Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 22355 1232338 658352 2026-06-17T16:13:40Z Drewes 2754 eins net genôch ynhâld 1232338 wikitext text/x-wiki In '''planolooch''' is ien dy't wurksum is op it mêd fan de [[romtlike oardering]], it planmjittige opdielen fan de (iepenbiere) romte, dat alle winske en needsaaklike funksjes har plak dêryn krije. Planologen wurkje meastentiids by de [[oerheid|oerheden]] (it [[Ryk (steat)|Ryk]], [[provinsje]]s of [[gemeente (bestjoer)|gemeenten]]) of by [[advysburo]]s. == Keppeling om utens == * [http://www.vrom.nl www.vrom.nl] - Ministearje fan Folkssûnens, Romtlike Oardering en Miljeubehear [[Kategory:Berop]] ntkzr3ysn1at39yi9pj8glyrwo30rhf 0 30829 1232342 1167221 2026-06-17T17:41:17Z Jmabel 37443 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Down town san diego photo d ramey logan.jpg]] → [[File:Downtown San Diego photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1232342 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = San Diego | ôfbylding = Downtown San Diego 01.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flag of San Diego, California.svg|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Seal_of_San_Diego,_California.svg|70px]] | ynwennertal = 1.322.553 <small>(2012)</small> | oerflak = 964,5 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br /> 842,2 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 1.545,4 / km² | stêdekloft = 3.095.313 <small>(2010)</small> | hichte = 0 – 486 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of San Diego County, California.png|border|20px]] [[San Diego County (Kalifornje)|San Diego County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | stifting = [[1769]] | tiidsône = [[UTC]]-8 | simmertiid = UTC-7 | koördinaten = 32°42′54″N 117°09′45″W | webside = [http://www.sandiego.gov/ www.sandiego.gov] | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = San Diego County California Incorporated and Unincorporated areas San Diego Highlighted.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan San Diego yn [[San Diego County (Kalifornje)|San Diego County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} {{Oar|de stêd yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje|San Diego (betsjuttingsside)}} '''San Diego''' is in [[stêd]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[Stille Oseaan]], likernôch 190&nbsp;[[km]] besuden [[Los Angeles]] en deun tsjin 'e grins mei [[Meksiko]] oan. It is it [[haadplak]] fan it omlizzende [[San Diego County (Kalifornje)|San Diego County]] en hie neffens in offisjele skatting út [[2012]] doe goed 1,3 miljoen ynwenners. Dêrmei is it de op ien nei grutste stêd fan Kalifornje (nei [[Los Angeles]]) en de op sân nei grutste fan 'e hiele Feriene Steaten. Boppedat is San Diego noch altiten ien fan 'e fluchst groeiende stêden fan it lân, en as alle [[foarstêd]]en meirekkene wurde, komt it as [[stêdekloft]] út op in [[befolking]] fan mear as 3 miljoen [[minsken]]. San Diego stiet benammen bekend om syn mylde en noflike [[klimaat]] (de reden dat it ek wol ''America's Finest City'' neamd wurdt), om syn natuerlike [[haven|djipwetterhaven]], om 'e útstrutsen [[strân|strannen]] dy't populêr binne ûnder [[surfen|surfers]], en om syn langjierrige bân mei de [[Amerikaanske Marine]]. == Skiednis == It gebiet dêr't San Diego no leit, wurdt al mear as 10.000 jier bewenne. De lêste tûzen jier of langer wiene dy bewenners de [[Kûmejaai (folk)|Kûmejaai]]-[[Yndianen]]. Dizze krite wie ek it earste plak oan wat no de westkust fan 'e Feriene Steaten is, dy't besocht waard troch in [[Jeropa|Jeropeeske]] [[ûntdekkingsreizger]], te witten: [[Juan Rodríguez Cabrillo]], fan [[berte]] in [[Portegal|Portegees]], dy't yn [[1542]] it hiele gebiet út namme fan 'e kening fan [[Spanje]] yn besit naam en dêrmei de basis lei foar de Spaanske [[kolonisaasje]] fan [[Opper-Kalifornje]], twa [[iuw]]en letter. Yn [[novimber]] [[1602]] waard [[Sebastián Vizcaíno]] stjoerd om in [[lânkaart|kaart]] fan 'e Kalifornyske kust [[kartografy|te meitsjen]]. Hy ferneamde de natuerlike haven nei de Spaanske [[hillige]] [[Didakus fan Alcalá]], of yn it [[Spaansk]] ''San Diego de Alcalá''. [[File:San-diego-mission-church.JPG|left|thumb|250px|De Missy fan San Diego de Alcalá, stifte yn [[1769]].]] De stêd San Diego waard stifte yn [[maaie]] [[1769]], doe't [[Gaspar de Portolà]] de Presidiofêsting op in [[heuvel]] by de [[rivier]] de [[San Diego (rivier)|San Diego]] oanlei. Yn [[july]] datselde jiers waard troch [[fransiskanen|fransiskaanske fraters]] ûnder lieding fan [[pater]] [[Junípero Serra]] de [[Missy fan San Diego de Alcalá]] stifte, mei as doel om 'e [[Yndianen|lânseigen befolking]] fan dizze kontreien te bekearen ta it [[kristendom]]. Sawol de [[fêsting]] as de [[missypost]] steane noch altyd, en binne no allebeide [[monumint]]en. Nei't [[Meksiko]] yn [[1821]] syn ûnôfhinklikheid wûn hie, kaam San Diego diel út te meitsjen fan 'e steat Opper-Kalifornje. Hoewol't de fêsting op 'e Presidioheuvel njonkelytsen syn funksje ferlear, woeks it doarpke deromhinne stadich oan. It nije Meksikaanske regear [[sekularisaasje|sekularisearre]] de missy (dy't eins in soarte fan [[kleaster]] wie) en ferdielde it lân derfan ûnder [[rykdom|rike]] [[Californio's]] (sa't de Meksikanen út Opper-Kalifornje neamd waarden). Yn [[1846]] briek de [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] út, dy't de Amerikanen mei oermacht wûnen. Ien fan 'e [[fjildslaggen]] út dy [[oarloch]], de [[Slach by San Pasqual]], waard yn [[1846]] fuort by San Diego útfochten, yn 'e [[San Pasqualdelling]], dy't no ûnderdiel fan 'e stêd útmakket. Opper-Kalifornje waard datselde jiers noch troch de Amerikanen beset, en ûnder it [[Ferdrach fan Guadelupe Hidalgo]], dat nei de ein fan 'e oarloch, yn [[1848]], sletten waard, stie Meksiko û.m. Kalifornje ôf oan 'e Feriene Steaten. Kalifornje waard twa jier letter, yn [[1850]], as in folweardige steat yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske Uny]] opnommen, en San Diego krige datselde jiers offisjeel de [[stedsrjochten|status fan stêd]] taparte. Teffens waard it doe it haadplak fan San Diego County. Mei't it stedsje om 'e âlde fêsting op 'e heuvel hinne groeid wie, wie de lokaasje net ideaal, yn acht nommen dat it ferskate [[kilometer]]s fan 'e [[kust]] ôf lei. Oan 'e ein fan 'e [[1860-er jierren]] waard besletten om it te ferhúzjen nei in gaadliker plak, it saneamde New Town, in pear kilometer besuden de oarspronklike delsetting, in gebiet dat no de binnenstêd fan San Diego is. Fanwegen de [[hannel]] dy't San Diego krige doe't it oan 'e kust lei, groeide New Town as koal. Yn 'e earste helte fan 'e [[tweintichste iuw]] waarden der yn San Diego twa [[wrâldtentoanstelling]]s organisearre: de [[Panama-Kalifornjetentoanstelling (1915)|Panama-Kalifornjetentoanstelling]], yn [[1915]], en de [[Kalifornysk-Pasifyske Tentoanstelling (1935)|Kalifornysk-Pasifyske Tentoanstelling]], yn [[1935]]. Allebeide waarden dy holden yn it [[Balboa Park (San Diego)|Balboa Park]], en in protte fan 'e Spaanske [[Barok (stylperioade)|barok]]ke gebouwen dy't dêrfoar boud waarden, steane der noch altiten. Se wiene oarspronklik mar foar tydlik bedoeld, mar de measten bleaune yn gebrûk oant se suver ynstoarten, en waarden doe werboud mei gebrûk fan mallen fan 'e oarspronklike [[fasade (arsjitektuer)|fasades]]. De [[menazjery]] fan [[eksoat]]yske [[bist]]en dy't foar de [[tentoanstelling]] fan [[1915]] gearbrocht waard, foarme it begjin fan 'e [[San Diego Zoo]]. [[File:Downtown San Diego photo Don Ramey Logan.jpg|right|thumb|180px|De [[binnenstêd]] fan San Diego.]] De súdlike útein fan it [[Point Loma (San Diego)|Point Loma]]-[[skiereilân]] waard al yn [[1852]] foar [[militêr]]e doeleinen reservearre, en yn 'e twadde helte fan 'e [[njoggentjinde iuw]] lei it [[Amerikaanske Leger]] dêr in stelsel fan [[batterij (artillery)|kustartyljerybatterijen]] oan, dy't mei-inoar de namme fan [[Fort Rosecrans]] droegen. De oanwêzigens fan 'e [[Amerikaanske Marine]] begûn yn [[1901]], mei de fêstiging fan in [[branje]]befoarriedingsstasjon fan 'e [[marine]] op Point Loma, en waard fral yn 'e [[1920-er jierren]] tige by tige útwreide. Tsjin [[1930]] wiene yn en om 'e stêd fêstige: de [[Marinebasis San Diego]], it [[Marinetrainingssintrum San Diego]], it [[Marinehospitaal fan San Diego]], [[Kamp Matthews]] en [[Kamp Kearny]] (no it [[Stasjon Miramar]] fan 'e [[Lofttsjinst fan it Amerikaanske Marinierskorps]]). Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] ûntjoech San Diego him ta ien fan 'e wichtichste militêre knooppunten oan 'e Amerikaanske westkust. Under en fuort nei de oarloch woeks it tal ynwenners fluch oan, net allinne om't der yn oarlochstiid mear troepen legere wiene, mar ek om't in protte taleveringsbedriuwen fan it leger en de marine har der fêstige hiene, dy't doe op folle toeren draaiden. Tusken [[1930]] en [[1950]] ferdûbele San Diego yn befolking fan 148.000 ta 334.000. Nei de oarloch, en salang't de [[Kâlde Oarloch]] duorre, holden de [[striidkrêften]] oan mei in wichtige rol te spyljen foar de [[ekonomy]] fan San Diego, mar de [[besuniging]]s dy't oan it begjin fan 'e [[1990-er jierren]] op it ynstoarten fan 'e [[Sovjet-Uny]] en it iepenskowen fan it [[Izeren Gerdyn|Izerne Gerdyn]] folgen, hakten der bêst yn op 'e ûnderskate bases yn 'e stêd en by de yndustry dy't fan 'e striidkrêften ôfhinklik wie. Fan gefolgen begûn San Diego him dêrnei mear op [[wittenskip]] en [[toerisme]] te rjochtsjen. [[File:FA18CHornetOverSanDiegoNov08.jpg|left|thumb|250px|In [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|F/A-18 Hornet]] fan 'e [[Amerikaanske Marine]] boppe San Diego en it [[fleandekskip]] de [[USS John C. Stennis|USS ''John C. Stennis'']].]] In oare pylder fan 'e lokale [[ekonomy]] wie fan [[1911]] oant de [[1970-er jierren]] de [[tonyn]]fiskerij. Frijwol de hiele Amerikaanske tonynfiskersfloat en tonynferwurkingsyndustry wie yn San Diego fêstige. It ekonomysk hichtepunt berikte dizze sektor fan 'e ekonomy yn 'e midden fan 'e [[1930-er jierren]], doe't der yn 'e ynblikkerijen allinnich al mear as 1.000 minsken wurken. It tonynfiskjen waard meast dien troch [[fisker]]s dy't [[ymmigrant]]en wiene út [[Japan]], en letter fan 'e [[Azoaren]] en út [[Itaalje]]. De ynfloed fan dy ymmigrantegroepen is noch altiten fielber yn [[wyk|wiken]] as [[Little Italy (San Diego)|Little Italy]] en [[Point Loma (San Diego)|Point Loma]]. Fanwegen tanimmende ûnkosten en bûtenlânske [[konkurrinsje|konkurrint]]en dy't goedkeaper wurkje koene, moasten de lêste tonynferwurkingsfabriken oan it begjin fan 'e [[1980-er jierren]] slute. == San Diego hjoed de dei == Hjoed de dei hat San Diego in [[ekonomy]] dy't benammen stipet op [[hannel]], [[wittenskip]], de [[striidkrêften]] en [[toerisme]]. De natuerlike djipwetterhaven en de lokaasje oan 'e [[Meksiko|Meksikaanske]] grins meitsje de stêd wichtich foar de ynternasjonale hannel. Yn [[2009]] kaam der foar 1.137.054&nbsp;[[ton (massa)|ton]] oan [[fracht]] troch de haven fan San Diego. Foar de wittenskip is wichtich dat yn 'e stêd de [[Steatsuniversiteit fan San Diego]] (SDSU), de [[Universiteit fan Kalifornje, San Diego]] (UCSD) en ferskate oare [[hegeskoalle]]n en [[wittenskiplik ûndersyk|ûndersyksynstituten]] fêstige binne. San Diego hat him sûnt likernôch [[1995]] ûntjûn ta in sintrum fan 'e [[biotechnology]]. [[File:Sdsumain.jpg|right|thumb|250px|It haadgebou (Hepner Hall) fan 'e [[Steatsuniversiteit fan San Diego]].]] Deselde djipwetterhaven dy't foar hannel fan belang is, hat ek de [[Amerikaanske Striidkrêften]] nei San Diego brocht, yn it bysûnder de [[Amerikaanske Marine]], hoewol't ek it [[Amerikaanske Marinierskorp]] wichtige bases yn 'e stêd hat. San Diego hat de iennichste grutskalige [[dûkboat]]basis en [[marineskipswerf|marineskipsboufasiliteiten]] fan 'e Amerikaanske westkust. Yn [[2008]] wiene der 53 [[marineskip]]pen stasjonearre, en dêropta 35.000 [[matroas (rang)|matroazen]], [[marinieer (rang)|mariniers]] en [[soldaten]]. Likernôch 5% fan alle [[wurkgelegenheid]] yn 'e stêd is direkt of yndirekt ôfhinklik fan 'e striidkrêften. Fierders is ek it [[toerisme]] tige wichtich foar San Diego. Yn it foarste plak binne der de [[strân|strannen]], dêr't tûzenen [[surfen|surfers]] en tsientûzenen oare toeristen op ôf komme. Ek kin men in eintsje de [[see]] op gean om te [[walfiskspotten]], mei't elts jier tsientûzenen [[grize walfisk]]en foar de kust fan 'e stêd lâns migrearje. Fierders farre jiers yn San Diego likernôch 250 [[cruiseskip]]pen út, mei oan board sa'n 900.000 [[passazjier]]s. Oan lân is de grutste attraksje de [[San Diego Zoo]], ien fan 'e grutste en meast ferneamde [[dieretunen]] yn 'e Feriene Steaten. Fierders binne der it [[iepenbier akwarium]] en [[dolfinarium]] [[SeaWorld San Diego]] en ferskate [[museä]] dy't in protte besocht wurde, lykas it [[San Diego Museum of Art]] en it [[San Diego Natural History Museum]]. Yn [[july]] wurdt yn San Diego elts jier de [[San Diego Comic-Con]] holden, de grutste [[konvinsje (gearkomste)|konvinsje]] op it mêd fan [[strip]]s en [[fideospultsje]]s fan 'e wrâld. Yn [[2012]] kamen der yn San Diego County 32 miljoen [[toerist]]en, foar de helte [[deibesiker]]s en foar de helte lju dy't teminsten ien [[nacht]] oerbleaune. == Demografy == De befolkingsûntwikkeling fan San Diego is yn 'e [[tweintichste iuw]] hiel hurd gien. Yn [[1850]] hie de 'stêd' noch mar 500 ynwenners, yn [[1900]] wiene dat krapoan 18.000. Tsjin [[1950]] wie dat oanwoeksen ta 334.000, en yn [[2000]] ta 1,2 miljoen. Wat de [[etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie neffens gegevens fan 'e [[folkstelling]] fan [[2010]] doe sa: 30,1% [[jeropide ras|blanken]]; 28,8% [[Latino's]] (wêrûnder 24,9% [[Meksiko|Meksikanen]]); 15,9% [[Aazje|Aziaten]] (wêrûnder 5,9% [[Filipinen]], 2,7% [[Sina|Sinezen]] en 2,5% [[Fietnam|Fjetnamezen]]); 6,7% [[negroïde ras|swarten]]; 0,6% [[Yndianen]]; 17,9% oaren of fan mingd etnysk komôf. Mei fanwegen it mylde [[klimaat]] hie San Diego yn [[2012]] de op twa nei grutste populaasje [[dakleaze]]n fan 'e Feriene Steaten. === Berne yn San Diego === [[File:JoleneBlalockEgyptCropped.jpg|right|thumb|200px|[[Aktrise]] [[Jolene Blalock]] waard yn San Diego berne.]] [[File:Moon Monster2.jpg|right|thumb|250px|It [[stedssilhûet]] fan San Diego by [[nacht]].]] <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---> * [[Robert Duvall]] (1931), [[akteur]] * [[Ted Danson]] (1947), akteur * [[RuPaul]] (1960), [[travesty]]t, [[sjonger]] en akteur * [[Jeanne C. Stein]] (±1960), [[skriuwster]] * [[Tawny Kitaen]] (1961-2021), aktrise en [[model (berop)|model]] * [[Jewels Jade]] (1971), [[pornoaktrise]] * [[China Moon (pornografysk aktrise)|China Moon]] (1971), pornoaktrise * [[Shauna Sand]] (1971), [[neakenmodel]] en aktrise * [[Cameron Diaz]] (1972), aktrise * [[Jolene Blalock]] (1975), aktrise en model * [[Abby Rode]] (1979), [[pornoaktrise]] * [[Kristina Rose]] (1984), pornoaktrise * [[Brooklyn Chase]], (1986), pornoaktrise * [[Riley Steele]] (1987), pornoaktrise * [[Megan Vaughn]] (1992), pornoaktrise ===Stoarn yn San Diego=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---> * [[Myles Moylan]] (1838-1909), [[militêr]] * [[Isaac M. Laddon]] (1894-1976), [[fleantúch]]ûntwerper en [[yngenieur]] == Klimaat == San Diego hat in [[Mediterraan klimaat]], dat karakterisearre wurdt troch [[waarm]]e [[drûchte|drûge]] [[simmer]]s en mylde [[winter]]s. De [[kâld]]ste [[moanne (tiid)|moanne]] is [[desimber]], as de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 18,2&nbsp;°C is, wylst it yn [[augustus]], de waarmste moanne, oerdeis yn trochsneed 24,7&nbsp;°C is. Oer it hiele jier ferdield falt der yn trochsneed mar 262,4&nbsp;[[mm]] [[delslach (waar)|delslach]]. [[Snie]] is yn San Diego sa'n seldsum ferskynsel dat it sûnt de offisjele waarmjittings yn [[1872]] begûnen, mar fiif kear foarkommen is. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.sandiego.gov/ Offisjele webside fan San Diego] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/San_Diego ''References'', op dizze side]. ---- {{CommonsLyts|San Diego}} }} [[Kategory:San Diego| ]] [[Kategory:Plak yn Kalifornje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1769]] f13u93p7ci17omr6s79ut7wbe8xnnns 0 43497 1232336 1225885 2026-06-17T16:05:20Z Drewes 2754 nije foto 1232336 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks telefyzje- of radiopersoanlikheid | ôfbylding = Annemiek schrijver-1621074650.jpg | ôfbyldingstekst = ''Annemiek Schrijver (2021)'' | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | skûlnamme = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[21 oktober]] [[1964]] | berteplak = [[Arnhim]] | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = Presintatrise,<br>Skriuwster,<br>dokumintêremakster | medium = Telefyzje,Radio | wurksum by = | bekend fan = | jierren aktyf = | prizen = | webside = * [https://www.annemiekschrijver.nl annemiekschrijver.nl] }} '''Annemiek Schrijver''' ([[Arnhim]], [[21 oktober]] [[1964]]) is in [[Nederlân]]sk [[telefyzjepresintator]], [[radiopresintator]], [[dokumintêre]]makster, [[kollumnist]]e, [[ynterview]]ster en [[skriuwster]]. ==Libben== Schrijver waard grutbrocht yn in [[Grifformearde Tsjerken frijmakke|Grifformeard frijmakke]] húshâlding.<ref> Yntervieuw EO-telefyzje programma ''De kist'', 7 april 2011</ref> Sy helle it [[konservatoarium]] yn [[Hilfertsom]], dêr't sy de oplieding skoallemuzyk folge. Dêrnei joech sy yn [[Barneveld (doarp)|Barneveld]] [[muzykterapy]] oan minsken mei in [[Ferstanlike Beheining|ferstanlike beheining]], wurk dêr't hja nei acht jier mei ophold. Yntusken joech sy ek muzykles oan [[geriatry|geriatryske]] pasjinten en wie hja ferslachjouwer by it [[Radio 4]]-programma ''Finale'' ([[TROS]]), dêr't sy wykliks in reportaazje makke. Foar oare omroppen die hja [[freelance]]wurk. By de [[KRO]] wie syn in stikmannich jierren [[dokumintêre]]makster fan it programma ''Damokles''. Yn 1996 krige sy yn dat ramt de [[ADO Mediapriis]] priis foar de dokumintêre ''Vrouwenvluchtheuvel'', oer in Arabysk frouljusbaaihûs yn Amsterdam. Fia programma’s by KRO- en [[NCRV]]-radio (ûnder oaren ''747 Live, Passie, Volgspot, Nachtlicht'' en ''Plein publiek'') bedarre hja yn 2001 foar de telefyzjekamera's. Nei trije seizoenen makke Schrijver simmer 2002 de oer stap nei de [[IKON]], dêr't sy ''IKON Live'' presintaerre en letter op sneintemiddei it ''Alziend oog'' makke. Anno 2011 presintaerret sy al jierren it programma ''Het vermoeden'' op sneintemoarn en sûnt in tal moannen ''Nachtzoen'' oan de ein fan de telefyzjejûn. ===Skriuwster=== [[Ofbyld:Museum Catharijneconvent - opening tentoonstelling Heilig Schrift (30118580236).jpg|thumb|left|200px|Annemiek Schrijver]] Schrijver hat twa jier lang in [[kollumn]] yn it deiblêd [[de Gelderlander]] hân. Har earste [[roman]] - ''Rachab'' - ferskynde febrewaris 2007. Dêrnei ferskynden fan har ''[[Verlicht mijn nacht]]'' (2008) en ''[[Schrijverettes]]'' (2011). Yn 'e mande mei [[Hein Stufkens]] skreau se ''[[Ik geloof het wel]]'' (2010) en ''[[Verlicht en verlost]]'' (2012). April 2018 ferskynde har boek ''Van het padje. Verwonderd dwalen langs 's Heren wegen''. {{clear}} ==Keppelings om utens== * [http://www.ikonrtv.nl/hetvermoeden/ Webside tv-programma 'Het Vermoeden'] {{boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} * [http://www.rachab.nl Rachab.nl, Webside oer debútroman fan Annemiek Schrijver] * [http://www.brammoerland.com/rachab Resinsje troch Bram Moerland oer ''Rachab'', roman fan Annemiek Schrijver] * [http://www.brammoerland.com/rachab/verlichtnacht.html ''Verlicht mijn Nacht, de ontroerendste gebeden van de wereld''] * [http://www.ncrvgids.nl/interview/artikel.php?ID=781&naam=Annemiek%20Schrijver ynterview NCRV-gids 16 desimber 2006] * [http://www.ncrvgids.nl/interview/artikel.php?ID=80&naam=Annemiek%20Schrijver ynterview NCRV-gids 13 maaie 2000] {{Commonscat|Annemiek Schrijver}} }} {{DEFAULTSORT:Schrijver, Annemiek}} [[Kategory:Nederlânsk telefyzjepresintator]] [[Kategory:Nederlânsk radiopresintator]] [[Kategory:Nederlânsk ferslachjouwer]] [[Kategory:Nederlânsk dokumintêremakker]] [[Kategory:IKON-wurknimmer]] [[Kategory:KRO-wurknimmer]] [[Kategory:NCRV-wurknimmer]] [[Kategory:TROS-wurknimmer]] [[Kategory:Nederlânsk kollumnist]] [[Kategory:Nederlânsk romanskriuwer]] [[Kategory:Súdgeldersk persoan]] [[Kategory:Persoan berne yn 1964]] njgrhpbi1k1z3y4ht2gwwa4ggzoairs 0 46014 1232328 1137525 2026-06-17T14:12:23Z RomkeHoekstra 10582 Ynfoboks ferâldere ynformaasje ferfongen. P.s. Neumünster is gjin stedsdistrikt, mar in stêd (Kategory:Stedsdistrikt yn Sleeswyk-Holstein ferwidere). 1232328 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Neumünster | ôfbylding = Obere Christianstraße in Neumünster. - panoramio.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Hissflagge der Stadt Neumünster.png | flagge = Flagge Neumünster.svg | wapen = DEU Neumünster COA.svg | ynwennertal = 80.145 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/zahlen-fakten/bevoelkerung/bevoelkerungsstand-und-entwicklung/dokumentenansicht/product/6153/bevoelkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-163 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 71,66 km² | befolkingstichtens = 1.118 ynw./km² | hichte = 22 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= ''[[Kreisfreie Stadt]]'' | stedsyndieling = 9 [[Stadtteil|stedsdielen]] | postkoade = 24534–24539 | koördinaten = | kenletter = NMS | webside = [https://www.neumuenster.de/ www.neumuenster.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 04 | lat_sec = 17 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 59 | lon_sec = 24 | lon_dir = E }} '''Neumünster''' ([[Nederdútsk]]: Niemünster en Neemünster) is in ''[[kreisfreie Stadt]]'' yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De stêd hat 76.955 ynwenners (2025). De stêd leit 35 kilometer súdlik fan [[Kiel]], 65 kilometer benoarden [[Hamburch]] en 72 kilometer west fan [[Lübeck]]. It Nasjonaal Park Aukrug leit net fier fan de stêd. Neumünster is fanâlds in ferkearsknooppunt fan belang en wie in sintrum fan [[lekken]]- en learyndustry. It plak krige yn 1870 [[stedsrjochten]]. ==Stedsdielen== * Böcklersiedlung-Bugenhagen * Brachenfeld-Ruthenberg * [[Einfeld]] * Faldera * [[Gadeland]] * Gartenstadt * Stadtmitte * [[Tungendorf]] * [[Wittorf (Neumünster)|Wittorf]] <gallery widths="150" heights="100" > Ofbyld:City_hall_Neumuenster_Germany.jpg|Ald stedhûs Ofbyld:Vicelinkirche_Neumuenster_Germany.jpg|Vicelintsjerke Ofbyld:NMS Ansgar 1.jpg|Anschartsjerke Ofbyld:Neumünster Wasserturm.jpg|Wettertoer </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Neumünster, Germany|Neumünster}} }} {{Koördinaten|54_04_17_N_09_59_24_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 04' NB, 009° 54' EL}} {{Sleeswyk-Holstein}} {{DEFAULTSORT:Neumunster}} [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] cekztnttuvgso966d3od11e788phnk0 1232339 1232328 2026-06-17T16:15:31Z Drewes 2754 [[]] better 1232339 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Neumünster | ôfbylding = Obere Christianstraße in Neumünster. - panoramio.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Hissflagge der Stadt Neumünster.png | flagge = Flagge Neumünster.svg | wapen = DEU Neumünster COA.svg | ynwennertal = 80.145 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/zahlen-fakten/bevoelkerung/bevoelkerungsstand-und-entwicklung/dokumentenansicht/product/6153/bevoelkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-163 Statistik Nord]</ref> | oerflak = 71,66 km² | befolkingstichtens = 1.118 ynw./km² | hichte = 22 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= ''[[Kreisfreie Stadt]]'' | stedsyndieling = 9 [[Stadtteil|stedsdielen]] | postkoade = 24534–24539 | koördinaten = | kenletter = NMS | webside = [https://www.neumuenster.de/ www.neumuenster.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 04 | lat_sec = 17 | lat_dir = N | lon_deg = 9 | lon_min = 59 | lon_sec = 24 | lon_dir = E }} '''Neumünster''' ([[Nederdútsk]]: Niemünster en Neemünster) is in ''[[kreisfreie Stadt]]'' yn de [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De stêd hat 76.955 ynwenners (2025). De stêd leit 35 kilometer súdlik fan [[Kiel]], 65 kilometer benoarden [[Hamburch]] en 72 kilometer west fan [[Lübeck]]. It Nasjonaal Park Aukrug leit net fier fan de stêd. Neumünster is fanâlds in ferkearsknooppunt fan belang en wie in sintrum fan [[Laken (wol)|lekken]]- en learyndustry. It plak krige yn 1870 [[stedsrjochten]]. ==Stedsdielen== * Böcklersiedlung-Bugenhagen * Brachenfeld-Ruthenberg * [[Einfeld]] * Faldera * [[Gadeland]] * Gartenstadt * Stadtmitte * [[Tungendorf]] * [[Wittorf (Neumünster)|Wittorf]] <gallery widths="150" heights="100" > Ofbyld:City_hall_Neumuenster_Germany.jpg|Ald stedhûs Ofbyld:Vicelinkirche_Neumuenster_Germany.jpg|Vicelintsjerke Ofbyld:NMS Ansgar 1.jpg|Anschartsjerke Ofbyld:Neumünster Wasserturm.jpg|Wettertoer </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Neumünster, Germany|Neumünster}} }} {{Koördinaten|54_04_17_N_09_59_24_E_type:city_scale:50000_region:DE|54° 04' NB, 009° 54' EL}} {{Sleeswyk-Holstein}} {{DEFAULTSORT:Neumunster}} [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] areoew83iqutra7xfa2g97xbhe93of1 0 46015 1232348 1165197 2026-06-17T21:44:38Z RomkeHoekstra 10582 Ynfoboks mei ferâldere gegevens ferfongen + skiednis en stedsyndieling, stobbeberjocht ferwidere. Lübeck is gjin stedsdistrikt mar in (kreisfrije) stêd. 1232348 wikitext text/x-wiki {{Wurk}} {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Lübeck | ôfbylding = Aerial image of Lübeck (view from the southwest).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Holstentor, it ferneamde stedspoarte fan Lübeck. | flagge = Flagge der Hansestadt Lübeck.svg | wapen = DEU Luebeck COA.svg | ynwennertal = 217.061 <small>(31.12.2023)</small> | oerflak = 214,19 km² | befolkingstichtens = 1.013 ynw./km² | hichte = 13 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= ''[[Kreisfreie Stadt]]'' | stedsyndieling = 10 stedsdielen mei 35 Stadtbezirken | postkoade = 23552–23570 | kenletter = HL | webside = [https://www.luebeck.de/ www.luebeck.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 53 | lat_min = 52 | lat_sec = 11 | lat_dir = N | lon_deg = 10 | lon_min = 41 | lon_sec = 11 | lon_dir = E }} De [[Hânze]]stêd '''Lübeck''' is in ''[[kreisfreie Stadt]]'' oan 'e mûning fan 'e [[Trave]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. It hat ien fan 'e grutte havens fan Dútslân. It wie iuwenlang de 'haadstêd' fan it [[Hânze]]bûn ("Keninginne fan de Hânze") en waard út reden fan syn [[Bakstiengotyk|goatyske bakstienarsjitektuer]] ynskreaun yn 'e [[Wrâlderfgoedlist]] fan [[UNESCO]]. == Skiednis == === Oarsprong en iere skiednis === De namme Lübeck komt fan 'e Slavyske (Polabyske) delsetting ''Liubice'' ("delsetting fan it neiteam fan L'ub"), dy't healwei de 11e iuw foar it earst neamd waard. Nei de ferneatiging fan dat Ald-Lübeck stifte greve Adolf II fan Schauenburg en Holstein yn 1143 op it hjoeddeistige eilân Buku de earste Dútske havenstêd oan 'e [[Eastsee]]. De stêd groeide fluch, krige yn 1160 it Soester [[stedsrjocht]] en yn 1163 ferhûze it bisdom fan Oldenburg de sit nei Lübeck. Yn 1226 ferliende keizer [[Freark II fan it Hillige Roomske Ryk|Freark II]] Lübeck de ''Reichsfreiheitsbrief'', wêrtroch't Lübeck in [[frije ryksstêd]] (reichsunmittelbare Stadt) waard. === Hânzetiid === Troch syn geunstige lizzing ûntwikkele Lübeck him ta de "Keninginne fan de Hânze". Hoewol't de Hânze gjin skreaune grûnwet hie dy't Lübeck de lieding joech, fertsjinne de stêd dy posysje troch syn ekonomyske en militêre oerwicht: [[Ofbyld:Nuremberg chronicles f 265-66 (Lubeca).jpg|thumb|left|Lübeck, 13e iuw.]] * 1227 (Slach by Bornhöved): Lübeck focht mei yn in koälysje dy't de Deenske hegemony oer de Eastseekust briek. * 1249: De stêd foel [[Stralsund] oan om syn hannelsposysje yn [[hjerring]] feilich te stellen. * 1259: Lübeck, [[Wismar]] en [[Rostock]] sletten in bûn foar feilige hannel, de basis foar it Wendyske stêdebûn. Ek mei [[Hamburch]] (1241) en [[Visby]] (1280) waarden wichtige ferbûnen sletten. De stêd waard it sintrum foar de hannel tusken East- en West-Europa, benammen troch it Lüneburger sâlt dat nedich wie foar it ynmeitsjen fan hjerring, en de hannel mei it Easteuropeeske [[Novgorod]] (hannel yn pels). Yn 1293 wist Lübeck de konkurrint Visby definityf te ferslaan yn 'e hannel mei Novgorod. Yn 1356 fûn de earste algemiene Hânzedei yn Lübeck plak. Mei de Frede fan Stralsund (1370) waard de stêd machtiger as ea. De rol fan Lübeck as liedende hannelsmacht yn 'e Eastsee krige yn it earste fearn fan 'e 16e iuw hieltyd mear lêst fan Nederlânske keaplju, dy't it steapelrjocht fan Lübeck omsylden en streekrjocht nei de stêden yn it eastlike part fan 'e Eastsee farden. Nei de mislearre militêre aventoeren fan boargemaster Jürgen Wullenwever yn it Greveskeel (1534–1535) wie it mei Lübeck as grutmacht definityf dien. De lêste Hânzedei fûn plak yn 1669. === Nije tiid (17e oant 19e iuw) === [[File:Lübeck Seutter.jpg|thumb|left|De stêd yn 1750.]] Yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] bleau Lübeck neutraal en yn 1629 waard dêr de "Frede fan Lübeck" tekene. Nei deein fan it [[Hillige Roomske Ryk]] yn 1806 waard Lübeck in soevereine steat, mar waard fan 1806 oant 1813 beset troch de Frânsen ûnder [[Napoleon]]. Yn 1815 waard de stêd as Freie und Hansestadt Lübeck lid fan it [[Dútsk Bûn]]. Mei de oprjochting fan it [[Dútske Keizerryk]] yn 1871 ferlear de stêd syn folkerjochtlike soevereiniteit. Yn 'e lette 19e iuw sette de yndustrialisaasje yn en groeide de stêd bûten syn histoaryske grinzen. === De Wrâldkrizen en de Twadde Wrâldkriich === De [[Novimberrevolúsje]] fan 1918 ferrûn yn Lübeck sûnder grutte ûnrêst en yn 1920 krige de stêd in demokratyske grûnwet. Yn 'e jierren 1930 feroare it politike klimaat fluch; yn 1933 twongen de [[nasjonaalsosjalisten]] de demokratyske ried ta ôftreden. De nazy's stelden it hiele stedsbestjoer, de plysje en de amtners fuortendaliks ûnder de nasjonaalsosjalistyske kontrôle en alle oare politike partijen waarden bûtensluten. Politike tsjinstanners waarden oppakt; de lettere bûnskânsler [[Willy Brandt]] wist te ûntkommen troch te flechtsjen nei [[Skandinaavje]]. Troch de Groß-Hamburg-wet ferlear Lübeck yn 1937 syn 711 jier âlde territoriale selsstannigens en waard it ûnderdiel fan 'e Prusyske provinsje Sleeswyk-Holstein. Yn 'e nacht fan 28 op 29 maart 1942 waard Lübeck it doel fan 'e Britske [[Royal Air Force]]. It wie it earste grutskealige tapytbombardemint op in Dútske grutte stêd. De tichtbeboude, midsiuwske binnenstêd waard folslein yn 'e jiske lein en dêrby foelen 320 deaden, waarden mear as 3.000 gebouwen ferneatige (wêrûnder de Marienkirche, de Petrikirche en de Dom) en rekken oant 30.000 minsken dakleas. [[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 146-1977-047-16, Lübeck, brennender Dom nach Luftangriff.jpg|thumb|left|De baarnende binnenstêd fan Lübeck yn 1942.]] Yn 'e maitiid fan 1942 waarden trije katolike preesters Johannes Prassek, Eduard Müller en Hermann Lange en in protestantske dûmny Karl Friedrich Stellbrink oppakt mei nochris 18 katolike leken fanwegen harren krityske hâlding foar de nasjonaalsosjalisten oer. De fjouwer geastliken waarden yn 1943 foar it harkjen nei fijannige stjoerders en lânferried feroardiele en ûnthalze. Se wurde hjoed-de-dei as de Lübecker martlers betocht. Op 2 maaie besetten Britske troepen de stêd. Generaal-majoar Kurt Lottner hie foarkommen dat de brêgen en kaaimuorren opblaasd waarden, wêrtroch't fierdere ferneatiging útbleau. In dei letter, op 3 maaie, bombardearren de Alliearden by fersin it skip de [[Cap Arcona]] yn 'e [[Bocht fan Lübeck]], wêrby't tûzenen finzenen út [[konsintraasjekamp]]en om it libben kamen. Op 4 maaie folge de kapitulaasje fan 'e Dútske troepen yn Noardwest-Dútslân. === Nei-oarlochske tiid === Yn 1946 waard Lübeck ûnderdiel fan 'e nije dielsteat Sleeswyk-Holstein. Troch de Dútske dieling rekken de bannen mei it [[Mecklenburch]]ske efterlân trochsnien, mar de haven fan [[Travemünde]] groeide út ta in wichtige ferbining mei Skandinaavje. Sûnt de Dútske feriening yn 1990 is Lübeck wer it ekonomyske en kulturele sintrum foar de hiele regio, ynklusyf West-Mecklenburch. == Stedsyndieling == [[Ofbyld:Region Lübeck.png|thumb|260px|Kaart fan Lubeck.]] {| class="wikitable toptextcells sortable zebra" style="text-align:right" |+Oerflak en befolking fan 'e tsien [[Stadtteil]]e fan Lübeck (2024)<ref>Hansestadt Lübeck, Statistische Nachrichten 66 (2025); Bevölkerung mit Hauptwohnsitz in Lübeck (Basis: Melderegister am 31.12.2024) https://bekanntmachungen.luebeck.de/dokumente/d/1854/inline</ref> |- class="hintergrundfarbe5" ! !! ''Stadtteil''|| oerflak (km²)|| ynwennertal |- | 01|| style="text-align:left;" | Binnenstêd || 2,2|| 14.356 |- | 02|| style="text-align:left;" | St. Jürgen || 61,9|| 45.993 |- | 03|| style="text-align:left;" | Moisling || 13,4|| 11.100 |- | 04|| style="text-align:left;" | Buntekuh || 4,9|| 11.642 |- | 05|| style="text-align:left;" | St. Lorenz-Süd || 2,9|| 15.800 |- | 06|| style="text-align:left;" | St. Lorenz-Nord || 27,9|| 43.537 |- | 07|| style="text-align:left;" | St. Gertrud || 26,5|| 42.501 |- | 08|| style="text-align:left;" | Schlutup || 8,4|| 5.708 |- | 09|| style="text-align:left;" | Kücknitz || 24,6|| 18.616 |- | 10|| style="text-align:left;" | Travemünde || 41,3|| 13.903 |- class="sortbottom hintergrundfarbe5" | || style="text-align:left;" | '''Hânzestêd Lübeck'''|| '''214,2'''||'''223.156''' |- ! colspan="5" |[[Ofbyld:Luebeck Stadtteile Stadtbezirke.svg|center|260px|''[[Stadtteil]]e'' en ''[[Stadtbezirk]]e'']] |} It stedsgebiet fan Lübeck is sûnt 1972 ferdield yn tsien ''[[Stadtteil]]e''. De ''[[Stadtteil]]e'' binne wer yn 35 ''[[Stadtbezirk]]e'' ferdield. == Keunst en kultuer == [[Ofbyld:Holstentor von der Petrikirche.jpg|thumb|260px|Holstenpoarte.]] [[Ofbyld:An der Obertrave-Luebeck-DSC 0482w.jpg|thumb|260px|An der Obertrave.]] === Museums === * St. Annen-Kleaster ** [[St. Annen-Museum]] ** [[Kunsthalle St. Annen]] * Buddenbrookhaus * Günter Grass-Haus * Industriemuseum Geschichtswerkstatt Herrenwyk * Kultuerforum Burgkleaster mei Museum foar Archeology * Museum * Teaterfiguren Museum * Museum foar Natuer en Miljeu * [[Holstentor|Museum Holstentor]] * Katarinatsjerke == Berne yn Lübeck == * [[Dieterich Buxtehude]] – komponist en organist * [[Ephraim Carlebach]] – rabbyn * [[Felix Carlebach]] – rabbyn * [[Joseph Carlebach]] – rabbyn * [[Godfrey Kneller]] – keunstskilder * [[Emanuel Geibel]] (17 oktober 1815 - 1884), dichter * [[Heinrich Mann]] (27 maart 1871 - 1950), skriuwer * [[Thomas Mann]] (6 juny 1875 - 1955), skriuwer * [[Paul Helwig]] (27 maaie 1893 - 1963), psycholooch, filosoof en dramaturch * [[Willy Brandt]] (18 desimber 1913 - 1992), West-Dútsk bûnskanselier * [[Sandra Völker]] (1 april 1974), swimster == Sjoch ek == * [[Domtsjerke fan Lübeck]] * [[Marienkirche (Lübeck)|Marienkirche]] == Galery == ===Lübeck yn it ferline=== <gallery> File:Lubeka kolorowa litografia książkowa XIVw.jpg|Yn de 15e iuw File:Stadssigill foer staden Luebeck.png|Stedssegel fan Lübeck, 1280 File:Luebeck-1641-Merian.jpg|Yn 1641 Ofbyld:Lübeck.png|De Frije Hânzestêd Lübeck 1815-1937 </gallery> == Keppeling om utens == * [http://www.die-luebecker-museen.de/ Website Musea in Lübeck] {{Boarnen|boarnefernijing= <References/> ---- {{Commonscat|Lübeck}} }} {{Koördinaten|53_52_11_N_10_41_11_E_type:city_scale:50000_region:DE|53° 52' NB, 010° 41' EL}} {{Sleeswyk-Holstein}} {{DEFAULTSORT:Lubeck}} [[Kategory:Lübeck| ]] [[Kategory:Hânzestêd]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Wrâlderfgoed yn Dútslân|Lubeck]] bg6byvklgdo1ssfhn4oenkz0vy160sh 1232356 1232348 2026-06-18T06:43:05Z RomkeHoekstra 10582 Wurk ferwidere. 1232356 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Lübeck | ôfbylding = Aerial image of Lübeck (view from the southwest).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Holstentor, it ferneamde stedspoarte fan Lübeck. | flagge = Flagge der Hansestadt Lübeck.svg | wapen = DEU Luebeck COA.svg | ynwennertal = 217.061 <small>(31.12.2023)</small> | oerflak = 214,19 km² | befolkingstichtens = 1.013 ynw./km² | hichte = 13 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= ''[[Kreisfreie Stadt]]'' | stedsyndieling = 10 stedsdielen mei 35 Stadtbezirken | postkoade = 23552–23570 | kenletter = HL | webside = [https://www.luebeck.de/ www.luebeck.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 53 | lat_min = 52 | lat_sec = 11 | lat_dir = N | lon_deg = 10 | lon_min = 41 | lon_sec = 11 | lon_dir = E }} De [[Hânze]]stêd '''Lübeck''' is in ''[[kreisfreie Stadt]]'' oan 'e mûning fan 'e [[Trave]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. It hat ien fan 'e grutte havens fan Dútslân. It wie iuwenlang de 'haadstêd' fan it [[Hânze]]bûn ("Keninginne fan de Hânze") en waard út reden fan syn [[Bakstiengotyk|goatyske bakstienarsjitektuer]] ynskreaun yn 'e [[Wrâlderfgoedlist]] fan [[UNESCO]]. == Geografy == [[Ofbyld:Die Passat im Hafen von Travemünde.JPG|thumb|left|Haven fan Travemünde.]] Lübeck leit yn 'e Noard-Dútske Leechflakte oan 'e ûnderrin fan 'e Trave, in befarbere rivier dy't likernôch 17 kilometer fan it âlde stedssintrum yn it stedsdiel [[Travemünde]] yn 'e [[Eastsee]] útmûnet. It stedssintrum leit op in hichte tusken de rivieren de Trave en de Wakenitz. Dêrnjonken trochsnijt it Elbe-Lübeckkanaal it stedsgebiet fan Krummesse ôf oant de Trave. It lânskip fan 'e omjouwing heart by it Schleswig-Holsteinisches Hügelland en waard foarme yn 'e lêste [[iistiid]]. De geografyske lizzing oan 'e Trave, dy't flak foar Travemünde troch de Baltyske lânrêch hinne brekt, wie in grut foardiel foar de ûntwikkeling fan 'e stêd as Eastseehaven en ferklearre de rappe groei ta in Noard-Europeesk machtssintrum yn 'e midsiuwen. == Skiednis == === Oarsprong en iere skiednis === De namme Lübeck komt fan 'e Slavyske (Polabyske) delsetting ''Liubice'' ("delsetting fan it neiteam fan L'ub"), dy't healwei de 11e iuw foar it earst neamd waard. Nei de ferneatiging fan dat Ald-Lübeck stifte greve Adolf II fan Schauenburg en Holstein yn 1143 op it hjoeddeistige eilân Buku de earste Dútske havenstêd oan 'e [[Eastsee]]. De stêd groeide fluch, krige yn 1160 it Soester [[stedsrjocht]] en yn 1163 ferhûze it bisdom fan [[Oldenburg]] nei Lübeck. Yn 1226 ferliende keizer [[Freark II fan it Hillige Roomske Ryk|Freark II]] Lübeck de ''Reichsfreiheitsbrief'', wêrtroch't Lübeck in [[frije ryksstêd]] (reichsunmittelbare Stadt) waard. === Hânzetiid === Troch syn geunstige lizzing ûntwikkele Lübeck him ta de "Keninginne fan de Hânze". Hoewol't de Hânze gjin skreaune grûnwet hie dy't Lübeck de lieding joech, fertsjinne de stêd dy posysje troch syn ekonomyske en militêre oerwicht: [[Ofbyld:Nuremberg chronicles f 265-66 (Lubeca).jpg|thumb|left|Lübeck, 13e iuw.]] * 1227 (Slach by Bornhöved): Lübeck focht mei yn in koälysje dy't de [[Denemark|Deenske]] hegemony oer de Eastseekust briek. * 1249: De stêd foel [[Stralsund]] oan om syn hannelsposysje yn [[hjerring]] feilich te stellen. * 1259: Lübeck, [[Wismar]] en [[Rostock]] sletten in bûn foar feilige hannel, de basis foar it Wendyske stêdebûn. Ek mei [[Hamburch]] (1241) en [[Visby]] (1280) waarden wichtige ferbûnen sletten. De stêd waard it sintrum foar de hannel tusken East- en West-Europa, benammen troch it [[Lüneburg]]er sâlt dat nedich wie foar it ynmeitsjen fan hjerring, en de hannel mei it Easteuropeeske [[Novgorod]] (hannel yn pels). Yn 1293 wist Lübeck de konkurrint Visby definityf te ferslaan yn 'e hannel mei Novgorod. Yn 1356 fûn de earste algemiene Hânzedei yn Lübeck plak. Mei de Frede fan Stralsund (1370) waard de stêd machtiger as ea. De rol fan Lübeck as liedende hannelsmacht yn 'e Eastsee krige yn it earste fearn fan 'e 16e iuw hieltyd mear lêst fan Nederlânske keaplju, dy't it steapelrjocht fan Lübeck omsylden en streekrjocht nei de stêden yn it eastlike part fan 'e Eastsee farden. Nei de mislearre militêre aventoeren fan boargemaster Jürgen Wullenwever yn it Greveskeel (1534–1535) wie it mei Lübeck as grutmacht definityf dien. De lêste Hânzedei fûn plak yn 1669. === Nije tiid (17e oant 19e iuw) === [[Ofbyld:Lübeck Seutter.jpg|thumb|left|De stêd yn 1750.]] Yn 'e [[Tritichjierrige Kriich]] bleau Lübeck neutraal en yn 1629 waard dêr de "Frede fan Lübeck" tekene. Nei deein fan it [[Hillige Roomske Ryk]] yn 1806 waard Lübeck in soevereine steat, mar waard fan 1806 oant 1813 beset troch de Frânsen ûnder [[Napoleon]]. Yn 1815 waard de stêd as Freie und Hansestadt Lübeck lid fan it [[Dútsk Bûn]]. Mei de oprjochting fan it [[Dútske Keizerryk]] yn 1871 ferlear de stêd syn folkerjochtlike soevereiniteit. Yn 'e lette 19e iuw sette de yndustrialisaasje yn en groeide de stêd bûten syn histoaryske grinzen. === Ynterbellum en de Twadde Wrâldkriich === [[Ofbyld:Lübeck.png|De Frije Hânzestêd Lübeck 1815-1937|thumb|260px|Frije Hânzestêd Lübeck.]] De [[Novimberrevolúsje]] fan 1918 ferrûn yn Lübeck sûnder grutte ûnrêst en yn 1920 krige de stêd in demokratyske grûnwet. Yn 'e jierren 1930 feroare it politike klimaat fluch; yn 1933 twongen de [[nasjonaalsosjalisten]] de demokratyske ried ta ôftreden. De nazy's stelden it hiele stedsbestjoer, de plysje en de amtners fuortendaliks ûnder de nasjonaalsosjalistyske kontrôle en alle oare politike partijen waarden bûtensluten. Politike tsjinstanners waarden oppakt; de lettere bûnskânsler [[Willy Brandt]] wist te ûntkommen troch te flechtsjen nei [[Skandinaavje]]. Troch de Groß-Hamburg-wet ferlear Lübeck yn 1937 syn 711 jier âlde territoriale selsstannigens en waard it ûnderdiel fan 'e Prusyske provinsje Sleeswyk-Holstein. Yn 'e nacht fan 28 op 29 maart 1942 waard Lübeck it doel fan 'e Britske [[Royal Air Force]]. It wie it earste grutte flaktebombardemint op in Dútske grutte stêd. De tichtbeboude, midsiuwske binnenstêd waard folslein yn 'e jiske lein en dêrby foelen 320 deaden, waarden mear as 3.000 gebouwen ferneatige (wêrûnder de Marienkirche, de Petrikirche en de Dom) en rekken oant 30.000 minsken dakleas. [[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 146-1977-047-16, Lübeck, brennender Dom nach Luftangriff.jpg|thumb|left|De baarnende binnenstêd fan Lübeck yn 1942.]] Yn 'e maitiid fan 1942 waarden trije katolike preesters (Johannes Prassek, Eduard Müller en Hermann Lange) en in protestantske dûmny (Karl Friedrich Stellbrink) oppakt mei nochris 18 katolike leken fanwegen harren krityske hâlding foar de nasjonaalsosjalisten oer. De fjouwer geastliken waarden yn 1943 foar it harkjen nei fijannige stjoerders en lânferried feroardiele en ûnthalze. Se wurde hjoed-de-dei as de Lübecker martlers betocht. Op 2 maaie besetten Britske troepen de stêd. Generaal-majoar Kurt Lottner hie foarkommen dat de brêgen en kaaimuorren opblaasd waarden, wêrtroch't fierdere ferneatiging útbleau. In dei letter, op 3 maaie, bombardearren de Alliearden by fersin it skip de [[Cap Arcona]] yn 'e [[Bocht fan Lübeck]], wêrby't tûzenen finzenen út [[konsintraasjekamp]]en om it libben kamen. Op 4 maaie folge de kapitulaasje fan 'e Dútske troepen yn Noardwest-Dútslân. === Nei-oarlochske tiid === Yn 1946 waard Lübeck ûnderdiel fan 'e nije dielsteat Sleeswyk-Holstein. Troch de Dútske dieling rekken de bannen mei it [[Mecklenburch]]ske efterlân trochsnien, mar de haven fan [[Travemünde]] groeide út ta in wichtige ferbining mei Skandinaavje. Sûnt de Dútske feriening yn 1990 is Lübeck wer it ekonomyske en kulturele sintrum foar de hiele regio, ynklusyf West-Mecklenburch. == Stedsyndieling == [[Ofbyld:Region Lübeck.png|thumb|260px|Kaart fan Lubeck.]] {| class="wikitable toptextcells sortable zebra" style="text-align:right" |+Oerflak en befolking fan 'e tsien [[Stadtteil]]e fan Lübeck (2024)<ref>Hansestadt Lübeck, Statistische Nachrichten 66 (2025); Bevölkerung mit Hauptwohnsitz in Lübeck (Basis: Melderegister am 31.12.2024) https://bekanntmachungen.luebeck.de/dokumente/d/1854/inline</ref> |- class="hintergrundfarbe5" ! !! ''Stadtteil''|| oerflak (km²)|| ynwennertal |- | 01|| style="text-align:left;" | Binnenstêd || 2,2|| 14.356 |- | 02|| style="text-align:left;" | St. Jürgen || 61,9|| 45.993 |- | 03|| style="text-align:left;" | Moisling || 13,4|| 11.100 |- | 04|| style="text-align:left;" | Buntekuh || 4,9|| 11.642 |- | 05|| style="text-align:left;" | St. Lorenz-Süd || 2,9|| 15.800 |- | 06|| style="text-align:left;" | St. Lorenz-Nord || 27,9|| 43.537 |- | 07|| style="text-align:left;" | St. Gertrud || 26,5|| 42.501 |- | 08|| style="text-align:left;" | Schlutup || 8,4|| 5.708 |- | 09|| style="text-align:left;" | Kücknitz || 24,6|| 18.616 |- | 10|| style="text-align:left;" | Travemünde || 41,3|| 13.903 |- class="sortbottom hintergrundfarbe5" | || style="text-align:left;" | '''Hânzestêd Lübeck'''|| '''214,2'''||'''223.156''' |- ! colspan="5" |[[Ofbyld:Luebeck Stadtteile Stadtbezirke.svg|center|260px|''[[Stadtteil]]e'' en ''[[Stadtbezirk]]e'']] |} It stedsgebiet fan Lübeck is sûnt 1972 ferdield yn tsien ''[[Stadtteil]]e''. De ''[[Stadtteil]]e'' binne wer yn 35 ''[[Stadtbezirk]]e'' ferdield. == Keunst en kultuer == [[Ofbyld:Holstentor von der Petrikirche.jpg|thumb|260px|Holstenpoarte.]] [[Ofbyld:An der Obertrave-Luebeck-DSC 0482w.jpg|thumb|260px|An der Obertrave.]] === Museums === * St. Annen-Kleaster ** [[St. Annen-Museum]] ** [[Kunsthalle St. Annen]] * Buddenbrookhaus * Günter Grass-Haus * Industriemuseum Geschichtswerkstatt Herrenwyk * Kultuerforum Burgkleaster mei Museum foar Archeology * Museum * Teaterfiguren Museum * Museum foar Natuer en Miljeu * [[Holstentor|Museum Holstentor]] * Katarinatsjerke == Berne yn Lübeck == * [[Dieterich Buxtehude]] – komponist en organist * [[Ephraim Carlebach]] – rabbyn * [[Felix Carlebach]] – rabbyn * [[Joseph Carlebach]] – rabbyn * [[Godfrey Kneller]] – keunstskilder * [[Emanuel Geibel]] (17 oktober 1815 - 1884), dichter * [[Heinrich Mann]] (27 maart 1871 - 1950), skriuwer * [[Thomas Mann]] (6 juny 1875 - 1955), skriuwer * [[Paul Helwig]] (27 maaie 1893 - 1963), psycholooch, filosoof en dramaturch * [[Willy Brandt]] (18 desimber 1913 - 1992), West-Dútsk bûnskanselier * [[Sandra Völker]] (1 april 1974), swimster == Sjoch ek == * [[Domtsjerke fan Lübeck]] * [[Marienkirche (Lübeck)|Marienkirche]] == Histoaryske ôfbylden fan Lübeck == <gallery> File:Lubeka kolorowa litografia książkowa XIVw.jpg|Yn de 15e iuw File:Stadssigill foer staden Luebeck.png|Stedssegel fan Lübeck, 1280 File:Luebeck-1641-Merian.jpg|Yn 1641 </gallery> == Keppeling om utens == * [http://www.die-luebecker-museen.de/ Website Musea in Lübeck] {{Boarnen|boarnefernijing= <References/> ---- {{Commonscat|Lübeck}} }} {{Koördinaten|53_52_11_N_10_41_11_E_type:city_scale:50000_region:DE|53° 52' NB, 010° 41' EL}} {{Sleeswyk-Holstein}} {{DEFAULTSORT:Lubeck}} [[Kategory:Lübeck| ]] [[Kategory:Hânzestêd]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Wrâlderfgoed yn Dútslân|Lubeck]] app3x3dr4iy11s9gw59lf8aeg7e13vu 0 50163 1232340 1180090 2026-06-17T16:24:05Z Drewes 2754 1232340 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | namme = François Haverschmidt | echte namme = François Haverschmidt | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{NEDnasj}} | berne = [[21 juny]] [[1906]] | berteplak = [[Utert (stêd)|Utert]] | stoarn = [[28 april]] [[1987]] | stjerplak = [[Swol]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | berop/amt = Jurist | aktyf as = Rjochter,<br>ornitolooch | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = standertwurk oer fûgels yn Suriname | prizen = | webside = }}{{of|de ornitolooch en jurist|de dichter en predikant|François Haverschmidt}} '''François Haverschmidt''' ([[Utert (stêd)|Utert]], [[21 juny]] [[1906]] - [[Swol]], [[28 april]] [[1987]]) wie in [[Nederlân]]sk jurist en [[Ornitology|ornitolooch]]. Haverschmidt wie in pakesizzer fan de [[predikant]]-[[dichter]] [[François Haverschmidt]], dy't ferneamd waard ûnder de [[skûlnamme]] [[Piet Paaltjens]]. Hy waard grut yn Utert en studearre dêr ek rjochten. Dêrnei gie er oan it wurk by de rjochtbank yn dy stêd en letter wurke er by rjochtbanken yn [[Haarlim]], [[Heerlen]] en [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Begjin 1946 waard er [[rjochter]] yn [[Suriname]]. Letter waard er dêr presidint fan it Hof fan Justysje en twaris waarnimmend gûverneur fan Suriname. Syn wurkjen yn Suriname joech him de kâns om ûndersyk te dwaan nei de hast noch ûnbekende [[Avifauna (gebiet)|avifauna]] fan dat lân. Yn 1968, it jier dat er foar syn pinsjonearring weromkaam yn Nederlân en him yn [[Ommen (stêd)|Ommen]] nei wenjen sette, kaam it standertwurk oer fûgels yn Suriname út (mei yllustraasjes fan Paul Barruel). Yn 1994 kaam in fannijs hifke ferzje út mei 68 ekstra fûgels, dêr't by de earste printinge noch net fan bekend wie dat sy foarkamen yn Suriname. Oan dy twadde druk hat ek G.F. Mees meidien en der binne nije yllustraasjes fan Inge van Noortwijk oan taheakke. ==Bibliografy <small>(kar-út)</small>== *''List of the Birds of Surinam'' (1955) *''Birds of Surinam'' (1968; ill. Paul Barruel) *''August Kappler als ornithologischer Sammler und Beobachter in Surinam von 1836-1879'' (1973) *''Die Trauerseeschwalbe: Chlidonias niger'' (1978) {{boarnen|boarnefernijing= *[http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v105n02/p0368-p0369.pdf In Memoriam: François Haverschmidt, 1906-1987] troch G. F. Mees }} {{DEFAULTSORT:Haverschmidt, Francois (1906-1987)}} [[Kategory:Nederlânsk rjochtsgelearde]] [[Kategory:Nederlânsk rjochter]] [[Kategory:Nederlânsk ornitolooch]] [[Kategory:Gûverneur fan Suriname]] [[Kategory:Surinaamsk rjochter]] [[Kategory:Surinaamsk ornitolooch]] [[Kategory:Surinaamsk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1906]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1987]] mgrciuug3nuxbsd96jzx3k12yqpq6rv 0 51604 1232341 1115746 2026-06-17T16:25:29Z Drewes 2754 /* Winners */ (by de tiid brocht) 1232341 wikitext text/x-wiki '''Theo d'Or''' is in toaniel-/aktearpriis foar de bêste froulike haadrol yn in seizoen. Dizze priis bestiet sûnt [[1955]] en wurdt jierliks útrikt troch de [[VSCD]]. De namme is in oantinken oan de Nederlânske aktrise [[Theo Mann-Bouwmeester]]. It is de pindant fan de [[Louis d'Or (priis)|Louis d'Or]], de jierlike priis foar bêste [[Nederlân]]ske [[akteur]]. == Winners == [[Ofbyld:Anny de Lange (1962).jpg|thumb|Theo d'Or 1962: Anny de Lange]] [[Ofbyld:Toneelprijzen uitgereikt in Tiel, Petra Laseur en André van den Heuvel winnaars , Bestanddeelnr 926-4345.jpg|thumb|Theo d'Or 1973: [[Petra Laseur]] (l.)]] [[Ofbyld:Sacha_Bulthuis_en_Siem_Vroom_(1974).jpg|thumb|Theo d'Or 1974: Sacha Bulthuis (l.)]] [[Ofbyld:Anne Wil Blankers (Theo d'Or 1976).jpg|thumb|Theo d'Or 1976: Anne Wil Blankers (l.)]] [[Ofbyld:Josée Ruiter en Hans Croiset (1980).jpg|thumb|Theo d'Or 1980: Josée Ruiter (l.)]] [[Ofbyld:Marjan Brandsma en Joop Admiraal (1982).jpg|thumb|Theo d'Or 1982: Marjon Brandsma (l.)]] *[[1955]]: [[Ank van der Moer]] *[[1956]]: [[Ida Wasserman]] *[[1957]]: [[Myra Ward]] *[[1958]]: [[Elisabeth Andersen]] *[[1959]]: [[Ida Wasserman]] *[[1960]]: net útrikt *[[1961]]: [[Ellen Vogel]] *[[1962]]: [[Anny de Lange]] *[[1963]]: net útrikt *[[1964]]: [[Ank van der Moer]] *[[1965]]: [[Annet Nieuwenhuijzen]] *[[1966]]: [[Elisabeth Andersen]] *[[1967]]: [[Anny de Lange]] *[[1968]]: [[Andrea Domburg]] *[[1969]]: [[Trins Snijders]] *[[1970]]: [[Christine Ewert]] *[[1971]]: [[Lies Franken]] *[[1972]]: [[Loudi Nijhoff]] (wegere) *[[1973]]: [[Petra Laseur]] *[[1974]]: [[Sacha Bulthuis]] *[[1975]]: [[Christine Ewert]] *[[1975]]: [[Annet Nieuwenhuijzen]] *[[1976]]: [[Anne Wil Blankers]] *[[1978]]: [[Mary Dresselhuys]] *[[1979]]: [[Caro van Eyck]] *[[1980]]: [[Josée Ruiter]] *[[1981]]: [[Petra Laseur]] *[[1982]]: [[Marjon Brandsma]] *[[1983]]: net útrikt *[[1984]]: [[Elisabeth Andersen]] *[[1985]]: [[Anne Wil Blankers]] *[[1986]]: [[Henny Orri]] *[[1987]]: [[Viviane De Muynck]] *[[1988]]: [[Sigrid Koetse]] *[[1989]]: [[Andrea Domburg]] *[[1990]]: [[Katelijne Damen]] *[[1991]]: [[Catherine ten Bruggencate]] *[[1992]]: [[Els Dottermans]] *[[1993]]: [[Sacha Bulthuis]] *[[1994]]: [[Anneke Blok]] *[[1995]]: [[Ilse Uitterlinden]] *[[1996]]: [[Sylvia Poorta]] *[[1997]]: [[Trudy de Jong]] *[[1998]]: [[Marlies Heuer]] *[[1999]]: [[Marieke Heebink]] *[[2000]]: [[Marie-Louise Stheins]] *[[2001]]: [[Ria Eimers]] *[[2002]]: [[Betty Schuurman]] *[[2003]]: [[Ariane Schluter]] *[[2004]]: [[Ariane Schluter]] *[[2005]]: [[Bien de Moor]] *[[2006]]: [[Elsie de Brauw]] *[[2007]]: [[Will van Kralingen]] *[[2008]]: [[Chris Nietvelt]] *[[2009]]: [[Lineke Rijxman]] *[[2010]]: [[Maria Kraakman]] *[[2011]]: [[Elsie de Brauw]] *[[2007]]: [[Will van Kralingen]] *[[2008]]: [[Chris Nietvelt]] *[[2009]]: [[Lineke Rijxman]] *[[2010]]: [[Maria Kraakman]] *[[2011]]: [[Elsie de Brauw]] *[[2012]]: [[Marlies Heuer]] *[[2013]]: [[Halina Reijn]] *[[2014]]: [[Abke Haring]] *[[2015]]: [[Marieke Heebink]] *[[2016]]: [[Wine Dierickx]] *[[2017]]: [[Romana Vrede]] *[[2018]]: [[Karina Holla]] *[[2019]]: [[Hannah Hoekstra]] * [[2020]]: Net útrikt fanwegen de [[Covid-19]]-pandemy, mar wol in nominaasje * [[2021]]: [[Naomi Velissariou]] * [[2022]]: [[Hadewych Minis]] * [[2023]]: [[Mariana Aparicio]] [[Kategory:Nederlânske teaterpriis]] [[Kategory:Priis of ûnderskieding ynsteld yn 1955]] 1wpotwxdnflhn9f083mphhl1yssp4mb 0 52584 1232321 1232319 2026-06-17T13:11:47Z RomkeHoekstra 10582 Wurk ferwidere. + ynfoboks, + nav, + kt, + wat tekst. 1232321 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Gröde | ôfbylding = Groede in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Gröde yn Noard-Fryslân. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 6 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/zahlen-fakten/bevoelkerung/bevoelkerungsstand-und-entwicklung/dokumentenansicht/product/6153/bevoelkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-163?cHash=3ab252fde5aed4e4ff4cfc80d396e836 Statistik Nord]</reF> | oerflak = 2,52 km² | befolkingstichtens = 2 ynw./km² | hichte = 4 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Pellworm | postkoade = 25869 | webside = [https://www.amt-pellworm.de/ www.amt-pellworm.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 37 | lat_sec = 54 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 43 | lon_sec = 18 | lon_dir = E }} {{Of|de Noard-Fryske gemeente Gröde|de beskriuwing fan it Noard-Fryske eilân Gröde|Gröde (eilân)}} '''Gröde''' (ek: Gröde-Appelland; [[Noardfrysk]]: ''Groue''; [[Deensk]]: ''Grøde'') is in tige lytse gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Pellworm en hat mar 6 ynwenners (2025). Gröde is de lytste selstannige gemeente fan Dútslân. By de 2,52 km² grutte gemeente heart ek de net permanint bewenne [[hallig]] Habel. == Bestjoer == Mei minder as 70 ynwenners hat de gemeente neffens paragraaf 54 fan 'e Sleeswyk-Holsteinske gemeentewet gjin gemeenteried, mar in gemeentegearkomste dêr't alle stimberjochtige ynwenners oan meidwaan kinne. == Befolking == De hiele befolking fan 'e [[hallig]] wennet op twa keunstmjittige terpen (''Warften''): de ''Knudswarft'' (dêr't de measte huzen op steane) en de ''Kirchwarft'' (dêr't de lytse tsjerke út 1779 op stiet). De bewenners libje fan toerisme en wat agraryske aktiviteiten. == Sint Margaretatsjerke == De protestantske Margaretatsjerke fan Gröde is in reiddutsen tsjerkje op in âld tsjerkhôf. Njonken de tsjerke is der ek de skoalle en de wente foar de skoalmaster. De hjoeddeiske tsjerke waard op in ferhege terp werboud yn 1779 neidat ferskate foargongers troch stoarmfloeden ferneatige waarden. == Ofbylden == <div style="display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gröde Kirche&Schule MS P4150036.JPG|Sint-Margaretatsjerke. Groede Kirche.JPG|Ynterieur tsjerke. Groede Knudtswarft P4150151 jm.JPG|Knûdterp. </gallery> </div> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gröde}} }} {{DEFAULTSORT:Grode}} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] 6w0edc8rxcxd6272j9otsy9pnc4c0z6 1232324 1232321 2026-06-17T13:15:27Z RomkeHoekstra 10582 1232324 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Gröde / Groue | ôfbylding = Groede in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Gröde yn Noard-Fryslân. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 6 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/zahlen-fakten/bevoelkerung/bevoelkerungsstand-und-entwicklung/dokumentenansicht/product/6153/bevoelkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-163?cHash=3ab252fde5aed4e4ff4cfc80d396e836 Statistik Nord]</reF> | oerflak = 2,52 km² | befolkingstichtens = 2 ynw./km² | hichte = 4 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Pellworm | postkoade = 25869 | webside = [https://www.amt-pellworm.de/ www.amt-pellworm.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 37 | lat_sec = 54 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 43 | lon_sec = 18 | lon_dir = E }} {{Of|de Noard-Fryske gemeente Gröde|de beskriuwing fan it Noard-Fryske eilân Gröde|Gröde (eilân)}} '''Gröde''' (ek: Gröde-Appelland; [[Noardfrysk]]: ''Groue''; [[Deensk]]: ''Grøde'') is in tige lytse gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Pellworm en hat mar 6 ynwenners (2025). Gröde is de lytste selstannige gemeente fan Dútslân. By de 2,52 km² grutte gemeente heart ek de net permanint bewenne [[hallig]] Habel. == Bestjoer == Mei minder as 70 ynwenners hat de gemeente neffens paragraaf 54 fan 'e Sleeswyk-Holsteinske gemeentewet gjin gemeenteried, mar in gemeentegearkomste dêr't alle stimberjochtige ynwenners oan meidwaan kinne. == Befolking == De hiele befolking fan 'e [[hallig]] wennet op twa keunstmjittige terpen (''Warften''): de ''Knudswarft'' (dêr't de measte huzen op steane) en de ''Kirchwarft'' (dêr't de lytse tsjerke út 1779 op stiet). De bewenners libje fan toerisme en wat agraryske aktiviteiten. == Sint Margaretatsjerke == De protestantske Margaretatsjerke fan Gröde is in reiddutsen tsjerkje op in âld tsjerkhôf. Njonken de tsjerke is der ek de skoalle en de wente foar de skoalmaster. De hjoeddeiske tsjerke waard op in ferhege terp werboud yn 1779 neidat ferskate foargongers troch stoarmfloeden ferneatige waarden. == Ofbylden == <div style="display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gröde Kirche&Schule MS P4150036.JPG|Sint-Margaretatsjerke. Groede Kirche.JPG|Ynterieur tsjerke. Groede Knudtswarft P4150151 jm.JPG|Knûdterp. </gallery> </div> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gröde}} }} {{DEFAULTSORT:Grode}} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] a3xmfb4i7jem3y2vv1c0foonawzu6fz 1232327 1232324 2026-06-17T13:43:14Z RomkeHoekstra 10582 [[]] 1232327 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Gröde / Groue | ôfbylding = Groede in NF.PNG | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Lokaasje gemeente Gröde yn Noard-Fryslân. | flagge = | wapen = | ynwennertal = 6 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www.statistik-nord.de/zahlen-fakten/bevoelkerung/bevoelkerungsstand-und-entwicklung/dokumentenansicht/product/6153/bevoelkerung-der-gemeinden-in-schleswig-holstein-163?cHash=3ab252fde5aed4e4ff4cfc80d396e836 Statistik Nord]</reF> | oerflak = 2,52 km² | befolkingstichtens = 2 ynw./km² | hichte = 4 m | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kreis | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 3 = Amt | namme bestjoerlike ienheid 3= Pellworm | postkoade = 25869 | webside = [https://www.amt-pellworm.de/ www.amt-pellworm.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | lat_deg = 54 | lat_min = 37 | lat_sec = 54 | lat_dir = N | lon_deg = 8 | lon_min = 43 | lon_sec = 18 | lon_dir = E }} {{Of|de Noard-Fryske gemeente Gröde|de beskriuwing fan it Noard-Fryske eilân Gröde|Gröde (eilân)}} '''Gröde''' (ek: Gröde-Appelland; [[Noardfrysk]]: ''Groue''; [[Deensk]]: ''Grøde'') is in tige lytse gemeente yn 'e [[kreis]] [[Noard-Fryslân (Kreis)|Noard-Fryslân]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[Dielsteaten fan Dútslân|dielsteat]] [[Sleeswyk-Holstein]]. De gemeente wurket mei oare gemeenten gear yn it [[amt]] Pellworm en hat mar 6 ynwenners (2025). Gröde is de lytste selstannige gemeente fan Dútslân. By de 2,52 km² grutte gemeente heart ek de net permanint bewenne [[hallig]] [[Habel]]. == Bestjoer == Mei minder as 70 ynwenners hat de gemeente neffens paragraaf 54 fan 'e Sleeswyk-Holsteinske gemeentewet gjin gemeenteried, mar in gemeentegearkomste dêr't alle stimberjochtige ynwenners oan meidwaan kinne. == Befolking == De hiele befolking fan 'e [[hallig]] wennet op twa keunstmjittige terpen (''Warften''): de Knûtterp (dêr't de measte huzen op steane) en de ''Kirchwarft'' (dêr't de lytse tsjerke út 1779 op stiet). De bewenners libje fan toerisme en wat agraryske aktiviteiten. == Sint Margaretatsjerke == De protestantske Margaretatsjerke fan Gröde is in reiddutsen tsjerkje op in âld tsjerkhôf. Njonken de tsjerke is der ek de skoalle en de wente foar de skoalmaster. De hjoeddeiske tsjerke waard op in ferhege terp werboud yn 1779 neidat ferskate foargongers troch stoarmfloeden ferneatige waarden. == Ofbylden == <div style="display: inline-block; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;"> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Gröde Kirche&Schule MS P4150036.JPG|Sint-Margaretatsjerke. Groede Kirche.JPG|Ynterieur tsjerke. Groede Knudtswarft P4150151 jm.JPG|Knûtterp. </gallery> </div> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Gröde}} }} {{DEFAULTSORT:Grode}} {{Navigaasje Landkreis Noard-Fryslân}} [[Kategory:Gemeente yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Plak yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1934]] nifsj4yvrwnqfhx04bn9d42ok9cr9dl 0 65414 1232354 1232313 2026-06-18T02:26:49Z Jmabel 37443 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Newport Center Photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Newport Center Photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1232354 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Newport Beach | ôfbylding = Newport Center Photo Don Ramey Logan.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flagge fan Newport Beach.PNG|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Newport Beach, California seal.jpg|80px]] | ynwennertal = 85.186 <small>(2010)</small> | oerflak = 137,2 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br> 61,7 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 1.381,7 / km² | stêdekloft = [[Los Angeles]] | hichte = 3 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Orange County, California.svg|border|20px]] [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | stifting = [[1870]] | tiidsône = [[UTC]]-8 | simmertiid = UTC-7 | koördinaten = 33°37′00″N 177°53′51″W | webside = [http://www.newportbeachca.gov/ www.newportbeachca.gov] | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Newport Beach Highlighted.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan Newport Beach yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Newport Beach''' is in [[stêd]] oan 'e súdwestkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]], yn 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]], in pear [[kilometer]] besuden it folle gruttere [[Santa Ana (Kalifornje)|Santa Ana]]. It is ien fan 'e [[rykdom|rykste]] stêden fan 'e Feriene Steaten, dêr't mear as in fjirdepart fan 'e [[húshâlding]]s in ynkommen hat fan boppe de [[$]]200.000, en it trochsneed hûs mear as $1&nbsp;miljoen wurdich is. Neffens gegevens fan 'e [[folkstelling]] fan [[2010]] hie Newport Beach doe goed 85.000 ynwenners. De stêd heart ta de [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]], dy't neffens in offisjele skatting út [[2012]] in [[befolking]] hat fan goed 12,8 miljoen minsken. ==Skiednis== Lange tiid waard krite fan Newport Beach bewenne troch de [[Tongva (folk)|Tongva]], [[Juaneño (folk)|Juaneño]]- en [[Luiseño (folk)|Luiseño]]-[[Yndianen]]. De earste [[Jeropa|Jeropeeske]] besiker wie de [[Spanje]]rt [[Juan Rodríguez Cabrillo]], dy't yn [[1542]] in tocht by de [[Kalifornje|Kalifornysje]] kust lâns ûndernaam. Fan 'e twadde helte fan 'e [[achttjinde iuw]] ôf waard súdlik Kalifornje [[kolonisaasje|kolonisearre]] troch Spanjerts út 'e [[koloanje]] [[Nij-Spanje]] (it lettere [[Meksiko]]) wei, en waarden de Yndianen [[kristendom|kristene]]. Yn 'e Meksikaanske tiid ([[1821]]-[[1848]]) wie it gebiet opdield yn grutte feepleatsen. Nei't it yn [[1848]] oan 'e ein fan 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]], mei de rest fan it súdwesten troch Meksiko oan 'e Feriene Steaten ôfstien wie, kaam de kolonisaasje troch de Amerikanen op gong. [[File:Balboa Pier Photo Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|250px|De Balboa Pier.]] Doe't yn [[1870]] bliken die dat grutte steamskippen yn 'e natuerlike haven fan Newport Beach út 'e fuotten koene, stiften [[James Irvine]], dy syn broer [[Robert Irvine]] en [[James McFadden]] der in delsettinkje dat yn 't earstoan Newport ("Nijhaven") kaam te hjitten, mar úteinlik it efterheaksel "Beach" ("Strân") krige. Yn [[1905]] krige de ûntjouwing fan wat doe noch in ferstruid doarpke wie, in wichtige ympuls troch de oanlis fan 'e [[Pacific Electric Railway]], in [[tram]]wei fan [[Los Angeles]] ôf, dy't oan 'e kust by Newport Beach syn einpunt krige. Yn [[1906]] krige it doarpke sadwaande offisjeel de status fan [[stêd]], al hie it doe noch mar 206 ynwenners. Sûnt is Newport Beach fluch groeid, net inkeld troch mear ynwenners te lûken, mar ek troch anneksaasje fan omlizzende mienskippen. Sa waard yn [[1923]] [[Corona del Mar]] al anneksearre, yn [[2002]] [[Newport Coast (Newport Beach)|Newport Coast]], [[Santa Ana Heights (Kalifornje)|East Santa Ana Heights]] en [[San Joaquin Hills (Newport Beach)|San Joaquin Hills]], en yn 2008 noch [[Santa Ana Heights (Kalifornje)|West Santa Ana Heights]] (nei in lange wrakseling mei [[Costa Mesa (Kalifornje)|Costa Mesa]], dat dêr ek oanspraak op makke). ==Newport Beach hjoed de dei== De wichtichste pylders foar de [[ekonomy]] fan Newport Beach binne ûnderskate dielen fan 'e [[tsjinstesektor]], yn it bysûnder it [[toerisme]], de [[sûnenssoarch]] en it [[fersekeringswêzen]]. Deibesikers en meardeiske toeristen komme fral nei Newport Beach ta fanwegen de strannen en de see, dêr't oan [[surfen]] en [[silen]] of gewoan oan sinnebaaien dien wurde kin. Oare besjensweardichheden binne û.m. de [[Newport Pier]] en de [[Balboa Pier]], dy't útstekke yn 'e see en dêr't ferdivedaasjefasiliteiten op binne; it [[Orange County Museum of Art]], in [[keunst]]museum; it [[Newport Harbor Nautical Museum]], in [[skipfeart]]museum; en it [[Newport Sports Museum]], in [[sport]]museum. ==Demografy== Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan Newport Beach 19,0% âlder as 65 jier en 17,3% jonger as 18 jier. Fierders bestie 33,1% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]]. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 82,3% [[jeropide ras|blanken]]; 7,2% [[Latino's]]; 7,0% [[Aazje|Aziaten]]; 0,7% [[negroïde ras|swarten]]; 0,3% [[Yndianen]]; 2,5% oaren of fan mingd etnysk komôf. [[File:NewportBeachCA photo D Ramey Logan.JPG|right|thumb|250px|In loftfoto fan Newport Beach.]] [[File:Beer Can Races Newport Beach California photo Don Ramey Logan.jpg|right|thumb|250px|In sylwedstryd yn 'e haven fan Newport Beach.]] ===Berne yn Newport Beach=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---> * [[Kelly McGillis]] (1957), [[aktrise]] * [[Kelly Madison]] (1967), [[pornoaktrise]], [[regisseur]] en [[pornografy|produsinte]] * [[Cortknee]] (1973), pornoaktrise * [[Amanda Beard]] (1981), [[swimster]] * [[Drake Bell]] (1986), [[akteur]] en [[sjonger]] ===Stoarn yn Newport Beach=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---> * [[Wilfred Jackson]] (1906-1988), [[animator]] en [[regisseur]] * [[Tawny Kitaen]] (1961-2021), [[aktrise]] en [[model (berop)|model]] ==Klimaat== Newport Beach hat in [[Mediterraansk klimaat|Mediterraansk]] [[klimaat]], mei noflike [[simmer]]s en tige mylde [[winter]]s. Yn [[augustus]] en [[septimber]], de waarmste moannen, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 23&nbsp;°C, en fan [[desimber]] oant en mei [[maart]], de kâldste tiid, is dat 18&nbsp;°C. De stêd kriget jiers trochinoar 295,9 mm [[delslach (waar)|delslach]]; [[snie]] komt der net foar. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.newportbeachca.gov/ Offisjele webside fan Newport Beach] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Newport_Beach,_California ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Newport Beach, California}} }} {{Koördinaten|33_37_0_N_117_53_51_W_region:US_type:city(70032)_scale:50000|33° 37' N, 117° 53' W}} [[Kategory:Plak yn Kalifornje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1870]] 5wt50s8yo3r04bghlpix9stubwwv17b 1232355 1232354 2026-06-18T04:24:58Z Jmabel 37443 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:NewportBeachCA photo D Ramey Logan.JPG]] → [[File:NewportBeachCA photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1232355 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Newport Beach | ôfbylding = Newport Center Photo Don Ramey Logan.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flagge fan Newport Beach.PNG|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Newport Beach, California seal.jpg|80px]] | ynwennertal = 85.186 <small>(2010)</small> | oerflak = 137,2 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br> 61,7 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 1.381,7 / km² | stêdekloft = [[Los Angeles]] | hichte = 3 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Orange County, California.svg|border|20px]] [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | stifting = [[1870]] | tiidsône = [[UTC]]-8 | simmertiid = UTC-7 | koördinaten = 33°37′00″N 177°53′51″W | webside = [http://www.newportbeachca.gov/ www.newportbeachca.gov] | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Newport Beach Highlighted.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan Newport Beach yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Newport Beach''' is in [[stêd]] oan 'e súdwestkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]], yn 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]], in pear [[kilometer]] besuden it folle gruttere [[Santa Ana (Kalifornje)|Santa Ana]]. It is ien fan 'e [[rykdom|rykste]] stêden fan 'e Feriene Steaten, dêr't mear as in fjirdepart fan 'e [[húshâlding]]s in ynkommen hat fan boppe de [[$]]200.000, en it trochsneed hûs mear as $1&nbsp;miljoen wurdich is. Neffens gegevens fan 'e [[folkstelling]] fan [[2010]] hie Newport Beach doe goed 85.000 ynwenners. De stêd heart ta de [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]], dy't neffens in offisjele skatting út [[2012]] in [[befolking]] hat fan goed 12,8 miljoen minsken. ==Skiednis== Lange tiid waard krite fan Newport Beach bewenne troch de [[Tongva (folk)|Tongva]], [[Juaneño (folk)|Juaneño]]- en [[Luiseño (folk)|Luiseño]]-[[Yndianen]]. De earste [[Jeropa|Jeropeeske]] besiker wie de [[Spanje]]rt [[Juan Rodríguez Cabrillo]], dy't yn [[1542]] in tocht by de [[Kalifornje|Kalifornysje]] kust lâns ûndernaam. Fan 'e twadde helte fan 'e [[achttjinde iuw]] ôf waard súdlik Kalifornje [[kolonisaasje|kolonisearre]] troch Spanjerts út 'e [[koloanje]] [[Nij-Spanje]] (it lettere [[Meksiko]]) wei, en waarden de Yndianen [[kristendom|kristene]]. Yn 'e Meksikaanske tiid ([[1821]]-[[1848]]) wie it gebiet opdield yn grutte feepleatsen. Nei't it yn [[1848]] oan 'e ein fan 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]], mei de rest fan it súdwesten troch Meksiko oan 'e Feriene Steaten ôfstien wie, kaam de kolonisaasje troch de Amerikanen op gong. [[File:Balboa Pier Photo Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|250px|De Balboa Pier.]] Doe't yn [[1870]] bliken die dat grutte steamskippen yn 'e natuerlike haven fan Newport Beach út 'e fuotten koene, stiften [[James Irvine]], dy syn broer [[Robert Irvine]] en [[James McFadden]] der in delsettinkje dat yn 't earstoan Newport ("Nijhaven") kaam te hjitten, mar úteinlik it efterheaksel "Beach" ("Strân") krige. Yn [[1905]] krige de ûntjouwing fan wat doe noch in ferstruid doarpke wie, in wichtige ympuls troch de oanlis fan 'e [[Pacific Electric Railway]], in [[tram]]wei fan [[Los Angeles]] ôf, dy't oan 'e kust by Newport Beach syn einpunt krige. Yn [[1906]] krige it doarpke sadwaande offisjeel de status fan [[stêd]], al hie it doe noch mar 206 ynwenners. Sûnt is Newport Beach fluch groeid, net inkeld troch mear ynwenners te lûken, mar ek troch anneksaasje fan omlizzende mienskippen. Sa waard yn [[1923]] [[Corona del Mar]] al anneksearre, yn [[2002]] [[Newport Coast (Newport Beach)|Newport Coast]], [[Santa Ana Heights (Kalifornje)|East Santa Ana Heights]] en [[San Joaquin Hills (Newport Beach)|San Joaquin Hills]], en yn 2008 noch [[Santa Ana Heights (Kalifornje)|West Santa Ana Heights]] (nei in lange wrakseling mei [[Costa Mesa (Kalifornje)|Costa Mesa]], dat dêr ek oanspraak op makke). ==Newport Beach hjoed de dei== De wichtichste pylders foar de [[ekonomy]] fan Newport Beach binne ûnderskate dielen fan 'e [[tsjinstesektor]], yn it bysûnder it [[toerisme]], de [[sûnenssoarch]] en it [[fersekeringswêzen]]. Deibesikers en meardeiske toeristen komme fral nei Newport Beach ta fanwegen de strannen en de see, dêr't oan [[surfen]] en [[silen]] of gewoan oan sinnebaaien dien wurde kin. Oare besjensweardichheden binne û.m. de [[Newport Pier]] en de [[Balboa Pier]], dy't útstekke yn 'e see en dêr't ferdivedaasjefasiliteiten op binne; it [[Orange County Museum of Art]], in [[keunst]]museum; it [[Newport Harbor Nautical Museum]], in [[skipfeart]]museum; en it [[Newport Sports Museum]], in [[sport]]museum. ==Demografy== Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan Newport Beach 19,0% âlder as 65 jier en 17,3% jonger as 18 jier. Fierders bestie 33,1% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]]. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 82,3% [[jeropide ras|blanken]]; 7,2% [[Latino's]]; 7,0% [[Aazje|Aziaten]]; 0,7% [[negroïde ras|swarten]]; 0,3% [[Yndianen]]; 2,5% oaren of fan mingd etnysk komôf. [[File:NewportBeachCA photo Don Ramey Logan.jpg|right|thumb|250px|In loftfoto fan Newport Beach.]] [[File:Beer Can Races Newport Beach California photo Don Ramey Logan.jpg|right|thumb|250px|In sylwedstryd yn 'e haven fan Newport Beach.]] ===Berne yn Newport Beach=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---> * [[Kelly McGillis]] (1957), [[aktrise]] * [[Kelly Madison]] (1967), [[pornoaktrise]], [[regisseur]] en [[pornografy|produsinte]] * [[Cortknee]] (1973), pornoaktrise * [[Amanda Beard]] (1981), [[swimster]] * [[Drake Bell]] (1986), [[akteur]] en [[sjonger]] ===Stoarn yn Newport Beach=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---> * [[Wilfred Jackson]] (1906-1988), [[animator]] en [[regisseur]] * [[Tawny Kitaen]] (1961-2021), [[aktrise]] en [[model (berop)|model]] ==Klimaat== Newport Beach hat in [[Mediterraansk klimaat|Mediterraansk]] [[klimaat]], mei noflike [[simmer]]s en tige mylde [[winter]]s. Yn [[augustus]] en [[septimber]], de waarmste moannen, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 23&nbsp;°C, en fan [[desimber]] oant en mei [[maart]], de kâldste tiid, is dat 18&nbsp;°C. De stêd kriget jiers trochinoar 295,9 mm [[delslach (waar)|delslach]]; [[snie]] komt der net foar. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.newportbeachca.gov/ Offisjele webside fan Newport Beach] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Newport_Beach,_California ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Newport Beach, California}} }} {{Koördinaten|33_37_0_N_117_53_51_W_region:US_type:city(70032)_scale:50000|33° 37' N, 117° 53' W}} [[Kategory:Plak yn Kalifornje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1870]] k854m6ugilrccguzk761zmvss55dl4v 0 65419 1232345 1146257 2026-06-17T19:31:16Z Jmabel 37443 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:HB Pier Photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:HB Pier Photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:COM:FR|rename criterion 2]] 1232345 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Huntington Beach | ôfbylding = Huntington Beach CA USA.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flag_of_Huntington_Beach,_California.svg|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Seal_of_Huntington_Beach,_California.png|60px]] | ynwennertal = 189.992 <small>(2010)</small> | oerflak = 82,6 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br> 69.3 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 2.300,8 / km² | stêdekloft = [[Los Angeles]] | hichte = 12 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Orange County, California.svg|border|20px]] [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | stifting = [[1905]] | tiidsône = [[UTC]]-8 | simmertiid = UTC-7 | koördinaten = 33°41′34″N 118°00′01″W | webside = [http://www.huntingtonbeachca.gov/ www.huntingtonbeachca.gov] | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Huntington Beach Highlighted.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan Huntington Beach yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Huntington Beach''', gauris ôfkoarte ta '''H.B.''', is in [[stêd]] oan 'e súdwestkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] yn 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]]. It stiet fral bekend as ien fan 'e bêste plakken yn 'e Feriene Steaten om te [[surfen]]. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] hie Huntington Beach doe krapoan 190.000 ynwenners, wêrmei't it yn grutte de fjirde stêd fan Orange County is (nei [[Anaheim (Kalifornje)|Anaheim]], [[Santa Ana (Kalifornje)|Santa Ana]] en [[Irvine (Kalifornje)|Irvine]]) en de sechstjinde fan Kalifornje. Huntington Beach heart ta de stêdekloft fan [[Los Angeles]], dy't neffens in offisjele skatting út [[2012]] in befolking hat fan goed 12,8 miljoen minsken. ==Skiednis== De krite dêr't Huntington Beach no leit, waard oarspronklik bewenne troch de [[Tongva (folk)|Tongva]]-[[Yndianen]]. De earste [[Jeropa|Jeropeaan]] dy't him der nei wenjen sette, wie de [[Spanje|Spaanske]] âld-soldaat [[Manuel Nieto]], dy't yn [[1784]] foar syn tsjinsten 1.200 km² lân yn súdlik Kalifornje taparte krige. Beach Boulevard, dat no de haadstrjitte fan Huntingdon Beach is, begûn syn bestean as in feepaad op 'e ''[[hacienda]]'' (hearebuorkerij) dy't Nieto yn 'e krite stifte. It gebiet hearde earst ta oan 'e Spaanske [[koloanje]] [[Nij-Spanje]] (oant [[1821]]), doe oan it ûnôfhinklike [[Meksiko]] ([[1821]]-[[1848]]), en kaam úteinlik nei de [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1845]]-[[1848]]) by de Feriene Steaten te hearren. [[File:Sunset at Huntington Beach.jpg|left|thumb|250px|Sinne-ûndergong boppe it strân fan Huntington Beach.]] Yn [[1905]] waard de delsetting Huntington Beach stifte, dy't yn [[1909]] offisjeel de status fan [[stêd]] krige. De ûntjouwing en [[kolonisaasje]] fan it gebiet waard nuveraardigernôch stimulearre troch in bedriuw dat [[ensyklopedy]]en ferkocht, en dat by de oanskaf fan in folsleine set foar $ 126 (wat nochal in priis wie yn dy tiid), der fergees in perseel lân op ta joech yn Huntingdon Beach, dêr't it bedriuw suver foar neat in hiele lape grûn yn 'e hannen krigen hie. De lju dy't dêrop yn giene, en sa grûnbesitters yn Huntington Beach waarden, wûnen de jackpot doe't ûnder harren lân letter [[ierdoalje|oalje]] fûn waard. Hoewol't dy âlde boarnen foar it meastepart al lang útdien binne, kin men tsjintwurdich rûnom yn 'e stêd noch altiten âlde [[jaknikker (pomp)|jaknikker]]s fine. Hjoed de dei wurdt der inkeld foar de kust noch op grutte skaal nei oalje boarre. Njonken oalje produsearre Huntington Beach oarspronklik ek fral [[selderij]] en [[sûkerbyt|sûkerbiten]]. ==Huntington Beach hjoed de dei== De [[ekonomy]] fan Huntington Beach, dy't lange tiid fral ôfhinklik west hat fan [[lânbou]] en [[ierdoalje]]produksje, stipet hjoed de dei mear op [[yndustry]] en [[toerisme]]. Der wurdt noch wol oalje oppompt, mar de dei is net fierôf dat de pleatslike oaljeboarnen, sawol dy ûnder de stêd sels as dy foar kust, hielendal útdien wêze sille. Wat yndustry oangiet, hat Huntington Beach ien fan 'e grutste fabriken fan [[fleantúch]]fabrikant [[Boeing]], dy't foarhinne fan konkurrint [[McDonnell-Douglas]] wie. Mei goed 4.600 banen is Boeing de grutste wurkjouwer fan 'e stêd. It [[toerisme]] kin de yndustry yn wichtigens foar de stêd lykwols skoan belykje. Fral it rom 15 km lange strân lûkt in protte minsken oan, benammen [[surfen|surfers]]. Huntington Beach stiet bekend as ien fan 'e bêste surfplakken fan 'e Feriene Steaten, fanwegen it feit dat de weagen der op natuerlike wize fuortsterke wurde troch de lizzing fan it eilân [[Santa Catalina (Kalifornje)|Santa Catalina]], fuort foar de kust. De stêd hat it [[hannelsmerk]] Surf City ("Surfstêd") dan ek offisjeel fêstlizze litten, wat ta in heech oprinnende deilisskip laat hat mei [[Santa Cruz (Kalifornje)|Santa Cruz]], dat ek oanspraak op dy namme makket. Oare, besibbe, attraksjes yn Huntington Beach binne de [[Huntington Beach Pier]], in ferdivedaasje[[pier (daam yn see)|pier]], en it Ynternasjonaal Surfmuseum. ==Demografy== Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan Huntington Beach 14,2% âlder as 65 jier en 20,6% jonger as 18 jier. Fierders bestie 33,7% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]]. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 67,2% [[jeropide ras|blanken]]; 17,1% [[Latino's]]; 11,1% [[Aazje|Aziaten]]; 1,0% [[negroïde ras|swarten]]; 0,5% [[Yndianen]]; 3,1% oaren of fan mingd etnysk komôf. ===Berne yn Huntingdon Beach=== [[File:HB Pier Photo Don Ramey Logan.jpg|right|thumb|350px|De Huntington Beach Pier.]] <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---> * [[Cara Lott]] (1961), [[pornoaktrise]] * [[Sana Fey]] (1973), [[neakenmodel]] en pornoaktrise * [[Lauren German]] (1978), [[aktrise]] * [[Eva Angelina]] (1985), pornoaktrise ===Stoarn yn Huntingdon Beach=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---> * [[Billy Glide]] (1970-2014), pornoakteur ==Klimaat== Huntington Beach hat in [[Mediterraansk klimaat|Mediterraansk]] [[klimaat]], mei noflike [[simmer]]s en tige mylde [[winter]]s. Yn [[augustus]] en [[septimber]], de waarmste moannen, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 23&nbsp;°C, en fan [[desimber]] oant en mei [[maart]], de kâldste tiid, is dat 18&nbsp;°C. De stêd kriget jiers trochinoar 295,9 mm [[delslach (waar)|delslach]]; [[snie]] komt der net foar. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.huntingtonbeachca.gov/ Offisjele webside fan Huntington Beach] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Huntington_Beach,_California ''References'' en ''Bibliography'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Huntington Beach, California}} }} [[Kategory:Plak yn Kalifornje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1905]] le5xpnihk9lbcsfh2in33yu4fwaeuwy 0 66735 1232349 1146258 2026-06-17T22:11:00Z Jmabel 37443 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:LA Fitness Signature club Irvine CA photo D Ramey Logan.JPG]] → [[File:LA Fitness Signature club Irvine CA photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:COM:FR|rename criterion 2]] 1232349 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Irvine | ôfbylding = Irvine Spectrum.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flag of Irvine, California.PNG|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Seal of Irvine, California.svg|60px]] | ynwennertal = 223.729 <small>(2013)</small> | oerflak = 172,1 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br> 171,2 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 1.233,9 / km² | stêdekloft = [[Los Angeles]] | hichte = 17 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Orange County, California.svg|border|20px]] [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | stifting = [[1970]] | tiidsône = [[UTC]]-8 | simmertiid = UTC-7 | koördinaten = 33°41′03″N 117°47′33″W | webside = [http://www.cityofirvine.org/ www.cityofirvine.org] | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Irvine Highlighted.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan Irvine yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Irvine''' (útspr.: ['œɹva:in]) is in [[stêd]] yn n 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]], dy't pas oan it begjin fan 'e [[1970-er jierren]] fan 'e [[tweintichste iuw]] ûntstien is as in [[planearre stêd]]. Fanwegen syn goede [[ûnderwiis]], [[húsfêsting]] en [[wurkgelegenheid]] waard de stêd yn [[2012]] troch de [[webside]] ''CNNMoney.com'' útkeazen as it op fiif nei bêste plak om te wenjen yn 'e Feriene Steaten. Neffens in offisjele skatting út [[2013]] hie Irvine doe krapoan 224.000 ynwenners, wêrmei't it nei [[Anaheim (Kalifornje)|Anaheim]] en [[Santa Ana (Kalifornje)|Santa Ana]] de 3de stêd fan [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] is, en fierders de 16de stêd fan Kalifornje en de 96ste fan 'e Feriene Steaten. Irvine heart ta de [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]], dy't yn [[2012]] in [[befolking]] fan rom 12,8 miljoen hie. ==Skiednis== Yn [[1864]] kochten [[James Irvine sr.]] en trije partners in grutte stripe lân yn súdlik Kalifornje oan. Fjirtjin jier letter, yn [[1878]], kocht Irvine syn partners út en waard er de iennichste eigner fan it gebiet, dêr't er in [[ranch]] (in grutte feepleats) stifte. Nei't Irvine yn [[1886]] stoarn wie, rjochte syn soan, [[James Irvine jr.]], [[The Irvine Company]] op en feroare de ranch fan in feehâlderij yn in [[lânbou]]bedriuw dêr't [[oliif|oliven]] en [[sitrusfrucht]]en en letter ek [[limabeane]] ferboud waarden. Yn [[1888]] waard benoarden [[San Diego]] in spoarstasjon nei James Irvine jr. ferneamd, en de delsetting dy't dêromhinne groeide, kaam Myford te hjitten, nei Irvine syn soan (om't der yn [[Calaveras County (Kalifornje)|Calaveras County]] al in postkantoar mei de namme Irvine wie). Yn [[1914]] waard it plakje lykwols dochs noch omneamd ta Irvine. [[File:LA Fitness Signature club Irvine CA photo Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|250px|Irvine by nacht.]] James Irvine jr. stoar yn [[1947]], doe't er tachtich jier wie. Syn soan [[Myford Irvine]] naam de lieding oer The Irvine Company oer, en sette útein mei dielen fan it grûngebiet fan 'e Irvines frij te jaan foar stedsûntwikkeling. Myford Irvine stoar yn [[1959]], itselde jiers dat de [[Universiteit fan Kalifornje]] The Irvine Company om 4 km² grûn frege foar in nije [[universiteit]]skampus. It bedriuw ferkocht dat lân oan 'e universiteit foar it symboalyske bedrach fan $1, en droech letter nochris 2 km² grûn ôf oan 'e steat Kalifornje om 'e kampus út te wreidzjen. [[William Pereira]], de [[arsjitekt]] dy't de troch de Universiteit fan Kalifornje yn 'e earm nommen wie, ûntwurp yn gearwurking mei ekspêrs fan The Irvine Company in nije stêd fan 50.000 ynwenners dy't om 'e nije kampus hinne komme moatte soe te lizzen. De nije delsetting kaam Irvine te hjitten; it âldere plattelânsdoarpke benoarden San Diego waard doe omneamd ta [[East Irvine (Kalifornje)|East Irvine]]. Ein jierren sechtich waarden de doarpen Turtle Rock, University Park, Westpark (dat doedestiden noch Culverdale neamd waard), El Camino Real en Walnut oanlein, en yn [[1970]] waarden se oplevere. Yn 'e twadde faze waarden se, yn [[1971]], feriene ta de stêd Irvine, mei de nije wyk Irvine Spectrum as sintrum. Op [[28 desimber]] [[1971]] stimden de ynwenners fan 'e doarpen lykwols foar in útstel om in stêd te foarmjen dy't in stik grutter wie as dat de plannen fan Pereira-en-dy foarsjoen hiene. Tsjin [[1980]] hie Irvine al mear as 62.000 ynwenners, en dat wie noch mar it begjin, want de stêd is sûnt stadichoan trochgroeid, nei 110.000 yn [[1990]], 143.000 yn [[2000]], 212.000 yn [[2010]] en nei skatting 224.000 yn [[2013]]. ==Irvine hjoed de dei== De Amerikaanske [[Keamer fan Keaphannel]] hat Irvine oanmurken foar ien fan 'e bêste stêden yn 'e Feriene Steaten om in nij bedriuw te begjinnen. De pleatslike [[ekonomy]] stipet fierhinne op it [[ûnderwiis]], de [[biomedyske yndustry]] en de [[ynformaasjetechnology]]. De grutste wurkjouwer fan 'e stêd is de [[Universiteit fan Kalifornje, Irvine]], mei krapoan 16.500 banen. Yn 'e top tsien fan grutste wurkjouwers steane fierders trije biomedyske bedriuwen en trije y.t.-bedriuwen. Njonken de Universiteit fan Kalifornje, Irvine, dy't yn [[1965]] oprjochte waard en diel útmakket fan 'e gruttere [[Universiteit fan Kalifornje]], binne yn Irvine op it mêd fan heger ûnderwiis ek de Concordia Universiteit, Irvine, it [[Irvine Valley College]] en de [[Soka Universiteit fan Amearika]] fêstige. ==Demografy== Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan Irvine 8,7% âlder as 65 jier en 21,5% jonger as 18 jier. Fierders bestie 28,6% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]]. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 45,1% [[jeropide ras|blanken]]; 39,2% [[Aazje|Aziaten]]; 9,2% [[Latino's]]; 1,8% [[negroïde ras|swarten]]; 0,2% [[Yndianen]]; 4,5% oaren of fan mingd etnysk komôf. [[File:IMAG0063.jpg|right|thumb|250px|Stedsfernijing yn it sintrum fan Irvine.]] ===Berne yn Irvine=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---> * [[Will Ferrell]] (1967), [[akteur]] * [[Nicole Parker]] (1978), [[aktrise]] en [[komediënne]] * [[Natasha Watley]] (1981), [[softbalster]] ==Klimaat== Irvine hat in [[Mediterraansk klimaat|Mediterraansk]] [[klimaat]], mei waarme [[simmer]]s en tige mylde [[winter]]s. Yn [[july]] oant en mei [[septimber]], de waarmste perioade fan it jier, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 29&nbsp;°C, en yn [[desimber]] en [[jannewaris]], de kâldste moannen, is dat 20&nbsp;°C. De stêd kriget jiers trochinoar 352,3 mm [[delslach (waar)|delslach]]. Hoewol't der nea [[snie]] falt, kin it der by 't winter soms in lyts bytsje frieze. ==Fotogalery== <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Fountain at Irvine Spectrum.jpg|In fontein yn 'e wyk Irvine Spectrum File:McGaughHall.jpg|De McGaugh Hall, ien fan 'e gebouwen fan 'e Universiteit fan Kalifornje, Irvine File:Newport_Gateway_19800_&_19900_MacArthur_Boulevard_Irvine.jpg|It haadkantoar fan Toshiba America Electronics yn Irvine File:Irvine City Hall.jpg|It stedhûs fan Irvine File:Giant Wheel at Irvine Spectrum Center.jpg|It [[reuzerêd]] yn it [[Irvine Spectrum Center]] </gallery> ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.cityofirvine.org/ Offisjele webside fan Irvine] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Irvine,_California ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Irvine, California}} }} [[Kategory:Plak yn Kalifornje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1970]] nhpedlzelqlxefbjikvulvl5yciz0mj 1232352 1232349 2026-06-18T01:14:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1232352 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Irvine | ôfbylding = Irvine Spectrum.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flag of Irvine, California.PNG|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Seal of Irvine, California.svg|60px]] | ynwennertal = 223.729 <small>(2013)</small> | oerflak = 172,1 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br> 171,2 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 1.233,9 / km² | stêdekloft = [[Los Angeles]] | hichte = 17 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Orange County, California.svg|border|20px]] [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | stifting = [[1970]] | tiidsône = [[UTC]]-8 | simmertiid = UTC-7 | koördinaten = 33°41′03″N 117°47′33″W | webside = [http://www.cityofirvine.org/ www.cityofirvine.org] | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Irvine Highlighted.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan Irvine yn [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Irvine''' (útspr.: ['œɹva:in], likernôch: "<u>ur</u>-vaain") is in [[stêd]] yn n 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], yn 'e [[regio]] [[Súdlik Kalifornje]], dy't pas oan it begjin fan 'e [[1970-er jierren]] fan 'e [[tweintichste iuw]] ûntstien is as in [[planearre stêd]]. Fanwegen syn goede [[ûnderwiis]], [[húsfêsting]] en [[wurkgelegenheid]] waard de stêd yn [[2012]] troch de [[webside]] ''CNNMoney.com'' útkeazen as it op fiif nei bêste plak om te wenjen yn 'e Feriene Steaten. Neffens in offisjele skatting út [[2013]] hie Irvine doe krapoan 224.000 ynwenners, wêrmei't it nei [[Anaheim (Kalifornje)|Anaheim]] en [[Santa Ana (Kalifornje)|Santa Ana]] de 3de stêd fan [[Orange County (Kalifornje)|Orange County]] is, en fierders de 16de stêd fan Kalifornje en de 96ste fan 'e Feriene Steaten. Irvine heart ta de [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]], dy't yn [[2012]] in [[befolking]] fan rom 12,8 miljoen hie. ==Skiednis== Yn [[1864]] kochten [[James Irvine sr.]] en trije partners in grutte stripe lân yn súdlik Kalifornje oan. Fjirtjin jier letter, yn [[1878]], kocht Irvine syn partners út en waard er de iennichste eigner fan it gebiet, dêr't er in [[ranch]] (in grutte feepleats) stifte. Nei't Irvine yn [[1886]] stoarn wie, rjochte syn soan, [[James Irvine jr.]], [[The Irvine Company]] op en feroare de ranch fan in feehâlderij yn in [[lânbou]]bedriuw dêr't [[oliif|oliven]] en [[sitrusfrucht]]en en letter ek [[limabeane]] ferboud waarden. Yn [[1888]] waard benoarden [[San Diego]] in spoarstasjon nei James Irvine jr. ferneamd, en de delsetting dy't dêromhinne groeide, kaam Myford te hjitten, nei Irvine syn soan (om't der yn [[Calaveras County (Kalifornje)|Calaveras County]] al in postkantoar mei de namme Irvine wie). Yn [[1914]] waard it plakje lykwols dochs noch omneamd ta Irvine. [[File:LA Fitness Signature club Irvine CA photo Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|250px|Irvine by nacht.]] James Irvine jr. stoar yn [[1947]], doe't er tachtich jier wie. Syn soan [[Myford Irvine]] naam de lieding oer The Irvine Company oer, en sette útein mei dielen fan it grûngebiet fan 'e Irvines frij te jaan foar stedsûntwikkeling. Myford Irvine stoar yn [[1959]], itselde jiers dat de [[Universiteit fan Kalifornje]] The Irvine Company om 4 km² grûn frege foar in nije [[universiteit]]skampus. It bedriuw ferkocht dat lân oan 'e universiteit foar it symboalyske bedrach fan $1, en droech letter nochris 2 km² grûn ôf oan 'e steat Kalifornje om 'e kampus út te wreidzjen. [[William Pereira]], de [[arsjitekt]] dy't de troch de Universiteit fan Kalifornje yn 'e earm nommen wie, ûntwurp yn gearwurking mei ekspêrs fan The Irvine Company in nije stêd fan 50.000 ynwenners dy't om 'e nije kampus hinne komme moatte soe te lizzen. De nije delsetting kaam Irvine te hjitten; it âldere plattelânsdoarpke benoarden San Diego waard doe omneamd ta [[East Irvine (Kalifornje)|East Irvine]]. Ein jierren sechtich waarden de doarpen Turtle Rock, University Park, Westpark (dat doedestiden noch Culverdale neamd waard), El Camino Real en Walnut oanlein, en yn [[1970]] waarden se oplevere. Yn 'e twadde faze waarden se, yn [[1971]], feriene ta de stêd Irvine, mei de nije wyk Irvine Spectrum as sintrum. Op [[28 desimber]] [[1971]] stimden de ynwenners fan 'e doarpen lykwols foar in útstel om in stêd te foarmjen dy't in stik grutter wie as dat de plannen fan Pereira-en-dy foarsjoen hiene. Tsjin [[1980]] hie Irvine al mear as 62.000 ynwenners, en dat wie noch mar it begjin, want de stêd is sûnt stadichoan trochgroeid, nei 110.000 yn [[1990]], 143.000 yn [[2000]], 212.000 yn [[2010]] en nei skatting 224.000 yn [[2013]]. ==Irvine hjoed de dei== De Amerikaanske [[Keamer fan Keaphannel]] hat Irvine oanmurken foar ien fan 'e bêste stêden yn 'e Feriene Steaten om in nij bedriuw te begjinnen. De pleatslike [[ekonomy]] stipet fierhinne op it [[ûnderwiis]], de [[biomedyske yndustry]] en de [[ynformaasjetechnology]]. De grutste wurkjouwer fan 'e stêd is de [[Universiteit fan Kalifornje, Irvine]], mei krapoan 16.500 banen. Yn 'e top tsien fan grutste wurkjouwers steane fierders trije biomedyske bedriuwen en trije y.t.-bedriuwen. Njonken de Universiteit fan Kalifornje, Irvine, dy't yn [[1965]] oprjochte waard en diel útmakket fan 'e gruttere [[Universiteit fan Kalifornje]], binne yn Irvine op it mêd fan heger ûnderwiis ek de Concordia Universiteit, Irvine, it [[Irvine Valley College]] en de [[Soka Universiteit fan Amearika]] fêstige. ==Demografy== Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan Irvine 8,7% âlder as 65 jier en 21,5% jonger as 18 jier. Fierders bestie 28,6% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]]. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 45,1% [[jeropide ras|blanken]]; 39,2% [[Aazje|Aziaten]]; 9,2% [[Latino's]]; 1,8% [[negroïde ras|swarten]]; 0,2% [[Yndianen]]; 4,5% oaren of fan mingd etnysk komôf. [[File:IMAG0063.jpg|right|thumb|250px|Stedsfernijing yn it sintrum fan Irvine.]] ===Berne yn Irvine=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---> * [[Will Ferrell]] (1967), [[akteur]] * [[Nicole Parker]] (1978), [[aktrise]] en [[komediënne]] * [[Natasha Watley]] (1981), [[softbalster]] ==Klimaat== Irvine hat in [[Mediterraansk klimaat|Mediterraansk]] [[klimaat]], mei waarme [[simmer]]s en tige mylde [[winter]]s. Yn [[july]] oant en mei [[septimber]], de waarmste perioade fan it jier, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 29&nbsp;°C, en yn [[desimber]] en [[jannewaris]], de kâldste moannen, is dat 20&nbsp;°C. De stêd kriget jiers trochinoar 352,3 mm [[delslach (waar)|delslach]]. Hoewol't der nea [[snie]] falt, kin it der by 't winter soms in lyts bytsje frieze. ==Fotogalery== <gallery mode=packed heights=150px style="text-align:left"> File:Fountain at Irvine Spectrum.jpg|In fontein yn 'e wyk Irvine Spectrum File:McGaughHall.jpg|De McGaugh Hall, ien fan 'e gebouwen fan 'e Universiteit fan Kalifornje, Irvine File:Newport_Gateway_19800_&_19900_MacArthur_Boulevard_Irvine.jpg|It haadkantoar fan Toshiba America Electronics yn Irvine File:Irvine City Hall.jpg|It stedhûs fan Irvine File:Giant Wheel at Irvine Spectrum Center.jpg|It [[reuzerêd]] yn it [[Irvine Spectrum Center]] </gallery> ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.cityofirvine.org/ Offisjele webside fan Irvine] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Irvine,_California ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Irvine, California}} }} [[Kategory:Plak yn Kalifornje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1970]] c3zx4eo6idh3lz1siyouf2rmxy0fzl2 0 85577 1232343 1097964 2026-06-17T19:19:04Z Jmabel 37443 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fort Lauderdale Florida photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Fort Lauderdale Florida photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1232343 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Fort Lauderdale | ôfbylding = Fort Lauderdale Florida photo Don Ramey Logan.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De [[Nije Rivier (Floarida)|Nije Rivier]], yn it sintrum fan Fort Lauderdale. | wapen = [[File:Flag of Fort Lauderdale, Florida.svg|border|125px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Seal of Fort Lauderdale, Florida.png|60px]] | ynwennertal = 172.389 <small>(2013)</small> | oerflak = 99,9 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br> 90,0 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 1.838,3 / km² | stêdekloft = [[Miami]] | hichte = 2,75 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Florida.svg|border|20px]] [[Floarida]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Logo of Broward County, Florida.svg|border|20px]] [[Broward County (Floarida)|Broward County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | stifting = [[1893]] | tiidsône = [[UTC]]-5 | simmertiid = UTC-4 | koördinaten = 26°08′00″N 80°09′00″W | webside = [http://www.fortlauderdale.gov/ www.fortlauderdale.gov] | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = Map of Florida highlighting Fort Lauderdale.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan Fort Lauderdale yn [[Broward County (Floarida)|Broward County]] en yn 'e steat [[Floarida]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Fort Lauderdale''' (útspr.: [fɔɹt 'lɔ:dəɹde:l], likernôch: "fort lôderdeel"), faak skreaun as '''Ft. Lauderdale''', is in [[stêd]] yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Floarida]]. Dit plak leit oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] [[kust]] fan it [[Floarida-skiereilân]], op 37&nbsp;km benoarden it bekendere [[Miami]]. Fort Lauderdale is it haadplak fan [[Broward County (Floarida)|Broward County]], en hie, neffens in offisjele skatting út [[2013]] troch it [[Amerikaanske Folkstellingsburo]], doe goed 172.000 ynwenners. De stêd makket ûnderdiel út fan 'e saneamde Súdflorideeske Stêdekloft (''South Florida Metropolitan Area''), mei yn totaal mear as 5,7 miljoen ynwenners, dy't fierders û.m. bestiet út [[Miami]], [[West Palm Beach (Floarida)|West Palm Beach]], [[Boca Raton (Floarida)|Boca Raton]] en [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]]. ==Geografy== Fort Lauderdale hat in oerflak fan 99,9&nbsp;km², wêrfan't 90,0&nbsp;km² út lân en 9,9&nbsp;km² út wetter bestiet. De stêd stiet bekend om syn grutte netwurk fan [[grêft]]en, mei binnen de stedsgrinzen in totale ôfstân fan 266&nbsp;km oan wetterwegen. Troch syn lizzing oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan Floarida omfiemet Fort Lauderdale ek 11&nbsp;km oan [[strân]]. [[Lauderdale-by-the-Sea (Floarida)|Lauderdale-by-the-Sea]], [[Lauderdale Lakes (Floarida)|Lauderdale Lakes]] en [[North Lauderdale (Floarida)|North Lauderdale]] meitsje gjin ûnderdiel út fan Fort Lauderdale, mar binne selsstannige, oanbuorjende plakken. [[File:Fort-lauderdale-stranahan-house.JPG|left|thumb|220px|Stranahan House, it âldste gebou fan Fort Lauderdale, oarspronklik in hannelspost.]] ==Skiednis== [[Archeology]]ske opgravings hawwe oantoand dat de omkriten fan Fort Lauderdale mear as tolvetûzen jier lang bewenne waarden troch de [[Tekesta (folk)|Tekesta]]-[[Yndianen]] en harren foarâlden. It kontakt mei de earste [[Spanje|Spaanske]] kolonisators, yn 'e [[sechstjinde iuw]], waard in ramp foar de Tekesta, mei't hja swier te lijen krigen fan 'e [[sykte]]n dy't de [[Jeropa|Jeropeänen]] meibrochten, en dêr's hja gjin [[ymmuniteit|ferwar]] tsjin hiene. Dat en de oanhâldende wapene konflikten mei de buorstamme fan 'e [[Kalûsa (folk)|Kalûsa]] soarge derfoar dat de Tekesta tsjin [[1763]] hast útstoarn wiene. Yn dat jier, doe't Spanje Floarida ûnder de betingsten fan 'e [[Frede fan Parys (1763)|Frede fan Parys]] oan 'e [[Grut-Brittanje|Britten]] ôfstean moast, waarden de lêste Tekesta mei de Spaanske kolonisten nei [[Kuba]] ta evakuëarre. Harren plak waard letter ynnommen troch de [[Seminoalen|Seminoale]]-Yndianen, dy't har út [[Georgia]] ôfsakje lieten nei it Florideeske skiereilân om oan 'e optsjende [[kolonisaasje]] fan 'e [[jeropide ras|blanken]] te ûntkommen. Nei [[1763]] feroare Floarida noch ferskate kearen fan eigner, oant it yn [[1821]] oankocht waard troch de [[Feriene Steaten]]. Yn 'e [[njoggentjinde iuw]] stie it gebiet fan Broward County bekend as de Delsetting fan de Nije Rivier, en yn 'e [[1830]]-er jierren libben der sa'n 70 kolonisten yn it gebiet. Under de [[Twadde Seminoalske Oarloch]] waarden nei in oanfal fan 'e Seminoalen op in boerespultsje alle blanken út it gebiet evakuëarre. Yn [[1838]] lei it [[Amerikaanske Leger]] oan 'e [[Nije Rivier (Floarida)|Nije Rivier]] in fêsting oan dy't Fort Lauderdale kaam te hjitten, nei in majoar William Lauderdale ([[1782]]-[[1838]]). Oan 'e ein fan 'e oarloch, yn [[1842]], waard dat fort ôftanke. It gebiet bleau doe fierhinne ûnbewenne oant in Frank Stranahan der yn [[1893]] in hannelspost mei in [[fear (ferfier)|fear]] oer de Nije Rivier stifte. Yn [[1896]] lei de [[Florida East Coast Railroad]] in [[spoarwegen|spoar]] oan troch it gebiet, wat de ûntwikkeling fan Fort Lauderdale folle makliker makke. Yn [[1911]] krige it plakje [[stedsrjochten]], al hie it it jiers tefoaren noch mar 336 ynwenners. Yn [[1915]] waard de nije stêd útroppen ta haadplak fan Broward County. Pas yn 'e [[1920]]-er jierren begûn Fort Lauderdale foar it earst flink te groeien. Yn [[1935]] fûn der yn 'e stêd in beruchte [[lynchen|lynchpartij]] plak, doe't in [[plysje]]wein fan 'e dyk ôf riden waard, en de finzene dy't dêryn ferfierd waard (in [[negroïde ras|swarte]] man dy't fan Rubin Stacy hiet en fertocht waard fan 'e [[berôving]] fan in blanke frou), troch in binde fan sa'n hûndert blanke manlju yninoar slein, ophongen oan in beam en doe deasketten waard. [[File:Beach_Strip.jpg|left|thumb|250px|It [[strân]] by Fort Lauderdale.]] Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] ûntjoech Fort Lauderdale him ta in wichtige militêre basis foar de [[Amerikaanske Loftmacht]] en [[Amerikaanske Kustwacht|Kustwacht]]. Yn [[1961]] wie de stêd ûnder de [[Amerikaanske Boargerrjochtebeweging]] it toaniel fan in rige demonstraasjes en sit-ins troch [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaanske]] aktivisten op 'e strannen, dy't doedestiden noch [[segregaasje|segregearre]] wiene. Yn [[1962]] joech [[rjochter]] [[Ted Cabot]] de demonstranten gelyk, en waard de stêd twongen om 'e pleatslike feroarderings oan te passen. Foar de kust fan Fort Lauderdale leit it [[Osbornerif]], in keunstmjittich rif dat makke is âlde autobannen en dat útrûn is op in [[ekology]]ske ramp. De oanlis (of dumping) begûn yn 'e [[1960]]-er jierren, en hie de bedoeling om 'e pleatslike fiskstân te ferheegjen troch [[fisken]] in skûlplak te bieden, wylst men tagelyk ôffal kwytkoe. De touwen dêr't de bannen mei byinoar bûn wiene, slieten meitiid lykwols fuort, mei as gefolch dat de bannen stadichoan yn 'e rjochting fan 'e kust begûnen te migrearjen, wêrby't se in libben rif tsjinkamen en alhiel ferrinnewearren. Fierders leit nei stoarmen it strân fol mei âlde autobannen, wat gjin goede [[reklame]] is om [[toerisme|toeristen]] te lûken. De pleatslike autoriteiten binne no yn gearwurking mei de [[Amerikaanske Marine]] en [[Amerikaanske Kustwacht|Kustwacht]] dwaande om 'e 700.000 bannen fan it Osbornerif wer te ferwiderjen. ==Ekonomy== Fort Lauderdale is fanwegen it waarme [[klimaat]] en de sinne-oergetten strannen in populêre [[toerisme|toeristyske]] bestimming. Hiel Broward County mocht yn [[2012]] net minder as 12 miljoen ûnderskate toeristen ferwolkomje, mei dêrûnder 2,8 miljoen bûtenlanners. It gebiet telde dat jiers 561 [[hotel]]s en [[motel]]s, mei krapoan 35.000 keamers; 4.000 [[restaurant]]s; 63 [[golf (sport)|golfbanen]]; 12 [[winkelsintrum|winkelsintra]]; 16 [[museum|museä]]; 132 [[nachtklub]]s; 278 [[camping]]s; en 100 [[jachthaven]]s mei romte foar 45.000 plezierjachten. [[File:Lauderdale_from_tri_rail.jpg|right|thumb|250px|De autosneldyk Interstate 95, fuort benoarden de stêd, mei oan 'e oare kant de [[skyline]] fan Fort Lauderdale.]] Fan 'e [[1940]]-er oant [[1980]]-er jierren wie Fort Lauderdale ek de populêrste bestimming foar studinten ûnder de beruchte ''[[spring break]]'' (foarjiersfakânsje), yn [[maart]]/[[april]], mar dat begûn op 'en doer safolle oerlêst te jaan, dat de pleatslike autoriteiten sûnt [[1985]] datoangeande ûntmoedigjende maatregels namen. Fan gefolgen krige Fort Lauderdale yn [[1989]] noch mar 20.000 ''spring break''-gongers, in ôfname fan 94,3% yn ferliking mei de 350.000 út 1985. Tsjintwurdich is de fiering fan ''spring break'' fierhinne ferskood nei plakken as [[Daytona Beach (Floarida)|Daytona Beach]] en [[Panama City Beach (Floarida)|Panama City Beach]]. ==Demografy== Histoarysk is de befolking fan Fort Lauderdale fral tusken [[1930]] en [[1980]] hurd groeid, fan 8.700 yn [[1930]], fia 18.000 yn [[1940]], 36.000 yn [[1950]], 84.000 yn [[1960]] en 139.000 yn [[1970]] nei 153.000 yn [[1980]]. Dêrnei begûn it ynwennertal pas fan [[2000]] ôf wer stadichoan te groeien, nei 172.000 yn [[2013]]. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] bestie doe fan 'e befolking fan Fort Lauderdale 51,8% fan 'e húshâldings út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]], wylst 17,7% fan 'e befolking ûnder de [[earmoedegrins]] libbe. Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 52,5% [[jeropide ras|blanken]]; 31,0% [[negroïde ras|swarten]]; 13,7% [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]]; 1,5% [[Aazje|Aziaten]]; 0,3% [[Yndianen]]; 1,0% oaren of fan mingd etnysk komôf. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2000]] hat Fort Lauderdale in persintaazje ynwenners dat fan bûtenlânsk komôf is, dat mei 21,7% oansjenlik heger leit as it Amerikaanske gemiddelde. De grutste [[ymmigrant]]egroepen binne [[Haïty|Haïtianen]] (6,9% fan 'e Fort Lauderdalers) en [[Kuba]]nen (1,7%). Fierders stiet Fort Lauderdale, yn 'e mande mei de oangrinzgjende stedsjes [[Oakland Park (Floarida)|Oakland Park]] en [[Wilton Manors (Floarida)|Wilton Manors]], ek rûnom bekend om syn grutte [[homoseksualiteit|homo]]- en [[lesbiënne|lesbo]]-mienskip. Op [[taalkunde|taalkundich]] mêd waard yn [[2000]] fêststeld dat yn Fort Lauderdale 75,6% fan 'e befolking yn 'e hûs inkeld [[Ingelsk]] spriek, wylst it [[Spaansk]] mei 9,4% op it twadde plak kaam. De op twa nei grutste taal wie it [[Haïtiaansk-Kreoalsk]], mei 7,5%, folge troch it [[Frânsk]] (2,0%), it [[Portegeesk]] (1,0%) en it [[Italjaansk]] (0,8%). [[File:Fort_Lauderdale_Skyline_7.jpg|right|thumb|300px|De [[skyline]] fan Fort Lauderdale.]] ===Berne yn Fort Lauderdale=== <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan bertejier---> * [[Paige O'Hara]] (1956), [[musical]][[aktrise]] en [[sjongster]] * [[Teri Weigel]] (1962), [[neakenmodel]] en [[pornoaktrise]] * [[Angel Boris]] (1974), neakenmodel en [[aktrise]] * [[Niki Taylor]] (1975), [[mannekên]] en [[fotomodel]] * [[Jacki-O]] (1978), [[rapper]] * [[J.T. Money (pornografysk akteur)|J.T. Money]] (1979), [[pornoakteur]] en -[[regisseur]] * [[Nadine Sierra]] (1988), [[sopraan]] * [[Amy Shores]] (1992), pornoaktrise * [[Kelsi Monroe]] (1994), pornoaktrise * [[Shae Summers]] (1994), pornoaktrise ===Stoarn yn Fort Lauderdale=== [[File:All clear at Fort Lauderdale Beach - panoramio.jpg|right|300px|thumb|It [[strân]] fan Fort Lauderdale.]] <!---dizze opsomming stiet op folchoarder fan stjerjier---> * [[Fan Noli]] (1882-1965), [[Albaanje|Albaneesk]] [[politikus]], [[biskop]], [[publisist]] en [[oersetter]] * [[Dave Thomas (ûndernimmer)|Dave Thomas]] (1932-2002), ûndernimmer en oprjochter fan 'e fastfoodkeatling [[Wendy's]] * [[Will Eisner]] (1917-2005), [[striptekener]] * [[Leslie Nielsen]] (1926-2010), [[akteur]] * [[David Cassidy]] (1950-2017), [[sjonger]] en akteur ==Klimaat== Fort Lauderdale hat in [[tropen|tropysk]] [[klimaat]], mei lange, hjitte, fochtige, neare [[simmer]]s en koarte, drûge, tige mylde [[winter]]s. Yn [[augustus]], de waarmste moanne, is de trochsneed [[temperatuer]] oerdeis 32,3&nbsp;°C, en yn [[jannewaris]], de kâldste moanne, is dat 24,1&nbsp;°C. De heechste temperatuer ea metten wie 38&nbsp;°C, op [[22 juny]] [[2009]]. Fort Lauderdale kriget jiers trochinoar 1.670,1&nbsp;mm [[delslach (waar)|delslach]]. Winterdeis komt likernôch ien kear yn 'e tweintich jier wat lichte [[froast]] foar. [[Snie]] hat men yn 'e stêd noch mar ienris sjoen, op [[19 jannewaris]] [[1977]], doe't der wat flokjes foelen dy't daliks raanden sadree't se op 'e grûn kamen. In stik mear oerlêst hat men yn Fort Lauderdale fan [[orkaan|orkanen]], dy't ûnderweis fan it [[Karibysk Gebiet]] nei de [[Golf fan Meksiko]] tydlingswei oer Floarida hinne raze. De lêste orkanen dy't de stêd troffen wiene [[orkaan Katrina|Katrina]] en [[orkaan Wilma|Wilma]], beide yn [[2005]], en dêrfoar de [[orkaan Cleo]], yn [[1964]], de [[orkaan King]], yn [[1950]], en de [[Orkaan fan Fort Lauderdale fan 1947]], út it tiidrek dat men de orkanen noch gjin nammen joech. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.fortlauderdale.gov/ Offisjele webside fan Fort Lauderdale] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Lauderdale,_Florida ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Fort Lauderdale, Florida}} }} [[Kategory:Plak yn Floarida]] [[Kategory:Plak stifte yn 1893]] 8iwx50dge69klrb89vueacwyq9qpgcp 0 93797 1232357 1057568 2026-06-18T07:59:12Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks., [[]], tf. 1232357 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Dom fan Lübeck | ôfbylding = Aerial image of the Lübeck Cathedral (view from the southwest).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Dom fan Lübeck mei syn twa karakteristike tuorren. | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = kringfrije stêd | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Lübeck]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = Lübeck (Altstadt) | adres = Mühlendamm 2–6, 23552 Lübeck | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Evangelisch-Lutherische Kirche in Norddeutschland|Evangelysk-Luthersk]] | bisdom = [[Kerspel]] Lübeck (foarhinne Bisdom Lübeck) | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Jehannes de Doper]], [[Blasius fan Sebaste|Blasius]], [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] en [[Sint-Nikolaas|Nikolaas]] | wijd oan = | status = [[Parochytsjerke]] (foarhinne katedraal) | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = [[1173]] (stifting) – [[1230]] / [[1335]] (ombou) | sloopjier = | boustyl = [[Romaanske arsjitektuer|Romaansk]] en [[Bakstiengotyk|Bakstiengotyk]] | hichte = 114,7 m (tuorren), 130 m (lingte tsjerke) | monumintale status = Beskerme boumonumint / [[UNESCO]]-[[Wrâlderfgoedlist|Wrâlderfgoed]] | monumintnûmer = | webside = [https://www.domzuluebeck.de/ www.domzuluebeck.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 51 | lat_sec = 39 | lat_dir = N | lon_deg = 10 | lon_min = 41 | lon_sec = 09 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Dom fan Lübeck }} De '''Dom fan Lübeck''' ([[Dútsk]]: ''Lübecker Dom'') wie de earste grutte bakstiennen tsjerke dy't boud waard oan 'e [[Eastsee]] en heart mei in lingte fan 130 meter ta de langste bakstiennen tsjerken. Yn it jier 1186 waard de tsjerke ta [[katedraal]] wijd. Krekt as de domtsjerke fan [[Breunswyk|Braunschweig]] draacht de dom fan Lübeck it [[Patroanhillige|patrosinium]] fan 'e hilligen [[Jehannes de Doper]] en [[Blasius fan Sebaste|Blasius]]. Dêrnjonken binne ek [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] en [[Nikolaas fan Myra|Nikolaas]] patroanhilligen fan 'e tsjerke . == Skiednis == [[Ofbyld:Modell Romanischer Dom um 1200 (Lübeck) 02.jpg|thumb|left|Model romaanske dom fan 1200.]] Nei't de biskopssit fan Oldenburg nei Lübeck ferhûze, liet [[Hindrik de Liuw]] sûnt it jier 1173 de tsjerke as katedraal fan it nije bisdom Lübeck bouwe. De tsjerke waard as katedraal oan Jehannes de Doper en as parochytsjerke oan 'e hillige Nikolaas wijd. Omtrint 1230 kaam de bou ree en fan 1266 oant 1335 folge de ferbou ta in [[goatyk|goatyske]] [[halletsjerke]], wêrby't de [[Skip (tsjerke)|sydskippen]] op 'e hichte fan it middenskip brocht waarden. Ek yn it midden fan 'e 14e iuw fûn ûnder biskop Hindrik II Bochholt (1317–1341) de ferlinging fan it eastlike goatyske [[Koer (tsjerke)|koar]] plak. De biskop sels waard letter yn it midden fan it koar byset ûnder in opfallende messing grêfsark, dy't getten waard troch Hans Apengeter. Mei dizze ferlinging waard de lingte fan 'e katedraal ferdûbele. De [[romaanske arsjitektuer|romaanske]] [[Apsis (arsjitektuer)|apsis]] waard nei it reekommen fan it goatyske koar oant op 'e fûneminten ôfbrutsen. It ûnderskie tusken de beide boufazen is foar elkenien dúdlik ôf te lêzen: it âldere boudiel wurdt troch swiere, rjochthoekige pylders droegen, it jongere goatyske koar troch slanke, rûne pylders. Oant de [[reformaasje]] wie de it dom[[kapittel]] hearrich oan 'e roomske biskop. Nei de reformaasje wie de domtsjerke oant 1803 eigendom fan 'e stêd en it domkapittel. Mei de [[sekularisaasje]] waard it kapittel opheft en kaam de tsjerke foar 100% yn hannen fan 'e stêd. De kapittelgebouwen fan 'e dom krigen ein 19e iuw de funksje fan museum. Fan 1897 oant 1919 wie de domtsjerke de tsjerke fan it yn Lübeck stasjonearde garnizoen. Stoarm en floed hawwe de dom yn 'e rin fan 'e iuwen faak skansearre. Yn 1611 moast de noardlike spits fan 'e toer ferfongen wurde en om 1766 hinne waarden de lytsere sydtuorren ôfbrutsen. ==== Palmpeaske 1942 ==== [[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 146-1977-047-16, Lübeck, brennender Dom nach Luftangriff.jpg|thumb|left|De baarnende domtsjerke nei de bombardeminten op [[Palmpeaske]].]] Nei de swiere bombardeminten op 'e stêd yn 'e nacht fan 28 nei 29 maart 1942, wêrby't in fyfte fan 'e histoaryske binnenstêd ferwoastge waard en meardere bommen yn 'e buert fan 'e tsjerke ynsloegen, stoarte it eastlike [[ferwulft]] fan it heechkoar yn en gyng it [[heechalter]] út 1696 ferlern. De brân fan it dommuseum sloech oer nei it dak fan 'e domtsjerke. Tsjin de middei fan Palmpeaske stoarten de beide spitsen del en it Walcker-oargel út 1893 efter de oargelkas fan [[Arp Schnitger]] út 1699 baarnde finaal ôf. Der koene lykwols grutte dielen fan it ynterieur feilich steld wurde. Hjirûnder it [[triomfkrús]] en hast alle midsiuwske fleugelalters. Troch de kriichsskea stoarte yn 1946 ek de gevel fan it noardlik [[dwersskip]] yn. Hjirtroch waard ek de foarhal folslein troch it delfallende pún ferneatige. De midsiuwske [[kleastergong]] op 'e súdlike kant fan 'e tsjerke grinzget oan it Museum für Natur und Umwelt en it argyf fan 'e hanzestêd Lübeck. ==== Weropbou ==== De weropbou duorre desennialang, om't it omtinken earst nei de weropbou fan 'e Lübecker [[Marienkirche (Lübeck)|Marienkirche]] gyng. It begjin waard makke mei de weropbou fan 'e tuorren en it westlike diel fan 'e tsjerke. Dêrnei folge it eastlike koar en lang om let de foarhal oan 'e noardlike kant fan 'e domtsjerke. De weropbou waard pas yn 1982 ôfsletten. == Ynterieur == De domtsjerke hie en hat fan alle tsjerken yn Lübeck op 'e Marienkirche nei it rykste ynterieur. [[Ofbyld:Dom in Luebeck Taufbecken.JPG|thumb|260px|De nije doopkapel mei op 'e eftergrûn in diel fan 'e goatyske koarbanken]] [[Ofbyld:Dom (Lübeck) Focke-Kapelle.JPG|thumb|260px|Focke-Kapelle]] [[Ofbyld:Dom (Lübeck) Gusmann-Kapelle.JPG|thumb|260px|Gusmann-Kapelle]] * It 17 meter hege triomfkrús is in wurk fan 'e keunstner [[Bernt Notke]] en waard yn opdracht fan biskop Albert II Krummendiek makke. Yn 1477 krige it in plak yn it skip fan 'e tsjerke. * It doopfont fan Lorenz Grove út 1455 ferfong in stiennen doopfont dat op it [[Sweden|Sweedske]] eilân [[Gotland]] makke wie. Oant 1942 stie it doopfont foar it oargel by de yngong oan 'e westlike kant fan 'e tsjerke, by de weropbou nei de Twadde Wrâldkriich kaam it doopfont yn 'e nije doopkapel tusken it [[doksaal]] en it eastlik koar telâne. * De [[renêssânse]]-[[Preekstoel|kânsel]] waard yn 1586 troch dûmny Dionysius Schünemann skonken en is in [[Flaanderen|Flaamsk]] wurk. De foet fan 'e kânsel is in byld fan [[Mozes]] en de kûp is mei reliëfs dekorearre mei foarstellings út it libben fan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Kristus]]. It klankboerd mei in byld fan 'e opstiene Hear stamt út 1570. De trep waard yn 1731 yn let-[[barok]]ke styl fernijd. It smij-izeren hek waard yn 1572 troch in bruorskip skonken. * It doksaal draacht oan 'e súdlike kant in grut oerwurk út 1628 en is fersierd mei de bylden fan 'e patroanhilligen. It houten fykwurk oan it doksaal is ôfkomstich fan Bernt Notke. * Sûnt de Twadde Wrâldkriich stiet it ferneamde alter fan Hans Memling út de ''Greveraden-Kapelle'' yn it noardlike sydskip yn 'e samling fan it St.-Annenmuseum. Fan 'e yn 1920 noch sân bewarre retabels fan foar de reformaasje, binne no noch fiif oanwêzich yn 'e dom. Hjirûnder it fleugelalter ''Marien mit der Einhornjagd'' (Marije mei de Ienhoarn) út 1506; it ''Laienaltar'' (lekenalter) út 1477 fan Bernt Notke; it ''Heiligen-Leichnamsaltar'' (Alter fan it Hillige Lichem) út 1460; it ''Altar der Maria-Magdalene'' (Marije-Magdalena-alter) út 1420 en it ''Altar der kanonischen Tageszeiten'' út it begjin fan 'e 16e iuw. * Njonken in grut tal portretten binne der twa grutte skilderijen, dy't beide út de 17e iuw datearje. Ien toant de hillige Kristoffel (1665) en hinget boppe it portaal fan it noardlike sydskip nei de foarhal. It oare, de Jammerklacht fan Kristus oan 'e ûntankbere wrâld", wurdt op it ein fan 'e 17e iuw datearre. * Alle ramen waarden yn 1942 ferneatige en yn 'e finsters waarden nei de kriich foar de haadsaak ienfâldige glês-yn-leadramen pleatst. * Nei de reformaasje waarden in soad sydkapellen ta grêfkapellen foar leden fan it domkapittel ferboud. * Oan 'e muorren binne noch in soad [[epitaaf|epitafen]] út de perioade 1459-1829 te sjen. * Der binne twa grutte bylden fan Marije yn 'e dom. It âldste byld stammet út 1450, doe't de ''Marietidenkapelle'' foltôge waard dêr't alle dagen Marije-tsjinsten plakfûnen. Hjoed-de-dei stiet dat byld yn in nis fan it noardlike dwersskip. It oare byld wurdt de ''Schöne Madonna'' neamd en is yn 1509, dus noch krekt foar de reformaasje, ûntstien. == Oargels == Oant 1942 stie yn it westen fan 'e tsjerke in grut oargel, dat op in ynstrumint út de jierren 1696-1699 werom gyng en oarspronklik troch [[Arp Schnitger]] boud waard. It oargel hie 45 registers en wie it grutste instrumint fan Schnitger yn [[Sleeswyk-Holstein]]. Bekende organisten en komponisten as [[Dietrich Buxtehude]] en [[Georg Friedrich Händel]] bespilem dat oargel en mûlk ek noch troch [[Johann Sebastian Bach]]. De firma E.F. Walcker ferfong dit oargel troch in nij instrumint, mar de âlde oargelkas bleau dêrby bewarre. Yn 2012 naam de tsjerkeried it beslút foar de bou fan in nij oargel, dat foarsjocht yn in rekonstruksje fan it Schnitger-oargel. Oan 'e hân fan âlde ôfbylden wurdt ek de âlde oargelkas rekonstruearre. It is it doel dat it oargel in plak krigett yn it westlike diel fan 'e tsjerke op in doksaaleftige bôge. It hjoeddeiske oargel waard yn 1970 troch de [[Denemark|Deenske]] oargelfirma [[Marcussen & Søn]] út [[Åbenrå]] boud. Dit instrumint krige in plak oan 'e muorre fan it noardlike sydskip. It hat 47 registers en twa nevenregisters ferdield oer trije manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren elektrysk. Njonken dit oargel is der nog in [[barok (stylperioade)|barok]] ynstrumint fan Biaggio di Rosa út it jier 1777. Dit oargel is eigendom fan 'e muzykhegeskoalle fan Lübeck en mobyl. It hat 10 registers. Yn 2000 waard it wurk troch Jürgen Ahrend Orgelbau út Loga renovearre. It oargel is noch orizjineel en ek de registers binne noch allegear oarspronklik. == Klokken == [[Ofbyld:200830 bigben12345 lubeck-domglocken.wav|thumb|Lûdsfragmint fan de klokken]] In klok út 1315 is de âldste tsjerkeklok yn fiere omkriten en waard yn 1912 oan it museum ôfjûn. Dizze klok krige letter in plak yn 'e ''Katarinenkirche''. De klokken dy't no yn 'e tuorren hingje, waarden allegear getten troch de klokkenjitterij Rincker út Sinn. Ien klok is lykwols noch histoarysk en stammet út 1481. == Ofbylden == <gallery> Germany Luebeck Cathetral thriumphcrucifix.jpg|Triomfkrús. Dom (Lübeck) Lettner.JPG|Doksaal. Dom (Lübeck) Kanzel.JPG|Preekstoel. Dom (Lübeck) Altar der Stecknitzfahrer.JPG|Alter fan it skippersgild fan 'e Stecknitz. EpitaphPincier.JPG|Epitaaf Ludwig Pincier (1561-1612). Lübecker Dom ital. Orgel2.jpg|Barok oargel Biaggio di Rosa. </gallery> == Keppeling om utens == * {{de}} [http://www.domzuluebeck.de/ Webstee fan de domtsjerke] * {{de}} [http://www.domzuluebeck.de/kirchenmusik/orgeln/index.html Disposysje oargels] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútske Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [https://de.wikipedia.org/wiki/L%C3%BCbecker_Dom] ---- {{Commonscat|Lübeck Cathedral|Domtsjerke fan Lübeck}} }} [[Kategory:Katedraal yn Dútslân|Lubeck]] [[Kategory:Lübeck]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bouwurk út 1230]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1942]] [[Kategory:Bouwurk út 1982]] dg7ewjfp9qdxpwpxyenfoiugbeomr9g 1232358 1232357 2026-06-18T08:02:35Z RomkeHoekstra 10582 pear dûbele dinkjes ferwidere. 1232358 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Dom fan Lübeck | ôfbylding = Aerial image of the Lübeck Cathedral (view from the southwest).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Dom fan Lübeck mei syn twa karakteristike tuorren. | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = kringfrije stêd | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Lübeck]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = Lübeck | adres = Mühlendamm 2–6, 23552 Lübeck | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Evangelyske Tsjerke yn Dútslân|Evangelysk-Luthersk]] | bisdom = (foarhinne Bisdom Lübeck) | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Jehannes de Doper]], [[Blasius fan Sebaste|Blasius]], [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] en [[Sint-Nikolaas|Nikolaas]] | wijd oan = | status = [[Parochytsjerke]] | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = [[1173]] (stifting) – [[1230]] / [[1335]] (ombou) | sloopjier = | boustyl = [[Romaanske arsjitektuer|Romaansk]] en [[Bakstiengotyk]] | hichte = 114,7 m (tuorren), 130 m (lingte tsjerke) | monumintale status = [[UNESCO]]-[[Wrâlderfgoedlist|Wrâlderfgoed]] | monumintnûmer = | webside = [https://www.domzuluebeck.de/ www.domzuluebeck.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 51 | lat_sec = 39 | lat_dir = N | lon_deg = 10 | lon_min = 41 | lon_sec = 09 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Dom fan Lübeck }} De '''Dom fan Lübeck''' ([[Dútsk]]: ''Lübecker Dom'') wie de earste grutte bakstiennen tsjerke dy't boud waard oan 'e [[Eastsee]] en heart mei in lingte fan 130 meter ta de langste bakstiennen tsjerken. Yn it jier 1186 waard de tsjerke ta [[katedraal]] wijd. Krekt as de domtsjerke fan [[Breunswyk|Braunschweig]] draacht de dom fan Lübeck it [[Patroanhillige|patrosinium]] fan 'e hilligen [[Jehannes de Doper]] en [[Blasius fan Sebaste|Blasius]]. Dêrnjonken binne ek [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] en [[Nikolaas fan Myra|Nikolaas]] patroanhilligen fan 'e tsjerke . == Skiednis == [[Ofbyld:Modell Romanischer Dom um 1200 (Lübeck) 02.jpg|thumb|left|Model romaanske dom fan 1200.]] Nei't de biskopssit fan Oldenburg nei Lübeck ferhûze, liet [[Hindrik de Liuw]] sûnt it jier 1173 de tsjerke as katedraal fan it nije bisdom Lübeck bouwe. De tsjerke waard as katedraal oan Jehannes de Doper en as parochytsjerke oan 'e hillige Nikolaas wijd. Omtrint 1230 kaam de bou ree en fan 1266 oant 1335 folge de ferbou ta in [[goatyk|goatyske]] [[halletsjerke]], wêrby't de [[Skip (tsjerke)|sydskippen]] op 'e hichte fan it middenskip brocht waarden. Ek yn it midden fan 'e 14e iuw fûn ûnder biskop Hindrik II Bochholt (1317–1341) de ferlinging fan it eastlike goatyske [[Koer (tsjerke)|koar]] plak. De biskop sels waard letter yn it midden fan it koar byset ûnder in opfallende messing grêfsark, dy't getten waard troch Hans Apengeter. Mei dizze ferlinging waard de lingte fan 'e katedraal ferdûbele. De [[romaanske arsjitektuer|romaanske]] [[Apsis (arsjitektuer)|apsis]] waard nei it reekommen fan it goatyske koar oant op 'e fûneminten ôfbrutsen. It ûnderskie tusken de beide boufazen is foar elkenien dúdlik ôf te lêzen: it âldere boudiel wurdt troch swiere, rjochthoekige pylders droegen, it jongere goatyske koar troch slanke, rûne pylders. Oant de [[reformaasje]] wie de it dom[[kapittel]] hearrich oan 'e roomske biskop. Nei de reformaasje wie de domtsjerke oant 1803 eigendom fan 'e stêd en it domkapittel. Mei de [[sekularisaasje]] waard it kapittel opheft en kaam de tsjerke foar 100% yn hannen fan 'e stêd. De kapittelgebouwen fan 'e dom krigen ein 19e iuw de funksje fan museum. Fan 1897 oant 1919 wie de domtsjerke de tsjerke fan it yn Lübeck stasjonearde garnizoen. Stoarm en floed hawwe de dom yn 'e rin fan 'e iuwen faak skansearre. Yn 1611 moast de noardlike spits fan 'e toer ferfongen wurde en om 1766 hinne waarden de lytsere sydtuorren ôfbrutsen. ==== Palmpeaske 1942 ==== [[Ofbyld:Bundesarchiv Bild 146-1977-047-16, Lübeck, brennender Dom nach Luftangriff.jpg|thumb|left|De baarnende domtsjerke nei de bombardeminten op [[Palmpeaske]].]] Nei de swiere bombardeminten op 'e stêd yn 'e nacht fan 28 nei 29 maart 1942, wêrby't in fyfte fan 'e histoaryske binnenstêd ferwoastge waard en meardere bommen yn 'e buert fan 'e tsjerke ynsloegen, stoarte it eastlike [[ferwulft]] fan it heechkoar yn en gyng it [[heechalter]] út 1696 ferlern. De brân fan it dommuseum sloech oer nei it dak fan 'e domtsjerke. Tsjin de middei fan Palmpeaske stoarten de beide spitsen del en it Walcker-oargel út 1893 efter de oargelkas fan [[Arp Schnitger]] út 1699 baarnde finaal ôf. Der koene lykwols grutte dielen fan it ynterieur feilich steld wurde. Hjirûnder it [[triomfkrús]] en hast alle midsiuwske fleugelalters. Troch de kriichsskea stoarte yn 1946 ek de gevel fan it noardlik [[dwersskip]] yn. Hjirtroch waard ek de foarhal folslein troch it delfallende pún ferneatige. De midsiuwske [[kleastergong]] op 'e súdlike kant fan 'e tsjerke grinzget oan it Museum für Natur und Umwelt en it argyf fan 'e hanzestêd Lübeck. ==== Weropbou ==== De weropbou duorre desennialang, om't it omtinken earst nei de weropbou fan 'e Lübecker [[Marienkirche (Lübeck)|Marienkirche]] gyng. It begjin waard makke mei de weropbou fan 'e tuorren en it westlike diel fan 'e tsjerke. Dêrnei folge it eastlike koar en lang om let de foarhal oan 'e noardlike kant fan 'e domtsjerke. De weropbou waard pas yn 1982 ôfsletten. == Ynterieur == De domtsjerke hie en hat fan alle tsjerken yn Lübeck op 'e Marienkirche nei it rykste ynterieur. [[Ofbyld:Dom in Luebeck Taufbecken.JPG|thumb|260px|De nije doopkapel mei op 'e eftergrûn in diel fan 'e goatyske koarbanken]] [[Ofbyld:Dom (Lübeck) Focke-Kapelle.JPG|thumb|260px|Focke-Kapelle]] [[Ofbyld:Dom (Lübeck) Gusmann-Kapelle.JPG|thumb|260px|Gusmann-Kapelle]] * It 17 meter hege triomfkrús is in wurk fan 'e keunstner [[Bernt Notke]] en waard yn opdracht fan biskop Albert II Krummendiek makke. Yn 1477 krige it in plak yn it skip fan 'e tsjerke. * It doopfont fan Lorenz Grove út 1455 ferfong in stiennen doopfont dat op it [[Sweden|Sweedske]] eilân [[Gotland]] makke wie. Oant 1942 stie it doopfont foar it oargel by de yngong oan 'e westlike kant fan 'e tsjerke, by de weropbou nei de Twadde Wrâldkriich kaam it doopfont yn 'e nije doopkapel tusken it [[doksaal]] en it eastlik koar telâne. * De [[renêssânse]]-[[Preekstoel|kânsel]] waard yn 1586 troch dûmny Dionysius Schünemann skonken en is in [[Flaanderen|Flaamsk]] wurk. De foet fan 'e kânsel is in byld fan [[Mozes]] en de kûp is mei reliëfs dekorearre mei foarstellings út it libben fan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Kristus]]. It klankboerd mei in byld fan 'e opstiene Hear stamt út 1570. De trep waard yn 1731 yn let-[[barok]]ke styl fernijd. It smij-izeren hek waard yn 1572 troch in bruorskip skonken. * It doksaal draacht oan 'e súdlike kant in grut oerwurk út 1628 en is fersierd mei de bylden fan 'e patroanhilligen. It houten fykwurk oan it doksaal is ôfkomstich fan Bernt Notke. * Sûnt de Twadde Wrâldkriich stiet it ferneamde alter fan Hans Memling út de ''Greveraden-Kapelle'' yn it noardlike sydskip yn 'e samling fan it St.-Annenmuseum. Fan 'e yn 1920 noch sân bewarre retabels fan foar de reformaasje, binne no noch fiif oanwêzich yn 'e dom. Hjirûnder it fleugelalter ''Marien mit der Einhornjagd'' (Marije mei de Ienhoarn) út 1506; it ''Laienaltar'' (lekenalter) út 1477 fan Bernt Notke; it ''Heiligen-Leichnamsaltar'' (Alter fan it Hillige Lichem) út 1460; it ''Altar der Maria-Magdalene'' (Marije-Magdalena-alter) út 1420 en it ''Altar der kanonischen Tageszeiten'' út it begjin fan 'e 16e iuw. * Njonken in grut tal portretten binne der twa grutte skilderijen, dy't beide út de 17e iuw datearje. Ien toant de hillige Kristoffel (1665) en hinget boppe it portaal fan it noardlike sydskip nei de foarhal. It oare, de Jammerklacht fan Kristus oan 'e ûntankbere wrâld", wurdt op it ein fan 'e 17e iuw datearre. * Alle ramen waarden yn 1942 ferneatige en yn 'e finsters waarden nei de kriich foar de haadsaak ienfâldige glês-yn-leadramen pleatst. * Nei de reformaasje waarden in soad sydkapellen ta grêfkapellen foar leden fan it domkapittel ferboud. * Oan 'e muorren binne noch in soad [[epitaaf|epitafen]] út de perioade 1459-1829 te sjen. * Der binne twa grutte bylden fan Marije yn 'e dom. It âldste byld stammet út 1450, doe't de ''Marietidenkapelle'' foltôge waard dêr't alle dagen Marije-tsjinsten plakfûnen. Hjoed-de-dei stiet dat byld yn in nis fan it noardlike dwersskip. It oare byld wurdt de ''Schöne Madonna'' neamd en is yn 1509, dus noch krekt foar de reformaasje, ûntstien. == Oargels == Oant 1942 stie yn it westen fan 'e tsjerke in grut oargel, dat op in ynstrumint út de jierren 1696-1699 werom gyng en oarspronklik troch [[Arp Schnitger]] boud waard. It oargel hie 45 registers en wie it grutste instrumint fan Schnitger yn [[Sleeswyk-Holstein]]. Bekende organisten en komponisten as [[Dietrich Buxtehude]] en [[Georg Friedrich Händel]] bespilem dat oargel en mûlk ek noch troch [[Johann Sebastian Bach]]. De firma E.F. Walcker ferfong dit oargel troch in nij instrumint, mar de âlde oargelkas bleau dêrby bewarre. Yn 2012 naam de tsjerkeried it beslút foar de bou fan in nij oargel, dat foarsjocht yn in rekonstruksje fan it Schnitger-oargel. Oan 'e hân fan âlde ôfbylden wurdt ek de âlde oargelkas rekonstruearre. It is it doel dat it oargel in plak krigett yn it westlike diel fan 'e tsjerke op in doksaaleftige bôge. It hjoeddeiske oargel waard yn 1970 troch de [[Denemark|Deenske]] oargelfirma [[Marcussen & Søn]] út [[Åbenrå]] boud. Dit instrumint krige in plak oan 'e muorre fan it noardlike sydskip. It hat 47 registers en twa nevenregisters ferdield oer trije manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren elektrysk. Njonken dit oargel is der nog in [[barok (stylperioade)|barok]] ynstrumint fan Biaggio di Rosa út it jier 1777. Dit oargel is eigendom fan 'e muzykhegeskoalle fan Lübeck en mobyl. It hat 10 registers. Yn 2000 waard it wurk troch Jürgen Ahrend Orgelbau út Loga renovearre. It oargel is noch orizjineel en ek de registers binne noch allegear oarspronklik. == Klokken == [[Ofbyld:200830 bigben12345 lubeck-domglocken.wav|thumb|Lûdsfragmint fan de klokken]] In klok út 1315 is de âldste tsjerkeklok yn fiere omkriten en waard yn 1912 oan it museum ôfjûn. Dizze klok krige letter in plak yn 'e ''Katarinenkirche''. De klokken dy't no yn 'e tuorren hingje, waarden allegear getten troch de klokkenjitterij Rincker út Sinn. Ien klok is lykwols noch histoarysk en stammet út 1481. == Ofbylden == <gallery> Germany Luebeck Cathetral thriumphcrucifix.jpg|Triomfkrús. Dom (Lübeck) Lettner.JPG|Doksaal. Dom (Lübeck) Kanzel.JPG|Preekstoel. Dom (Lübeck) Altar der Stecknitzfahrer.JPG|Alter fan it skippersgild fan 'e Stecknitz. EpitaphPincier.JPG|Epitaaf Ludwig Pincier (1561-1612). Lübecker Dom ital. Orgel2.jpg|Barok oargel Biaggio di Rosa. </gallery> == Keppeling om utens == * {{de}} [http://www.domzuluebeck.de/ Webstee fan de domtsjerke] * {{de}} [http://www.domzuluebeck.de/kirchenmusik/orgeln/index.html Disposysje oargels] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútske Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [https://de.wikipedia.org/wiki/L%C3%BCbecker_Dom] ---- {{Commonscat|Lübeck Cathedral|Domtsjerke fan Lübeck}} }} [[Kategory:Katedraal yn Dútslân|Lubeck]] [[Kategory:Lübeck]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bouwurk út 1230]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1942]] [[Kategory:Bouwurk út 1982]] r2s5e5k134sgyfboxhqo4e0p8y1h952 0 93852 1232359 1225442 2026-06-18T09:06:42Z RomkeHoekstra 10582 + ynfoboks, red. 1232359 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Sint-Jakobitsjerke | ôfbylding = Lubeck kosciol sw Jakuba 2.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = De Sint-Jakobitsjerke sjoen út it noardwesten. | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Schleswig-Holstein.svg|border|20px]] [[Sleeswyk-Holstein]] | bestjoerlike ienheid 2 = Kringfrije stêd | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Lübeck]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = Lübeck | adres = Jakobikirchhof 3 | koördinaten = | tsjerkegenoatskip = [[Evangelyske Tsjerke yn Dútslân|Evangelysk-Luthersk]] | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = [[Jakobus de Meardere|Sint-Jakobus]] | wijd oan = | status = [[Parochytsjerke]] | arsjitekt = | yngenieur = | boujier = [[1227]] (earste fermelding) / omtrint [[1334]] (hjoeddeiske bou) | sloopjier = | boustyl = [[Bakstiengotyk]] | hichte = 84,2 m (toer) | monumintale status = [[UNESCO]]-[[Wrâlderfgoedlist|Wrâlderfgoed]] | monumintnûmer = | webside = [https://www.st-jakobi-luebeck.de/ www.st-jakobi-luebeck.de] | mapname = Sleeswyk-Holstein | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 52 | lat_sec = 15 | lat_dir = N | lon_deg = 10 | lon_min = 41 | lon_sec = 20 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = Sint-Jakobitsjerke }} De '''Jakobikirche''' ([[Frysk]]: ''Jabiksjerke'') oan it ''Jakobikirchhof'' is ien fan 'e fiif protestantske [[parochytsjerke]]n yn 'e histoaryske binnenstêd fan 'e [[Dútslân|Dútske]] [[hânze]]stêd [[Lübeck]]. De tsjerke waard yn it jier 1334 as tsjerke foar seefarders en fiskers wijd. De [[patroanhillige]] is de hillige [[Jakobus (apostel)|Jakobus]], ien fan 'e tolve [[apostel]]s en de broer fan 'e evangelist [[Jehannes (evangelist)|Jehannes]]. De tsjerke makket mei it ''Heiligen-Geist-Hospital'' en de oanbuorjende ''Gertrudenherberge'' diel út fan it Noard-Europeeske Jabikspaad nei [[Santiago de Compostella]]. Yn 2007 wie it fyftich jier lyn dat de fjouwermaster [[Pamir (skip, 1905)|Pamir]] fergong. Yn it ramt hjirfan waard de kapel yn 'e noardlike toer sûnt dat stuit it nasjonaal betinkingsplak ta neitins fan sivile slachtoffers dy't nei harren seereis net werom kamen. == Skiednis == Mei de bou fan 'e trij[[Skip (tsjerke)|skippige]] bakstiennen [[halletsjerke]] waard om 1300 hinne úteinset. De nijbou ferfong nei de grutte stedsbrân fan 1276 de [[romaanske arsjitektuer|romaanske]] halletsjerke op itselde plak, dy't al yn 1227 neamd waard. Mûlk binne [[rûnbôge]]n[[fries (keunst)|friezen]] oan 'e tsjerketoer en de muorren fan 'e sydskippen noch ôfkomstich fan 'e romaanske bou. De tsjerke krige ien toer, mar oan 'e bou fan 'e noardlike en súdlike sydkapel is ôf te lêzen dat der rekken holden waard mei in letter bou fan dûbele tuorren, lykas dat ek it gefal is by de [[domtsjerke fan Lübeck|Lübecker dom]] en de [[Marienkirche (Lübeck)|Marienkirche]]. Ek ôf te lêzen oan it gebou is dat men oan 'e ein fan 'e 13e iuw de halletsjerke ferbouwe woe ta [[Basilyk (boufoarm)|basilyk]]. In begjin wie makke, mar it wurk waard opjûn. De toer fan 'e tsjerke wie yn it earstoan folle leger en levere noch al ris swierrichheden op. By in stoarm yn 1375 briek in part fan 'e toer ôf en yn 1628 moast de toer foar in part ôfbrutsen wurde. Pas yn 'e jierren 1657-1658 waard de spits wer opboud en waarden de karakteristike fjouwer kûgels op 'e hoeken fan 'e toer set. Hieltyd wer waard de toer troch de bliksem troffen, foar it lêst yn 1901. De toer baarnde doe hast in dei lang. De kapellen waarden yn 'e rin fan 'e 14e iuw oanboud en ferneamd nei dyjingen dy't de bou mooglik makken of de kapellen besieten. Nei alle gedachten is fan alle kapellen de kapel fan boargemaster Brömse it meast bekend, itjinge te tankjen oan it alter dat dêr stiet. De súdeastlike [[sakristy]] waard yn it begjin fan 'e 15e iuw oanboud. Neffens de skiedsskriuwing waard yn 1496 in [[dakruter]] pleatst. Al gau briek dizze dakruter troch in stoarm ôf. Neffens in wurk fan 'e houtfiker Elias Diebel moat de dakruter lykwols healwei de 16e iuw wer op 'e tsjerke stien ha. De hjoeddeiske dakruter is in [[barok (stylperioade)|barokke]] bou út de jierren 1622-1628. Yn 'e 19e iuw waarden by in renovaasje midsiuwske fresko's ûntdutsen. De Jakobikirche waard as ien fan 'e pear Lübecker tsjerken sparre by it grutte bombardemint op 'e stêd fan 1942. Sadwaande besit de tsjerke de lêste twa histoaryske oargels fan 'e stêd. == Ynrjochting == === Preekstoel en heechalter === [[Ofbyld:Germany Luebeck St Jakobi pulpit and altar.jpg|thumb|left|Kânsel en heechalter.]] De [[preekstoel]] datearret út it jier 1698. Fan 'e foargonger út 1577 binne sûnt 1735 resten te finen yn 'e Thomaskirche fan [[Tribsees]]. It [[heechalter]] waard yn 1717 troch Hieronymus Hassenberg boud yn opdracht fan boargemaster Hermann Rodde, waans boarstbyld in plak krige yn it heechalter. It âldere heechalter, in let-goatyske retabel út 1435, stiet hjoed-de-dei yn in fêstiging fan it ''Staatliches Museum Schwerin'' yn [[Güstrow]] dat yn it [[Slot Güstrow]] fêstige is. It doopfont út 1466 waard yn 1466 troch Klaus Grude getten. === It Brömse-alter === It Brömse alter waard yn 1515 troch boargemaster Heinrich Brömse skonken. It middendiel út 1500 mei de krúsiging is in reliëf út it atelier fan Heinrich Brabender, [[Múnster]]/[[Westfalen]]. De beskildere fleugels toane û.o. de boargemaster en syn famyljeleden en waarden yn 1515 tafoege. === Betinkingsplak fan de seelju === Yn 'e noardlike toerkapel is plak makke foar de Lübecker seelju dy't net fan see werom kamen. Hjir stiet ek it wrak fan in reddingsboat fan 'e yn 1957 sonken fjouwermaster Pamir. By dizze ramp kamen 80 fan 'e 86 tellende bemanning om. Op fersyk fan 'e tsjerke en de oerheid waard de kapel op 21 septimber 2007 ta it nasjonaal betinkingsplak foar de sivile seefeart ferklearre. Under de kapel is in kolumbarium. === Oargels === [[Ofbyld:Germany Luebeck St Jakobi organ.jpg|thumb|260px|Oargel.]] It grutte oargel oan 'e westlike muorre is oarspronklik goatysk, mar waard yn 'e barokke tiid ferboud en fergrutte. It lytse oargel stammet oarspronklik út in midsiuwsk ynstrumint út 1467, maar waard yn 'e jierren 1636-1637 troch Friedrich Stellwagen ferboud en fergrutte. == Klokken == Yn 'e klokkestoel hinget in fjouwertal klokken út 1507, 1619, 1743 en 1756. De âldste klok út 1507 is de grutste klok en waard getten troch [[Geart fan Wou]]. == Ofbylden == <gallery> St. Jakobi (Lübeck) Kanzel.JPG|Preekstoel. Richerz Epitaph cropped.jpg|Epitaaf foar Georg Hermann Richerz (1716–1767). Lübeck Jakobi Kleine Orgel.jpg|Stellwageb-oargel. Broembsenaltar.JPG|It Bröhmse-alter. </gallery> == Keppeling om utens == * {{de}} [https://www.st-jakobi-luebeck.de/ Webstee fan de tsjerke] {{boarnen|boarnefernijing= Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútske Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [https://de.wikipedia.org/wiki/Jakobikirche_(L%C3%BCbeck)] ---- {{Commonscat|St. Jakobi, Lübeck|Jakobitsjerke, Lübeck}} }} {{DEFAULTSORT:Jacobikirche (Lubeck)}} [[Kategory:Lübeck]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn Sleeswyk-Holstein]] [[Kategory:Bouwurk út de 13e iuw]] [[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1276]] [[Kategory:Bouwurk út 1334]] mxn0frmzr1s5uhzixzdngcfkh9z4p0m 10 121420 1232344 897416 2026-06-17T19:19:05Z Jmabel 37443 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fort Lauderdale Florida photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Fort Lauderdale Florida photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1232344 wikitext text/x-wiki [[File:Fort Lauderdale Florida photo Don Ramey Logan.jpg|right|250px]] '''Fort Lauderdale''' (útspr.: [fɔɹt 'lɔ:dərde:l], likernôch: "fort lôderdeel"), faak skreaun as '''Ft. Lauderdale''', is in [[stêd]] yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Floarida]]. Dit plak leit oan 'e [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] [[kust]] fan it [[Floarida-skiereilân]], op 37&nbsp;km benoarden it bekendere [[Miami]]. Fort Lauderdale is it [[haadplak]] fan [[Broward County (Floarida)|Broward County]], en hie, neffens in offisjele skatting út [[2013]] troch it [[Amerikaanske Folkstellingsburo]], doe goed 172.000 ynwenners. De stêd makket ûnderdiel út fan 'e saneamde Súdflorideeske Stêdekloft (''South Florida Metropolitan Area''), mei yn totaal mear as 5,7 miljoen ynwenners, dy't fierders û.m. bestiet út [[Miami]], [[West Palm Beach (Floarida)|West Palm Beach]], [[Boca Raton (Floarida)|Boca Raton]] en [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]]. :''[[Fort Lauderdale (Floarida)|Lês fierder...]]'' 44t12flpmk0z3f2d02w9u3hojwet5z0 0 136310 1232329 1231886 2026-06-17T14:25:37Z Mysha 254 /* Buorskippen */ Twa-talich 1232329 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Plaknammeboerd_Damwâld.png|thumb|In standert Frysktalich plaknammeboerd]] [[Ofbyld:Jonkersland.jpg|thumb|In twatalich buorskip-plaknammeboerd]] In '''plaknammeboerd''' of '''komboerd''' is in boerd dat by de yngong fan in plak stiet. Under de plaknamme stiet de gemeente wêryn't it plak him befynt, utsein wannear't de plaknamme lyk oan de gemeentenamme is. == Nederlân == Yn Nederlân hat it komboerd de status fan in ferkearsboerd neffens de RVV fan 1990. In komboerd jout ek altyd in maksimale gong fan 50 km yn it oere oan, lykwols stiet dit der ta ferdudliking meastentiids noch ûnder. Somtiden wurdt in hegere tastiene gong oanjûn (rûnwei) of in legere gong (wenwyk). By it yngean fan de [[beboude kom]] stiet it standert plaknammeboerd, by it ferlitten fan de beboude kom stiet der hast itselde boerd, mar mei in reade skeane streek troch de namme. By guon plaknammen makket dy streek it lykwols net altyd maklik te lêzen. Oant de ynfiering fan RVV 1990 waard by it ferlitten fan de kom nea in plaknamme neamd, mar bestie it boerd allinne mar út in blau flak mei trije of fjouwer skeane wite streken. Op guon plakken binne sokke buorden noch wol oanwêzich. Faak is der ûnder it boerd in oar boerd befêstige mei in tekst dat der by it ynriden fan in plak "Wolkom" en by it ferlitten "Oant sjen" stiet. <Gallery> Ofbyld:Komboerd - Raerd.png|Ientalich Frysk komboerd Ofbyld:Ein-komboerd - Poppenwier.jpeg|Ientalich Frysk ein fan komboerd Ofbyld:Komboerd - Gau.jpeg|Twatalich komboerd, Hollânsk oer Frysk Ofbyld:Ein-komboerd - Gau.jpeg|Twatalich ein-komboerd, Hollânsk oer Frysk </Gallery> === Buorskippen === By in buorskip is der almeast gjin sprake fan in offisjele beboude kom. Dêr kin in standert komboerd, dat nammers in leger maksimum gong gebiedt, net brûkt wurde. Dêr stiet dan faak in plaknammeboerd yn negatyf: in wyt boerd mei blauwe of swarte letters. Der binne lykwols ek wol útsûnderingen fan buorskippen dy't al in offisjel beboude kom hawwe. Dêr wurde dan al standert blauwe plaknammebuorden pleatst. Dêrtroch ûntstiet wolris betizing dat sokke buorskippen doarpen wêze kinne. Inkelde bekende útsûnderingen binne de [[Noard-Brabân|Noardbrabânske]] buorskippen [[Oventje]], [[Dalem]] en [[Walik]]. Oarsom binne der sitewaasjes, bygelyks by in [[snelwei]] dêr't hoe ek nimmen fan de dyk ôf kin, en de namme fan de dyk deselde is as dy fan de útbuorren, dêr't yn stee fan in komboerd allinnich in bermplanke brûkt wurdt. <Gallery> Ofbyld:Utbuorren - Spears.jpeg|In Fryske útbuorren yn ... Ofbyld:Ein-útbuorrenboerd - Spears.jpeg|... en om wer fuort Ofbyld:Utbuorren - Loaiïngea.jpg|Twatalich útbuorrenboerd<br>Hollânsk oer Frysk <-Ofbyld:Ein-útbuorrenboerd - Loaiïngea.jpg|Twatalich útbuorrenboerd -> Ofbyld:Utbuorren - Tsienzerbuorren.png|In Fryske bermplanke. </Gallery> == Belgje == Yn Belgje wurdt it binnenriden fan de beboude kom oanjûn mei in wyt plaknammeboerd, it bûtenriden derfan wurdt oanjûn troch itselde boerd mei in line der trochhinne. Dizze buorden jouwe ek de byhearrende ferkearsrigels oan, sa as de maksimale snelheid fan 50 km yn it oere. == Twatalige plaknammebuorden == Sûnt de fyftiger jierren fan de [[tweintichste iuw]] stiet in Fryslân njonken de [[Nederlânsk]]e namme almeast ek de Fryske namme op de plaknammebuorden. Guon gemeenten kieze derfoar allinne de offisjele namme op de buorden sjen te litten, yn bygelyks [[Dantumadiel]] binne dat de Fryske en yn [[Eaststellingwerf]] de Nederlânske. Yn [[Sealterlân]] en [[Noard-Fryslân]] steane by guon plakken njonken de [[Dútsk]]e namme ek de [[Sealterfrysk]]e en [[Noardfrysk]]e namme. By [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] stiet de [[Nedersaksyske talen|Leechsaksysk]]e fariant fan [[East-Fryslân]] ''Auerk'' op de boerd. Ek yn oare twatalige gebieten, sa as [[Ierlân]], [[Skotlân]], [[Wales]], [[Bretanje]], [[Baskelân (autonome mienskip)|Baskelân]], [[Galysje]], [[Kataloanje]], [[Súd-Tirol]] en [[Ystrje]] binne twatalige plaknammebuorden. <gallery widths="160" heights="160"> Ofbyld:Rafio_kombord.jpg|[[Baflo|Rafio]]? De reade line makket de namme fan it plak somtiden dreech om te lêzen Ofbyld:Plaatsnaambord_Walshoutem.JPG|In Belgysk plaknammeboerd Ofbyld:Kleve_sign_winter.jpg|Plaknammeboerd yn Dútslân </gallery> {{Commonscat|City limit signs|Plaknammeboerd}} [[Kategory:Strjitmeubilêr]] [[Kategory:Plak]] [[Kategory:Namme]] 3y0jeh6n14owipugnvobepge0zqhukv 0 166370 1232353 1115045 2026-06-18T01:53:30Z Jmabel 37443 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Manhattan Beach CA pier and boardwalk photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Manhattan Beach CA pier and boardwalk photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 1232353 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Manhattan Beach | ôfbylding = El Porto, California (5845291765).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[File:Flag of Manhattan Beach, California.png|border|120px]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[File:Seal of Manhattan Beach, California.png|75px]] | ynwennertal = 35.183 <small>(2019)</small> | oerflak = 10,2 km² <small>(ynkl. wetter)</small><br> 10,19 km² <small>(allinnich lân)</small> | befolkingstichtens = 3.449,3 / km² | stêdekloft = [[Los Angeles]] | hichte = 0–74 m | lân = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] | bestjoerlike ienheid 1 = Steat | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of California.svg|border|20px]] [[Kalifornje]] | bestjoerlike ienheid 2 = County | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flag of Los Angeles County, California.png|border|20px]] [[Los County (Kalifornje)|Los Angeles County]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = [[1902]] | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] –8 | simmertiid = UTC –7 | koördinaten = 33°53′20″N 118°24′19″W | webside = [http://www.citymb.info/ www.citymb.info] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = | mapwidth = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = LA County Incorporated Areas Manhattan Beach highlighted.svg | ôfbyldingstekst99 = De lizzing fan Manhattan Beach yn [[Los Angeles County (Kalifornje)|Los Angeles County]] en yn 'e steat [[Kalifornje]]. | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Manhattan Beach''' is in [[stêd]] yn it [[suden]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]] dy't ta de [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]] heart. It plak leit oan 'e [[kust]] fan 'e [[Stille Oseaan]], súdwestlik fan it sintrum fan Los Angeles. Mei [[Hermosa Beach (Kalifornje)|Hermosa Beach]] en [[Redondo Beach (Kalifornje)|Redondo Beach]] is it ien fan 'e trije saneamde [[Beach Cities]] ("Strânstêden"). Neffens in offisjele skatting út [[2019]] hie Manhattan Beach doe goed 35.000 ynwenners. ==Geografy== Manhattan Beach leit oan 'e [[kust]] fan 'e [[Stille Oseaan]] yn [[Súdlik Kalifornje]], yn in krite dêr't de kustline fan it [[súdsúdeasten]] nei it [[noardnoardwesten]] rint. It meastepart fan it gebiet dêr't de stêd no stiet, bestie yn 'e [[njoggentjinde iuw]] noch út [[dunen]]. De stêd is dêr letter oerhinne boud, sadat de hichte frijwat ferskilt. It heechste dún, no eins in [[heuvel]], riist op oant 74&nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]], wat de bewenners fan 'e stêd in swiid útsjoch oer de [[see]] jout. It [[strân]] leit uteraard op seenivo. It grutste diel fan Manhattan Beach hâldt de midden wat tusken dy beide ekstremen, mei in hichte fan trochinoar 20&nbsp;m boppe seenivo. [[File:Manhattan Pier.jpg|left|thumb|250px|De [[Manhattan Beach Pier]] by [[sinne-ûndergong]] yn 'e [[hjerst]].]] Manhattan Beach hat in [[oerflak]] fan 10,2&nbsp;[[km²]], wêrfan't [[oerflaktewetter]] mar 0,01&nbsp;km² útmakket. It strân hat in lingte fan 3,4&nbsp;[[km]] en is likernôch 120&nbsp;[[meter|m]] breed. Dat hat net altyd sa west. Oarspronklik bedroech de breedte fan it strân mar sa'n 45&nbsp;m en rûn it steil op nei de dunen. Tusken [[1938]] en [[1989]] waard de breedte hast fertrijefâldige doe't grutte hoemannichten [[sân]] op 'e strannen noardlik fan Manhattan Beach pleatst waarden by de oanlis fan 'e [[Hyperion Treatment Plant]] yn [[Marina del Rey (Kalifornje)|Marina del Rey]] (in [[rioelwettersuvering]]sfabryk) en fan 'e [[enerzjysintrale]] [[Scattergood Power Plant]]. It sân waard dêr troch de see weislein en súdlik nei Manhattan Beach ta spield. ==Skiednis== Foarôfgeande oan 'e [[kolonisaasje]] fan [[Súdlik Kalifornje]] troch de [[jeropide ras|blanken]] hearde de krite fan Manhattan Beach ta it wengebiet fan 'e [[Tongva (folk)|Tongva]], in [[Yndianen|Yndiaansk]] [[folk]]. [[Argeologyske fynst]]en yn it oanbuorjende [[Chowigna (Kalifornje)|Chowigna]] toane oan dat it gebiet al teminsten 7.100 jier bewenne wurdt. It Tongva-doarp Ongovanga lei wêr't no de oanbuorjende stêd [[Redondo Beach (Kalifornje)|Redondo Beach]] leit. De earste [[Jeropa|Jeropeeske]] [[ûntdekkingsreizger]]s dy't de krite fan Manhattan Beach oandiene, wiene yn [[1769]] de leden fan 'e [[Spanje|Spaanske]] [[ekspedysje]] fan [[Gaspar de Portolá]]. Neitiid waard Kalifornje as besit fan 'e [[Spaanske Kroan]] en as ûnderdiel fan 'e Spaanske [[koloanje]] [[Nij-Spanje]] (it lettere [[Meksiko]]) beskôge. Yn [[1784]] joech de Spaanske Kroan de [[Rancho San Pedro]] wei oan 'e âld-[[soldaat]] Juan José Dominguez. Dêrby gie it om in gebiet fan 300&nbsp;[[km²]], dat it grutste part fan it lân besloech dêr't tsjintwurdich de [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]] leit. Ek Manhattan Beach hearde dêrta. Nei't Kalifornje troch de [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] yn [[1848]] ûnderdiel fan 'e [[Feriene Steaten]] waard, wie de krite fan Manhattan Beach eigendom fan in [[Cornelio Avila]]. Dy syn [[erven]] ferkochten it gebiet yn [[1863]] oan 'e [[Skotlân|Skotske]] [[ymmigrant]] [[sir]] Robert Burnett, dy't der in [[ranch]] fêstige. Hy [[pacht|ferpachte]] dy yn [[1873]] oan in [[Kanada|Kanadees]], Daniel Freeman, wêrnei't er sels weromkearde nei Skotlân. Yn [[1885]] kocht Freeman de ranch fan Burnett oer. [[File:Manhattan Beach CA pier and boardwalk photo Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|250px|In [[fytspaad]] oer it [[strân]] by Manhattan Beach, mei op 'e eftergrûn de [[Manhattan Beach Pier]].]] Trije jier letter, yn [[1888]], waard der in [[spoarline]] troch it gebiet oanlein. Dat late yn [[1902]] ta de fêstiging fan in delsetting, wêrfan't de namme beslist waard mei it [[toss|opgoaien fan in munt]]. It plak kaam "Manhattan" te hjitten, nei de [[borough (Feriene Steaten)|borough]] fan 'e stêd [[New York (stêd)|New York]] mei [[Manhattan (New York)|deselde namme]]. De tafoeging "Beach" ("Strân") waard yn [[1927]] oan 'e namme tafoege ûnder druk fan 'e Amerikaanske [[posterijen]]. Manhattan Beach (doe noch Manhattan) waard yn [[1912]] in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]]. De [[rykdom|begoedige]] [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaanske]] [[famylje (besibskip)|famylje]] Bruce kocht neitiid lân oan yn Manhattan Beach en ûntwikkele dat ta it earste strân[[resort]] foar [[negroïde|swarten]] yn Súdlik Kalifornje, [[Bruce's Beach]]. Yn 'e [[1920-er jierren]] begûnen leden fan 'e [[Ku Klux Klan]] de besikers en eigners fan it resort op [[geweld]]diedige wize lestich te fallen. De Bruces en fjouwer oare Afro-Amerikaanske famyljes dy't lân yn 'e krite kocht hiene, rekken har besit kwyt doe't de gemeentlike oerheid yn [[1924]] in ûnderhânsk juridysk optinksel brûkte om 'e grûn te [[ûnteigening|ûnteigenjen]], sabeare om't der in [[park]] oanlein wurde moast. Yn [[2021]] joech [[gûverneur]] fan Kalifornje [[Gavin Newsom]] opdracht om in proseduere te begjinnen dy't de [[neikommeling]]en fan 'e fiif famyljes har eigendom weromjaan soe. De sândunen fan Manhattan Beach waarden yn 'e [[1920-er jierren|1920-er]] en [[1930-er jierren]] fierhinne igalisearre troch de Kuhn Brothers Construction Company. In hoemannichte oerstallich sân waard ferkocht en nei [[Hawaï]] ferfierd, dêr't it [[rots]]ige [[Waikiki Beach]] by [[Honolulu]] dermei feroare waard yn it foar [[toerist]]en sa oantreklike sânstrân dat it no is. In oar diel fan it sân waard brûkt foar it meitsjen fan [[semint]] foar de bou fan it [[Los Angeles Coliseum]] en de oanlis fan segminten fan 'e [[Pacific Coast Highway]]. [[File:Mira_Costa_High_School.jpg|right|thumb|250px|De Mira Costa High School, in [[middelbere skoalle]] dy't tsjinst dien hat as [[setting]] foar de [[opnamen (film)|opnamen]] foar de [[jeugdsearje]] ''[[Hannah Montana]]''.]] ==Ekonomy== Foar de [[ekonomy]] fan Manhattan Beach is [[toerisme]] fan grut belang. Njonken it [[strân]] om te [[sinnebaaien]] en de [[see]] om te [[surfen]] en te [[swimmen]] is der datoangeande ek de [[Manhattan Beach Pier]], in [[hout]]en [[pier (bouwurk)|pier]] dy't in eintsje de see ynstiket. De [[filmyndustry]], dy't nei de foarstêden oerpuozzet út it oanbuorjende [[Los Angeles]] wei, is in oare wichtige ynkomsteboarne foar de stêd. Yn Manhattan Beach binne [[sêne]]s opnommen foar û.o. de [[film]]s ''[[Point Break (film út 1991)|Point Break]]'' ([[1991]]) mei [[Keanu Reeves]], ''[[Jerry Maguire]]'' ([[1996]]) mei [[Tom Cruise]] en [[Renée Zellweger]], ''[[Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl]]'' ([[2003]]) mei [[Johnny Depp]] en [[Keira Knightley]] en ''[[Starsky and Hutch (film)|Starsky and Hutch]]'' ([[2004]]) mei [[Owen Wilson]] en [[Ben Stiller]]. Ek foar [[tillefyzjesearje]]s as ''[[Hannah Montana]]'', ''[[CSI: Miami]]'' en ''[[The O.C.]]'' is yn Manhattan Beach filme. De [[MBS Media Campus]] (foarhinne de Manhattan Beach Studios, dêrfandinne "MBS") is in [[studiokompleks]] yn Manhattan Beach dêr't sûnt [[1999]] in protte films en tillefyzjesearjes opnommen binne, wêrûnder fan [[2019]] ôf de measte nije [[live-action]]searjes fan 'e [[Star Wars|''Star Wars''-franchise]], lykas ''[[The Mandalorian]]'', ''[[The Book of Boba Fett]]'', ''[[Obi-Wan Kenobi (tillefyzjesearje)|Obi-Wan Kenobi]]'', ''[[Ahsoka (tillefyzjesearje)|Ahsoka]]'' en ''[[Star Wars: Skeleton Crew]]''. ==Demografy== Neffens in offisjele skatting troch it [[Amerikaanske Folkstellingsburo]] op grûn fan gegevens fan 'e [[folkstelling]] fan [[2010]] hie Manhattan Beach yn [[2019]] in [[befolking]] fan 35.183 [[minske]]n. De [[befolkingstichtens]] bedroech 3,449,3 minsken de [[km²]]. De befolkingsûntwikkeling fan Manhattan Beach is sûnt likernôch [[1960]] yn grutte halen stabyl bleaun. {|class="wikitable" |- bgcolor="#B0C4DE" align=center |align=left | '''jier''' || 1920 || 1930 || 1940 || 1950 || 1960 || 1970 || 1980 || 1990 || 2000 || 2010 |- align=center | align=left | '''ynwenners''' || 859 || 1.891 || 6.398 || 17.330 || 33.934 || 35.352 || 31.542 || 32.063 || 33.852 || 35.135 |- |} Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2010]] wie doe fan 'e befolking fan Manhattan Beach 12,7% âlder as 65 [[jier]] en 24,8% jonger as 18 jier. Fierders bestie 25,8% fan 'e [[húshâlding]]s út [[ienpersoanshúshâlding|ien persoan]], wylst 3,4% fan 'e befolking ûnder de [[earmoedegrins]] libbe. [[File:Manhattan Beach houses.jpg|right|thumb|250px|Manhattan Beach by it fallen fan 'e nacht.]] Wat de [[etnyske groep|etnyske]] opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 79,3% [[jeropide ras|blanken]]; 8,6% [[Aazje|Aziaten]]; 6,9% [[Latino's yn Noard-Amearika|Latino's]]; 0,8% [[negroïde ras|swarten]]; 0,2% [[Yndianen]]; 0,1% [[Polyneezje|Polyneziërs]], [[Melaneezje|Melaneziërs]] en [[Mikroneezje (eilannekloft)|Mikroneziërs]]; 4,1% oaren of fan mingd etnysk komôf. ==Klimaat== Manhattan Beach hat in [[Mediterraan klimaat|Mediterraan]] [[klimaat]], mei oangenaam [[waarm]]e [[simmer]]s en mylde [[winter]]s. Yn [[augustus]], de waarmste [[moanne (tiid)|moanne]], is de trochsneed [[temperatuer]] [[dei|oerdeis]] 23,6&nbsp;[[°C]], en yn [[jannewaris]], de kâldste moanne, is dat 18,3&nbsp;°C. Manhattan Beach kriget [[jier]]s trochinoar 328&nbsp;[[mm]] [[delslach (waar)|delslach]], dy't as [[rein (delslach)|rein]] benammen yn it winterhealjier falt, yn 't bysûnder fan [[desimber]] oant en mei [[maart]]. ==Keppelings om utens== *{{en}}[http://www.citymb.info/ Offisjele webside fan Manhattan Beach] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Manhattan_Beach,_California ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Manhattan Beach, California}} }} [[Kategory:Plak yn Kalifornje]] [[Kategory:Plak stifte yn 1902]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1912]] ipxmkyj070lomhyvgrlwefvautbrsw6 0 181672 1232350 1190179 2026-06-17T22:49:56Z Ollin Masa 58133 1232350 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks sporter | namme = Arturo Rodríguez Jurado | ôfbylding = Arturo Rodríguez Jurado.jpg | ôfbyldingsbreedte = 200px | ôfbyldingtekst = ''Arturo Rodríguez (1982)'' | echte namme = Arturo Jaime Rodríguez Jurado | bynamme = ''El Mono'' | nasjonaliteit = {{ARGnasj}} | bertedatum = [[27 maaie]] [[1907]] | berteplak = [[San Luis (Argentynje)|San Luis]] | stjerdatum = [[21 novimber]] [[1928]] | stjerplak = [[Buenos Aires]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | grutte = | gewicht = | sport = [[Boksen]] | ûnderdiel = healswiergewicht,<br>swiergewicht | trener = | 1etitel = | OS = [[Olympyske Simmerspullen 1924|Parys 1924]],<br>[[Olympyske Simmerspullen 1928|Amsterdam 1928]] | PS = | ekstra = | debút = | karriêre-ein = | prestaasjes = {{Goudgrut}} 1x [[Olympyske Spullen]] 1928 | webside = }} {{Spaanske namme|Arturo Jaime|Rodríguez|Jurado|Rodríguez|Rodríguez Jurado}} '''Arturo Jaime Rodríguez Jurado''' ([[San Luis (Argentynje)|San Luis]], [[27 maaie]] [[1907]] - [[Buenos Aires]], [[21 novimber]] [[1982]]) wie in [[Argentynje|Argentynsk]] bokser en rugbyspiler. Hy die twa kear mei oan de [[Olympyske Spullen|Olympyske Simmerpullen]] (yn [[Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1924|1924]] en [[Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1928|1928]]). Hy waard yn [[Amsterdam]] Olympysk kampioen, yn de klasse boppe 79,4 kg ''(swiergewicht)''. Njonken boksen die Rodríguez ek oan rugby, en spile meardere wedstriden foar it nasjonale rugbyteam.<br> Arturo Rodríguez ferstoar op 21 novimber 1982, yn 'e âldens fan 75 jier. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Wikipedy:DE * Wikipedy:EN * [https://www.olympedia.org/athletes/5000 Olympedia, Arturo Rodríguez Jurado ''Riedplachte op 9-3-2025''] {{Commonscat|Arturo Rodríguez (boxer)}} }} {{DEFAULTSORT:Rodriguez Jurado, Arturo}} [[Kategory:Argentynsk bokser]] [[Kategory:Argentynsk rugbyspiler]] [[Kategory:Argentynsk Olympysk kampioen]] [[Kategory:Persoan berne yn 1907]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1982]] myh0azp1wbdssgzg3yxkb80lqbrt5it 1232351 1232350 2026-06-17T22:50:41Z Ollin Masa 58133 1232351 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks sporter | namme = Arturo Rodríguez Jurado | ôfbylding = Arturo Rodríguez Jurado.jpg | ôfbyldingsbreedte = 200px | ôfbyldingtekst = ''Arturo Rodríguez (1928)'' | echte namme = Arturo Jaime Rodríguez Jurado | bynamme = ''El Mono'' | nasjonaliteit = {{ARGnasj}} | bertedatum = [[27 maaie]] [[1907]] | berteplak = [[San Luis (Argentynje)|San Luis]] | stjerdatum = [[21 novimber]] [[1982]] | stjerplak = [[Buenos Aires]] | etnisiteit = | regionale identiteit = | grutte = | gewicht = | sport = [[Boksen]] | ûnderdiel = healswiergewicht,<br>swiergewicht | trener = | 1etitel = | OS = [[Olympyske Simmerspullen 1924|Parys 1924]],<br>[[Olympyske Simmerspullen 1928|Amsterdam 1928]] | PS = | ekstra = | debút = | karriêre-ein = | prestaasjes = {{Goudgrut}} 1x [[Olympyske Spullen]] 1928 | webside = }} {{Spaanske namme|Arturo Jaime|Rodríguez|Jurado|Rodríguez|Rodríguez Jurado}} '''Arturo Jaime Rodríguez Jurado''' ([[San Luis (Argentynje)|San Luis]], [[27 maaie]] [[1907]] - [[Buenos Aires]], [[21 novimber]] [[1982]]) wie in [[Argentynje|Argentynsk]] bokser en rugbyspiler. Hy die twa kear mei oan de [[Olympyske Spullen|Olympyske Simmerpullen]] (yn [[Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1924|1924]] en [[Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1928|1928]]). Hy waard yn [[Amsterdam]] Olympysk kampioen, yn de klasse boppe 79,4 kg ''(swiergewicht)''. Njonken boksen die Rodríguez ek oan rugby, en spile meardere wedstriden foar it nasjonale rugbyteam.<br> Arturo Rodríguez ferstoar op 21 novimber 1982, yn 'e âldens fan 75 jier. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} * Wikipedy:DE * Wikipedy:EN * [https://www.olympedia.org/athletes/5000 Olympedia, Arturo Rodríguez Jurado ''Riedplachte op 9-3-2025''] {{Commonscat|Arturo Rodríguez (boxer)}} }} {{DEFAULTSORT:Rodriguez Jurado, Arturo}} [[Kategory:Argentynsk bokser]] [[Kategory:Argentynsk rugbyspiler]] [[Kategory:Argentynsk Olympysk kampioen]] [[Kategory:Persoan berne yn 1907]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1982]] s63q1kwz43cso8a2k2ey3zekxczzvvc 0 186242 1232323 1214867 2026-06-17T13:15:20Z FreyaSport 40716 bywurke 1232323 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = | doelpunten = | besikers = | topskoarder(s) = | beste spiler = | beste doelman = }} It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' sil de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en sil spile wurde yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai sil plakfine yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It sil spile wurde fan 11 juny oant 19 july. 48 teams sille meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * {{MEXf}} * {{RSAf}} * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * {{CANf}} * {{BIHf}} * {{QATf}} * {{SUIf}} ; Groep C * {{BRAf}} * {{MARf}} * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * {{USAf}} * {{PARf}} * {{AUSf}} * {{TURf}} ; Groep E * {{GERf}} * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * {{CIVf}} * {{ECUf}} ; Groep F * {{NEDf}} * {{JPNf}} * {{SWEf}} * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * {{BELf}} * {{EGYf}} * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * {{ESPf}} * {{CPVf}} * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * {{FRAf}} * {{SENf}} * {{IRQf}} * {{NORf}} |Kolom4= ; Groep J * {{ARGf}} * {{ALGf}} * {{AUTf}} * {{JORf}} ; Groep K * {{PORf}} * {{CODf}} * {{UZBf}} * {{COLf}} ; Groep L * {{ENGf}} * {{CROf}} * {{GHAf}} * {{PANf}} }} == Groepsfaze == == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{MEXf}} | {{KORf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} | {{MEXf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{RSAf}} | {{KORf}} | ''' - ''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{SUIf}} | {{BIHf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CANf}} | {{QATf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SUIf}} | {{CANf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{BIHf}} | {{QATf}} | ''' - ''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} | {{MARf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{BRAf}} | {{HAIf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} | {{BRAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{MARf}} | {{HAIf}} |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{USAf}} | {{AUSf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} | {{PARf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{TURf}} | {{USAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | ''' - ''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{GERf}} | {{CIVf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | ''' - ''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | {{CIVf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{ECUf}} | {{GERf}} |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{NEDf}} | {{SWEf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} | {{JPNf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} | {{NEDf}} | ''' - ''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} | {{EGYf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} | {{BELf}} | ''' - ''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{ESPf}} | {{KSAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} | {{ESPf}} |''' - ''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{FRAf}} | {{IRQf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{NORf}} | {{SENf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} | {{FRAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{SENf}} | {{IRQf}} | ''' - ''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{ARGf}} | {{AUTf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} | {{ALGf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} | {{ARGf}} |''' - ''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} | {{COLf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PORf}} | {{UZBf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> | {{COLf}} | {{CODf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{CODf}} | {{UZBf}} | ''' - ''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{ENGf}} | {{CROf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{GHAf}} | {{PANf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} | {{CROf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} | {{ENGf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{CROf}} | {{GHAf}} | ''' - ''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finale | RD3 = Kwartfinale | RD4 = Heale finale | RD5 = Finale <!-- selbreedte --> | team-width = 175 | score-width = 50 <!-- Lêste 32 --> | RD1-seed01 = | RD1-team01 = | RD1-score01= | RD1-seed02 = | RD1-team02 = | RD1-score02= | RD1-seed03 = | RD1-team03 = | RD1-score03= | RD1-seed04 = | RD1-team04 = | RD1-score04= | RD1-seed05 = | RD1-team05 = | RD1-score05= | RD1-seed06 = | RD1-team06 = | RD1-score06= | RD1-seed07 = | RD1-team07 = | RD1-score07= | RD1-seed08 = | RD1-team08 = | RD1-score08= | RD1-seed09 = | RD1-team09 = | RD1-score09= | RD1-seed10 = | RD1-team10 = | RD1-score10= | RD1-seed11 = | RD1-team11 = | RD1-score11= | RD1-seed12 = | RD1-team12 = | RD1-score12= | RD1-seed13 = | RD1-team13 = | RD1-score13= | RD1-seed14 = | RD1-team14 = | RD1-score14= | RD1-seed15 = | RD1-team15 = | RD1-score15= | RD1-seed16 = | RD1-team16 = | RD1-score16= | RD1-seed17 = | RD1-team17 = | RD1-score17= | RD1-seed18 = | RD1-team18 = | RD1-score18= | RD1-seed19 = | RD1-team19 = | RD1-score19= | RD1-seed20 = | RD1-team20 = | RD1-score20= | RD1-seed21 = | RD1-team21 = | RD1-score21= | RD1-seed22 = | RD1-team22 = | RD1-score22= | RD1-seed23 = | RD1-team23 = | RD1-score23= | RD1-seed24 = | RD1-team24 = | RD1-score24= | RD1-seed25 = | RD1-team25 = | RD1-score25= | RD1-seed26 = | RD1-team26 = | RD1-score26= | RD1-seed27 = | RD1-team27 = | RD1-score27= | RD1-seed28 = | RD1-team28 = | RD1-score28= | RD1-seed29 = | RD1-team29 = | RD1-score29= | RD1-seed30 = | RD1-team30 = | RD1-score30= | RD1-seed31 = | RD1-team31 = | RD1-score31= | RD1-seed32 = | RD1-team32 = | RD1-score32= <!-- Achtste finales --> | RD2-seed01 = | RD2-team01 = | RD2-score01= | RD2-seed02 = | RD2-team02 = | RD2-score02= | RD2-seed03 = | RD2-team03 = | RD2-score03= | RD2-seed04 = | RD2-team04 = | RD2-score04= | RD2-seed05 = | RD2-team05 = | RD2-score05= | RD2-seed06 = | RD2-team06 = | RD2-score06= | RD2-seed07 = | RD2-team07 = | RD2-score07= | RD2-seed08 = | RD2-team08 = | RD2-score08= | RD2-seed09 = | RD2-team09 = | RD2-score09= | RD2-seed10 = | RD2-team10 = | RD2-score10= | RD2-seed11 = | RD2-team11 = | RD2-score11= | RD2-seed12 = | RD2-team12 = | RD2-score12= | RD2-seed13 = | RD2-team13 = | RD2-score13= | RD2-seed14 = | RD2-team14 = | RD2-score14= | RD2-seed15 = | RD2-team15 = | RD2-score15= | RD2-seed16 = | RD2-team16 = | RD2-score16= <!-- kwartfinales --> | RD3-seed01 = | RD3-team01 = | RD3-score01= | RD3-seed02 = | RD3-team02 = | RD3-score02= | RD3-seed03 = | RD3-team03 = | RD3-score03= | RD3-seed04 = | RD3-team04 = | RD3-score04= | RD3-seed05 = | RD3-team05 = | RD3-score05= | RD3-seed06 = | RD3-team06 = | RD3-score06= | RD3-seed07 = | RD3-team07 = | RD3-score07= | RD3-seed08 = | RD3-team08 = | RD3-score08= <!-- Heale finales --> | RD4-seed01 = | RD4-team01 = | RD4-score01= | RD4-seed02 = | RD4-team02 = | RD4-score02= | RD4-seed03 = | RD4-team03 = | RD4-score03= | RD4-seed04 = | RD4-team04 = | RD4-score04= <!-- Finale --> | RD5-seed01 = | RD5-team01 = | RD5-score01= | RD5-seed02 = | RD5-team02 = | RD5-score02= }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] swtpj57wy1w8u7zfgeanpyro8dy3sc0 1232325 1232323 2026-06-17T13:28:33Z FreyaSport 40716 Dûbeld kopke 1232325 wikitext text/x-wiki {{aktueelsport}} {{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje | namme = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026<br />2026 FIFA World Cup | gastlân = {{USAf}}<br>{{CANf}}<br>{{MEXf}} | kampioen = | ôfbylding = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | iepeningswedstryd = [[11 juny]] [[2026]] | finale = [[19 july]] [[2026]] | tiims = 48 | stadions = 16 | foarige = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]] | folgjende = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]] | wedstriden = | doelpunten = | besikers = | topskoarder(s) = | beste spiler = | beste doelman = }} It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' sil de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en sil spile wurde yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai sil plakfine yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It sil spile wurde fan 11 juny oant 19 july. 48 teams sille meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament]</ref> <ref>[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]</ref> {{clear}} == Stadions == ===Kanada=== {{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}} {{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Vancouver]]<br>([[Britsk-Kolumbia]]) | [[BC Place Stadium]] | [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]] |54.500 |- | [[Toronto]]<br>([[Ontario]]) | [[BMO Field]] | [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]] |30.000 |} {{clear}} ===Feriene Steaten=== {{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&T|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}} {{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]<br>([[Nij-Jersey]]) | [[MetLife Stadium]] | [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]] |82.500 |- | [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]<br>([[Kalifornje]]) | [[SoFi Stadium]] | [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]] |70.240 |- | [[Arlington (Teksas)|Arlington]]<br>([[Teksas]]) | [[AT&T Stadium]] | [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]] |80.000 |- | [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]<br>([[Missoery]]) | [[Arrowhead Stadium]] | [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]] |76.416 |- | [[Houston]]<br>([[Teksas]]) | [[NRG Stadium]] | [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]] |72.220 |- | [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]<br>([[Kalifornje]]) | [[Levi's Stadium]] | [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]] |68.500 |- | [[Seattle]]<br>([[Washington (steat)|Washington]]) | [[Lumen Field]] | [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]] |69.000 |- | [[Atlanta]]<br>([[Georgia]]) | [[Mercedes-Benz Stadium]] | [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]] |71.000 |- | [[Foxborough]]<br>([[Massachusetts]]) | [[Gillette Stadium]] | [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]] |65.878 |- | [[Miami]]<br>([[Floarida]]) | [[Hard Rock Stadium]] | [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]] |64.767 |- | [[Philadelphia]]<br>([[Pennsylvania]]) | [[Lincoln Financial Field]] | [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]] |69.796 |} ===Meksiko=== {{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places= {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}} {{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}} }} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" ! Lokaasje ! Stadion ! width=100| ! Kapasiteit |- | [[Meksiko-Stêd]] | [[Estadio Azteca]] | [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]] | 87.523 |- | [[Zapopan]]<br>([[Jalisco]]) | [[Estadio Akron]] | [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]] | 49.850 |- | [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]<br>([[Nuevo León]]) | [[Estadio BBVA]] | [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]] | 53.500 |} == Groepen == ''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.'' {{Kolommen4 |Kolom1= ; Groep A * {{MEXf}} * {{RSAf}} * {{KORf}} * {{CZEf}} ; Groep B * {{CANf}} * {{BIHf}} * {{QATf}} * {{SUIf}} ; Groep C * {{BRAf}} * {{MARf}} * {{HAIf}} * {{SCOf}} |Kolom2= ; Groep D * {{USAf}} * {{PARf}} * {{AUSf}} * {{TURf}} ; Groep E * {{GERf}} * [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] * {{CIVf}} * {{ECUf}} ; Groep F * {{NEDf}} * {{JPNf}} * {{SWEf}} * {{TUNf}} |Kolom3= ; Groep G * {{BELf}} * {{EGYf}} * {{IRIf}} * {{NZLf}} ; Groep H * {{ESPf}} * {{CPVf}} * {{URUf}} * {{KSAf}} ; Groep I * {{FRAf}} * {{SENf}} * {{IRQf}} * {{NORf}} |Kolom4= ; Groep J * {{ARGf}} * {{ALGf}} * {{AUTf}} * {{JORf}} ; Groep K * {{PORf}} * {{CODf}} * {{UZBf}} * {{COLf}} ; Groep L * {{ENGf}} * {{CROf}} * {{GHAf}} * {{PANf}} }} == Groepsfaze == === Groep A === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{MEXf}}''' | {{RSAf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''11 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{KORf}}''' | {{CZEf}} | '''2 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CZEf}} | {{RSAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{MEXf}} | {{KORf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{CZEf}} | {{MEXf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{RSAf}} | {{KORf}} | ''' - ''' |} === Groep B === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{CANf}} | {{BIHf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''12 juny''</small> | {{QATf}} | {{SUIf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{SUIf}} | {{BIHf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''18 juny''</small> | {{CANf}} | {{QATf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SUIf}} | {{CANf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{BIHf}} | {{QATf}} | ''' - ''' |} === Groep C === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{BRAf}} | {{MARf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''13 juny''</small> | {{HAIf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{SCOf}}''' | '''0 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{SCOf}} | {{MARf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{BRAf}} | {{HAIf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{SCOf}} | {{BRAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''24 juny''</small> | {{MARf}} | {{HAIf}} |} === Groep D === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{USAf}}''' | {{PARf}} | '''4 - 1''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''12 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUSf}}''' | {{TURf}} | '''2 - 0''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{USAf}} | {{AUSf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''19 juny''</small> | {{TURf}} | {{PARf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{TURf}} | {{USAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{PARf}} | {{AUSf}} | ''' - ''' |} === Groep E === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{GERf}}''' | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | '''7 - 1''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{CIVf}}''' | {{ECUf}} | '''1 - 0''' |- |<small>''[[Toronto]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{GERf}} | {{CIVf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''20 juny''</small> | {{ECUf}} | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | ''' - ''' |- |<small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]] | {{CIVf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''25 juny''</small> | {{ECUf}} | {{GERf}} |} === Groep F === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''14 juny''</small> | {{NEDf}} | {{JPNf}} | '''2 - 2''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''14 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{SWEf}}''' | {{TUNf}} | '''5 - 1''' |- |<small>''[[Houston]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{NEDf}} | {{SWEf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''</small> |<small>''20 juny''</small> | {{TUNf}} | {{JPNf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> |<small>''25 juny''</small> |{{JPNf}} |{{SWEf}} | ''' - ''' |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> |<small>''25 juny''</small> | {{TUNf}} | {{NEDf}} | ''' - ''' |} === Groep G === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Seattle]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{BELf}} | {{EGYf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''15 juny''</small> | {{IRIf}} | {{NZLf}} | '''2 - 2''' |- | <small>''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''</small> |<small>''21 juny''</small> | {{BELf}} | {{IRIf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{NZLf}} | {{EGYf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Seattle]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{EGYf}} | {{IRIf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Vancouver]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NZLf}} | {{BELf}} | ''' - ''' |} === Groep H === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{ESPf}} | {{CPVf}} | '''0 - 0''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''15 juny''</small> | {{KSAf}} | {{URUf}} | '''1 - 1''' |- | <small>''[[Atlanta]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{ESPf}} | {{KSAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Miami]]''</small> | <small>''21 juny''</small> | {{URUf}} | {{CPVf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{CPVf}} | {{KSAf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Zapopan]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{URUf}} | {{ESPf}} |''' - ''' |} === Groep I === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{FRAf}}''' | {{SENf}} |'''4 - 1''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''16 juny''</small> | {{IRQf}} |bgcolor="ccccff"| '''{{NORf}}''' |'''1 - 4''' |- | <small>''[[Philadelphia]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{FRAf}} | {{IRQf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{NORf}} | {{SENf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{NORf}} | {{FRAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''26 juny''</small> | {{SENf}} | {{IRQf}} | ''' - ''' |} === Groep J === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- |<small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{ARGf}}''' | {{ALGf}} |'''3 - 0''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''16 juny''</small> |bgcolor="ccccff"| '''{{AUTf}}''' | {{JORf}} |'''3 - 1''' |- |<small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{ARGf}} | {{AUTf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''</small> | <small>''22 juny''</small> | {{JORf}} | {{ALGf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{ALGf}} | {{AUTf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{JORf}} | {{ARGf}} |''' - ''' |} === Groep K === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{PORf}} | {{CODf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Meksiko-Stêd]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{UZBf}} | {{COLf}} |''' - ''' |- | <small>''[[Houston]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PORf}} | {{UZBf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Zapopan]]<small>'' | <small>''23 juny''</small> | {{COLf}} | {{CODf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Miami]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{COLf}} | {{PORf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Atlanta]]<small>'' | <small>''27 juny''</small> | {{CODf}} | {{UZBf}} | ''' - ''' |} === Groep L === {| class = "wikitable" !width="100" align="center"| Stêd !width="50" align="center"| Datum !width="175" align="center"| Team !width="175" align="center"| Team !width="50" align="center"| Utslach |- | <small>''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{ENGf}} | {{CROf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''17 juny''</small> | {{GHAf}} | {{PANf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Foxborough]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{ENGf}} | {{GHAf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Toronto]]''</small> | <small>''23 juny''</small> | {{PANf}} | {{CROf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{PANf}} | {{ENGf}} | ''' - ''' |- | <small>''[[Philadelpia]]''</small> | <small>''27 juny''</small> | {{CROf}} | {{GHAf}} | ''' - ''' |} === Klassearring nûmers trije=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=150|Team !width=20|Wed !width=20|W !width=20|G !width=20|V !width=20|Foar !width=20|Tsjin !width=20|DoelS !width=20|Pnt. |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |- |align="left"| || || || || || || || || |} == Knock-outfase == <small>''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''</small> {{Wedstrydskema lêste 32 | RD1 = Lêste 32 | RD2 = Achtste finale | RD3 = Kwartfinale | RD4 = Heale finale | RD5 = Finale <!-- selbreedte --> | team-width = 175 | score-width = 50 <!-- Lêste 32 --> | RD1-seed01 = | RD1-team01 = | RD1-score01= | RD1-seed02 = | RD1-team02 = | RD1-score02= | RD1-seed03 = | RD1-team03 = | RD1-score03= | RD1-seed04 = | RD1-team04 = | RD1-score04= | RD1-seed05 = | RD1-team05 = | RD1-score05= | RD1-seed06 = | RD1-team06 = | RD1-score06= | RD1-seed07 = | RD1-team07 = | RD1-score07= | RD1-seed08 = | RD1-team08 = | RD1-score08= | RD1-seed09 = | RD1-team09 = | RD1-score09= | RD1-seed10 = | RD1-team10 = | RD1-score10= | RD1-seed11 = | RD1-team11 = | RD1-score11= | RD1-seed12 = | RD1-team12 = | RD1-score12= | RD1-seed13 = | RD1-team13 = | RD1-score13= | RD1-seed14 = | RD1-team14 = | RD1-score14= | RD1-seed15 = | RD1-team15 = | RD1-score15= | RD1-seed16 = | RD1-team16 = | RD1-score16= | RD1-seed17 = | RD1-team17 = | RD1-score17= | RD1-seed18 = | RD1-team18 = | RD1-score18= | RD1-seed19 = | RD1-team19 = | RD1-score19= | RD1-seed20 = | RD1-team20 = | RD1-score20= | RD1-seed21 = | RD1-team21 = | RD1-score21= | RD1-seed22 = | RD1-team22 = | RD1-score22= | RD1-seed23 = | RD1-team23 = | RD1-score23= | RD1-seed24 = | RD1-team24 = | RD1-score24= | RD1-seed25 = | RD1-team25 = | RD1-score25= | RD1-seed26 = | RD1-team26 = | RD1-score26= | RD1-seed27 = | RD1-team27 = | RD1-score27= | RD1-seed28 = | RD1-team28 = | RD1-score28= | RD1-seed29 = | RD1-team29 = | RD1-score29= | RD1-seed30 = | RD1-team30 = | RD1-score30= | RD1-seed31 = | RD1-team31 = | RD1-score31= | RD1-seed32 = | RD1-team32 = | RD1-score32= <!-- Achtste finales --> | RD2-seed01 = | RD2-team01 = | RD2-score01= | RD2-seed02 = | RD2-team02 = | RD2-score02= | RD2-seed03 = | RD2-team03 = | RD2-score03= | RD2-seed04 = | RD2-team04 = | RD2-score04= | RD2-seed05 = | RD2-team05 = | RD2-score05= | RD2-seed06 = | RD2-team06 = | RD2-score06= | RD2-seed07 = | RD2-team07 = | RD2-score07= | RD2-seed08 = | RD2-team08 = | RD2-score08= | RD2-seed09 = | RD2-team09 = | RD2-score09= | RD2-seed10 = | RD2-team10 = | RD2-score10= | RD2-seed11 = | RD2-team11 = | RD2-score11= | RD2-seed12 = | RD2-team12 = | RD2-score12= | RD2-seed13 = | RD2-team13 = | RD2-score13= | RD2-seed14 = | RD2-team14 = | RD2-score14= | RD2-seed15 = | RD2-team15 = | RD2-score15= | RD2-seed16 = | RD2-team16 = | RD2-score16= <!-- kwartfinales --> | RD3-seed01 = | RD3-team01 = | RD3-score01= | RD3-seed02 = | RD3-team02 = | RD3-score02= | RD3-seed03 = | RD3-team03 = | RD3-score03= | RD3-seed04 = | RD3-team04 = | RD3-score04= | RD3-seed05 = | RD3-team05 = | RD3-score05= | RD3-seed06 = | RD3-team06 = | RD3-score06= | RD3-seed07 = | RD3-team07 = | RD3-score07= | RD3-seed08 = | RD3-team08 = | RD3-score08= <!-- Heale finales --> | RD4-seed01 = | RD4-team01 = | RD4-score01= | RD4-seed02 = | RD4-team02 = | RD4-score02= | RD4-seed03 = | RD4-team03 = | RD4-score03= | RD4-seed04 = | RD4-team04 = | RD4-score04= <!-- Finale --> | RD5-seed01 = | RD5-team01 = | RD5-score01= | RD5-seed02 = | RD5-team02 = | RD5-score02= }} == Keppeling om utens == * [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA] {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2026}} }} {{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}} [[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]] [[Kategory:Barren yn 2026]] 1bkcedfc4zhginzubzsv3tfju0frlwi 0 192473 1232320 1232253 2026-06-17T13:03:53Z Mysha 254 Net allinnich de stavering; der moat ek ris ommen sjen hokfoar Hollânisme ik no wer delskreaun haw. 1232320 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} In '''wimpel''' is in ornaris lange smelle [[flagge]]. Wimpels wurde hyst as tafoeging op flagfertoan, mar hja kinne ek los hyst wurde. == Eftergrûn == In wimpel kin hyst wurde as in tafoeging by in flagge. Sa kin foar in yn flagge dy't út in flaggefinster fierd wurdt, in wimpel meihyst wurden om it krekte doel fan it flaggefertoan te ferdúdlikjen. Itselde jildt foar in flagge dy't toant wurdt op in auto, dêr't ek de romte net is. Oarsom kin in wimpel hyst wurde sûnder flagge, dat de flaggemêst net leech liket, en dat it hûs net ferlitten liket. == Skiednis == Dat wimpels yn Nederlân in hegere flecht naam hawwe as yn buorlannen hat grif te krijen mei de Frânske tiid, doe't Frankryk it Blau-Wyt-Rea ynfierde, wat dan ek in Nederlân jilde moast. Om nei dy tiid te fieren dat Nederlân in kening hie, makke in ûnderskie foar it Rea-Wyt-Blau nedich. Grif hat dat holpen en meitsje it meihisen fan en oranjewimpel populêr. Yn Nederlân hawwe alle provinsjes in eigen wimpel krigen; yn [[Fryslân]] hat de [[Fryske Rie foar Heraldyk]] foar alle gemeenten, dy't dat woene, in eigen gemeentewimpel fêststeld. [[Ofbyld:Ofkoarte wimpel.png|thumb|In wimpel mei mar fjouwer pompeblêden is net goed op achte.]] == Regels == In wimpel is oan minder regels bûn as in flagge. Sa mei in flagge neidat de sinne ûnder is net mear úthingje, wylst dit mei in wimpel wol mei. Lykwols moat in wimpel fansels al ûnderhâlden bliuwe; it hâldt gjin pas as in wimpel ferslyt. By in protte wimpels komt dat sa presys net, om't de flecht fan in wimpel gauris gjin fierdere betsjutting hat. By de Fryske wimpel is dat lykwols oars, om't de flecht de sân pompeblêden út de flagge toant. Dat as in wimpel sá lang hinget dat der in pompeblêd te min is, dan hie de wimpel ferfongen wurde moatten. Flaggen kinne meifierd wurde, yn de striid dat elst de eigen minsken fine kin, as yn in stoet de eigen troep. Wimpels binne mear lykas [[Heraldyk|heraldyske wapens]] eat dêr't allinnich in fêst punt mei oantsjut wurde kin. Mar dat fêste punt kin fansels ek de top fan in skip wêze: In [[flegel]]. == Foarbylden fan wimpels == <gallery> Wimpel Friesland.png|[[Fryslân|Fryske wimpel]] Wimpel Nederland.svg|[[Nederlân|Nasjonale wimpel]] Wimpel oranje.svg|[[List fan keningen fan de Nederlannen|Oranjewimpel]] Rouwwimpel aan zwarte stok met knoppen.Gerrit de Graeff van Zuid-Polsbroek en Christina van Herzeele.jpg|[[Ferstjerren|Rouwimpel]] Molenwimpel.gif|[[Mole|Mûnewimpel]] </gallery> == Provinsewimpels yn Nederlân == <gallery widths="75px"> Wimpel Friesland.png|[[Fryslân]] Wimpel N-Brabant.png|[[Noard-Brabân]] Wimpel Gelderland.png|[[Gelderlân]] Wimpel N-Holland.png|[[Noard-Hollân]] Wimpel Z-Holland.png|[[Súd-Hollân]] Wimpel Zeeland.png|[[Seelân]] Wimpel Utrecht.png|[[Utert (provinsje)|Utert]] Wimpel Overijssel.png|[[Oerisel]] Wimpel Groningen.png|[[Grinslân]] Wimpel Drenthe.png|[[Drinte]] Wimpel Limburg NL.png|[[Limburch (Nederlân)|Limburch]] Wimpel Flevoland.png|[[Flevolân]] </gallery> [[Kategory:Flagge]] [[Kategory:Flaggekunde]] 2x5orjfufzl1rrgyypprty3jgq6b3lz 1232331 1232320 2026-06-17T15:37:20Z Drewes 2754 1232331 wikitext text/x-wiki {{Stavering}} In '''wimpel''' is in lange smelle [[flagge]]. Wimpels wurde hyst as tafoeging op flaggefertoan, mar hja kinne ek los hyst wurde. == Eftergrûn == In wimpel kin hyst wurde as in tafoeging by in flagge. Sa kin foar in yn flagge dy't út in flaggefinster fierd wurdt, in wimpel meihyst wurden om it krekte doel fan it flaggefertoan te ferdúdlikjen. Itselde jildt foar in flagge dy't toant wurdt op in auto, dêr't ek de romte net is. Oarsom kin in wimpel hyst wurde sûnder flagge, dat de flaggemêst net leech liket, en dat it hûs net ferlitten liket. == Skiednis == Dat wimpels yn Nederlân in hegere flecht naam hawwe as yn buorlannen hat grif te krijen mei de Frânske tiid, doe't Frankryk it Blau-Wyt-Rea ynfierde, wat dan ek in Nederlân jilde moast. ^{<small>[boarne nedich]</small>} Om nei dy tiid te fieren dat Nederlân in kening hie, makke in ûnderskie foar it Rea-Wyt-Blau nedich. Grif hat dat holpen en meitsje it meihisen fan en oranjewimpel populêr.^{<small>[boarne nedich]</small>} Yn Nederlân hawwe alle provinsjes in eigen wimpel krigen; yn [[Fryslân]] hat de [[Fryske Rie foar Heraldyk]] foar alle gemeenten, dy't dat woene, in eigen gemeentewimpel fêststeld. [[Ofbyld:Ofkoarte wimpel.png|thumb|In wimpel mei mar fjouwer pompeblêden is net goed op achte.]] == Regels == In wimpel is oan minder regels bûn as in flagge. Sa mei in flagge neidat de sinne ûnder is net mear úthingje, wylst dit mei in wimpel wol mei. Lykwols moat in wimpel fansels al ûnderhâlden bliuwe; it hâldt gjin pas as in wimpel ferslyt. By in protte wimpels komt dat sa presys net, om't de flecht fan in wimpel gauris gjin fierdere betsjutting hat. By de Fryske wimpel is dat lykwols oars, om't de flecht de sân pompeblêden út de flagge toant. Dat as in wimpel sá lang hinget dat der in pompeblêd te min is, dan hie de wimpel ferfongen wurde moatten. Flaggen kinne meifierd wurde, yn de striid dat elst de eigen minsken fine kin, as yn in stoet de eigen troep. Wimpels binne mear lykas [[Heraldyk|heraldyske wapens]] eat dêr't allinnich in fêst punt mei oantsjut wurde kin. Mar dat fêste punt kin fansels ek de top fan in skip wêze: In [[flegel]]. == Foarbylden fan wimpels == <gallery> Wimpel Friesland.png|[[Fryslân|Fryske wimpel]] Wimpel Nederland.svg|[[Nederlân|Nasjonale wimpel]] Wimpel oranje.svg|[[List fan keningen fan de Nederlannen|Oranjewimpel]] Rouwwimpel aan zwarte stok met knoppen.Gerrit de Graeff van Zuid-Polsbroek en Christina van Herzeele.jpg|[[Ferstjerren|Rouwimpel]] Molenwimpel.gif|[[Mole|Mûnewimpel]] </gallery> == Provinsewimpels yn Nederlân == <gallery widths="75px"> Wimpel Friesland.png|[[Fryslân]] Wimpel N-Brabant.png|[[Noard-Brabân]] Wimpel Gelderland.png|[[Gelderlân]] Wimpel N-Holland.png|[[Noard-Hollân]] Wimpel Z-Holland.png|[[Súd-Hollân]] Wimpel Zeeland.png|[[Seelân]] Wimpel Utrecht.png|[[Utert (provinsje)|Utert]] Wimpel Overijssel.png|[[Oerisel]] Wimpel Groningen.png|[[Grinslân]] Wimpel Drenthe.png|[[Drinte]] Wimpel Limburg NL.png|[[Limburch (Nederlân)|Limburch]] Wimpel Flevoland.png|[[Flevolân]] </gallery> [[Kategory:Flagge]] [[Kategory:Flaggekunde]] lkk59ghp8r2vsyteyq5fo504cb8uaw8 0 192474 1232330 1232271 2026-06-17T15:30:03Z Drewes 2754 wurk 1232330 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Portrait of Harro Harring by Stelzner.jpg | ôfbyldingstekst = Harro Harring yn 1848 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Harro Paul Kasimier Harring | oare namme(n) = Rhongar Jarr (skûlnamme) | nasjonaliteit = {{DENnasj}} | berne = [[28 augustus]] [[1798]] | berteplak = [[Wobbenbüll]] | stoarn = [[14 maaie]] [[1870]] (71 jier) | stjerplak = Saint Helier op [[Jersey]] | etnisiteit = [[Noard-Fryslân|Noardfrysk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[revolúsjonêr]], [[sjoernalist]], [[skriuwer]], [[keunstskilder|skilder]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Harro Harring''' ([[28 augustus]] [[1798]] – [[14 maaie]] [[1870]]) wie in Dútsk-Deenske [[revolúsjonêr]] en [[skriuwer]]. Faak wurdt er identifisearre as Deensk, mar krekter sein kaam er út [[Noard-Fryslân]] yn it [[Hartochdom Sleeswyk]]. <ref>{{cite book|title=Ladies in the Laboratory 2|url=https://books.google.com/books?id=RhNl22fb5xIC&pg=PA154|date=1 January 2004|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4979-2|page=154}}</ref> == Biografy == Harro Harring waard berne op 'e pleats Ibenshof as de jongste soan fan boer Harro Wilhelm Martens en syn frou Margarethe Dorothea, berne Sievers (1767–1826). Syn heit waard letter in dykgraaf. Hy stoar yn 1810, dat Harro heal wees waard. Earst wurke er by de dûane, mar gie nei [[Kopenhagen]] om him te wijen oan militêr-histoaryske skilderkeunst. Yn 1820 wenne er yn [[Wenen]] en [[Würzburg]], en gie doe werom nei Denemark. Yn 1821 focht er yn 'e [[Grykske Unôfhinklikheidsoarloch]] tsjin de Turken. Teloarsteld troch de passiviteit fan 'e Griken yn de striid, reizge er datselde jier nei Itaalje en lei kontakten mei de Dútske keunstnerskoloanje yn [[Rome]]. <ref> Friedrich Noack: ''Das Deutschtum in Rom seit dem Ausgang des Mittelalters''. Deutsche Verlagsanstalt, Stuttgart 1927, Band 2, s. 239</ref> Hie wie dêr in jier en gie doe nei Wenen om him wer op keunst te rjochtsjen. <ref name="ADB"> [[:de:s:ADB:Harring, Harro Paul]]</ref> Dêrnei wenne Harring yn [[Switserlân]] en yn [[München]], en wurke yn Wenen as toanielskriuwer by it Theater an der Wien. Hy wie yn Praach en gie letter nei [[Warsjau]] (1828), om as kornet yn in Russysk lansiersrezjimint te gean.[2] ===Omreizgjend revolúsjonêr=== Doe't de julyrevolúsje fan 1830 yn Frankryk útbriek, gie Harring werom nei Dútslân, earst nei Braunschweig, doe nei Beieren en Saksen. Harring de demagooch waard ferballe en gie nei [[Straatsburch]], dêr't er de krante ''Das constitutionale Deutschland'' bewurke en meidie oan it Hambach Festival (1832), mar moast wer nei Frankryk. <ref name="ADB"/> Harring wenne doe yn it gebiet fan [[Dijon]]–[[Chalon, Isère|Châlons]], en moete de Italjaanske aktivist en politikus [[Giuseppe Mazzini]]. Hy die mei oan 'e republikeinske oanfal op [[Savoie]]. Hy waard mear as ien kear yn Switserlân arrestearre en útset, wêrnei't hy nei Londen reizge. Yn maaie 1837 rekke er ferwûne yn in sjitpartij en wenne hy op it eilân [[Helgolân]]. Yn dy tiid in Britske koloanje dêr't de ynwenners gjin stim hiene, wiene syn revolúsjonêre opfettings net wolkom. De gûverneur fan it eilân, Henry King, joech Harring opdracht om fuort te gean en liet in oarlochsskip komme om him te heljen. Yn septimber 1838 wie er op Jersey, yn 'e winter 1838-39 werom yn Helgolân, doe yn [[Bordeaux]] en [[Brugge]]; yn 1841 wied er yn [[Nederlân]], en wenne letter yn Ingelân en Frankryk. Nei in perioade yn [[Brazylje]] reizge er yn augustus 1843 nei de [[Feriene Steaten]], dêr't er as skilder en skriuwer troch de tiid kaam.<ref name="ADB"/> De [[Revolúsjejier 1848|revolúsjes fan 1848]] lokten Harring werom nei Dútslân en nei it Deenske [[hartochdom Sleeswyk]]. Hy wie yn Hamburch, doe yn [[Rendsburg]], dêr't er de krante ''Das Volk'' redigearre. Op 23 july 1848, midden yn 'e [[Earste Sleeswykske Oarloch|Dútsk-Deenske boargeroarloch]] oer it Hartochdom Sleeswyk, hold Harring in taspraak yn [[Bredstedt]] yn [[Noard-Fryslân]], dêr't er oproep ta it stifsjen fan in Noardfryske Republyk. Oan 'e ein fan 'e taspraak luts er in [[swurd]] en sitearre it Noardfryske sprekwurd ''better dea as slaaf''. Harring hie himsels posisjonearre as in iere fertsjintwurdiger fan it [[Skandinavisme]], stie ticht by de Deenske Nasjonale Liberalen en wie in oertsjûge republikein. <ref>Peter Mathews: ''Harro Harring - Rebell der Freiheit''. Europa-Verlage, Berlin 2017, s. 360</ref><ref>Wilhelm Ladewig: ''Harro Harring og Skandinavismen''. Dansk-Frisisk Selskab. Haderslev 1950, s. 19</ref> Al yn 1846 formulearre er it sa: 'In ferienige, frij heitelân, fan 'e Noardkaap oant it strân fan 'e Eider. <ref>Wilhelm Ladewig: ''Harro Harring og Skandinavismen'', Dansk-Frisisk Selskab. Haderslev 1950, s. 21</ref> Sa kaam er al gau yn konflikt mei de Dútsk-oriïntearre Sleeswyk-Holstein-beweging, dy't anneksaasje oan Dútslân easke. Yn 1849 waard er ferballe en gie nei [[Oslo|Christiania]]. Syn revolúsjonêre geskriften oer Noarwegen trunen it lân oan ta opstân tsjin syn monargyske grûnwet. Yn maaie 1850 moast er it lân út. ===Lêste jierren=== Harring gie earst werom nei Kopenhagen, en doe wer nei Londen, dêr't er meidie oan in Europeesk "demokratysk sintraal komitee". Doe't er yn it jier 1854 nei Hamburch gie, waard er fuortendaliks arrestearre, en allinnich troch bemiddeling fan 'e Amerikaanske konsul koe er nei Amearika gean, dêr't er oant 1856 bleau; en doe gie er werom nei it Feriene Keninkryk. Fanút Jersey frege er de Deenske regearing om him mar ien plak op eigen grûn te jaan. Hy wenne ôfwikseljend yn Londen en op Jersey.<ref name="ADB"/> Tsjin 'e ein fan syn libben wie Harring siik en hie er lêst fan ferfolgingswaan. [[Theodor Storm]] stipe syn winsk om werom nei hûs te gean. Op 25 maaie 1870 waard er dea fûn op 'e flier fan syn sliepkeamer yn Jersey. <ref>"Suicide of Paul Harro Harring, a Danish Political Exile, at Jersey", ''Palmer's Index to "The Times" Newspaper'', June 30, 1870, [https://books.google.com/books?id=4MU3AQAAMAAJ&pg=PA107 p. 107]</ref><ref>Henrik Cavling, ''Fra Amerika'', Vol. 1 (1897), p. 142: "Den 25. Maj 1870 begik Harro Harring Selvmord i Jersey, England."</ref> Hy hie himsels fergiftige mei fosfor, sammele fan lúsjefers. <ref name="ADB"/> === Bibliografy === * ''Blüthen der Jugendfahrt'', 1821 (2nd. ed. 1825) * ''Dichtungen'', 1821 * ''Erzählungen'', 1825 * ''Der Psariot. Der Khan. Poetische Erzählungen'', 1825 * ''Die Mainotten. Der Corsar: Dramatische Gedichte'', 1825 * ''Der Wildschütze: Ein Trauerspiel'', 1825 * ''Der Student von Salamanca: Ein dramatisches Gedicht'', 1825 * ''Cypressenlaub'', Erzählungen, 1825 * ''Theokla. Der Armenier'', 1827 * ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1827 * ''Szapary und Batthiany, Heldengedicht aus dem Ungarischen Türkenkriege'', 1828 * ''Serenaden und Phantasien eines friesischen Sängers, nebst Klängen während des Stimmens'' (Vorläufer des Rhonghar Jarr), 1828 * ''Rhonghar Jarr. Fahrten eines Friesen in Dänemark, Deutschland, Ungarn, Holland, Frankreich, Griechenland, Italien und der Schweiz'', 1828 * ''Theokla. Der Armenier'', Trauerspiele, 1831 * ''Memoiren über Polen unter russischer Herrschaft. Nach zweijährigem Aufenthalt in Warschau'', 1831 (also English) * ''Die Schwarzen von Giessen, oder der Deutsche Bund'', 1831 * ''Julius von Dreyfalken, des Schwärmers Wahn und Ende'', 1831 * ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1831 * ''Erinnerungen aus Warschau. Nachträge zu den Memoiren über Polen'', 1831 * ''Faust im Gewande der Zeit. Ein Schattenspiel mit Licht'', 1831 * ''Der Renegat auf Morea'', Trauerspiel, 1831 * ''Rosabianca. Das hohe Lied des Friesischen Sängers (Harro Harring) im Exil'', 1831 * ''Der Pole. Ein Character-Gemälde aus dem dritten Decenium unsers Jahrhunderts'', 1831 * ''Der Livorneser Mönch'', 1831 * ''Der Carbonaro zu Spoleto: Politisch-satyrische Novelle'', 1831 * ''Firn - Mathes, des Wildschützen Flucht. Szenen im Bayrischen Hochlande'', 1831 * ''Der Russische Unterthan'', 1832 * ''Blutstropfen. Deutsche Gedichte'', 1832 * ''Die Völker. Ein dramatisches Gedicht'', 1832 * ''Gedanken über Wahrheit, Liebe und Gerechtigkeit. Entwurf zu einer Volksvertretung und zur Bildung eines Volkes, demokratischen Grundsätzen'', 1832 * ''Splitter und Balken. Erzählungen, Lebensläufe, Reiseblumen, Gedichte und Aphorismen, nebst Briefen über Literatur'', 1832 * ''Chronique scandaleuse des Petersburger Hofes seit den Zeiten der Kaiserin Elisabeth Oder: Geheime Memoiren zur politischen und Regentengeschichte des Russischen Reichs aus der Periode von 1740 bis zum Tode des Grosfürsten Constantin. Aus dem Nachlasse eines alten Staatsmannes'', 1832 * ''Die Monarchie oder die Geschichte vom König Saul'', 1832 * ''Epistel an Lord Goderich über den Aufstand der Negersklaven auf Jamaika, mit Beziehung auf Hellas und Polen'', 1833 * ''Poland under the dominion of Russia. Printed for I. S. Szymanski'', 1834 * ''Mémoires sur la jeune Italie et sur les derniers événemens de Savoie'', 1834 * ''Worte eines Menschen. Dem Glaubigen von La Mennais gewidmet'', 1834 * ''Die Möwe. Deutsche Gedichte'', 1835 * ''Skizze aus London. Besondre Vorrede zur Autobiographie eines Verbannten'', 1838 * ''Traum des Scandinaviers'', 1839 * ''Poesie eines Scandinaven'', 1843 * ''Werke. Auswahl letzter Hand'', 1844 * ''Rede an die Nordfriesen auf dem Bredstedter Marktplatz, 1848'' * ''Dolores: A Historical Novel'', 1853 * ''Historisches Fragment über die Entstehung der Arbeiter-Vereine und ihren Verfall in communistische Speculationen'', 1852 * ''Rapport entre le magnétisme et la sphéréologie'', 1856 * ''Dolores, Ein Charaktergemälde aus Süd-Amerika'', 1858–1859 * ''Die Dynastie'', 1859 * ''Carl den XIItes Død. Historisk Afhandling'', 1864 == Keppelingen om utens == * {{de}} [http://www.harro-harring-gesellschaft.de/ Harro Harring-selskip] {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Harring, Harro}} [[Kategory:Deensk revolúsjonêr]] [[Kategory:Deensk skriuwer]] [[Kategory:Deensk keunstskilder]] [[Kategory:Selsmoarddogger]] [[Kategory:Persoan berne yn 1798]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]] 1v4kdknhf0kotx3vsu1n07lr0b5zdru 1232334 1232330 2026-06-17T16:00:14Z Drewes 2754 Putsje foar 1 each 1232334 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Portrait of Harro Harring by Stelzner.jpg | ôfbyldingstekst = Harro Harring yn 1848 | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Harro Paul Kasimier Harring | oare namme(n) = Rhongar Jarr (skûlnamme) | nasjonaliteit = {{DENnasj}} | berne = [[28 augustus]] [[1798]] | berteplak = [[Wobbenbüll]] | stoarn = [[14 maaie]] [[1870]] (71 jier) | stjerplak = Saint Helier op [[Jersey]] | etnisiteit = [[Noard-Fryslân|Noardfrysk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[revolúsjonêr]], [[sjoernalist]], [[skriuwer]], [[keunstskilder|skilder]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Harro Harring''' ([[28 augustus]] [[1798]] – [[14 maaie]] [[1870]]) wie in Dútsk-Deenske [[revolúsjonêr]] en [[skriuwer]]. Faak wurdt er identifisearre as Deensk, mar krekter sein kaam er út [[Noard-Fryslân]] yn it [[Hartochdom Sleeswyk]]. <ref>{{cite book|title=Ladies in the Laboratory 2|url=https://books.google.com/books?id=RhNl22fb5xIC&pg=PA154|date=1 January 2004|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4979-2|page=154}}</ref> == Biografy == Harro Harring waard berne op 'e pleats Ibenshof as de jongste soan fan boer Harro Wilhelm Martens en syn frou Margarethe Dorothea, berne Sievers (1767–1826). Syn heit waard letter in dykgraaf. Hy stoar yn 1810, dat Harro heal wees waard. Earst wurke er by de dûane, mar gie nei [[Kopenhagen]] om him te wijen oan militêr-histoaryske skilderkeunst. Yn 1820 wenne er yn [[Wenen]] en [[Würzburg]], en gie doe werom nei Denemark. Yn 1821 focht er yn 'e [[Grykske Unôfhinklikheidsoarloch]] tsjin de Turken. Teloarsteld troch de passiviteit fan 'e Griken yn de striid, reizge er datselde jier nei Itaalje en lei kontakten mei de Dútske keunstnerskoloanje yn [[Rome]]. <ref> Friedrich Noack: ''Das Deutschtum in Rom seit dem Ausgang des Mittelalters''. Deutsche Verlagsanstalt, Stuttgart 1927, Band 2, s. 239</ref> Hie wie dêr in jier en gie doe nei Wenen om him wer op keunst te rjochtsjen. <ref name="ADB"> [[:de:s:ADB:Harring, Harro Paul]]</ref> Dêrnei wenne Harring yn [[Switserlân]] en yn [[München]], en wurke yn Wenen as toanielskriuwer by it Theater an der Wien. Hy wie yn Praach en gie letter nei [[Warsjau]] (1828), om as kornet yn in Russysk lansiersrezjimint te gean.[2] ===Omreizgjend revolúsjonêr=== Doe't de julyrevolúsje fan 1830 yn Frankryk útbriek, gie Harring werom nei Dútslân, earst nei Braunschweig, doe nei Beieren en Saksen. Harring de demagooch waard ferballe en gie nei [[Straatsburch]], dêr't er de krante ''Das constitutionale Deutschland'' bewurke en meidie oan it Hambach Festival (1832), mar moast wer nei Frankryk. <ref name="ADB"/> Harring wenne doe yn it gebiet fan [[Dijon]]–[[Chalon, Isère|Châlons]], en moete de Italjaanske aktivist en politikus [[Giuseppe Mazzini]]. Hy die mei oan 'e republikeinske oanfal op [[Savoie]]. Hy waard mear as ien kear yn Switserlân arrestearre en útset, wêrnei't hy nei Londen reizge. Yn maaie 1837 rekke er ferwûne yn in sjitpartij en wenne hy op it eilân [[Helgolân]]. Yn dy tiid in Britske koloanje dêr't de ynwenners gjin stim hiene, wiene syn revolúsjonêre opfettings net wolkom. De gûverneur fan it eilân, Henry King, joech Harring opdracht om fuort te gean en liet in oarlochsskip komme om him te heljen. Yn septimber 1838 wie er op Jersey, yn 'e winter 1838-39 werom yn Helgolân, doe yn [[Bordeaux]] en [[Brugge]]; yn 1841 wied er yn [[Nederlân]], en wenne letter yn Ingelân en Frankryk. Nei in perioade yn [[Brazylje]] reizge er yn augustus 1843 nei de [[Feriene Steaten]], dêr't er as skilder en skriuwer troch de tiid kaam.<ref name="ADB"/> De [[Revolúsjejier 1848|revolúsjes fan 1848]] lokten Harring werom nei Dútslân en nei it Deenske [[hartochdom Sleeswyk]]. Hy wie yn Hamburch, doe yn [[Rendsburg]], dêr't er de krante ''Das Volk'' redigearre. Op 23 july 1848, midden yn 'e [[Earste Sleeswykske Oarloch|Dútsk-Deenske boargeroarloch]] oer it Hartochdom Sleeswyk, hold Harring in taspraak yn [[Bredstedt]] yn [[Noard-Fryslân]], dêr't er oproep ta it stifsjen fan in Noardfryske Republyk. Oan 'e ein fan 'e taspraak luts er in [[swurd]] en sitearre it Noardfryske sprekwurd ''better dea as slaaf''. Harring hie himsels posisjonearre as in iere fertsjintwurdiger fan it [[Skandinavisme]], stie ticht by de Deenske Nasjonale Liberalen en wie in oertsjûge republikein. <ref>Peter Mathews: ''Harro Harring - Rebell der Freiheit''. Europa-Verlage, Berlin 2017, s. 360</ref><ref>Wilhelm Ladewig: ''Harro Harring og Skandinavismen''. Dansk-Frisisk Selskab. Haderslev 1950, s. 19</ref> Al yn 1846 formulearre er it sa: 'In ferienige, frij heitelân, fan 'e Noardkaap oant it strân fan 'e Eider. <ref>Wilhelm Ladewig: ''Harro Harring og Skandinavismen'', Dansk-Frisisk Selskab. Haderslev 1950, s. 21</ref> Sa kaam er al gau yn konflikt mei de Dútsk-oriïntearre Sleeswyk-Holstein-beweging, dy't anneksaasje oan Dútslân easke. Yn 1849 waard er ferballe en gie nei [[Oslo|Christiania]]. Syn revolúsjonêre geskriften oer Noarwegen trunen it lân oan ta opstân tsjin syn monargyske grûnwet. Yn maaie 1850 moast er it lân út. ===Lêste jierren=== Harring gie earst werom nei Kopenhagen, en doe wer nei Londen, dêr't er meidie oan in Europeesk "demokratysk sintraal komitee". Doe't er yn it jier 1854 nei Hamburch gie, waard er fuortendaliks arrestearre, en allinnich troch bemiddeling fan 'e Amerikaanske konsul koe er nei Amearika gean, dêr't er oant 1856 bleau; en doe gie er werom nei it Feriene Keninkryk. Fanút Jersey frege er de Deenske regearing om him mar ien plak op eigen grûn te jaan. Hy wenne ôfwikseljend yn Londen en op Jersey.<ref name="ADB"/> Tsjin 'e ein fan syn libben wie Harring siik en hie er lêst fan ferfolgingswaan. [[Theodor Storm]] stipe syn winsk om werom nei hûs te gean. Op 25 maaie 1870 waard er dea fûn op 'e flier fan syn sliepkeamer yn Jersey. <ref>"Suicide of Paul Harro Harring, a Danish Political Exile, at Jersey", ''Palmer's Index to "The Times" Newspaper'', June 30, 1870, [https://books.google.com/books?id=4MU3AQAAMAAJ&pg=PA107 p. 107]</ref><ref>Henrik Cavling, ''Fra Amerika'', Vol. 1 (1897), p. 142: "Den 25. Maj 1870 begik Harro Harring Selvmord i Jersey, England."</ref> Hy hie himsels fergiftige mei fosfor, sammele fan lúsjefers. <ref name="ADB"/> === Bibliografy === * ''Blüthen der Jugendfahrt'', 1821 (2nd. ed. 1825) * ''Dichtungen'', 1821 * ''Erzählungen'', 1825 * ''Der Psariot. Der Khan. Poetische Erzählungen'', 1825 * ''Die Mainotten. Der Corsar: Dramatische Gedichte'', 1825 * ''Der Wildschütze: Ein Trauerspiel'', 1825 * ''Der Student von Salamanca: Ein dramatisches Gedicht'', 1825 * ''Cypressenlaub'', Erzählungen, 1825 * ''Theokla. Der Armenier'', 1827 * ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1827 * ''Szapary und Batthiany, Heldengedicht aus dem Ungarischen Türkenkriege'', 1828 * ''Serenaden und Phantasien eines friesischen Sängers, nebst Klängen während des Stimmens'' (Vorläufer des Rhonghar Jarr), 1828 * ''Rhonghar Jarr. Fahrten eines Friesen in Dänemark, Deutschland, Ungarn, Holland, Frankreich, Griechenland, Italien und der Schweiz'', 1828 * ''Theokla. Der Armenier'', Trauerspiele, 1831 * ''Memoiren über Polen unter russischer Herrschaft. Nach zweijährigem Aufenthalt in Warschau'', 1831 (also English) * ''Die Schwarzen von Giessen, oder der Deutsche Bund'', 1831 * ''Julius von Dreyfalken, des Schwärmers Wahn und Ende'', 1831 * ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1831 * ''Erinnerungen aus Warschau. Nachträge zu den Memoiren über Polen'', 1831 * ''Faust im Gewande der Zeit. Ein Schattenspiel mit Licht'', 1831 * ''Der Renegat auf Morea'', Trauerspiel, 1831 * ''Rosabianca. Das hohe Lied des Friesischen Sängers (Harro Harring) im Exil'', 1831 * ''Der Pole. Ein Character-Gemälde aus dem dritten Decenium unsers Jahrhunderts'', 1831 * ''Der Livorneser Mönch'', 1831 * ''Der Carbonaro zu Spoleto: Politisch-satyrische Novelle'', 1831 * ''Firn - Mathes, des Wildschützen Flucht. Szenen im Bayrischen Hochlande'', 1831 * ''Der Russische Unterthan'', 1832 * ''Blutstropfen. Deutsche Gedichte'', 1832 * ''Die Völker. Ein dramatisches Gedicht'', 1832 * ''Gedanken über Wahrheit, Liebe und Gerechtigkeit. Entwurf zu einer Volksvertretung und zur Bildung eines Volkes, demokratischen Grundsätzen'', 1832 * ''Splitter und Balken. Erzählungen, Lebensläufe, Reiseblumen, Gedichte und Aphorismen, nebst Briefen über Literatur'', 1832 * ''Chronique scandaleuse des Petersburger Hofes seit den Zeiten der Kaiserin Elisabeth Oder: Geheime Memoiren zur politischen und Regentengeschichte des Russischen Reichs aus der Periode von 1740 bis zum Tode des Grosfürsten Constantin. Aus dem Nachlasse eines alten Staatsmannes'', 1832 * ''Die Monarchie oder die Geschichte vom König Saul'', 1832 * ''Epistel an Lord Goderich über den Aufstand der Negersklaven auf Jamaika, mit Beziehung auf Hellas und Polen'', 1833 * ''Poland under the dominion of Russia. Printed for I. S. Szymanski'', 1834 * ''Mémoires sur la jeune Italie et sur les derniers événemens de Savoie'', 1834 * ''Worte eines Menschen. Dem Glaubigen von La Mennais gewidmet'', 1834 * ''Die Möwe. Deutsche Gedichte'', 1835 * ''Skizze aus London. Besondre Vorrede zur Autobiographie eines Verbannten'', 1838 * ''Traum des Scandinaviers'', 1839 * ''Poesie eines Scandinaven'', 1843 * ''Werke. Auswahl letzter Hand'', 1844 * ''Rede an die Nordfriesen auf dem Bredstedter Marktplatz, 1848'' * ''Dolores: A Historical Novel'', 1853 * ''Historisches Fragment über die Entstehung der Arbeiter-Vereine und ihren Verfall in communistische Speculationen'', 1852 * ''Rapport entre le magnétisme et la sphéréologie'', 1856 * ''Dolores, Ein Charaktergemälde aus Süd-Amerika'', 1858–1859 * ''Die Dynastie'', 1859 * ''Carl den XIItes Død. Historisk Afhandling'', 1864 == Keppelingen om utens == * {{de}} [http://www.harro-harring-gesellschaft.de/ Harro Harring-selskip] {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Harring, Harro}} [[Kategory:Deensk revolúsjonêr]] [[Kategory:Deensk skriuwer]] [[Kategory:Deensk keunstskilder]] [[Kategory:Selsmoarddogger]] [[Kategory:Persoan berne yn 1798]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]] p1zasnjpa6ev13or6ls9omt6s4y1hv4 1232335 1232334 2026-06-17T16:01:59Z Drewes 2754 1232335 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = Portrait of Harro Harring by Stelzner.jpg | ôfbyldingstekst = Harro Harring yn 1848 (troch [[Carl Ferdinand Stelzner]]) | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = Harro Paul Kasimier Harring | oare namme(n) = Rhongar Jarr (skûlnamme) | nasjonaliteit = {{DENnasj}} | berne = [[28 augustus]] [[1798]] | berteplak = [[Wobbenbüll]] | stoarn = [[14 maaie]] [[1870]] (71 jier) | stjerplak = Saint Helier op [[Jersey]] | etnisiteit = [[Noard-Fryslân|Noardfrysk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[revolúsjonêr]], [[sjoernalist]], [[skriuwer]], [[keunstskilder|skilder]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Harro Harring''' ([[28 augustus]] [[1798]] – [[14 maaie]] [[1870]]) wie in Dútsk-Deenske [[revolúsjonêr]] en [[skriuwer]]. Faak wurdt er identifisearre as Deensk, mar krekter sein kaam er út [[Noard-Fryslân]] yn it [[Hartochdom Sleeswyk]]. <ref>{{cite book|title=Ladies in the Laboratory 2|url=https://books.google.com/books?id=RhNl22fb5xIC&pg=PA154|date=1 January 2004|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4979-2|page=154}}</ref> == Biografy == Harro Harring waard berne op 'e pleats Ibenshof as de jongste soan fan boer Harro Wilhelm Martens en syn frou Margarethe Dorothea, berne Sievers (1767–1826). Syn heit waard letter in dykgraaf. Hy stoar yn 1810, dat Harro heal wees waard. Earst wurke er by de dûane, mar gie nei [[Kopenhagen]] om him te wijen oan militêr-histoaryske skilderkeunst. Yn 1820 wenne er yn [[Wenen]] en [[Würzburg]], en gie doe werom nei Denemark. Yn 1821 focht er yn 'e [[Grykske Unôfhinklikheidsoarloch]] tsjin de Turken. Teloarsteld troch de passiviteit fan 'e Griken yn de striid, reizge er datselde jier nei Itaalje en lei kontakten mei de Dútske keunstnerskoloanje yn [[Rome]]. <ref> Friedrich Noack: ''Das Deutschtum in Rom seit dem Ausgang des Mittelalters''. Deutsche Verlagsanstalt, Stuttgart 1927, Band 2, s. 239</ref> Hie wie dêr in jier en gie doe nei Wenen om him wer op keunst te rjochtsjen. <ref name="ADB"> [[:de:s:ADB:Harring, Harro Paul]]</ref> Dêrnei wenne Harring yn [[Switserlân]] en yn [[München]], en wurke yn Wenen as toanielskriuwer by it Theater an der Wien. Hy wie yn Praach en gie letter nei [[Warsjau]] (1828), om as kornet yn in Russysk lansiersrezjimint te gean.[2] ===Omreizgjend revolúsjonêr=== Doe't de julyrevolúsje fan 1830 yn Frankryk útbriek, gie Harring werom nei Dútslân, earst nei Braunschweig, doe nei Beieren en Saksen. Harring de demagooch waard ferballe en gie nei [[Straatsburch]], dêr't er de krante ''Das constitutionale Deutschland'' bewurke en meidie oan it Hambach Festival (1832), mar moast wer nei Frankryk. <ref name="ADB"/> Harring wenne doe yn it gebiet fan [[Dijon]]–[[Chalon, Isère|Châlons]], en moete de Italjaanske aktivist en politikus [[Giuseppe Mazzini]]. Hy die mei oan 'e republikeinske oanfal op [[Savoie]]. Hy waard mear as ien kear yn Switserlân arrestearre en útset, wêrnei't hy nei Londen reizge. Yn maaie 1837 rekke er ferwûne yn in sjitpartij en wenne hy op it eilân [[Helgolân]]. Yn dy tiid in Britske koloanje dêr't de ynwenners gjin stim hiene, wiene syn revolúsjonêre opfettings net wolkom. De gûverneur fan it eilân, Henry King, joech Harring opdracht om fuort te gean en liet in oarlochsskip komme om him te heljen. Yn septimber 1838 wie er op Jersey, yn 'e winter 1838-39 werom yn Helgolân, doe yn [[Bordeaux]] en [[Brugge]]; yn 1841 wied er yn [[Nederlân]], en wenne letter yn Ingelân en Frankryk. Nei in perioade yn [[Brazylje]] reizge er yn augustus 1843 nei de [[Feriene Steaten]], dêr't er as skilder en skriuwer troch de tiid kaam.<ref name="ADB"/> De [[Revolúsjejier 1848|revolúsjes fan 1848]] lokten Harring werom nei Dútslân en nei it Deenske [[hartochdom Sleeswyk]]. Hy wie yn Hamburch, doe yn [[Rendsburg]], dêr't er de krante ''Das Volk'' redigearre. Op 23 july 1848, midden yn 'e [[Earste Sleeswykske Oarloch|Dútsk-Deenske boargeroarloch]] oer it Hartochdom Sleeswyk, hold Harring in taspraak yn [[Bredstedt]] yn [[Noard-Fryslân]], dêr't er oproep ta it stifsjen fan in Noardfryske Republyk. Oan 'e ein fan 'e taspraak luts er in [[swurd]] en sitearre it Noardfryske sprekwurd ''better dea as slaaf''. Harring hie himsels posisjonearre as in iere fertsjintwurdiger fan it [[Skandinavisme]], stie ticht by de Deenske Nasjonale Liberalen en wie in oertsjûge republikein. <ref>Peter Mathews: ''Harro Harring - Rebell der Freiheit''. Europa-Verlage, Berlin 2017, s. 360</ref><ref>Wilhelm Ladewig: ''Harro Harring og Skandinavismen''. Dansk-Frisisk Selskab. Haderslev 1950, s. 19</ref> Al yn 1846 formulearre er it sa: 'In ferienige, frij heitelân, fan 'e Noardkaap oant it strân fan 'e Eider. <ref>Wilhelm Ladewig: ''Harro Harring og Skandinavismen'', Dansk-Frisisk Selskab. Haderslev 1950, s. 21</ref> Sa kaam er al gau yn konflikt mei de Dútsk-oriïntearre Sleeswyk-Holstein-beweging, dy't anneksaasje oan Dútslân easke. Yn 1849 waard er ferballe en gie nei [[Oslo|Christiania]]. Syn revolúsjonêre geskriften oer Noarwegen trunen it lân oan ta opstân tsjin syn monargyske grûnwet. Yn maaie 1850 moast er it lân út. ===Lêste jierren=== Harring gie earst werom nei Kopenhagen, en doe wer nei Londen, dêr't er meidie oan in Europeesk "demokratysk sintraal komitee". Doe't er yn it jier 1854 nei Hamburch gie, waard er fuortendaliks arrestearre, en allinnich troch bemiddeling fan 'e Amerikaanske konsul koe er nei Amearika gean, dêr't er oant 1856 bleau; en doe gie er werom nei it Feriene Keninkryk. Fanút Jersey frege er de Deenske regearing om him mar ien plak op eigen grûn te jaan. Hy wenne ôfwikseljend yn Londen en op Jersey.<ref name="ADB"/> Tsjin 'e ein fan syn libben wie Harring siik en hie er lêst fan ferfolgingswaan. [[Theodor Storm]] stipe syn winsk om werom nei hûs te gean. Op 25 maaie 1870 waard er dea fûn op 'e flier fan syn sliepkeamer yn Jersey. <ref>"Suicide of Paul Harro Harring, a Danish Political Exile, at Jersey", ''Palmer's Index to "The Times" Newspaper'', June 30, 1870, [https://books.google.com/books?id=4MU3AQAAMAAJ&pg=PA107 p. 107]</ref><ref>Henrik Cavling, ''Fra Amerika'', Vol. 1 (1897), p. 142: "Den 25. Maj 1870 begik Harro Harring Selvmord i Jersey, England."</ref> Hy hie himsels fergiftige mei fosfor, sammele fan lúsjefers. <ref name="ADB"/> === Bibliografy === * ''Blüthen der Jugendfahrt'', 1821 (2nd. ed. 1825) * ''Dichtungen'', 1821 * ''Erzählungen'', 1825 * ''Der Psariot. Der Khan. Poetische Erzählungen'', 1825 * ''Die Mainotten. Der Corsar: Dramatische Gedichte'', 1825 * ''Der Wildschütze: Ein Trauerspiel'', 1825 * ''Der Student von Salamanca: Ein dramatisches Gedicht'', 1825 * ''Cypressenlaub'', Erzählungen, 1825 * ''Theokla. Der Armenier'', 1827 * ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1827 * ''Szapary und Batthiany, Heldengedicht aus dem Ungarischen Türkenkriege'', 1828 * ''Serenaden und Phantasien eines friesischen Sängers, nebst Klängen während des Stimmens'' (Vorläufer des Rhonghar Jarr), 1828 * ''Rhonghar Jarr. Fahrten eines Friesen in Dänemark, Deutschland, Ungarn, Holland, Frankreich, Griechenland, Italien und der Schweiz'', 1828 * ''Theokla. Der Armenier'', Trauerspiele, 1831 * ''Memoiren über Polen unter russischer Herrschaft. Nach zweijährigem Aufenthalt in Warschau'', 1831 (also English) * ''Die Schwarzen von Giessen, oder der Deutsche Bund'', 1831 * ''Julius von Dreyfalken, des Schwärmers Wahn und Ende'', 1831 * ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1831 * ''Erinnerungen aus Warschau. Nachträge zu den Memoiren über Polen'', 1831 * ''Faust im Gewande der Zeit. Ein Schattenspiel mit Licht'', 1831 * ''Der Renegat auf Morea'', Trauerspiel, 1831 * ''Rosabianca. Das hohe Lied des Friesischen Sängers (Harro Harring) im Exil'', 1831 * ''Der Pole. Ein Character-Gemälde aus dem dritten Decenium unsers Jahrhunderts'', 1831 * ''Der Livorneser Mönch'', 1831 * ''Der Carbonaro zu Spoleto: Politisch-satyrische Novelle'', 1831 * ''Firn - Mathes, des Wildschützen Flucht. Szenen im Bayrischen Hochlande'', 1831 * ''Der Russische Unterthan'', 1832 * ''Blutstropfen. Deutsche Gedichte'', 1832 * ''Die Völker. Ein dramatisches Gedicht'', 1832 * ''Gedanken über Wahrheit, Liebe und Gerechtigkeit. Entwurf zu einer Volksvertretung und zur Bildung eines Volkes, demokratischen Grundsätzen'', 1832 * ''Splitter und Balken. Erzählungen, Lebensläufe, Reiseblumen, Gedichte und Aphorismen, nebst Briefen über Literatur'', 1832 * ''Chronique scandaleuse des Petersburger Hofes seit den Zeiten der Kaiserin Elisabeth Oder: Geheime Memoiren zur politischen und Regentengeschichte des Russischen Reichs aus der Periode von 1740 bis zum Tode des Grosfürsten Constantin. Aus dem Nachlasse eines alten Staatsmannes'', 1832 * ''Die Monarchie oder die Geschichte vom König Saul'', 1832 * ''Epistel an Lord Goderich über den Aufstand der Negersklaven auf Jamaika, mit Beziehung auf Hellas und Polen'', 1833 * ''Poland under the dominion of Russia. Printed for I. S. Szymanski'', 1834 * ''Mémoires sur la jeune Italie et sur les derniers événemens de Savoie'', 1834 * ''Worte eines Menschen. Dem Glaubigen von La Mennais gewidmet'', 1834 * ''Die Möwe. Deutsche Gedichte'', 1835 * ''Skizze aus London. Besondre Vorrede zur Autobiographie eines Verbannten'', 1838 * ''Traum des Scandinaviers'', 1839 * ''Poesie eines Scandinaven'', 1843 * ''Werke. Auswahl letzter Hand'', 1844 * ''Rede an die Nordfriesen auf dem Bredstedter Marktplatz, 1848'' * ''Dolores: A Historical Novel'', 1853 * ''Historisches Fragment über die Entstehung der Arbeiter-Vereine und ihren Verfall in communistische Speculationen'', 1852 * ''Rapport entre le magnétisme et la sphéréologie'', 1856 * ''Dolores, Ein Charaktergemälde aus Süd-Amerika'', 1858–1859 * ''Die Dynastie'', 1859 * ''Carl den XIItes Død. Historisk Afhandling'', 1864 == Keppelingen om utens == * {{de}} [http://www.harro-harring-gesellschaft.de/ Harro Harring-selskip] {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Harring, Harro}} [[Kategory:Deensk revolúsjonêr]] [[Kategory:Deensk skriuwer]] [[Kategory:Deensk keunstskilder]] [[Kategory:Selsmoarddogger]] [[Kategory:Persoan berne yn 1798]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]] j9bktkias3qepte1us5tv6r864b9yag 1 192481 1232346 1232292 2026-06-17T20:05:05Z Drewes 2754 Bewurkings fan "[[Wiki:Contributions/Kneppelfreed|Kneppelfreed]]" ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan "Drewes". 1232284 wikitext text/x-wiki == Wêr dat om? == {{Ping|Kneppelfreed}} Goeie. Bewurkings fan "Drewes" werom set ta de ferzje fan "Hurkonides". Mar wêrom ek wer? [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 16 jun 2026, 20.56 (CEST) q8cus4wjz41qp66540utlhvzxucjog6 1232347 1232346 2026-06-17T20:05:57Z Drewes 2754 Bewurkings fan "[[Wiki:Contributions/Drewes|Drewes]]" ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan "Kneppelfreed". 1232292 wikitext text/x-wiki == Wêr dat om? == {{Ping|Kneppelfreed}} Goeie. Bewurkings fan "Drewes" werom set ta de ferzje fan "Hurkonides". Mar wêrom ek wer? [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 16 jun 2026, 20.56 (CEST) :@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], goeie. Dêr steane noch in soad taalflaters yn as je fierder troch de side hinne scrolle. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 16 jun 2026, 22.49 (CEST) 6o1mffqd9yp10x5dy5bfhk4thojv11k 0 192487 1232337 1232314 2026-06-17T16:11:42Z Drewes 2754 Beskriuwer folút 1232337 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Kylsturtglee |Ofbyld = [[Ofbyld:Whistling Kite (Haliastur sphenurus) (9351387644).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[haukeftigen]] (''Accipitriformes'') |Famylje = [[haukfûgels]] (''Accipitridae'') |Skaai = [[seegleeën]] (''Haliastur'') |Wittenskiplike namme= Haliastur sphenurus |Beskriuwer, jier= ([[Louis Pierre Vieillot]], 1818) |IUCN-status = [[IUCN-status]]: <span style="color:green;">'''net bedrige'''</span> |lânkaart = }} De '''kylsturtglee''' of '''fluitglee''' (''Haliastur sphenurus'') is in [[rôffûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[haukfûgels]] (''Accipitridae''). Dizze soarte is nau besibbe oan 'e [[Brahmaanske glee]] (''Haliastur indus''). == Skaaimerken == [[Ofbyld:Whistling kite 1 (7334417020).jpg|thumb|left|De fûgel yn 'e flecht.]] It fearrekleed fan 'e kylsturtglee is kastanjebrún oant swartbrún fan kleur, mei in ljochtbrune kop, boarst en sturt. De kylsturtglee ûnderskiedt him fan 'e [[swarte glee]] (''Milvus migrans'') troch syn kylfoarmige sturt. De swarte glee hat in foarkefoarmige sturt. === Ofmjittingen en gewicht === * Lingte: 52 - 59 sm * Spanwiidte: 122 - 152 sm * Gewicht: Mantsjes: 600 - 750 gram / Wyfkes: 760 - 900 gram Kylsturtgleeën sweve mei licht bûge wjukken en harren lange "fingers" (slachpinnen) faak wiid ferspraat. It opfallende patroan op 'e ûnderkant fan 'e wjukken is tige karakteristyk foar dizze soarte. == Fersprieding == De kylsturtglee libbet yn [[Austraalje]], [[Nij-Kaledoanje]] en [[Nij-Guineä]]. Yn Austraalje komt de rôffûgel yn hast it hiele lân foar, útsein dielen fan woastyngebieten yn it midden. Op Nij-Guineä ûntbrekt de fûgel yn 'e berchgebieten en it noardwesten. It leefgebiet bestiet út iepen en ljochte bosken, oer it algemien yn 'e buert fan wetter. == Libbenswize == === Gelûd === De kylsturtglee is in lûdroftige soarte dy't regelmjittich yn 'e flecht ropt, as er earne delstrykt en sels as er op it nêst sit. De meast foarkommende rop is in dúdlik sakjend fluitsjen, faak folge troch in snelle rige fan stiigjende lûden. === Iten === [[Ofbyld:Whistling Kite, Full Lift - Flickr - birdsaspoetry.jpg|thumb|left|Kylsturtglee mei in wetterfûgel as proai.]] De kylsturtglee is sawol in iesiter as in aktive jager op lytse proaidieren, lykas grutte [[ynsekten]], [[fisken]], lytse [[reptilen]], [[fûgels]] en [[sûchdieren]]. It is bekend dat er fan grutte [[wetterfûgels]], lykas [[wylpreagerfûgels]] en [[reagers]], harren proai ûntfytmannet. === Fuortplanting === It nêst is in grut platfoarm fan tûken en beklaaid mei griene blêden. It wurdt boud yn in rjochtopsteande foarke fan in hege beam – faak in eukalyptus of dinnebeam by de igge fan wetter. Briedpearen brûke faak itselde nêst wer en foegje alle jierren nij materiaal oan, sadat it platfoarm frij grut wurde kin. It wyfke leit yn 'e regel 2 oant 3 blau-wite aaien mei bytiden readbrune plakken (lechsels fan 1 oant 4 aaien binne ek bekend). De aaien wurde yn 35 oant 40 dagen útbret en oannommen wurdt dat de fûgel in briedsukses fan 60% hat. De piken, dy't bedutsen binne mei krêm- of gielbrúnkleurich dûns, bliuwe 44 oant 54 dagen yn it nêst foardat se útfleane. Nei it ferlitten fan it nêst binne se noch 6 oant 8 wiken ôfhinklik fan 'e âlden. Yn Austraalje briede de fûgels oer it algemien tusken juny en oktober yn it suden, en tusken febrewaris en maaie yn it noarden. Faak falt de briedtiid gear mei de reintiid, as der mar genôch fretten te finen is. == Status == Der binne oanwizings dat de soarte yn it suden fan Austraalje yn oantal ôfnimt. Dit is it gefolch fan it drûchlizzen fan sompige lânskippen en it ôfnimmen fan proaien dat dêrmei mank giet. Oer it generaal wurdt oannommen dat de populaasje stabyl is en de [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/whistling-kite-haliastur-sphenurus BirdLife, oproppen 17 juny 2026.] * [https://ebird.org/species/whikit1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 17 juny 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whikit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 17 juny 2026.] * [https://www.eaglewatch.nl/roofvogels/Accipitres/Accipitidae/Accipitrinae/Fluitwouw/Index.html Eagle Watch, oproppen 17 juny 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Haliastur sphenurus|Kylsturtglee}} }} {{DEFAULTSORT:Kilsturtglee}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Seeglee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] nfsoiio5y5yjkjv2fywmlweg0l20ffy 0 192490 1232322 2026-06-17T13:13:06Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Groue (eilân)]] 1232322 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Groue (eilân)]] 4a0ncb81f6e0vpof6x4tobwnphx6o1n 1 192491 1232326 2026-06-17T13:33:53Z Mysha 254 /* Dy idioaten fan Moskoofje */ nije seksje 1232326 wikitext text/x-wiki == Dy idioaten fan Moskoofje == Witte wy genôch om dêr eat oer ta te foegjen? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 17 jun 2026, 15.33 (CEST) r8ijh8ehodwifj00tm3vgmilsl4uffw 1232333 1232326 2026-06-17T15:57:29Z Drewes 2754 /* Dy idioaten fan Moskoofje */ Antwurd 1232333 wikitext text/x-wiki == Dy idioaten fan Moskoofje == Witte wy genôch om dêr eat oer ta te foegjen? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 17 jun 2026, 15.33 (CEST) :Goeie. Jo meie jo graach kryptysk útdrukke, mar in ienfâldige Fryske doarpsjonge moat it ek begripe kinne. Dat... [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 17 jun 2026, 17.57 (CEST) 5f827cxyux1v64nnn2i7ykaoxkk6xfx 1 192492 1232332 2026-06-17T15:49:29Z Drewes 2754 /* Boerd foar planke oer */ nije seksje 1232332 wikitext text/x-wiki == Boerd foar planke oer == {{Ping|Mysha}} Bermplanke? ^{<small>[boarne nedich]</small>} LOL [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 17 jun 2026, 17.49 (CEST) 8c2bgjhx7xl14mqtikd4jv8wd3hw3fh 1232360 1232332 2026-06-18T11:38:31Z Mysha 254 Ien rigel 1232360 wikitext text/x-wiki == Boerd foar planke oer == {{Ping|Mysha}} Bermplanke? ^{<small>[boarne nedich]</small>} LOL [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 17 jun 2026, 17.49 (CEST) *{{ping:Drewes}} Hollânsk: "Bermplank". Sjochtst it ek oan it ôfbyld: it is net mear as allinnich dy iene regel, dêr't in folslein boerd folle kanter is.[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 8pcie8glx0l12ivfc4sfh5nbo5nyk3t 1232361 1232360 2026-06-18T11:40:00Z Mysha 254 /* Boerd foar planke oer */ En no mei de ping net sa ferkeard. 1232361 wikitext text/x-wiki == Boerd foar planke oer == {{Ping|Mysha}} Bermplanke? ^{<small>[boarne nedich]</small>} LOL [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 17 jun 2026, 17.49 (CEST) *{{Ping|Drewes}} Hollânsk: "Bermplank". Sjochtst it ek oan it ôfbyld: it is net mear as allinnich dy iene regel, dêr't in folslein boerd folle kanter is.[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) rgtzi4m056nf0xmdfmynysvv5i8310v