177°53′51″W
| webside                     = [http://www.newportbeachca.gov/ www.newportbeachca.gov]
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Newport Beach Highlighted.svg
| ôfbyldingstekst99           = De lizzing fan Newport Beach yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]].
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Newport Beach''' is in [[stêd]] oan 'e súdwestkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]], yn 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]], in pear [[kilometer]] besuden it folle gruttere [[Santa Ana (Kalifornje)|Santa Ana]]. It is ien fan 'e [[rykdom|rykste]] stêden fan 'e Feriene Steaten, dêr't mear as in fjirdepart fan 'e [[húshâlding]]s in ynkommen hat fan boppe de [[$]]200.000, en it trochsneed hûs mear as $1&amp;nbsp;miljoen wurdich is. Neffens gegevens fan 'e [[folkstelling]] fan [[2010]] hie Newport Beach doe goed 85.000 ynwenners. De stêd heart ta de [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]], dy't neffens in offisjele skatting út [[2012]] in [[befolking]] hat fan goed 12,8 miljoen minsken.

==Skiednis==
Lange tiid waard krite fan Newport Beach bewenne troch de [[Tongva (folk)|Tongva]], [[Juaneño (folk)|Juaneño]]- en [[Luiseño (folk)|Luiseño]]-[[Yndianen]]. De earste [[Jeropa|Jeropeeske]] besiker wie de [[Spanje]]rt [[Juan Rodríguez Cabrillo]], dy't yn [[1542]] in tocht by de [[Kalifornje|Kalifornysje]] kust lâns ûndernaam. Fan 'e twadde helte fan 'e [[achttjinde iuw]] ôf waard súdlik Kalifornje [[kolonisaasje|kolonisearre]] troch Spanjerts út 'e [[koloanje]] [[Nij-Spanje]] (it lettere [[Meksiko]]) wei, en waarden de Yndianen [[kristendom|kristene]]. Yn 'e Meksikaanske tiid ([[1821]]-[[1848]]) wie it gebiet opdield yn grutte feepleatsen. Nei't it yn [[1848]] oan 'e ein fan 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]], mei de rest fan it súdwesten troch Meksiko oan 'e Feriene Steaten ôfstien wie, kaam de kolonisaasje troch de Amerikanen op gong.
[[File:Balboa Pier Photo Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|250px|De Balboa Pier.]]

Doe't yn [[1870]] bliken die dat grutte steamskippen yn 'e natuerlike haven fan Newport Beach út 'e fuotten koene, stiften [[James Irvine]], dy syn broer [[Robert Irvine]] en [[James McFadden]] der in delsettinkje dat yn 't earstoan Newport (&quot;Nijhaven&quot;) kaam te hjitten, mar úteinlik it efterheaksel &quot;Beach&quot; (&quot;Strân&quot;) krige. Yn [[1905]] krige de ûntjouwing fan wat doe noch in ferstruid doarpke wie, in wichtige ympuls troch de oanlis fan 'e [[Pacific Electric Railway]], in [[tram]]wei fan [[Los Angeles]] ôf, dy't oan 'e kust by Newport Beach syn einpunt krige. Yn [[1906]] krige it doarpke sadwaande offisjeel de status fan [[stêd]], al hie it doe noch mar 206 ynwenners.

Sûnt is Newport Beach fluch groeid, net inkeld troch mear ynwenners te lûken, mar ek troch anneksaasje fan omlizzende mienskippen. Sa waard yn [[1923]] [[Corona del Mar]] al anneksearre, yn [[2002]] [[Newport Coast (Newport Beach)|Newport Coast]], [[Santa Ana Heights (Kalifornje)|East Santa Ana Heights]] en [[San Joaquin Hills (Newport Beach)|San Joaquin Hills]], en yn 2008 noch [[Santa Ana Heights (Kalifornje)|West Santa Ana Heights]] (nei in lange wrakseling mei [[Costa Mesa (Kalifornje)|Costa Mesa]], dat dêr ek oanspraak op makke).

==Newport Beach hjoed de dei==
De wichtichste pylders foar de [[ekonomy]] fan Newport Beach binne ûnderskate dielen fan 'e [[tsjinstesektor]], yn it bysûnder it [[toerisme]], de [[sûnenssoarch]] en it [[fersekeringswêzen]]. Deibesikers en meardeiske toeristen komme fral nei Newport Beach ta fanwegen de strannen en de see, dêr't oan [[surfen]] en [[silen]] of gewoan oan sinnebaaien dien wurde kin. Oare besjensweardichheden binne û.m. de [[Newport Pier]] en de [[Balboa Pier]], dy't útstekke yn 'e see en dêr't ferdivedaasjefasiliteiten op binne; it [[Orange County Museum of Art]], in [[keunst]]museum; it [[Newport Harbor Nautical Museum]], in [[skipfeart]]museum; en it [[Newport Sports Museum]], in [[sport]]museum.

==Demografy==
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan Newport Beach 19,0% âlder as 65 jier en 17,3% jonger as 18 jier. Fierders bestie 33,1% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]]. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 82,3% [[jeropide ras|blanken]]; 7,2% [[Latino's]]; 7,0% [[Aazje|Aziaten]]; 0,7% [[negroïde ras|swarten]]; 0,3% [[Yndianen]]; 2,5% oaren of fan mingd etnysk komôf.
[[File:NewportBeachCA photo D Ramey Logan.JPG|right|thumb|250px|In loftfoto fan Newport Beach.]]
[[File:Beer Can Races Newport Beach California photo D Ramey Logan.jpg|right|thumb|250px|In sylwedstryd yn 'e haven fan Newport Beach.]]

===Berne yn Newport Beach===
&lt;!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---&gt;
* [[Kelly McGillis]] (1957), [[aktrise]]
* [[Kelly Madison]] (1967), [[pornoaktrise]], [[regisseur]] en [[pornografy|produsinte]]
* [[Cortknee]] (1973), pornoaktrise
* [[Amanda Beard]] (1981), [[swimster]]
* [[Drake Bell]] (1986), [[akteur]] en [[sjonger]]

===Stoarn yn Newport Beach===
&lt;!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---&gt;
* [[Wilfred Jackson]] (1906-1988), [[animator]] en [[regisseur]]
* [[Tawny Kitaen]] (1961-2021), [[aktrise]] en [[model (berop)|model]]

==Klimaat==
Newport Beach hat in [[Mediterraansk klimaat|Mediterraansk]] [[klimaat]], mei noflike [[simmer]]s en tige mylde [[winter]]s. Yn [[augustus]] en [[septimber]], de waarmste moannen, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 23&amp;nbsp;°C, en fan [[desimber]] oant en mei [[maart]], de kâldste tiid, is dat 18&amp;nbsp;°C. De stêd kriget jiers trochinoar 295,9 mm [[delslach (waar)|delslach]]; [[snie]] komt der net foar.

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://www.newportbeachca.gov/ Offisjele webside fan Newport Beach]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Newport_Beach,_California ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Newport Beach, California}}
}}

{{Koördinaten|33_37_0_N_117_53_51_W_region:US_type:city(70032)_scale:50000|33° 37' N, 117° 53' W}}

[[Kategory:Plak yn Kalifornje]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1870]]</text>
      <sha1>purjoasiwwec4mt66wfymrwwfepcsny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232313</id>
      <parentid>1232310</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T07:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jmabel</username>
        <id>37443</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Beer Can Races Newport Beach California photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Beer Can Races Newport Beach California photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]]</comment>
      <origin>1232313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8141" sha1="s4s93gksebu62gdxrjx2zi38fgmu84g" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Newport Beach
| ôfbylding                   = Newport Center Photo D Ramey Logan.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| wapen                       = [[File:Flagge fan Newport Beach.PNG|border|125px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[File:Newport Beach, California seal.jpg|80px]]
| ynwennertal                 = 85.186 &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 137,2 km² &lt;small&gt;(ynkl. wetter)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; 61,7 km² &lt;small&gt;(allinnich lân)&lt;/small&gt;
| befolkingstichtens          = 1.381,7 / km²
| stêdekloft                  = [[Los Angeles]]
| hichte                      = 3 m
| lân                         = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| bestjoerlike ienheid 1      = Steat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = County
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Orange County, California.svg|border|20px]] [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| bestjoerlike ienheid 4      = 
| namme bestjoerlike ienheid 4= 
| stifting                    = [[1870]]
| tiidsône                    = [[UTC]]-8
| simmertiid                  = UTC-7
| koördinaten                 = 33°37′00″N 177°53′51″W
| webside                     = [http://www.newportbeachca.gov/ www.newportbeachca.gov]
| mapname                     = 
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 
| lat_min                     = 
| lat_sec                     = 
| lat_dir                     = 
| lon_deg                     = 
| lon_min                     = 
| lon_sec                     = 
| lon_dir                     = 
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Newport Beach Highlighted.svg
| ôfbyldingstekst99           = De lizzing fan Newport Beach yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]].
| ôfbyldingsbreedte99         = 
}}
'''Newport Beach''' is in [[stêd]] oan 'e súdwestkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]], yn 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]], in pear [[kilometer]] besuden it folle gruttere [[Santa Ana (Kalifornje)|Santa Ana]]. It is ien fan 'e [[rykdom|rykste]] stêden fan 'e Feriene Steaten, dêr't mear as in fjirdepart fan 'e [[húshâlding]]s in ynkommen hat fan boppe de [[$]]200.000, en it trochsneed hûs mear as $1&amp;nbsp;miljoen wurdich is. Neffens gegevens fan 'e [[folkstelling]] fan [[2010]] hie Newport Beach doe goed 85.000 ynwenners. De stêd heart ta de [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]], dy't neffens in offisjele skatting út [[2012]] in [[befolking]] hat fan goed 12,8 miljoen minsken.

==Skiednis==
Lange tiid waard krite fan Newport Beach bewenne troch de [[Tongva (folk)|Tongva]], [[Juaneño (folk)|Juaneño]]- en [[Luiseño (folk)|Luiseño]]-[[Yndianen]]. De earste [[Jeropa|Jeropeeske]] besiker wie de [[Spanje]]rt [[Juan Rodríguez Cabrillo]], dy't yn [[1542]] in tocht by de [[Kalifornje|Kalifornysje]] kust lâns ûndernaam. Fan 'e twadde helte fan 'e [[achttjinde iuw]] ôf waard súdlik Kalifornje [[kolonisaasje|kolonisearre]] troch Spanjerts út 'e [[koloanje]] [[Nij-Spanje]] (it lettere [[Meksiko]]) wei, en waarden de Yndianen [[kristendom|kristene]]. Yn 'e Meksikaanske tiid ([[1821]]-[[1848]]) wie it gebiet opdield yn grutte feepleatsen. Nei't it yn [[1848]] oan 'e ein fan 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]], mei de rest fan it súdwesten troch Meksiko oan 'e Feriene Steaten ôfstien wie, kaam de kolonisaasje troch de Amerikanen op gong.
[[File:Balboa Pier Photo Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|250px|De Balboa Pier.]]

Doe't yn [[1870]] bliken die dat grutte steamskippen yn 'e natuerlike haven fan Newport Beach út 'e fuotten koene, stiften [[James Irvine]], dy syn broer [[Robert Irvine]] en [[James McFadden]] der in delsettinkje dat yn 't earstoan Newport (&quot;Nijhaven&quot;) kaam te hjitten, mar úteinlik it efterheaksel &quot;Beach&quot; (&quot;Strân&quot;) krige. Yn [[1905]] krige de ûntjouwing fan wat doe noch in ferstruid doarpke wie, in wichtige ympuls troch de oanlis fan 'e [[Pacific Electric Railway]], in [[tram]]wei fan [[Los Angeles]] ôf, dy't oan 'e kust by Newport Beach syn einpunt krige. Yn [[1906]] krige it doarpke sadwaande offisjeel de status fan [[stêd]], al hie it doe noch mar 206 ynwenners.

Sûnt is Newport Beach fluch groeid, net inkeld troch mear ynwenners te lûken, mar ek troch anneksaasje fan omlizzende mienskippen. Sa waard yn [[1923]] [[Corona del Mar]] al anneksearre, yn [[2002]] [[Newport Coast (Newport Beach)|Newport Coast]], [[Santa Ana Heights (Kalifornje)|East Santa Ana Heights]] en [[San Joaquin Hills (Newport Beach)|San Joaquin Hills]], en yn 2008 noch [[Santa Ana Heights (Kalifornje)|West Santa Ana Heights]] (nei in lange wrakseling mei [[Costa Mesa (Kalifornje)|Costa Mesa]], dat dêr ek oanspraak op makke).

==Newport Beach hjoed de dei==
De wichtichste pylders foar de [[ekonomy]] fan Newport Beach binne ûnderskate dielen fan 'e [[tsjinstesektor]], yn it bysûnder it [[toerisme]], de [[sûnenssoarch]] en it [[fersekeringswêzen]]. Deibesikers en meardeiske toeristen komme fral nei Newport Beach ta fanwegen de strannen en de see, dêr't oan [[surfen]] en [[silen]] of gewoan oan sinnebaaien dien wurde kin. Oare besjensweardichheden binne û.m. de [[Newport Pier]] en de [[Balboa Pier]], dy't útstekke yn 'e see en dêr't ferdivedaasjefasiliteiten op binne; it [[Orange County Museum of Art]], in [[keunst]]museum; it [[Newport Harbor Nautical Museum]], in [[skipfeart]]museum; en it [[Newport Sports Museum]], in [[sport]]museum.

==Demografy==
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan Newport Beach 19,0% âlder as 65 jier en 17,3% jonger as 18 jier. Fierders bestie 33,1% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]]. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 82,3% [[jeropide ras|blanken]]; 7,2% [[Latino's]]; 7,0% [[Aazje|Aziaten]]; 0,7% [[negroïde ras|swarten]]; 0,3% [[Yndianen]]; 2,5% oaren of fan mingd etnysk komôf.
[[File:NewportBeachCA photo D Ramey Logan.JPG|right|thumb|250px|In loftfoto fan Newport Beach.]]
[[File:Beer Can Races Newport Beach California photo Don Ramey Logan.jpg|right|thumb|250px|In sylwedstryd yn 'e haven fan Newport Beach.]]

===Berne yn Newport Beach===
&lt;!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---&gt;
* [[Kelly McGillis]] (1957), [[aktrise]]
* [[Kelly Madison]] (1967), [[pornoaktrise]], [[regisseur]] en [[pornografy|produsinte]]
* [[Cortknee]] (1973), pornoaktrise
* [[Amanda Beard]] (1981), [[swimster]]
* [[Drake Bell]] (1986), [[akteur]] en [[sjonger]]

===Stoarn yn Newport Beach===
&lt;!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---&gt;
* [[Wilfred Jackson]] (1906-1988), [[animator]] en [[regisseur]]
* [[Tawny Kitaen]] (1961-2021), [[aktrise]] en [[model (berop)|model]]

==Klimaat==
Newport Beach hat in [[Mediterraansk klimaat|Mediterraansk]] [[klimaat]], mei noflike [[simmer]]s en tige mylde [[winter]]s. Yn [[augustus]] en [[septimber]], de waarmste moannen, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 23&amp;nbsp;°C, en fan [[desimber]] oant en mei [[maart]], de kâldste tiid, is dat 18&amp;nbsp;°C. De stêd kriget jiers trochinoar 295,9 mm [[delslach (waar)|delslach]]; [[snie]] komt der net foar.

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://www.newportbeachca.gov/ Offisjele webside fan Newport Beach]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Newport_Beach,_California ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Newport Beach, California}}
}}

{{Koördinaten|33_37_0_N_117_53_51_W_region:US_type:city(70032)_scale:50000|33° 37' N, 117° 53' W}}

[[Kategory:Plak yn Kalifornje]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1870]]</text>
      <sha1>s4s93gksebu62gdxrjx2zi38fgmu84g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fort Abraham Lincoln</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90785</id>
    <revision>
      <id>1232297</id>
      <parentid>1227170</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9325" sha1="4ir6ttacibtlhsw4cqh2w52fg69brb6" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = Fort Abraham Lincoln
| ôfbylding                   = 
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| bestjoerlike ienheid 1      = steat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of North Dakota.svg|border|20px]] [[Noard-Dakota]]
| bestjoerlike ienheid 2      = county
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Morton County (Noard-Dakota)|Morton County]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = 
| adres                       = 
| koördinaten                 = 46°45′51″ N 100°50′59″ W
| type bouwurk                = [[fort]] (rekonstruksje)
| subtype                     = 
| keatling                    = 
| boujier                     = fort [[1872]], rekonstr. [[1934]]
| sloopjier                   = fort [[1892]]
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = 
| oerbrêget                   =
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = [[steatspark]]
| monumintnûmer               = 
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| breedte                     = 
| draachkrêft                 = 
| oerflak                     = 4,07 km²
| tal ferdjippings            = 
| tal keamers                 = 
| kapasiteit                  = 
| kosten                      = 
| webside                     = [https://www.parkrec.nd.gov/parks/falsp/falsp.html www.parkrec.nd.gov/falsp]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Noard-Dakota
| lat_deg                     = 46
| lat_min                     = 45
| lat_sec                     = 51
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 100
| lon_min                     = 50
| lon_sec                     = 59
| lon_dir                     = W
| tekst by posysjekaart       = Lokaasje yn [[Noard-Dakota]].
}}
'''Fort Abraham Lincoln''' is in earder [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[militêr]] [[fort]] oan 'e [[igge]] fan 'e [[rivier]] de [[Missoury (rivier)|Missoury]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Noard-Dakota]], likernôch 11&amp;nbsp;km besuden de [[stêd]] [[Mandan (Noard-Dakota)|Mandan]]. It fort wie in wichtige [[leger (lânmacht)|leger]]basis ûnder de [[Flakte-Yndiaanske oarloggen]] yn 'e twadde helte fan 'e [[njoggentjinde iuw]]. Hjoed de dei is it in [[nasjonaal park|steatspark]] yn 'e foarm fan [[museum|iepenloftmuseum]], mei rekonstruëarre [[gebou]]wen en [[tentoanstelling]]s.

==Skiednis==
Op it plak fan Fort Abraham Lincoln, oan 'e gearfloeiïng fan 'e [[rivier]]en de [[Missoury (rivier)|Missoury]] en de [[Heart (rivier)|Heart]], waard om [[1575]] hinne troch de [[Mandan (folk)|Mandan]]-[[Yndianen]] in [[doarp]] stifte, besteande út heal yn 'e grûn útgroeven wenten. De Mandan florearren yn dizze krite troch de [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op 'e [[Amerikaanske bizon]] en it ferbouwen fan ferskate [[lânbou|gewaaksen]]. Yn 'e [[1770]]-er jierren waarden hja lykwols troffen troch in slimme útbraak fan 'e [[pokken]], in [[sykte]] dy't de [[Jeropa|Jeropeänen]] nei [[Amearika]] ta meinommen hiene, en dêr't de Yndianen gjin [[ymmúnstelsel|ferwar]] tsjin hiene. De oerlibbenen setten har yn [[1781]] yn in doarp nei wenjen dat fierder nei it noarden ta lei, en it doarp oan 'e gearfloeiïng fan 'e Missoury en de Heart rekke ûntfolke.
[[File:Vil 3.JPG|left|thumb|250px|On-a-Slant Village, de rekonstruksje fan it oarspronklike [[Mandan (folk)|Mandan]]-doarp.]]

Yn [[juny]] [[1872]] boude it [[Amerikaanske Leger]] op persiis itselde plak as it âlde Mandan-doarp in militêre foarpost dy't Fort McKeen neamd waard. De eigentlike konstruksje waard útfierd troch twa [[kompanjy (militêre ienheid)|kompanjyen]] fan it Amerikaanske 6e Ynfanteryrezjimint ûnder lieding fan [[luitenant-kolonel]] [[Daniel Huston jr.]] It nije fort kaam rjocht foar de [[stêd]] [[Bismarck (Noard-Dakota)|Bismarck]] oer te lizzen, dat oare kant de Missoury sitewearre wie.

Op [[19 novimber]] [[1872]] waard de foarpost omneamd ta Fort Abraham Lincoln, ta eare fan 'e [[moard|fermoarde]] [[Amerikaanske presidint]] [[Abraham Lincoln]]. Oant dy tiid wiene der trije [[ynfantery]]kompanjyen legere, mar tagelyk mei de nammeferoaring fûn der ek in útwreiding plak om dêropta seis [[kavalery]]kompanjyen te húsfêstjen. Yn totaal kaam it fort út 78 permaninte [[hout]]ene gebouwen te bestean, wêrûnder in [[postkantoar]], in [[tillegraaf (kommunikaasje)|tillegraaf]]kantoar, [[barak (gebou)|barak]]ken foar de [[soldaat|soldaten]] fan njoggen kompanjyen, kertieren foar sân [[ofsier]]en, seis stâlen foar de [[hynder]]s fan 'e kavalery, in [[wachthûs]], in foarrieskuorre, in opslachhok foar de [[kertiermaster (funksje)|kertiermaster]], in [[bakkerij]], in [[hospitaal]], in wente foar de [[waskfrou]]lju en kertieren foar de [[Yndianen|Yndiaanske]] [[ferkenner]]s.

Yn [[1873]] waard it [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]] fan [[Fort Riley]], yn [[Kansas]], oerpleatst nei Fort Abraham Lincoln. Under lieding fan [[luitenant-kolonel]] [[George Armstrong Custer]] wie dat [[rezjimint]] fan it nije fort út belutsen by de [[Yellowstone-ekspedysje (1873)|Yellowstone-ekspedysje]] fan [[1873]], de [[Ekspedysje nei de Black Hills]], yn [[1874]], en de simmerkampanje fan 'e [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]. It wie fanút syn basis yn Fort Abraham Lincoln dat de 7e Kavalery ôfsette nei de nederlaach yn 'e ferneamde [[Slach oan de Little Bighorn]], yn súdlik [[Montana]], wêrby't fiif kompanjyen fan it rezjimint oan 'e lêste man ta útrûge waarden troch in Yndiaanske koälysje fan [[Lakota (folk)|Lakota]], [[Noardlike Sjajinnen]] en [[Noardlike Arapaho (folk)|Noardlike Arapaho]].

Nei't yn [[1883]] it [[spoarwegen|spoar]] fan 'e [[Northern Pacific Railroad]] troch [[Montana]] hinne oanlein wie, waard Fort Abraham Lincoln yn [[1891]] ôftanke as legerbasis. Neitiid waarden de gebouwen fan it fort troch de lokale boargerbefolking sloopt foar it timmerhout en de [[spiker]]s. Yn [[1895]] waard der in nij fort mei deselde namme net fier fan it âlde fort ôf boud. It nije fort waard úteinlik ek troch it leger opjûn, mar ûntwikkele him neitiid ta it plak [[Fort Lincoln (Noard-Dakota)|Fort Lincoln]].
[[File:CusterHouse.jpg|right|thumb|250px|In rekonstruëarre ferzje fan it hûs fan [[George Armstrong Custer]] yn Fort Abraham Lincoln.]]

Nei de iuwwiksel krige men al rillegau spyt dat men it stikje Amerikaanske [[skiednis]], dat it âlde Fort Abraham Lincoln fertsjintwurdige, samar ferrinnewearje litten hie. Yn [[1907]] ûndertekene presidint [[Theodore Roosevelt]] de [[wet]] wêrby't er it lân fan it âlde fort oerdroech oan 'e steat [[Noard-Dakota]] as in [[nasjonaal park|steatspark]] mei de offisjele namme 'Steatspark Fort Abraham Lincoln'. Yn [[1934]] boude it [[Civilian Conservation Corps]] in [[besikerssintrum]] en oare gebouwen op it plak fan it âlde fort, en lei der boppedat in [[ferhurde wei]] hinne oan. Se rekonstruëarren ek militêre [[blokhûs|blokhuzen]] en pleatsten [[hoekstien]]nen om it plak fan 'e oare eardere fortgebouwen te markearjen. Fierders makken se ek de ierdwenten fan it eardere Mandan-doarp nei. Sûnt hawwe der noch ferskate oare rekonstruksjes plakfûn, wêrûnder dy fan 'e wente fan luitenant-kolonel Custer, dy't yn [[1989]] boud waard.

==It Steatspark Fort Abraham Lincoln==
Hjoed de dei is it Steatspark Fort Abraham Lincoln tagonklik foar it publyk, wêrby't rûnliedings fan likernôch in healoere jûn wurde. Teffens wurde der troch [[akteur]]s stikjes út 'e skiednis fan it fort neispile. It steatspark bestiet út trije dielen:
*On-a-Slant Indian Village: in rekonstruksje fan it oarspronklike Mandan-doarp;
*Historic Fort Abraham Lincoln: in rekonstruksje fan Fort Abraham Lincoln mei as grutste trekpleister Custer House, de wente fan [[George Armstrong Custer]];
*Five Nations Arts: in tentoanstelling anneks [[sûvenier]]winkel, dy't [[ambacht]]swurk en [[keunst]] fan 'e fiif [[Yndianen|Yndiaanske]] [[folk]]en fan 'e noardlike [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)|Grutte Flakten]] fan [[Noard-Dakota]] sjen lit en foar in diel te keap oanbiedt. Dêrby giet it om wurk fan 'e [[Mandan (folk)|Mandan]], [[Arikara (folk)|Arikara]], [[Hidatsa (folk)|Hidatsa]], [[Flakte-Odjibwe (folk)|Flakte-Odjibwe]] en [[Lakota (folk)|Lakota]].

==Keppelings om utens==
*{{en}}[https://www.parkrec.nd.gov/parks/falsp/falsp.html Offisjele webside fan it Steatspark Fort Abraham Lincoln]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Abraham_Lincoln ''References'' en ''Further reading'', op dizze side].
----
{{commonscat|Fort Abraham Lincoln}}
}}

[[Kategory:Skiednis fan Noard-Dakota]]
[[Kategory:Steatspark yn Noard-Dakota]]
[[Kategory:Fort yn de Feriene Steaten|Abraham Lincoln]]
[[Kategory:Iepenloftmuseum yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Museum yn Noard-Dakota]]
[[Kategory:Bouwurk yn Noard-Dakota]]
[[Kategory:Bouwurk út 1872]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1891]]
[[Kategory:Bouwurk út 1934]]</text>
      <sha1>4ir6ttacibtlhsw4cqh2w52fg69brb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valor's Choice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130565</id>
    <revision>
      <id>1232298</id>
      <parentid>1100662</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14859" sha1="aoss0xu6b1e3f6nnowp0xi6gclatr8o" xml:space="preserve">{{Literatuer
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| titel                        = ''Valor's Choice''
| oarspr. titel                = 
| auteur                       = [[Tanya Huff]]
| taal                         = [[Ingelsk]]
| foarm                        = [[roman]]
| sjenre                       = [[science fiction]]
| skreaun                      = 
| 1e publikaasje               = [[2000]], [[New York (stêd)|New York]]
| 1e opfiering                 = 
| oarspr. útjouwer             = [[DAW Books]]
| rige                         = [[Valor-searje|''Valor''-searje]]
| foarich diel                 = ― &lt;small&gt;(1e diel)&lt;/small&gt;
| folgjend diel                = ''[[The Better Part of Valor]]''
| bondel                       = 
| prizen                       = 
| ISBN                         = 978-0 88 67 78 965
}}
'''''Valor's Choice''''' is in [[science fiction]]-[[roman]] fan 'e hân fan 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[skriuwster]] [[Tanya Huff]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut: &quot;De Kar fan Moed&quot;. It [[boek]] fertelt it [[ferhaal]] fan [[sersjant]] Torin Kerr, dy't op in ûnferwachts drege missy har [[marinier (rang)|marinier]]s yn libben sjen moat te hâlden. ''Valor's Choice'' is it earste diel fan 'e fiifdielige [[Valor-searje|''Valor''-searje]], dy't sels wer ûnderdiel útmakket fan 'e gruttere [[Confederation-searje|''Confederation''-searje]]. De roman waard yn [[2000]] publisearre troch de [[New York (stêd)|New&amp;nbsp;Yorkske]] [[útjouwerij]] [[DAW Books]], mei in [[omslach]] makke troch [[Paul Youll]]. Neitiid folgen [[werútjefte]]n by de [[Grut-Brittanje|Britske]] útjouwerij [[Titan Books]] (ûnder de oanpaste titel ''Valour's Choice''), en by DAW as ûnderdiel fan 'e [[omnibus (boek)|omnibusedysje]] ''A Confederation of Valor'' ([[2006]]), tegearre mei it folgjende diel út 'e rige, ''[[The Better Part of Valor]]''.

==Eftergrûn==
De [[Confederation-searje|''Confederation''-searje]] spilet yn in [[takomst]] wêryn't de [[minskheid]] him oansletten hat by de Konfederaasje, in ûnbidich grut steatsferbân mei tsientallen [[bûtenierdske wêzens|bûtenierdske rassen]]. De stifters fan 'e Konfederaasje binne de saneamde Aldere Rassen, dy't in nivo fan [[kultuer|beskaving]] berikt hawwe dêr't [[geweld]], om lykfol hokker reden, as ûntalitber beskôge wurdt. Sterker noch, hja grize fan geweld en kinne harsels der net iens mear ta bringe om geweld te begean. Nei de oprjochting waarden by de tiid lâns stadichoan oare rassen ta de Konfederaasje talitten sadree't dy itselde nivo fan beskaving berikt hiene. Dy letter talitten rassen binne de saneamde Middelrassen. 

Doe't de Konfederaasje lykwols fiifhûndert jier lyn oanfallen waard troch in oar grut steatsferbân, de Primasy, sieten de Aldere Rassen en de Middelrassen mei de hannen yn 't hier om't de [[pasifisme|pasifistyske]] Konfederaasje net oer in [[leger (lânmacht)|leger]] of in [[float]] beskikte. Harren oplossing wie om 'e minder beskaafde Minsken, Taykan en Krai (de saneamde Jongere Rassen) yn 'e Konfederaasje op te nimmen, dy't gjin swierrichheden hiene om har oan te passen fan [[planeet|planetêre]] ta [[ynterstellêr]]e [[oarloch]]fiering. 

==Ynhâld==
Yn ''Valor's Choice'' wurdt de lêzer foar it earst yn 'e kunde brocht mei [[sersjant]] Torin Kerr, dy't al njoggen jier yn it [[marinierskorps]] fan 'e Konfederaasje tsjinnet. Hja hat har yn dy tiid ûntjûn ta in kundich [[ûnderofsier]], dy't foar har [[manskip]]pen in fêste pylder foarmet yn it wiffe oarlochsbestean. Sh'quo Kompanjy, dêr't Torin by tsjinnet, is krekt weromkeard op 'e thúsbasis, it [[romtestasjon]] Ventris, nei aksje oan it front wêrby't de ienheid likernôch de helte fan syn sterkte ferlern hat. De [[marinier (rang)|marinier]]s dy't ûnskansearre út 'e striid kommen binne, sjogge út nei in [[ferlof]]perioade, mar ear't se dêroan begjinne kinne, arrivearret [[generaal]] Morris op it romtestasjon, mei nije oarders foar de [[kompanjy (militêre ienheid)|kompanjy]].

Der is koartby in [[planeet]] ûntdutsen dêr't in nij ras [[bûtenierdske wêzens]] libbet, de [[reptyl]]ske Silsviss. It is saak om dy yn 'e Konfederaasje op te nimmen ear't se ynpalme wurde kinne troch de Primasy. Boppedat hawwe se in [[kriger]]kultuer dy't se ta ideäle nije [[rekrút|rekruten]] foar it marinierskorps fan 'e Konfederaasje makket, en dêropta nimt harren [[planetestelsel]] deunby it front in tige [[strategy]]ske posysje yn. It earste kontakt is al makke, en no sil der in [[diplomasy|diplomatike missy]] nei de planeet Silsvah útstjoerd wurde, om [[ûnderhanneling]]s te fieren oer de tatrêding fan 'e Silsviss ta de Konfederaasje. Sh'quo Kompanjy moat de [[earewacht]] foar dy diplomatike missy leverje.

Oan Torin, dy't de oerlibjende ûnderofsier fan 'e kompanjy is mei de heechste [[militêre rang|rang]], falt de taak ta om út 'e net [[ferwûne]] mariniers fan Sh'quo Kompanjy in earewacht gear te stellen, wylst se tagelyk de troch generaal Morris oanstelde kommandant fan 'e earewacht, [[twadde luitenant]] di'Ka Jarrett, mei syn nije troepen yn 'e kunde bringt. Jarrett is in jonge Taykan sûnder gefjochtsûnderfining, mar Torin stelt fêst dat er aldergeloks net te [[arrogânsje|arrogant]] is om te learen. Harren [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] wurdt lykwols dreger makke trochdat se de [[nacht]]s tefoaren, doe't se noch gjin idee hiene dat se yn deselde ienheid tsjinje soene, [[seksuële omgong|mei-inoar sliept]] hawwe.

Uteinlik bestiet de earewacht út 40 mariniers plus de luitenant, mei dêropta [[kaptein (rang)|kaptein]] Daniels (de [[piloat]] fan harren lâningsskip), har [[ko-piloat]] luitenant Ghard, en 4 ûnderhearrige leden fan 'e loftfearttsjinst fan it marinierskorps. Dy moatte in diplomatike missy beskermje dy't bestiet út in [[ambassadeur]] en 3 oare [[spineftigen|spineftige]] Mictok, in ambassadeur en 3 oare reuseftige, trage, [[hier (begroeiïng)|tichtbehierre]] Dornagain, en in [[folmacht (diplomasy)|folmacht]] en 2 oare [[fûgel]]eftige Rakva plus in [[dokter]], dat ek in Rakva is; yn totaal dus 12 [[boarger]]s. Op Silsvah, dêr't it [[waar]] fariëarret fan hjit oant gleonhjit oant gleonhjit en tige near, foeget Cri Sawyes, in Silsviss-[[ferbiningsofsier]] him by it selskip.

Der wurde fjouwer grutte [[stêd]]en oandien, dêr't hieltyd dagenlange ûnderhannelings mei de regearings fan 'e ûnderskate Silsviss-steaten plakfine. Underwilens steane de mariniers yn 'e hâlding by [[seremoanje|seremoniële plechtichheden]] of [[skyldwacht|op wacht]] by harren [[barak (gebou)|barak]]ken en de ferbliuwen fan 'e diplomaten, en ferfele se har dea. Neat liket de ynset fan gefjochtstroepen foar dizze missy te rjochtfeardigjen, oant it lâningsskip dat de hiele diplomatike missy ferfiert, ûnderweis nei it plak dêr't it [[ferdrach]] tusken de Silsviss en de Konfederaasje troch beide partijen ûndertekene wurde sil, út 'e loft sketten wurdt.
{{Plotbedjer}}
It lâningsskip komt del yn in [[moeras]], wat de klap wat dempt, mar likegoed komme fjouwer mariniers, twa leden fan 'e loftfearttsjinst en ien fan 'e fjouwer fragile Rakva om, wylst trije mariniers en kaptein Daniels swierferwûne reitsje. Mei't luitenant Jarret [[bûten bewustwêzen]] rekke is, is Torin dejinge dy't de oerlibbenen út it lâningsskip evakuëarret. Neitiid wol se de wapenkasten opblaze, mar Jarret, dy't tsjin dy tiid wer by sûpe en stút is, leit dêr it near op, om't er de mooglikheid iepen hâlde wol om letter by it skip werom te kommen om mear wapens op te heljen.

Dy kinne se nammentlik noch wolris nedich hawwe, want se witte net troch wa't se delsketten binne. It soe gean kinne om in faksje fan 'e Silsviss dy't tsjin tatrêding ta de Konfederaasje is, mar it is ek mooglik dat der [[kommando's]] fan 'e Primasy op Silsvah lâne binne. Foar de ôfreis fan 'e diplomatike missy út 'e lêste Silsviss-haadstêd wiene der nammentlik berjochten dat der Primatyske [[romteskip]]pen yn 'e sektor synjalearre wiene. Dat wie ek de reden dat de ''Berganitan'', it [[marine]]skip fan 'e Konfederaasje dat de missy nei Silsvah ta brocht hat, halje-trawalje fuort moast om 'e fijân te ûnderskeppen. Sadwaande binne de leden fan 'e missy no op harsels oanwiisd en hoege se foarearst net te rekkenjen op rêding troch de Konfederearre marine.

Wat de Silsviss oangiet, witte Torin-en-dy net wa't se fertrouwe kinne, útsein Cri Sawyes, dy't yn itselde skipke sit as de rest fan harren. En sels dy wurdt troch guon fan harren fertocht fan mandéligens oan it delsjitten fan it lâningsskip, yn 't bysûnder troch luitenant Ghard, dy't besiket om it befel oer de missy oer te nimmen, oant fêststeld wurdt dat Jarret syn promoasje ta de [[militêre rang|rang]] fan [[twadde luitenant]] âlder is as dy fan him. As de dieders al Silsviss binne, is it suver wis dat de ferskate Silsviss-regearings no earst ferlamme wêze sille troch ûnderling getsier. Boppedat is it lâningsskip delkommen yn ien fan 'e grutste reservaten op Silsvah, dêr't fier fan 'e bewenne wrâld jonge manlike Silsviss harren [[adolesinsje|adolesinte jierren]] trochbringe, as se foar it meastepart [[ynstinkt]]yf op dingen reägearje. Cri Sawyes warskôget Jarret en Torin dat de jonge Silsviss fan dit reservaat it ynkringen fan harren [[territoarium (biology)|territoarium]] troch frjemdlingen beskôgje sille as in útdaging dy't mei [[geweld]] beäntwurde wurde moat.

Under lieding fan Jarret (hoewol eins mear fan Torin) sykje de mariniers en diplomaten in wei út it moeras. Cri Sawyes seit dat er koart foar it delstoarten in stikmannich [[gebou]]wen sjoen hat, dat dy kant sette se út. Dat giet tergjende stadich, mei't it marstempo bepaald wurdt troch de traachste dielnimmers, de logge Dornagain. It lêste ein spjalte se har op yn twa groepen, op advys fan Harket-Wiis-en-Nimt-Alles-yn-Omtinken, de Dornagain-ambassadeur. Dêrtroch kin de haadgroep mei de ferwûnen de gebouwen sa fluch mooglik berikke, wylst de Dornagain mei fjouwer mariniers as bewekking harren eigen tempo oanhâlde. Wylst de haadmacht in [[fjildhospitaal]] yn 'e gebouwen ynrjochtet en it kompleks ferdigenber makket, wurde de Dornagain en harren bewekkers ynhelle troch de earste Silsviss, dy't daliks oanfalle, ek al binne se inkeld bewapene mei [[spear]]en en [[pylk-en-bôge]]. De mariniers en de Dornagain sykje beskutting yn in [[rots]]kloft en moatte dêr ûntset wurde troch Torin, dy't mei fersterkings weromkomt.

As de hiele missy feilich de gebouwen berikt hat, bart der earst neat, wat in goed teken liket, mar al gau wurdt de reden dúdlik: de Silsviss hawwe it delstoarte lâningsskip trochsocht en de efterlitten wapenkasten iepenbrutsen. De mariniers yn 'e gebouwen wurde dan mei harren eigen wapens ûnder fjoer nommen. De folgjende dagen trochsteane de mariniers en diplomaten in oanboazjende [[belegering]] troch ferskate tûzenen jonge Silsviss. Hoewol't de diplomaten wegerje om aktyf oan 'e striid diel te nimmen, binne se net alhiel ûnnutte ballêst. De Rakva-dokter ûntpopt him as in betrouber persoan, dy't alle war docht om 'e ferwûne mariniers te rêden ek al is er hielendal net oplaat as oarlochsmedikus. De flugge Mictok biede oan om as [[brankaar|brankardiers]] te fungearjen en de ferwûnen nei it fjildhospitaal te bringen. As de [[saad]] fan it gebouwekompleks rekke wurdt troch in [[granaat (eksplosyf)|granaat]], en de belegerden yn it gleone waar sûnder [[wetter|drinkwetter]] driigje te reitsjen, grave de Dornagain de put mei harren grutte [[klau]]wen wer út.

Tsjin 'e tiid dat in lêste, massale oanfal troch de Silsviss ôfslein wurdt, binne fyftjin mariniers [[sneuvele]], wylst njoggen oaren der sa slim oan ta binne, dat se gjin aktive rol mear spylje kinne yn 'e ferdigening. Boppedat is de [[munysje]] hast skjin op. Mar de Silsviss, dy't dat net witte, hawwe sokke swiere ferliezen lit, dat se har nocht hawwe en de striid opjouwe. Net folle letter arrivearret de ''Berganitan'' wer yn in [[baan (astronomy)|baan]] om 'e planeet, en wurdt der in oar lâningsskip stjoerd dat de oerlibbenen fan 'e belegering ophellet. Wylst de ferwûnen oan board fan 'e ''Berganitan'' fersoarge wurde, hat Torin dan einlings de tiid om it spul ris goed troch te tinken.

As bliken docht dat de ''Berganitan'' net allinnich dûbeld safolle medysk personiel by him hat as normaal, mar dat ek generaal Morris oan board is, komt se ta de konklúzje, dy't Morris letter befêstiget, dat Sh'quo Kompanjy brûkt is. It wie fan it heechste belang om 'e Silsviss fluch lid fan 'e Konfederaasje te meitsjen, mar de regearings fan 'e Silsviss easken in demonstraasje fan 'e militêre bekwaamheid fan 'e Konfederearre [[kriichsmacht]], om der wis fan te wêzen dat se har net ferbûnen oan in soadsje swakkelingen. Generaal Morris offere dêr Sh'quo Kompanjy foar op, hoewol't it befel foar dizze operaasje úteinlik fan it Konfederearre [[parlemint]] kommen wêze moat. It is net de opoffering fan har ienheid dy't Torin yn it ferkearde kielsgat sjit, want it is oarloch, en sa'n sitewaasje hie him ek yn 'e striid tsjin it leger fan 'e Primasy foardwaan kinnen. Mar it feit dat de mariniers foarliigd binne oer it aard fan harren missy en dêrmei oer de reden dat se sneuvele binne, dat fynt se net te ferjaan. As dúdlik wurdt dat generaal Morris dat ûnderskie net begrypt, seit se him goed it mannewaar op en lit him dan fierder yn syn eigen sop gearsiede.

==Neiwurd==
In oan ''Valor's Choice'' tafoege [[neiwurd]] begjint Huff mei: &quot;Stek de hân mar op wa't dy fjildslach werom ken.&quot; Se giet fierder mei de fernijing dat de belegering fan Sh'quo Kompany troch de Silsviss loskes basearre is op 'e [[histoarysk]]e [[Slach by Rorke's Drift]], ien fan 'e earste slaggen út 'e [[Sûlû-Oarloch]], op [[22 jannewaris|22]] en [[23 jannewaris]] [[1879]], yn wat no de [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] [[provinsje]] [[kwaZulu-Natal]] is. Dêrby waarden 150 [[soldaten]] en [[ofsier]]en fan it [[Britske Leger]] en 4 [[boarger]]s, dus yn totaal 154 man, wêrûnder 35 [[sykte|siken]] en [[ferwûnen]], belegere troch 3.000 oant 4.000 [[Sûlû (folk)|Sûlû]]-[[kriger]]s. Dat barren waard yn [[1964]] [[film|ferfilme]] ûnder de titel ''[[Zulu (film út 1964)|Zulu]]'', mei û.o. [[akteur]] [[Michael Caine]] yn 'e [[haadrol]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* {{Aut|Huff, Tanya}}, ''Valor's Choice'', New York, 2000 (DAW Books), ISBN 978-0 88 67 78 965.
* {{Aut|Huff, Tanya}}, ''A Confederation of Valor'', New York, 2006 (DAW Books), ISBN 978-0 75 64 10 414.
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{Confederation (Huff)}}

[[Kategory:Confederation (romansearje)]]
[[Kategory:Literêr wurk fan Tanya Huff]]
[[Kategory:Science fiction-roman]]
[[Kategory:Ingelsktalige roman]]
[[Kategory:Roman út 2000]]
[[Kategory:Literatuer oer bûtenierdske wêzens]]</text>
      <sha1>aoss0xu6b1e3f6nnowp0xi6gclatr8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wind River (film út 2017)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140587</id>
    <revision>
      <id>1232299</id>
      <parentid>1121753</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27882" sha1="9ip8tcyc2b3jj3e67bio11we6lgi3ru" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Wind River logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Wind River (2017 film).png|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Wind River''
| regisseur                = [[Taylor Sheridan]]
| produsint                = [[Matthew George]]&lt;br&gt;[[Basil Iwanyk]]&lt;br&gt;[[Peter Berg]]&lt;br&gt;[[Wayne L. Rogers]]&lt;br&gt;[[Elizabeth A. Bell]]
| útfierend produsint      = [[Erica Lee]]&lt;br&gt; [[Jonathan Fuhrman]]&lt;br&gt; [[Braden Aftergood]]&lt;br&gt;[[Christopher H. Warner]]&lt;br&gt;[[Bob Weinstein]]&lt;br&gt; [[Harvey Weinstein]] &lt;br&gt;en oaren
| senario                  = [[Taylor Sheridan]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Ben Richardson]]
| muzyk                    = [[Nick Cave]]&lt;br&gt;[[Warren Ellis (muzikant)|Warren Ellis]]
| filmstudio               = [[Acacia Entertainment]]&lt;br&gt;[[Savvy Media Holdings]]&lt;br&gt;[[Thunder Road Films]]&lt;br&gt;[[Film 44]]
| distribúsje              = [[The Weinstein Company]] &lt;small&gt;(oant &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;okt. 2017)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Lionsgate Films]] &lt;small&gt;(fanôf okt. 2017)&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[Jeremy Renner]]&lt;br&gt; [[Elizabeth Olsen]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Graham Greene (akteur)|Graham Greene]]&lt;br&gt; [[Kelsey Chow]]&lt;br&gt; [[Apesanahkwat]]&lt;br&gt; [[Julia Jones]]&lt;br&gt; [[Gil Birmingham]]&lt;br&gt; [[Jon Bernthal]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Frankryk]]
| premiêre                 = [[4 augustus]] [[2017]]
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[neo-western]], [[skriller]], [[detektivefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 107 minuten
| budget                   = $11 miljoen
| opbringst                = $47 miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Wind River''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Frankryk|Frânske]] [[neo-western]] en [[detektivefilm]] út [[2017]], dy't ek foar in [[skriller]] trochgean kin. De [[rezjy]] waard dien troch [[Taylor Sheridan]], dy't ek sels it [[senario]] skreau. De [[haadrol]]len waarden spile troch [[Jeremy Renner]] en [[Elizabeth Olsen]], as in [[spoarsiker]] en [[jacht (aktiviteit)|jager]] fan 'e [[U.S. Fish and Wildlife Service]] en in [[spesjaal aginte]] fan 'e [[FBI]], dy't tegearre in [[moard]]- en [[ferkrêfting]]ssaak yn it [[Wind River Yndianereservaat]] yn [[Wyoming]] besykje op te lossen. Sheridan skreau nei eigen sizzen it senario mei as doel om 'e kwestje fan it grutte tal [[fermiste en fermoarde lânseigen froulju yn Noard-Amearika]] ûnder de oandacht fan in breder [[publyk]] te bringen. ''Wind River'' waard yn [[jannewaris]] [[2017]] fertoand op it [[Sundance Filmfestival]] en gie yn [[augustus]] fan dat jier yn [[premiêre]] yn 'e [[bioskopen]]. De [[film]] krige oer it algemien positive [[filmkrityk|kritiken]] en wie in [[kommersje]]el súkses.

==Plot==
Cory Lambert is in [[spoarsiker]] fan 'e [[United States Fish and Wildlife Service]], dy't as taak hat om [[rôfdier]]en [[jacht (aktiviteit)|ôf te sjitten]] as se it foar de moade krigen hawwe om [[fee]] oan te fallen. Oan 'e ein fan 'e [[winter]] ûntdekt er yn 'e djippe [[snie]] en bittere [[kjeld]] fan it [[Wind River Yndianereservaat]], yn 'e [[Rocky Mountains]] fan 'e [[Amerikaanske steat]] [[Wyoming]], it [[froast|beferzen]] [[lyk]] fan in jonge [[Yndianen|Yndiaanske]] [[frou]]. Hy ken har werom as de achttjinjierrige Natalie Hanson, de bêste [[freonskip|freondinne]] fan syn eigen [[ferstoarn]]e [[dochter]] Emily. Se befynt har bleatfoets en sûnder gaadlike [[winterklean|winterklaaiïng]] op in plak dat withoefier fan eltse bewenning ôf leit. It [[bloed]] út har [[skamstreek]] is har troch de [[klean]] hinne lekt.

Lambert [[tillefoan|skillet]] Ben Shoyo, de [[plysjekommissaris|kommissaris]] fan 'e [[stamme (folk)|tribale]] [[plysje]] fan it [[Yndianereservaat]], dy't op syn beurt kontakt opnimt mei de [[FBI]], om't de federale [[resjerzje]] foech hat oer [[moard]]saken op reservaatlân. De FBI stjoert de tichtstbye [[spesjaal agint|agint]], dy't dy [[middei (deidiel)|middeis]] arrivearret as der in [[sniestoarm]] geande is dy't de spoaren driget út te wiskjen. It is Jane Banner, dy't eins stasjonearre is yn it [[hjittens|hjitte]] [[Las Vegas]] en oarspronklik út it like hjitte [[Fort Lauderdale (Floarida)|Fort Lauderdale]] komt, yn súdlik [[Floarida]]. Sy hat net it earste benul hoe't se yn it [[klimaat]] fan it Wind River Reservaat oerlibje moat, en hat sels gjin gaadlike winterklean by har, sadat se tarist wurde moat yn 'e klean fan Lambert syn deade dochter ear't se op 'e [[sniescooter]] nei it [[plak delikt]] brocht wurde kin. Dêr makket Lambert yndruk op har troch de spoaren yn 'e snie te lêzen. Hy makket dêr ûnder mear út op dat Natalie [[draven|draaft]] hat oant se der [[dea]] by delfoel. Banner freget Lambert dêrop om har by it ûndersyk te helpen. Lambert, dy't syn eigen redens hat om by de saak belutsen bliuwe te wollen, stimt dêryn ta.

De oare [[dei]]s bringt Banner mei kommissaris Shoyo in besyk oan 'e [[âldelju]] fan Natalie. Har [[mem]] is stikken fan [[fertriet]] en net oansprekber, mar fan har [[heit]] Martin komme se oan 'e weet dat Natalie in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|feint]] hie mei wa't se omsloech. Hy wit lykwols net wa't dat wie of hoe't er hiet. By de [[lykskôging]] stelt [[patolooch-anatoom]] Whitehurst fêst dat Natalie foar har dea [[mishanneling|mishannele]] en [[ferkrêfting|ferkrêfte]] is. Ek hie se [[befriezing (ferwûning)|befriezingsferskynsels]] oan har [[fuotten]], [[noas]] en [[hannen]]. Hy befêstiget wat Lambert de deis tefoaren al sei, dat Natalie stoarn is trochdat de [[bloedfet]]ten yn har [[longen]] iepenbarsten binne fanwegen de oanhâldende flugge [[sykhelje|ynazeming]] fan ekstreem [[kâld]]e [[lucht]]: yn leketermen is se dêrtroch [[ferdrinking|ferdronken]] yn har eigen bloed. Hoewol't Whitehurst tajout dat it, de omstannichheden yn acht nommen, dúdlik in gefal fan moard is, kin er moard net as [[deadsoarsaak]] op 'e offisjele papieren ynfolje.

Dat betsjut dat de saak technysk sjoen net ûnder it foech fan 'e FBI falt, en dat Banner gjin oare aginten komme litte kin om in ûndersyksteam te foarmjen. Krektoarsom, sadree't se de befinings fan 'e patolooch-anatoom trochjout oan har superieuren sil se sels opdracht krije om 'e saak gewurde te litten en om werom te kommen. Se beslút it lykskôgingsrapport stil te hâlden en te besykjen om 'e saak eigenhandich op te lossen, mei help fan Lambert en Shoyo.
{{Plotbedjer film}}
Natalie har [[stoflik omskot]] is fûn yn in gebiet dêr't frijwol gjin bewenning is, ôfsjoen fan in útwenne [[hûs]] dat in pear [[drugs]]dealers ta [[wente]] tsjinnet en in [[boarstasjon]] dêr't nei [[ierdoalje]] boarre wurdt, mar dêr't it wurk foar de winter stilleit. Natalie har [[broer]] Chip Hanson is in [[drugsferslaving|drugsferslaafde]] dy't by syn dealers ynwennet. Dat, trijeresom sette Banner, Shoyo en Lambert nei it hûs ta, dêr't Frank Walker, ien fan 'e drugsdealers, de plysjeminsken earst mei [[pepperspray]] en dan mei in [[fjoerwapen]] te liif giet. Banner sjit him dea, en as de oare dealer, Sam Littlefeather, en Chip Hanson troch de efterdoar besykje út te naaien, huft Lambert se mei in [[skeppe]] del. Lambert ûntdekt ek in sniescooterspoar dat by it hûs wei de bergen yn liedt. As hy en Banner it folgje, ûntdekke se in twadde lyk, dat al oanfretten is troch [[iesiter]]s, diskear fan in folslein [[neaken]]e man.

As se weromkomme by it hûs fan 'e drugsdealers, docht bliken dat de beide [[arrestaasje|arrestanten]] net mei de plysje prate wolle. Lambert biedt oan om it te besykjen, mar Banner wol dat net, want om't er gjin plysje is en dus gjin foech hat, sil al wat er los wit te krijen, ûnjildich wêze as it ea ta in [[rjochtsaak]] komt. Efter har rêch om praat Lambert dochs mei Chip Hanson, dy't úteinlik tajout dat Natalie har feint in [[jeropide ras|blanke]] [[man (sekse)|man]] wie dy't Matt hiet. Banner is [[lulk]] as se útfynt wat Lambert dien hat. Letter dy [[jûn]]s komt se by him thús om it út te praten. Se wol fan him witte hokker persoanlik belang oft er eins by de saak hat. Hy fertelt har dan oer de dea fan syn dochter Emily, trije jier earder. Hja rekke [[fermissing|fermist]] nei in [[feest]]je by harren thús doe't Lambert en syn Yndiaanske [[oarehelte|frou]] Wilma net oanwêzich wiene. Har lichem waard úteinlik ûntdutsen yn 'e snie, krekt as Natalie harres, mar it wie doe al sa oanfretten troch de [[prêrjewolf|prêrjewolven]], dat der gjin deadsoarsaak mear fêststeld wurde koe. Nimmen waard ea foar har dea oanklage. Banner fertelt Lambert dan op har beurt dat it lyk fan 'e neakene man identifisearre is as in Matt Rayburn, dy't as lid fan it [[befeiliging]]steam wurke dat de [[masine]]ry op it boarstasjon bewekket, sa'n sechstjin [[kilometer]] fan it plak ôf dêr't Natalie har lyk fûn is. Lambert liedt dêrút ôf dat de deade man dan Natalie har feint wêze moat.

De oare deis set Banner mei Shoyo, guon oare leden fan 'e tribale plysje en inkele [[helpsheriff]]s fan Fremont County ôf nei it boarstasjon om 'e oare befeiligingsminsken dêr te ûnderfreegjen en de [[barak (gebou)|barak]] dêr't Matt Rayburn tahold te ûndersykjen. De oare seis leden fan it befeiligingsteam fertelle dat Matt in pear dagen earder, nei in [[rûzje]] mei Natalie, oerémis ôfset is en dat se him net wer weromsjoen hawwe. Ien fan 'e mannen neamt dat se op 'e [[radio]] fan Natalie har dea heard hawwe, hoewol't aginte Banner seit dat der op 'e radio inkeld melding fan makke is dat it lyk fan in jonge frou fûn is, en dat Natalie har namme net frijjûn is. Ien fan 'e helpsheriffs merkt dan op dat de befeiligingslju de plysjeminsken stadichwei oan it besingeljen binne. De konfrontaasje eskalearret ta in ympasse wêrby't beide partijen de [[fjoerwapen]]s lutsen hawwe en opinoar rjochte hâlde. De befeiligingslju hâlde út dat de tribale plysje en de helpsheriffs yn it boarstasjon hielendal gjin foech hawwe mei't dat bûten harren [[jurisdiksje]]gebiet leit. Banner wit de sitewaasje del te bêdzjen troch harsels as FBI-aginte bekend te meitsjen, en dêrmei as de iennichste dy't wol deeglik foech hat yn it boarstasjon.

Banner freget dêrop om yn 'e barak sjen te meien dêr't Matt Rayburn tahold, en Curtis, de lieder fan it befeiligingsteam, stimt dêryn ta. Dêrfoar moatte se earst Pete wekker meitsje, it lid fan it team dat de barak mei Matt dielt. Hy hat nammentlik [[nacht]]tsjinst hân en leit dêrom no op [[bêd]]. As Banner op 'e [[doar]] fan 'e barak oankloppet, ferskoot it byld nei it binnenste fan 'e barak. Dêr komt in man ûnder de [[dûs]] wei en docht iepen; mar it is [[nacht]] en dejinge dy't oankloppet is Natalie Hanson. Yn dizze [[flashback]] wurdt toand hoe't Natalie inkele dagen tefoaren let op 'e [[jûn]] yn it boarstasjon kaam om har [[frijer]] te besykjen wylst de oare leden fan it befeiligingsteam [[frije tiid|lins]] hiene en nei de [[kroech]] gien wiene. Se [[seksuële omgong|bedriuwe de leafde]], mar as se noch tegearre op bêd lizze, komme ûnferwachts de oare leden fan it team [[dronkenskip|healdronken]] werom. Pete begjint te klieren en Natalie [[seksuële yntimidaasje|seksueel te yntimidearjen]], oant Matt him op 't lêst in pear bêste terwinkels jout. De oare leden fan it team nimme dat net, en Matt rekket mei harren [[slaanderij|slaande deilis]]. Natalie besiket him te helpen, mar Curtis slacht har [[bewusteleazens|bewusteleas]] en dêrnei docht er itselde mei Matt. As Natalie wer by [[bewustwêzen]] komt, merkt se dat Pete har ûnderwilens begûn is te [[ferkrêfting|ferkrêftsjen]], wylst de oare leden fan it team him helpe en oanmoedigje. Letter komt Matt ek wer by, en as er sjocht wat der geande is, falt er daliks Pete wer oan. De oare mannen begjinne him dan [[mishanneling|mei syn allen yninoar te slaan]], wat Natalie de kâns jout om heal neaken en op bleate fuotten út 'e barak te ûntkommen. Matt wurdt lykwols troch syn maten [[moard|deaslein]].

Werom yn 'e tsjintwurdige tiid hat Cory Lambert ûnderwilens de spoaren fan it plak dêr't Matt syn lyk dumpt wie, weromfolge. Se blike yn in rjochte line werom te lieden nei it boarstasjon. Hy skillet mei syn [[satellyttillefoan]] kommissaris Shoyo op om him te warskôgjen, mar dat komt te let. As aginte Banner oankloppet op 'e doar fan 'e barak sjit Pete mei in [[ôfseage jachtgewear]] dwers troch de doar hinne. Banner rekket [[ferwûne]] oan 'e [[hals (lichemsdiel)|hals]], brekt in stikmannich [[rib]]ben en is eefkes yn 'e sûs, mar har [[kûgelfrij fest]] rêdt har [[libben]]. Underwilens brekt der in [[sjitpartij]] út tusken kommissaris Shoyo syn plysjeminsken en de befeiligingsmannen. De befeiligers komme de plysjes alhiel oer it mad en beskikke oer [[mitrailleur]]s. It gefolch is dat alle plysjes en ien fan 'e befeiligingsmannen omkomme. Curtis pakt Banner har [[pistoal]] ôf en wol har fan tichtby deasjitte, mar ear't er dat dwaan kin, wurdt er sels fuortblaasd troch in skot út it swiere [[kaliber]] [[jachtgewear]] fan Lambert, dy't yn syn [[wyt|wite]] [[kamûflaazje]]klean fan 'e [[heuvel]]rêch boppe it kamp op 'e barakken delsjocht. Foar't de befeiligingslju goed en wol beseffe wat der bart, hat Lambert noch trije fan harren deasketten. Pete, de iennichste dy't noch oer is, flechtet ferwûne en mei lichte klean oan te foet út it kamp wei de [[wyldernis]] yn. 

Lambert bejout him nei it kamp, dêr't er de ferwûne Banner yn ien fan 'e barakken bringt en har syn satellyttillefoan jout om help te krijen. Sy freget him om efter Pete oan te gean. Lambert seit dat er dat wol dwaan wol, mar dat se goed foar it ferstân hawwe moat dat er de man dan yn gjin gefal libben mei werombringe sil. Sy stjoert him der likegoed efter oan. Lambert hellet Pete maklik by en oerweldiget him. Dêrnei nimt er him mei nei in berchtop en lit him dêr op bleate fuotten gean. Natalie draafde sa'n 16 [[kilometer]] ear't se omkaam; Pete komt net fierder as in seishûndert [[meter]] foar't er it opjout en krepearret, en deselde dea stjert as it fanke.

Neitiid besiket Lambert Banner yn it [[sikehûs]], dêr't er har in [[plúsje]]n [[alligator]] jout om har har thús (yn [[Floarida]]) tebinnen te bringen. Dêrnei giet er nei it hûs fan Natalie har [[âldelju]]. Har mem is einlings en te'n lêsten fan útputting yn 'e [[sliep]] fallen, mar har heit Martin Hanson sit bûtendoar mei [[ferve]] op syn [[gesicht]] en in [[revolver]] yn 'e hân. As Lambert him dêrnei freget, leit Hanson him út dat de ferve syn 'deadsgesicht' is en dat er fan doel wie om himsels [[selsmoard|fan kant te meitsjen]]. Wat him dêrfan ôfholden hat, is dat er krekt foar't er de hân oan himsels slaan woe, foar it earst yn jierren in tillefoantsje fan syn drugsferslaafde soan Chip krigen hat. Dy sit op it [[plysjeburo]] en wol dat syn heit him ôfhellet en nei hûs bringt. Lambert fertelt Hanson dat de moardsaak sletten is. As Hanson opmerkt dat er heard hat dat der noch ien fan 'e dieders omrint, bewissiget Lambert him derfan dat der nimmen mear omrint. Dêrnei bliuwe se noch in hoartsje yn stilte sitten en diele harren fertriet oer de dea fan harren dochters.

De [[ôftiteling]] fan ''Wind River'' begjint mei de tekst dat der yn 'e [[Feriene Steaten]] foar eltse mooglik [[demografy]]ske groep [[statistiken]] byholden wurde oangeande it tal [[fermissing]]s, útsein foar [[Yndianen|Yndiaanske]] [[froulju]]; hoefolle oft dêrfan fermist binne, is ûnbekend.

==Rolferdieling==
[[File:Jeremy_Renner_by_Gage_Skidmore.jpg|right|thumb|180px|[[Jeremy Renner]].]]
[[File:Elizabeth_Olsen_by_Gage_Skidmore.jpg|right|thumb|180px|[[Elizabeth Olsen]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;550px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Cory Lambert
| [[Jeremy Renner]]
|-
| [[FBI]]-[[spesjaal agint|aginte]] Jane Banner
| [[Elizabeth Olsen]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;550px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[plysjekommissaris]] Ben Shoyo
| [[Graham Greene (akteur)|Graham Greene]]
|-
| Natalie Hanson
| [[Kelsey Chow]]
|-
| Dan Crowheart, &lt;small&gt;de [[skoanheit]] fan Cory Lambert&lt;/small&gt;
| [[Apesanahkwat]]
|-
| Wilma Crowheart Lambert, &lt;small&gt;de eks-[[oarehelte|frou]] fan Cory Lambert&lt;/small&gt;
| [[Julia Jones]]
|-
| Martin Hanson, &lt;small&gt;de [[heit]] fan Natalie Hanson&lt;/small&gt;
| [[Gil Birmingham]]
|-
| Matt Rayburn, &lt;small&gt;de [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|feint]] fan Natalie Hanson&lt;/small&gt;
| [[Jon Bernthal]]
|-
| Casey Lambert, &lt;small&gt;de [[soan]] fan Cory en Wilma Lambert&lt;/small&gt;
| [[Teo Briones]]
|-
| Chip Hanson, &lt;small&gt;de [[broer]] fan Natalie Hanson&lt;/small&gt;
| [[Martin Sensmeier]]
|-
| Pete Mickens, &lt;small&gt;in [[kollega]] fan Matt Rayburn&lt;/small&gt;
| [[James Jordan (akteur)|James Jordan]]
|-
| Curtis, &lt;small&gt;de baas fan Matt Rayburn&lt;/small&gt;
| [[Hugh Dillon]]
|-
| Alice Crowheart, &lt;small&gt;de [[skoanmem]] fan Cory Lambert&lt;/small&gt;
| [[Tantoo Cardinal]]
|-
| Dillon, &lt;small&gt;in [[kollega]] fan Matt Rayburn&lt;/small&gt;
| [[Matthew Del Negro]]
|-
| Evan, &lt;small&gt;in [[helpsheriff]] fan Fremont County&lt;/small&gt;
| [[Ian Bohen]]
|-
| dokter Randy Whitehurst, &lt;small&gt;de [[patolooch-anatoom]]&lt;/small&gt;
| [[Eric Lange]]
|-
| Frank Walker, &lt;small&gt;in [[drugs]]dealer&lt;/small&gt;
| [[Tyler Laracca]]
|-
| Sam Littlefeather, &lt;small&gt;in drugsdealer&lt;/small&gt;
| [[Gerald Tokala Clifford]]
|-
| Annie Hanson, &lt;small&gt;de [[mem]] fan Natalie Hanson&lt;/small&gt;
| [[Althea Sam]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Wind River'' waard [[regissearre]] troch [[Taylor Sheridan]] nei in [[senario]] dat er sels skreaun hie. Yn in [[fraachpetear]] seid er dat er dêrta [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] wie nei't er heard hie fan &quot;tûzenen wierbarde ferhalen dy't der as twa drippen wetter op lieken.&quot; Dêrmei ferwiisde er nei it grutte tal [[fermiste en fermoarde lânseigen froulju yn Noard-Amearika]]. Mei syn film woed er dat [[ûnrjocht]] by in breder [[publyk]] ûnder de oandacht bringe. ''Wind River'' wie fierders it trêde part fan Sheridan syn ynformele [[trilogy]] fan [[neo-western]]-senario's oer &quot;de hjoeddeistige [[Amerikaanske frontier|Amerikaanske ''frontier'']]&quot;, de foargrins fan 'e [[beskaving]] dy't noch altyd net trochkrongen is yn ôfhandige, ûnherberchsume dielen fan 'e Feriene Steaten. It earste diel wie ''[[Sicario (film út 2015)|Sicario]]'', út [[2015]], en it twadde diel wie ''[[Hell or High Water (film út 2016)|Hell or High Water]]'', út [[2016]]. 

''Wind River'' waard [[filmprodusint|produsearre]] troch [[Matthew George]], [[Basil Iwanyk]], [[Peter Berg]], [[Wayne L. Rogers]] en [[Elizabeth A. Bell]] foar de [[filmstudio's]] [[Acacia Entertainment]], [[Savvy Media Holdings]], [[Thunder Road Films]] en [[Film&amp;nbsp;44]] yn gearwurking mei [[The Fyzz Facility]], [[Riverstone Pictures]], [[Voltage Pictures]], [[Wild Bunch (filmstudio)|Wild Bunch]], [[Synergics Films]], [[Star Thrower Entertainment]] en de [[Tunika-Biloksy Stamme fan Louisiana]]. It wie dêrmei in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Frankryk|Frânske]] ko-produksje. Om't der gjin grutte studio's by it meitsjen fan 'e film belutsen wiene, wurdt ''Wind River'' beskôge as in [[ûnôfhinklike film]]. It [[budget]] foar de film bedroech [[$]]11&amp;nbsp;miljoen. 

As [[útfierend produsint]] wiene by de produksje fan ''Wind River'' belutsen: [[Erica Lee]], [[Jonathan Fuhrman]], [[Braden Aftergood]], [[Christopher H. Warner]], [[Bob Weinstein]], [[Harvey Weinstein]], [[David C. Glasser]], [[Wayne Marc Godfrey]], [[Robert Jones (filmprodusint)|Robert Jones]], [[Nik Bower]], [[Deepak Nayar]], [[Tim White (filmprodusint)|Tim White]], [[Trevor White]], [[Nicolas Chartier]], [[Jonathan Deckter]], [[Vincent Maraval]] en [[Brahim Chioua]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Ben Richardson]], wylst de [[filmmuzyk]] fersoarge waard troch [[Nick Cave]] en [[Warren Ellis (muzikant)|Warren Ellis]]. Foar de [[filmmontaazje]] wie [[Gary D. Roach]] ferantwurdlik, de [[produksje-ûntwerper]] wie [[Neil Spisak]] en de [[kostúm]]s waarden ûntwurpen troch [[Kari Perkins]]. De [[casting]] waard dien troch [[Lauren Bass]] en [[Jordan Bass]]. 

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''Wind River'' setten op [[12&amp;nbsp;maart]] [[2016]] útein en duoren oant en mei [[25&amp;nbsp;april]] fan dat jier. Hoewol't de film spilet yn [[Wyoming]] waard er omreden fan [[belesting]]foardielen filme op lokaasje yn ferskate dielen fan [[Utah]]. De binnendoarsênes waarden opnommen yn 'e [[Utah Film Studios]] yn [[Park City (Utah)|Park City]].

===Distribúsje===
De film waard op [[21&amp;nbsp;jannewaris]] [[2017]] fertoand op it [[Sundance Filmfestival]] yn [[Salt Lake City]]; hy gie op [[4&amp;nbsp;augustus]] [[2017]] yn [[premiêre]] yn 'e [[bioskopen]] yn 'e Feriene Steaten, op [[30&amp;nbsp;augustus]] yn Frankryk en op [[8&amp;nbsp;septimber]] yn it [[Feriene Keninkryk]]. 

De [[filmdistribúsje]] fan ''Wind River'' waard yn [[maaie]] [[2016]] ûnder it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]] bemachtige troch [[The Weinstein Company]] (TWC) fan filmprodusint [[Harvey Weinstein]]. Mar yn [[oktober]] [[2017]], nei't der yn it ramt fan it [[Me Too (hashtag)|#MeToo-skandaal]] rûnom beskuldigings fan [[seksueel misbrûk]] tsjin Weinstein utere wiene, waard bekendmakke dat [[Lionsgate Films]] de fierdere distribúsje fan ''Wind River'' dwaan soe. Dat kaam grutdiels del op fersprieding yn 'e foarm fan [[dvd]], [[blu-ray]] en fia [[streamingtsjinst]]en, mei't de fersprieding nei bioskopen doe al efter de rêch wie. Regisseur Sheridan liet de [[namme]] en it [[logo]] fan The Weinstein Company fan 'e [[ôftiteling]], [[trailer]] en [[ferpakking]] fan 'e film ferwiderje en easke dat it bedriuw alle [[jild]] dat it oan ''Wind River'' fertsjinne hie, oermeitsje soe oan in [[goeddiedichheid|goed doel]].

==Untfangst==
''Wind River'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]]. Yn it Amerikaanske [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' omskreau [[Owen Gleiberman]] de film as &quot;in [[humanisme|humanistysk]] [[misdiedrama]]&quot;, wêrby't er lykwols oantekene dat ''Wind River'' &quot;mear feardichheid as opwining hat.&quot; [[Peter Travers]], dy't foar it blêd ''[[Rolling Stone]]'' skreau, priizge Sheridan syn [[rezjy]] sawol as de prestaasjes fan 'e [[cast]], en joech de film trije fan fjouwer stjerren. Hy murk op dat it begjin fan ''Wind River'' &quot;de oanset is ta wat in konvinsjonele detektivefilm west hawwe koe&amp;nbsp;– lokkigernôch is Sheridan allergysk foar alles dat konvinsjoneel is. Foar him stiet aksje gelyk oan karakter, en hy hat it troffen dat er akteurs fûn hat dy't syn oanpak net inkeld begripe, mar dertroch ta bloei komme.&quot; Op 'e [[webside]] ''[[IndieWire]]'' wie [[David Ehrlich]] minder te sprekken oer de film, dy't er in B joech. Mar wylst ''Wind River'' neffens him te lijen hie fan 'e &quot;oerdúdlike swakten fan Sheridan&quot;, fûn er dat de film ek it bêste sjen liet fan 'e sterke punten fan 'e regisseur. Hy omskreau ''Wind River'' sels as in &quot;bittere, rouwe en hast paradoksaal yntinse skriller.&quot;

Yn 'e ''[[High Country News]]'' frege de Yndiaanske kommentator Jason Asenap him ôf wêrom't [[jeropide ras|blanke]] [[senarioskriuwer]]s dochs mar oanhâlde mei it meitsjen fan films oer [[Yndianereservaten]]. Hoewol't er de film priizge as &quot;in skriller foar minsken dy't [[tinken|neitinke]]&quot;, grôtfol mei yngewikkelde [[personaazje]]s, en de oandacht dy't de film skinkt oan 'e fermiste Yndiaanske froulju &quot;bewûnderendsweardich&quot; neamde, bekritisearre er tagelyk it neffens him almar wer weromkearende [[motyf (literatuer)|motyf]] fan 'e &quot;stjerrende Yndianen&quot;. [[Hollywood]]regisseurs lykas Sheridan besykje de wrâld sjen te litten hoe't de Feriene Steaten de Yndianen bedondere hat, mar dogge dat neffens Asenap op in manear dy't misledigjend is foar de Yndianen sels. Hy skreau dat it libben yn 'e reservaten foar in grut diel fan 'e befolking miskien yndie dreech wie, mar fûn dat it oanfielde as in foarm fan [[minachting]] as in net-Yndiaan dêr de klam op lei. Fan Yndiaanske kant kaam fierders ek [[krityk]] oer it feit dat Sheridan de heal-[[Sinezen|Sineesk]], heal-[[Angelsaksyske Amerikanen|blank Amerikaanske]] [[aktrise]] [[Kelsey Chow]] yn 'e rol fan 'e Yndiaanske Natalie Hanson [[cast]] hie.

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hie ''Wind River'' in heech goedkarringspersintaazje fan 87%, basearre op 231 ûnderskate resinsjes. Neffens de konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, is ''Wind River'' &quot;in troch karakterûntwikkeling dreaun moardmystearje mei in fernimstich senario, in sterke cast en knaphandich yn byld brochte setting, dy't de yn 'e [[titel (opskrift)|titel]] ûnthjitten bittere kjeld wiermakket.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''Wind River'' in goedkarringspersintaazje fan 73%, basearre op 44 resinsjes. [[Bioskoop]]besikers dy't nei it sjen fan 'e film befrege waarden troch [[PostTrak]], joegen de film trochinoar in goedkarringspersintaazje fan 90% en in oanriedingspersintaazje fan 70%.

==Resultaat==
''Wind River'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]33,9 miljoen op, en yn oare lannen nochris $13,1 miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst]] dêrmei út op $47 miljoen, wat ôfset tsjin it [[budget]] fan $11 miljoen in skjinne [[winst]] fan $36 miljoen betsjutte. ''Wind River'' wie de op fiif nei meast opbringende [[ûnôfhinklike film]] fan [[2017]]. Op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]] fan [[2017]] waard [[regisseur]] [[Taylor Sheridan]] foar de film nominearre foar in [[Caméra d'Or]] en wûn er in [[Prix Un Certain Regard]] yn 'e kategory bêste regisseur. [[Haadrol]]spiler [[Jeremy Renner]] waard yn [[2018]] foar syn optreden yn ''Wind River'' nominearre foar de [[Satellite Award]] foar bêste akteur, en de film sels waard dat jiers nominearre foar de [[Saturn Award]] foar bêste skrillerfilm.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/5362988/ Ynformaasje oer ''Wind River'' yn 'e ''Internet Movie Database'']

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wind_River_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Wind River'' (film út 2017)}}

[[Kategory:Amerikaanske detektivefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske skrillerfilm]]
[[Kategory:Britske detektivefilm]]
[[Kategory:Britske skrillerfilm]]
[[Kategory:Frânske detektivefilm]]
[[Kategory:Frânske skrillerfilm]]
[[Kategory:Neo-western]]
[[Kategory:Unôfhinklike film]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Thunder Road Films]]
[[Kategory:Film fan The Weinstein Company]]
[[Kategory:Film fan Lionsgate Films]]
[[Kategory:Film fan Voltage Pictures]]
[[Kategory:Film fan Taylor Sheridan]]
[[Kategory:Film út 2017]]
[[Kategory:Film oer Yndianen yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Film oer ferkrêfting]]
[[Kategory:Film oer moard]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film oer snie en iis]]</text>
      <sha1>9ip8tcyc2b3jj3e67bio11we6lgi3ru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ford (eilân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147185</id>
    <revision>
      <id>1232300</id>
      <parentid>1028236</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7981" sha1="o65zm328sx585ga2tfn4yll74pw018e" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet
| namme                       = Ford
| ôfbylding                   = Aerial_view_of_Ford_Island_Pearl_Harbor_2013.JPG
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = It eilân Ford yn 'e [[lagune]] [[Pearl Harbor (lagune)|Pearl Harbor]].
| soarte gebiet               = [[eilân]]
| ynwennertal                 = 368 &lt;small&gt;(2000)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 1,8 km²
| befolkingstichtens          = 206,7 / km²
| lân                         = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| bestjoerlike ienheid 1      = steat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Hawaii.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
| bestjoerlike ienheid 2      = county
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Honolulu, Hawaii.svg|20px]] [[Honolulu County (Hawaiï)|Honolulu County]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| haadplak                    = 
| grutste plak                = 
| stifting                    = 
| tiidsône                    = [[UTC]] –10
| simmertiid                  = gjint
| koördinaten                 = 21°21′50″ N 157°57′37″ W
| webside                     = 
}}
'''Ford''', yn it [[Ingelsk]]: '''Ford Island''' ([[Hawaïaansk]]: ''Poka ‘Ailana''), is in lyts [[eilantsje]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Hawaï]]. It leit midden yn 'e [[lagune]] [[Pearl Harbor (lagune)|Pearl Harbor]], oan 'e [[súd]]like [[kust]] fan it (folle gruttere) eilân [[Oähû]], fuort [[west|bewesten]] de Hawaïaanske [[haadstêd]] [[Honolulu]]. It waard yn it [[ferline]] ek wol Rabbit Island, Marin's Island of Little Goats Island neamd, en de oarspronklike [[Hawaïaansk]]e [[toponym|namme]] is ''Moku‘ume‘ume''. 

==Geografy en demografy==
Ford besloech yn [[1825]], doe't it foar it earst opmetten waard, in [[oerflak]] fan 135&amp;nbsp;[[hektare]], dat yn 'e [[1930-er jierren]] oanwoeks ta 178&amp;nbsp;ha troch it opspuitsjen fan [[slib]] út 'e lagune om dy djip genôch te meitsjen foar [[slachskip]]pen. Oan 'e noardkant is it eilân troch in 1.424&amp;nbsp;[[meter|m]] lange [[brêge]] (de [[Admiral Clarey Bridge]]) ferbûn mei Halawa Landing op it '[[fêstelân]]' fan Oähû. Neffens offisjele gegevens fan it [[Amerikaanske Folkstellingsburo]] oangeande de [[folkstelling]] fan [[2000]] hie it eilantsje doe 368&amp;nbsp;ynwenners, wat delkomt op in [[befolkingstichtens]] fan 206,7 minsken de [[km²]].

==Skiednis==
[[File:Ford_Island_Pearl_Harbor_aerial_1930.jpg|left|thumb|250px|In [[foto|loftfoto]] fan Ford út [[1930]].]]
Op Ford waard fan âlds troch de lânseigen [[Hawaïanen]] op fêste tiden in [[fruchtberheid]]sritueel útfierd, wêrby't oan [[troud pear|troude pearen]] dy't gjin [[bern (persoan)|bern]] mar wol in [[bernewinsk]] hiene, troch de [[haadman|haadlju]] foar ien kear oare [[seks]]partners tawiisd waarden. De [[poppe]]n dy't út dit [[ritueel]] fuortkamen, waarden beskôge as de bern fan 'e [[man (sekse)|man]] mei wa't de [[mem]] troud wie, en net fan 'e [[biologyske heit]]. Yn 'e [[1830-er jierren]] leine [[kristlik]]e [[sindeling]]en, dy't skandalisearre wiene troch dizze praktyk, it near op it ritueel.

Yn [[1818]] joech [[kening]] [[Kamehameha de Grutte]], de stifter fan it [[Keninkryk Hawaï]], Ford oan 'e [[Spanje|Spaanske]] [[deserteur]] [[Francisco de Paula Marín]], as [[tankberens|tank]] foar syn leverjen fan [[wapen]]s, in feit dat Kamehameha by steat steld hie om Oähû te feroverjen. It eilân kaam doe bekend te stean as Marin's Island. Tsjin 'e [[1850-er jierren]] wie it eilân nei de dea fan Marín wer eigendom wurden fan it [[Hûs fan Kamehameha]]; it waard doe ferdield tusken kening [[Kamehameha&amp;nbsp;IV]] en hege haadfrou [[Kekauōnohi]], in [[pakesizzer]] fan Kamehameha de Grutte. Yn [[augustus]] [[1865]] waard it eilân [[feiling|by opbod]] ferkocht oan in [[jeropide ras|blanke]] Amerikaanske [[ymmigrant]], in James I. Dowsett, dy't it yn [[desimber]] fan dat jier trochferkocht oan in Caroline Jackson.

[[Dokter]] Seth Porter Ford, dy't yn [[1851]] út [[Boston]] wie nei de [[Hawaï-eilannen]] kommen wie om him dêr nei wenjen te setten, [[troud]]e yn [[juny]] [[1866]] mei Caroline Jackson en waard sa eigner fan it eilân, dat neitiid nei him Ford Island neamd waard. Dokter Ford kaam lykwols datselde jiers noch te [[ferstjerren]], en nei't syn [[soan]] Seth Porter Ford jr. [[mearderjierrich]] wurden wie, ferkocht dy it eilân yn [[1891]] oan 'e [[erven]] [[John Papa ‘Ī‘ī]], dy't der in [[sûkerreid]]plantaazje fan makken. Yn [[1916]] waard it eilân oankocht troch it [[Amerikaanske Leger]] om der in [[fleanfjild]] oan te lizzen foar de [[Amerikaanske Legerloftstriidkrêften]] (de foarrinner fan 'e [[Amerikaanske Loftmacht]]). Yn [[1919]] waard op fersyk fan 'e Amerikaanske [[minister]] fan Oarloch [[Newton D. Baker]] de súdeastside fan it eilân oerdroegen oan 'e [[Amerikaanske Marine]]. It wetter wie dêr nammentlik it djipst fan 'e hiele lagune, dat sadwaande wie dat punt it gaadlikst om in ôfmarplak te meitsjen foar de grutte [[slachskip]]pen fan 'e [[marine]]. De súdeastside fan Ford kaam neitiid bekend stean as [[Battleship Row]].

Tsjin [[1939]] hie de Amerikaanske Marine it hiele eilân oernommen en wie it ûnderdiel wurden fan it [[Marinestasjon Pearl Harbor]]. It fleanfjild waard yn gebrûk nommen troch de [[loftfeart]]tsjinst fan 'e Amerikaanske Marine, en de rest fan it eilân bestie út [[barak (gebou)|barak]]ken en [[wente]]n foar marinepersoniel en in basis foar it [[ûnderhâld]] fan slachskippen en [[dûkboat]]en. Ford, en fral Battleship Row, lei yn 'e frontliny doe't de [[Japan]]ners op 'e iere [[moarn (deidiel)|moarn]] fan [[7&amp;nbsp;desimber]] [[1941]] de [[Oanfal op Pearl Harbor]] útfierden. Dêrby waarden fjouwer Amerikaanske slachskippen en ferskate oare [[marineskip]]pen ta [[sinken]] brocht en yn totaal kamen oan Amerikaanske kant 2.403 [[minske]]n om. De Feriene Steaten, dy't har oant dy tiid ôfsidich holden hiene fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], waarden dêrtroch op abrupte en ûntsjinkearbere wize by it konflikt belutsen.
[[File:US_Navy_040722-N-9662L-031_USS_John_C._Stennis_(CVN_74)_passes_the_USS_Arizona_and_her_memorial_plaque_as_it_arrives_in_Pearl_Harbor,_Hawaii.jpg|right|thumb|250px|In [[monumint|tinkteken]] op Ford, mar op 'e eftergrûn op it wetter it gruttere [[Tinkteken foar de USS Arizona|Tinkteken foar de USS ''Arizona'']].]]

Nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch waard yn [[1962]] by it [[skipswrak]] fan 'e [[USS Arizona (BB-39)|USS ''Arizona'']], dêr't 1.177 [[matroas (rang)|matroazen]] de dea fûnen, it [[Tinkteken foar de USS Arizona|Tinkteken foar de USS ''Arizona'']] boud, dat fan Ford ôf berikber is. Op [[15&amp;nbsp;oktober]] [[1966]] waard it eilân mei de rest fan 'e marinebasis opnommen yn it Amerikaanske [[Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken]] (NRHP), en sûnt [[1964]] is it ek in [[National Historic Landmark District]] (NHLD). Sûnt de [[1990-er jierren]] waarden hûnderten miljoen [[Amerikaanske dollar|dollars]] útjûn foar it ûntwikkeljen fan Ford. Behalven fasiliteiten fan 'e Amerikaanske Marine is op it eilân no ek it [[Pacific Tsunami Warning Center]] fan 'e [[National Oseanic and Atmospheric Administration|NOAA]] fêstige, en jout it eilân tagong ta it [[museum]]skip de [[USS Missouri (BB-63)|USS ''Missouri'']]. Yn [[2010]] gie it Marinestasjon Pearl Harbor mei de oanbuorjende [[Hickam Field|Loftmachtbasis Hickam]] op yn 'e [[Mienskiplike Basis Pearl Harbor-Hickam]], dêr't sadwaande Ford ek by kaam te hearren.

==Sjoch ek==
*[[Battleship Row]]
*[[Marinestasjon Pearl Harbor]]
*[[Oanfal op Pearl Harbor]]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Ford_Island ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Ford Island}}
}}

[[Kategory:Eilân yn Hawaï]]
[[Kategory:Geografy fan Oähû]]
[[Kategory:Oanfal op Pearl Harbor]]</text>
      <sha1>o65zm328sx585ga2tfn4yll74pw018e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taken (film út 2008)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151380</id>
    <revision>
      <id>1232301</id>
      <parentid>1109263</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24506" sha1="mp5uygkzx6c8mire55474aicntl6rhm" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Taken film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Taken film poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Taken''
| regisseur                = [[Pierre Morel]]
| produsint                = [[Luc Besson]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Luc Besson]]&lt;br&gt;[[Robert Mark Kamen]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Michel Abramowicz]]
| muzyk                    = [[Nathaniel Méchaly]]
| filmstudio               = [[EuropaCorp]]&lt;br&gt;[[M6 (telefyzjestjoerder)|M6 Films]]&lt;br&gt;[[Grive Productions]]&lt;br&gt;[[Groupe Canal+]]&lt;br&gt;[[TPS Star]]
| distribúsje              = [[EuropaCorp]] &lt;small&gt;(ynternasjonaal)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[20th Century Fox]] &lt;small&gt;([[Feriene Steaten]])&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[Liam Neeson]]&lt;br&gt; [[Maggie Grace]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Famke Janssen]]&lt;br&gt; [[Olivier Rabourdin]]&lt;br&gt; [[Arben Bajraktaraj]]&lt;br&gt; [[Katie Cassidy]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Frankryk]]
| premiêre                 = [[27&amp;nbsp;febrewaris]] [[2008]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[aksjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek in bytsje [[Frânsk]], &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Albaneesk]], [[Arabysk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 90 minuten
| budget                   = $25&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $226,8&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[Taken (franchise)|Taken]]''
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = ''[[Taken 2]]''
}}
'''''Taken''''' is in [[Frankryk|Frânske]], mar [[Ingelsk]]talige, [[aksjefilm]] út [[2008]] ûnder [[rezjy]] fan [[Pierre Morel]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Liam Neeson]] en [[Maggie Grace]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut letterlik: &quot;Nommen&quot;, frij [[oersetting|fertaald]]: &quot;Meinommen&quot; of &quot;Weinommen&quot; of gewoan &quot;Untfierd&quot;. It [[plot|ferhaal]] giet oer Bryan Mills, in earder [[spesjaal agint]] fan 'e [[CIA]], waans santjinjierrige [[dochter]] Kim op [[fakânsje]] yn [[Parys]] [[finzen]]nommen wurdt troch [[Albaanje|Albaneeske]] [[frouljushannel]]ers, dy't har [[twongen prostitúsje|ûnder twang]] as [[prostituee]] eksploitearje wolle. Mills reizget nei Frankryk ta om syn dochter te sykjen. ''Taken'' krige mingde [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], mar wie in grut [[kommersje]]el súksen yn 'e [[bioskopen]]. De film is it earste diel fan in trijedielige [[filmsearje]] mei [[Taken (franchise)|deselde namme]]; it twadde diel, ''[[Taken&amp;nbsp;2]]'', kaam út yn [[2012]].

==Plot==
Bryan Mills, in eardere [[spesjaal agint]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ynljochtingetsjinst]] [[CIA]], hat [[ûntslach]] nommen om te besykjen en reparearje syn [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei syn santjinjierrige [[dochter]] Kim, nei't er syn [[gesin]] omreden fan syn [[wurk]] jierrenlang ferwaarleazge hat. Kim wennet by syn eks-[[oarehelte|frou]] Lenore en har [[rykdom|rike]] nije [[oarehelte|man]] Stuart St. John yn. Hoewol't se iepen stiet foar de bedoelings fan har [[heit]] (oars as Lenore, dy't Mills oanhâldend ferwiten makket oer it [[ferline]]), is se gau ôflaat, wat it der foar Mills net makliker op makket. 

In stikmannich fan Mills syn âld-[[kollega's]] hat ûnder lieding fan Sam Gilroy in partikulier [[befeiling]]sbedriuw oprjochte. As se in man tekoartkomme, freegje se Mills om har út 'e brân te helpen. Sa rekket er behelle yn 'e befeiliging fan 'e ferneamde jonge [[popmuzyk|popstjer]] Sheerah. Mills sjocht in kâns om in wyt fuotsje by Kim te heljen, dy't sels ek [[sjongster]] wurde wol, troch Sheerah om goerie foar syn dochter te freegjen. Dyselde makket har der lykwols mei in [[grap]]ke fan ôf. Nei in [[konsert]] komt in [[sljochtsinnige]] [[fan (persoan)|fan]] Sheerah mei in [[mês]] tenei, mar Mills slacht him sûnder swierrichheden del en draacht him oer oan in oare befeiliger, sadat er dêrnei de oansleine sjongster nei hûs bringe kin. As se wat bekommen is, jout Sheerah Mills it [[fisitekaartsje]] fan har [[sang|sjongtrainer]] om troch te jaan oan Kim; as de sjongtrainer seit dat se [[talint]] hat, sil Sheerah har helpe om in [[karriêre]] te begjinnen. 

Ear't Mills Kim oer it oanbod fan Sheerah fertelle kin, freget hja him lykwols om tastimming om 'e [[simmerfakânsje]] mei har [[freonskip|freondinne]] Amanda by [[famylje (besibskip)|famylje]] fan Amanda yn [[Parys]] troch te bringen. Mills fielt dêr yn 't earstoan neat foar, mei't er him as âld-CIA-agint better as wa dan ek bewust is fan 'e risiko's dy't twa santjinjierrige famkes yn in frjemd lân rinne. Mar ûnder druk fan in [[lulkens|lulke]] Lenore en in [[gûlen]]de Kim jout er úteinlik ta. Pas as er Kim nei it [[fleanfjild]] bringt, ûntdekt er dat se him [[leagen|foarliigd]] hat: sy en Amanda binne net fan doel om yn Parys [[museä]] te besykjen, mar om 'e [[band]] [[U2]] te folgjen op harren [[toernee]] troch [[Jeropa]]. Mills is dêr hielendal net bliid mei, mar it is no te let om it spul noch tsjin te kearen. Hy drukt Kim op it hert om him te beljen sadree't har [[fleantúch]] yn Parys lâne is.

Nei't Kim en Amanda op 'e [[Ynternasjonale Lofthaven Charles de Gaulle]] yn Parys arrivearre binne (en Kim har heit &lt;u&gt;net&lt;/u&gt; belle hat), moetsje de fammen in [[sympaty|sympatike]] en [[skientme|knappe]] jonge [[Frankryk|Frânsman]], Peter, dy't mei Kim har [[mobile tillefoan]] in [[foto]] fan harren makket en oanbiedt om in [[taksy]] mei harren te dielen om 'e priis te drukken. Kim en Amanda litte harren ôfsette by it [[appartemint]] fan Amanda har [[nicht (famyljelid)|nichten]], dy't sels op [[fakânsje]] yn [[Spanje]] blike te wêzen, eat dat Amanda wol wist mar dat se Kim net ferteld hie. Nei't de famkes nei binnen gien binne, skillet Peter op 'e strjitte foar it hûs immen op en jout it [[adres]] troch. 

Underwilens is Mills sa [[ûngerêstens|ûngerêst]] rekke dat er Kim sels mar opbellet. Wylst se mei har heit oan 'e tillefoan is, sjocht Kim hoe't in stikmannich keardels it appartemint binnenkringe en Amanda oermasterje en meinimme. Mills freget har oft se mei immen praat hawwe sûnt se yn Parys oankommen binne, en Kim fertelt him oer Peter. Dêrnei freget er har alles te beskriuwen dat se sjocht. As de mannen de [[keamer]] yn komme, is te hearren dat se mei-inoar [[spraak|prate]] yn in ûnbekende [[taal]]. Wylst Kim ûnder it [[bêd]] wei skuord wurdt dêr't se har ûnder ferskûle hie, ropt se in sinjalemint fan 'e man dy't har fêsthat en fan 'e [[tatoeaazje]] fan in [[healmoanne]] en in [[stjer (figuer)|stjer]] op syn [[hân]]. Nei't it stil wurden is, heart Mills immen [[sykheljen]] en hy beseft dat ien fan 'e [[ûntfierder]]s no Kim har tillefoan beet hat. Hy fertelt de harker dat er beskate feardichheden hat dy't him ta in wiere [[nachtmerje]] meitsje sille foar sokken as de harker. As se Kim gean litte, sil er it fierders gewurde litte. Mar as se trochsette, komt er efter harren oan en makket er harren allegear [[dea]]. De harker antwurdet inkeld: &quot;Súkses dêrmei,&quot; en stampt dan de tillefoan stikken.
{{Plotbedjer film}}
Wylst er risselwearret om nei Parys ta, set Mills Sam Gilroy oan it wurk mei de [[ynformaasje]] út it petear mei Kim, dy't er op syn eigen tillefoan opnommen hat. Gilroy identifisearret de taal fan 'e ûntfierders as [[Albaneesk]] en de tatoeaazje fan 'e healmoanne en de stjer as teken dat se ta de [[binde]] hearre fan in Marko Hoxha út [[Tropojë]]. Yn Parys hâldt de binde him dwaande mei [[frouljushannel]] en [[twongen prostitúsje]], oarspronklik troch jonge froulju út 'e eardere [[Eastblok]]lannen nei Frankryk te lokjen, sabeare as [[au-pair]]s en [[model (berop)|modellen]]. Sûnt inkele jierren lizze se har der lykwols op ta om jonge froulike reizichsters, dy't al yn Parys binne, te ûntfieren, mei't dat besparret op 'e [[ferfier]]skosten. Gilroy warskôget Mills dat er mar likernôch 96&amp;nbsp;[[oere]]n hat om Kim werom te finen, mei't dêrnei it spoar net mear te folgjen wêze sil.

Mills fljocht nei Parys yn it [[priveefleantúch]] fan Stuart St. John, en set dêr mei syn speurtocht útein troch [[ynbraak|yn te brekken]] yn it appartemint fan Amanda har nichten. Dêr fynt er Kim har stikkenwâde tillefoan, wêrfan't de [[SIM-kaart]] ûnskansearre is. Yn it [[ûnthâld (kompjûter)|ûnthâld]] fynt er de foto dy't Peter by de [[lofthaven]] fan Kim en Amanda makke hat, en dy't in wjerspegeling fan Peter sels befettet yn in [[metaal|metalen]] oerflak. By de lofthaven fynt Mills Peter werom, dy't alwer in nij [[slachtoffer]] safier krigen hat dat se in taksy mei him diele sil. Hy grypt de jonge en besiket him op hurdhannige wize te ûnderfreegjen, mar de tuskenkomst fan in hantlanger fan Peter soarget foar opûnthâld. Sadwaande slagget it Peter en naai út. Mills efterfolget him, mar de jonge wurdt deariden as er in [[autosnelwei]] oer flechtet.

No't syn iennichste spoar letterlik dearûn is, siket Mills kontakt mei Jean-Claude Pitrel, in eardere Frânske [[geheim agint]] mei wa't er yn syn CIA-ferline gedoente hân hat. Pitrel hat no in [[burobaan]] en seit dat er net folle foar Mills dwaan kin as dy him syn probleem foarleit. Hy fertelt dat de [[Albaneeske maffia]] benammen aktyf is yn ien beskate [[rôze buert]], mar warskôget him om him der net mei te bemuoien en de saak oan 'e autoriteiten oer te litten. Dy oprop is oan dôvemansearen rjochte. Yn 'e rôze buert falt Mills in [[prostituee]] lestich troch har sa lang oan 'e praat te hâlden dat har Albaneeske [[poaier]] tuskenbeiden komt, wêrnei't er de man temûk foarsjocht fan in [[stjoerder]]ke. Werom yn syn [[auto]] lit er it Albaneesktalige [[petear]] tusken de poaier en in oar lid fan deselde binde [[oersetting|oersette]] troch in [[tolk (berop)|tolk]] dy't er ynhierd hat. As der sprake is fan swierrichheden mei 'de nije hannelswaar' yn in [[stiengat]], hat Mills genôch heard en set er de tolk út 'e auto.

By it stiengat docht Mills him foar as ien fan in lange rige [[huorrerinder]]s en trochsiket er in provisoarysk [[bordeel]] yn in [[hout]]en [[barak (gebou)|barak]], dêr't de bêden mei [[gerdyn|gerdinen]] faninoar skaat binne. De huorren dêre binne troch harren eksploitanten allegear [[drugsferslaving|drugsferslave]] makke, sadat se makliker yn 'e stringen te hâlden binne. By ien jonge frou ûntdekt Mills it [[jek]] fan Kim, mar de hoer is te fier hinne yn har [[heroïne]]roes om syn fragen te beäntwurdzjen. As de poaiers foar it ferstân krije dat Mills net in gewoane [[klant]] is, folget der in gefjocht, wêrby't er ferskaten fan harren útskeakelet en mei it heroïnehuorke efter yn 'e auto útnaait. De poaiers sette yn har eigen auto's de efterfolging yn, dy't lykwols foar harren deadlik ôfrint. Mills nimt de jonge frou dy't er rêden hat mei nei in [[hotel]], dêr't er har detoksifisearring ymprovisearret. Underwilens besiket Pitrel Mills [[arrestaasje|arrestearje]] te litten en it lân út te setten, omreden fan it [[bloedbad]] dat er yn it stiengat oanrjochte hat, mar Mills is him te glêd ôf.

As se de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] wer wat by sûpe en stút is, fertelt de rêden prostitiuee oan Mills dat Kim har it jek jûn hat om't se [[kâld]] wie, doe't se inoar metten yn in bordeel fan 'e Albaneeske maffia yn in [[hûs]] mei in [[rea]]de [[doar|foardoar]] yn 'e Rue de Paradis. Troch him foar te dwaan as Jean-Claude Pitrel (dy't him by harren moeting syn [[fisitekaartsje]] jûn hie) kringt Mills it bordeel binnen, dêr't er beart dat er op 'e nij [[ûnderhannelje]] wol oer de [[omkeaping|omkeappriis]] dy't de Albanezen oan 'e Frânske [[plysje]] betelje. As er Marko Hoxha identifearret troch him safier te krijen dat er de wurden &quot;súkses dêrmei&quot; seit, ûntaardet de moeting yn [[slaanderij]] dy't eskalearret ta in [[sjitpartij]]. Mills deadet alle oanwêzige Albanezen útsein Hoxha en treft neitiid yn it hûs ferskate jonge froulju fêstbûn op bêd oan dy't dúdlik ûnder de ynfloed fan [[drugs]] binne, mei dêropta it [[stoflik omskot]] fan Amanda, dy't in [[oerdoazis]] krigen of nommen hat.

Mills nimt Hoxha mei en [[marteling|martelet]] him neitiid mei [[elektrisiteit|elektryske skokken]] oant er fertelt wat er mei Kim dien hat. It docht bliken dat Kim noch [[fammesteat|faam]] wie, en froulju dy't noch nea [[seks|mei in man op bêd west]] hawwe, binne te weardefol om as sljochtwei prostituees te fergriemen. Dat hy hat har trochferkocht oan in man dy't Patrice Saint-Clair hjit, en dy't tagong hat ta in [[swarte merk]] yn ûntfierde fammen. Mills set Hoxha ûnder stroom en lit him sa efter om te [[ferstjerren|krepearjen]], wylst er sels syn âlde 'freon' Pitrel opsiket. Dyselde blykt nammentlik op 'e hichte te wêzen en stilwei mei te profitearjen fan 'e omkeaping fan 'e plysje troch de Albaneeske maffia. Dat woed er graach sa hâlde, en dàt is de wiere reden dat er Mills net mear holpen hat en dat er him it lân út hawwe woe. Mills sjit Pitrel syn folslein ûnskuldige frou Isabelle yn 'e [[earm (anatomy)|earm]] om him sjen te litten dat it him mienen is, wêrnei't Pitrel him einlings de [[ynformaasje]] oer Saint-Clair jout dêr't er ferlet fan hat. 

Nei't er Pitrel [[bewusteleas]] efterlitten hat, hastiget Mills him nei de [[filla]] fan Patrice Saint-Clair, dêr't er in [[partycrashing|party crasht]], in pear befeiligingsminsken bewusteleas slacht en de [[kelder]] binnenkringt, dêr't in klandestine [[feiling]] oan 'e gong is. Dêr wurde ferskate jonge froulju dy't noch faam binne, [[by opbod]] ferkocht oan 'e heechste bieder. Om 'e anonimiteit fan 'e bieders te garandearjen, sitte dy yn aparte lytse hokjes. Mills kringt it hokje binnen fan 'e jonge [[Arabier]] Ali, dy't er ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei in [[fjoerwapen]] twingt om Kim te keapjen. 

By it ferlitten fan it hokje wurdt Mills lykwols delslein. As er wer bykomt, is er de finzene fan Saint-Clair, dy't witte wol wa't er is en wat er wol. Dat wol Mills bêst útlizze, en Saint-Clair, dy't sels ek [[bern (persoan)|bern]] hat, seit dat er him folslein begrypt, mar by de feiling jildt de regel: iens ferkocht bliuwt ferkocht. Hy jout trije fan syn mannen opdracht om Mills diskreet te deadzjen, mar ynstee brekt Mills los en deadet de trije mannen. Dêrnei set er efter Saint-Clair oan, dy't ûnder bedriging mei in pistoal fertelt dat Kim oan 'e Arabyske [[oaljesjeik]] Raman ferkocht is dy't in [[jacht (fartúch)|jacht]] op 'e [[Seine (rivier)|Seine]] hat. Hy bewissiget Mills dat it foar him allegear poer saaklik wie en neat persoanliks, mar Mills seit dat it foar hìm wol deeglik persoanlik is, en sjit de [[minskehannel]]er dea. Nei in healwizelingsrit by de Seine lâns wit Mills fan in [[brêge]] ôf op it jacht fan sjeik Raman te springen. Dêr skeakelet er Ali en de oare [[liifwacht]]en út, foar't er Raman yn syn [[sliepkeamer]] oantreft, dy't Kim in grutte [[dagge]] op 'e [[kiel]] set. De sjeik besiket te ûnderhanneljen, mar as er in fraksje fan in sekonde nei Kim sjocht ynstee fan nei Mills, sjit Mills him troch de holle. 

Mills en Kim keare werom nei de Feriene Steaten, dêr't Lenore alhiel yn 'e wolkens is om har dochter lichaamlik ûnskansearre werom te sjen. In skoftke letter nimt Mills Kim mei sûnder har yn 't foar te fertellen wêr't se hinne geane. As se by in filla oanbelje, wurdt iependien troch Sheerah.

==Rolferdieling==
[[File:Liam Neeson Deauville 2012.jpg|right|thumb|130px|[[Liam Neeson]].]]
[[File:Maggie Grace 2012.jpg|right|thumb|180px|[[Maggie Grace]].]]
[[File:Famke Janssen cropped.jpg|right|thumb|130px|[[Famke Janssen]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Bryan Mills
| [[Liam Neeson]]
|-
| Kim Mills
| [[Maggie Grace]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Lenore Mills St. John
| [[Famke Janssen]]
|-
| Jean-Claude Pitrel
| [[Olivier Rabourdin]]
|-
| Marko Hoxha
| [[Arben Bajraktaraj]]
|-
| Amanda
| [[Katie Cassidy]]
|-
| Peter
| [[Nicolas Giraud]]
|-
| Patrice Saint-Clair
| [[Gérard Watkins]]
|-
| Ali
| [[Jalil Naciri]]
|-
| Stuart St. John
| [[Xander Berkeley]]
|-
| Sheerah
| [[Holly Valance]]
|-
| Isabelle Pitrel
| [[Camille Japy]]
|-
| Sam Gilroy
| [[Leland Orser]]
|-
| rêden hoer
| [[Fani Kolarova]]
|-
| [[sjeik]] Raman
| [[Nabil Massad]]
|-
| Gregor
| [[Goran Kostić]]
|-
| Mark Casey
| [[John Gries]]
|-
| Bernie Harris
| [[David Warshofsky]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Taken'' waard [[regissearre]] troch [[Pierre Morel]] nei in [[senario]] fan [[Luc Besson]] en [[Robert Mark Kamen]] dat basearre wie op in idee fan Besson. Morel hie earder foar Besson wurke as [[kameraregisseur]], en de beide mannen hiene ek gearwurke oan Morel syn [[rezjy]]debút, ''[[District&amp;nbsp;13]]''. Doe't Besson syn idee oan Morel foarlei, sei dy fuortendaliks syn meiwurking ta. Besson wie as [[filmprodusint|produsint]] by it projekt belutsen, foar de [[filmstudio's]] [[EuropaCorp]], [[M6 (telefyzjestjoerder)|M6 Films]], [[Grive Productions]], [[Groupe Canal+]] en [[TPS Star]]. Der wie in [[budget]] fan [[$]]25&amp;nbsp;miljoen beskikber foar de film. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Michel Abramowicz]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Nathaniel Méchaly]]. 

Foar de [[haadrol]] fan Bryan Mills hiene Besson en Morel oarspronklik de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[akteur]] [[Jeff Bridges]] op it each, mar doe't dy nei ferrin fan tiid fan 'e rol ôfseach, waard de [[Ierlân|Ierske]] akteur [[Liam Neeson]] yn syn plak [[cast]]. Neeson woe wolris in mear [[minsklik lichem|fysyk]] útdaagjender rol spylje as er wend wie. Fan 'e film ferwachte er earst net folle, en hy beskôge it as net mear as in &quot;lyts sydstrjitsje&quot; fan syn [[oeuvre]] dat wierskynlik [[direkt-op-fideo]] útbrocht wurde soe. Ynstee waard ''Taken'' in kearpunt yn syn [[karriêre]] en it begjin fan in hiele rige films wêryn't Neeson as [[aksjefilm|aksjeheld]] te sjen wie.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Taken'' waard yn 'e measte lannen fersoarge troch [[EuropaCorp]], mar yn 'e [[Feriene Steaten]] troch [[20th Century Fox]]. De film gie op [[27&amp;nbsp;febrewaris]] [[2008]] yn 'e [[Frankryk|Frânske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. Dêrnei kaam er op [[9&amp;nbsp;april]] út yn [[Sina]], op [[26&amp;nbsp;septimber]] yn it [[Feriene Keninkryk]] en pas op [[30&amp;nbsp;jannewaris]] [[2009]] yn 'e Feriene Steaten. It [[soundtrack]]album fan 'e film kaam út op [[27&amp;nbsp;jannewaris]] [[2009]] by [[platemaatskippij]] [[Razor &amp; Tie]]. Op [[12&amp;nbsp;maaie]] [[2009]] ferskynde ''Taken'' op [[dvd]] en op [[9&amp;nbsp;desimber]] [[2014]] ek op [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Taken'' mingde [[resinsje]]s. Sa skreau [[Richard Corliss]] yn it [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' dat de film &quot;nearne oars oan tinkt as tsientallen smjunten dy't yninoar slein wurde en in oarenien dy't platriden wurdt.&quot; Yn 'e [[krante]] ''[[The Washington Post]]'' omskreau Dan Kois de film as &quot;in befredigjende lytse [[skriller]], dy't like grimmitige profesjoneel is as syn effisjinte held&quot;. Hy fûn ek dat ''Taken'' de [[Bourne (filmsearje)|''Bourne''-filmsearje]] net wanlyk wie. 

Derek Elley fan ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' neamde ''Taken'' in &quot;op 'e soademiter jaande fol-gas-aksjefilm […] dy't it slim oanpakt troch de sjogger der de tiid net ta te jaan om nei te tinken oer in rige ûnwierskynlike tafallen.&quot; Dêr heakke er oan ta: &quot;De film hat de folle-krêft-foarút-, wat-kin-'t-skele-[[faasje]] fan in [[James Bond (filmsearje)|''James Bond''-film]] op [[steroïde]]n.&quot; Yn 'e ''[[Los Angeles Times]]'' skreau [[Kenneth Turan]] dat it útgongspunt fan 'e film &quot;bytiden ûnbedoeld ûnnoazel&quot; oerkomt, mar neffens him wie ''Taken'' &quot;oerdúdlik […] net it soarte film dat der in soad tiid oan fergriemt om yn noed te sitten oer it aldendeiske [[senario]] of it fierhinne kâldlittende [[aktearjen]], dat it is mar goed dat [[Liam Neeson|Neeson]] de haadrol spilet.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hie ''Taken'' in boppegemiddeld goedkarringspersintaazje fan 58%, basearre op 176 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] is ûntsjinsislik aardich om nei te sjen, mei slûchslim yn byld brochte aksje, mar je moatte der net tefolle by neitinke.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''Taken'' in goedkarringspersintaazje fan 50%, basearre op 32 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Taken'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]145,0&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $81,8&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $226,8&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $25&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $201,8&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Bûten de Feriene Steaten die ''Taken'' it it bêst (yn ôfrinnende folchoarder) yn [[Súd-Koreä]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Frankryk]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Spanje]]. Op [[5&amp;nbsp;febrewaris]] [[2015]] wiene der fierders yn [[Noard-Amearika]] allinnich al fan 'e film krapoan 5,4&amp;nbsp;miljoen [[dvd's]] en mear as 607.000 [[blu-ray]]skiven ferkocht, wêrmei't nochris $89,9&amp;nbsp;miljoen binnenswile wie.

===Prizen===
''Taken'' waard yn [[2009]] nominearre foar de [[Saturn Award]] yn 'e [[kategory]] bêste ynternasjonale film. [[Komponist]] [[Nathaniel Méchaly]] wûn foar de [[filmmuzyk]] in [[BMI Film Music Award]]. By de Golden Schmoes Awards fan 'e [[webside]] ''[[JoBlo.com]]'' wûn de film twa [[priis (ûnderskieding)|prizen]], ien foar bêste [[oneliner]] ([[Liam Neeson]]) en ien foar grutste ferrassing fan it jier.

==Promoasje fan Albaanje==
Yn [[2019]] sette it [[regear]] fan [[Albaanje]] mei de help fan bûtenlânske [[finansiering|finansiers]] útein mei in [[reklame]]kampanje om it [[toerisme]] yn it lân oan te fiterjen en it negative byld fan Albanezen yn 'e [[Westerske wrâld|Westerske]] [[media]] tsjin te gean. It [[biedwurd]] fan 'e kampanje wie mei in oerdúdlike ferwizing nei de film ''Taken'': &quot;Be Taken by Albania&quot; (&quot;Wurdt Ynnommen troch Albaanje&quot;). Yn 'e rige filmkes wurdt akteur [[Liam Neeson]] frege om Albaanje te besykjen en de [[kulturele]], [[kulinêr]]e en [[toerist]]yske hichtepunten fan it lân te ûntdekken.

==Ferfolchfilms==
It ûnferwachts grutte súkses fan ''Taken'' soarge derfoar dat de film it begjin fan in wiere [[mediafranchise]] waard, dy't ek ''[[Taken (franchise)|Taken]]'' hjit. Der waarden twa [[ferfolchfilm]]s makke: ''[[Taken&amp;nbsp;2]]'' ([[2012]]) en ''[[Taken&amp;nbsp;3]]'' ([[2014]]), beide mei [[Liam Neeson]] yn 'e rol fan Bryan Mills. Yn [[2017]] waard ek in [[tillefyzjesearje]] op basis fan 'e film makke, dy't as [[prequel]] de eftergrûn fan it personaazje Bryan Mills fertelt. 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.takenmovie.com/ Offisjele webside fan 'e ''Taken''-trilogy]
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0936501/ Ynformaasje oer ''Taken'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Taken_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Taken'' (film út 2008)}}

[[Kategory:Frânske aksjefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan EuropaCorp]]
[[Kategory:Film fan Groupe Canal+]]
[[Kategory:Film fan 20th Century Studios]]
[[Kategory:Film fan Pierre Morel]]
[[Kategory:Film út 2008]]
[[Kategory:Film oer ûntfiering]]
[[Kategory:Film oer ferkrêfting]]
[[Kategory:Film oer frouljushannel]]
[[Kategory:Film oer twongen prostitúsje]]
[[Kategory:Film oer wraak]]
[[Kategory:Film oer de Albaneeske maffia]]
[[Kategory:Film oer figilantisme]]
[[Kategory:Film oer heiten en dochters]]
[[Kategory:Film oer korrupsje]]
[[Kategory:Film oer marteling]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]</text>
      <sha1>mp5uygkzx6c8mire55474aicntl6rhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kertiermaster (funksje)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153393</id>
    <revision>
      <id>1232302</id>
      <parentid>1079236</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="obdm9jobmj79uh09sncnmdk8yxi2sgr" xml:space="preserve">'''Kertiermaster''' is in term dy't yn gebrûk is yn 'e [[kriichsmacht]] en soartgelikense [[organisaasje]]s mei in [[militêre rang|systeem fan rangen]]. It is sels lykwols net in [[militêre rang|rang]], hoewol't it by de [[Nederlân]]ske [[Keninklike Marine]] wol de [[oansprektitel]] is fan in [[korporaal]] by de Operasjonele Tsjinst en de Nautyske Tsjinst. Ynstee is 'kertiermaster' in [[funksje (posysje)|funksje]] dy't oan lju fan in beskate rang opdroegen wurde kin. 

Yn [[lânmacht]]en is in kertiermaster ornaris in relatyf heechpleatst [[soldaat]] of [[ûnderofsier]], dy't it tafersjoch hat oer [[befoarrieding|foarrieden]] of [[barak (gebou)|barak]]ken, en dy't foarrieden en [[fiktaalje]] útdielt. Yn [[marine]]s is in kertiermaster faak in ûnderofsier mei spesjaal foech oangeande bestjoering fan it [[marineskip]] en it trochjaan fan sinjalen oan oare skippen. 

De term 'kertiermaster' liket in [[lienfertaling]] te wêzen oan 'e titel fan in eardere hege funksjonaris yn 'e [[hofhâlding]] fan [[Dútslân|Dútske]] [[kening]]en en [[keizer]]s, de ''Quartiermeister''. It [[wurd]] bestjut letterlik &quot;funksjonaris mei tafersjoch&quot; (master) oer &quot;it tawizen fan ûnderdak&quot; (kertiering of ynkertiering). It is ek mooglik (mar minder wierskynlik) dat de term ûntliend is oan 'master fan it [[kertierdek]]', wat op [[sylskip]]pen it [[dek (skip)|dek]] wie dêr't de [[kaptein (skipfeart)|kaptein]] en de [[roerman]] it skip (be)stjoerden. Omtrint [[1600]] waard de term foar it earst brûkt yn in [[militêr]]e kontekst.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Quartermaster ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Persoan nei funksje]]
[[Kategory:Militêre funksje]]</text>
      <sha1>obdm9jobmj79uh09sncnmdk8yxi2sgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Federale Finzenis Alcatraz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168865</id>
    <revision>
      <id>1232303</id>
      <parentid>1177805</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23172" sha1="e33casmgbepfr4xp83zm43wwrf1lzm1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = Federale Finzenis Alcatraz
| ôfbylding                   = Alcatraz Island photo Don Ramey Logan.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| bestjoerlike ienheid 1      = steat
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
| bestjoerlike ienheid 2      = county
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of San Francisco, California.svg|border|20px]] [[San Francisco County (Kalifornje)|San Francisco County]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[File:Flag of San Francisco, California.svg|border|20px]] [[San Francisco]]
| adres                       = 
| koördinaten                 = 37°49′37″ N 122°25′21″ W
| type bouwurk                = [[finzenis]]
| subtype                     = [[ekstra befeilige ynrjochting]]
| keatling                    = 
| boujier                     = [[1909]]–[[2012]]
| sloopjier                   = 
| arsjitekt                   = [[majoar]] Reuben Turner
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = [[Spanish revival]]
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = [[Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken|NRHP]] &lt;small&gt;(1976)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Nasjonaal Histoarysk Bouwurkdistrikt|NHLD]] &lt;small&gt;(1986)&lt;/small&gt;
| monumintnûmer               = [https://npgallery.nps.gov/AssetDetail/NRIS/76000209 76000209]
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| breedte                     = 
| draachkrêft                 = 
| oerflak                     = 8,9 hektare &lt;small&gt;(eilân)&lt;/small&gt;
| tal ferdjippings            = 3
| tal keamers                 = 
| kapasiteit                  = 312 finzenen
| kosten                      = $250.000 &lt;small&gt;(yn 1910)&lt;/small&gt;
| webside                     = [https://www.nps.gov/alca/index.htm www.nps.gov/alca]
| ôfbylding2                  = 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = San Francisco
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 37
| lat_min                     = 49
| lat_sec                     = 37
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 122
| lon_min                     = 25
| lon_sec                     = 21
| lon_dir                     = W
| tekst by posysjekaart       = Lokaasje by [[San Francisco]].
}}
De '''Federale Finzenis Alcatraz''' ([[Ingelsk]]: ''Alcatraz Federal Penitentiary''), formeel eins: de &quot;Amerikaanske Finzenis, Alcatraz&quot; (''United States Penitentiary, Alcatraz Island''), is in eardere [[finzenis]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[oerheid]] op [[Alcatraz]], in [[eilantsje]] yn 'e [[Baai fan San Francisco]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Kalifornje]]. De finzenis, dy't bestie fan [[1934]] oant [[1963]], wie berucht as [[ekstra befeilige ynrjochting]] wêrút ûntsnappen ûnmooglik wie. Sadwaande waarden der de swierste en meast flechtgefaarlike [[kriminelen]] pleatst. Nei de sluting fan it tichthûs waard it úteinlik in [[museum]] en hjoed oan 'e dei is it ien fan 'e wichtichste [[toerist]]yske trekpleisters fan [[San Francisco]].

==Skiednis==
===Bou===
It haadgebou fan 'e Federale Finzenis Alcatraz waard tusken [[1909]] en [[1912]] boud as militêr [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]], doe't [[Alcatraz]] noch in [[legerbasis]] fan it [[Amerikaanske Leger]] wie. It ûntwerp foar it kompleks waard makke troch in [[majoar]] Reuben Turner en de kosten foar de bou bedroegen [[$]]250.000 (yn [[jild]] fan [[2023]] soe dat likernôch $7,8&amp;nbsp;miljoen wêze). It sellekompleks hie in lingte fan 150&amp;nbsp;[[meter|m]] en wie doedestiden it langste [[beton]]nen gebou fan 'e wrâld, of alteast dat wie it sizzen. 
[[File:Alcatraz Entrance.jpg|left|thumb|180px|De haadyngong.]]

===Finzenis===
Op [[12 oktober]] [[1933]] waard it militêr tichthûs troch it Amerikaanske Leger oerdien oan it [[Federal Bureau of Prisons]], it Amerikaanske finzeniswêzen, dat in ôfdieling fan it [[Amerikaansk Ministearje fan Justysje]] is. Dêrnei't waard it eilân yn [[augustus]] [[1934]] oanwiisd as federale finzenis. Op [[11&amp;nbsp;augustus]] fan dat jier gie de Federale Finzenis Alcatraz formeel iepen, doe't de earste groep fan 137 finzenen dêrhinne oerbrocht waard út [[Leavenworth (Kansas)]]. Troch syn lizzing op in eilân yn 'e [[Baai fan San Francisco]], mei syn sterke [[seestreaming|streaming]] en [[kâld]]e wetter[[temperatuer]]en, likernôch 2&amp;nbsp;[[km]] fan it [[fêstelân]] fan [[Kalifornje]] ôf, wie ûntsnappen út Alcatraz tige dreech (hoewol net hielendal ûnmooglik, sa't de Amerikaanske oerheid it [[publyk]] leauwe litte woe). Dêrom waard de Federale Finzenis Alcatraz brûkt as wat tsjintwurdich in [[ekstra befeilige ynrjochting]] neamd wurde soe, dêr't de swierste en flechtgefaarlikste [[kriminelen]] opburgen waarden, lju foar wa't der gjin [[hoop]] op [[rehabilitaasje]] bestie.

Under harren wiene:
*de [[bankrôver]] [[Doc Barker]], in [[soan]] fan 'e bekendere [[Ma Barker]] en in lid fan 'e [[Ma Barker Binde]], fan [[1935]] oant er deasketten waard by in mislearre ûntsnapping yn [[1939]];
*de beruchte [[maffia]]baas [[Al Capone]], fan [[1934]] oant [[1939]], foar't er oerpleatst waard om behannele te wurden foar [[syfilus]];
*de [[gangster]] [[Mickey Cohen]], fan [[1961]] oant [[1963]];
*de [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaanske]] gangster [[Bumpy Johnson]], byneamd de Peetheit fan Harlem, fan [[1954]] oant [[1963]];
*de bankrôver [[Alvin Karpis]], in lid fan 'e Ma Barker Binde, fan [[1936]] oant [[1962]] (hy siet it langst fan alle finzenen fêst yn Alcatraz);
*de bankrôver [[Machine Gun Kelly]], fan [[1934]] oant [[1951]];
*de [[Porto Riko|Portorikaanske]] [[terrorist]] [[Rafael Cancel Miranda]] (dy't yn [[1954]] in [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op it [[Amerikaanske Kapitoal]] yn [[Washington, D.C.]] útfierde), fan [[1954]] oant [[1960]];
*de [[moardner]] [[Robert Stroud]] (dy't himsels yn it tichthûs ta [[ornitolooch]] ûntjoech en dêrom bekend kaam te stean as de &quot;Fûgelman fan Alcatraz&quot;), fan [[1942]] oant [[1959]].
[[File:Alcatraz Federal Penitentiary - Cell 181 - Al Capone.jpg|right|thumb|250px|Sel 281, dêr't [[maffia]]baas [[Al Capone]] finzen holden waard.]]

Mei troch de ferneamde finzenen dy't der fêst sieten, it strange finzenisrezjym en de status as in plak wêrút ûntsnappings ûnmooglik wiene, waard de Federale Finzenis Alcatraz meitiid berucht. It tichthûs ferovere in eigen plak yn 'e Amerikaanske [[folkloare]] as in soarte fan foarportaal fan 'e [[hel]] dat wol &quot;Hellcatraz&quot; neamd waard. Yn it echt skine de libbensomstannichheden der lykwols better west te hawwen as yn in protte oare Amerikaanske finzenissen, yn 't bysûnder wat it [[iten]] oangie dat de finzenen optsjinne waard. Dêrom melden in protte lju dy't dochs gjin kâns makken om ea noch frij te kommen, har frijwillich oan om nei Alcatraz oerpleatst te wurden. Wol wie it sa ûnder it bewâld fan [[James A. Johnston]], dy't fan [[1934]] oant [[1948]] [[finzenisdirekteur]] wie, dat yn 'e finzenis de strange neilibbing ôftwongen waard fan in 'koade fan stilte'. Dat woe sizze dat de finzenen op gjin inkeld momint [[spraak|prate]] mochten. Guon finzenen koene dêr net oer en giene der [[psyche|psychysk]] oan ûndertroch. Under Johnston syn opfolger [[Edwin B. Swope]] waard dy regel daliks ôfskaft. Fan likernôch [[1950]] ôf waarden ek oare regels wat fersêfte. Sa waard it foar finzenen mooglik om [[muzykynstrumint]]en te bespyljen en te [[skilderkeunst|skilderjen]], en waarden yn 'e [[wykein]]en [[film]]s fertoand.

Dat it ûnmooglik wie om út Alcatraz te ûntsnappen, wie likemin wier. Mei wat [[lok (geunstich tafal)|lok]] koe in [[sûnens|sûn]] en fit persoan wol deeglik fan it eilân ûntkomme en nei it fêstelân te [[swimme]]. Dat waard yn [[1962]] bewiist doe't finzene [[John Paul Scott]] ûntsnapte en swimmend it fêstelân wist te berikken. Dêr oankommen, wied er lykwols sa troch [[útputting]] en [[ûnderkuolling]] befongen, dat de [[plysje]] him [[bewusteleas]] weromfûn. Yn totaal besochten yn it 29-jierrich bestean fan 'e finzenis 39 finzenen by 14 gelegenheden [[finzenisútbraak|te ûntsnappen]]. Twa fan dy mannen besochten it twaris. Fan harren waarden 23 wer ynrekkene foar't se it wetter berikke koene; 6 waarden op 'e flecht troch de [[sipier]]s deasketten; 2 [[ferdronken]] yn 'e Baai fan San Francisco; en 5 steane te boek as &quot;[[fermist]] en nei't men oannimme mei ferdronken&quot;. 
[[File:Alcatraz guards.jpg|left|thumb|250px|In stikmannich [[sipier]]s fan 'e Federale Finzenis Alcatraz.]]

De [[geweld]]diedichste episoade út 'e skiednis fan it tichthûs foel foar op [[2&amp;nbsp;maaie]] [[1946]]. Dy deis prebearren seis finzenen, [[Bernard Coy]], [[Joseph Cretzer]], [[Sam Shockley]], [[Clarence Carnes]], [[Marvin Hubbard]] en [[Miran Thompson]], om út te brekken. Se oermasteren de tsjinstdwaande sipiers, krongen de [[arsenaal|wapenkeamer]] binne en bewapenen har mei de [[gewear]]en fan 'e sipiers, wêrnei't se de macht yn it sellekompleks oernamen. Troch de fernimstigens fan ien sipier, dy't oan it seistal ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei [[fjoerwapen]]s alle [[kaai]]en joech útsein de kaai fan 'e bûtendoar, dêr't se it meast ferlet fan hiene, koene de finzenen net út it sellekompleks wei. Dat late ta in ympasse dy't twa dagen duorre en bekend kaam te stean as de [[Slach om Alcatraz]]. Uteinlik lâne der in ôfdieling fan it [[Amerikaanske Marinierskorps]] op it eilân, dy't fluch regaad makke. By de Slach om Alcatraz kamen twa sipiers (William Miller en Harold Stiles) en trije finzenen (Coy, Cretzer en Hubbard) om. Shockley en Thompson krigen letter de [[deastraf]] foar harren belutsenens by de rebûlje, wylst Carnes, dy't noch mar 19 jier wie, in twadde [[libbenslange finzenisstraf]] oplein krige.
[[File:Alcatraz - D Block (1038970038).jpg|right|thumb|230px|D-Block, dêr't de [[isolaasjesel]]len wiene.]]

De [[Utbraak út Alcatraz (juny 1962)|meast ferneamde ûntsnapping]] wie dy troch [[Frank Morris (krimineel)|Frank Morris]] en de bruorren [[John Anglin (krimineel)|John]] en [[Clarence Anglin]] yn 'e [[nacht]] fan [[11&amp;nbsp;juny]] [[1962]]. Hja wisten ûngemurken it wetter te berikken, mei't harren ôfwêzigens yn 'e [[sel (finzenis)|sellen]] pas de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] opmurken waard. Neffens in offisjeel ûndersyk troch de [[FBI]] soene se yn 'e Baai fan San Francisco ferdronken wêze, mar nij bewiismateriaal út 'e [[2010-er jierren]] liket derop te wizen dat harren ûntsnapping slagge. Hoe't de ûntsnapping echt beteard is, bliuwt noch altyd in mystearje.

===Sluting===
Dy finzenisútbraak die de [[reputaasje]] fan Alcatraz gjin goed. Mar in grutter probleem wie dat it rottekrûddjoer wie om in tichthûs op sa'n isolearre plak draaiende te hâlden. Neffens in [[rapport (ferslach)|rapport]] út [[1959]] koste de Federale Finzenis Alcatraz [[$]]10 deis foar eltse finzene, yn ferhâlding ta $3 deis per finzene foar de [[Federale Finzenis Atlanta]]. Dêrnjonken begûnen de gebouwen útinoar te fallen nei in heale [[iuw]] bleatsteld te wêzen oan 'e [[sâlt]]e [[lucht|seelucht]] en [[mist]]. Der wie dus in mânske [[ynvestearring]] nedich om it tichthûs te rêden. Dat wie foar de Amerikaanske oerheid in brêge te fier. Sadwaande waard de Federale Finzenis Alcatraz op [[21&amp;nbsp;maart]] [[1963]] sletten.
[[File:Alcatraz cell vent.JPG|left|thumb|250px|In [[sel (finzenis)|sel]] mei in útbeitele [[fentilaasjekanaal]], wat de wize wie dy't [[Frank Morris (krimineel)|Frank Morris]] en de [[bruorren]] [[John Anglin (krimineel)|John]] en [[Clarence Anglin]] brûkten om [[Utbraak út Alcatraz (juny 1962)|te ûntsnappen yn juny 1962]].]]

===Nei de sluting===
Neitiid kaam de finzenis leech te stean en rekke it gebouwekompleks fertutearze. Yn 'e [[1960-er jierren]] waard it twaris beset troch [[Yndianen|Yndiaanske]] [[aktivist]]en dy't strieden foar [[minskerjochten]] foar harren [[folk]]en. De earste besetting wie in koart barren op [[8&amp;nbsp;maart]] [[1964]] troch [[Lakota (folk)|Lakota]]-aktiviste [[Belva Cottier]] en 34 oaren. De folle bekendere, twadde [[Besetting fan Alcatraz]], troch aktivisten fan 'e [[United Indians of All Tribes]] (UIAT), begûn op [[20&amp;nbsp;novimber]] [[1969]] en duorre hast twa jier, oant [[11&amp;nbsp;juny]] [[1971]].

Yn [[1972]] waard Alcatraz, it finzeniskompleks ynbegrepen, troch it Amerikaanske Ministearje fan Justysje oerdroegen oan 'e [[Nasjonale Parketsjinst]] (NPS), dy't it eilân opnaam yn it nije [[Nasjonaal Rekreaasjegebiet Golden Gate]]. Dêrnei waard de finzenis in [[museum]] dêr't [[parkwachter]]s fan 'e NPS [[rûnlieding]]s fersoargje. It is sûnt útgroeid ta ien fan 'e wichtichste toeristyske trekpleisters fan [[San Francisco]]. Yn [[1976]] waarden eilân en finzenis as [[monumint]] opnommen yn it [[Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken]] (NHRP). Yn [[1986]] krigen se ek de status fan [[Nasjonaal Histoarysk Bouwurkdistrikt|nasjonaal histoarysk distrikt]]. 
[[File:Alcatraz Cellhouse.jpg|right|thumb|300px|It Haadsellekompleks.]]

==Gebouwen==
===Haadgebou mei de sellen===
De finzenis fan Alcatraz wurdt dominearre troch it 150&amp;nbsp;[[meter|m]] lange, trije [[ferdjipping]]s tellende haadsellekomplek (''Main Prison''), dat op it heechste punt fan it eilân boud waard op it [[fûnemint]] fan 'e âlde [[Sitadel fan Alcatraz]] út 'e [[1850-er jierren]]. De '[[grûnferdjipping]]' fan 'e Sitadel, dy't eins ûnder de grûn lei, waard yn it nije gebou opnommen as de [[kelder]]ferdjipping. (Wat oanlieding joech ta de taaie geroften oer ûndergrûnske '[[tsjerker]]s' yn it finzeniskompleks.) Oars as yn oare Amerikaanske tichthuzen foartiid en neitiid wizânsje wie, krige yn Alcatraz elts finzene in eigen [[sel (finzenis)|sel]], dy't er mei nimmen oars hoegde te dielen. It haadgebou beskikte oer 312 sellen, en dat wie dus ek mei-iens de kapasiteit fan 'e finzenis. De [[gong (romte)|gongen]] fan it Haadsellekompleks dy't tusken de sellen troch rûnen, krigen nammen fan bekende [[strjitte]]n yn 'e Feriene Steaten, lykas [[Broadway]] (yn [[New York (stêd)|New York]]) en [[Michigan Avenue]] (yn [[Chicago]]).

De sellen mjitte 9 [[foet (lingtemjitte)|foet]] (2.70&amp;nbsp;[[meter|m]]) lang, by 5 foet (1.50&amp;nbsp;m) breed, by 7 foet (2.10&amp;nbsp;m) heech. Se waarden sa boud dat net ien in bûtenmuorre fan 'e finzenis rekket. De foarsjennings yn 'e sellen wiene primityf, mei in [[metaal|metalen]] [[ledikant]] mei in tin [[matras]], [[bêdrêding]] en in [[tekken]], in lyts [[skriuwtafel|skriuwtaffeltsje]] en oan 'e efterwand in lytse [[waskbak]] mei in [[kraan (wetter)|kraan]] dêr't [[kâld]] [[wetter]] út kaam en in [[húske]]. Yn 'e efterwand sit ek in [[fentilaasjekanaal|fentilaasjeroaster]] dat 6 [[inch]]es (15&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]]) by 9 inches (23&amp;nbsp;sm) mjit en útkomt op 'e [[ûnderhâld]]sgong dy't tusken de efterwanden fan twa rigen sellen troch rint. De finzenen hiene alhiel gjin [[privacy]] as se op it húske sieten, en de húskes lieten in frijwat sterke [[stank]] frij om't se trochspield waarden mei [[sâlt]] [[seewetter]]. [[Hjit wetter|Hjitwetterkranen]] waarden pas oan it begjin fan 'e [[1960-er jierren]] yn 'e sellen ynstallearre, koart foar't de finzenis tichtgie. 
[[File:Plan of Alcatraz.jpg|left|thumb|250px|In [[plattegrûn]] fan it Haadsellekompleks.]]

De sellen binne ferdield oer fjouwer [[selleblok]]ken, dy't oantsjut waarden as A-Block, B-Block, C-Block en D-Block. Yn 'e Federale Finzenis Alcatraz hearske [[segregaasje]]: by it tawizen fan 'e sellen waarden de [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaanske]] finzenen apart holden fan 'e oare finzenen y.f.m. it [[rasist]]yske oerheidsbelied fan dy tiid. Yn D-Block waarden de minst oanpaste finzenen byinoar húsfêste, en seis sellen oan 'e ein fan dat blok diene tsjinst as [[isolaasjesel]]len. Dy stiene bekend as ''The Hole'' (&quot;It Gat&quot;), dêr't finzenen mei [[gedrach]]sproblemen (d.w.s. dy't net diene wat harren sein waard, opsprieken tsjin 'e sipiers of fochten mei oare finzenen) yn folslein [[tsjuster]] opsletten waarden foar langere perioaden fan faak brute [[bestraffing]]. 

Oan 'e oare útein fan D-Block siet de finzenis[[bibleteek]], dêr't finzenen lykwols net komme mochten. Ynstee krigen se yn harren sel in [[katalogus]] fan beskikbere [[boek]]en en [[tydskrift]]en, wêrnei't se in bestelling pleatse koene dy't troch in pear finzenen dy't as [[bibletekaris]] wurken, besoarge waarden. Der koe in maksimum fan trije boeken tagelyk liend wurde, mei dêropta maksimaal tolve learboeken, in [[Bibel]] en in [[wurdboek]]. De finzenen mochten har [[abonnemint|abonnearje]] op tydskriften, mar alles dat mei misdie te krijen hie waard dêr útskuord, en [[krante]]n mei aktueel [[nijs]] wiene ferbean. Ek yn boeken waarden [[seks]], misdie en [[geweld]] [[sinsuer|sinsurearre]]. Trochinoar lies in finzene yn Alcatraz 75 oant 100 boeken yn it jier. Se mochten ek in [[muzykynstrumint]] yn 'e sel hawwe, en eltse [[jûn]] waard in [[oere]] oant 75&amp;nbsp;[[minuten]] reservearre foar it oefenjen op 'e ynstruminten. 
[[File:Alcatraz yard.jpg|right|thumb|250px|It ôffrede [[binnenplak]], dêr't de finzenen luchte waarden.]]

===Bestjoersgebou en Ytseal===
Oan 'e súdeastkant sit oan it Haadsellekompleks it Bestjoersgebou (''Administration Building'') fêst, dêr't foarhinne de administrative kant fan it finzenisbestjoer ôfhannele waard. Dêr sieten bgl. it [[kantoar]] fan 'e [[finzenisdirekteur]] en syn plakferfanger(s) en teffens de [[argiven]] dêr't de [[dossier]]s fan 'e finzenen bewarre waarden. Oan 'e foaroerlizzende, noardwestlike kant giet it Haadsellekompleks oer yn 'e Ytseal (''Dining Hall''), dêr't de finzenen mei-inoar [[iten|ieten]] en [[drinken|dronken]], en dêr't ek de [[koken]]s sieten. Op 'e ferdjipping boppe de Ytseal wie it Hospitaal fan Alcatraz húsfêste, de [[sikeboech]] fan 'e finzenis. Oan 'e Ytseal fêst sit in mânsk, mei hege [[muorre]]n omjûn [[binnenplak]], dêr't de finzenen luchte waarden.

===Oare gebouwen===
De Direkteurswente (''Warden's House'') is in frijsteand [[hûs]] foar de finzenisdirekteur en syn [[húshâlding]], dat oan 'e súdeastkant fan it Bestjoersgebou stiet en yn [[1921]] boud waard. Hoewol't der no inkeld in [[ruïne]] fan oer is, wie it foarhinne in [[filla]] fan trije ferdjippings mei fyftjin [[keamer]]s (guon boarnen wolle hawwe santjin of achttjin). De Direkteurswente [[brân|baarnde út]] op [[1&amp;nbsp;juny]] [[1970]], ûnder de [[Besetting fan Alcatraz]] troch [[Yndianen|Yndiaanske]] [[aktivist]]en, en is net wer opboud. Fuort njonken de Direkteurswente stiet de noch altyd funksjonele 26&amp;nbsp;m hege [[Fjoertoer fan Alcatraz]] (''Alcatraz Island Lighthouse''). 
[[File:Alcatraz lighthouse and ruins.jpg|left|thumb|180px|De [[fjoertoer]] fan Alcatraz en de [[ruïne]] fan 'e Direkteurswente.]]

Rjocht beëasten it Haadsellekompleks, mar op in leger nivo fan it eilân, stiet Gebou 64 (''Building 64''). Dat is it âldste gebou op Alcatraz, dat yn [[1905]] boud waard as [[barak (gebou)|barak]] foar de húsfêsting fan 'e [[ofsier]]en fan it [[garnizoen]] en harren húshâldings fan wat doe noch in [[legerbasis]] wie. In stik mear nei it noardwesten ta, rjocht benoarden de Ytseal, stiet op itselde nivo fan it eilân de Sosjalisearringsseal (''Social Hall''), dy't ek wol de Sipiersklub (''Officer's Club'') neamd wurdt. Dêr kamen eltse jûn, nei't se de finzenen foar de nacht yn har sellen opsletten hiene, de sipiers byinoar om har te [[ferdivedaasje|ûntspannen]]. It gebou baarnde yn [[1970]] ûnder de Besetting fan Alcatraz ôf en is no in ruïne.

It meast noardlike gebou op Alcatraz is de âlde [[Enerzjysintrale]] (''Power House''), dêr't [[elektrisiteit]] opwekke waard foar it hiele finzeniskompleks. Dat waard yn [[1939]] boud foar $186.000. It is sûnt de sluting fan 'e finzenis yn [[1963]] net mear funksjoneel. Tsjintwurdich betrekt it finzeniskompleks syn stroom fan it [[enerzjynet]] fan [[San Francisco]], fia [[elektrisiteitskeabel|stroomkeabels]] dy't yn [[1978]] oer de boaiem fan 'e [[Baai fan San Francisco]] oanlein waarden foar de [[opnamen (film)|opnamen]] fan 'e [[film]] ''[[Escape from Alcatraz (film)|Escape from Alcatraz]]''. De âlde Wettertoer (''Water Tower'') fan Alcatraz stiet noardlik fan it binnenplak op it heechste nivo fan it eilân en waard yn [[1940]]-[[1941]] boud as ûnderdiel fan deselde modernisearring dêr't ek de Enerzjysintrale in resultaat fan wie.
[[File:Alcatraz Island Flowers.jpg|right|thumb|250px|[[Blom]]men bloeie yn 'e [[ruïne]] fan 'e Sosjalisearringsseal, dy't troch [[brân]] ferwoastge waard ûnder de [[Yndianen|Yndiaanske]] [[Besetting fan Alcatraz]].]]

It Modelniverheidsgebou (''Model Industries Building'') is in grut gebou fan trije en foar in diel fjouwer ferdjippings dat op 'e uterste noardwestpunt fan Alcatraz stiet. It waard oarspronklik boud as [[waskerette]] foar it garnizoen doe't it eilân noch in legerbasis wie. Nei de oprjochting fan 'e Federale Finzenis Alcatraz waarden yn it gebou de [[wurkplak (romte)|wurkplakken]] húsfêste dêr't de finzenen oan it wurk set waarden. Op [[10&amp;nbsp;jannewaris]] [[1935]] soarge in swiere [[stoarm]] foar in [[ierdferskowing]] dy't de râne fan it [[klif]] op in ôfstân fan 76&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]] fan 'e bûtenmuorren fan it Modelniverheidsgebou brocht. Mei dêrom waard yn [[1939]] mear nei it súdeasten it Nije Niverheidsgebou (''New Industries Building'') set, dat grutter wie en fierder fan 'e râne fan it eilân stie. Dêr waard ek de waskerette fan 'e finzenis hinne ferpleatst.

==Popkultuer==
De Federale Finzenis Alcatraz is brûkt as [[setting]] foar in protte [[film]]s, wêrûnder ''[[Birdman of Alcatraz (film)|Birdman of Alcatraz]]'' ([[1962]]), ''[[Point Blank (film út 1967)|Point Blank]]'' ([[1967]]), ''[[The Enforcer (film út 1976)|The Enforcer]]'' ([[1976]]), ''[[Escape from Alcatraz (film)|Escape from Alcatraz]]'' ([[1979]]), ''[[Murder in the First (film)|Murder in the First]]'' ([[1995]]), ''[[The Rock (film)|The Rock]]'' ([[1996]]), ''[[Catch Me If You Can (film)|Catch Me If You Can]]'' ([[2002]]), ''[[X-Men: The Last Stand]]'' ([[2006]]) en ''[[The Book of Eli]]'' ([[2010]]).

==Keppelings om utens==
*{{en}}[https://www.nps.gov/alca/index.htm Offisjele webside fan Alcatraz]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alcatraz_Federal_Penitentiary ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Alcatraz Federal Penitentiary}}
}}

[[Kategory:Bouwurk yn San Francisco]]
[[Kategory:Monumint yn San Francisco]]
[[Kategory:Bouwurk út 1912]]
[[Kategory:Eardere finzenis yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1934]]
[[Kategory:Organisaasje opheft yn 1963]]
[[Kategory:Museum yn San Francisco]]
[[Kategory:Iepenloftmuseum yn de Feriene Steaten]]</text>
      <sha1>e33casmgbepfr4xp83zm43wwrf1lzm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1917 (film út 2019)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169196</id>
    <revision>
      <id>1232304</id>
      <parentid>1155697</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27638" sha1="ovslk3gsu8fprn2mgudp0qkgpwcprmp" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = 1917logo.svg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        = 
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:1917 (2019) Film Poster.jpeg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''1917''
| regisseur                = [[Sam Mendes]]
| produsint                = [[Sam Mendes]]&lt;br&gt;[[Pippa Harris]]&lt;br&gt;[[Jayne-Ann Tenggren]]&lt;br&gt;[[Callum McDougall]]&lt;br&gt;[[Brian Oliver (produsint)|Brian Oliver]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Sam Mendes]]&lt;br&gt;[[Krysty Wilson-Cairns]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Roger Deakins]]
| muzyk                    = [[Thomas Newman]]
| filmstudio               = [[DreamWorks Pictures]]&lt;br&gt;[[Reliance Entertainment]]&lt;br&gt;[[New Republic Pictures]]&lt;br&gt;[[Mogambo]]&lt;br&gt;[[Neal Street Productions]]&lt;br&gt;[[Amblin Partners]]
| distribúsje              = [[Universal Pictures]] &lt;small&gt;(ynternasjonaal)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Entertainment One]] &lt;small&gt;([[Feriene Keninkryk|F.K.]] &amp; [[Ierlân]])&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[George MacKay (akteur)|George MacKay]]&lt;br&gt; [[Dean-Charles Chapman]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Mark Strong]]&lt;br&gt; [[Andrew Scott (akteur)|Andrew Scott]]&lt;br&gt; [[Colin Firth]]&lt;br&gt; [[Benedict Cumberbatch]]&lt;br&gt; [[Claire Duburcq]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]] &lt;br&gt;[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[4&amp;nbsp;desimber]] [[2019]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[anty-oarlochsfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Frânsk]] en [[Dútsk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 119 minuten
| budget                   = $90–100&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $384,9&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 3 × [[Oscar]]&lt;br&gt;2 × [[Golden Globe]]&lt;br&gt;7 × [[BAFTA's]]&lt;br&gt;1 × [[Satellite Award]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''1917''''' ([[útspr.]]: ''Nineteen Seventeen'') is in [[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[anty-oarlochsfilm]] út [[2019]] ûnder [[rezjy]] fan [[Sam Mendes]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George MacKay (akteur)|George MacKay]] en [[Dean-Charles Chapman]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei it jier [[1917]]. It [[plot|ferhaal]] folget twa [[Ingelân|Ingelske]] [[soldaten]] dy't ûnder de [[Earste Wrâldoarloch]] oan it [[Westfront (Earste Wrâldkriich)|Westfront]] tsjinje middenmank de ferskrikkings fan 'e [[rinfuorge]]kriich. Hja krije opdracht in wichtich boadskip oer te bringen om in ta mislearring doemde oanfal op 'e [[Keizerryk Dútslân|Dútske]] liny tsjin te hâlden, en moatte dêrfoar gebiet trochkruse dat yn 'e hannen is fan 'e fijân. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''1917'' oer it algemien positive [[resinsje]]s, en yn 'e [[bioskopen]] wie de film in [[kommersje]]el súkses. ''1917'' wûn yn [[2020]] trije [[Oscars]], twa [[Golden Globe]]s (wêrûnder de [[Golden Globe foar Bêste Film&amp;nbsp;– Drama]]), sân [[BAFTA's]] en in grut tal oare [[priis (ûnderskieding)|prizen]].

==Plot==
Op [[6 april]] [[1917]] kriget Tom Blake, in [[korporaal]] yn it [[Britske Leger]] dy't yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] oan it [[Westfront (Earste Wrâldkriich)|Westfront]] yn noardlik [[Frankryk]] tsjinnet, fan syn [[sersjant]] befel om by de [[kommandant]] fan syn [[rezjimint]] te kommen mei ien oare [[soldaat]] fan syn eigen kar. Blake kiest syn [[freonskip|bêste freon]], korporaal Will Schofield, in [[feteraan]] fan 'e [[Slach oan de Somme|Slach oan 'e Somme]]. Yn it rezjimintaal [[haadkertier]] is [[generaal]] Erinmore oanwêzich, dy't it befel fiert oer dit hiele stik fan 'e frontliny. Hy fertelt de beide korporaals dat de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[loftferkenning]] útwiisd hat dat de resinte weromtocht fan it [[Keizerlike Dútske Leger]] oan dit diel fan it front gjin ôftocht mar in [[strategyske weromlûking]] is nei de nije, sterkere [[Hindenburgliny]]. Dêr wachtsje de Dútsers mei in oerweldigjende oermacht oan [[artillery]] om 'e Britske troepen oan grôt te sjitten wannear't dy stjoerd wurde om te profitearjen fan 'e Dútske weromtocht.

Mei't de Dútsers as &quot;farwolgeskink&quot; de [[fjildtillefoan]]linen fan it Britske Leger trochsnien hawwe, kin generaal Erinmore net al syn ûnderbefelhawwers berikke om harren op 'e hichte te stellen fan 'e Dútske falstrik. It 1.600 man tellende 2e [[Bataljon]] fan it [[Devonshire Rezjimint]] sil de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] ier oanfalle. Erinmore wol dat Blake en Schofield skriftlike oarders fan him oerbringe oan 'e befelfierder fan dy ienheid, [[luitenant-kolonel]] Mackenzie. Om 'e posysjes fan it Devonshire Rezjimint op 'e tiid te berikken, moatte se troch gebiet dat oant hiel resint yn 'e hannen fan 'e fijân wie, dat it is in gefaarlik putsje. Blake is mei opsetsin útkeazen om't syn âldere [[broer]] Joe in [[luitenant]] yn it Devonshire Rezjimint is, sadat hy alle motivaasje hawwe sil om derfoar te soargjen dat de oarders fan generaal Erinmore op 'e tiid by luitenant-kolonel Mackenzie arrivearje.
{{Plotbedjer film}}
Blake en Schofield bejouwe har troch de grimelgrammel fan Britske [[rinfuorge]]n nei in plak dêr't se it [[nimmenslân]] yn 'e midden oerstekke kinne nei de rinfuorgen dy't oant koartby de Dútske frontliny foarmen. It nimmenslân is in [[bombardemint|platbombardearre]], fan [[brune rôt|rotten]] optillende [[drek]]flakte fan 300&amp;nbsp;[[meter|m]] breed, dy't fol leit mei de [[ferrotting|heal fergiene]] [[liken]] fan by eardere oanfallen omkommen Britske en Dútske soldaten. It gebiet wurdt fierder ûnbegeanber makke troch fertize [[stikeltrie]] en djippe, fol mei wetter steande [[bomkrater]]s mei sokke steile kanten dat der net út te klimmen falt. As Blake en Schofield ienris de Dútske rinfuorgen berikke, blike dy yndie ferlitten te wêzen. Op 'e siik nei in trochgong by it front wei bedarje de beide mannen yn in ûndergrûnske [[barak (gebou)|barak]], dêr't de Dútsers in falstrik mei in [[stroffeltrie]] oan in [[bom]] efterlitten hawwe, dy't prompt ôfgiet troch tadwaan fan in grouwe rôt. De resultearjende [[ûntploffing]] docht Schofield op in hier nei de dea, mar Blake graaft him út, wêrnei't er him halje-trawalje nei bûten ta liedt foar't de hiele ûndergrûnske barak ynstoart.

Efter de Dútske frontliny komme de beide korporaals by in Frânsk [[boerespultsje]], dat blykber troch de Dútsers beset wie, mar no like ferlitten is as de rinfuorgen. It iennichste libbene wêzen dêrsanne is in [[ko]], dy't de Dútsers blykber holden foar de [[molke]]; Schofield ûntdekt in [[amer]] dy't fol molke stiet, en follet syn [[fjildflesse]] dêrmei. Fuort letter wurde hy en Blake in [[loftgefjocht]] gewaar tusken twa [[Alliëarden|Alliëarde]] [[dûbeldekker (fleantúch)|dûbeldekkers]] en in Dútskenien. De Dútser wurdt rekke en [[delstoarten|stoart del]] boppe-op 'e [[skuorre]] fan it boerespultsje. Blake en Schofield helpe de [[piloat]] út syn [[brân]]ende tastel, mar wannear't Blake Schofield om [[wetter]] foar de [[ferwûne]] man stjoert, stekt de Dútser him mei in grouwe [[knyft]] yn it [[weak fan 't liif]]. Schofield sjit de piloat dea, mar is te let om Blake noch te helpen. Wylst syn maat yn it [[ferstjerren|stjerren]] leit, besiket Schofield him te [[treast]]gjen. Hy [[ûnthjit]] dat er meitsje sil dat de oarders fan generaal Erinmore op har bestimming oankomme sille, sadat Blake syn broer fan in wisse dea rêden wurdt. Ek seit er ta dat er in [[brief]] skriuwe sil oan Blake syn [[mem]]. Nei't syn maat stoarn is, nimt Schofield ien fan syn [[identifikaasjeplaatsje]]s, syn [[ring (sieraad)|ringen]] en de oarders fan generaal Erinmore mei.

[[Kaptein (rang)|Kaptein]] Smith, in [[ofsier]] fan in passearjende Britske ienheid dy't him ek efter de Dútske frontlinys bejûn hat, jout Schofield in [[liftsjen|lift]] yn ien fan 'e [[legerfrachtwein]]en. As in pear [[oere]]n letter de [[brêge]] oer in [[kanaal (wetterwei)|kanaal]] opblaasd blykt te wêzen, en de ienheid dêrom in grutte omwei meitsje moat, seit Schofield harren farwol. Hy stekt de stikkene brêge oer, wêrby't er besketten wurdt troch in efterbleaune Dútske [[slûpskutter]]. Schofield wit nei in skottewikseling it gebou te berikken dêr't de slûpskutter him ferskûle hat, mar as er de [[doar]] fan it betreffende [[fertrek]] iependocht, sjitte hy en de slûpskutter tagelyk. De slûpskutter wurdt [[dea]]dlik rekke, wylst Schofield sels de [[kûgel]] op 'e [[helm (holdeksel)|helm]] kriget en [[bewusteleas]] rekket. 

As er wer by besleur komt, is it [[tsjuster]]. Schofield ferlit it gebou en siket by it skynsel fan [[ljochtkûgel]]s, dy't troch de fijân ôfsketten wurde, syn paad troch de [[ruïne]]s fan it Frânske stedsje [[Écoust-Saint-Mein]]. As er troch in Dútske soldaat opmurken en efterfolge wurdt, ûntkomt er troch beskûl te sykjen yn it [[sûterrên]] fan ien fan 'e huzen. Dêr ûntdekt er dat er by tafal yn it skûlplak bedarre is fan in jonge [[Fransêze]] dy't har dêr foar de Dútsers ferberget mei in fûne [[poppe]] dy't net har eigen is. Hja fersoarget it [[skampskot]] dat Schofield oan 'e [[efterholle]] oprûn hat doe't er earder bewusteleas by de [[treppen]] deltrûdele. As er foar it ferstân kriget dat de frou gjin [[iten]] hat, jout er har alle [[ynblikjen|ynblikke]] [[fiktaalje]] dy't er by him hat. Sy jout him lykwols te kennen dat se ferlet hat fan ''lait'' (molke) foar de poppe. Dêrop presintearret Schofield har triomfantlik syn fjildflesse mei molke. Om't de [[moarnsdage|dage]] hast oan 'e loft is, stiet de frou der by him op oan om yn it sûterrên te bliuwen oant it wer tsjuster wurdt, mar nei't er deunby it slaan fan in [[tsjerkeklok]] heart, beseft Schofield dat er opsjitte moat as er de oarders fan generaal Erinmore noch op 'e tiid besoargje wol, dat hy negearret har smeekbeaen en set wer ôf.

Fan 'e frou is Schofield te witten kommen dat er de [[rivier]] fine moat en dy streamôf folgje oant er tusken beammen troch komt. Op 'e siik nei de rivier treft er op 'e nij inkele Dútske soldaten. Ien fan harren wurdt er oermânsk en [[ferstikking|smoart]] er, mar de oare komt him efternei as er útnaait. Efterfolge en besketten berikt Schofield úteinlik de rivier. Hy ûntkomt troch yn it wetter te springen en himsels troch de sterke streaming meiskuorre te litten. Hy wurdt troch [[streamfersnelling]]s en oer in [[wetterfal]] spield, ear't er úteinlik heal ferdronken yn kalmer wetter bedarret. Wylst er him fêstklampet oan in [[tûke (beam)|tûke]] merkt er op in stuit dat der [[kersebluossem]]s om him hinne deldwarrelje. Dat bringt him Blake wer yn 't sin, waans mem in lyts [[hôf (perseel mei fruchtbeammen)|hôf]] mei [[kersebeam]]men hat dêr't Blake earder op 'e reis oer ferteld hat. By in [[beamstamme]] dy't oerdwers oer de rivier leit, wrakselet Schofield himsels tusken de dêr oanspielde liken fan Dútske en Alliëarde soldaten troch nei de [[igge]] ta. 

Schofield doarmet troch in [[bosk]], dêr't er in ôfdieling Britske soldaten fynt. It is no ljochtskyndei, en hy ferkeart yn 'e ûnderstelling dat er faald hat. As er lykwols fan 'e soldaten heart dat se by D [[kompanjy (militêre ienheid)|Kompanjy]] fan it 2de Bataljon fan it Devonshire Rezjimint hearre, en dat se noch net mei de oanfal úteinset binne om't dy yn twa weagen útfierd wurdt, mei D Kompanjy yn 'e twadde weach, beseft er dat er alteast in diel fan it bataljon noch rêde kin. Wylst D Kompanjy oerein komt en de rinfuorgen yn giet om te risselwearjen foar de twadde weach, docht Schofield in lêste krêftsynspanning om luitenant-kolonel Mackenzie te berikken. Op in stuit beseft er dat de rinfuorgen te fol sitte mei soldaten en dat hy op dizze manear nea op 'e tiid it haadkertier fan it bataljon berikke sil. Dat, hy klimt derút en draaft der foarlâns, lykstrekich mei de rinfuorge op, krekt as de earste weach fan it 2e Bataljon de oanfal ynset. By it haadkertier oankommen, brekt er troch it ferset hinne fan in pear soldaten dy't him dêrwei hâlde wolle, wêrnei't er yn it bywêzen fan tsjûgen (sa't kaptein Smith him oanrikkemandearre hie) de oarders fan generaal Erinmore oerlanget oan luitenant-kolonel Mackenzie. Dyselde lêst se mei [[tsjinnichheid]], mar jout dan befel om 'e oanfal ôf te brekken.

Neitiid begjint Schofield in syktocht nei Blake syn broer Joe, dy't as luitenant it befel fierde oer de soldaten fan 'e earste weach. Krekt as er de [[hoop]] opjaan wol dat er de man ea noch fine sil, wurdt er him gewaar: hy sit ûnder it [[bloed]] fan 'e ferwûnen dy't er holpen hat te dragen, mar hat sels gjin skramke oprûn. Schofield fertelt him oer de misje en jout him it tryste nijs fan 'e dea fan syn broer Tom, en langet Tom syn identifikaasjeplaatsje en ringen oer. Luitenant Blake sit der raar ta as er foar it ferstân kriget dat syn jongere broer wei is, mar hy betanket Schofield foar alles. Schofield freget syn tastimming om oan Tom syn [[lêste winsk]] te foldwaan en in brief oan harren mem te skriuwen, en Blake stimt dêrmei yn. [[Utputting|Alhiel te'n ein]] lit Schofield him dêrnei ûnder in beam op 'e grûn sakje, wêrnei't er in stikmannich [[foto's]] fan syn [[famylje (besibskip)|famylje]] út 'e [[bûse]] hellet om te besjen. Op 'e efterkant fan ien dêrfan stiet skreaun: &quot;Kom by ús werom&quot;.

==Rolferdieling==
[[File:GeorgeMackaySept2013TIFF.jpg|right|thumb|180px|[[George MacKay (akteur)|George MacKay]].]]
[[File:Dean-Charles Chapman.jpg|right|thumb|110px|[[Dean-Charles Chapman]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| korporaal Will Schofield
| [[George MacKay (akteur)|George MacKay]]
|-
| korporaal Tom Blake
| [[Dean-Charles Chapman]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;400px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[kaptein (rang)|kaptein]] Smith
| [[Mark Strong]] 
|-
| [[luitenant]] Leslie
| [[Andrew Scott (akteur)|Andrew Scott]]
|-
| [[generaal]] Erinmore
| [[Colin Firth]] &lt;small&gt;([[cameo]])&lt;/small&gt;
|-
| [[luitenant-kolonel]] Mackenzie
| [[Benedict Cumberbatch]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| Laurie ([[Fransêze]] mei [[poppe]])
| [[Claire Duburcq]]
|-
| luitenant Joe Blake
| [[Richard Madden]]
|-
| [[majoar]] Hepburn
| [[Adrian Scarborough]]
|-
| [[sersjant]] Sanders
| [[Daniel Mays]]
|-
| luitenant Richards
| [[Jamie Parker]]
|-
| luitenant Gordon
| [[Pip Carter]]
|-
| luitenant Hutton
| [[Michael Jibson]]
|-
| [[kolonel]] Collins
| [[Richard McCabe]]
|-
| kaptein Ivins
| [[Justin Edwards (akteur)|Justin Edwards]]
|-
| [[sepoy]] Jondalar
| [[Nabhaan Rizwan]]
|-
| [[soldaat]] Harvey
| [[Billy Postlethwaite]]
|-
| soldaat Cook
| [[Anson Boon]]
|-
| soldaat Butler
| [[Tommy French (akteur)|Tommy French]]
|-
| soldaat Rossi
| [[Kenny Fullwood]]
|-
| soldaat Grey
| [[Elliot Edusah]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''1917'' waard [[regissearre]] troch [[Sam Mendes]] nei in [[senario]] fan himsels en [[Krysty Wilson-Cairns]]. Dat wie neffens Mendes foar in diel [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] troch de ferhalen dy't syn [[pake]] Alfred Mendes, in [[Trinidad en Tobago|Trinidadiaan]] dy't yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] foar it [[Britske Leger]] oan it [[Westfront (Earste Wrâldoarloch)|Westfront]] aktyf wie as boadskipper. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene Mendes, [[Pippa Harris]], [[Jayne-Ann Tenggren]], [[Callum McDougall]] en [[Brian Oliver (produsint)|Brian Oliver]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[DreamWorks Pictures]], [[Reliance Entertainment]], [[New Republic Pictures]], [[Mogambo]], [[Neal Street Productions]] en [[Amblin Partners]]. Dêrmei wie de film in [[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ko-produksje]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]$90 oant 100&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Roger Deakins]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Thomas Newman]]. 
[[File:Netheravon Down - geograph.org.uk - 457150.jpg|right|thumb|250px|It gloaiende [[lânskip]] fan 'e [[Flakte fan Salisbury]], yn it [[Ingelske greefskip]] [[Wiltshire]], wie ien fan 'e [[opnamen (film)|opnamelokaasjes]] foar ''1917''.]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''1917'' setten op [[1&amp;nbsp;april]] [[2019]] útein en duorren oant yn [[juny]] fan dat jier. Der waard op lokaasje filme op ferskate plakken yn it [[Feriene Keninkryk]]: de [[Flakte fan Salisbury]] yn it [[Ingelske greefskip]] [[Wiltshire]], it [[natoergebiet]] [[Hankley Common]] yn [[Surrey]], de [[Teesdelling]] yn [[Yorkshire]] en [[Durham (greefskip)|Durham]], en by [[Govan]] yn 'e neite fan it [[Skotlân|Skotske]] [[Glasgow]]. Guon sênes waarden opnommen yn 'e [[Shepperton Studios]] yn Surrey. [[Kameraregisseur]] [[Roger Deakins]] soarge foar opsjen troch tegearre mei [[filmeditor]] [[Lee Smith (filmeditor)|Lee Smith]] [[long take]]s te brûken om 'e hiele film der útsjen te litten as twa [[oneshotfilm|oaniensletten]] [[shot (sinematografy)|shots]]. 

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''1917'' waard yn it [[Feriene Keninkryk]] en [[Ierlân]] fersoarge troch [[Entertainment One]] en yn 'e measte oare [[lannen en territoaria]], wêrûnder de [[Feriene Steaten]], troch [[Universal Pictures]]. De film gie op [[4&amp;nbsp;desimber]] [[2019]] yn [[Londen]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[25&amp;nbsp;desimber]] yn 'e Amerikaanske [[bioskopen]] en op [[10&amp;nbsp;jannewaris]] [[2020]] yn 'e Britske. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[20&amp;nbsp;desimber]] [[2019]] by [[platemaatskippij]] [[Sony Classical Records]]. ''1917'' kaam op [[10&amp;nbsp;maart]] [[2020]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[24&amp;nbsp;maart]] fan dat jier ek útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].
[[File:Sherwood Foresters following up Germans near Brie March 1917 IWM Q 1863.jpg|left|thumb|250px|[[Feriene Keninkryk|Britske]] troepen folgje de weromtocht fan it [[Keizerryk Dútslân|Dútske]] leger yn 'e neite fan [[Brie (Somme)|Brie]], yn noardlik [[Frankryk]] ([[maart]] [[1917]]).]]

==Historisiteit==
De eftergrûnsitewaasje út 'e film waard [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] troch [[Operaasje Alberich]], in weromlûking troch it [[Keizerlike Dútske Leger]] nei nije en yn 't foar tarette posysjes bylâns de koartere en makliker te ferdigenjen [[Hindenburgliny]]. Dy weromlûking fûn plak tusken [[9&amp;nbsp;febrewaris]] en [[20&amp;nbsp;maart]] [[1917]]. De fierdere foarfallen en alle [[personaazje]]s yn 'e film binne lykwols [[fiktyf]].

[[Histoarisy]] hawwe in stikmannich punten oantsjut dêr't de film him net hâldt oan 'e [[histoarysk]]e wurklikheid. Sa binne der yn 'e film út en troch [[negroïde ras|swarte]] [[soldaten]] te sjen (spile troch [[figurant]]en), dy't skynber gewoan middenmank de [[jeropide ras|blanke]] soldaten yn 'e [[Ingelân|Ingelske]] [[rezjimint]]en tsjinje. Ien kear komt der krektsa ek in [[Sikh]] út [[Britsk-Ynje]] foar, in Jondalar (dy't wol [[dialooch]] hat en spile wurdt troch [[akteur]] [[Nabhaan Rizwan]]). Dat strykt net mei hoe't it yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] wie om en ta gie. 

Der bestiene doe noch sa goed as gjin [[allochtoan]]e [[minderheden]] yn it Feriene Keninkryk, dus it kaam net foar dat swarten of Sikhs yn Ingelske rezjiminten tsjinnen. Wol fochten der yn it [[Britske Leger]] swarten mei út 'e [[koloanje]]s yn [[Afrika]] en [[West-Ynje]], mar dy tsjinnen yn harren eigen koloniale rezjiminten, dêr't dan wer gjin blanken te finen wiene, útsein de Britske [[ofsier]]en dy't oer dy rezjiminten it befel fierden. Sikhs fochten ek mei, mar allinne yn it [[Britsk-Yndysk Leger]] (ferlykber mei it [[Nederlân]]ske [[KNIL]]), en net yn it Britske Leger. Tsjin ein [[1915]] wiene alle ûnderdielen fan it Britsk-Yndysk Leger weromlutsen fan it [[Westfront (Earste Wrâldkriich)|Westfront]] om ynstee nei it [[Middeneastlik Front (Earste Wrâldkriich)|Middeneastlik Front]] stjoerd te wurden, dêr't se yn [[1917]] ferwikkele wiene yn 'e [[Sinaï- en Palestinakampanje]] en de [[Mesopotamyske Kampanje]]. Dêr fochten ek de 15.000 man fan it [[Britsk-Westyndysk Rezjimint]].

Fierders wie de [[kriichshistoarikus]] Jeremy Banning [[kritysk]] oer de militêre [[taktyk]] sa't dy yn ''1917'' ôfskildere wurdt. Yn in [[fraachpetear]] dêroer seid er: &quot;It slacht nearne op om, sa't de film wol, guon [[bataljon]]s njoggen [[myl]] efter de eardere Dútske liny te hawwen, wylst oaren skynber net witte oft dy liny noch bemanne wurdt […]. Wat de bestoarming [fan 'e posysje fan 'e fijân] troch it Devonshire Rezjimint oanbelanget, gjin inkele ienheid soe ea oanfalle sûnder adekwate stipe fan 'e [[artillery]].&quot;
[[File:Steep track going north on Hankley Common - geograph.org.uk - 1249952.jpg|right|thumb|250px|It [[natoergebiet]] [[Hankley Common]], yn it [[Ingelske greefskip]] [[Surrey]], wie wie ien fan 'e [[opnamen (film)|opnamelokaasjes]] foar ''1917''.]]

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''1917'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Ferskate resinsinten rôpen it sels út ta bêste film fan it jier, lykas Kate Erbland fan ''[[IndieWire]]'' en Sheri Lynden fan ''[[The Hollywood Reporter]]''. Yn 'e ''[[Hindustan Times]]'' skreau Rohan Naahar: &quot;Ik kin my der amper in foarstelling fan meitsje hokfoar effekt ''1917'' hawwe sil op [[publyk]] dat net bekend is mei de techniken dy't [[Sam Mendes]] en [[Roger Deakins]] op harren loslitte sille.&quot;

[[Justin Chang]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[radiostjoerder]] [[NPR]] wie minder posityf. Hy joech ta dat de [[filmmontaazje|montaazje]] fan 'e film in &quot;sinnebegûcheljende technyske prestaaasje&quot; wie, mar fûn him as gehiel net botte bysûnder. Boppedat koe neffens him de styl fan Mendes, dy't de yndruk ôfjout fan ien oaniensletten [[shot (sinematografy)|shot]], &quot;like ôfliedend as meislepend&quot; wêze. Yn ''[[The New York Times]]'' moast [[Manohla Dargis]] hielendal neat fan ''1917'' hawwe, dat se kwalifisearre as &quot;in soarchfâldich organisearre en behimmele [[oarlochsfilm]] […] dy't ien fan 'e meast katastrofale perioaden út 'e moderne tiid feroaret yn in oefening yn pronksuchtich fertoan.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''1917'' in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 460 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;De film is oangripend en meislepend en in ymposante [[technysk]]e prestaasje, en wit de [[rinfuorge]]striid fan 'e [[Earste Wrâldoarloch]] mei rouwe, kjelmeitsjende direktheid te fangen.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''1917'' in goedkarringspersintaazje fan 78%, basearre op 57 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''1917'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]159,2&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $225,7&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $384,9&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $90 oant 100&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $284,9&amp;nbsp;miljoen oant 294,9&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
Yn [[2020]] waard ''1917'' by de [[Oscar]]s nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 10 [[kategory]]en, wêrûnder [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[rezjy]], bêste orizjinele [[senario]], bêste orizjinele [[filmmuzyk]], bêste [[produksje-ûntwerp]], bêste [[lûdsmontaazje]] en bêste [[fisazjy]] en [[hier (begroeiïng)|hierstilearring]]. De film wûn trije Oscars, foar bêste [[kamerarezjy]] ([[Roger Deakins]]), bêste [[lûdsmixing]] ([[Mark Taylor (lûdstechnikus)|Mark Taylor]] en [[Stuart Wilson (lûdstechnikus)|Stuart Wilson]]) en bêste [[fisuele effekten]] ([[Guillaume Rocheron]], [[Greg Butler (special effects-technikus)|Greg Butler]] en [[Dominic Tuohy (special effects-technikus)|Dominic Tuohy]]). By de [[Golden Globe]]s waard ''1917'' nominearre foar 3 prizen, wêrûnder bêste orizjinele filmmuzyk. De film wûn de Golden Globes foar [[Golden Globe foar Bêste Dramafilm|bêste dramafilm]] en bêste [[regisseur]] ([[Sam Mendes]]). 

By de [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] filmprizen, waard ''1917'' nominearre yn 9 kategoryen, wêrûnder bêste filmmuzyk en bêste fisazjy en hierstilearring. De film wûn 7 BAFTA's, foar bêste film, bêste Britske film, bêste rezjy, bêste kamerarezjy, bêste [[lûd]], bêste produksje-ûntwerp en bêste [[special effects]]. ''1917'' wûn ek de [[David di Donatello]], de wichtichste [[Itaalje|Italjaanske]] filmpriis, foar bêste bûtenlânske film, en waard yn dyselde kategory nominearre foar de [[César du Cinéma]], de wichtichste [[Frankryk|Frânske]] filmpriis. [[Haadrolspiler]] [[George MacKay (akteur)|George MacKay]] wûn op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Santa Barbara]] de Virtuosos Award.

By de [[Satellite Award]]s waard ''1917'' nominearre foar 8 prizen, wêrûnder bêste dramafilm, bêste regisseur, bêste akteur yn in dramafilm (George MacKay), bêste filmmuzyk, bêste lûd, bêste [[filmmontaazje]] en bêste [[artdirection]] en produksje-ûntwerp. De film wûn de Satellite Award foar bêste kamerarezjy. By de [[Saturn Award]]s waard ''1917'' nominearre foar de prizen foar bêste [[aksjefilm|aksje]]- of [[aventoerefilm]] en bêste filmmuzyk. De film waard ek nominearre foar de [[Grammy Award]] foar bêste [[soundtrack]] foar fisuele media en de [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[AACTA International Award]] foar bêste rezjy. By de [[Critics' Choice Award]]s, ta einbeslút, waard ''1917'' nominearre foar bêste film, bêste aksjefilm, bêste filmmuzyk, bêste produksje-ûntwerp en bêste special effects, en wûn de film de prizen foar bêste regisseur, bêste kameraregisseur en bêste filmmontaazje.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.1917.movie Offisjele webside fan ''1917'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt8579674/ Ynformaasje oer ''1917'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/1917_(2019_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''1917'' (film út 2019)}}

{{DEFAULTSORT:Nineteen Seventeen (film út 2019)}}
[[Kategory:Britske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Britske histoaryske film]]
[[Kategory:Amerikaanske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Anty-oarlochsfilm]]
[[Kategory:Histoaryske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Oarlochsaventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan DreamWorks Pictures]]
[[Kategory:Film fan Reliance Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Amblin Partners]]
[[Kategory:Film fan Universal Pictures]]
[[Kategory:Film fan Entertainment One]]
[[Kategory:Film fan Sam Mendes]]
[[Kategory:Film út 2019]]
[[Kategory:Film oer de Earste Wrâldkriich]]
[[Kategory:Film oer it Britske Leger]]
[[Kategory:Film oer in militêr]]
[[Kategory:Film oer freonskip]]
[[Kategory:Winner fan de Golden Globe foar Bêste Film – Drama]]</text>
      <sha1>ovslk3gsu8fprn2mgudp0qkgpwcprmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>O Brother, Where Art Thou?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169340</id>
    <revision>
      <id>1232305</id>
      <parentid>1220513</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36199" sha1="ecv9i2zgh065p7mav1uddrvm0detdi6" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = O Brother, Where Art Thou logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:O brother where art thou ver1.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''O Brother, Where Art Thou?''
| regisseur                = [[Joel Coen]]
| produsint                = [[Ethan Coen]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Joel Coen]]&lt;br&gt;[[Ethan Coen]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Roger Deakins]]
| muzyk                    = [[T Bone Burnett]]
| filmstudio               = [[Touchstone Pictures]]&lt;br&gt;[[Universal Pictures]]&lt;br&gt;[[Groupe Canal+]]&lt;br&gt;[[Working Title Films]]&lt;br&gt;[[Blind Bard Pictures]]
| distribúsje              = [[Buena Vista International|Buena Vista Pictures Distribution]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;small&gt;([[Noard-Amearika|Noard-Am.]], [[Dútslân|Dútsl.]] &amp; [[Itaalje|It.]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Momentum Pictures]] &lt;small&gt;([[Feriene Keninkryk|F.K.]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Universal Pictures]] &lt;small&gt;(F.K., Dútsl. &amp; It.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[BAC Films]] &lt;small&gt;([[Frankryk]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[United International Pictures]] &lt;small&gt;(oar)&lt;/small&gt;
| haadrollen               = [[George Clooney]]&lt;br&gt; [[John Turturro]]&lt;br&gt; [[Tim Blake Nelson]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Charles Durning]]&lt;br&gt; [[Chris Thomas King]]&lt;br&gt; [[John Goodman]]&lt;br&gt; [[Wayne Duvall]]&lt;br&gt; [[Holly Hunter]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Frankryk]]
| premiêre                 = [[22&amp;nbsp;desimber]] [[2000]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[histoaryske film|histoarysk]] [[komeedzjedrama]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 107 minuten
| budget                   = $26&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $71,9&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 1 × [[Golden Globe]]&lt;br&gt;2 × [[Grammy Award]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''O Brother, Where Art Thou?''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Frankryk|Frânsk]] [[histoaryske film|histoarysk]] [[komeedzjedrama]] út [[2000]] ûnder [[rezjy]] fan [[Joel Coen]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George Clooney]], [[John Turturro]] en [[Tim Blake Nelson]]. De [[film]] is moderne [[satire]] dy't loskes basearre is op 'e ''[[Odyssee]]'', it [[Aldgryksk]]e [[epos]] fan [[Homearus]]. Sa komme der [[sirene (mytysk wêzen)|sirenen]] en in [[sykloop]] yn foar, wylst Ulysses de earste [[foarnamme]] is fan it [[personaazje]] fan Clooney. (&quot;Ulysses&quot; is de [[Latyn]]ske foarm en &quot;[[Odysseus]]&quot;, de namme fan 'e haadpersoan fan 'e ''Odyssee''.) It [[plot|ferhaal]] giet oer trije ûntsnapte [[finzene]]n dy't yn it [[Mississippy (steat)|Mississippy]] fan 'e [[1930-er jierren]] nei in ferburgen [[skat (jild)|skat]] sykje, wylst de [[plysje]] harren op 'e hakken sit. Op harren omswalkings belibje se alderhanne nuvere dingen en komme se aparte figueren tsjin. De [[soundtrack]] fan ''O Brother, Where Art Thou?'' bestiet foar in grut part út [[country]]muzyk út 'e perioade dêr't de film yn spilet, dy't troch de film wer [[populêr]] waard. ''O Brother, Where Art Thou?'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]] en wie ek [[kommersje]]el súksesfol yn 'e [[bioskopen]]. De film waard nominearre foar twa [[Oscar]]s en wûn in [[Golden Globe]] (foar George Clooney) en twa [[Grammy Award]]s (foar de [[filmmuzyk]]).

==Titel==
De [[titel (namme)|titel]] fan 'e film betsjut &quot;O Broer, Wêr Binne Jy?&quot; It set net sa maklik oer nei it [[Frysk]], om't it Frysk eins net sokke heechdravende taal hat. Dêrom giet der by de [[fertaling]] frijwat oan betsjutting ferlern. It set better oer nei it [[Nederlânsk]], dêr't it &quot;''O Broeder, Waar Zijt Gij?''&quot; wurde soe. De titel is in ferwizing nei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[film]] ''[[Sullivan's Travels]]'', út [[1941]], wêryn't de [[protagonist]] in [[regisseur]] is dy't it [[fiktive]] [[boek]] ''O Brother, Where Art Thou?'' oer de [[Grutte Depresje]] ferfilmje wol. Dat moat in &quot;kommentaar [wurde] op 'e moderne omstannichheden, neaken reälisme, en de swierrichheden dêr't de gewoane man mei te krijen hat&quot;. Om't er sels op dat mêd gjin inkele [[ûnderfining]] hat, set de regisseur ôf op in [[reis]] om soks sels foar it earst libbensliif te ûndergean, mar syn krewearjen wurdt [[sabotearre]] troch syn [[filmstudio]], dy't frijwat [[senuweftigens|senuweftich]] is oer syn ôfwiken fan 'e wenstige manear om films te meitsjen.

==Plot==
De [[finzene]]n út in [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] yn 'e [[Amerikaanske Suden|Súdlike]] [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Mississippy (steat)|Mississippy]] wurde ûnder de [[Grutte Depresje]] fan 'e [[1930-er jierren]] as [[twangarbeider]]s bûtendoar oan it wurk set, wêrby't se by trijen oan in [[keatling]] sitte. Ien fan 'e mannen, Ulysses Everett McGill, dy't himsels Everett neame lit, fertelt de beide finzenen dêr't er oan fêst sit, dy't Pete en Delmar hjitte, dat er in [[finzenisstraf]] útsit foar in [[bankberôving|bankoerfal]] wêrby't er [[$]]1,2&amp;nbsp;miljoen bútmakke hat. Dat [[jild]] hat er ferstoppe op syn [[hiem]], mei de bedoeling om it wer op te dobjen as er frijkomt. No hat er lykwols heard dat de [[delling]] dêr't syn [[hûs]] stiet, oer in dei as fiif ûnder wetter set wurde sil om in [[opslachmar]] te kreëarjen sadat by in [[keardaam]] [[hydro-elektrisiteit]] opwekke wurde kin. Mei oare wurden: hy moat sjen dat er binnen fiif dagen de bút opsiket, oars leit it op 'e boaiem fan 'e opslachmar en is er it kwyt. Sadwaande ûnthjit er Pete en Delmar elts in trêdepart fan 'e bút as se him helpe te ûntsnappen. Dêr hawwe de oare beide mannen wol earen nei, dat trijeresom pike se út.

As se by in [[spoarline]] komme, krije se in [[liftsjen|lift]] fan in âlde [[blinens|bline]] [[negroïde|swarte]] man op in [[hânkarre (spoarwei)|hânkarre]]. Dyselde blykt oer [[profesije|profetyske]] [[talint|jeften]] te beskikken, en foarseit dat se nei gâns omdoarmings in [[skat (jild)|skat]] fine sille, mar in oarenien as dêr't se nei sykje. It trijetal wit de wente fan Washington Bartholomew Hogwallop te berikken, byneamd Wash, in [[neef (famyljelid)|neef]] fan Pete. Dyselde makket harren [[boeiens]] los en set harren in [[iten|miel]] foar, wêrnei't se har deljouwe yn it [[hea]] op 'e [[hynstetilingen]] boppe de [[skuorre]]. Midden yn 'e [[nacht]] wurde se rou wekker makke as de [[ûnmeilydsum]]e [[sheriff]] Cooley en syn [[helpsheriff]]s de skuorre besingele hawwe. It docht bliken dat Wash it trio oanjûn hat om 'e [[preemje (opspoaringsmetoade)|preemje]] te ynkassearjen dy't harren op 'e holle set is. As se har net gau genôch [[oerjeft|oerjouwe]], lit Cooley de skuorre yn 'e [[brân]] stekke. It trio wurdt lykwols rêden troch Wash syn jonge [[soan]] Boy, dy't neat fan 'e [[plysje]] hawwe moat en fynt dat syn [[heit]] in nuver misslach makke hat troch famylje oan 'e autoriteiten te [[ferrie]]den. 
{{Plotbedjer film}}
Mei de [[dieverij|stellen]] [[auto]] fan Wash reizgje de trije ûntsnapten fierder. Op in [[krúspunt]] yn nearnehuzen pikke se de jonge swarte [[muzikant]] [[Tommy Johnson (muzikant)|Tommy Johnson]] op, dy't beweart dat er de ôfrûne nacht [[hantsjebakken mei de duvel|syn siel ferkocht hat]] oan [[Satan|'e duvel]] yn ruil foar it fermogen om treflik [[gitaar]]spylje te kinnen. Hy wol no by in [[radiostjoerder]] dy kusten út in [[liet]] opnimme litte, mei't er heard hat dat de [[manager]] fan it radiostasjon dêr goed [[jild]] foar betellet. Everett-en-dy hawwe ek ferlet fan jild, dat se beslute mei Tommy te gean. Fjouweresom nimme se foar Lund, de bline manager, it [[country]]liet ''[[Man of Constant Sorrow]]'' op. As Lund nei de namme fan harren [[band]] fernimt, tinkt Everett foar de hân wei de namme &quot;The Soggy Bottom Boys&quot; op. Dy nachts bliuwe se oer yn in ferlitten skuorre, mar om't it dêr [[stank|stjonkt]], beslute se yn 'e [[iepen loft]] te [[sliep]]en. Dat komt goed út, want Cooley en syn helpsheriffs hawwe harren spoar folge en besingelje de skuorre. Tommy pykt fuortendaliks út en Everett, Pete en Delmar beslute ek fan ruten te spyljen as dúdlik wurdt dat de auto as ferlern beskôge wurde moat.

De oare deis reizgje Everett, Pete en Delmar [[rinnen|geandefoets]] fierder, oant se in lift krije fan in man yn in auto dy't sels ek troch de plysje efterfolge blykt te wurden. It is de [[manyske depressiviteit|manysk-depressive]] bankrôver [[Baby Face Nelson]] (al wurdt er tige [[lulk]] as er mei dy ûnwinske [[bynamme]] oantsjut wurdt). Tsjin wil en tank makket er Everett-en-dy [[mandéligens|mandélich]] oan in bankoerfal. Dy jûns, as er yn ien fan syn [[klinyske depressiviteit|depressive]] riten ferkeart, skinkt er Everett-en-dy de hiele opbringst fan 'e oerfal fan dy deis en jout er him ôf. Underwilens groeit ''Man of Constant Sorrow'', sûnder dat Everett en syn maten it witte, op 'e [[radio]] út ta in reuseftige [[hit (muzyk)|hit]]. Der komme hieltyd mear fragen oer wa't dy mysterieuze 'Soggy Bottom Boys' wêze kinne. Inkeld de [[politike kampanje]] foar it [[gûverneur]]skip fan Mississippy, dy't giet tusken de sittende gûverneur &quot;Pappy&quot; O'Daniel en syn útdager Homer Stokes, is likefolle yn it [[nijs]]. O'Daniel is in grouwe âldkeardel en in troch en troch [[korrupt]] stik [[sjagryn]], wylst Stokes in [[sympaty|sympatike]] man yn syn middeljierren is, dy't stiet foar in [[yntegriteit|yntegere]] foarm fan it bedriuwen fan [[polityk]]. Yn 'e [[opinypeiling]]s leit O'Daniel fier efter op Stokes, ta syn eigen oanhâldende [[argewaasje]]. 

By in [[benzinestasjon]] stelle Everett-en-dy in oare auto. Neitiid hearre se [[sjongen]] by in [[rivier]]. Se hâlde ho en ûntdekke trije jonge [[skientme|tsjeppe]] [[waskfrou|waskfroulju]] dy't op 'e [[rots]]en oan 'e [[igge]] [[klean]] oan it [[waskjen]] binne. De mannen, dy't troch harren jierren fan [[finzenskip]] net folle wend binne op it mêd fan [[frou]]like [[skientme]], reitsje alhiel oerémis en litte harren troch de [[ferlieding|ferliedlike]] froulju [[bedwelming|drogearje]] mei [[maïswhiskey]] oant se [[bewusteleas]] reitsje. As Delmar en Everett wer by sûpe en stút komme, fine se fan Pete inkeld syn klean werom, dy't njonken harren lizze yn 'e foarm fan in man, mar sûnder man deryn. As der in [[pod]] útkrûpt, bepraat Delmar himsels en letter ek Everett derfan dat de froulju [[heks (mytysk wêzen)|heksen]] wiene, dy't Pete [[tsjoenderij|betsjoend]] en [[stalferwikseling|yn in pod feroare]] hawwe. Hy bewarret de pod soarchfâldich yn in âld [[skuondoaze]], deabenaud dat er Pete hielendal kwytreitsje sil.

Yn in [[restaurant]] treffe Everett en Delmar de ieneagige [[bibel]]ferkeaper Big Dan Teague, dy't harren oanpraat om it bestelde [[iten]] mei te nimmen foar in [[picknick]] en him dêr dan sels foar útnûget. Nei't er it iten efter de kiezzen hat, brekt Big Dan in stevige [[tûke (beam)|tûke]] fan in [[beam]], dêr't er Delmar in [[mishanneling|wan bruien]] mei jout en Everett bewusteleas mei slacht. Dêrnei berôvet er harren fan alle jild fan 'e bankoerfal mei Baby Face Nelson. Hy fermoedet dat se yn 'e skuondoaze, dy't se sa sekuer bewekje, noch mear jild hawwe, mar as er dêr inkeld in pod yn oantreft, is er sa lulk dat er it bistke, ta grutte konsternaasje fan Delmar, deaknypt.

Om't Big Dan ek harren stellen auto stellen hat, moatte Everett en Delmar neitiid meiliftsje mei oaren om har bestimming op 'e tiid te berikken. Underweis sjocht Everett Pete mei oare finzenen twangarbeid ferrjochtsjen, mar it is mar in glimp yn it foarbygean en hy hâldt it foar [[gesichtsbedroch]]. Ienris oankommen yn Everett syn wenplak, sjogge se by in kampanjegearkomste fan Homer Stokes trije jonge [[famke]]s [[optreden (foarstelling)|optreden]] as The Wharvey Gals. Everett wurdt dêr alhiel [[opsternaat]] fan. It docht bliken dat trije famkes syn [[dochter]]s binne, dy't McGill hjitte. Syn [[oarehelte|frou]] Penny hat har lykwols fan him [[skieding (houlik)|skiede]] litten nei't er yn 'e finzenis kaam, en lit syn dochters no blykber oantsjutte mei har [[famkesnamme (efternamme)|famkesnamme]] Wharvey. Hy wurdt noch lulker as er fan syn dochterkes heart dat Penny harren ferteld hat dat hy dea wie. Everett siket Penny op en konfrontearret har dêrmei, mar sy hâldt him foar dat er yn 'e finzenis gjin kostwinner wêze kin wylst sy en harren seis, ûnderwilens sân dochters dochs ite moatte. Dêrom hat se in skieding oanfrege en om har hinne sjoen nei in bettere man en in nije heit foar de famkes. Dy hat se fûn yn Vernon T. Waldrip, de kampanjelieder fan Homer Stokes, mei wa't se moarn [[trouwen|trouwe]] sil. Everett wynt him dêr sa oer op dat er [[slaanderij]] mei Vernon kriget, wêrby't er it gefjocht kânsleas ferliest.

Om 'e sinnen wat te fersetten geane Everett en Delmar nei de pleatslike [[bioskoop]], dêr't troch harren [[sipier]]s ek in kloft yn keatlings boeide finzenen binnenbrocht wurdt. Diskear is der gjin twifel mooglik: ien fan 'e finzenen is Pete. Dy nachts brekke Everett en Delmar yn 'e [[barak (gebou)|barak]] yn dêr't de finzenen sliepe en befrije harren maat. Pete leit út dat de trije waskfroulju him ek drogearre hiene, wêrnei't se him fuortsleepten om him oan te jaan yn ruil foar de preemje dy't him op 'e holle set wie. Hy bychtet ek op dat er harren plan ferret hat. Doe't sheriff Cooley him mei de [[swipe]] joech, liet er gjin wurd los oer de skat dy't se opdolle sille, mar doe't der in [[stroppe]] foar him klearhongen waard, sloech er troch en hat er alles ferteld. Cooley en syn [[posse comitatus|posse]] sille harren sadwaande perfoarst opwachtsje by Everett syn âlde hûs. Dêrop bychtet Everett op dat it neat útmakket, want der hat nea in skat west. Hy siet nammentlik net yn it tichthûs foar in bankoerfal, mar om't er him foar [[abbekaat]] útjûn hie sûnder dat er dêr de fereaske [[diploma|diploma's]] foar hie. Mar hy hie heard dat syn frou Penny mei fiif dagen wertrouwe soe, en hy moast sjen dat er dat tsjinkearde. Om Pete en Delmar mei te krijen, oan wa't er ommers mei keatlings fêstsiet, hong er sadwaande in ferhaal oer in skat op. De oaren, fral Pete, binne poerlulk oer dat [[bedroch]]. Pete hoegde noch mat twa [[wike]]n út te sitten en hy stelt him foar dat er foar it útbrekken noch grif fyftich jier derby krije sil.

De [[rûzje|wurden]] dy't it trio dêroer hat ferstomje lykwols as se by fersin in gearkomste fan 'e [[rasist]]yske [[Ku Klux Klan]] (KKK) trappearje, mei grut baarnend [[krús (symboal)|krús]] en al. It docht bliken dat de Klanleden de swarte muzikant Tommy Johnson finzen nommen hawwe, dy't se fan doel binne te [[lynchen]] troch him [[ophinging (libbensbeëiniging)|op te hingen]]. Everett-en-dy komme in trijetal Klanleden oer it mad, slane dyselden bewusteleas en stelle harren wite [[mantel]]s en [[masker]]e [[puntmûtse]]n. Ferklaaid as Klanleden ynfiltrearje se de gearkomste om Tommy te rêden. Mar Big Dan Teague, dy't ek in lid fan 'e Ku Klux Klan blykt te wêzen, rûkt de [[hierkrêm]] dy't de [[idelheid|idelteuterige]] Everett altyd brûkt, skuort it trijetal de mûtsen ôf en makket harren bekend as ynkringers. Troch harren smoarge [[gesicht]]en sjocht de readbemantele ''[[grand wizard]]'', dy't de lieding oer de gearkomste hat, harren oan foar [[mulat]]ten. Yn 'e gaos dy't dan ûntstiet, witte Everett, Pete en Delmar Tommy te befrijen. As se efterfolge drige te wurden, knipt Everett in keabel troch dêr't it reuseftige baarnende krús mei oerein holden wurdt. It krús komt del en ferplettereret Big Dan Teague. Everett-en-dy witte mei Tommy te ûntkommen.

Neitiid slagget it Everett om Pete, Delmar en Tommy te bepraten en help him om syn frou werom te winnen. Yn in bespotlike momkape as muzikanten mei lange [[griis hier|grize]] [[burd]]en ynfiltrearje se dyselde [[jûn]]s in kampanjediner fan Homer Stokes, dêr't Penny ek is om't har [[ferloofde]] Vernon ommers by de kampanje Stokes belutsen is. Underwilens kringt ek Stokes syn politike rivaal Pappy O'Daniel dêr binnen, dy't it him yn 'e holle helle hat dat Vernon de reden is dat it mei de kampanje fan Stokes giet dat it slydjaget. Syn oplossing is om Vernon in [[baan (wurk)|baan]] by syn eigen kampanje oan te bieden, in oanbod dat Vernon lykwols wisberet ôfstegeret. Wylst Pete, Delmar en Tommy in ferske sjonge, dat live op 'e radio útstjoerd wurdt, besiket Everett om Penny, dy't fuort by it [[poadium]] sit, oer te heljen om 'e trouwerij fan moarn ôf te sizzen en by him werom te kommen. Al syn praten is lykwols om 'e nocht. As it [[orkest]] ''Man of Constant Sorrow'' ynset, moat Everett meisjonge. It [[publyk]], sawol yn 'e [[seal (romte)|seal]] as thús by de radio, ken him en syn maten dan mei-iens werom as de Soggy Bottom Boys en reägearret [[entûsjast]]. 

Underwilens is ek Homer Stokes arrivearre, dy't let makke is troch trelit by syn foargeande gearkomste. Yn 'e auto docht er de reade mantel fan in ''grand wizard'' fan 'e Ku Klux Klan út. As er de seal binnen komt, ken er Everett-en-dy daliks werom as de ynkringers dy't de KKK-gearkomste yn 'e bulten jage hawwe. Hy lit de muzyk stil lizze en easket dat se [[arrest]]earre wurde. Dêrby komt er earlik út foar syn [[ekstreem-rjochts]]e [[rasist]]yske ideeën, dy't er beskôget as sa normaal dat it net nedich is om der in wurd oan te wijen. Hy wit syn gehoar oars altyd moai te bespyljen, mar diskear kriget er it publyk net mei. De minsken wolle nei The Soggy Bottom Boys harkje en Stokes bringt himsels hieltyd fierder yn 'e swierichheden, oant syn eigen oanhingers him mei iten begjinne te bekûgeljen. In kloft jongemannen pakt him op en smyt him it stedsje út, wêrnei't Everett-en-dy ûnder lûd [[jûchhei]] fan it publyk fierder gean kinne mei ''Man of Constant Sorrow''. Pappy O'Daniel hat mei [[ferbjustering]] mar oanwaaksende [[blydskip]] tasjoen by wat der bard is. As it ferske út is, grypt er syn kâns om it publyk yn 'e seal en foar de radio foar him te winnen troch syn stipe út te sprekken foar Everett-en-dy en harren [[amnesty]] te jaan foar alle [[misdriuw]]en dy't se begien hawwe.

Mei Stokes is ek syn kampanjelieder Vernon út 'e graasje rekke, en fan in trouwerij tusken him en Penny kin no gjin sprake mear wêze. Ynstee seit Penny ta dat se wertrouwe sil mei Everett, op it betingst dat er har oarspronklike [[trouring]] ophellet, dy't se yn it [[buro (skriuwtafel)|buro]] yn harren âlde hûs lizze litten hat. Dat, de oare moarns sette Everett, Pete, Delmar en Tommy ôf nei Everett syn âlde hûs. Dêr lizze sheriff Cooley en syn mannen noch altyd op 'e loer, en de mannen wurde daliks finzen nommen. Cooley hat no syn nocht fan harren opstigings, dat hy lit trije [[grêf|grêven]] grave en is fan doel om harren daliks op te hingjen. Everett-en-dy protestearje dat se amnesty krige hawwe fan 'e gûverneur, mar kinne dêrfan gjin bewiis sjen litte. Se sizze dat it live útstjoerd is oer de radio, mar Cooley en syn mannen beskikke net oer in radio. Yn [[wanhope]] bidde de trije mannen ynmoedich oan [[God (monoteïsme)|God]] om harren te rêden. Fuort dêrnei wurde sy, Tommy, sheriff Cooley en syn posse en ek Everett syn âlde hûs fuortspield troch in [[tsûnamy]] fan wetter. 

As se wer boppe wetter komme, beskôgje Pete en Delmar dat as it antwurd fan God op harren [[gebed]], mar no't syn libben net mear direkt gefaar rint, ornearret Everett dat it gewoan it ommers al oankundige ûnder wetter setten fan 'e delling foar de opslachmar wie. Tommy klampet him fêst oan in buro dat foarby driuwt en dêr fynt Everett de [[ring (sieraad)|ring]] yn. As er it [[sieraad]] lykwols oan Penny presintearret, blykt it net har trouring te wêzen, mar in er [[erf]]stik fan in [[muoike]] fan harres. Se ferklearret dat se allinne mar mei him trouwe wol mei har echte trouring. Everett besiket út te lizzen dat dy no op 'e boaiem fan in mar leit, mar it is om 'e nocht: hy sil derom dûke moatte.

==Rolferdieling==
[[File:George Clooney 2012.jpg|right|thumb|160px|[[George Clooney]].]]
[[File:John Turturro 2017.jpg|right|thumb|160px|[[John Turturro]].]]
[[File:Tim Blake Nelson 2016.jpg|right|thumb|160px|[[Tim Blake Nelson]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;570px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| style=&quot;vertical-align:top&quot;| Ulysses Everett McGill&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| [[George Clooney]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(sjongen: [[Dan Tyminski]])&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot;| Pete
| [[John Turturro]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(sjongen: [[Harley Allen]])&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot;| Delmar O'Donnell
| [[Tim Blake Nelson]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(sjongen: [[Pat Enright]], &lt;br&gt;útsein by ''[[In the Jailhouse Now]]'')&lt;/small&gt;
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;570px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[gûverneur]] fan [[Mississippy (steat)|Mississippy]] Menelaus &quot;Pappy&quot; O'Daniel&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| [[Charles Durning]]
|-
| [[Tommy Johnson (muzikant)|Tommy Johnson]]&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| [[Chris Thomas King]]
|-
| &quot;Big Dan&quot; Teague&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
| [[John Goodman]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot;| Homer Stokes
| [[Wayne Duvall]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(sjongen: [[Ralph Stanley]])&lt;/small&gt;
|-
| Penny Wharvey McGill&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
| [[Holly Hunter]]
|-
| [[Baby Face Nelson|George &quot;Baby Face&quot; Nelson]]&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;
| [[Michael Badalucco]]
|-
| [[sheriff]] Cooley&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;
| [[Daniel von Bargen]]
|-
| Vernon T. Waldrip&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;
| [[Ray McKinnon (akteur)|Ray McKinnon]]
|-
| Wash Hogwallop
| [[Frank Collison]]
|-
| Boy Hogwallop
| [[Quinn Casaway]]
|-
| Junior O'Daniel
| [[Del Pentacost]]
|-
| lid fan 'e stêf fan Pappy O'Daniel #2
| [[J.R. Horne]]
|-
| lid fan 'e stêf fan Pappy O'Daniel #3
| [[Brian Reddy]]
|-
| Lund&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; &lt;small&gt;([[blinens|bline]] manager [[radiostjoerder]])&lt;/small&gt;
| [[Stephen Root]]
|-
| de &quot;Bline Profeet&quot;&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;
| [[Lee Weaver]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot;|&quot;[[sirene (mytysk wêzen)|sirene]]&quot; #1&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;
| [[Mia Tate]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(sjongen: [[Emmylou Harris]])&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot;|sirene #2&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;
| [[Musetta Vander]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(sjongen: [[Alison Krauss]])&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot;|sirene #3&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;
| [[Christy Taylor (aktrise)|Christy Taylor]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(sjongen: [[Gillian Welch]])&lt;/small&gt;
|-
| de &quot;Lytse Man&quot; &lt;small&gt;([[gimmick]] fan Homer Stokes)&lt;/small&gt;
| [[Ed Gale]]
|-
| [[winkelman]] yn [[hier (begroeiïng)|hierprodukten]]
| [[Milford Fortenberry]]
|-
| [[helpsheriff]] mei [[megafoan]]
| [[Royce D. Applegate]]
|-
| French
| [[John Locke (akteur)|John Locke]]
|-
| [[klant]] yn [[platesaak]]
| [[Gillian Welch]] &lt;small&gt;([[cameo]])&lt;/small&gt;
|-
| [[winkelbetsjinde]] yn platesaak
| [[A. Ray Ratliff]]
|-
| [[servearster]]
| [[April Hardcastle]]
|-
| [[deagraver]] #1
| [[Fairfield Four|Isaac Freeman]]
|-
| [[deagraver]] #2
| [[Fairfield Four|Wilson Waters jr.]]
|-
| [[deagraver]] #3
| [[Fairfield Four|Robert Hamlett]]
|-
| fiktive ferzje fan harrensels
| [[The Cox Family]]
|-
| fiktive ferzje fan harrensels
| [[The Whites]]
|-
| [[mandoline]]spiler
| [[Dan Tyminski]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot;|The Wharvey Gals
| [[Georgia Rae Rainer]]&lt;br&gt;[[Marianna Breland]]&lt;br&gt;[[Lindsey Miller (aktrise)|Lindsey Miller]]
|-
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) basearre op [[Odysseus]] út 'e ''[[Odyssee]]''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) dielt in namme mei [[Menelaos]], in personaazje út sawol de ''[[Ilias]]'' as de ''Odyssee'', mar yn 'e film spilet er de rol dy't de god [[Zeus]] yn ''Odyssee'' ferfollet; eins basearre op 'e [[Teksas|Teksaanske]] [[gûverneur]] [[W. Lee O'Daniel|W. Lee &quot;Pappy&quot; O'Daniel]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) ek fan 'e echte [[blues]]muzikant [[Tommy Johnson (muzikant)|Tommy Johnson]] wie it sizzen dat er op it krúspunt syn [[siel]] oan 'e [[Satan|duvel]] ferkocht hie om sa goed [[muzyk]] meitsje te kinnen; itselde ferhaal wurdt ek wol ferteld oer in oare muzikant, [[Robert Johnson (muzikant)|Robert Johnson]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;) basearre op 'e [[sykloop]] [[Polyfemus]] út 'e ''Odyssee''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;) basearre op [[Penélopé]] út 'e ''Odyssee''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) [[Baby Face Nelson]] wie yn 'e [[1930-er jierren]] in echte, beruchte [[bankberôving|bankoerfaller]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;) basearre op 'e [[god]] [[Poseidon]] út 'e ''Odyssee''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;) basearre op 'e [[Frijers fan Penélopé]] út 'e ''Odyssee''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;) basearre op [[Homearus]] sels&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;) basearre op [[Tiresias]] út 'e ''Odyssee''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;) basearre op 'e [[sirene (mytysk wêzen)|sirenen]] út 'e ''Odyssee''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''O Brother, Where Art Thou?'' waard [[regissearre]] troch [[Joel Coen]] nei in [[senario]] fan himsels en syn [[broer]] [[Ethan Coen]]. De film begûn as in spontaan projekt doe't de bruorren Coen yn [[desimber]] [[1997]] úteinsetten mei in skript wêrfan't op dat stuit net dúdlik wie oft it ea ferfilme wurde soe. It wie hiel loskes basearre op it [[Aldgryksk]]e [[epos]] de ''[[Odyssee]]'', in wurk fan 'e [[dichter]] [[Homearus]] út omtrint [[850&amp;nbsp;f.Kr.]] Opmerklik is dat de bruorren Coen eins de ''Odyssee'' nea lêzen hiene en it epos inkeld koene út oare adaptaasjes en de withoefolle ferwizings dernei yn 'e moderne [[Westerske kultuer|Westerske]] [[popkultuer]]. Neffens harrensels wie [[akteur]] [[Tim Blake Nelson]], dy't as [[klassikus]] ôfstudearre wie oan 'e [[Brown Universiteit]] yn [[Providence (Rhode Island)]], de iennichste op 'e hiele [[filmset]] dy't echt de ''Odyssee'' lêzen hie. 

As [[filmprodusint|produsint]] wie Ethan Coen by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Touchstone Pictures]] (in [[dochterûndernimming]] fan [[Disney]]), [[Universal Pictures]], [[Groupe Canal+]], [[Working Title Films]] en [[Blind Bard Pictures]]. Dêrmei wie ''O Brother, Where Art Thou?'' in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Frankryk|Frânske]] [[ko-produksje]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]26&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Roger Deakins]], dy't yn oerlis mei de bruorren Coen in [[kleuregradaasje|kleurekorreksje]] brûkte om 'e film in [[sepia (kleur)|sepia]] (brúneftich) oansjen te jaan. Neffens Joel Coen waard dat dien om't de set &quot;griener as [[Ierlân]]&quot; wie, wylst sy in [[drûchte|drûch]], fertoarre [[lânskip]] toane woene mei [[goud (kleur)|goudene]] [[sinne-ûndergong]]en. De [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[T Bone Burnett]], dy't de [[soundtrack]] foar in grut part gearstalde út [[countrymuzyk]] út 'e [[1930-er jierren]].

===Casting===
Yn in [[fraachpetear]] mei de [[webside]] ''[[IndieWire]]'' fertelde [[Joel Coen]] yn [[2000]] dat er nei [[Phoenix (Arizona)]] reizge wie om [[akteur]] [[George Clooney]] persoanlik foar de [[haadrol]] yn ''O Brother, Where Art Thou?'' te freegjen. Clooney stimde dêr daliks mei yn, noch foar't er it [[senario]] lêzen hie, mei't er hold fan sels de minst súksesfolle fan 'e films fan 'e bruorren Coen. Om't er lykwols net daliks oanfielde hoe't er it personaazje fan Ulysses Everett McGill spylje moast, stjoerde er it skript op oan syn [[omke]] Jack yn [[Kentucky]], dy't it foar him ynspriek op [[kassettebantsje]]s. Sa koe Clooney it him ûnder it autoriden eigen meitsje. Pas op 'e filmset die bliken dat omke Jack, dy't in [[frommens|fromme]] [[baptist]] wie, alle [[krêftwurd]]en út it skript weilitten hie.

De [[cast]] fan ''O Brother, Where Art Thou?'' bestie fierders foar in grut part út âlde bekenden fan 'e [[bruorren Coen]]. Sa wie it de fjirde kear dat [[John Turturro]] yn ien fan harren films spile. Oare akteurs dy't earder yn harren films te sjen west hiene, wiene [[John Goodman]] (trije kear), [[Holly Hunter]] (twa kear), [[Charles Durning]] (twa kear) en [[Michael Badalucco]] (ien kear).

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''O Brother, Where Art Thou?'' fûnen plak yn 'e [[simmer]] fan [[1999]]. De film waard hielendal op lokaasje opnommen yn 'e omkriten fan [[Canton (Mississippy)]] en [[Florence (Súd-Karolina)]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''O Brother, Where Art Thou?'' waard yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] fersoarge troch [[Buena Vista International|Buena Vista Pictures Distribution]]; yn it [[Feriene Keninkryk]] troch [[Universal Pictures]] y.g.m. [[Momentum Pictures]]; yn [[Frankryk]] troch [[BAC Films]]; yn [[Dútslân]] en [[Itaalje]] troch Buena Vista Pictures Distribution y.g.m. Universal Pictures; en yn 'e measte oare [[lannen en territoaria]] troch [[United International Pictures]]. De film waard foar it earst fertoand op [[13&amp;nbsp;maaie]] [[2000]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]], en dêrnei op [[19&amp;nbsp;oktober]] fan dat jier op 'e fiering fan it [[Amerikaansk Film Ynstitút]] (AFI). Op [[22&amp;nbsp;desimber]] [[2000]] gied er yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde op [[5&amp;nbsp;desimber]] by Lost Highway, in label fan 'e [[Universal Music Group Nashville]] en by [[platemaatskippij]] [[Mercury Records]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''O Brother, Where Art Thou?'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. De foaroansteande [[resinsint]] [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' wie it dêr net mei iens en parte de film mar 2&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta. Hy skreau dat alle [[sêne]]s yn 'e film &quot;op har eigen wize prachtich wiene, en dochs ferliet ik de film ûnwis en ûntefreden.&quot; Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''O Brother, Where Art Thou?'' lykwols in goedkarringspersintaazje fan 78%, basearre op 154 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;Hoewol er net sa goed is as de klassikers fan 'e [[bruorren Coen]], lykas ''[[Blood Simple]]'', is it hearlik eksintrike ''O Brother, Where Art Thou?'' dochs noch hiel leuk.&quot; 
Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''O Brother, Where Art Thou?'' in goedkarringspersintaazje fan 69%, basearre op 30 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''O Brother, Where Art Thou?'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]45,5&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $26,4&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $71,9&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $26&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $45,9&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
Yn [[2001]] waard ''O Brother, Where Art Thou?'' by de [[Oscar]]s nominearre foar de [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 'e [[kategory]]en bêste adaptearre [[senario]] en bêste [[kamerarezjy]]. By de [[Golden Globe]]s waard de film nominearre foar de priis foar [[Golden Globe foar Bêste Film – Musical of Komeedzje|bêste film (musical of komeedzje)]]. [[Haadrolspiler]] [[George Clooney]] wûn de Golden Globe foar bêste [[akteur]] yn in [[musical]] of [[komeedzjefilm|komeedzje]]. De [[soundtrack]] fan ''O Brother, Where Art Thou?'' wûn de [[Grammy Award]]s foar album fan it jier en bêste kompilaasjesoundtrackalbum foar fisuele media, en krige in [[earfolle fermelding]] by de [[BMI Film &amp; TV Award]]s. Fierders waard de film nominearre foar de [[Gouden Palm]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]], 3 [[BAFTA's]], 5 [[Satellite Award]]s en 2 [[MTV Movie Award]]s.

==Ynfloed op 'e muzyk==
The Soggy Bottom Boys binne de [[fiktive]] [[band]] dy't de [[haadpersoan]]en yn ''O Brother, Where Art Thou?'' foarmje, earst om wat [[jild]] te fertsjinjen en letter sadat Everett yn 'e buert fan syn eks-frou Penny komme kin. Der is wol suggerearre dat de namme eins in [[oade]] is oan 'e [[Foggy Mountain Boys]], in echte [[bluegrass]]band fan û.o. [[Lester Flatt]] en [[Earl Scruggs]]. Yn 'e film binne de [[ferske]]s fan 'e Soggy Bottom Boys [[neisyngronisearre]] mei it [[stim]]lûd fan echte [[sjonger]]s, útsein dat akteur [[Tim Blake Nelson]] echt [[sjongen|sjongt]] yn it liet ''[[In the Jailhouse Now]]''. 

De [[hit (muzyk)|hit]] fan 'e Soggy Bottom Boys yn 'e film is it liet ''[[Man of Constant Sorrow]]'' fan [[Dick Burnett (muzikant)|Dick Burnett]], dat al langer bestie en foarôfgeande oan 'e [[premiêre]] fan 'e film in protte súkses hân hie. Nei it útkommen fan ''O Brother, Where Art Thou?'' waarden de fiktive Soggy Bottom Boys sa [[populêr]], dat de [[country]]muzikanten dy't oan 'e film meiwurke hiene mei-inoar de Feriene Steaten troch reizgen op it [[toernee]] ''Down from the Mountain''. Fan 'e [[konsert]]en waarden [[tillefyzje]]registraasjes makke en kamen [[dvd's]] út. De dielnimmers oan it toernee wiene û.o. [[Emmylou Harris]], [[John Hartford]], [[Alison Krauss]], [[Chris Sharp]], [[Ralph Stanley]], [[Dan Tyminski]] en [[Gillian Welch]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0190590/ Ynformaasje oer ''O Brother, Where Art Thou?'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/O_Brother,_Where_Art_Thou? ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}

[[Kategory:Amerikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Amerikaanske komeedzjedramafilm]]
[[Kategory:Amerikaanske satiryske film]]
[[Kategory:Britske histoaryske film]]
[[Kategory:Britske komeedzjedramafilm]]
[[Kategory:Britske satiryske film]]
[[Kategory:Frânske histoaryske film]]
[[Kategory:Frânske komeedzjedramafilm]]
[[Kategory:Frânske satiryske film]]
[[Kategory:Histoaryske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Touchstone Pictures]]
[[Kategory:Film fan Universal Pictures]]
[[Kategory:Film fan Groupe Canal+]]
[[Kategory:Film fan Working Title Films]]
[[Kategory:Film fan Buena Vista International]]
[[Kategory:Film fan United International Pictures]]
[[Kategory:Film fan de bruorren Coen]]
[[Kategory:Film út 2000]]
[[Kategory:Film oer in finzenisútbraak]]
[[Kategory:Film oer in krimineel]]
[[Kategory:Film oer muzyk en muzikanten]]
[[Kategory:Film oer countrymuzyk]]
[[Kategory:Film oer in bankberôving]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]
[[Kategory:Film oer earmoede]]
[[Kategory:Film oer skatsikers]]
[[Kategory:Film oer de Grutte Depresje]]
[[Kategory:Film oer freonskip]]
[[Kategory:Film oer spiritualiteit]]
[[Kategory:Film oer it kristendom]]
[[Kategory:Film oer it houlik]]
[[Kategory:Film oer polityk yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Film oer in politikus]]
[[Kategory:Film oer rasisme]]
[[Kategory:Film oer segregaasje yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Film oer de Ku Klux Klan]]
[[Kategory:Film oer bistemishanneling]]
[[Kategory:Film oer blinens]]
[[Kategory:Film oer in foarsizzing of profesij]]
[[Kategory:Film oer in bekend persoan]]
[[Kategory:Film basearre op de Odyssee]]</text>
      <sha1>ecv9i2zgh065p7mav1uddrvm0detdi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Empire of the Sun (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169365</id>
    <revision>
      <id>1232306</id>
      <parentid>1154334</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28445" sha1="1y3l8bq5z0skydcrjn9kfschmaw06qy" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Empire of the Sun film logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Empire of the Sun.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Empire of the Sun''
| regisseur                = [[Steven Spielberg]]
| produsint                = [[Steven Spielberg]]&lt;br&gt;[[Kathleen Kennedy (produsinte)|Kathleen Kennedy]]&lt;br&gt;[[Frank Marshall (produsint)|Frank Marshall]]
| útfierend produsint      = [[Robert Shapiro (produsint)|Robert Shapiro]]
| senario                  = [[Tom Stoppard]]
| basearre op              = [[Empire of the Sun (roman)|de roman]] fan [[J.G. Ballard]]
| kamerarezjy              = [[Allen Daviau]]
| muzyk                    = [[John Williams (komponist)|John Williams]]
| filmstudio               = [[Amblin Entertainment]]
| distribúsje              = [[Warner Bros.]]
| haadrollen               = [[Christian Bale]]&lt;br&gt; [[John Malkovich]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Miranda Richardson]]&lt;br&gt; [[Nigel Havers]]&lt;br&gt; [[Joe Pantoliano]]&lt;br&gt; [[Leslie Phillips]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[11&amp;nbsp;desimber]] [[1987]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[oarlochsfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Japansk]] en [[Sineesk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 154 minuten
| budget                   = $25&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $66,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 3 × [[BAFTA]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Empire of the Sun''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[coming-of-age]]- en [[oarlochsfilm]] út [[1987]] ûnder [[rezjy]] fan [[Steven Spielberg]], mei yn 'e [[haadrol]]len in tige jonge [[Christian Bale]] en [[John Malkovich]]. De [[film]] is basearre op 'e semy-[[autobiografy]]ske [[roman]] mei [[Empire of the Sun (roman)|deselde namme]] fan [[J.G. Ballard]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Ryk fan 'e Sinne&quot;, in ferwizing nei [[Japan]], dat wol it &quot;Lân fan 'e Rizende Sinne&quot; neamd wurdt. It [[plot|ferhaal]] folget Jamie (letter Jim) Graham, in [[Feriene Keninkryk|Britske]] jonge fan tolve jier dy't mei syn [[rykdom|rike]] [[âldelju]] yn [[Sjanghai]] wennet as de [[Twadde Wrâldoarloch]] útbrekt. Ferskate jierren liket de oarloch gjin fet op harren bestean te krijen, oant it [[Feriene Keninkryk]] nei de Japanske [[oanfal op Pearl Harbor]] mei Japan yn oarloch rekket. By de dêrtroch ûntsteande gaos rekket Jamie skaat fan syn âlden. Hy is dêrnei op himsels oanwiisd om te oerlibjen en bedarret lang om let yn in [[jappekamp]]. Neffens Spielberg giet de film benammen oer it ferlies fan [[ûnskuld]]. ''Empire of the Sun'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s, mar flopte yn 'e Amerikaanske [[bioskopen]]. De film wûn trije [[BAFTA's]] en waard nominearre foar seis [[Oscar]]s, twa [[Golden Globes]] (wêrûnder de [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar [[Golden Globe foar Bêste Film – Drama|bêste dramafilm]]) en ien [[Grammy Award]].

==Plot==
Yn [[1941]] wennet de tolvejierrige Jamie Graham mei syn [[rykdom|rike]] [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[âlden]] John en Mary yn 'e [[Ynternasjonale Delsetting fan Sjanghai]]. Jamie is in [[bedoarnens|bedoarn]] [[jonkje]] sûnder [[respekt]] foar it (Sineeske) [[tsjinstfolk]] en sûnder begryp fan wat wol en net talitber is. Hy is sljocht nei [[fleantugen]] en syn oan [[obsesje]] grinzgjende [[fassinaasje]] foar sokke [[masine]]n bringt him ferskate kearen yn 'e swierrichheden. Wylst om harren hinne de [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] hiel [[Sina]] yn ûntstjoer bringt en oan 'e oare kant fan 'e wrâld, yn [[Jeropa]], harren heitelân yn 'e earste jierren fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] foar syn fuortbestean fjochtet tsjin [[nazy-Dútslân]], liket de [[oarloch]] alhiel by de Britske mienskip yn [[Sjanghai]] lâns te gean. Tsientûzenen [[flechtling]]en fan it Sineeske [[plattelân]] sykje yn 'e stêd in feilich hinnekommen, mar de Britten ride yn ferklaaide tastân yn har [[limûsine]]s mei [[sjauffeur]] tusken de kloften folk troch om nei in [[kostumearre bal|kostumearre feest]] ta.

It wurdt pas mienen as de [[Japan]]ners op [[7&amp;nbsp;desimber]] [[1941]] harren [[oanfal op Pearl Harbor]] útfiere en dêrtroch yn oarloch reitsje mei de [[Feriene Steaten]]. Neitiid ferklearret ek it Feriene Keninkryk de oarloch oan Japan, wat de ein betsjut fan it kalme bestean yn 'e Ynternasjonale Delsetting fan Sjanghai. Jamie sjocht noch altyd de earnst fan 'e sitewaasje net yn, mar syn âlden besykje mei him nei de [[haven]] te ûntkommen yn 'e [[hope]] dat se dêr in [[boat]] nei [[Hongkong]] fine kinne. It is lykwols gaos yn 'e stêd en as se twongen binne om 'e auto efter te litten, rekket Jamie syn [[heit]] yn it gedrang by Jamie en syn [[mem]] wei. Syn mem hjit him noch sa har hân net los te litten, mar as Jamie by fersin in [[boartersguod]]fleantúchke falle lit, docht er dat dochs om it ding wer opsykje te kinnen. Syn mem wurdt troch de minskemassa meifierd en Jamie bliuwt allinnich efter.

Neitiid siket Jamie it paad werom nei de [[filla]] fan syn âlden yn 'e Ynternasjonale Delsetting, dêr't al in oansizzing op 'e [[doar|foardoar]] plakt is wêryn't melding makke wurdt fan 'e [[ynbeslachname]] fan 'e [[wente]] troch de Keizerlike Oerheid fan Japan. It hûs blykt al [[plondere]] te wêzen, en wylst Jamie der ferbliuwt, komme leden fan it tsjinstfolk del om in diel fan 'e [[húsrie]] te [[dieverij|stellen]]. As Jamie dêr wat fan seit en ferwachtet dat se dwaan sille wat er harren hjit, mei't er nettsjinsteande alles dat er belibbe hat noch altyd net foar it ferstân hat dat de ferhâldings duorjend feroare binne, kriget er ynstee in klap yn it gesicht. Hy bliuwt allinne yn it lege hûs efter, dêr't er himsels yn libben hâldt mei it bytsje [[iten]] dat noch foarhâns is. Wannear't dat op is en de [[honger]] begjint te stekken, pakt er syn [[fyts]] en giet er de stêd yn.
{{Plotbedjer film}}
Jamie kriget foar it ferstân dat de oare [[Westerske wrâld|Westerlingen]] yn Sjanghai troch de Japanners oppakt en nei in [[ynternearringskamp]] brocht binne. Hoe't de behanneling dêr is, kin him neat skele; it wichtichste is dat de lju dêr [[iten]] krije. Dat, Jamie besiket him oan 'e Japanners [[oerjefte|oer te jaan]]. Mar om't er mar sa'n jonkje is dat dúdlik gjin inkele bedriging foar de Japanske oerhearsking fan Sjanghai ynhâldt, hawwe de Japanners folle wichtiger soargen. Hy wurdt dêrom kear op kear straal negearre. As er him foar de safolste kear besiket oer te jaan, wurdt syn fyts stellen. Neitiid wurdt er efterfolge troch in Sineeske [[strjitjonge]], dy't, as er him op 't langelêst te pakken kriget, Jamie syn [[skuon]] stelt. Ear't de jonge him slimmer tenei komme kin, flechtet Jamie blynseach in strjitte oer, dêr't er op in hier nei oanriden wurdt troch Basie en Frank, in pear Amerikaanske ritselders. Basie jeit de Sineeske jonge fuort en feroaret Jamie syn namme yn Jim (&quot;in nije namme foar in nij bestean&quot;).

Basie jout Jim in [[waarm miel]] en in [[bêd]], mar de oare deis besiket er [[minskehannel|him te ferkeapjen]]. As dat net slagget, is er fan doel en lit Jim efter op 'e dyk, mar Jim biedt oan om him en Frank nei de Ynternasjonale Delsetting te lieden om 'e leechsteande filla's dêre te plonderjen. As se by de filla fan Jim syn âlden arrivearje, baarne dêre alle [[lampe|ljochten]]. Jim giet der fuortendaliks fan út dat syn âldelju wer thúskommen binne en draaft al roppend nei de foardoar, dy't lykwols iependien wurdt troch in Japanner. It docht bliken dat it hûs no bewenne wurdt troch Japanske troepen, en Jim wurdt yn 'e mande mei Basie en Frank [[finzen]] nommen nei't de beide mannen troch de Japanners flink [[mishannele]] binne. Se bedarje yn it [[Boargerlik Gearkomstesintrum Lunghua]], dêr't se dagenlang yn primitive omstannichheden finzen bliuwe, foar't se úteinlik trochstjoerd wurde nei it [[jappekamp]] yn [[Suzhou]]. Dêr wurde de finzenen ynset foar [[twangarbeid]] om in [[lâningsbaan]] oan te lizzen foar in nij Japansk [[fleanbasis|militêr fleanfjild]].

Op dat punt makket de film in sprong fan trije en in heal jier foarút. Hy giet fierder yn 'e [[simmer]] fan [[1945]], as de [[Pasifyske Oarloch|Twadde Wrâldoarloch yn Aazje en Oseaanje]] op syn ein rint. Jim hat him tsjin dy tiid alhiel oanpast oan it libben yn it jappekamp, dêr't er, dúdlik ûnder ynfloed fan Basie, in súksesfol klandestyn [[ruilhannel]]snetwurk opset hat. Dêr binne net inkeld de finzenen by belutsen, mar ek de Japanske kampkommandant, [[sersjant]] Nagata, foar wa't Jim soarget dat de [[skuonpoetsen|skuon poetst]] wurde yn ruil foar in stikje [[sjippe]]. Nettsjinsteande de terreur fan 'e Japanske [[kampbewekker]]s en de minne libbensomstannichheden yn it kamp identifisearret Jim him foar in part mei de Japanners fanwegen harren [[moed]] en de prachtige Japanske fleanmasinen op it njonken it kamp leine fleanfjild. Troch de ôffreding fan [[stikeltrie]] hinne slút er [[freonskip]] mei in Japanske jonge fan syn jierren, dy't de [[soan]] fan ien fan 'e [[piloat]]en is.

Rawlins, in Britske [[dokter]] dy't de [[klinyk]] fan it kamp runt, is in soarte fan surrogaatheit foar Jim wurden, dy't him û.o. les yn it [[Latyn]] jout. Frou Victor, dy't mei har [[oarehelte|man]] yn deselde [[barak (gebou)|barak]] [[sliep]]t as hy, is foar him op betiizjende wize oan 'e iene kant in surrogaatmem en oan 'e oare kant in [[lustobjekt]]. Jim bringt ek in protte tiid troch by Basie, dy't mei Frank en in groep Amerikaanske [[kriichsfinzene]]n yn in aparte barak libbet. Dêr hearsket in hiel oare [[kultuer]] as yn 'e Britske barakken, dy't Jim folle mear oansprekt. Underwilens tinkt Jim goed om 'e oare finzenen. As it mei de [[sûnens]] fan frou Victor yn it neigean rekket, soarget hy derfoar dat se net foarbyparte wurdt mei iten. Op in jûn nei in [[bombardemint]] fan 'e [[Amerikaanske Loftmacht]] op it fleanfjild jout sersjant Nagata opdracht om by wize fan [[represaille]] alle [[ruten]] fan 'e finzenebarakken yn te slaan. Dokter Rawlins besiket foar te kommen dat soks ek by de klinyk dien wurdt en grypt dêrby de [[katana]] fan Nagata beet. Dêrfoar kriget er fan Nagata in bêst wan bruien, mar Jim, dy't [[Japansk]] leard hat te sprekken, slacht sels in pear ruten fan 'e klinyk yn en praat op 'e sersjant yn oant er him kriget safier kriget dat er de dokter fierder gewurde lit.

Jim wol graach syn yntrek nimme yn 'e Amerikaanske barak. Basie, dy't dêr foar master opslacht, seit dat er dat tastean sil as Jim oare kant it stikeltrie in pear [[strûp]]en set foar [[fazant]]en. Wat er Jim net fertelt, is dat der mank de Amerikanen ûnienichheid bestiet oer de fraach oft de Japanners by it stikeltrie lâns [[lânmyn|lânminen]] lein hawwe. Basie tinkt fan net en wol Jim syn libben dêr wol foar op it spul sette. Aldergeloks blykt Basie gelyk te hawwen. Jim wurdt lykwols op in hier nei trappearre troch in Japanske kampbewekker, en ûntkomt inkeld trochdat syn maat, de Japanske jonge, dy't sjocht wat der geande is, de bewekker op in krúsjaal momint ôfliedt. Neitiid lûkt Jim by de Amerikanen yn. Letter trochsykje de Japanners de Amerikaanske barak en treffe se sjippe, dy't foar de bewekkers bedoeld is, oan yn it besit fan Basie. Dêrom wurdt Basie wer flink mishannele, sadat er in skoft yn 'e klinyk leit te opbetterjen. Hy jout Jim opdracht en tink om syn eigendommen. De oare Amerikanen binne lykwols grutter en sterker as Jim, dat al Basie syn guod giet ferlern. Omreden fan dat falen ferstjit Basie nei syn weromkear Jim út 'e Amerikaanske barak.

Jim sliept dy nachts bûtendoar, en by [[moarnsdage]] is er troch it stikeltrie tsjûge fan 'e [[ritueel|rituele]] risselwaasje fan trije Japanske [[kamikaze]]piloaten. Hy is dêr sa fan ûnder de yndruk dat er harren [[sjongen|tasjongt]] en foar harren [[salút (militêre begroeting)|saluëarret]]. By it opstiigjen fan 'e trije fleantugen wurdt de lêste lykwols daliks delsketten as it fleanfjild [[bombardemint|bombardearre]] wurdt troch in [[squadron]] Amerikaanske [[P-51 Mustang]]s. Fan identifikaasje mei de Japanners ferfalt Jim dan fuort yn it oare uterste fan identifikaasje mei de Amerikanen. Hy beklimt de [[ruïne]] fan in [[pagoade]] dy't binnen de ôffredings fan it kamp stiet, en [[jûchhei]]t de Amerikaanske fleantugen dêrwei ta. As dokter Rawlins him gewaar wurdt, klimt er Jim efternei om 'e alhiel oerstjoere jonge yn feilichheid te bringen. Wannear't de dokter him meiskuort en [[oankrûpen|oankrûpt]], stoart Jim ynienen [[emosjoneel]] yn en fertelt er [[gûlen]]d dat er him net mear tebinnenbringe kin hoe't syn heit en mem der útsjogge.

As resultaat fan it bombardemint, dat alle fasiliteiten by it fleanfjild ferrinnewearre hat, beslute de Japanners it kamp te evakuëarjen. Yn alle betizing ûntsnapt Basie tegearre mei in Amerikaanske kriichsfinzene, Dainty. It rekket Jim raar dat Basie him efterlitten hat. Hy hat lykwols net folle tiid om dêrom te treurjen, want de finzenen krije mar trije oeren om har op 'e ôfreis út it kamp ta te rieden. Wylst se geandefoets fierder it binnenlân yn sette, risselwearret Jim syn Japanske freon om syn libben foar syn heitelân op te offerjen. Hoewol't er noch mar in opslûpen jonge is en frijwol gjin ûnderfining hat as piloat, wurdt er yn dizze einfaze fan 'e oarloch ynset as kamikaze. Hy trochrint it ritueel fan [[ôfskie]] en klimt dan yn 'e lêste fleanmasine fan 'e basis. As de motor lykwols stûket en útgiet en it fleantúch dêrnei net mear starte wol, is de jonge der stikken fan.

De dochs al ferswakte finzenen marsjearje sûnder [[iten]] of [[drinken]] troch de [[wyldernis]], en in protte fan harren beswike oan 'e ûntbearings. Frou Victor, de oare siken en de lytse bern ride efterop in iepen [[frachtwein]], mar ûnderweis reitsje se menear Victor kwyt. Uteinlik arrivearje se yn in [[fuotbalstadion]] yn 'e neite fan [[Nantao]], dêr't de Japanners op it sportfjild yn 'e [[iepen loft]] yn 't wylde wei in diel fan 'e bút út 'e filla's yn 'e Ynternasjonale Delsetting fan Sjanghai delsetten hawwe. Tusken de [[stânbyld|bylden]], [[piano's]] en [[kristal]]lene [[kroanluchter]]s yn Jim ken de [[Packard]]-limûsine fan syn âlden werom. Hy en frou Victor geane dêr deunby op in [[bank (meubel)|bank]] sitten. Yn it stadion is lykwols gjin iten of drinken, dat nei in pear oeren rêst moatte se tsjin 'e jûn wer fierder fan 'e Japanners. Menear Maxton, in [[kunde|goekunde]] fan Jim syn âlden, komt by him en trunet him oan mei te gean en frou Victor efter te litten, mei't hja net mear fierder kin. Jim wegeret lykwols. Ynstee beare hy en frou Victor, op Jim syn ynstigaasje, dat se dea binne, sadat se troch de Japanners efterlitten wurde. Se bringe de nacht op 'e grûn yn it stadium troch, dêr't frou Victor dy nachts wier komt te [[ferstjerren]]. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] ier sjocht Jim in flits troch de [[loft]] gean. Hy ornearret dat it de [[siel]] fan frou Victor is dy't opfart nei de [[himel]], mar letter docht bliken dat er tsjûge west hat fan it [[atoombombardemint op Nagasaki]], hûnderten [[kilometer]]s fierderop.

Nei't er it [[stoflik omskot]] fan frou Victor efterlitten hat, folget de fan [[honger]] en [[toarst]] ferrêde Jim it paad werom nei it jappekamp by Suzhou. Underweis heart er it nijs fan 'e [[Kapitulaasje fan Japan]]. Syn libben wurdt rêden troch de [[itensdropping]]s troch de Amerikaanske Loftmacht. Werom yn it kamp wurdt er weriene mei de Japanske jonge, dy't dêr noch altyd by it stikkene fleantúch omstipt. De jonge biedt him in [[mango]] oan, en as Jim de [[frucht (plant)|frucht]] net iepen krije kin, biedt er oan him te helpen mei syn ''[[guntō]]'' of koarte [[swurd]]. Krekt op dat stuit falle Basie en Dainty mei in kloft bewapene Amerikaanske eardere kriichsfinzenen it kamp binnen om 'e itensdroppings dy't dêr dien binne te plonderjen. As Dainty de Japanske jonge mei syn swurd by Jim sjocht, mient er dat Jim yn libbensgefaar ferkeart en sjit er de Japanner dea. 

Neitiid biedt Basie oan om Jim te helpen en fyn syn âldelju, mar Jim is [[lulk]] oer de dea fan syn freon en boppedat noch altyd kwetst dat Basie him yn it kamp efterlitten hat wylst er sels ûntsnapte. Hy sjocht no einlings yn hoe'n ûnbetrouber figuer oft Basie eins is, dat hy stegeret it oanbod ôf. Jim bliuwt allinne efter yn it lege kamp, dêr't er in soarte fan [[déjà-vu (gefoel)|déjà-vu]] belibbet mei syn ferbliuw yn 'e lege fillawyk oan it begjin fan 'e oarloch. Lang om let arrivearret der in ôfdieling Amerikaanske soldaten om it jappekamp te befrijen, mar se treffe der inkeld Jim oan. Hy biedt de befelfierend [[ofsier]] in [[blikfieding|blikje]] [[pasteurisaasje|pasteurisearre]] [[molke]] oan en seit: &quot;Ik jou my oer.&quot; De ofsier nimt in slokje en antwurdet: &quot;Oerjefte oanfurde.&quot; Jim belânet yn in [[weeshûs]] foar Westerske bern, dêr't nei ferrin fan tiid in kloft âldelju delkomt om harren bern ôf te heljen. Jim syn âldelju binne dêr ek by, mar hy ken harren net mear werom, en sy him earst ek net. It is syn mem dy't him úteinlik weromfynt, en dan sjocht Jim dat sy it is oan har [[lippe]]n en har [[hier (begroeiïng)|hier]].

==Rolferdieling==
[[File:Ch Bale 02.jpg|right|thumb|180px|[[Christian Bale]] (yn [[1988]]).]]
[[File:John Malkovich,1994 02.jpg|right|thumb|100px|[[John Malkovich]] (yn [[1994]]).]]
[[File:Miranda Richardson (5648787348).jpg|right|thumb|150px|[[Miranda Richardson]] (yn [[2010]]).]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Jamie/Jim Graham
| [[Christian Bale]]
|-
| Basie
| [[John Malkovich]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| frou Victor
| [[Miranda Richardson]]
|-
| [[dokter]] Rawlins
| [[Nigel Havers]]
|-
| Frank Demarest
| [[Joe Pantoliano]]
|-
| menear Maxton
| [[Leslie Phillips]]
|-
| [[sersjant]] Nagata
| [[Masatō Ibu]]
|-
| Mary Graham
| [[Emily Richard]]
|-
| John Graham
| [[Rupert Frazer]]
|-
| menear Victor
| [[Peter Gale]]
|-
| Japanske jonge
| [[Takatarō Kataoka]]
|-
| Dainty
| [[Ben Stiller]]
|-
| menear Lockwood
| [[Robert Stephens]]
|-
| sersjant Uchida
| [[Guts Ishimatsu]]
|-
| menear Chen
| [[Burt Kwouk]]
|-
| [[luitenant]] Price
| [[Paul McGann]]
|-
| Mathieu
| [[Marc de Jonge]]
|-
| Sineeske strjitjonge
| [[Kong Guojun]]
|-
| gast op [[feest]]
| [[J.G. Ballard]] &lt;small&gt;([[cameo]])&lt;/small&gt;
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
De film is basearre op 'e [[roman]] ''[[Empire of the Sun (roman)|Empire of the Sun]]'', fan 'e [[Ingelân|Ingelske]] [[skriuwer]] [[J.G. Ballard]], út [[1984]]. [[Filmstudio]] [[Warner Bros.]] kocht al rillegau nei de publikaasje de [[filmrjochten]] op dat boek oan. Yn 't earstoan wie it de bedoeling dat [[Harold Becker]] de film [[regissearje]] soe, wylst [[Robert Shapiro (produsint)|Robert Shapiro]] as [[filmprodusint]] fungearje soe. Becker betanke lykwols foar de ear, wêrnei't Warner Bros. [[David Lean]] as regisseur hawwe woe, mei [[Steven Spielberg]] as produsint. Lean sei dêroer letter: &quot;Ik wurke der likernôch in jier oan en úteinlik joech ik it oer om't ik fûn dat it tefolle op in [[deiboek]] liek. It wie goed skreaun en ynteressant, mar ik joech it troch oan Steve.&quot; Spielberg bekende letter dat er de film, &quot;fan it momint ôf dat ik de roman fan J.G. Ballard lies, sels regissearje woe.&quot; 

Sa waard ''Empire of the Sun'' úteinlik waard regissearre troch Steven Spielberg nei in [[senario]] fan [[Tom Stoppard]], dêr't ek [[Menno Meyjes]] oan bydroegen hie sûnder dat er dêrfoar in fermelding op 'e [[ôftiteling]] krige. Foar Spielberg wie ''[[The Bridge on the River Kwai]]'' ([[1957]]), in oare film oer in [[jappekamp]], fan grutte ynfloed by it ferfilmjen fan 'e roman fan Ballard. As produsinten wiene Spielberg sels, [[thleen Kennedy (produsinte)|Kathleen Kennedy]] en [[Frank Marshall (produsint)|Frank Marshall]] by it projekt belutsen foar Spielberg syn eigen [[filmstudio]] [[Amblin Entertainment]]. [[Robert Shapiro (produsint)|Robert Shapiro]] hie as [[útfierend produsint]] tafersjoch oer de hiele produksje. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]25&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Allen Daviau]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[John Williams (komponist)|John Williams]].

===Casting===
Foar de rol fan 'e [[haadpersoan]], Jamie/Jim Graham, diene mear as 4.000 jonges [[audysje]]. [[Aktrise]] [[Amy Irving]], dy't doedestiden mei [[Steven Spielberg]] [[troud]] wie, rikkemandearre lykwols by har [[oarehelte|man]] de doe tolvejierrige [[Christian Bale]] oan, mei wa't se gearwurke hie yn 'e [[tillefyzjefilm]] ''[[Anastasia: The Mystery of Anna]]''. 

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Empire of the Sun'' setten útein op [[1&amp;nbsp;maart]] [[1987]] en duorren sechstjin [[wike]]n. De binnendoarsênes waarden filme yn 'e [[Elstree Studios]] yn it [[Ingelske greefskip]] [[Hertfordshire]]. Der waarden sênes filme op lokaasje yn [[Trebujena]] yn [[Andalûsje]], [[Knutsford]] yn [[Cheshire]] en [[Sunningdale]] yn [[Berkshire]].

Nei [[ûnderhanneling]]s dy't al yn [[1985]] begûn wiene, krige de produksje fan it regear fan 'e [[Folksrepublyk Sina]] tastimming om trije wiken lang te filmjen yn [[Sjanghai]]. ''Empire of the Sun'' wie de earste Amerikaanske film sûnt de [[1940-er jierren]] dy't dêr opnommen waard. Foar de opnamen dêre moasten alle buorden mei [[tekst]] yn [[ferienfâldige Sineeske karakters]] feroare wurde yn teksten skreaun yn ([[histoarysk]] korrekte) [[tradisjonele Sineeske karakters]]. Der waarden 5.000 Sjanghainezen ynset as [[figurant]]en en alle soldaten fan it [[Keizerlike Japanske Leger]] waarden spile troch soldaten fan it Sineeske [[Folksbefrijingsleger]]. 

Foar de [[fleanmasine]]n yn 'e film waarden fjouwer [[North American T-6 Texan]]s yn [[Frankryk]] lichtsjes oanpast om op [[Mitsubishi A6M Zero|Mitsubishi A6M Zero's]] te lykjen. Dêrnjonken waarden twa replika's fan Zero's ynset dy't eins net fleane koene. Foar it [[bombardemint]] op it Japanske [[fleanfjild]] troch de [[Amerikaanske Loftmacht]] waarden trije restaurearre [[P-51 Mustang]]s brûkt.
[[File:Steven Spielberg by Gage Skidmore.jpg|right|thumb|180px|[[Regisseur]] [[Steven Spielberg]].]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Empire of the Sun'' waard fersoarge troch [[Warner Bros.]] De film gie op [[11&amp;nbsp;desimber]] [[1987]] yn in beheind tal [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. 

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Empire of the Sun'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa skreau [[Richard Corliss]] yn it [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' dat [[regisseur]] [[Steven Spielberg]] &quot;elts frame [fan 'e film] enerzjy jûn hat mei in flechtige sinsbegûcheling en in yntelliginte tichtens fan bylden en [[emoasje]]s.&quot; Yn ''[[The New York Times]]'' skreau [[Janet Maslin]] dat Spielberg der &quot;in fisuele pracht&quot; oan skonken hie, &quot;in heldhaftich aventoerisme […] dat [de film] ûnferjitlik makket.&quot; En Julie Salamon fan ''[[The Wall Street Journal]]'' kwalifisearre ''Empire of the Sun'' as &quot;in bûtengewoane film&quot;.

De foaroansteande filmkritikus [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' hie lykwols mingde gefoelens oer ''Empire of the Sun''. Yn syn filmrubryk op 'e Amerikaanske [[tillefyzje]] mei syn [[kollega]] [[Gene Siskel]] fan 'e ''[[Chicago Tribune]]'' seid er dat de film &quot;yn prinsipe in goed idee is, dat mar net los komme wol fan 'e grûn.&quot; Siskel, dy't it mei him iens wie, heakke dêroan ta: &quot;Ik wit net iens wêr't de film no eins oer giet. It is sa folslein betize en pakt dielen fan ferskillende dingen. Oan 'e iene kant, as it wat sizze wol oer it perspektyf fan in bern op 'e oarloch, dan hast in film fan [[John Boorman]], dy't ''[[Hope and Glory (film)|Hope and Glory]]'' hjit, dy't krekt útkommen is en dy't folle better is en folle dryster yn it toanen fan 'e healwizens dy't bern út oarloch opmeitsje. Oan 'e oare kant wol dizze film net alles op ien kaart sette, en dêrom makket er it ta in [[aventoerefilm]], sadatst dan ''[[Indiana Jones (filmsearje)|Indiana Jones]]'' of sokssawat hast, mei it personaazje fan [[John Malkovich]] dy't it jonkje troch alle wille fan 'e oarloch hinne helpt. Ik wit net wat Spielberg der no eins mei woe.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Empire of the Sun'' in goedkarringspersintaazje fan 75%, basearre op 57 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;''Empire of the Sun'', ien fan Steven Spielberg syn meast [[ambysje|ambisjeuze]] produksjes út 'e [[1980-er jierren]], is noch altyd in ûnderwurdearre juwieltsje yn 'e foaroansteande filmografy fan dizze regisseur.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Empire of the Sun'' in goedkarringspersintaazje fan 62%, basearre op 22 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Empire of the Sun'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]22,2&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $44,5&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $66,7&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $25&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $41,7&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Hoewol't dat net bepaald in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] wie, beskôget [[Steven Spielberg]] ''Empire of the Sun'' noch altyd as in flop om't de film it net better die yn 'e Amerikaanske bioskopen.

===Prizen===
''Empire of the Sun'' waard yn [[1988]] by de [[Oscar]]s nominearre foar de [[priis (ûnderskieding)|prizen]] foar bêste [[kamerarezjy]], bêste [[filmmuzyk]], bêste [[filmmontaazje]], bêste [[lûdsmixing]], bêste [[kostúm]]ûnwerp en bêste [[artdirection]]. It slagge de film lykwols net om ien fan dy nominaasjes om te setten yn in takenning. By de [[Golden Globe]]s waard ''Empire of the Sun'' nominearre foar de prizen foar [[Golden Globe foar Bêste Film – Drama|bêste dramafilm]] en bêste filmmuzyk. De filmmuzyk fan [[John Williams (komponist)|John Williams]] waard ek nominearre foar in [[Grammy Award]]. 

''Empire of the Sun'' waard by de [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] prizen op it mêd fan film, nominearre yn 6 [[kategory]]en, wêrûnder bêste adaptearre [[senario]], bêste [[produksje-ûntwerp]] en bêste kostúmûntwerp. De film wûn de BAFTA's foar bêste kamerarezjy, bêste filmmuzyk en bêste [[lûd]]. 

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.warnerbros.com/movies/empire-sun/ Offisjele webside fan ''Empire of the Sun'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0092965/ Ynformaasje oer ''Empire of the Sun'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Empire_of_the_Sun_(film) ''References'' en ''Sources'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Empire of the Sun'' (film)}}

[[Kategory:Amerikaanske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske coming-of-agefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Amblin Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Warner Bros.]]
[[Kategory:Film fan Steven Spielberg]]
[[Kategory:Film út 1987]]
[[Kategory:Film oer de Twadde Wrâldkriich yn Aazje en Oseaanje]]
[[Kategory:Film oer de Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]]
[[Kategory:Film oer in jappekamp]]
[[Kategory:Film oer in besetting]]
[[Kategory:Film oer kriichsfinzenskip]]
[[Kategory:Film oer ynternearring fan boargers]]
[[Kategory:Film oer fleanmasinen]]
[[Kategory:Film mei in Sineesk tema]]
[[Kategory:Film oer in bern]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]</text>
      <sha1>1y3l8bq5z0skydcrjn9kfschmaw06qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>G.I. Jane (film út 1997)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169491</id>
    <revision>
      <id>1232307</id>
      <parentid>1130245</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24744" sha1="cfj9lsgbg7kkcq0b7vtoccj39p2z8sm" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = G.I. Jane 1997 film logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Gijane.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''G.I. Jane''
| regisseur                = [[Ridley Scott]]
| produsint                = [[Ridley Scott]]&lt;br&gt;[[Roger Birnbaum]]&lt;br&gt;[[Demi Moore]]&lt;br&gt;[[Suzanne Todd]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[David Twohy]]&lt;br&gt;[[Danielle Alexandra]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Hugh Johnson (kameraregisseur)|Hugh Johnson]]
| muzyk                    = [[Trevor Jones (komponist)|Trevor Jones]]
| filmstudio               = [[Hollywood Pictures]]&lt;br&gt;[[Caravan Pictures]]&lt;br&gt;[[Roger Birnbaum Productions]]&lt;br&gt;[[Largo Entertainment]]&lt;br&gt;[[Scott Free Productions]]
| distribúsje              = [[Buena Vista Pictures]]
| haadrollen               = [[Demi Moore]]&lt;br&gt; [[Viggo Mortensen]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Jason Beghe]]&lt;br&gt; [[Scott Wilson (akteur)|Scott Wilson]]&lt;br&gt; [[Anne Bancroft]]&lt;br&gt; [[Morris Chestnut]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[22&amp;nbsp;augustus]] [[1997]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[dramafilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 124 minuten
| budget                   = $50&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $48,2&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''G.I. Jane''''' ([[útspr.]]: [ˈʤiːaːi̭ ˈʤeːn], likernôch: &quot;&lt;u&gt;dzjii&lt;/u&gt;-aai &lt;u&gt;dzjeen&lt;/u&gt;) is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[dramafilm]] (en in bytsje in [[oarlochsfilm]]) út [[1997]] ûnder [[rezjy]] fan [[Ridley Scott]]. De [[haadrol]]len waarden spile troch [[Demi Moore]] en [[Viggo Mortensen]]. It ([[fiktive]]) [[plot|ferhaal]] folget de earste [[frou]] dy't har opjout foar in training ta [[kommando]] fan 'e [[Amerikaanske Marine]], ien fan 'e swierste [[militêr]]e [[oplieding]]s dy't mar bestiet. Behalven mei de ferwachte wjerstân fan har [[manlik]]e [[kollega's]] kriget hja ek te meitsjen mei tsjinwurking fan 'e top fan 'e [[Amerikaanske Striidkrêften]] en mei [[politike]] konkelfoezerij. ''G.I. Jane'' krige mingde [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]] en flopte yn 'e [[bioskopen]] om't it Amerikaanske filmpublyk nei't it skynt noch net ree wie foar in film oer froulju yn gefjochtsrollen yn 'e [[kriichsmacht]].

==Titel==
De [[titel (namme)|titel]] ''G.I. Jane'' is de [[froulik]]e foarm fan &quot;G.I. Joe&quot;, in [[bynamme]] foar de Amerikaanske [[soldaat]]. De [[ôfkoarting]] &quot;G.I.&quot; stiet foar ''Government Issue'', wat safolle betsjut as &quot;troch de [[oerheid]] ferskaft&quot;.

==Plot==
In [[kommisje]] fan 'e [[Amerikaanske Senaat]] (dy't yn it [[oerheid|steatsbestel]] fan 'e [[Feriene Steaten]] ferantwurdlik is foar it oanstellen fan [[regear]]ingsfunksjonarissen), fielt in Theodore Hayes oan 'e tosk, in gadingmakker foar de [[funksje (posysje)|post]] fan [[steatssekretaris]] fan [[Marine]]. [[Senator]] Lillian DeHaven út [[Teksas]] hat dêrby [[krityk]] op 'e [[Amerikaanske Marine]] om't dy [[froulju]] efterstelt yn ferhâlding ta [[manlju]]. Foar de [[kamera's]] lit hja trochskimerje dat Hayes net op har stim hoecht te rekkenjen as er net mei gauwens soarget dat dat feroaret. Efter de skermen wurdt troch [[hantsjebakken]] in oerienkomst sletten tusken Hayes en DeHaven: der sil in stikmannich tests dien wurde mei froulju dy't yn gefjochtsfunksjes tsjinje, en as froulju dêr geunstich prestearje, sil de Amerikaanske Marine froulju folslein yntegrearje yn alle [[funksje (posysje)|funksjes]].

Hayes, dy't mordikus tsjin is op 'e yntegraasje fan froulik personiel yn gefjochtsfunksjes, soarget derfoar dat it earste testgefal ien fan 'e swierste [[militêr]]e [[oplieding]]s is dy't mar bestiet, foar it Kombinearre Ferkenningsteam (CRT) fan 'e Amerikaanske Marine. Dat is in [[kommando]]-ienheid dêr't noch swierdere easken oan steld wurde as oan 'e bekendere [[SEALs]], de befaamde Amerikaanske marinekommando's. Senator DeHaven kriget in stikmannich mooglike froulike dielnimmers oan dy oplieding foarlein, wêrút se [[luitenant-op-see 2e klasse]] Jordan O'Neil kiest, in [[topografy]]sk [[analist]]e. De kar wurdt inkeld basearre op it [[skientme|kreas]] foarkommen fan O'Neil, dat frouliker is as dat fan 'e oare kandidates. DeHaven fynt dat fan belang om't se ien siket dy't geunstich oerkomme sil op it Amerikaanske [[publyk]] as har [[foto's]] yn 'e [[media]] ferskine.

O'Neil hat in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei [[luitenant-op-see 1e klasse]] Royce Harper, dy't yn deselde [[klasse (ûnderwiis)|klasse]] as sysels siet op 'e [[Amerikaanske Marine-akademy]] yn [[Annapolis (Maryland)|Annapolis]]. Hy hat no lykwols in hegere [[militêre rang|rang]] as sy om't er yn in [[oarloch]]ssitewaasje tsjinne hat, eat dat sy net mei. Dy ûnearlikheid is foar har motivaasje om mei te dwaan oan it testgefal (dêr't se sûnder har eigen meiwitten troch har oerhearrigen foar selektearre wie). Harper is net bliid mei har dielname oan 'e test, dat se krije wurden en O'Neil begjint mei ûnútprate [[rûzje]] mei har [[frijer]] oan 'e oplieding.

Op in [[marinebasis]] yn [[Floarida]], dêr't de CRT-oplieding plakfynt, wurdt O'Neil net mei iepen earms ûnthelle. [[Kommandant|Basiskommandant]] Salem hâldt syn [[fatsoen]], mar it is dúdlik dat er har leaver gean as kommen sjocht. En in soad fan 'e oare dielnimmers oan 'e oplieding sjogge har meidwaan as in [[publisiteitsstunt]] en in [[mislediging]] oan harren eigen adres. Ien fan harren is [[sersjant]] Cortez, dy't oan ien wei troch [[seksisme|seksistyske]] opmerkings makket. Inkeld de [[negroïde|swarte]] luitenant McCool, waans [[pake]] yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] omreden fan syn [[hûdskleur]] by de Amerikaanske Marine inkeld [[kok]] wêze mocht, hat begryp foar O'Neil har sitewaasje en omskriuwt har as &quot;de nije neger&quot;. Om rekken te hâlden mei har &quot;sitewaasje&quot; (d.w.s. har [[sekse (geslacht)|sekse]]) wurdt O'Neil bêde yn in fierders lege [[barak (gebou)|barak]], dêr't se in eigen [[dûs]] en in eigen [[húske]] hat. Ek mei se har [[hier (begroeiïng)|hier]] lang hâlde, wylst de manlju allegearre [[skearen|kealskeard]] binne.
{{Plotbedjer film}}
Om sels mar oan 'e eigentlike training begjinne te meien, moat O'Neil in seleksjeprogramma trochrinne wêrby't 60% fan 'e kandidaten útfalt. De earste [[wike]] is de saneamde &quot;Helwike&quot;, wêryn't de kandidaten in grouwélige [[minsklik lichem|fysike]] test folbringe moatte. De lieding oer de training is yn 'e hannen fan 'e [[ûnmeilydsum]]e [[sersjant-ynstrukteur]] Jack Urgayle en syn assistinten Pyro en Johns. Dyselden litte de kandidaten dagen fan tweintich oeren meitsje, wêrby't se oan ien wei troch swiere taken útfiere moatte dy't ûntwurpen binne om har sawol lichaamlik as [[geast]]lik ôf te mêdzjen, oant se der fan [[útputting]] letterlik hinne falle. Sa moatte se oerenlang swiere [[rubberboat]]en hinne en wer drage oer it mulle [[sân]] fan it [[strân]], wylst de ynstrukteurs harren út 'e boaten wei sûnder ophâlden taskreauwe. Ek moatte se reuseftige silinderfoarmige [[stjitkjessen]]s by de [[dunen]] oprôlje en [[hindernisbaan|hindernisbanen]] ôfwurkje wylst se amper [[ite]] meie.

By it ôflizzen fan 'e hindernisbaan by [[nacht]] sjocht Urgayle troch in [[nachtkiker]] hoe't O'Neil de manlike leden fan har team oer it muorre-obstakel hinne helpt troch se harrensels ôfsette te litten op har [[rêch]]. As de lêste oer de muorre is, moat dy har oplûke, mar it is Cortez, dy't har mei sin falle lit en har tabyt dat se oprotte moat. Hy mient dat net ien dat yn it [[tsjuster]] sjoen hat, mar hy kriget letter in flinke [[bestraffing]] fan Urgayle, dy't him fertelt dat er him, foar't de training foarby is, yndruie sil wat &quot;teamwurk&quot; betsjut. Nettsjinsteande it feit dat O'Neil troch dit akkefytsje folle letter as de rest fan har team oer de einstreek komt, hat se it dochs binnen de tiid helle. 

It docht nammentlik bliken dat O'Neil by it ôflizzen fan 'e hindernisbaan automatysk in foarsprong fan 30&amp;nbsp;[[sekonde]]n op 'e manlike kandidaten kriget by wize fan &quot;[[geslachtsnormearring]]&quot;. Dat wurdt har te gek, dat se stapt nei kommandant Salem ta om deselde mjitstêven te easkjen as de manlike kandidaten. Dêrmei wint se Salem syn ûnútsprutsen [[respekt]], en hoewol't er har in [[beskrobbing]] jout om har [[oerhearrigens]], kriget se har sin. O'Neil giet neitiid earst nei de [[hierknipper]] fan 'e basis, dêr't se mei in [[tondeuze]] al har hier ôfskeard. Dêrnei nimt se har guod mei en jout har del op in frij bêd yn 'e barak fan 'e manlju. Dat is tsjin 'e seare skonk fan Cortez, dy't bot oerémis wurdt as er wekker wurdt en O'Neil op it oanbuorjende bêd oantreft. Urgayle fertelt him dat er der mar mei leare moat te libjen, of oars kin er altyd opjaan en nei hûs gean.

Underwilens wurdt O'Neil har fuortgong mei arguseagen folge troch de lieding fan 'e marine en steatssekretaris fan Marine Hayes. Royce Harper, fan wa't nimmen wit dat er in relaasje mei O'Neil ûnderhâldt, kriget opdracht om foar Hayes en de [[stêfsjef]] fan 'e Amerikaanske Marine de sitewaasje yn 'e gaten te hâlden en harren der ferslach fan te dwaan. Hoewol't er earst net bot foarstanner fan O'Neil har dielname oan 'e training wie, begjint er by te draaien as er út 'e earste hân heart en sjocht hoe denigrearjend oft der dien wurdt troch de marinelieding oer in frou dy't gewoan har bêst docht om in oplieding te foltôgjen. 

De achtste wike fan 'e oplieding fynt plak yn [[Captiva (Floarida)]] en bestiet út in training dy't SERE hjit, in [[ôfkoarting]] foar ''[[Search, Evasion, Resistance and Escape]]'' (&quot;Sykjen, Untwiken, Ferset en Untsnapping&quot;). O'Neil stiet no oan it haad fan har team en kriget, krekt as de oare teamlieders, opdracht om in sabeare militêre ynstallaasje fan 'e fijân te sykjen en [[ferkenning|ferkennen]] en mei de opdiene [[ynformaasje]] nei de basis werom te kearen. Mei it sykjen giet it dat it slydjaget, mar it ferkennen mislearret folslein trochdat Cortez en in oar lid fan har team, Slovnik, de befellen negearje dy't O'Neil harren jout. Dêrtroch wurdt it hiele team [[finzen]] nommen troch Urgayle, Pyro en Johns. Neitiid wurde se ûnderwurpen oan in hurdhannige ûnderfreging, krekt sa't barre kinne soe as se yn it echt troch de fijân [[kriichsfinzen]] nommen wiene. 

Nei oerenlang yn in lytse [[koai (ynslútplak)|koai]] finzen holden te wêzen, wurdt O'Neil troch Urgayle by de ûnderfreging [[mishannele]] wylst se de hannen op 'e rêch bûn hat. As se neat sizze wol, nimt er har mei nei de gruttere koai dêr't har teamleden finzen sitte. Om dyselden oan 'e praat te krijen, [[ferdrinking|ferdrinkt]] er O'Neil heal yn in fol mei wetter steande [[trôch (drinkbak)|trôch]]. Dêrnei jout er in staaltsje [[seksueel oer de grins geand gedrach]] wei troch har tsjin in [[tafel]] oan te triuwen en de broek del te lûken. O'Neil brekt him lykwols de [[noas]] troch har [[holle]] efteroer te goaien, wêrnei't se him, noch hieltyd mei de hannen op rêch bûn, yninoar skopt. Troch sa fan har ôf te biten en mei har wegering om op te jaan wint se it respekt fan sawol Urgayle as har teamleden, Cortez ynbegrepen. Letter wurdt Urgayle apart nommen troch Max Pyro, dy't tsjin him seit dat er niiskrekt mei O'Neil te fier gien is en dat soks net wer barre mei. Urgayle antwurdet dat it beslist wer barre sil. Dêr heakket er by wize fan útlis oan ta: &quot;Sy is it probleem net. Wy binne it probleem.&quot;

De marinelieding begjint sa njonkelytsen frijwat [[senuweftigens|senuweftich]] te wurden. Se hiene de der alle fertrouwen yn dat in frou by de CRT-training gau ôffalle soe, mar dêr wiene se blykber mis mei. Ynstee is it súkses fan O'Neil útlekt nei de [[media]], dy't har de [[bynamme]] &quot;G.I. Jane&quot; jûn hawwe (de froulike foarm fan &quot;G.I. Joe&quot;, de algemiene bynamme foar de Amerikaanske soldaat). Wannear't O'Neil, as se werom is fan 'e SERE-training, wat op it strân ûntspant mei de [[ferpleechkundige]] luitenant Blondell en ferskate oare froulju dy't op deselde marinebasis tsjinje, wurde dêr [[foto's]] fan makke troch ien mei in [[telelins]] dy't harren fan op ôfstân bespionearret. Letter wurde dy foto's troch de marinelieding brûkt om ûnsinbeskuldigings op te klopjen dat O'Neil in [[lesbiënne]] is dy't omgiet mei [[froulju]] op 'e siik nei [[seks]]. Yn in tiid dat iepentlike [[homoseksualiteit]] yn 'e Amerikaanske Striidkrêften noch strang ferbean is, jout soks har tsjinstanners wat om tsjin har te brûken. Kommandant Salem biedt O'Neil, yn opdracht fan 'e juridyske tsjinst fan 'e Amerikaanske Marine, in burobaan oan hingjende it ûndersyk nei de kwestje. As de beskuldigings sûnder grûn blike te wêzen, kin se altyd de CRT-oplieding op 'e nij dwaan. O'Neil betanket dêrfoar en beslút om harsels &quot;út te beljen&quot; (troch trije kear in lytse [[liedklok]] by de barakken te lieden ta teken dat se har frijwillich út 'e oplieding weromlûkt).

Neitiid giet O'Neil [[lulk]], [[frustrearre]] en [[teloarsteld]] nei hûs, dêr't se opwachte wurdt troch Harper. Nei't se de nacht tegearre trochbrocht hawwe en O'Neil foar it earst yn lange tiid in folle nacht [[sliep]] helle hat, lit Harper har de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] de orizjinele [[kopy]]en fan 'e foto's fan har, Blondell en de oare froulju op it strân sjen, dy't anonym nei de marine opstjoerd binne. Dan lit er har in [[brief]] mei guon kopyen sjen dy't de marine tastjoerd binne troch it [[kantoar]] fan senator DeHaven. Yn 'e marzje fan beide sets kopyen sit persiis deselde ferfoarming, feroarsake troch in ûnfolkommenheid yn 'e glêsplaat fan 'e [[kopiëarmasine]]. O'Neil beseft dat se [[ferrie|ferret]] is troch DeHaven. Se reizget op slach nei [[Washington, D.C.]], dêr't se yn it [[Amerikaanske Kapitoal]] DeHaven mei har ûntdekking konfrontearret. 

Dan docht bliken dat DeHaven nea serieus wie mei har striid foar froulju yn 'e kriichsmacht, mar der inkeld wat geunstige berjochten yn 'e media mei behelje woe. Se hie ek net ferwachte dat O'Neil it mear as in pear wike folhâlde soe. Doe't dat wol sa wie, sette de marinelieding, dy't fan har ôf woe, DeHaven ûnder druk troch dermei te driigjen dat yn har thússteat Teksas seis legerbases sletten wurde soene. Dat soe dêr foar in protte [[wurkleazens]] soargje, en dêrmei DeHaven har werferkiezing frijwol ûnmooglik meitsje. DeHaven ruile O'Neil doe út tsjin it iepenhâlden fan 'e legerbases. O'Neil hat dêr gjin boadskip oan; sy wol dat DeHaven derfoar soarget dat de ûnsinnige beskuldigings fan tafel geane en dat sy wer ta de CRT-oplieding talitten wurdt sûnder dat se de hiele training op 'e nij trochrinne moat. As DeHaven dat net docht, stapt O'Neil mei har ferhaal nei de media. DeHaven seit dat se nearne bewiis fan hat, mar O'Neil antwurdet dat der likemin bewiis wie fan har sabeare lesbyske relaasjes. DeHaven seit dat it ûnmooglik is wat se freget, mar as O'Neil de keamer útrint en op 'e tichtstbye [[kamera]] ôfstapt, hastiget de senator har efternei en hâldt se har op it lêste momint tsjin.

Achtenfjirtich oeren nei't se harsels útbelle hie, is O'Neil werom yn Floarida, dêr't se úteinset mei de lêste stadia fan 'e CRT-oplieding. It alderlêste ûnderdiel is in operasjonele paraatheidstraining oan board fan in [[marineskip]] fan 'e [[Amerikaanske 6e Float]] yn 'e [[Middellânske See]]. Wylst se dêr op oefening binne, fynt der in echt needgefal plak wannear't in Amerikaanske militêre [[ferkenningssatellyt]], oandreaun troch [[wapen]]klear [[plutoanium]], delstoart yn [[Lybje]]. Mei't dat lân bestjoerd wurdt troch de ûnberekkenbere [[diktator]] [[Mûammar Chadaffi]], is de kâns grut dat it plutoanium yn 'e ferkearde hannen falle sil. In team fan [[Army Rangers|Rangers]] (kommando's) fan it [[Amerikaanske Leger]] wurdt stjoerd om 'e brokstikken fan 'e satellyt op te fandeljen en geandefoets nei de [[kust]] te sjouwen. Sersjant-ynstrukteur Urgayle en syn learlingen wurde ynset foar de ekstraksje fan 'e Rangers fan 'e kust nei de float.

Wylst de oaren op it strân de evakuaasje tariede, geane Urgayle en O'Neil tegearre op [[ferkenning]]. As se op in Lybyske militêre [[patrûlje]] stjitte, sjit Urgayle tsjin O'Neil har winsken yn in soldaat dea om har te beskermjen. Dat lûkt de rest fan 'e patrûlje oan. O'Neil wit fuort te kommen trochdat Urgayle de patrûlje efter himsels oanlokket. Werom op it strân lit O'Neil de lokaasje foar de ekstraksje fan 'e Rangers in ein fersette en stjoert se luitenant Wickwire mei it meastepart fan 'e CRT-kandidaten nei de nije [[lokaasje]]. Sels foarseit se troch har [[kennis]] as topografysk analiste oan 'e hân fan it [[lânskip]] wêr't Urgayle hinne giet. Mei har team set se in [[mûklaach]] mei [[Claymore-antypersonielsmyn|Claymore-antypersonielsminen]] op en wachtet se him en syn Lybyske efterfolgers dêr op. Urgayle wurdt ferskate kearen yn 'e [[skonk]] sketten en falt midden tusken de minen del. O'Neil weaget har eigen libben troch him dêrwei te skuorren, sadat de minen tsjin 'e Lybjers ynset wurde kinne. Mei help fan McCool draacht se de sersjant-ynstrukteur nei in wachtsjende [[helikopter]] ta en sa ûntkomt it hiele team nei de float.

Werom yn Floarida wurde alle oerbleaune kandidaten akseptearre yn it CRT, ûnder wa O'Neil. As se nei de plechtichheid har [[locker]] iependocht, fynt se dêr in [[dichtbondel]] fan [[D.H. Lawrence]] mei in omsirkeling om it [[gedicht]] ''Self-pity'', dat Urgayle earder opsei wylst er yn 'e Helwike de CRT-kandidaten oan it ôfboaljen wie. As [[boekelizzer]] hat er syn [[Navy Cross|Marinekrús]] tafoege, de heechste [[ûnderskieding]] fan 'e Amerikaanske Marine, dy't er wûn hie, sa hied er earder ferteld, om't er yn in gefjochtssitewaasje in maat it libben rêden hie.

==Rolferdieling==
[[File:Demi Moore at Huffington Post Pre-Inaugural Party, 2009 (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Demi Moore]] (yn [[2009]]).]]
[[File:ViggoMortensen08TIFF.jpg|right|thumb|160px|[[Viggo Mortensen]] (yn [[2008]]).]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[luitenant-op-see 2e klasse]] Jordan O'Neil
| [[Demi Moore]]
|-
| [[sersjant-ynstrukteur]] Jack Urgayle
| [[Viggo Mortensen]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[luitenant-op-see 1e klasse]] Royce Harper
| [[Jason Beghe]]
|-
| [[kaptein-op-see]] Salem
| [[Scott Wilson (akteur)|Scott Wilson]]
|-
| [[senator]] Lillian DeHaven
| [[Anne Bancroft]]
|-
| luitenant-op-see McCool
| [[Morris Chestnut]]
|-
| sersjant-ynstrukteur Max Pyro
| [[Kevin Gage (akteur)|Kevin Gage]]
|-
| sersjant-ynstrukteur Johns
| [[David Warshofsky]]
|-
| [[sersjant]] Cortez
| [[David Vadim]]
|-
| luitenant-op-see Blondell
| [[Lucinda Jenney]]
|-
| sersjant Slovnik 
| [[Jim Caviezel]]
|-
| [[faandrich]] F. Lee &quot;Flea&quot; Montgomery
| [[Josh Hopkins]]
|-
| luitenant-op-see &quot;Wick&quot; Wickwire
| [[Boyd Kester]]
|-
| sersjant Newberry
| [[Angel David]]
|-
| [[steatssekretaris]] fan [[Marine]] Theodore Hayes
| [[Daniel von Bargen]]
|-
| [[stêfsjef]] fan 'e [[Amerikaanske Marine]]
| [[John Michael Higgins]]
|-
| luitenant-op-see Stamm
| [[Stephen Ramsey]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''G.I. Jane'' waard [[regissearre]] troch [[Ridley Scott]] nei in [[senario]] fan [[David Twohy]] en [[Danielle Alexandra]] op basis fan in idee fan Alexandra. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[regisseur]] Scott, [[haadrolspylster]] [[Demi Moore]], [[Roger Birnbaum]] en [[Suzanne Todd]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Hollywood Pictures]], [[Caravan Pictures]], [[Roger Birnbaum Productions]], [[Largo Entertainment]] en [[Scott Free Productions]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]50&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Hugh Johnson (kameraregisseur)|Hugh Johnson]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Trevor Jones (komponist)|Trevor Jones]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''G.I. Jane'' fûnen plak yn 'e [[simmer]] en it neijier fan [[1996]]. Der waard filme yn [[Firginia]], [[Washington, D.C.]], [[Súd-Karolina]] en [[Jacksonville (Floarida)]]. 

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''G.I. Jane'' waard fersoarge troch [[Buena Vista Pictures]], dat krekt as [[Hollywood Films]] in [[dochterûndernimming]] fan [[Disney]] wie. De film gie op [[22&amp;nbsp;augustus]] [[1997]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. ''G.I. Jane'' waard op [[22&amp;nbsp;april]] [[1998]] útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]] en op [[dvd]] en kaam op [[3&amp;nbsp;april]] [[2007]] út op [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''G.I. Jane'' mingde [[resinsje]]s. [[Todd McCarthy]] fan it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' wie posityf oer de film, dy't er omskreau as &quot;in tige [[fermaak]]like [[fantasij]] oer it oerwinnen fan obstakels mei [[politike]] en [[feminist]]yske ûnderbouwing.&quot; Deborah Brown fan it [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[tydskrift]] ''[[Empire (tydskrift)|Empire]]'' wie minder fan 'e film sjarmearre. Hja skreau lykwols al: &quot;Nettsjinsteande in hiele katalogus fan neidielen, lykas de knoffelige [[dialooch]], de dizenige [[noarmen en wearden]] en de bespotlike [[plot|ferhaallinen]], biedt ''G.I. Jane'' dochs in [[perversiteit|pervers]] nivo fan fermaak.&quot;

In protte resinsinten hiene [[krityk]] op it [[aktearjen]] fan [[Demi Moore]] yn 'e [[titelrol]] fan [[luitenant-op-see]] Jordan O'Neil. [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' skreau lykwols: &quot;De opienfolgings fan [[sêne]]s oer de training binne sa't se wêze moatte: ûntychlik dreech, oerlibbe troch O'Neil. It is goede [[sinema]] om't [[Ridley Scott]], de [[regisseur]], se mei in suver [[dokumintêre]] belangstelling filmet, en om't [[Demi Moore]], dy't hjir wol in hiel grutte hap nimt, bewiist dat har mage dêr grut genôch foar is.&quot; En yn ''[[Entertainment Weekly]]'' frege [[Owen Gleiberman]] himsels ôf: &quot;Binne froulju op 'e ierde set om [[kriger]]s te wurden? Demi Moore yn elts gefal wol. De rol fan Jordan past har like nauslutend as in nije laach [[spier]]en.&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''G.I. Jane'' in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 51%, basearre op 37 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;Demi Moore docht har plicht op bewûnderensweardige wize, mar it goedmienende boadskip fan ''G.I. Jane'' wurdt ferdizene troch stylistyske [[bombast]] en in oermjitte oan Amerikaansk [[sjauvinisme]].&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''G.I. Jane'' in goedkarringspersintaazje fan 62%, basearre op 21 resinsjes.

==Resultaat==
''G.I. Jane'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]48,2&amp;nbsp;miljoen op. It is ûnbekend wat de film yn oare [[lannen en territoaria]] yn 't laadsje brocht. As men de [[opbringst (jild)|opbringst]] yn [[Noard-Amearika]] ôfset tsjin it [[budget]] fan $50&amp;nbsp;miljoen, betsjut dat in [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] fan $1,8&amp;nbsp;miljoen, dêr't de [[marketing]]kosten noch by opteld wurde moatte.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0119173/ Ynformaasje oer ''G.I. Jane'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/G.I._Jane ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''G.I. Jane'' (film út 1997)}}

[[Kategory:Amerikaanske dramafilm]]
[[Kategory:Amerikaanske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Hollywood Pictures]]
[[Kategory:Film fan Scott Free Productions]]
[[Kategory:Film fan Largo Entertainment]]
[[Kategory:Film fan Caravan Pictures]]
[[Kategory:Film fan Ridley Scott]]
[[Kategory:Film út 1997]]
[[Kategory:Film oer froulju yn de striidkrêften]]
[[Kategory:Film oer de Amerikaanske Marine]]
[[Kategory:Film oer feminisme]]
[[Kategory:Film oer polityk yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Film oer in kommando]]
[[Kategory:Film oer in oplieding]]</text>
      <sha1>cfj9lsgbg7kkcq0b7vtoccj39p2z8sm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nabot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189791</id>
    <revision>
      <id>1232280</id>
      <parentid>1219327</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T17:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>oarspronklik ôfbyld werom set.</comment>
      <origin>1232280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="ih7p3bww37udab6jjfhr9a1fi1hz0n9" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bibelsk persoan
| namme              = Nabot
| ôfbylding          = Nabot yn 'e wyngerd.jpg
| ôfbyldingstekst    = &lt;small&gt;stienniging fan Nabot&lt;/small&gt;
| alternative nammen = Naboth yn 'e wyngerd
| namme oarsprong    = Hebriuwsk: נָבוֹת (Nāḇōṯ, mooglik “fruchten” of “útgroei”)
| berne              = 
| berteplak          = Jizreël
| ferstoarn          = 
| stjerplak          = stiennige yn Jizreël (1 Keningen 21:13)
| leeftyd            = 
| folk               = Israëlysk
| titel              = 
| rol                = 
| perioade           = 9e iuw f.Kr.
| bekend fan         = wegering om erfgrûn ôf te stean; stienniging
| neamd yn           = [[1 Keningen]] 21; [[2 Keningen]] 9:21–26
| tradysje           = [[joadedom]]; [[kristendom]]
}}
'''Nabot''' is yn it [[Alde Testamint]] de eigner fan in wyngerd en in man dy't trou bleau oan 'e wet fan [[JHWH]] en dat mei syn libben betelle.

Nabot stiet foar de trou oan 'e [[Mozes (profeet)|mozayske]] erfwetten ([[Leviticus]] 25:23; [[Numeri]] 36:7) en ferset tsjin machtsmisbrûk. Syn dea waard op inisjatyf fan keninginne [[Izébel (bibelsk persoan)|Izébel]] orkestrearre en kening [[Achab fan Israel|Achab]] profitearre dêr fan.

Nabot besiet in wyngerd dy't fuort oan 'e tunen fan it paleis fan kening Achab lei. Achab woe de grûn graach keapje om op dat plak in krûdetún oan te lizzen. Nabot wegere dat om 't er de grûn fan syn foarfaars erfd hie en neffens de doetiidske religieuze wetten mocht Nabot dy grûn net ferkeapje. Dat makke kening Achab mismoedich en syn slûchslimme frou Izébel betocht doe in set en hja bedraaide dat Nabot falsk beskuldige waard fan godslastering en it misledigjen fan 'e kening. Op basis fan twa falske tsjûgenissen waard Nabot bûten de stêd brocht en dêr stiennige.     

Nei de dea fan Nabot naam kening Achab de wyngerd  yn beslach. De profeet [[Elía]] konfrontearre de kening mei dy misdied en foarsei Achab de ûndergong fan 'e dynasty en dat de hûnen syn bloed drinke soene. Ek foarsei Elía dat de hûnen Izébel fersline soene by de muorren fan Jizreël. Doe't kening Achab de wurden fan 'e profeet hearde, skuorde er syn klean en klaaide er him sûnt yn rouklean. It oardiel fan Elía waard yn 1. Keningen 21:19 (Achab's bloed), 1 Keningen 21:23 (Izébel) en 1 Keningen 21:21-22 (ferneatiging fan it Hûs fan Achab) neikommen.    

== Bibelteksten ==
* 1 Keningen 21:1–3 – Achab wol Nabot syn wyngerd; Nabot wegeret op grûn fan 'e wet
* 1 Keningen 21:4–7 – Izébel betinkt in komplot
* 1 Keningen 21:8–13 – falske tsjûgen en de dea fan Nabot troch him te stiennigjen
* 1 Keningen 21:15–16 – Achab nimt de wyngerd yn beslach
* 1 Keningen 21:17–24 – Elía sprekt it oardiel út tsjin Achab en Izébel
{{boarnen|boarnefernijing=
* 1 Keningen 21
{{reflist}}  
----
{{Commonscat|Naboth|Nabot}}
}}
[[Kategory:Persoan yn it Alde Testamint]]
[[Kategory:Israelitysk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 9e iuw f.Kr.]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 9e iuw f.Kr.]]</text>
      <sha1>ih7p3bww37udab6jjfhr9a1fi1hz0n9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahrenviölfeld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192304</id>
    <revision>
      <id>1232254</id>
      <parentid>1232243</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>telt ----&gt; hat</comment>
      <origin>1232254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2646" sha1="t6bgc352ruki5ntvo7hhl9s0p15tflc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Ahrenviölfeld / Årnfjål
| ôfbylding                    = Ahrenvioelfeld in NF.PNG
| ôfbyldingsbreedte            = 
| ôfbyldingstekst              = Lokaasje gem. Ahrenviölfeld (read) yn Noard-Fryslân
| flagge                       = 
| wapen                        = 
| ynwennertal                  = 223 &lt;small&gt;(31.12.2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.statistik-nord.de/fileadmin/Dokumente/A_I_2_vj_24-4_Zensus22_SH.pdf Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein (PDF)]&lt;/ref&gt;
| oerflak                      = 7,29 km²
| befolkingstichtens           = 31 ynw./km²
| stêdekloft                   = 
| hichte                       = 11 m
| lân                          = {{DE}} 
| bestjoerlike ienheid 1       = Dielsteat
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]]
| bestjoerlike ienheid 2       = Kreis
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]]
| stedsyndieling               = 
| gemeente-yndieling           = 
| stifting                    = 1770 
| postkoade                   = 25885
| tiidsône                    = 
| simmertiid                  = 
| koördinaten                 = 
| webside                     = [https://ahrenvioelfeld.de/ https://ahrenvioelfeld.de/]
| mapname                     = Sleeswyk-Holstein
| lat_deg                     = 54
| lat_min                     = 32
| lat_sec                     = 00
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 9
| lon_min                     = 15
| lon_sec                     = 00
| lon_dir                     = E 
}}
'''Ahrenviölfeld''' ([[Noardfrysk]]: ''Årnfjåll''; [[Deensk]]: ''Arenfjoldemark'') is in plak yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]] en makket diel út fan 'e [[lânkring]] [[Noard-Fryslân]]. Ahrenviölfeld hat 223 ynwenners (2025).

[[Ofbyld:FFH-Gebiet Ahrenviölfelder Westermoor 2020 04-25 (36 von 40).jpg|thumb|left|Feangebiet fan Ahrenviölfeld.]]
It gebiet waard yn 1770 stifte as in koloanje yn it ramt fan 'e [[feanterij]] yn opdracht fan 'e [[Denemark|Deenske]] kening.

Nei it opheffen fan 'e ''Kirchspielslandgemeinde Schwesing'' kaam it doarp earst by [[Ahrenviöl]], mar op 1 desimber 1934 waard it in selsstannige plattelânsgemeente.

{{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}}
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ahrenviölfeld}}
}}
[[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1770]]</text>
      <sha1>t6bgc352ruki5ntvo7hhl9s0p15tflc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wimpel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192473</id>
    <revision>
      <id>1232253</id>
      <parentid>1232248</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T14:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Stavering moat hifke wurde</comment>
      <origin>1232253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="88nohur236tp8gzn4a8t7grzlhtzsbb" xml:space="preserve">{{Stavering}}
In '''wimpel''' is in ornaris lange smelle [[flagge]]. Wimpels wurde hyst as tafoeging op flagfertoan, mar dy kinne ek los hyst wurde.

== Eftergrûn ==
In wimpel kinst hyst wurde as in tafoeging by in flag. Sa kin foar in yn flagge dy't út in flaggefinster fierd wurdt, in wimpel mei hyst wurden om it krekte doel fan it flaggefertoan te ferdúdlikjen. Itselde jildt foar in flagge dy't toant wurdt op in auto, dêr't ek de romte net is. Oarsom kin in wimpel hyst wurde sûnder flagge, dat de flaggemêst net leech liket, en dat it hûs net ferlitten liket.

== Skiednis ==
Dat wimpels yn Nederlân in here flecht naam hawwe as yn buorlannen hat grif te krijen mei de Frânske tiid, doe't Frankryk it Blau-Wyt-Rea ynfierde, wat dan ek in Nederlân jilde moast. Om nei dy tiid te fieren dat Nederlân in kening hie, makke in ûnderskie foar it Rea-Wyt-Blau nedich. Grif hat dat holpen en meitjse it meihisen fan en oranjewimpel populêr. Yn Nederlân hawwe alle provinsjes in eigen wimpel krigen; in [[Fryslân]] hat de [[Fryske Rie foar Heraldyk]] foar alle gemeenten dy't dat wûnen in eigen gemeentewimpel fêststeld.

[[Ofbyld:Ofkoarte wimpel.png|thumb|Wimpel mei mar fjouwer pompeblêden is net goed op achte.]]
== Regels ==
In wimpel is oan minder regels bûn as in flagge. Sa mei in flagge neidat de sinne ûnder is net mear úthingje, wylst dit mei in wimpel wol mei. Lykwols moat in wimpel fansels al ûnderhâlden bliuwe; it hâldt gjin pas as in wimpel ferslyt. By in protte wimpels komt dat sa presys net, om't de flecht fan in wimpel gauris gjin fierdere betsjutting hat. By de Fryske wimpel is dat lykwols oars, om't de flecht de sân pompeblêden út de flagge toant. Dat as in wimpel sá lang hinget dat der in pompeblêd te min is, dan hie de wimpel ferfongen wurde moatten.

== Foarbylden fan wimpels ==
&lt;gallery&gt;
Wimpel Friesland.png|[[Fryslân|Fryske wimpel]]
Wimpel Nederland.svg|[[Nederlân|Nasjonale wimpel]]
Wimpel oranje.svg|[[List fan keningen fan de Nederlannen|Oranjewimpel]]
Rouwwimpel aan zwarte stok met knoppen.Gerrit de Graeff van Zuid-Polsbroek en Christina van Herzeele.jpg|[[Ferstjerren|Rouwimpel]]
Molenwimpel.gif|[[Mole|Mûnewimpel]]
&lt;/gallery&gt;

== Provinsewimpels yn Nederlân == 
&lt;gallery widths=&quot;75px&quot;&gt;
Wimpel Friesland.png|[[Fryslân]]
Wimpel N-Brabant.png|[[Noard-Brabân]]
Wimpel Gelderland.png|[[Gelderlân]]
Wimpel N-Holland.png|[[Noard-Hollân]]
Wimpel Z-Holland.png|[[Súd-Hollân]]
Wimpel Zeeland.png|[[Seelân]]
Wimpel Utrecht.png|[[Utert (provinsje)|Utert]]
Wimpel Overijssel.png|[[Oerisel]]
Wimpel Groningen.png|[[Grinslân]]
Wimpel Drenthe.png|[[Drinte]]
Wimpel Limburg NL.png|[[Limburch (Nederlân)|Limburch]]
Wimpel Flevoland.png|[[Flevolân]]
&lt;/gallery&gt;

[[Kategory:Flagge]]
[[Kategory:Flaggekunde]]</text>
      <sha1>88nohur236tp8gzn4a8t7grzlhtzsbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harro Harring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192474</id>
    <revision>
      <id>1232257</id>
      <timestamp>2026-06-16T14:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1232257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5510" sha1="5mttasdunovj76btp2ee8yevkqlx71m" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Portrait of Harro Harring by Stelzner.jpg
| ôfbyldingstekst              = Harro Harring yn 1848
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Harro Paul Harring
| oare namme(n)                = Rhongar Jarr (skûlnamme)
| nasjonaliteit                = 
| berne                        = [[28 augustus]] [[1798]]
| berteplak                    = [[Wobbenbüll]]
| stoarn                       = [[14 maaie]] [[1870]] (71 jier)
| stjerplak                    = Sint Helier op [[Jersey]]
| etnisiteit                   = [[Noard-Fryslân|Noardfrysk]]
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[revolúsjonêr]], [[sjoernalist]], [[skriuwer]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Harro Harring''' ([[28 augustus]] [[1798]] – [[14 maaie]] [[1870]]) wie in Dútsk-Deenske [[revolúsjonêr]] en [[skriuwer]]. Faak wurdt er identifisearre as Deensk, mar krekter sein kaam er út [[Noard-Fryslân]] yn it [[Hartochdom Sleeswyk]].[1]

== Biografy ==
Harring wie de soan fan in boer yn Sleeswyk. Earst wurke er by de dûane, mar gie nei [[Kopenhagen]] om him te wijen oan militêr-histoaryske skilderkeunst. Yn 1820 wenne er yn [[Wenen]] en [[Würzburg]], en gie doe werom nei Denemark. Yn 1821 focht er yn 'e Grykske Unôfhinklikheidsoarloch, gie dêrnei nei [[Rome]], dêr't er in jier bleau, en doe nei Wenen om him wer op keunst te rjochtsjen.[2]


=== Bibliografy ===
* ''Blüthen der Jugendfahrt'', 1821 (2nd. ed. 1825)
* ''Dichtungen'', 1821
* ''Erzählungen'', 1825
* ''Der Psariot. Der Khan. Poetische Erzählungen'', 1825
* ''Die Mainotten. Der Corsar: Dramatische Gedichte'', 1825
* ''Der Wildschütze: Ein Trauerspiel'', 1825
* ''Der Student von Salamanca: Ein dramatisches Gedicht'', 1825
* ''Cypressenlaub'', Erzählungen, 1825
* ''Theokla. Der Armenier'', 1827
* ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1827
* ''Szapary und Batthiany, Heldengedicht aus dem Ungarischen Türkenkriege'', 1828
* ''Serenaden und Phantasien eines friesischen Sängers, nebst Klängen während des Stimmens'' (Vorläufer des Rhonghar Jarr), 1828
* ''Rhonghar Jarr. Fahrten eines Friesen in Dänemark, Deutschland, Ungarn, Holland, Frankreich, Griechenland, Italien und der Schweiz'', 1828
* ''Theokla. Der Armenier'', Trauerspiele, 1831
* ''Memoiren über Polen unter russischer Herrschaft. Nach zweijährigem Aufenthalt in Warschau'', 1831 (also English)
* ''Die Schwarzen von Giessen, oder der Deutsche Bund'', 1831
* ''Julius von Dreyfalken, des Schwärmers Wahn und Ende'', 1831
* ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1831
* ''Erinnerungen aus Warschau. Nachträge zu den Memoiren über Polen'', 1831
* ''Faust im Gewande der Zeit. Ein Schattenspiel mit Licht'', 1831
* ''Der Renegat auf Morea'', Trauerspiel, 1831
* ''Rosabianca. Das hohe Lied des Friesischen Sängers (Harro Harring) im Exil'', 1831
* ''Der Pole. Ein Character-Gemälde aus dem dritten Decenium unsers Jahrhunderts'', 1831
* ''Der Livorneser Mönch'', 1831
* ''Der Carbonaro zu Spoleto: Politisch-satyrische Novelle'', 1831
* ''Firn - Mathes, des Wildschützen Flucht. Szenen im Bayrischen Hochlande'', 1831
* ''Der Russische Unterthan'', 1832
* ''Blutstropfen. Deutsche Gedichte'', 1832
* ''Die Völker. Ein dramatisches Gedicht'', 1832
* ''Gedanken über Wahrheit, Liebe und Gerechtigkeit. Entwurf zu einer Volksvertretung und zur Bildung eines Volkes, demokratischen Grundsätzen'', 1832
* ''Splitter und Balken. Erzählungen, Lebensläufe, Reiseblumen, Gedichte und Aphorismen, nebst Briefen über Literatur'', 1832
* ''Chronique scandaleuse des Petersburger Hofes seit den Zeiten der Kaiserin Elisabeth Oder: Geheime Memoiren zur politischen und Regentengeschichte des Russischen Reichs aus der Periode von 1740 bis zum Tode des Grosfürsten Constantin. Aus dem Nachlasse eines alten Staatsmannes'', 1832
* ''Die Monarchie oder die Geschichte vom König Saul'', 1832
* ''Epistel an Lord Goderich über den Aufstand der Negersklaven auf Jamaika, mit Beziehung auf Hellas und Polen'', 1833
* ''Poland under the dominion of Russia. Printed for I. S. Szymanski'', 1834
* ''Mémoires sur la jeune Italie et sur les derniers événemens de Savoie'', 1834
* ''Worte eines Menschen. Dem Glaubigen von La Mennais gewidmet'', 1834
* ''Die Möwe. Deutsche Gedichte'', 1835
* ''Skizze aus London. Besondre Vorrede zur Autobiographie eines Verbannten'', 1838
* ''Traum des Scandinaviers'', 1839
* ''Poesie eines Scandinaven'', 1843
* ''Werke. Auswahl letzter Hand'', 1844
* ''Rede an die Nordfriesen auf dem Bredstedter Marktplatz, 1848''
* ''Dolores: A Historical Novel'', 1853
* ''Historisches Fragment über die Entstehung der Arbeiter-Vereine und ihren Verfall in communistische Speculationen'', 1852
* ''Rapport entre le magnétisme et la sphéréologie'', 1856
* ''Dolores, Ein Charaktergemälde aus Süd-Amerika'', 1858–1859
* ''Die Dynastie'', 1859
* ''Carl den XIItes Død. Historisk Afhandling'', 1864

== Keppelingen om utens ==
* {{de}} [http://www.harro-harring-gesellschaft.de/ Harro Harring-selskip] 
{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Harring, Harro}}
[[Kategory:Deensk revolúsjonêr]]
[[Kategory:Deensk skriuwer]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1798]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]]</text>
      <sha1>5mttasdunovj76btp2ee8yevkqlx71m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232270</id>
      <parentid>1232257</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1232270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7390" sha1="0p4t16dmeoax417ka5hy5hu0qhp74z3" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Portrait of Harro Harring by Stelzner.jpg
| ôfbyldingstekst              = Harro Harring yn 1848
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Harro Paul Kasimier Harring
| oare namme(n)                = Rhongar Jarr (skûlnamme)
| nasjonaliteit                = {{DENnasj}}
| berne                        = [[28 augustus]] [[1798]]
| berteplak                    = [[Wobbenbüll]]
| stoarn                       = [[14 maaie]] [[1870]] (71 jier)
| stjerplak                    = Saint Helier op [[Jersey]]
| etnisiteit                   = [[Noard-Fryslân|Noardfrysk]]
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[revolúsjonêr]], [[sjoernalist]], [[skriuwer]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Harro Harring''' ([[28 augustus]] [[1798]] – [[14 maaie]] [[1870]]) wie in Dútsk-Deenske [[revolúsjonêr]] en [[skriuwer]]. Faak wurdt er identifisearre as Deensk, mar krekter sein kaam er út [[Noard-Fryslân]] yn it [[Hartochdom Sleeswyk]].[1]

== Biografy ==
Harro Harring waard berne op 'e pleats Ibenshof as de jongste soan fan boer Harro Wilhelm Martens en syn frou Margarethe Dorothea, berne Sievers (1767–1826). Syn heit waard letter in dykgraaf. Hy stoar yn 1810, dat Harro heal wees waard. Earst wurke er by de dûane, mar gie nei [[Kopenhagen]] om him te wijen oan militêr-histoaryske skilderkeunst. Yn 1820 wenne er yn [[Wenen]] en [[Würzburg]], en gie doe werom nei Denemark. Yn 1821 focht er yn 'e [[Grykske Unôfhinklikheidsoarloch]] tsjin de Turken. Teloarsteld troch de passiviteit fan 'e Griken yn de striid, reizge er datselde jier nei Itaalje en lei kontakten mei de Dútske keunstnerskoloanje yn [[Rome]]. &lt;ref&gt; Friedrich Noack: ''Das Deutschtum in Rom seit dem Ausgang des Mittelalters''. Deutsche Verlagsanstalt, Stuttgart 1927, Band 2, s. 239&lt;/ref&gt; Hie wie dêr in jier en gie doe nei Wenen om him wer op keunst te rjochtsjen.

Dêrnei wenne Harring yn [[Switserlân]] en yn [[München]], en wurke yn Wenen as toanielskriuwer by it Theater an der Wien. Hy wie yn Praach en gie letter nei [[Warsjau]] (1828), om as kornet yn in Russysk lansiersrezjimint te gean.[2]


===Lêste jierren===
Harring gie earst werom nei Kopenhagen, en doe wer nei Londen, dêr't er meidie oan in Europeesk &quot;demokratysk sintraal komitee&quot;. Doe't er yn it jier 1854 nei Hamburch gie, waard er fuortendaliks arrestearre, en allinnich troch bemiddeling fan 'e Amerikaanske konsul koe er nei Amearika gean, dêr't er oant 1856 yn [[Rio de Janeiro]] bleau; en doe gie er werom nei it Feriene Keninkryk. Fanút Jersey frege er de Deenske regearing om him mar ien plak op eigen grûn te jaan. Hy wenne ôfwikseljend yn Londen en Jersey.[2]

Tsjin 'e ein fan syn libben hie Harring lêst fan in geastlike sykte. Op 25 maaie 1870 waard er dea fûn op 'e flier fan syn sliepkeamer yn Jersey. &lt;ref&gt;&quot;Suicide of Paul Harro Harring, a Danish Political Exile, at Jersey&quot;, ''Palmer's Index to &quot;The Times&quot; Newspaper'', June 30, 1870, [https://books.google.com/books?id=4MU3AQAAMAAJ&amp;pg=PA107 p. 107]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Henrik Cavling, ''Fra Amerika'', Vol. 1 (1897), p. 142: &quot;Den 25. Maj 1870 begik Harro Harring Selvmord i Jersey, England.&quot;&lt;/ref&gt;

Hy hie himsels fergiftige mei fosfor, sammele fan lúsjefers.[2]


=== Bibliografy ===
* ''Blüthen der Jugendfahrt'', 1821 (2nd. ed. 1825)
* ''Dichtungen'', 1821
* ''Erzählungen'', 1825
* ''Der Psariot. Der Khan. Poetische Erzählungen'', 1825
* ''Die Mainotten. Der Corsar: Dramatische Gedichte'', 1825
* ''Der Wildschütze: Ein Trauerspiel'', 1825
* ''Der Student von Salamanca: Ein dramatisches Gedicht'', 1825
* ''Cypressenlaub'', Erzählungen, 1825
* ''Theokla. Der Armenier'', 1827
* ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1827
* ''Szapary und Batthiany, Heldengedicht aus dem Ungarischen Türkenkriege'', 1828
* ''Serenaden und Phantasien eines friesischen Sängers, nebst Klängen während des Stimmens'' (Vorläufer des Rhonghar Jarr), 1828
* ''Rhonghar Jarr. Fahrten eines Friesen in Dänemark, Deutschland, Ungarn, Holland, Frankreich, Griechenland, Italien und der Schweiz'', 1828
* ''Theokla. Der Armenier'', Trauerspiele, 1831
* ''Memoiren über Polen unter russischer Herrschaft. Nach zweijährigem Aufenthalt in Warschau'', 1831 (also English)
* ''Die Schwarzen von Giessen, oder der Deutsche Bund'', 1831
* ''Julius von Dreyfalken, des Schwärmers Wahn und Ende'', 1831
* ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1831
* ''Erinnerungen aus Warschau. Nachträge zu den Memoiren über Polen'', 1831
* ''Faust im Gewande der Zeit. Ein Schattenspiel mit Licht'', 1831
* ''Der Renegat auf Morea'', Trauerspiel, 1831
* ''Rosabianca. Das hohe Lied des Friesischen Sängers (Harro Harring) im Exil'', 1831
* ''Der Pole. Ein Character-Gemälde aus dem dritten Decenium unsers Jahrhunderts'', 1831
* ''Der Livorneser Mönch'', 1831
* ''Der Carbonaro zu Spoleto: Politisch-satyrische Novelle'', 1831
* ''Firn - Mathes, des Wildschützen Flucht. Szenen im Bayrischen Hochlande'', 1831
* ''Der Russische Unterthan'', 1832
* ''Blutstropfen. Deutsche Gedichte'', 1832
* ''Die Völker. Ein dramatisches Gedicht'', 1832
* ''Gedanken über Wahrheit, Liebe und Gerechtigkeit. Entwurf zu einer Volksvertretung und zur Bildung eines Volkes, demokratischen Grundsätzen'', 1832
* ''Splitter und Balken. Erzählungen, Lebensläufe, Reiseblumen, Gedichte und Aphorismen, nebst Briefen über Literatur'', 1832
* ''Chronique scandaleuse des Petersburger Hofes seit den Zeiten der Kaiserin Elisabeth Oder: Geheime Memoiren zur politischen und Regentengeschichte des Russischen Reichs aus der Periode von 1740 bis zum Tode des Grosfürsten Constantin. Aus dem Nachlasse eines alten Staatsmannes'', 1832
* ''Die Monarchie oder die Geschichte vom König Saul'', 1832
* ''Epistel an Lord Goderich über den Aufstand der Negersklaven auf Jamaika, mit Beziehung auf Hellas und Polen'', 1833
* ''Poland under the dominion of Russia. Printed for I. S. Szymanski'', 1834
* ''Mémoires sur la jeune Italie et sur les derniers événemens de Savoie'', 1834
* ''Worte eines Menschen. Dem Glaubigen von La Mennais gewidmet'', 1834
* ''Die Möwe. Deutsche Gedichte'', 1835
* ''Skizze aus London. Besondre Vorrede zur Autobiographie eines Verbannten'', 1838
* ''Traum des Scandinaviers'', 1839
* ''Poesie eines Scandinaven'', 1843
* ''Werke. Auswahl letzter Hand'', 1844
* ''Rede an die Nordfriesen auf dem Bredstedter Marktplatz, 1848''
* ''Dolores: A Historical Novel'', 1853
* ''Historisches Fragment über die Entstehung der Arbeiter-Vereine und ihren Verfall in communistische Speculationen'', 1852
* ''Rapport entre le magnétisme et la sphéréologie'', 1856
* ''Dolores, Ein Charaktergemälde aus Süd-Amerika'', 1858–1859
* ''Die Dynastie'', 1859
* ''Carl den XIItes Død. Historisk Afhandling'', 1864

== Keppelingen om utens ==
* {{de}} [http://www.harro-harring-gesellschaft.de/ Harro Harring-selskip] 
{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Harring, Harro}}
[[Kategory:Deensk revolúsjonêr]]
[[Kategory:Deensk skriuwer]]
[[Kategory:Selsmoarddogger]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1798]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]]</text>
      <sha1>0p4t16dmeoax417ka5hy5hu0qhp74z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232271</id>
      <parentid>1232270</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lêste jierren */</comment>
      <origin>1232271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7462" sha1="dtph36jnoomi145vs3yg7vkb83pou01" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Portrait of Harro Harring by Stelzner.jpg
| ôfbyldingstekst              = Harro Harring yn 1848
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Harro Paul Kasimier Harring
| oare namme(n)                = Rhongar Jarr (skûlnamme)
| nasjonaliteit                = {{DENnasj}}
| berne                        = [[28 augustus]] [[1798]]
| berteplak                    = [[Wobbenbüll]]
| stoarn                       = [[14 maaie]] [[1870]] (71 jier)
| stjerplak                    = Saint Helier op [[Jersey]]
| etnisiteit                   = [[Noard-Fryslân|Noardfrysk]]
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[revolúsjonêr]], [[sjoernalist]], [[skriuwer]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Harro Harring''' ([[28 augustus]] [[1798]] – [[14 maaie]] [[1870]]) wie in Dútsk-Deenske [[revolúsjonêr]] en [[skriuwer]]. Faak wurdt er identifisearre as Deensk, mar krekter sein kaam er út [[Noard-Fryslân]] yn it [[Hartochdom Sleeswyk]].[1]

== Biografy ==
Harro Harring waard berne op 'e pleats Ibenshof as de jongste soan fan boer Harro Wilhelm Martens en syn frou Margarethe Dorothea, berne Sievers (1767–1826). Syn heit waard letter in dykgraaf. Hy stoar yn 1810, dat Harro heal wees waard. Earst wurke er by de dûane, mar gie nei [[Kopenhagen]] om him te wijen oan militêr-histoaryske skilderkeunst. Yn 1820 wenne er yn [[Wenen]] en [[Würzburg]], en gie doe werom nei Denemark. Yn 1821 focht er yn 'e [[Grykske Unôfhinklikheidsoarloch]] tsjin de Turken. Teloarsteld troch de passiviteit fan 'e Griken yn de striid, reizge er datselde jier nei Itaalje en lei kontakten mei de Dútske keunstnerskoloanje yn [[Rome]]. &lt;ref&gt; Friedrich Noack: ''Das Deutschtum in Rom seit dem Ausgang des Mittelalters''. Deutsche Verlagsanstalt, Stuttgart 1927, Band 2, s. 239&lt;/ref&gt; Hie wie dêr in jier en gie doe nei Wenen om him wer op keunst te rjochtsjen.

Dêrnei wenne Harring yn [[Switserlân]] en yn [[München]], en wurke yn Wenen as toanielskriuwer by it Theater an der Wien. Hy wie yn Praach en gie letter nei [[Warsjau]] (1828), om as kornet yn in Russysk lansiersrezjimint te gean.[2]


===Lêste jierren===
Harring gie earst werom nei Kopenhagen, en doe wer nei Londen, dêr't er meidie oan in Europeesk &quot;demokratysk sintraal komitee&quot;. Doe't er yn it jier 1854 nei Hamburch gie, waard er fuortendaliks arrestearre, en allinnich troch bemiddeling fan 'e Amerikaanske konsul koe er nei Amearika gean, dêr't er oant 1856 yn [[Rio de Janeiro]] bleau; en doe gie er werom nei it Feriene Keninkryk. Fanút Jersey frege er de Deenske regearing om him mar ien plak op eigen grûn te jaan. Hy wenne ôfwikseljend yn Londen en Jersey.[2]

Tsjin 'e ein fan syn libben wie Harring siik en hie er lêst fan ferfolgingswaan. [[Theodor Storm]] stipe syn winsk om werom nei hûs te gean. Op 25 maaie 1870 waard er dea fûn op 'e flier fan syn sliepkeamer yn Jersey. &lt;ref&gt;&quot;Suicide of Paul Harro Harring, a Danish Political Exile, at Jersey&quot;, ''Palmer's Index to &quot;The Times&quot; Newspaper'', June 30, 1870, [https://books.google.com/books?id=4MU3AQAAMAAJ&amp;pg=PA107 p. 107]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Henrik Cavling, ''Fra Amerika'', Vol. 1 (1897), p. 142: &quot;Den 25. Maj 1870 begik Harro Harring Selvmord i Jersey, England.&quot;&lt;/ref&gt;

Hy hie himsels fergiftige mei fosfor, sammele fan lúsjefers.[2]

=== Bibliografy ===
* ''Blüthen der Jugendfahrt'', 1821 (2nd. ed. 1825)
* ''Dichtungen'', 1821
* ''Erzählungen'', 1825
* ''Der Psariot. Der Khan. Poetische Erzählungen'', 1825
* ''Die Mainotten. Der Corsar: Dramatische Gedichte'', 1825
* ''Der Wildschütze: Ein Trauerspiel'', 1825
* ''Der Student von Salamanca: Ein dramatisches Gedicht'', 1825
* ''Cypressenlaub'', Erzählungen, 1825
* ''Theokla. Der Armenier'', 1827
* ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1827
* ''Szapary und Batthiany, Heldengedicht aus dem Ungarischen Türkenkriege'', 1828
* ''Serenaden und Phantasien eines friesischen Sängers, nebst Klängen während des Stimmens'' (Vorläufer des Rhonghar Jarr), 1828
* ''Rhonghar Jarr. Fahrten eines Friesen in Dänemark, Deutschland, Ungarn, Holland, Frankreich, Griechenland, Italien und der Schweiz'', 1828
* ''Theokla. Der Armenier'', Trauerspiele, 1831
* ''Memoiren über Polen unter russischer Herrschaft. Nach zweijährigem Aufenthalt in Warschau'', 1831 (also English)
* ''Die Schwarzen von Giessen, oder der Deutsche Bund'', 1831
* ''Julius von Dreyfalken, des Schwärmers Wahn und Ende'', 1831
* ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1831
* ''Erinnerungen aus Warschau. Nachträge zu den Memoiren über Polen'', 1831
* ''Faust im Gewande der Zeit. Ein Schattenspiel mit Licht'', 1831
* ''Der Renegat auf Morea'', Trauerspiel, 1831
* ''Rosabianca. Das hohe Lied des Friesischen Sängers (Harro Harring) im Exil'', 1831
* ''Der Pole. Ein Character-Gemälde aus dem dritten Decenium unsers Jahrhunderts'', 1831
* ''Der Livorneser Mönch'', 1831
* ''Der Carbonaro zu Spoleto: Politisch-satyrische Novelle'', 1831
* ''Firn - Mathes, des Wildschützen Flucht. Szenen im Bayrischen Hochlande'', 1831
* ''Der Russische Unterthan'', 1832
* ''Blutstropfen. Deutsche Gedichte'', 1832
* ''Die Völker. Ein dramatisches Gedicht'', 1832
* ''Gedanken über Wahrheit, Liebe und Gerechtigkeit. Entwurf zu einer Volksvertretung und zur Bildung eines Volkes, demokratischen Grundsätzen'', 1832
* ''Splitter und Balken. Erzählungen, Lebensläufe, Reiseblumen, Gedichte und Aphorismen, nebst Briefen über Literatur'', 1832
* ''Chronique scandaleuse des Petersburger Hofes seit den Zeiten der Kaiserin Elisabeth Oder: Geheime Memoiren zur politischen und Regentengeschichte des Russischen Reichs aus der Periode von 1740 bis zum Tode des Grosfürsten Constantin. Aus dem Nachlasse eines alten Staatsmannes'', 1832
* ''Die Monarchie oder die Geschichte vom König Saul'', 1832
* ''Epistel an Lord Goderich über den Aufstand der Negersklaven auf Jamaika, mit Beziehung auf Hellas und Polen'', 1833
* ''Poland under the dominion of Russia. Printed for I. S. Szymanski'', 1834
* ''Mémoires sur la jeune Italie et sur les derniers événemens de Savoie'', 1834
* ''Worte eines Menschen. Dem Glaubigen von La Mennais gewidmet'', 1834
* ''Die Möwe. Deutsche Gedichte'', 1835
* ''Skizze aus London. Besondre Vorrede zur Autobiographie eines Verbannten'', 1838
* ''Traum des Scandinaviers'', 1839
* ''Poesie eines Scandinaven'', 1843
* ''Werke. Auswahl letzter Hand'', 1844
* ''Rede an die Nordfriesen auf dem Bredstedter Marktplatz, 1848''
* ''Dolores: A Historical Novel'', 1853
* ''Historisches Fragment über die Entstehung der Arbeiter-Vereine und ihren Verfall in communistische Speculationen'', 1852
* ''Rapport entre le magnétisme et la sphéréologie'', 1856
* ''Dolores, Ein Charaktergemälde aus Süd-Amerika'', 1858–1859
* ''Die Dynastie'', 1859
* ''Carl den XIItes Død. Historisk Afhandling'', 1864

== Keppelingen om utens ==
* {{de}} [http://www.harro-harring-gesellschaft.de/ Harro Harring-selskip] 
{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Harring, Harro}}
[[Kategory:Deensk revolúsjonêr]]
[[Kategory:Deensk skriuwer]]
[[Kategory:Selsmoarddogger]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1798]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]]</text>
      <sha1>dtph36jnoomi145vs3yg7vkb83pou01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Gemeente Sealterlân</title>
    <ns>10</ns>
    <id>192475</id>
    <revision>
      <id>1232258</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot; ! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; |[[Ofbyld:Flag of Germany.svg|30px]] ! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; | Doarpen yn 'e gemeente [[Sealterlân]] ! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; |[[Ofbyld:DEU Saterland Flag.svg|30px]] |- | align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | [[Ramsloh]] (Roomelse) · Scharrel (S...&quot;</comment>
      <origin>1232258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="i4doue4oiy9q2hjo3o1qhh4ry9e6sno" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; |[[Ofbyld:Flag of Germany.svg|30px]]
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; | Doarpen yn 'e gemeente [[Sealterlân]]
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; |[[Ofbyld:DEU Saterland Flag.svg|30px]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | [[Ramsloh]] (Roomelse) · [[Scharrel (Sealterlân)|Scharrel]] (Skäddel) · [[Sedelsberg]] (Seedelsbierich) · [[Strücklingen]] (Strukelje)
|-
| colspan=&quot;3&quot; | {{Bewurklinks|Berjocht:Navigaasje Gemeente Sealterlân}}
|}&lt;noinclude&gt;
[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente|Sealterlan]]
[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Dútslân|Eastfryslan]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i4doue4oiy9q2hjo3o1qhh4ry9e6sno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strukelje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192476</id>
    <redirect title="Strücklingen" />
    <revision>
      <id>1232261</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Strukelje]] omneamd ta [[Strücklingen]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis)</comment>
      <origin>1232261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="q0yfl32m2oayas8tpj4oivgig8wbsrd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Strücklingen]]</text>
      <sha1>q0yfl32m2oayas8tpj4oivgig8wbsrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seedelsbierich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192477</id>
    <redirect title="Sedelsberg" />
    <revision>
      <id>1232263</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Seedelsbierich]] omneamd ta [[Sedelsberg]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis)</comment>
      <origin>1232263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="gk9vcg6z8okvjazs2tb5ythpue65wa4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sedelsberg]]</text>
      <sha1>gk9vcg6z8okvjazs2tb5ythpue65wa4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skäddel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192478</id>
    <redirect title="Scharrel (Sealterlân)" />
    <revision>
      <id>1232266</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Skäddel]] omneamd ta [[Scharrel (Sealterlân)]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis)</comment>
      <origin>1232266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="ph5li8q8r5nwtv5moczq6tic90vdsif" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Scharrel (Sealterlân)]]</text>
      <sha1>ph5li8q8r5nwtv5moczq6tic90vdsif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roomelse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192479</id>
    <redirect title="Ramsloh" />
    <revision>
      <id>1232269</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Roomelse]] omneamd ta [[Ramsloh]]</comment>
      <origin>1232269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="9sushjgmhagrqpap09uiftubpjaj6nd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ramsloh]]</text>
      <sha1>9sushjgmhagrqpap09uiftubpjaj6nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Nabot yn 'e wyngerd.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192480</id>
    <revision>
      <id>1232279</id>
      <timestamp>2026-06-16T17:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ofbyld mei AI oanmakke.</comment>
      <origin>1232279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="2xxjtx2z35mcbhp18c0ie82649zoj6b" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
Ofbyld mei AI oanmakke.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>2xxjtx2z35mcbhp18c0ie82649zoj6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Hânzestêd</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192481</id>
    <revision>
      <id>1232284</id>
      <timestamp>2026-06-16T18:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wêr dat om? */ nije seksje</comment>
      <origin>1232284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="q8cus4wjz41qp66540utlhvzxucjog6" xml:space="preserve">== Wêr dat om? ==

{{Ping|Kneppelfreed}} Goeie. Bewurkings fan &quot;Drewes&quot; werom set ta de ferzje fan &quot;Hurkonides&quot;. Mar wêrom ek wer? [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 16 jun 2026, 20.56 (CEST)</text>
      <sha1>q8cus4wjz41qp66540utlhvzxucjog6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232292</id>
      <parentid>1232284</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wêr dat om? */ Antwurd</comment>
      <origin>1232292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="454" sha1="6o1mffqd9yp10x5dy5bfhk4thojv11k" xml:space="preserve">== Wêr dat om? ==

{{Ping|Kneppelfreed}} Goeie. Bewurkings fan &quot;Drewes&quot; werom set ta de ferzje fan &quot;Hurkonides&quot;. Mar wêrom ek wer? [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 16 jun 2026, 20.56 (CEST)

:@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], goeie. Dêr steane noch in soad taalflaters yn as je fierder troch de side hinne scrolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 16 jun 2026, 22.49 (CEST)</text>
      <sha1>6o1mffqd9yp10x5dy5bfhk4thojv11k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Bibel Barak mei Deboara.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192482</id>
    <revision>
      <id>1232287</id>
      <timestamp>2026-06-16T20:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Oanmakke mei help fan AI</comment>
      <origin>1232287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="kjcfs0v7em51wsdi614hay01p8x947h" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
Oanmakke mei help fan AI
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>kjcfs0v7em51wsdi614hay01p8x947h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barak (bibelsk persoan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192483</id>
    <revision>
      <id>1232288</id>
      <timestamp>2026-06-16T20:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks bibelsk persoan | namme              = Barak | ôfbylding          = Bibel Barak mei Deboara.jpg | ôfbyldingstekst    = Barak en Deboara en de slach mei de Kanaäniten. | alternative nammen =  | namme oarsprong    = Hebriuwsk: בָּרָק (bāraq, “wjerljocht”) | folk               = Israëlysk (stamme Naftaly) | heit               = Abinoäm | mem                = net neamd yn 'e Bibel | partner            =  | bern               =  | titel              =...&quot;</comment>
      <origin>1232288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4183" sha1="cc3a1kph7ufkdrfxcepwvbexaxyd9tq" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bibelsk persoan
| namme              = Barak
| ôfbylding          = Bibel Barak mei Deboara.jpg
| ôfbyldingstekst    = Barak en Deboara en de slach mei de Kanaäniten.
| alternative nammen = 
| namme oarsprong    = Hebriuwsk: בָּרָק (bāraq, “wjerljocht”)
| folk               = Israëlysk (stamme Naftaly)
| heit               = Abinoäm
| mem                = net neamd yn 'e Bibel
| partner            = 
| bern               = 
| titel              = legeroanfierder
| rol                = 
| perioade           = 12e iuw f.Kr. (tiid fan 'e Rjochters)
| bekend fan         = oerwinning op de Kanaäniten; it Liet fan Deboara; held fan it leauwe 
| neamd yn           = [[Rjochters]] 4–5; [[Hebreeërs]] 11:32
| tradysje           = [[joadedom]]; [[kristendom]]
}}
'''Barak''' ([[Hebriuwsk]]: בָּרָק, bāraq, &quot;wjerljocht&quot;) is in [[bibel]]sk figuer út it [[Alde Testamint]]. Hy wie in legeroanfierder yn 'e tiid fan 'e rjochters yn Israel. Syn skiednis wurdt beskreaun yn it boek [[Rjochters]] (haadstik 4 en 5).

== Namme ==
De namme Barak betsjut &quot;wjerljocht&quot;. Yn guon bibeloersettings wurdt derom ek wol sprutsen fan &quot;wjerljochtsjende Barak&quot;. Yn it [[Nije Testamint|Nij-Testamintyske]] boek [[Hebreeërs]] (11:32) wurdt Barak - tegearre mei ûnder oare Gideon, Jefta en Simson, David en Samuël, as ien fan 'e helden fan it leauwen omskreaun. 

== Barak en Deboara ==
Barak wie de soan fan Abinoäm út de stamme Naftaly. Hy krige fan 'e profetesse en rjochter [[Deboara]] de opdracht om mei tsientûzen soldaten út de stammen [[Naftaly (stamme)|Naftaly]] en [[Sebûlon (stamme)|Sebûlon]] te striden tsjin it leger fan 'e [[Kanaäniten]]. Kening Jabin fan Kanaän ûnderdrukte it folk fan Israel doe al tweintich jier en beskikte oer njoggenhûndert izeren striidweinen.

Barak doarde de opdracht lykwols allinnich oan as Deboara mei him meigean soe. Deboara stimde dêrmei yn, mar foarsei wol dat de ear fan 'e oerwinning op 'e Kanaänityske legeroanfierder net nei Barak gean soe, mar nei in frou.

== De striid en Jaël ==
[[Ofbyld:Hans Speckaert - Jaël and Sisera.jpg|thumb|left|Jaël toant Barak de deade Sisera&lt;br&gt;&lt;small&gt;[Hans Speckaert]&lt;/small&gt;]]
Barak fersloech it leger fan 'e Kanaäniten, om't God grutte panyk ûnder harren siedde. De Kanaänityske legeroanfierder Sisera sprong yn wanhoop fan syn striidwein en flechte te foet fierder nei it tintekamp fan de Keniten, in folk dat op goede foet stie mei de Kanaäniten.

Sisera frege dêr oan Jaël, de frou fan Chêber de Kenyt, om him yn har tinte te ferbergjen en him net te ferrieden. Doe't er lykwols fan wurgens yn 'e sliep foel, naam Jaël in tintepin en sloech dy mei in hammer troch syn sliep de grûn yn, sadat er stoar. Doe't Barak en syn soldaten wat letter by de tinte kamen om Sisera te sykjen, liet Jaël him de deade legeroanfierder sjen.

== It liet fan Deboara ==
It ferhaal oer de striid yn Rjochters 4 wurdt yn Rjochters 5 folge troch in oerwinningsliet, dat bekend stiet as it 'Liet fan Deboara'. Boppe it liet wurdt fermeld dat Deboara en Barak dit tegearre songen hawwe.

It ferhaal en it liet hearre wol byinoar, mar komme net hielendal oerien. Neffens it ferhaal yn Rjochters 4 fochten allinnich soldaten út de stammen Naftaly en Sebulon mei. Yn it liet yn Rjochters 5 wurde ek ferskate oare stammen fan Israel neamd dy't meiïnoar striden hawwe.

== Grêf ==
[[Ofbyld:Barak devorah.jpg|thumb|left|It mooglike grêf fan Barak yn Tel Kedesh.]]
Yn 'e joadske tradysje soe Barak begroeven wêze yn Tel Kedesh (Israel). Tel Kedesh leit yn it noarden fan it hjoeddeiske [[Israel]] tichteby de grins mei [[Libanon]]. Dat komt oerien mei de tekst yn 'e Bibel yn Rjochters 4, dêr't skreaun wurdt dat Barak oarspronklik út Kades yn Naftaly weikaam.    

Op dy lokaasje binne de resten fan in âld grêf dat oanwiisd wurdt as de lêste rêstplakken fan Barak en Deboara.
 
{{boarnen|boarnefernijing=
* Rjochters 4
* Rjochters 5
{{reflist}}  
----
{{Commonscat|Barak (Biblical figure)|Barak}}
}}
[[Kategory:Persoan yn it Alde Testamint]]
[[Kategory:Israelitysk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 12e iuw f.Kr.]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 12e iuw f.Kr.]]</text>
      <sha1>cc3a1kph7ufkdrfxcepwvbexaxyd9tq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232289</id>
      <parentid>1232288</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Barak]] omneamd ta [[Barak (bibelsk persoan)]]</comment>
      <origin>1232288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4183" sha1="cc3a1kph7ufkdrfxcepwvbexaxyd9tq" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bibelsk persoan
| namme              = Barak
| ôfbylding          = Bibel Barak mei Deboara.jpg
| ôfbyldingstekst    = Barak en Deboara en de slach mei de Kanaäniten.
| alternative nammen = 
| namme oarsprong    = Hebriuwsk: בָּרָק (bāraq, “wjerljocht”)
| folk               = Israëlysk (stamme Naftaly)
| heit               = Abinoäm
| mem                = net neamd yn 'e Bibel
| partner            = 
| bern               = 
| titel              = legeroanfierder
| rol                = 
| perioade           = 12e iuw f.Kr. (tiid fan 'e Rjochters)
| bekend fan         = oerwinning op de Kanaäniten; it Liet fan Deboara; held fan it leauwe 
| neamd yn           = [[Rjochters]] 4–5; [[Hebreeërs]] 11:32
| tradysje           = [[joadedom]]; [[kristendom]]
}}
'''Barak''' ([[Hebriuwsk]]: בָּרָק, bāraq, &quot;wjerljocht&quot;) is in [[bibel]]sk figuer út it [[Alde Testamint]]. Hy wie in legeroanfierder yn 'e tiid fan 'e rjochters yn Israel. Syn skiednis wurdt beskreaun yn it boek [[Rjochters]] (haadstik 4 en 5).

== Namme ==
De namme Barak betsjut &quot;wjerljocht&quot;. Yn guon bibeloersettings wurdt derom ek wol sprutsen fan &quot;wjerljochtsjende Barak&quot;. Yn it [[Nije Testamint|Nij-Testamintyske]] boek [[Hebreeërs]] (11:32) wurdt Barak - tegearre mei ûnder oare Gideon, Jefta en Simson, David en Samuël, as ien fan 'e helden fan it leauwen omskreaun. 

== Barak en Deboara ==
Barak wie de soan fan Abinoäm út de stamme Naftaly. Hy krige fan 'e profetesse en rjochter [[Deboara]] de opdracht om mei tsientûzen soldaten út de stammen [[Naftaly (stamme)|Naftaly]] en [[Sebûlon (stamme)|Sebûlon]] te striden tsjin it leger fan 'e [[Kanaäniten]]. Kening Jabin fan Kanaän ûnderdrukte it folk fan Israel doe al tweintich jier en beskikte oer njoggenhûndert izeren striidweinen.

Barak doarde de opdracht lykwols allinnich oan as Deboara mei him meigean soe. Deboara stimde dêrmei yn, mar foarsei wol dat de ear fan 'e oerwinning op 'e Kanaänityske legeroanfierder net nei Barak gean soe, mar nei in frou.

== De striid en Jaël ==
[[Ofbyld:Hans Speckaert - Jaël and Sisera.jpg|thumb|left|Jaël toant Barak de deade Sisera&lt;br&gt;&lt;small&gt;[Hans Speckaert]&lt;/small&gt;]]
Barak fersloech it leger fan 'e Kanaäniten, om't God grutte panyk ûnder harren siedde. De Kanaänityske legeroanfierder Sisera sprong yn wanhoop fan syn striidwein en flechte te foet fierder nei it tintekamp fan de Keniten, in folk dat op goede foet stie mei de Kanaäniten.

Sisera frege dêr oan Jaël, de frou fan Chêber de Kenyt, om him yn har tinte te ferbergjen en him net te ferrieden. Doe't er lykwols fan wurgens yn 'e sliep foel, naam Jaël in tintepin en sloech dy mei in hammer troch syn sliep de grûn yn, sadat er stoar. Doe't Barak en syn soldaten wat letter by de tinte kamen om Sisera te sykjen, liet Jaël him de deade legeroanfierder sjen.

== It liet fan Deboara ==
It ferhaal oer de striid yn Rjochters 4 wurdt yn Rjochters 5 folge troch in oerwinningsliet, dat bekend stiet as it 'Liet fan Deboara'. Boppe it liet wurdt fermeld dat Deboara en Barak dit tegearre songen hawwe.

It ferhaal en it liet hearre wol byinoar, mar komme net hielendal oerien. Neffens it ferhaal yn Rjochters 4 fochten allinnich soldaten út de stammen Naftaly en Sebulon mei. Yn it liet yn Rjochters 5 wurde ek ferskate oare stammen fan Israel neamd dy't meiïnoar striden hawwe.

== Grêf ==
[[Ofbyld:Barak devorah.jpg|thumb|left|It mooglike grêf fan Barak yn Tel Kedesh.]]
Yn 'e joadske tradysje soe Barak begroeven wêze yn Tel Kedesh (Israel). Tel Kedesh leit yn it noarden fan it hjoeddeiske [[Israel]] tichteby de grins mei [[Libanon]]. Dat komt oerien mei de tekst yn 'e Bibel yn Rjochters 4, dêr't skreaun wurdt dat Barak oarspronklik út Kades yn Naftaly weikaam.    

Op dy lokaasje binne de resten fan in âld grêf dat oanwiisd wurdt as de lêste rêstplakken fan Barak en Deboara.
 
{{boarnen|boarnefernijing=
* Rjochters 4
* Rjochters 5
{{reflist}}  
----
{{Commonscat|Barak (Biblical figure)|Barak}}
}}
[[Kategory:Persoan yn it Alde Testamint]]
[[Kategory:Israelitysk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 12e iuw f.Kr.]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 12e iuw f.Kr.]]</text>
      <sha1>cc3a1kph7ufkdrfxcepwvbexaxyd9tq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232291</id>
      <parentid>1232289</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1232291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="nymujmmf8s5q4mgcsvsvs1edsiausmz" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bibelsk persoan
| namme              = Barak
| ôfbylding          = Bibel Barak mei Deboara.jpg
| ôfbyldingstekst    = Barak en Deboara en de slach mei de Kanaäniten.
| alternative nammen = 
| namme oarsprong    = Hebriuwsk: בָּרָק (bāraq, “wjerljocht”)
| folk               = Israëlysk (stamme Naftaly)
| heit               = Abinoäm
| mem                = net neamd yn 'e Bibel
| partner            = 
| bern               = 
| titel              = legeroanfierder
| rol                = 
| perioade           = 12e iuw f.Kr. (tiid fan 'e Rjochters)
| bekend fan         = oerwinning op de Kanaäniten; it Liet fan Deboara; held fan it leauwe 
| neamd yn           = [[Rjochters]] 4–5; [[Hebreeërs]] 11:32
| tradysje           = [[joadedom]]; [[kristendom]]
}}
'''Barak''' ([[Hebriuwsk]]: בָּרָק, bāraq, &quot;wjerljocht&quot;) is in [[bibel]]sk figuer út it [[Alde Testamint]]. Hy wie in legeroanfierder yn 'e tiid fan 'e rjochters yn Israel. Syn skiednis wurdt beskreaun yn it boek [[Rjochters]] (haadstik 4 en 5).

== Namme ==
De namme Barak betsjut &quot;wjerljocht&quot;. Yn guon bibeloersettings wurdt derom ek wol sprutsen fan &quot;wjerljochtsjende Barak&quot;. Yn it [[Nije Testamint|Nij-Testamintyske]] boek [[Hebreeërs]] (11:32) wurdt Barak - tegearre mei ûnder oare Gideon, Jefta en Simson, David en Samuël, as ien fan 'e helden fan it leauwen omskreaun. 

== Barak en Deboara ==
Barak wie de soan fan Abinoäm út de stamme Naftaly. Hy krige fan 'e profetesse en rjochter [[Deboara]] de opdracht om mei tsientûzen soldaten út de stammen [[Naftaly (stamme)|Naftaly]] en [[Sebûlon (stamme)|Sebûlon]] te striden tsjin it leger fan 'e [[Kanaäniten]]. Kening Jabin fan Kanaän ûnderdrukte it folk fan Israel doe al tweintich jier en beskikte oer njoggenhûndert izeren striidweinen.

Barak doarde de opdracht lykwols allinnich oan as Deboara mei him meigean soe. Deboara stimde dêrmei yn, mar foarsei wol dat de ear fan 'e oerwinning op 'e Kanaänityske legeroanfierder net nei Barak gean soe, mar nei in frou.

== De striid en Jaël ==
[[Ofbyld:Hans Speckaert - Jaël and Sisera.jpg|thumb|left|Jaël toant Barak de deade Sisera&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Hans Speckaert]]&lt;/small&gt;]]
Barak fersloech it leger fan 'e Kanaäniten, om't God grutte panyk ûnder harren siedde. De Kanaänityske legeroanfierder Sisera sprong yn wanhoop fan syn striidwein en flechte te foet fierder nei it tintekamp fan de Keniten, in folk dat op goede foet stie mei de Kanaäniten.

Sisera frege dêr oan Jaël, de frou fan Chêber de Kenyt, om him yn har tinte te ferbergjen en him net te ferrieden. Doe't er lykwols fan wurgens yn 'e sliep foel, naam Jaël in tintepin en sloech dy mei in hammer troch syn sliep de grûn yn, sadat er stoar. Doe't Barak en syn soldaten wat letter by de tinte kamen om Sisera te sykjen, liet Jaël him de deade legeroanfierder sjen.

== It liet fan Deboara ==
It ferhaal oer de striid yn Rjochters 4 wurdt yn Rjochters 5 folge troch in oerwinningsliet, dat bekend stiet as it 'Liet fan Deboara'. Boppe it liet wurdt fermeld dat Deboara en Barak dit tegearre songen hawwe.

It ferhaal en it liet hearre wol byinoar, mar komme net hielendal oerien. Neffens it ferhaal yn Rjochters 4 fochten allinnich soldaten út de stammen Naftaly en Sebulon mei. Yn it liet yn Rjochters 5 wurde ek ferskate oare stammen fan Israel neamd dy't meiïnoar striden hawwe.

== Grêf ==
[[Ofbyld:Barak devorah.jpg|thumb|left|It mooglike grêf fan Barak yn Tel Kedesh.]]
Yn 'e joadske tradysje soe Barak begroeven wêze yn Tel Kedesh (Israel). Tel Kedesh leit yn it noarden fan it hjoeddeiske [[Israel]] tichteby de grins mei [[Libanon]]. Dat komt oerien mei de tekst yn 'e Bibel yn Rjochters 4, dêr't skreaun wurdt dat Barak oarspronklik út Kades yn Naftaly weikaam.    

Op dy lokaasje binne de resten fan in âld grêf dat oanwiisd wurdt as de lêste rêstplakken fan Barak en Deboara.
 
{{boarnen|boarnefernijing=
* Rjochters 4
* Rjochters 5
{{reflist}}  
----
{{Commonscat|Barak (Biblical figure)|Barak}}
}}
[[Kategory:Persoan yn it Alde Testamint]]
[[Kategory:Israelitysk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn de 12e iuw f.Kr.]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn de 12e iuw f.Kr.]]</text>
      <sha1>nymujmmf8s5q4mgcsvsvs1edsiausmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192484</id>
    <revision>
      <id>1232290</id>
      <timestamp>2026-06-16T20:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Barak]] omneamd ta [[Barak (bibelsk persoan)]]</comment>
      <origin>1232290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="al6hsamnvcypy40nosciptq3rbqj5r5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Barak (bibelsk persoan)]]</text>
      <sha1>al6hsamnvcypy40nosciptq3rbqj5r5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232308</id>
      <parentid>1232290</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T22:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>= betsj wurden</comment>
      <origin>1232308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1696" sha1="dm5tsrx0gay4i6udp1zcfmyjjjdqmt8" xml:space="preserve">{{foarbetsjuttings}}
{{TOCright}}

*[[barak (gebou)]], in langwerpich houten gebou foar bewenning troch ferskate persoanen, bgl. op in legerbasis of yn in kriichsfinzenekamp, in konsintraasjekamp, in flechtlingekamp, ensfh.

==Minsken==
*[[Barak (bibelsk persoan)]], in Israelitysk legeroanfierder beskreaun yn it bibelboek ''Rjochters''
*[[Barak Khan]], de khan fan 'e Gouden Kliber fan 1423 oant 1429
*[[Barak (finzene)]], in Afgaanske finzene op 'e Amerikaanske legerbasis Guantanamo Bay

==Geografy==
===Iraan===
*[[Barak (Bushehr)]], in plak yn 'e Iraanske provinsje Bushehr
*[[Barak (Jahrom)]], in plak yn it distrikt Jahrom fan 'e Iraanske provinsje Fars
*[[Barak (Larestan)]], in plak yn it distrikt Larestan fan 'e Iraanske provinsje Fars
*[[Barak (Súd-Koarasan)]], in plak yn 'e Iraanske provinsje Súd-Koarasan

===Poalen===
*[[Barak (Lublin)]], in plak yn 'e Poalske provinsje Lublin
*[[Barak (Mazoovje)]], in plak yn 'e Poalske provinsje Mazoovje

===Oare lannen===
*[[Barak (Israel)]], in plak yn Israel
*[[Barak (Kirgyzje)]], in eardere Kirgizyske eksklave yn Oezbekistan, dy't yn 2018 troch in lanruil eliminearre waard
*[[Barak (rivier)]], in rivier yn Yndia en Bangladesj
**[[Barakdelling]], in delling yn 'e Yndiaaske dielsteat Assam
*[[Barak (Turkije)]], in plak yn Turkije

==Oar==
*[[Barak (foarnamme)]], in jongesnamme fan Hebriuwske oarsprong
*[[Barak (stamme)]], in Turkske stamme dêr't de befolking fan it súdeastlike diel fan 'e provinsje Gaziantep fan ôfstammet
*[[Operaasje Barak]], in militêre operaasje fan 'e Haganah yn 1948 yn 'e Israelyske Unôfhinklikheidsoarloch
*[[SP-21 Barak]], in model pistoal makke troch Israel Weapon Industries

{{neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>dm5tsrx0gay4i6udp1zcfmyjjjdqmt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seegleeën</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192485</id>
    <revision>
      <id>1232311</id>
      <timestamp>2026-06-17T07:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Universele ynfoboks bisteryk | namme               = Seegleeën | ôfbylding           = Brahminy Kite from kerala.jpg | ôfbyldingsbreedte   =  | ôfbyldingstekst     = De Brahmaanske glee (''Haliastur indus'') is de [[typesoarte]] fan it skaai. | takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]: | namme1              = [[dieren]] (''Animalia'') | takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]: | namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') | takson3...&quot;</comment>
      <origin>1232311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2503" sha1="5d8k4uijsapi897mq5u1nxrmupo7rtd" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
| namme               = Seegleeën
| ôfbylding           = Brahminy Kite from kerala.jpg
| ôfbyldingsbreedte   = 
| ôfbyldingstekst     = De Brahmaanske glee (''Haliastur indus'') is de [[typesoarte]] fan it skaai.
| takson1             = [[ryk (taksonomy)|ryk]]:
| namme1              = [[dieren]] (''Animalia'')
| takson2             = [[stamme (taksonomy)|stamme]]:
| namme2              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| takson3             = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
| namme3              = [[fûgels]] (''Aves'')
| takson4             = [[skift]]:
| namme4              = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')
| takson5             = [[famylje]]:
| namme5              = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')
| takson6             = [[skaai (taksonomy)|skaai]]:
| namme6              = '''seegleeën''' (''Haliastur'')
| beskriuwer, jier    = [[Prideaux John Selby|Selby]], 1840
}}
De '''seegleeën''' (''Haliastur'') foarmje in [[rôffûgel]][[Skaai (taksonomy)|skaai]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[haukeftigen]] (''Accipitriformes''). 

== Fersprieding en leefomjouwing ==
De soarten út it skaai komme benammen foar yn [[Súd-Aazje]], [[Súdeast-Aazje]] en [[Austraalje]]. Seegleeën wurde faak by wetter sjoen lykas kustkriten mar ek wol fierder it lân yn by rivieren en marren, dêr't se jeie op fisk en oare lytse proaien. Se libje ek fan ies.

== Soarten ==
It skaai telt twa libbene soarten:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ofbyld !! Fryske namme !! Wittenskiplike namme !! Fersprieding !! IUCN-status
|-
| [[Ofbyld:Brahminy-kite.jpg|120px]] || [[Brahmaanske glee]] || ''Haliastur indus'' || Súd- en Súdeast-Aazje, de [[Filipinen]], [[Nij-Guineä]] en Austraalje || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brahminy-kite-haliastur-indus ''Haliastur indus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ofbyld:Haliastur sphenurus 2 - Pitt Town.jpg|120px]] || [[Kylsturtglee]] || ''Haliastur sphenurus'' || Austraalje, Nij-Guineä en [[Nij-Kaledoanje]] || &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/whistling-kite-haliastur-sphenurus ''Haliastur sphenurus'' op ''BirdLife'']&lt;/ref&gt;
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Haliastur|Seegleeën}}
}}
{{DEFAULTSORT:Seegleeen}}
[[Kategory:Seeglee| ]]
[[Kategory:Fûgelskaai]]
[[Kategory:Haukfûgel]]</text>
      <sha1>5d8k4uijsapi897mq5u1nxrmupo7rtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haliastur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192486</id>
    <redirect title="Seegleeën" />
    <revision>
      <id>1232312</id>
      <timestamp>2026-06-17T07:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Seegleeën]]</comment>
      <origin>1232312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="516dmpcx9wp05elaa7irwehi6ncbj30" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Seegleeën]]</text>
      <sha1>516dmpcx9wp05elaa7irwehi6ncbj30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kylsturtglee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192487</id>
    <revision>
      <id>1232314</id>
      <timestamp>2026-06-17T07:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme        = Kylsturtglee |Ofbyld       = [[Ofbyld:Whistling Kite (Haliastur sphenurus) (9351387644).jpg|250px]] |lûd          =  |Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'')  |Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'')  |Skaai        = [[seegleeën]] (''Haliastur'')  |Wittenskiplike namme= Haliastur sphenuru...&quot;</comment>
      <origin>1232314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4854" sha1="qklq702z66smpl9rembp8ffyj3ahqku" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Kylsturtglee
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Whistling Kite (Haliastur sphenurus) (9351387644).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') 
|Famylje      = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') 
|Skaai        = [[seegleeën]] (''Haliastur'') 
|Wittenskiplike namme= Haliastur sphenurus
|Beskriuwer, jier= ([[Vieillot]], 1818)
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''net bedrige'''&lt;/span&gt;
|lânkaart     = 
}}
De '''kylsturtglee''' of '''fluitglee''' (''Haliastur sphenurus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dizze soarte is nau besibbe oan 'e [[Brahmaanske glee]] (''Haliastur indus''). 

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Whistling kite 1 (7334417020).jpg|thumb|left|De fûgel yn 'e flecht.]]
It fearrekleed fan 'e kylsturtglee is kastanjebrún oant swartbrún fan kleur, mei in ljochtbrune kop, boarst en sturt. De kylsturtglee ûnderskiedt him fan 'e [[swarte glee]] (''Milvus migrans'') troch syn kylfoarmige sturt. De swarte glee hat in foarkefoarmige sturt.

=== Ofmjittingen en gewicht ===
* Lingte: 52 - 59 sm
* Spanwiidte: 122 - 152 sm
* Gewicht: Mantsjes: 600 - 750 gram / Wyfkes: 760 - 900 gram

Kylsturtgleeën sweve mei licht bûge wjukken en harren lange &quot;fingers&quot; (slachpinnen) faak wiid ferspraat. It opfallende patroan op 'e ûnderkant fan 'e wjukken is tige karakteristyk foar dizze soarte.

== Fersprieding ==
De kylsturtglee libbet yn [[Austraalje]], [[Nij-Kaledoanje]] en [[Nij-Guineä]]. Yn Austraalje komt de rôffûgel yn hast it hiele lân foar, útsein dielen fan  woastyngebieten yn it midden. Op Nij-Guineä ûntbrekt de fûgel yn 'e berchgebieten en it noardwesten. It leefgebiet bestiet út iepen en ljochte bosken, oer it algemien yn 'e buert fan wetter.

== Libbenswize ==
=== Gelûd ===
De kylsturtglee is in lûdroftige soarte dy't regelmjittich yn 'e flecht ropt, as er earne delstrykt en sels as er op it nêst sit. De meast foarkommende rop is in dúdlik sakjend fluitsjen, faak folge troch in snelle rige fan stiigjende lûden.

=== Iten ===
[[Ofbyld:Whistling Kite, Full Lift - Flickr - birdsaspoetry.jpg|thumb|left|Kylsturtglee mei in wetterfûgel as proai.]]
De kylsturtglee is sawol in iesiter as in aktive jager op lytse proaidieren, lykas grutte [[ynsekten]], [[fisken]], lytse [[reptilen]], [[fûgels]] en [[sûchdieren]]. It is bekend dat er fan grutte [[wetterfûgels]], lykas [[wylpreagerfûgels]] en [[reagers]], harren proai ûntfytmannet.

=== Fuortplanting ===
It nêst is in grut platfoarm fan tûken en beklaaid mei griene blêden. It wurdt boud yn in rjochtopsteande foarke fan in hege beam – faak in eukalyptus of dinnebeam by de igge fan wetter. Briedpearen brûke faak itselde nêst wer en foegje alle jierren nij materiaal oan, sadat it platfoarm frij grut wurde kin.

It wyfke leit yn 'e regel 2 oant 3 blau-wite aaien mei bytiden readbrune plakken (lechsels fan 1 oant 4 aaien binne ek bekend). De aaien wurde yn 35 oant 40 dagen útbret en oannommen wurdt dat de fûgel in briedsukses fan 60% hat. De piken, dy't bedutsen binne mei krêm- of gielbrúnkleurich dûns, bliuwe 44 oant 54 dagen yn it nêst foardat se útfleane. Nei it ferlitten fan it nêst binne se noch 6 oant 8 wiken ôfhinklik fan 'e âlden. 

Yn Austraalje briede de fûgels oer it algemien tusken juny en oktober yn it suden, en tusken febrewaris en maaie yn it noarden. Faak falt de briedtiid gear mei de reintiid, as der mar genôch fretten te finen is.

== Status ==
Der binne oanwizings dat de soarte yn it suden fan Austraalje yn oantal ôfnimt. Dit is it gefolch fan it drûchlizzen fan sompige lânskippen en it ôfnimmen fan proaien dat dêrmei mank giet. Oer it generaal wurdt oannommen dat de populaasje stabyl is en de [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]].
{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/whistling-kite-haliastur-sphenurus BirdLife, oproppen 17 juny 2026.]
* [https://ebird.org/species/whikit1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 17 juny 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whikit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 17 juny 2026.]
* [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Fluitwouw/Index.html Eagle Watch, oproppen 17 juny 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Haliastur sphenurus|Kylsturtglee}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kilsturtglee}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Seeglee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>qklq702z66smpl9rembp8ffyj3ahqku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haliastur sphenurus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192488</id>
    <redirect title="Kylsturtglee" />
    <revision>
      <id>1232315</id>
      <timestamp>2026-06-17T08:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Kylsturtglee]]</comment>
      <origin>1232315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="l82ndmko6jqe38elfn0fgmvv0dgyqyc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kylsturtglee]]</text>
      <sha1>l82ndmko6jqe38elfn0fgmvv0dgyqyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Groue (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192489</id>
    <redirect title="Gröde (gemeente)" />
    <revision>
      <id>1232318</id>
      <timestamp>2026-06-17T08:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Groue (gemeente)]] omneamd ta [[Gröde (gemeente)]]: Sjoch oerlis Noardfryske plaknammen by Noard-Fryslân (Kreis)</comment>
      <origin>1232318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="rjarnslt4nk5fejqgv3c3wlk4jz7mlt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Gröde (gemeente)]]</text>
      <sha1>rjarnslt4nk5fejqgv3c3wlk4jz7mlt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>