De Pôle

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>De Pôle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9912</id>
    <revision>
      <id>1232433</id>
      <parentid>1092727</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>komboard, panorama</comment>
      <origin>1232433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1081" sha1="mjbp08w8s90e0ytrwbamr3w171n2n4g" xml:space="preserve">{{Posysjekaart|Fryslân
| lat_deg          = 53
| lat_min          = 3
| lat_sec          = 29
| lat_dir          = N
| lon_deg          = 5
| lon_min          = 40
| lon_sec          = 3
| lon_dir          = E
  }}
[[Ofbyld:Utbuorren - De Pôle.jpeg|thumb|left|Utbuorrenboerd]]
'''De Pôle''' is in [[buorskip]] yn de gemeente [[Súdwest-Fryslân]], foarhinne [[Wymbritseradiel (1984-2011)|Wymbritseradiel]], yn 'e [[himrik]] fan [[Skearnegoutum]]. De Pôle leit noardlik fan [[Snits (stêd)|Snits]] (krekt noardlik fan 'e âlde gemeentegrins fan Wymbrits mei [[Snits (gemeente)|Snits]]) westlik fan [[Skearnegoutum]], oan 'e westkant fan it [[spoar fan Ljouwert nei Starum]], oan de [[Sint Martensdyk]].

{{koördinaten|53_3_29_N_5_40_3_E_type:city_zoom:15_region:NL|53° 3' NB, 5° 40' EL}}

[[Ofbyld:Panorama 2026 De Pôle.png|900px|''De Pôle'' fan it westen út.]]
{{Súdwest-Fryslân}}
{{DEFAULTSORT:Pole, De}}
[[Kategory:Skearnegoutum]]
[[Kategory:Buorskip yn Wymbritseradiel (oant 1984)]]
[[Kategory:Buorskip yn Wymbritseradiel]]
[[Kategory:Buorskip yn Súdwest-Fryslân]]</text>
      <sha1>mjbp08w8s90e0ytrwbamr3w171n2n4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Międzyrzec Podlaski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10620</id>
    <revision>
      <id>1232518</id>
      <parentid>1229717</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>DJI_0519-Edit_kopia.jpg ferfongen troch [[c:File:Międzyrzec_Podlaski_DJI_0519.jpg|Międzyrzec_Podlaski_DJI_0519.jpg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguou</comment>
      <origin>1232518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3870" sha1="h38m6njp87c5g5xapgoxekmo3a9xzjk" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Międzyrzec Podlaski
| ôfbylding   = Międzyrzec Podlaski DJI 0519.jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge      = POL Międzyrzec Podlaski flaga.svg
| wapen       = POL Międzyrzec Podlaski COA.svg
| lân         = [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Woiwodskip
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Lublin (woiwodskip)|Lublin]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Powiat
| namme bestjoerlike ienheid 2 = Bialski
| boargemaster = 
| ynwennertal = 15.389 &lt;small&gt;(2024)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/area-and-population-in-the-territorial-profile-in-2024,4,18.html GUS (Sintraal Buro foar de Statistyk)]&lt;/ref&gt;
| oerflak     = 19,75 km²
| befolkingstichtens = 779 ynw./km²
| hichte      = 148 m
| stifting    = 1174 (earste fermelding)&lt;br&gt;1477 (stedsrjochten)
| postkoade   = 21-560
| netnûmer    = +48 83
| tiidsône    = UTC+1
| simmertiid  = UTC+2
| webside     = [https://www.miedzyrzec.pl www.miedzyrzec.pl]
| mapname     = Poalen
| lat_deg = 51 | lat_min = 59 | lat_sec = 00 | lat_dir = N
| lon_deg = 22 | lon_min = 47 | lon_sec = 00 | lon_dir = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Międzyrzec Podlaski yn Poalen
}}
'''Międzyrzec Podlaski''' is in stêd yn it easten fan [[Poalen]] mei likernôch 16.700 ynwenners (2019), en in gebiet fan 19,75 km². Boargemaster is Artur Jan Grzyb.

== Skiednis ==
De earste offisjele fermelding fan Międzyrzec Podlaski as stêd stammet út it jier 1477. Sûnt de 16e iuw hie de stêd in grutte Joadske mienskip, dy't it karakter fan it plak folslein bepaald hat. Troch de [[dielings fan Poalen]] feroare de stêd ferskate kearen fan &quot;eigner&quot;: yn 1795 waard it beset troch Eastenryk, yn 1809 hearde it by it Hartochdom Warsjau en sûnt 1815 foel it ûnder [[Kongres-Poalen]]. In grutte ekonomyske ympuls kaam yn 1867, doe't de stêd oansletten waard op it spoar.

== De Holocaust ==
Oan 'e ein fan 'e jierren 1930 wie Międzyrzec Podlaski in [[sjtetl]]: fan 'e ynwenners wie likernôch trijefearn (12.000 minsken) Joadsk. Oan 'e begjin fan 'e [[Twadde Wrâldkriich]] waard de stêd koart beset troch it [[Reade Leger]], mar troch it Dútsk-Sowjet-Grinsferdrach loeken hja har begjin oktober 1939 werom. Likernôch 2.000 jonge Joaden folgen de Russen nei it easten.
[[Ofbyld:Getto w Międzyrzeczu Podlaskim.jpg|thumb|left|Getto fan Międzyrzec Podlaski.]]
De Dútske besetter rjochte yn 'e stêd it grutste trochgongs[[getto]] fan it distrikt Lublin op. Op 25 en 26 augustus 1942 waarden 11.000 Joaden yn groatfolle treinen nei it ferneatigingskamp [[Treblinka]] deportearre. It getto bleau oant 1943 yn gebrûk as sammelplak foar transporten. Der wie ek in twangarbeiderskamp foar de produksje fan boarstels. Op 17 july 1943 waarden de lêste 160 oant 200 bewenners deasketten en waard de stêd ''judenfrei'' ferklearre. Minder as ien prosint fan 'e Joadske befolking oerlibbe de oarloch.

== It besjen wurdich ==
De stêd hat nettsjinsteande de oarlochskea in oantal histoaryske monuminten behâlden:

* It Merkplein (Rynek) hat syn oarsprong yn 'e 15e iuw.
* De Sint-Nikolaastsjerke (Kościół św. Mikołaja) út 1477.
* It stedssikehûs, boud tusken 1846 en 1850.
* It histoaryske stasjonsgebou út 1867.

== Ekonomy en Bestjoer ==
De stêd is hjoed-de-dei in regionaal sintrum foar yndustry en hannel. Sawat 36% fan 'e wurkjende befolking is aktyf yn 'e yndustry en 19% yn 'e hannel. De stêd sels stiet los fan 'e omlizzende lângemeente Międzyrzec Podlaski (Gmina wiejska), dy't út 33 doarpen bestiet en in oerflak hat fan mear as 261 km².

{{boarnen|boarnefernijing=
* Oersetting fan 'e Dútske side, sjoch foar referinsjes [[:de:Międzyrzec Podlaski]]  
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Międzyrzec Podlaski}}
}}

[[Kategory:Plak yn Poalen]]
[[Kategory:Plak yn woiwodskip Lublin]]
[[Kategory:Plak stifte yn de 12e iuw]]</text>
      <sha1>h38m6njp87c5g5xapgoxekmo3a9xzjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reidmar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14861</id>
    <revision>
      <id>1232455</id>
      <parentid>1021950</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1232455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="721" sha1="83ttqunytv80nu5nns8tr4qnmcfw7w3" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Reidseadden 26.jpg|thumb|''Reidseadden'']]
De '''Reidmar''' is in [[mar]] yn de gemeente [[Wymbritseradiel (1984-2011)| Wymbritseradiel]]. De mar leit tusken de [[Aldegeaster Brekken]] en [[Westhim]]. De mar hat oan de súdkant in ferbining mei de [[Sipkemar]] en oan de noardeastkant in feart nei Westhim.

De namme ''Reidmar'' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme ''Rietmeer''.

{{Koördinaten|53_0_28_N_05_32_39_E_type:waterbody_region:NL|53° 0' 28&quot; N, 05° 32' 39&quot;O}}

[[Kategory:Westhim]]
[[Kategory:Mar yn Fryslân]]
[[Kategory:Wetter yn Wymbritseradiel (oant 1984)]]
[[Kategory:Wetter yn Wymbritseradiel]]
[[Kategory:Wetter yn Súdwest-Fryslân]]</text>
      <sha1>83ttqunytv80nu5nns8tr4qnmcfw7w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Knier (lichemsdiel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18974</id>
    <revision>
      <id>1232454</id>
      <parentid>1125155</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1232454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="388" sha1="9kzq8z7uyqspzkjf46k99wv4d1n8ade" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Scharniergelenk Ellbogen.jpg|thumb|Skarnierknier ([[earmtakke]])]]
In '''knier''' of '''gewricht''' is in draaiber ferbiningstik tusken twa parten. By minsken en bisten soargje de knieren dat der in oergong is tusken twa [[bonke (skelet)|bonken]] wêrtroch't beweging mooglik is. 

{{stobbe|anatomy}}

[[Kategory:Skelet]]
[[Kategory:Minsklike anatomy]]
[[Kategory:Biste-anatomy]]</text>
      <sha1>9kzq8z7uyqspzkjf46k99wv4d1n8ade</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isaac Newton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19250</id>
    <revision>
      <id>1232458</id>
      <parentid>1176348</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <comment>protte taal- en typfouten</comment>
      <origin>1232458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13859" sha1="rn2tyi0f9p09b0w856sq1k8790zqjyj" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|thumb|right|250px|Sir Isaac Newton&lt;br&gt;&lt;small&gt;skildere troch Sir [[Godfrey Kneller]] yn 1702&lt;/small&gt;]]
[[Ofbyld:Isaacnewton.png|thumb|right|250px]]
Sir '''Isaac Newton''' ([[Woolsthorpe-by-Colsterworth]] ([[Lincolnshire]]), [[4 jannewaris]] [[1643]] – [[Kensington (Londen)|Kensington]] ([[Londen]]), [[31 maart]] [[1727]]) wie in Ingelske [[natuerkundige]], [[filosoof]], [[Wiskunde|wiskundige]], [[Stjerrekunde|stjerrekundige]], [[teolooch]] en [[algemy|algemist]]. Newton wie in gammel man mei in gat yn de hân. Ien dy’t him yn de stiik litten fielde troch syn âlden. Hy wie gjin aardich minsk om mei om te gean. Dôchs hat Newton in grutte bydrage levere oan de wittenskip op tal fan gebieten. 

== Syn jonge jierren ==
Newton kaam út in laach fan lytse lâneigeners. Syn heit ferstoar inkele moannen foar syn berte. Doe't Newton trije jier âld wie troude syn mem opnij en gie nei in doarp fierderop. De opfieding fan de lytse Isaac waard oan de beppe fan memmekant tabetroud. 

Nei de dea fan syn styfheit yn [[1556]] helle syn mem him fan it [[gymnasium]] ôf. Sy woe him in oplieding dwaan litte om de besittingen fan de famylje te behearen. Mar lykwols gie de ynteresse fan Newton mear út nei boeken en wiskundige fraachstikken. Syn famylje besluet doe dat er in universitêre oplieding folgje moast. Yn [[1661]] liet er him ynskriuwe op it [[Trinity Kolleezje]] fan de [[Universiteit fan Cambridge]]. It ûnderwiis yn Cambridge waard dominearre troch de libbensskôging fan de Grykske filosoof [[Aristoteles]]. Dôchs wie it studinten yn harren tredde stúdzjejier tastien wat frijheid te nimmen yn de stúdzjerjochting. Yn dizze faze foel Newton syn bysûndere yntelliginsje noch net echt op. Dy kaam pas oan it ljocht yn de simmer fan 1665. De universiteit gie ticht omdat der in pestepidemy útbrutsen wie en hy werom moast nei syn berteplak. Yn it jier dat folgje soe begûnen syn tinzen yn de wiskunde, optika, natuerkunde en stjerrekunde. 

Krektsa as [[Johannes Kepler]] wie Newton net ûngefoelich foar it byleauwe fan syn tiid. Hy hie dan ek út en troch [[mystyk|mystike kontakten]]. As 20-jierrige jongfeint kocht er yn [[1663]] op de jiermerke yn Stourbidge in boek oer [[astrology]]. Yn dat boek stienen tekeningen dy’t er net snapte omdat er op skoalle gjin wiskunde leard hie. Dêrom kocht er in boek oer trigonometry, mar ûntduts al gau dat er net by staat wie om de mjitkundige beredenearingen te folgjen. Hy kaam doe yn besit fan in boek fan de wiskundige [[Euclides]] fan likernôch 300 foar Kristus en begûn der yn te lêzen. 

== Syn earste ûntdekkingen ==
[[Ofbyld:StatueOfIsaacNewton.jpg|thumb|right|200px|In byld fan Isaac Newton op de [[Universiteit fan Cambridge]]]]
Yn syn berteferbliuw [[Woolsthorp]] lei er net allinnich de grûnslach foar differintsjaal en yntegraal rekkenjen mar begûn ek ynsichten te ûntwikkeljen oer de teory fan de universele swiertekrêft en die djipgeande ûntdekkingen oer ljocht. As studint wie Newton boeid troch it ferskynsel ljocht en wie fassinearre troch de [[sinne]]. Troch in gatsje yn ien fan de finsterlûken te meitsjen liet Newton in smelle ljochtstriel op de wite muorre fan syn wurkkeamer falle. Doe't er in glêzen [[prisma (optika)|prisma]] yn de ljochtstriel sette makke it wyt op de muorre plak foar in heldere [[reinbôge]] fan kleuren. It “wite” ljocht fan de sinne wie troch it prisma yn alle kleuren fan de reinbôge feroare. Newton neamde de kleurebân op syn muorre [[spektrum]], in wurd út it [[Latyn]] dat “geastesferskynsel’ betsjut. Ek toande er oan dat mei in twadde prisma de kleuren fan de reinbôge wer ta wite ljocht gearstald wurde koene. De sprieding fan de ferskillende kleuren fan wyt ljocht by brekking troch in prisma neame wy dispersy of kleureskifting. Newton ferklearre dizze dispersy troch oan te nimmen dat alle kleuren har eigen brekkingsyndeks hawwe. Hy publisearre syn ûnderfiningen yn 1672 mei de titel “New theory of light and colours’. Hy stjoerde it op nei de [[Royal Society]], in ferneamd Britsk genoatskip fan de beste wittenskippers. Syn publikaasje late lykwols ta in skriftlike striid mei ûnder oaren [[Robert Hooke]] en [[Christiaan Huygens]] dêr't er net bliid om waard en syn wille om te publisearjen bedoar. Syn grutte wurk “Optics” publisearre er dêrom pas yn 1704, neidat Hooke ferstoarn wie. Newton ferklearre ek de nei him neamde ynterferinsjeringen. Dat binne kleurde ringen om it kontaktplakt tusken twa suver op elkoar sluten trochsichtige oerflakten. Se ûntstean troch ynterferinsjes tusken de, op de oerflakte werom keatsende ljochtstrielen. For de dûbele brekking en de polarisaasje fan ljocht hie er ek in ferklearring. 

Yn 1667 gie Newton werom nei de universiteit fan Cambridge om syn stúdzje ôf te meitsjen. Isaac Barrow, in professor yn de wiskunde fan de universiteit, wie sa ûnder de yndruk fan de prestaasjes fan Newton dat doe't er yn 1669 ûntslach naam om him oan de teology te wijen hy de oanbefelling die, de 27-jierrige Newton syn plak te jaan. En sa soe it gean. Syn earste kolleezjes gienen oer optika benammen oer de ûntdekkingen dy’t er hie dien.

== Syn wichtichste ûntdekking ==
[[Ofbyld:Newton-Principia-Mathematica 1-500x700.jpg|thumb|right|200px|Foarside fan de ''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica'', it wichtichste boek fan Newton, dat publisearre waard yn 1687]]
De kearn fan Newton’s wurk is it idee dat elts foarwerp him yn ien rjochte line en mei deselde snelheid fuortbeweegje sil, of it moast wêze dat der in krêft fan bûten ôf op wurket. 

As in foarwerp yn rêst is komt dat trochdat in bepaalde krêft it hjir ta twingt. Sa soarget de wjerstân fan de loft derfoar dat in rôljende bal ta stilstân komt. Dat neame wy wriuwing. En as der wat mei in hegere of legere snelheid him fuortbeweecht of fan rjochting feroaret, dan komt dat omdat in bepaalde krêft dy feroaring feroarsake hat. 

Newton brûkte de wiskunde om oan te toanen dat feroarings fan snelheid en rjochting altyd evenredich binne mei de massa fan it foarwerp en de oanbelangjende krêft. De massa fan in foarwerp is in eigenskip dy’t ûnôfhinklik is fan syn ôfmjitting en gewicht. Oars sein: de massa fan in foarwerp is ôflaat út de ynspanning en de nedige krêft dy’t nedich is om it yn beweging te bringen of, as it foarwerp al beweecht, de snelheid fan dy beweging te ferheegjen. Dizze bewegingswetten, dy’t hjoeddeisk noch altyd ûnderwiisd wurde, binne de basis fan de natuerkunde. Dizze wetten meitsje it mooglik de swiertekrêft te ferklearjen. Newton sei dat elts lichem of foarwerp in oar lichem of foarwerp oanlûkt mei in krêft dy’t de swiertekrêft neamd wurdt. In lichem mei in tige grutte massa sil in merkbere swiertekrêft útoefenje op in lichem mei in lytsere massa. Op dizze manier lûkt de ierde in appel nei de grûn. De appel lûkt de ierde ek oan. Mar omdat de appel sa’n lytse massa hat yn fergeliking mei de ierde, lûkt er de ierde mei mar in hiele lytse kreft oan. Dizze krêft is net te sjen. Omdat de appel nei de ierde falt, liket it krekt oft de swiertekrêft iensidich is. Yn feite is de swiertekrêft sa’n lytse krêft, dat ek twa objekten mei in deselde massa elkoar amper wernimber oanlûke soene. Dêrom sille twa appels mei in likense massa op in skaal net nei elkoar ta lutsen wurde, ek al lûke se elkoar wol in bytsje oan. En hoe grutter oft de ôfstân tusken twa foarwerpen, hoe minder is harren swiertekrêft.

Newton realisearre him, dat as oare grutte objekten, lykas de sinne de moanne en de planeten, de ierde lykje te beselskipjen, de ûnderlinge swiertekrêft bûtengewoan grut wêze moast, sels oer in grutte ôfstân. As der gjin krêft wie om har tsjin te hâlden soene al dizze himellichems har yn de iene of oare rjochting troch de romte bewege moatte. Normaal soe dizze beweging yn in rjochte line ferrinne, útsein as in himellichem sa tichtby kaam dat er de oare oanluts. De krêft soe miskien net grut genôch wêze om de twa himellichems hielendal nei elkoar ta te lûken, mar hy soe beslist sterk genôch wêze kinne om de baan fan ien fan de stikken om te bûgjen. De krêft soe sels it objekt mei de minste massa yn in baan om it grutste lûke kinne, as it goede evenwicht fûn waard tusken de massa fan de objekten, de bewegingsrjochting en harren ûnderlinge ôfstân. 

Newton wurke in wiskundige fergeliking út om harren ferbân omskriuwe te kinnen en besluet te ûndersykjen yn hoefier dy op de leden fan it sinnestelsel fan tapassing binne. Yn syn berekkening naam er ek de ûnderlinge fersteuringen fan de planeten mei om te sjen oft de waarnommen en foarseine posysjes yn goeie oerienstimming wienen. Lykas by al syn oare ûnderfinings ferwachte Newton dat syn teoryen troch eksperiminten of wiernimmingen befêstige wurde koenen. 

De omgongbanen fan de planeten [[Mars (planeet)|Mars]], [[Jupiter (planeet)|Jupiter]] en [[Saturnus]] kamen oerien mei de waarnommen posysjes. Letter waard ûntdutsen dat yn de baan fan [[Merkurius (planeet)|Merkurius]] in lytse ôfwiking siet. Newton hie oantoand dat deselde krêft dy’t in appel nei ûnderen falle liet, de moanne yn syn baan hâldt, de planeten yn in elliptyske baan om de sinne hâldt en ek ferantwurdlik is foar it omrinnen fan de troch [[Galileo Galilei]] ûntdutsen fjouwer grutte moannen fan Jupiter. It is in wet fan it omkearde kwadraat: De krêft nimt ôf, likens mei it kwadraat fan de ôfstân. As de ôfstân tusken twa foarwerpen twa kear sa grut wurdt, is de ûnderlinge oanlûkingskrêft dy’t se nei elkoar ta lûkt, noch mar ien fjirde fan de oarspronklike oanlûkingskrêft. As de ôfstân tsien kear sa grut wurdt, is de oanlûkingskrêft 10y=10 kear 10 = 100 kear lytser. 

It wie dúdlik dat de krêft yn bepaalde sin omkeard wurke. Dêrmei waard bedoeld ôfnimmend by tanimmende ôfstân. Dat is de reden werom't in komeet of planeet op grutte ôfstân fan de sinne stadiger beweecht en hurder as er de sinne nadert. De swiertekrêft is swakker as men tichter by de sinne komt.

== Oar wurk fan Newton ==
Newton lei de grûnslach foar de teory fan de universele swiertekrêft yn 1666. De publikaasje duorre oant 1687. Doe ferskynde syn ferneamde wurk de begjinselen fan de natuerkunde. Dat wichtige wurk wurdt meastentiids koartwei Principia neamd. It behannelt waarnommen eigenskippen fan syn bewegende lichems. Hjirút koe er inkele algemiene wette ôfliede dy´t relatearre wiene oan natuerkrêften, algemiene wetten dy´t oare natuerferskynselen foarspelle koenen. De Principia wie ferdield yn trije dielen. De earste twa dielen behannelt Newton de algemiene prinsipes fan bewegingen en krêften. Yn it tredde diel beskriuwt Newton de gravitaasjekrêften fan de planeten en de sinne. 

It is oan [[Edmund Halley]] te tankjen dat de Principia ta stân kaam. By in besite fan Halley yn 1684 oan Newton brocht dizze it fraachstik fan de planeetbewegingen nei foaren. Newton fertelde dat er dat fraachstik al jierren earder oplost hie mar dat er noch net tefreden wie mei syn berekkenings. Halley slagge der doe yn Newton te oertsjûgjen fan it belang fan syn publikaasjes fan syn ideeën foar de wittenskip. Newton liet him oerhelje en sette syn ideeën op papier. Doe't yn 1686 it earste diel klear kaam, lei Halley dat foar oan de Royal Society yn [[Londen]]. Sy hienen lykwols gjin jild om it út te jaan. Halley naam doe de ferantwurdlikheid foar de publikaasje op him en wist diels út eigen bûse it jild op it kleed te krijen. Doe't Newton drige te stopjen mei skriuwen fanwege in bernige rûzje mei in kollega wie it wer Halley dy´t as in diplomaat alle minsken wer bedimje koe. Halley ferbettere ek de drukproeven fan de Principia en skreau foar de ynlieding in lofrede yn it Latyn. 

Newton ûntwikkele yn 1671 in ferbettere ferzje fan de spegelteleskoop. Dat stelde him yn staat mei in koartere buis in skerper byld te krijen. Mei de publikaasje fan de Principia waard Newton algemien erkend as de liedingjouwende natuerfilosoof fan de [[17e iuw]]. Mar syn kreative karriêre wie oer syn hichtepunt hinne. Hy krige in senuwynsinking en dêrom ferruile er wittenskiplik ûndersyk foar in funksje by de oerheid yn Londen. Yn 1696 waard hy opsichter fan de keninklike munt en yn 1699 sels direkteur. Hy hâlde tasicht op de grutte Ingelske jildfoarsjenning, hy hie gjin genede mei falskemunters. 

== Syn dea ==
[[Ofbyld:Isaac Newton grave in Westminster Abbey.jpg|thumb|200px|right|It grêf fan Newton yn [[Westminster Abbey]] yn [[Londen]]]]
Yn 1703 waard Newton foardroegen as presidint fan de Royal Society. Oant syn dea yn 1727 soe er dizze funksje hâlde. Yn 1708 waard er troch [[Anne fan Grut-Brittanje|keninginne Anne]] riddere. Flak foar syn dea yn 1727 skreau Newton: ’ik wit net hokfoar byld oft de wrâld fan my hawwe sil, mar yn myn eigen eagen bin in allinnich in jonkje west dat boartet op it strân en sa en no en dan de wille hân hat dat er noch in glêder stientsje fûn hat of noch in moaiere skulp sjoen hat. En dat wylst de grutte oseaan fan de wierheid noch ûnûntdutsen foar him leit’. Newton wie gjin maklik minsk. Hy waard troch syn betsjinner beskreaun as ien dy’t nea oan ûntspanning die, nea nei bûten ta gie foar frisse lucht, nea te rinnen gie of wat dan ek, hy miende dat alle oeren dy’t er net oan syn stúdzje bestege, ferlerne oeren wienen. 

Sir Isaac Newton ferstoar yn 1727 in Londen. Hy is 84 jier wurden.

{{CommonsBalke|Isaac Newton}}

{{DEFAULTSORT:Newton, Isaac}}
[[Kategory:Ingelsk wiskundige]]
[[Kategory:Ingelsk natuerkundige]]
[[Kategory:Ingelsk astronoom]]
[[Kategory:Ingelsk útfiner]]
[[Kategory:Ingelsk filosoof]]
[[Kategory:Ingelsk teolooch]]
[[Kategory:Ingelsk publisist]]
[[Kategory:Algemist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1643]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1727]]</text>
      <sha1>rn2tyi0f9p09b0w856sq1k8790zqjyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piet Hein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20758</id>
    <revision>
      <id>1232457</id>
      <parentid>1174444</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1232457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="8jqndo74bqbxuxrhrz44wvj555pgq4f" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Piet Hein.jpg|right|thumb|''Piet Hein'', in kopy út 1629 nei in ferlern gien orizjineel út 1625 fan Jan Daemen Cool.]]
[[Ofbyld:Rotterdam monument pietheyn.jpg|thumb|right|Stânbyld fan Piet Hein yn [[Delfshaven]].]]
'''Piet Pieterszoon Hein''' (ek wol ''Heyn'' neamd) ([[Delfshaven]], [[25 novimber]] [[1577]] - [[17 juny]] [[1629]], [[Gregoriaanske kalinder]] ) wie in [[Nederlân]]sk luitenant-admiraal en [[Westyndyske Kompanjy|West-Yndysk Kompanjy]]-Kommandant. Sels skreau er syn namme as ''Heijn''. Yn de Nederlânske skiednis is er tige ferneamd wurden troch de ferovering fan de saneamde [[Spanje|Spaanske]] [[sulverfloat]], yn [[1628]].

Piet Hein waard op [[4 july]] 1629 mei grutte ear begroeven yn de [[Alde Tsjerke (Delft)|Alde Tsjerke]] yn [[Delft]]. Pas yn 1638 kaam na lang oanstean fan de widdo op steatskosten it beloofde moarmeren prielgrêf klear, meastal taskreaun oan [[Pieter de Keyser]]. Folle letter, yn [[1870]], is yn Delfshaven in sânstiennen byld setten, in wurk fan de byldhouwer [[Joseph Graven]] út Den Bosch. Heins opfolger wie de algemien as ynkompetint beskôge Van Dorp.

== ''In triomfantlik liet fan de Sulverfloat'' ==
:''Heb je van de zilveren vloot wel gehoord, ''
:''De zilveren vloot van Spanje?''
:''Die had er veel [[Spaanse mat]]ten aan boord,''
:''En appeltjes van Oranje.''
:''Piet Hein!, Piet Hein!,''
:''Piet Hein, zijn naam is klein,''
:''Zijn daden bennen groot,'' 
:''Zijn daden bennen groot:'' 
:''Hij heeft gewonnen de Zilveren Vloot,'' 
:''die heeft gewonnen, gewonnen de Zilveren Vloot.''
:''die heeft gewonnen de Zilvervloot.'' 

De tekst fan dit [[19e iuw]]ske liet, ''In triomfantlik liet fan de Sulverfloat'', dat grif bydroegen hat oan de hjoeddeiske rop fan Piet Hein is yn 1844 skreaun troch [[J. P. Heije|Jan Pieter Heye]]; de meldij út [[1856]] is fan [[Johannes Josephus Viotta]]. It is basearre op 17e-iuwske fermeldings fan inselde soarte liet dat ek &quot;Hein&quot; op &quot;klein&quot; rime en &quot;vloot&quot; op &quot;groot&quot;.

{{DEFAULTSORT:Hein, Piet}}
[[Kategory:Nederlânsk admiraal]]
[[Kategory:Nederlânsk seerôver]]
[[Kategory:Steatsk militêr yn de Tachtichjierrige Oarloch]]
[[Kategory:Persoan dy't omkommen is yn in oarlochssitewaasje op see]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1577]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1629]]
[[Kategory:Nederlânske folkloare]]</text>
      <sha1>8jqndo74bqbxuxrhrz44wvj555pgq4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peter Paul Rubens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28236</id>
    <revision>
      <id>1232442</id>
      <parentid>1151823</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geoffroi</username>
        <id>54195</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Peter Paul Rubens 091b.jpg]] → [[File:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · New attributed to Jordaens: https://www.khm.at/en/artworks/infanta-isabella-clara-eugenia-1616</comment>
      <origin>1232442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5778" sha1="tko246szbtjiu2glmyoxa4fngfr41z7" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|thumb|200px|''Peter Paul Rubens'']]
'''Peter Paul Rubens''' ([[Siegen]], [[28 juny]] [[1577]] – [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], [[30 maaie]] [[1640]]) wie in [[keunstskilder]], [[tekener]] en [[diplomaat]], warber yn Antwerpen, en is sûnder mis de populêrste master út de [[List fan skilders út de Barok|Barok]]-perioade. Hy wurdt ek wol ''Pieter Paul'', ''Pieter Pauwel'' of ''Petrus Paulus'' neamd.

Rubens skildere yn in golle [[Barok (stylperioade)|Barokke]] styl dy't de klam lei opbeweging, kleur en gefoeligens. Hy is fermeamd om syn [[Kontrareformaasje]] [[alterstik]]ken, portretten, [[lânskip]]pen en [[histoarjestik]]ken mei [[mytology]]ske en [[allegory]]ske ûnderwerpen.

== Styl ==
De styl fan Rubens is sekuer te omskriuwen, hy hearde ommers ta de [[Antwerpske Skoalle]] út de iere [[17e iuw]]. Rubens' oeuvre wurdt skaaimerke troch de triomfearjende [[Kontrareformaasje|kontrareformatoaryske]] barok. Rubens is nei alle gedachten de wichtichste fertsjintwurdiger fan de Flaamske barok, alhoewol't er dúdlik Italjaanske ynfloed ûndergien hat. Guon fan syn portretten hawwe wol wat fan it [[Absolute monargy|absolutisme]], mar in protte [[Ex voto|eks-voto's]] bliuwe dochs trou oan harren Flaamske aard.

Rubens krige in goede oplieding en wie in betûft fakman. Alles waard yn detail taret, in soad stúdzjes yn oaljeferve en tekeningen tsjûgje dêrfan. Ut de detaillearre sketsen dy't bewarre bleaun binne docht bliken dat Rubens syn wurk yn fasen ôfwurke.

Rubens mocht graach foarske froulju skilderje. De term 'Rubenesque' en 'Rubensiaansk' is algemien tapast wurden foar wieldrige, foarske froulju.

== Learlingen ==
* [[Godfried Maes]]
* [[David Teniers de Alde]]
* [[Antoon van Dyck]]

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Image:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|''Equestrian Portret fan de Hartoch fan Lerma'', 1603, Museo del Prado, Madrid. Skildere yn Spanje yn 1603.
Image:Rubens vallicella.jpg|''De Faam en Bern Child Oanbeden fan Ingels'', 1608. Oaljeferve op laai en koper. Santa Maria in Vallicella, Rome.
Image:Jacob Jordaens (Attributed), after Peter Paul Rubens - Portrait of Infanta Isabella Clara Eugenia.jpg|''Infanta Isabella Clara Eugenia (1566–1633)'', 1615. Kunsthistorisches Museum, Vienna.
Image:Peter Paul Rubens - De kruisoprichting.JPG|''De Ofnimming fan it Krús'', 1610–11. Midden paneel. Katedraal fan Us Frou, Antwerp.
Image:Rubens - Prometheus Bound.jpg|Peter Paul Rubens en Frans Snyders, ''Prometheus Bûn'', 1611–12. Philadelphia Museum of Art.
Image:Peter Paul Rubens 037.jpg|''De útwikseling fan prinsessen'', yn de Marie de' Medici Cycle. Louvre, Parys.
Image:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|''De Fal fan de Mins'' ([[:Image:Tizian - The fall of man.jpg|nei Titiaan]]), 1628–29. Prado, Madrid.
Image:Peter Paul Rubens - Helena Fourment in a Fur Robe - Google Art Project.jpg|Portret fan Hélène Fourment (''Het Pelsken''), ± 1630s. Kunsthistorisches Museum, Wenen.
Image:Rubens, Peter Paul - Massacre of the Innocents - Art Gallery of Ontario.jpg|''De slachting fan de ûnskuldigen'', ± 1611. Art Gallery of Ontario. 
&lt;/gallery&gt;

== Musea mei wurk fan Rubens ==
Belgje en Nederlân:
* [[Rubenshûs]], Antwerpen 
* [[Mauritshûs]], [[Den Haach]]
* Musea voor Schone Kunsten te [[Antwerpen (stêd)|Antwerpen]], [[Gint (stêd)|Gint]] en [[Brussel (stêd)|Brussel]]

Bûtenlânske musea:
* Wallraf-Richartz-Museum, Keulen, [[Dútslân]]
* Alte Pinakothek, [[München]], Dútslân
* Fine Arts Museums of San Francisco, [[San Francisco]], [[Feriene Steaten]]
* Kunsthistorisches Museum Wien en it Liechtenstein Museum, [[Wenen]], [[Eastenryk]]
* It [[Louvre]], [[Parys]], [[Frankryk]] 
* Nasjonale galery, [[Praach]], [[Tsjechje]]
* [[Museo del Prado]], [[Madrid (stêd)|Madrid]], [[Spanje]]
* [[National Gallery (Londen)|National Gallery]], [[Londen]] (It oardeel fan Parys), [[Feriene Keninkryk]]
* [[Hermitage (Sint-Petersburch)|Hermitage]], [[Sint-Petersburch]], [[Ruslân]]
* Uffizi, [[Firenze]] (Itaalje)

== Fierder lêze ==
* [http://www.vdg-weimar.de/_vtpv/3929742861preview.pdf Heinen, Ulrich, &quot;Rubens zwischen Predigt und Kunst.&quot; Weimar 1996]. 
* Büttner, Nils, Herr P. P. Rubens. Göttingen 2006.
* ''Corpus Rubenianum Ludwig Burchard. An Illustrated Catalogue Raisonne of the Work of Peter Paul Rubens Based on the Material Assembled by the Late Dr. Ludwig Burchard in Twenty-Seven Parts'', Redigearre troch it ''Nationaal Centrum Voor de Plastische Kunsten Van de XVI en de XVII EEUW.''* [[Suzanne Lilar|Lilar, Suzanne]], ''Le Couple'' (1963), Paris, Grasset; Reedited 1970, Bernard Grasset Coll. Diamant, 1972, Livre de Poche; 1982, Brussels, Les Éperonniers, ISBN 2-87132-193-0; Translated as ''Aspects of Love in Western Society'' in 1965, by and with a foreword by Jonathan Griffin, New York, McGraw-Hill, LC 65-19851.
* Vlieghe, Hans, ''Flemish Art and Architecture 1585-1700'', Yale University Press, Pelican History of Art, New Haven and London, 1998.

== Keppelings om utens ==
{{CommonsLyts|Peter Paul Rubens}}
* [http://www.rubenianum.be Stúdzjesintrum Rubianum]
* [http://www.rubensonline.be Feitebank Flaamske kolleksjes Rubensonline]

{{DEFAULTSORT:Rubens, Peter Paul}}
[[Kategory:Súdnederlânsk keunstskilder (foar 1830)]]
[[Kategory:Súdnederlânsk tekener (foar 1830)]]
[[Kategory:Súdnederlânsk diplomaat (foar 1830)]]
[[Kategory:Flaamsk keunstskilder]]
[[Kategory:Flaamsk tekener]]
[[Kategory:Flaamsk diplomaat]]
[[Kategory:Dútsk keunstskilder]]
[[Kategory:Dútsk tekener]]
[[Kategory:Dútsk diplomaat]]
[[Kategory:Dútsk persoan fan Flaamsk komôf]]
[[Kategory:Barok]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1577]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1640]]</text>
      <sha1>tko246szbtjiu2glmyoxa4fngfr41z7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldjiersdei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29991</id>
    <revision>
      <id>1232453</id>
      <parentid>1196921</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1232453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2037" sha1="9f1xubaxhxh61313ldynj6i9zhipmzw" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Vuurwerkvoorconsumenten.JPG|thumb|right|250px|[[Fjoerwurk]]]]
'''Aldjiersdei''' (ek wol: ''Silvester'' of ''Silvesterjûn'', neamd nei de hillige paus [[Silvester I]]) wurdt alle jierren fierd op de lêste dei fan it jier, [[31 desimber]], en tegearre mei de dêrop folgjende dei [[nijjiersdei]] as '''Ald en Nij''' fierd. Nei middernacht, as it nije jier begûn is, wurdt [[fjoerwurk]] ôfstutsen. By de Sinezen, dêr't fjoerwurk wei komt, waard leaud dat se mei fjoerwurk de geasten fuortjeie koenen. 

== Oerdei ==
In alternatyf foar fjoerwurk is [[karbyd]]; it [[karbydsjitten]] is fral yn it noarden en easten fan Nederlân in gebrûk en bart meastentiids oerdeis.

== Jûns ==
Yn [[Nederlân]] is it tradysje om âldjiersjûn mei famylje en freonen te fieren. Meastal bart dat yn húslike rûnte, dêr't [[oaljekoek]]en en/of [[appelflap]]pen en (hertlike) [[hapkes]] by iten wurdt en teffens [[drinke|dronken]] wurdt. Ek wurdt der faak in [[diner]] hâlden. De lêste sekonden fan it jier wurde mei-inoar hurdop ôftelt. 

[[Ofbyld:Bratislava New Year Fireworks.jpg|thumb|right|250px]]
Op tal fan plakken wurde spesjaal âldjiersfeesten hâlden. Meastentiids wurde dizze feesten organiseare troch de gemeenten sels, om it alkoholgebrûk ûnder de jongerein en fandalisme yn de hân hâlde te kinnen.

Yntusken is de âldejierskonferênse, dat op de tillefyzje útstjoerd wurdt, ek in tradysje wurden. 

Yn [[grifformeard]]e famyljes wurdt foar middernacht [[psalm 90]] lêzen, al is dizze tradysje oan it ferdwinen. &lt;ref&gt;[http://archief.trouw.nl/artikel?REC=8fa40a69e540abe90713aeecf7c82e58 ''Wim Kan verdrong psalm 90 en gebed,'' Trouw, 31 desimber 2001]&lt;/ref&gt;

Om klokslach tolf oere wurdt tradisjoneel [[Glühwein]] (biskopswyn) of [[Sjampagne (wyn)|sjampagne]] dronken en winsket men elkoar bygelyks 'in goed en sûn nij jier.' Dêrnei wurdt nei bûten gien om de buorlju gelok ta te winskjen en [[fjoerwurk]] ôf te stekken.

== Noaten ==
&lt;references/&gt;

[[Kategory:Dei]]
[[Kategory:Desimber]]
[[Kategory:Ald en nij]]</text>
      <sha1>9f1xubaxhxh61313ldynj6i9zhipmzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brigdamme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33722</id>
    <revision>
      <id>1232462</id>
      <parentid>1124379</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en noch wat tekst.</comment>
      <origin>1232462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1993" sha1="8qh1vxaao3wiywqqou9y67khacevhwx" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme           = Brigdamme
| ôfbylding       = Gereformeerde Kerk (Middelburg-Brigdamme) (1).jpg
| ôfbyldingstekst = Tsjerke fan Brigdamme
| flagge          = 
| wapen           = Brigdamme wapen.svg
| lân             = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[File:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| gemeenteyndieling = Middelburch
| ynwennertal     = 581 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/buurt/brigdamme-middelburg/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak         = 26 ha
| befolkingstichtens = 
| hichte          = 0 m
| stifting        = 1205 (foar it earst neamd)
| ferkearsieren   = N57
| postkoade       = 4371
| netnûmer        = 0118
| tiidsône        = UTC+1
| simmertiid      = UTC+2
| koördinaten     = 51°31' NB, 3°37' EL
| webside         = [https://www.middelburg.nl www.middelburg.nl]
}}
'''Brigdamme''' is in buorskip yn 'e gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]]. It leit tusken [[Middelburch (stêd)|Middelburch]] en [[Sint Laurens]].

== Skiednis ==
Brigdamme wie yn 'e [[Midsiuwen]] in selsstannige [[Kerspel|parochy]]. Yn 1205 waard it plak foar it earst neamd. It doarp rekke yn it neigean doe't yn 1562 de tsjerke ôfbaarnde en dêrnei net werboud waard. De lêste resten fan 'e tsjerke waarden yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] ôfbrutsen. Op it âld tsjerkhôf stiet no in pjutteboartersplak. 

== Bestjoer ==
Brigdamme wie in eigen hearlikheid en gemeente oant 1816. Fan 1816-1966 hearde Brigdamme by de gemeente Sint Laurens. Op 1 july 1966 waard dy gemeente opheft en by de gemeente Middelburch yndield. 

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.zeeuwsarchief.nl/bronnen/zeeuwse-woonplaatsen/brigdamme/ Siuwsk Argyf, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Brigdamme}}
}}
{{GemeenteMiddelburch}}
{{koördinaten|51_30_58_N_3_36_19_E_type:city_zoom:16_region:NL|51° 31' NB, 3° 36' EL}}
[[Kategory:Plak yn Middelburch]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>8qh1vxaao3wiywqqou9y67khacevhwx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232465</id>
      <parentid>1232462</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kneppelfreed</username>
        <id>2013</id>
      </contributor>
      <comment>posysjekaart tafoege</comment>
      <origin>1232465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="ejkfxxrxyy09mxsuxr0f7bdn3h3dcq7" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme                        = Brigdamme
| ôfbylding                    = Gereformeerde Kerk (Middelburg-Brigdamme) (1).jpg
| ôfbyldingstekst              = Tsjerke fan Brigdamme
| flagge                       = 
| wapen                        = Brigdamme wapen.svg
| lân                          = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1       = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[File:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| gemeenteyndieling           = Middelburch
| ynwennertal                 = 581 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/buurt/brigdamme-middelburg/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak                     = 26 ha
| befolkingstichtens          = 
| hichte                      = 0 m
| stifting                    = 1205 (foar it earst neamd)
| ferkearsieren               = {{Piktogram dyk Nederlân N-wei|57}}
| postkoade                   = 4371
| netnûmer                    = 0118
| tiidsône                    = [[UTC]]+1
| simmertiid                  = UTC+2
| koördinaten                 = 51°31' NB, 3°36' EL
| webside                     = [https://www.middelburg.nl www.middelburg.nl]
| mapname                     = Seelân
| lat_deg                     = 51
| lat_min                     = 30
| lat_sec                     = 58
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 3
| lon_min                     = 36
| lon_sec                     = 19
| lon_dir                     = E
}}
'''Brigdamme''' ([[Siuwsk]]: ''Perdamme'') is in buorskip yn 'e gemeente [[Middelburch (gemeente)|Middelburch]]. It leit tusken [[Middelburch (stêd)|Middelburch]] en [[Sint Laurens]].

== Skiednis ==
Brigdamme wie yn 'e [[Midsiuwen]] in selsstannige [[Kerspel|parochy]]. Yn 1205 waard it plak foar it earst neamd. It doarp rekke yn it neigean doe't yn 1562 de tsjerke ôfbaarnde en dêrnei net werboud waard. De lêste resten fan 'e tsjerke waarden yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] ôfbrutsen. Op it âld tsjerkhôf stiet no in pjutteboartersplak. 

== Bestjoer ==
Brigdamme wie in eigen hearlikheid en gemeente oant 1816. Fan 1816-1966 hearde Brigdamme by de gemeente Sint Laurens. Op 1 july 1966 waard dy gemeente opheft en by de gemeente Middelburch yndield. 

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.zeeuwsarchief.nl/bronnen/zeeuwse-woonplaatsen/brigdamme/ Siuwsk Argyf, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Brigdamme}}
}}
{{GemeenteMiddelburch}}
{{koördinaten|51_30_58_N_3_36_19_E_type:city_zoom:16_region:NL|51° 31' NB, 3° 36' EL}}
[[Kategory:Plak yn Middelburch]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>ejkfxxrxyy09mxsuxr0f7bdn3h3dcq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aarlen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36582</id>
    <revision>
      <id>1232448</id>
      <parentid>1191603</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Stobbeberjocht ferwidere. Skiednis (oersetting fan 'e Ingelsktalige wikipedy tafoege. Befolkingsûntwikkeling tafoege. Ferâldere ynformaasje ferwidere.</comment>
      <origin>1232448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10975" sha1="1ewfmzmlurr7jf67mrtt0ghv78hozio" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme              = Aarlen&lt;br&gt;&lt;small&gt;Arlon&lt;/small&gt;
| ôfbylding          = Arlon E1aJPG.jpg
| ôfbyldingstekst    = De Sint-Donatustsjerke op 'e Knipchen-heuvel yn it sintrum fan Aarlen
| flagge             = Flag of Arlon.svg
| wapen              = CommunesBelgique-Arlon.svg
| lân                = {{BE}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of the Province of Luxembourg (Belgium).svg|20px]] [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Arrondissemint
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Aarlen (arrondissemint)|Aarlen]]
| boargemaster       = 
| stedsyndieling     = 
| gemeenteyndieling  = [[Aarlen (dielgemeente)|Aarlen]], [[Autelbas]], [[Bonnert]], [[Guirsch]], [[Heinsch]], [[Toernich]]
| ynwennertal        = 31.492 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
| oerflak            = 118,64 km²
| befolkingstichtens = 264,51  ynw./km²
| stêdekloft         = 
| hichte             = 410 m
| stifting           = Romeinske tiid as Orolaunum
| ferkearsieren      = [[A4 (Belgje)|A4 / E25]], [[N4 (Belgje)|N4]], [[Spoorline 162 (Belgje)|Spoarliis 162]]
| postkoade          = 6700, 6704, 6706
| netnûmer           = 063
| tiidsône           = 
| simmertiid         = 
| koördinaten        = 
| webside            = [https://www.arlon.be www.arlon.be]
| mapname            = Belgje-reliëf
| lat_deg            = 49 | lat_min = 41 | lat_sec = 01 | lat_dir = N
| lon_deg            = 5 | lon_min = 49 | lon_sec = 01 | lon_dir = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Aarlen yn Belgje
| ôfbylding2         = ArlonLocation.png
| ôfbyldingstekst2   = Gemeente Aarlen yn Lúksemboarch
| ôfbylding3         = Arlon OSM 03.png
| ôfbyldingstekst3   = Kaart gemeentegebiet
}}
'''Aarlen''' ([[Frânsk]] en offisjeel: ''Arlon'', [[Lúksemboarchsk]]: ''Arel'', [[Waalsk]]: ''Årlon'') is de haadstêd fan 'e [[Belgje|Belgyske]] provinsje [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]] (''Luxembourg''). 

==Skiednis ==
=== Oarsprong ===
[[Ofbyld:Vieux cimetière et thermes romains d'Arlon 02.jpg|thumb|left|Ald tsjerkhôf en resten fan 'e termen fan Arlon.]]
Foar de [[Romeinske Ryk|Romeinske]] oermastering fan [[Galje]] waard it grûngebiet fan Aarlen en in grut gebiet yn it súdeasten bewenne troch de [[Trevery]], in [[Keltysk]]e stamme. De befolking paste har relatyf maklik oan 'e Romeinske kultuer oan. It tal en de kwaliteit fan 'e byldhoude stiennen en monuminten dy't yn 'e omkriten opgroeven binne, litte sjen dat de ''vicus'' (delsetting) ''Orolaunum'' al gau in hannels- en bestjoerssintrum fan 'e Romeinske beskaving waard. De [[Germanen|Germaanske]] ynfallen fan 'e 3e iuw makken in ein oan dy iere foarútgong, nettsjinsteande de ferdigeningsmuorren dy't op 'e Knipchen-heuvel boud wiene om it plak te beskermjen.

=== Midsiuwen ===
Yn it grutste part fan 'e midsiuwen makke de befolking noch altyd gebrûk fan 'e iere gebouwen, lykas de termen (badhûzen). Yn 1006 boud Walram I fan Limburch, greve fan Aarlen, in kastiel op 'e Knipchen-heuvel yn it sintrum fan 'e stêd.
[[Ofbyld:Arlon, Abbaye de Clairefontaine, vue des vestiges 3.jpg|thumb|left|Ruïnes fan 'e Abdij fan Clairefontaine.]]
Mei hartoch Walram I, begûn in grevedynasty fan Aarlen. Sûnt 1226 kaam Aarlen yn hannen fan 'e greven fan Lúksemboarch. Yn 'e 13e iuw waard by Aarlen yn Clairefontaine de iennige [[sistersjinzers]]ke abdij foar nonnen yn 'e regio boud. In soad famyljeleden fan it Lúksemboarchske grevehûs waarden dêr troch de iuwen hinne byset. Yn 1794 waard de abdij troch [[Frânske Revolúsje|Frânske revolúsjonêre troepen]] plondere en folslein ferneatige.

== 15e oant 18e iuw ==
It hartochdom Lúksemboarch sels, dêr't Aarlen ûnder foel, waard yn 1441 ûnder [[Filips de Goede]] in part fan 'e [[Boergondyske Nederlannen]]. Nei't [[Karel V]] yn 1556 syn ryk oerdroech oan syn soan [[Filips II fan Spanje]], briek der in ûnrêstige tiid oan foar de hiele regio mei oanhâldende oarloggen tusken [[Frankryk]], [[Spanje]] en de [[Súdlike Nederlannen]]. Yn 1558 waard hast de helte fan 'e stêd, ynklusyf it kastiel, ferneatige troch de Frânske troepen fan [[Frâns fan Guise]].

Yn 'e 17e iuw bouden [[Kapusinen|kapusynske]] muontsen in kleaster op 'e ruïnes fan it kastiel en de Frânsen fersterken de ferdigeningsmuorren neffens de ûntwerpen fan [[Vauban]]. In tafallige brân ferneatige yn 1785 op 'e nij in grut part fan 'e stêd.

Op 9 juny 1793 stienen de Frânske revolúsjonêre troepen flak bûten Aarlen foar de Eastenrikers oer. De Frânsen kamen as oerwinners út de striid en namen de stêd oer fan it Eastenryksk bestjoer. Hja ferjoegen de kapusynske muontsen en brûkten harren kleaster as hospitaal. De Sint-Donatustsjerke op 'e Knipchen-heuvel en de kleastergong foarmje de kearn fan it eardere kleaster.

== 19e en 20e iuw ==
Yn juny 1815, nei de nederlaach fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] yn 'e [[Slach by Waterloo]], kaam Aarlen wer ûnder it bestjoer fan it hartochdom Lúksemboarch. Troch it [[Ferdrach fan Londen (1839)|Ferdrach fan Londen yn 1839]] waard it hartochdom folslein soeverein as gruthartochdom. Dêrby waard it geografysk gruttere westlike part fan it hartochdom — de provinsje Lúksemboarch, ynklusyf de stêd Aarlen — oan it nij oprjochte [[Keninkryk Belgje]] jûn.

Aarlen wie ien fan 'e earste slachtoffers fan 'e Dútske ynvaazje yn 1914; op 26 augustus waarden yn Aarlen 121 finzenen út [[Rossignol]] eksekutearre op bevel fan kolonel Richard Karl von Tessmar. Ek by de ynfal fan 'e Dútsers yn 1940 wie Aarlen wer ien fan 'e earste plakken dy't troch de Dútsers oermastere waarden. Aarlen waard ferdigene troch Frânske troepen, mar dy wiene net yn steat om de Dútske opmars op te kearen.

== Aarlen hjoed-de-dei ==
Om't Aarlen hiel ticht by de grins mei it Gruthartochdom Lúksemboarch leit, is de stêd trochgien mei útwreidzjen mei nije wenwiken en ferskillende yndustryterreinen. In soad ynwenners stekke alle dagen de grins oer om yn it Gruthartochdom te wurkjen. Alle ynternasjonale sneltreinen meitsje in stop yn Aarlen, om't Aarlen it lêste Belgyske stasjon is foar it einstasjon yn Lúksemboarch-Stêd.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Arlon, Saint-Martin (1).jpg|thumb|260px|Sint-Martinustsjerke.]]
* De Sint-Donatustsjerke stiet op 'e Knipchen-heuvel, it plak dêr't earder it midsiuwske kastiel fan de greven fan Aarlen en it lettere kapusiner kleaster stien hawwe. De 17e-iuwske [[kleastergong]] is foar in part bewarre bleaun.
* De ''Place des Fusillés'' (Plein fan 'e Fusillearden) is in plak fan betinking yn it sintrum fan de stêd, mei in grutte obelisk en in ingel. It monumint is oprjochte ta neitins oan 'e 121 boargers dy't dêr op 26 augustus 1914 troch de Dútske besetter eksekutearre waarden.
* In stikje fierderop markearret by it fiadukt in stiennen krús mei in tekst it krekte plak fan 'e eksekúsje.  
* De Sint-Martinustsjerke (''Église Saint-Martin'') is in grut, neogoatysk tsjerkegebou út it begjin fan 'e 20e iuw (boud tusken 1907 en 1914) mei in toer fan 97 meter heech. 
* De romaansk-byzantynske Hillich Herttsjerke (''Église Sacré-Coeur'') waard yn 1855 boud foar de [[Jezuïten]]. 
* Yn it sintrum fan Aarlen stiet de âldste [[synagoge]] fan Belgje. It gebou is ûntwurpen yn in romaansk-byzantynske styl.
=== Musea ===
It Argeologysk Museum (''Musée Archéologique'') hat ien fan 'e rykste kolleksjes fan Gallo-Romeinske keunst yn Jeropa. It stiet benammen bekend om syn grutte samling Romeinske grêfmonuminten en byldhouwurken dy't yn de omjouwing opgroeven binne en dy't it deistich libben út dy tiid sjen litte.

Gaspard-Museum (''Musée Gaspard'') is ûnderbrocht yn in 19e-iuwsk hearehûs en hat de lokale keunst en skiednis as tema. It museum toant û.o. in kolleksje fan 'e bruorren Gaspard (in byldhouwer en in fotograaf) en it ferneamde 16e-iuwske [[retabel]] fan [[Fexhe-le-Haut-Clocher]].

=== Omjouwing ===
[[Ofbyld:ERMESINDE Graf vum Ermesinde.jpg|thumb|260px|Ermesinde, stifteres fan 'e Abdij fan Clairefontaine.]]
De ruïnes fan 'e Abdij fan Clairefontaine lizze in pear kilometer bûten it sintrum, tichteby de grins mei Lúksemboarch. Under de 19e-iuwske kapel is de 13e-iuwske [[krypt]] mei de tombe fan grevinne Ermesinde te besichtigjen.

== Plakken yn 'e gemeente ==
=== Deelgemeenten ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
! # !! Namme !! Oerflak&lt;br&gt;(km²) !! Ynwennertal&lt;br&gt;(2025)!! Ynw./km²
|-
| 1 || align=&quot;left&quot; | Aarlen || 8,94 || 16.970 || 1.899
|-
| 2 || align=&quot;left&quot; | [[Autelbas-Barnich]] || 24,16 || 2.613 || 108 
|-
| 3 || align=&quot;left&quot; | [[Heinsch]] || 39,07 || 5.757 || 147 
|-
| 4 || align=&quot;left&quot; | [[Bonnert]] || 17,81 || 4.770 || 268 
|-
| 5 || align=&quot;left&quot; | [[Guirsch]] || 8,32 || 263 || 32 
|-
| 6 || align=&quot;left&quot; | [[Toernich]] || 20,77 || 1.059 || 51 
|}
=== Oare plakken ===
{|
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Autelhaut]]
* [[Clairefontaine]]
* [[Fouches]]
* [[Frassem]]
* [[Freylange]]
* [[Heckbous]]
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Sampont]]
* [[Schoppach]]
* [[Sesselich]]
* [[Stehnen]]
* [[Sterpenich]]
* [[Stockem (Belgje)|Stockem]]
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Seymerich]]
* [[Udange]]
* [[Viville (Belgje)|Viville]]
* [[Waltzing]]
* [[Weyler]]
|}

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling fan 'e gemeente Aarlen (ynklusyf de yn 1977 fusearre gemeenten) 
! Jier
| '''1831''' || '''1846''' || '''1856''' || '''1866''' || '''1880''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920''' || '''1930''' || '''1947'''
|-
! Ynwennertal
| 8.003 || 10.981 || 11.088 || 11.182 || 12.875 || 14.078 || 16.478 || 18.793 || 17.612 || 17.780 || 17.387
|-
! Groei
| — || +37,2% || +1,0% || +0,8% || +15,1% || +9,3% || +17,0% || +14,0% || -6,3% || +1,0% || -2,2%
|-
! Jier
| '''1961''' || '''1970''' || '''1981''' || '''1990''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2020''' || '''2025'''
|-
! Ynwennertal
| 20.412 || 22.707 || 22.279 || 23.325 || 24.791 || 27.763 || 30.081 || 31.492
|-
! Groei
| +17,4% || +11,2% || -1,9% || +4,7% || +6,3% || +12,0% || +8,4% || +4,7%
|}

== Polityk ==
Boargemasters fan Aarlen wiene:
* [[Pierre Hollenfeltz]]
* 1880-1901 : [[Joseph Netzer]]
* 1901-1921 : [[Numa Ensch-Tesch]]
* 1921-1949 : [[Paul Reuter]]
* 1949-1958 : [[Jules Massonnet]]
* 1958-1976 : [[Charles Simon]]
* 1977-1988 : [[Jean Goffinet]]
* 1989-1992 : [[Guy Larcier]]
* 1993-1994 : [[Jean Goffinet]]
* 1995-2006 : [[Guy Larcier]]
* 2007-2012 : [[Raymond Biren]]
* 2013-... : [[Vincent Magnus]]

== Keppeling om utens ==
*{{fr}} [http://www.arlon.be/ Offisjele webstee Aarlen]
{{boarnen|boarnefernijing=
De skiednis is in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Arlon]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Arlon}}
}}
{{Koördinaten|49_41_1_N_5_48_57_E_region:BE_type:city(466000)|49° 41' NB, 05° 48' EL}}
[[Kategory:Plak yn Lúksemboarch (provinsje)]]
[[Kategory:Gemeente yn Lúksemboarch (provinsje)]]
[[Kategory:Waalske provinsjehaadstêd]]</text>
      <sha1>1ewfmzmlurr7jf67mrtt0ghv78hozio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232449</id>
      <parentid>1232448</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1232449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10889" sha1="lm130yi77bocxqgikysoca9bfeteqzv" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme              = Aarlen&lt;br&gt;&lt;small&gt;Arlon&lt;/small&gt;
| ôfbylding          = Arlon E1aJPG.jpg
| ôfbyldingstekst    = De Sint-Donatustsjerke op 'e Knipchen-heuvel yn it sintrum fan Aarlen
| flagge             = Flag of Arlon.svg
| wapen              = CommunesBelgique-Arlon.svg
| lân                = {{BE}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of the Province of Luxembourg (Belgium).svg|20px]] [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Arrondissemint
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Aarlen (arrondissemint)|Aarlen]]
| boargemaster       = 
| stedsyndieling     = 
| gemeenteyndieling  = [[Aarlen (dielgemeente)|Aarlen]], [[Autelbas]], [[Bonnert]], [[Guirsch]], [[Heinsch]], [[Toernich]]
| ynwennertal        = 31.492 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
| oerflak            = 118,64 km²
| befolkingstichtens = 264,51  ynw./km²
| stêdekloft         = 
| hichte             = 410 m
| stifting           = Romeinske tiid as Orolaunum
| ferkearsieren      = 
| postkoade          = 6700, 6704, 6706
| netnûmer           = 063
| tiidsône           = 
| simmertiid         = 
| koördinaten        = 
| webside            = [https://www.arlon.be www.arlon.be]
| mapname            = Belgje-reliëf
| lat_deg            = 49 | lat_min = 41 | lat_sec = 01 | lat_dir = N
| lon_deg            = 5 | lon_min = 49 | lon_sec = 01 | lon_dir = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Aarlen yn Belgje
| ôfbylding2         = ArlonLocation.png
| ôfbyldingstekst2   = Gemeente Aarlen yn Lúksemboarch
| ôfbylding3         = Arlon OSM 03.png
| ôfbyldingstekst3   = Kaart gemeentegebiet
}}
'''Aarlen''' ([[Frânsk]] en offisjeel: ''Arlon'', [[Lúksemboarchsk]]: ''Arel'', [[Waalsk]]: ''Årlon'') is de haadstêd fan 'e [[Belgje|Belgyske]] provinsje [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]] (''Luxembourg''). 

==Skiednis ==
=== Oarsprong ===
[[Ofbyld:Vieux cimetière et thermes romains d'Arlon 02.jpg|thumb|left|Ald tsjerkhôf en resten fan 'e termen fan Arlon.]]
Foar de [[Romeinske Ryk|Romeinske]] oermastering fan [[Galje]] waard it grûngebiet fan Aarlen en in grut gebiet yn it súdeasten bewenne troch de [[Trevery]], in [[Keltysk]]e stamme. De befolking paste har relatyf maklik oan 'e Romeinske kultuer oan. It tal en de kwaliteit fan 'e byldhoude stiennen en monuminten dy't yn 'e omkriten opgroeven binne, litte sjen dat de ''vicus'' (delsetting) ''Orolaunum'' al gau in hannels- en bestjoerssintrum fan 'e Romeinske beskaving waard. De [[Germanen|Germaanske]] ynfallen fan 'e 3e iuw makken in ein oan dy iere foarútgong, nettsjinsteande de ferdigeningsmuorren dy't op 'e Knipchen-heuvel boud wiene om it plak te beskermjen.

=== Midsiuwen ===
Yn it grutste part fan 'e midsiuwen makke de befolking noch altyd gebrûk fan 'e iere gebouwen, lykas de termen (badhûzen). Yn 1006 boud Walram I fan Limburch, greve fan Aarlen, in kastiel op 'e Knipchen-heuvel yn it sintrum fan 'e stêd.
[[Ofbyld:Arlon, Abbaye de Clairefontaine, vue des vestiges 3.jpg|thumb|left|Ruïnes fan 'e Abdij fan Clairefontaine.]]
Mei hartoch Walram I, begûn in grevedynasty fan Aarlen. Sûnt 1226 kaam Aarlen yn hannen fan 'e greven fan Lúksemboarch. Yn 'e 13e iuw waard by Aarlen yn Clairefontaine de iennige [[sistersjinzers]]ke abdij foar nonnen yn 'e regio boud. In soad famyljeleden fan it Lúksemboarchske grevehûs waarden dêr troch de iuwen hinne byset. Yn 1794 waard de abdij troch [[Frânske Revolúsje|Frânske revolúsjonêre troepen]] plondere en folslein ferneatige.

== 15e oant 18e iuw ==
It hartochdom Lúksemboarch sels, dêr't Aarlen ûnder foel, waard yn 1441 ûnder [[Filips de Goede]] in part fan 'e [[Boergondyske Nederlannen]]. Nei't [[Karel V]] yn 1556 syn ryk oerdroech oan syn soan [[Filips II fan Spanje]], briek der in ûnrêstige tiid oan foar de hiele regio mei oanhâldende oarloggen tusken [[Frankryk]], [[Spanje]] en de [[Súdlike Nederlannen]]. Yn 1558 waard hast de helte fan 'e stêd, ynklusyf it kastiel, ferneatige troch de Frânske troepen fan [[Frâns fan Guise]].

Yn 'e 17e iuw bouden [[Kapusinen|kapusynske]] muontsen in kleaster op 'e ruïnes fan it kastiel en de Frânsen fersterken de ferdigeningsmuorren neffens de ûntwerpen fan [[Vauban]]. In tafallige brân ferneatige yn 1785 op 'e nij in grut part fan 'e stêd.

Op 9 juny 1793 stienen de Frânske revolúsjonêre troepen flak bûten Aarlen foar de Eastenrikers oer. De Frânsen kamen as oerwinners út de striid en namen de stêd oer fan it Eastenryksk bestjoer. Hja ferjoegen de kapusynske muontsen en brûkten harren kleaster as hospitaal. De Sint-Donatustsjerke op 'e Knipchen-heuvel en de kleastergong foarmje de kearn fan it eardere kleaster.

== 19e en 20e iuw ==
Yn juny 1815, nei de nederlaach fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] yn 'e [[Slach by Waterloo]], kaam Aarlen wer ûnder it bestjoer fan it hartochdom Lúksemboarch. Troch it [[Ferdrach fan Londen (1839)|Ferdrach fan Londen yn 1839]] waard it hartochdom folslein soeverein as gruthartochdom. Dêrby waard it geografysk gruttere westlike part fan it hartochdom — de provinsje Lúksemboarch, ynklusyf de stêd Aarlen — oan it nij oprjochte [[Keninkryk Belgje]] jûn.

Aarlen wie ien fan 'e earste slachtoffers fan 'e Dútske ynvaazje yn 1914; op 26 augustus waarden yn Aarlen 121 finzenen út [[Rossignol]] eksekutearre op bevel fan kolonel Richard Karl von Tessmar. Ek by de ynfal fan 'e Dútsers yn 1940 wie Aarlen wer ien fan 'e earste plakken dy't troch de Dútsers oermastere waarden. Aarlen waard ferdigene troch Frânske troepen, mar dy wiene net yn steat om de Dútske opmars op te kearen.

== Aarlen hjoed-de-dei ==
Om't Aarlen hiel ticht by de grins mei it Gruthartochdom Lúksemboarch leit, is de stêd trochgien mei útwreidzjen mei nije wenwiken en ferskillende yndustryterreinen. In soad ynwenners stekke alle dagen de grins oer om yn it Gruthartochdom te wurkjen. Alle ynternasjonale sneltreinen meitsje in stop yn Aarlen, om't Aarlen it lêste Belgyske stasjon is foar it einstasjon yn Lúksemboarch-Stêd.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Arlon, Saint-Martin (1).jpg|thumb|260px|Sint-Martinustsjerke.]]
* De Sint-Donatustsjerke stiet op 'e Knipchen-heuvel, it plak dêr't earder it midsiuwske kastiel fan de greven fan Aarlen en it lettere kapusiner kleaster stien hawwe. De 17e-iuwske [[kleastergong]] is foar in part bewarre bleaun.
* De ''Place des Fusillés'' (Plein fan 'e Fusillearden) is in plak fan betinking yn it sintrum fan de stêd, mei in grutte obelisk en in ingel. It monumint is oprjochte ta neitins oan 'e 121 boargers dy't dêr op 26 augustus 1914 troch de Dútske besetter eksekutearre waarden.
* In stikje fierderop markearret by it fiadukt in stiennen krús mei in tekst it krekte plak fan 'e eksekúsje.  
* De Sint-Martinustsjerke (''Église Saint-Martin'') is in grut, neogoatysk tsjerkegebou út it begjin fan 'e 20e iuw (boud tusken 1907 en 1914) mei in toer fan 97 meter heech. 
* De romaansk-byzantynske Hillich Herttsjerke (''Église Sacré-Coeur'') waard yn 1855 boud foar de [[Jezuïten]]. 
* Yn it sintrum fan Aarlen stiet de âldste [[synagoge]] fan Belgje. It gebou is ûntwurpen yn in romaansk-byzantynske styl.
=== Musea ===
It Argeologysk Museum (''Musée Archéologique'') hat ien fan 'e rykste kolleksjes fan Gallo-Romeinske keunst yn Jeropa. It stiet benammen bekend om syn grutte samling Romeinske grêfmonuminten en byldhouwurken dy't yn de omjouwing opgroeven binne en dy't it deistich libben út dy tiid sjen litte.

Gaspard-Museum (''Musée Gaspard'') is ûnderbrocht yn in 19e-iuwsk hearehûs en hat de lokale keunst en skiednis as tema. It museum toant û.o. in kolleksje fan 'e bruorren Gaspard (in byldhouwer en in fotograaf) en it ferneamde 16e-iuwske [[retabel]] fan [[Fexhe-le-Haut-Clocher]].

=== Omjouwing ===
[[Ofbyld:ERMESINDE Graf vum Ermesinde.jpg|thumb|260px|Ermesinde, stifteres fan 'e Abdij fan Clairefontaine.]]
De ruïnes fan 'e Abdij fan Clairefontaine lizze in pear kilometer bûten it sintrum, tichteby de grins mei Lúksemboarch. Under de 19e-iuwske kapel is de 13e-iuwske [[krypt]] mei de tombe fan grevinne Ermesinde te besichtigjen.

== Plakken yn 'e gemeente ==
=== Deelgemeenten ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
! # !! Namme !! Oerflak&lt;br&gt;(km²) !! Ynwennertal&lt;br&gt;(2025)!! Ynw./km²
|-
| 1 || align=&quot;left&quot; | Aarlen || 8,94 || 16.970 || 1.899
|-
| 2 || align=&quot;left&quot; | [[Autelbas-Barnich]] || 24,16 || 2.613 || 108 
|-
| 3 || align=&quot;left&quot; | [[Heinsch]] || 39,07 || 5.757 || 147 
|-
| 4 || align=&quot;left&quot; | [[Bonnert]] || 17,81 || 4.770 || 268 
|-
| 5 || align=&quot;left&quot; | [[Guirsch]] || 8,32 || 263 || 32 
|-
| 6 || align=&quot;left&quot; | [[Toernich]] || 20,77 || 1.059 || 51 
|}
=== Oare plakken ===
{|
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Autelhaut]]
* [[Clairefontaine]]
* [[Fouches]]
* [[Frassem]]
* [[Freylange]]
* [[Heckbous]]
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Sampont]]
* [[Schoppach]]
* [[Sesselich]]
* [[Stehnen]]
* [[Sterpenich]]
* [[Stockem (Belgje)|Stockem]]
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Seymerich]]
* [[Udange]]
* [[Viville (Belgje)|Viville]]
* [[Waltzing]]
* [[Weyler]]
|}

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling fan 'e gemeente Aarlen (ynklusyf de yn 1977 fusearre gemeenten) 
! Jier
| '''1831''' || '''1846''' || '''1856''' || '''1866''' || '''1880''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920''' || '''1930''' || '''1947'''
|-
! Ynwennertal
| 8.003 || 10.981 || 11.088 || 11.182 || 12.875 || 14.078 || 16.478 || 18.793 || 17.612 || 17.780 || 17.387
|-
! Groei
| — || +37,2% || +1,0% || +0,8% || +15,1% || +9,3% || +17,0% || +14,0% || -6,3% || +1,0% || -2,2%
|-
! Jier
| '''1961''' || '''1970''' || '''1981''' || '''1990''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2020''' || '''2025'''
|-
! Ynwennertal
| 20.412 || 22.707 || 22.279 || 23.325 || 24.791 || 27.763 || 30.081 || 31.492
|-
! Groei
| +17,4% || +11,2% || -1,9% || +4,7% || +6,3% || +12,0% || +8,4% || +4,7%
|}

== Polityk ==
Boargemasters fan Aarlen wiene:
* [[Pierre Hollenfeltz]]
* 1880-1901 : [[Joseph Netzer]]
* 1901-1921 : [[Numa Ensch-Tesch]]
* 1921-1949 : [[Paul Reuter]]
* 1949-1958 : [[Jules Massonnet]]
* 1958-1976 : [[Charles Simon]]
* 1977-1988 : [[Jean Goffinet]]
* 1989-1992 : [[Guy Larcier]]
* 1993-1994 : [[Jean Goffinet]]
* 1995-2006 : [[Guy Larcier]]
* 2007-2012 : [[Raymond Biren]]
* 2013-... : [[Vincent Magnus]]

== Keppeling om utens ==
*{{fr}} [http://www.arlon.be/ Offisjele webstee Aarlen]
{{boarnen|boarnefernijing=
De skiednis is in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Arlon]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Arlon}}
}}
{{Koördinaten|49_41_1_N_5_48_57_E_region:BE_type:city(466000)|49° 41' NB, 05° 48' EL}}
[[Kategory:Plak yn Lúksemboarch (provinsje)]]
[[Kategory:Gemeente yn Lúksemboarch (provinsje)]]
[[Kategory:Waalske provinsjehaadstêd]]</text>
      <sha1>lm130yi77bocxqgikysoca9bfeteqzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232450</id>
      <parentid>1232449</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Skiednis */ [[]] better</comment>
      <origin>1232450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10896" sha1="t3matwd89bma2lnouw86b5k5kiavx5w" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme              = Aarlen&lt;br&gt;&lt;small&gt;Arlon&lt;/small&gt;
| ôfbylding          = Arlon E1aJPG.jpg
| ôfbyldingstekst    = De Sint-Donatustsjerke op 'e Knipchen-heuvel yn it sintrum fan Aarlen
| flagge             = Flag of Arlon.svg
| wapen              = CommunesBelgique-Arlon.svg
| lân                = {{BE}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of the Province of Luxembourg (Belgium).svg|20px]] [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Arrondissemint
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Aarlen (arrondissemint)|Aarlen]]
| boargemaster       = 
| stedsyndieling     = 
| gemeenteyndieling  = [[Aarlen (dielgemeente)|Aarlen]], [[Autelbas]], [[Bonnert]], [[Guirsch]], [[Heinsch]], [[Toernich]]
| ynwennertal        = 31.492 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
| oerflak            = 118,64 km²
| befolkingstichtens = 264,51  ynw./km²
| stêdekloft         = 
| hichte             = 410 m
| stifting           = Romeinske tiid as Orolaunum
| ferkearsieren      = 
| postkoade          = 6700, 6704, 6706
| netnûmer           = 063
| tiidsône           = 
| simmertiid         = 
| koördinaten        = 
| webside            = [https://www.arlon.be www.arlon.be]
| mapname            = Belgje-reliëf
| lat_deg            = 49 | lat_min = 41 | lat_sec = 01 | lat_dir = N
| lon_deg            = 5 | lon_min = 49 | lon_sec = 01 | lon_dir = E
| tekst by posysjekaart = Lokaasje fan Aarlen yn Belgje
| ôfbylding2         = ArlonLocation.png
| ôfbyldingstekst2   = Gemeente Aarlen yn Lúksemboarch
| ôfbylding3         = Arlon OSM 03.png
| ôfbyldingstekst3   = Kaart gemeentegebiet
}}
'''Aarlen''' ([[Frânsk]] en offisjeel: ''Arlon'', [[Lúksemboarchsk]]: ''Arel'', [[Waalsk]]: ''Årlon'') is de haadstêd fan 'e [[Belgje|Belgyske]] provinsje [[Lúksemboarch (provinsje)|Lúksemboarch]] (''Luxembourg''). 

==Skiednis ==
=== Oarsprong ===
[[Ofbyld:Vieux cimetière et thermes romains d'Arlon 02.jpg|thumb|left|Ald tsjerkhôf en resten fan 'e termen fan Arlon.]]
Foar de [[Romeinske Ryk|Romeinske]] oermastering fan [[Galje]] waard it grûngebiet fan Aarlen en in grut gebiet yn it súdeasten bewenne troch de [[Trevery]], in [[Kelten|Keltyske]] stamme. De befolking paste har relatyf maklik oan 'e Romeinske kultuer oan. It tal en de kwaliteit fan 'e byldhoude stiennen en monuminten dy't yn 'e omkriten opgroeven binne, litte sjen dat de ''vicus'' (delsetting) ''Orolaunum'' al gau in hannels- en bestjoerssintrum fan 'e Romeinske beskaving waard. De [[Germanen|Germaanske]] ynfallen fan 'e 3e iuw makken in ein oan dy iere foarútgong, nettsjinsteande de ferdigeningsmuorren dy't op 'e Knipchen-heuvel boud wiene om it plak te beskermjen.

=== Midsiuwen ===
Yn it grutste part fan 'e midsiuwen makke de befolking noch altyd gebrûk fan 'e iere gebouwen, lykas de termen (badhûzen). Yn 1006 boud Walram I fan Limburch, greve fan Aarlen, in kastiel op 'e Knipchen-heuvel yn it sintrum fan 'e stêd.
[[Ofbyld:Arlon, Abbaye de Clairefontaine, vue des vestiges 3.jpg|thumb|left|Ruïnes fan 'e Abdij fan Clairefontaine.]]
Mei hartoch Walram I, begûn in grevedynasty fan Aarlen. Sûnt 1226 kaam Aarlen yn hannen fan 'e greven fan Lúksemboarch. Yn 'e 13e iuw waard by Aarlen yn Clairefontaine de iennige [[sistersjinzers]]ke abdij foar nonnen yn 'e regio boud. In soad famyljeleden fan it Lúksemboarchske grevehûs waarden dêr troch de iuwen hinne byset. Yn 1794 waard de abdij troch [[Frânske Revolúsje|Frânske revolúsjonêre troepen]] plondere en folslein ferneatige.

== 15e oant 18e iuw ==
It hartochdom Lúksemboarch sels, dêr't Aarlen ûnder foel, waard yn 1441 ûnder [[Filips de Goede]] in part fan 'e [[Boergondyske Nederlannen]]. Nei't [[Karel V]] yn 1556 syn ryk oerdroech oan syn soan [[Filips II fan Spanje]], briek der in ûnrêstige tiid oan foar de hiele regio mei oanhâldende oarloggen tusken [[Frankryk]], [[Spanje]] en de [[Súdlike Nederlannen]]. Yn 1558 waard hast de helte fan 'e stêd, ynklusyf it kastiel, ferneatige troch de Frânske troepen fan [[Frâns fan Guise]].

Yn 'e 17e iuw bouden [[Kapusinen|kapusynske]] muontsen in kleaster op 'e ruïnes fan it kastiel en de Frânsen fersterken de ferdigeningsmuorren neffens de ûntwerpen fan [[Vauban]]. In tafallige brân ferneatige yn 1785 op 'e nij in grut part fan 'e stêd.

Op 9 juny 1793 stienen de Frânske revolúsjonêre troepen flak bûten Aarlen foar de Eastenrikers oer. De Frânsen kamen as oerwinners út de striid en namen de stêd oer fan it Eastenryksk bestjoer. Hja ferjoegen de kapusynske muontsen en brûkten harren kleaster as hospitaal. De Sint-Donatustsjerke op 'e Knipchen-heuvel en de kleastergong foarmje de kearn fan it eardere kleaster.

== 19e en 20e iuw ==
Yn juny 1815, nei de nederlaach fan [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] yn 'e [[Slach by Waterloo]], kaam Aarlen wer ûnder it bestjoer fan it hartochdom Lúksemboarch. Troch it [[Ferdrach fan Londen (1839)|Ferdrach fan Londen yn 1839]] waard it hartochdom folslein soeverein as gruthartochdom. Dêrby waard it geografysk gruttere westlike part fan it hartochdom — de provinsje Lúksemboarch, ynklusyf de stêd Aarlen — oan it nij oprjochte [[Keninkryk Belgje]] jûn.

Aarlen wie ien fan 'e earste slachtoffers fan 'e Dútske ynvaazje yn 1914; op 26 augustus waarden yn Aarlen 121 finzenen út [[Rossignol]] eksekutearre op bevel fan kolonel Richard Karl von Tessmar. Ek by de ynfal fan 'e Dútsers yn 1940 wie Aarlen wer ien fan 'e earste plakken dy't troch de Dútsers oermastere waarden. Aarlen waard ferdigene troch Frânske troepen, mar dy wiene net yn steat om de Dútske opmars op te kearen.

== Aarlen hjoed-de-dei ==
Om't Aarlen hiel ticht by de grins mei it Gruthartochdom Lúksemboarch leit, is de stêd trochgien mei útwreidzjen mei nije wenwiken en ferskillende yndustryterreinen. In soad ynwenners stekke alle dagen de grins oer om yn it Gruthartochdom te wurkjen. Alle ynternasjonale sneltreinen meitsje in stop yn Aarlen, om't Aarlen it lêste Belgyske stasjon is foar it einstasjon yn Lúksemboarch-Stêd.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Arlon, Saint-Martin (1).jpg|thumb|260px|Sint-Martinustsjerke.]]
* De Sint-Donatustsjerke stiet op 'e Knipchen-heuvel, it plak dêr't earder it midsiuwske kastiel fan de greven fan Aarlen en it lettere kapusiner kleaster stien hawwe. De 17e-iuwske [[kleastergong]] is foar in part bewarre bleaun.
* De ''Place des Fusillés'' (Plein fan 'e Fusillearden) is in plak fan betinking yn it sintrum fan de stêd, mei in grutte obelisk en in ingel. It monumint is oprjochte ta neitins oan 'e 121 boargers dy't dêr op 26 augustus 1914 troch de Dútske besetter eksekutearre waarden.
* In stikje fierderop markearret by it fiadukt in stiennen krús mei in tekst it krekte plak fan 'e eksekúsje.  
* De Sint-Martinustsjerke (''Église Saint-Martin'') is in grut, neogoatysk tsjerkegebou út it begjin fan 'e 20e iuw (boud tusken 1907 en 1914) mei in toer fan 97 meter heech. 
* De romaansk-byzantynske Hillich Herttsjerke (''Église Sacré-Coeur'') waard yn 1855 boud foar de [[Jezuïten]]. 
* Yn it sintrum fan Aarlen stiet de âldste [[synagoge]] fan Belgje. It gebou is ûntwurpen yn in romaansk-byzantynske styl.
=== Musea ===
It Argeologysk Museum (''Musée Archéologique'') hat ien fan 'e rykste kolleksjes fan Gallo-Romeinske keunst yn Jeropa. It stiet benammen bekend om syn grutte samling Romeinske grêfmonuminten en byldhouwurken dy't yn de omjouwing opgroeven binne en dy't it deistich libben út dy tiid sjen litte.

Gaspard-Museum (''Musée Gaspard'') is ûnderbrocht yn in 19e-iuwsk hearehûs en hat de lokale keunst en skiednis as tema. It museum toant û.o. in kolleksje fan 'e bruorren Gaspard (in byldhouwer en in fotograaf) en it ferneamde 16e-iuwske [[retabel]] fan [[Fexhe-le-Haut-Clocher]].

=== Omjouwing ===
[[Ofbyld:ERMESINDE Graf vum Ermesinde.jpg|thumb|260px|Ermesinde, stifteres fan 'e Abdij fan Clairefontaine.]]
De ruïnes fan 'e Abdij fan Clairefontaine lizze in pear kilometer bûten it sintrum, tichteby de grins mei Lúksemboarch. Under de 19e-iuwske kapel is de 13e-iuwske [[krypt]] mei de tombe fan grevinne Ermesinde te besichtigjen.

== Plakken yn 'e gemeente ==
=== Deelgemeenten ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
! # !! Namme !! Oerflak&lt;br&gt;(km²) !! Ynwennertal&lt;br&gt;(2025)!! Ynw./km²
|-
| 1 || align=&quot;left&quot; | Aarlen || 8,94 || 16.970 || 1.899
|-
| 2 || align=&quot;left&quot; | [[Autelbas-Barnich]] || 24,16 || 2.613 || 108 
|-
| 3 || align=&quot;left&quot; | [[Heinsch]] || 39,07 || 5.757 || 147 
|-
| 4 || align=&quot;left&quot; | [[Bonnert]] || 17,81 || 4.770 || 268 
|-
| 5 || align=&quot;left&quot; | [[Guirsch]] || 8,32 || 263 || 32 
|-
| 6 || align=&quot;left&quot; | [[Toernich]] || 20,77 || 1.059 || 51 
|}
=== Oare plakken ===
{|
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Autelhaut]]
* [[Clairefontaine]]
* [[Fouches]]
* [[Frassem]]
* [[Freylange]]
* [[Heckbous]]
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Sampont]]
* [[Schoppach]]
* [[Sesselich]]
* [[Stehnen]]
* [[Sterpenich]]
* [[Stockem (Belgje)|Stockem]]
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Seymerich]]
* [[Udange]]
* [[Viville (Belgje)|Viville]]
* [[Waltzing]]
* [[Weyler]]
|}

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling fan 'e gemeente Aarlen (ynklusyf de yn 1977 fusearre gemeenten) 
! Jier
| '''1831''' || '''1846''' || '''1856''' || '''1866''' || '''1880''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920''' || '''1930''' || '''1947'''
|-
! Ynwennertal
| 8.003 || 10.981 || 11.088 || 11.182 || 12.875 || 14.078 || 16.478 || 18.793 || 17.612 || 17.780 || 17.387
|-
! Groei
| — || +37,2% || +1,0% || +0,8% || +15,1% || +9,3% || +17,0% || +14,0% || -6,3% || +1,0% || -2,2%
|-
! Jier
| '''1961''' || '''1970''' || '''1981''' || '''1990''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2020''' || '''2025'''
|-
! Ynwennertal
| 20.412 || 22.707 || 22.279 || 23.325 || 24.791 || 27.763 || 30.081 || 31.492
|-
! Groei
| +17,4% || +11,2% || -1,9% || +4,7% || +6,3% || +12,0% || +8,4% || +4,7%
|}

== Polityk ==
Boargemasters fan Aarlen wiene:
* [[Pierre Hollenfeltz]]
* 1880-1901 : [[Joseph Netzer]]
* 1901-1921 : [[Numa Ensch-Tesch]]
* 1921-1949 : [[Paul Reuter]]
* 1949-1958 : [[Jules Massonnet]]
* 1958-1976 : [[Charles Simon]]
* 1977-1988 : [[Jean Goffinet]]
* 1989-1992 : [[Guy Larcier]]
* 1993-1994 : [[Jean Goffinet]]
* 1995-2006 : [[Guy Larcier]]
* 2007-2012 : [[Raymond Biren]]
* 2013-... : [[Vincent Magnus]]

== Keppeling om utens ==
*{{fr}} [http://www.arlon.be/ Offisjele webstee Aarlen]
{{boarnen|boarnefernijing=
De skiednis is in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Arlon]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Arlon}}
}}
{{Koördinaten|49_41_1_N_5_48_57_E_region:BE_type:city(466000)|49° 41' NB, 05° 48' EL}}
[[Kategory:Plak yn Lúksemboarch (provinsje)]]
[[Kategory:Gemeente yn Lúksemboarch (provinsje)]]
[[Kategory:Waalske provinsjehaadstêd]]</text>
      <sha1>t3matwd89bma2lnouw86b5k5kiavx5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katedraal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50455</id>
    <revision>
      <id>1232434</id>
      <parentid>1005975</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Stobbeberjocht ferwidere en tekst yn it artikel set.</comment>
      <origin>1232434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6973" sha1="m3pam7hfyw8k5ubhr5gny6f169q3wwb" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Groningen, de Sint-Jozefkerk RM18869 IMG 0068 2018-01-07 14.13.jpg|thumb||[[Sint-Joazefkatedraal (Grins)|Sint-Joazefkatedraal]], [[Grins]].]]
In '''katedraal''' (fan it [[Latyn]]ske ''cathedra'', 'sit' of 'troan') is in [[tsjerkegebou]] dêr't de sit (''cathedra'') fan in [[biskop]] stiet. It is dêrmei de memmetsjerke fan in [[bisdom]]. Allinnich [[denominaasje]]s mei in biskoplike hierargy ha in katedraal. De oanwêzigens fan 'e cathedra is it iennige formele betingst om in tsjerke de titel 'katedraal' te jaan; de grutte of de arsjitektoanyske styl binne dêrby ûndergeskikt. 

== Histoarje en betsjutting ==
[[Ofbyld:San giovanni in laterano, interno, presbiterio 03 cattedra.jpg|thumb|left|''Cathedra'' yn 'e [[San Giovanni in Laterano|pauslike Aartsbasilyk fan Sint-Jan fan Lateranen]].]]
De term cathedra ferwiist nei de troan. Fanôf de troan oefenet in biskop syn gesach út. De cathedra stiet faak oan 'e sydkant fan it [[Koer (tsjerke)|koar]]. Yn 'e iere [[Kristendom|kristlike]] tiid wie de biskop de sintrale figuer yn 'e stedsmienskip. De katedraal tsjinne dêrom net allinnich as godshûs, mar ek as it bestjoerlik en juridysk sintrum fan it bisdom.

Njonken de funksje as sintrum fan in bisdom ha in soad katedralen fanwegen de arsjitektoanyske wearde ek in toeristyske funksje. Faak binne katedralen iuwen âld en wurde se as in nasjonaal monumint erkend of sels [[wrâlderfgoed]].

== Arsjitektoanyske skaaimerken ==
[[Ofbyld:Cathédrale Notre Dame - Chartres (FR28) - 2021-03-14 - 32.jpg|thumb|left|De goatyske [[katedraal fan Chartres]].]]
Hoewol't in katedraal definiearre wurdt troch syn funksje, binne in soad katedralen yn in ymposante styl boud. In foarse tsjerke joech de stêd oansjen en de katedraalbou joech in wichtige bydrage oan 'e ûntwikkeling fan 'e arsjitektuer. Yn 'e [[Gotyk|goatyske]] tiid (12e oant 15e iuw) waarden katedralen heger en ljochter makke. De measte katedralen krigen in krúsfoarmige plattegrûn ([[latynsk krús]]) mei in eastlike oriïntaasje, wat de opstanning fan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Kristus]] symbolisearret.

=== Roomsk-Katolike Tsjerke ===
Yn it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolisisme]] is in bisdom net folslein sûnder in katedraal. Alle bisdommen hawwe ien katedraal dy't as wichtichste tsjerke fan in bisdom fungearret. Soms hat in bisdom in [[ko-katedraal]], in twadde tsjerke dy't as katedraal fungearret. In ko-katedraal hat deselde status as in katedraal. In foarbyld is de [[Sint-Bonifatiustsjerke (Ljouwert)|Sint-Bonifatiustsjerke]] fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

=== Anglikaanske Tsjerke ===
De [[Anglikaanske Tsjerke|Anglikaanske]] mienskip (lykas de ''Church of England'') hat in sterke episkopale struktuer mei biskoppen. Hja hawwe dêrom ek katedralen, lykas de ferneamde [[katedraal fan Canterbury]] of [[St Paul's Cathedral (Londen)|St. Paul's Cathedral]] yn [[Londen]].

=== Eastersk-Otterdokse Tsjerken ===
[[Ofbyld:Catedrala Mântuirii Neamului (Noiembrie 2025).jpg|thumb|260px|[[Katedraal fan de Ferlossing fan it Folk]], [[Bûkarest]].]]
Yn 'e [[Easterske otterdoksy|otterdokse]] tradysje (lykas de [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke|Gryksk-Otterdokse]] of [[Russysk-Otterdokse Tsjerke]]) wurdt de tsjerke fan 'e biskop ek in katedraal neamd. Soms wurdt dêr yn it [[Slavysk]]e taalgebiet de term ''sobor'' foar brûkt, wat letterlik 'gearkomste' betsjut. Yn Eastersk-Otterdokse kleasters is de haadtsjerke in katolikon. Hoewol't de katolikon gjin suvere biskopstsjerke is, nimt it yn 'e praktyk faak in ferlykbere rol yn as it giet om de sintrale posysje yn 'e tsjerklike hierargy.

=== Ald-Katolike Tsjerke ===
De [[Ald-Katolike Tsjerke|âldkatoliken]] ha lykas roomsk-katoliken in episkopale struktuer. Hja hawwe ek biskoppen en dêrmei ek harren eigen katedralen. Yn Nederlân is bygelyks de [[Sint-Gertrudiskatedraal (Utert)|Sint-Gertrudiskatedraal]] yn [[Utert (stêd)|Utert]] de sit fan 'e âldkatolike aartsbiskop fan Utert.

=== Guon Lutherske Tsjerken ===
[[Ofbyld:Lutheran Cathedral Helsinki edit.jpg|thumb|left|Lutherske [[domtsjerke fan Helsinki]].]]
Minder bekend is dat yn suver protestantske lannen lykas [[Sweden]], [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Finlân]] en [[Estlân]] en [[Letlân]] de biskopstsjerken ek katedralen neamd wurde (bygelyks de [[Domtsjerke fan Uppsala]] yn Sweden). De sitewaasje yn [[Dútslân]] is wat oars as yn [[Skandinaavje]]. Yn Dútslân wurdt foar de term 'katedraal' faak it wurd ''Dom'' brûkt. In soad lutherske domtsjerken yn Dútslân binne gjin katedralen yn 'e krekte sin fan it wurd (as biskoplike sit), mar krigen dy namme troch de [[Reformaasje]], wêrby't katolike haadtsjerken lutersk waarden. It wurd 'Dom' komt fan it Latynske domus (hûs), spesifyk ''domus dei'' (hûs fan God). Ek de [[dom fan Utert]] wie foar de Reformaasje in katedraal.

Yn Dútslân is in Dom net perfoarst in biskopstsjerke. In protte Dútske Doms binne histoaryske kapitteltsjerken (tsjerken ferbûn oan in kollegiaal kapittel) dy't nea in biskopstsjerke west hawwe.
== Ferskil mei oare tsjerken ==
* In parochytsjerke is in tsjerke foar de lokale mienskip sûnder biskopssit.
* In [[Basilica minor|basilyk]] is in earetitel dy't de [[paus]] oan in tsjerke jaan kin fanwegen de bysûndere histoaryske of spirituele betsjutting fan it gebou. In basilyk kin wol, mar hoecht net in katedraal te wêzen.
* In kapitteltsjerke is in tsjerke dêr't in [[kapittel]] (in kolleezje fan geastliken) oan ferbûn is.

== Katedralen yn Nederlân == 
=== Roomsk-Katolyk ===
[[Ofbyld:Parade 's-Hertogenbosch met Sint-Jan.jpg|thumb|260px|Sint Janskatedraal, De Bosk.]]
* [[Sint-Katarinakatedraal (Utert)|Sint-Katarinakatedraal]] - [[Aartsbisdom Utert (roomsk-katolyk)|aartsbisdom Utert]] (katedraal sûnt 1853);  
* [[Sint-Antoniuskatedraal (Breda)|Sint-Antoniuskatedraal]] - [[bisdom Breda]] (1853-1875 en sûnt 2001);
* [[Sint-Joazefkatedraal (Grins)|Sint-Joazefkatedraal]] - [[bisdom Grins-Ljouwert]] (sûnt 1981);
** ko-katedraal: [[Sint-Bonifatiustsjerke (Ljouwert)|Sint-Bonifatiustsjerke]] - bisdom Grins-Ljouwert (sûnt 2006);
* [[Sint-Bavokatedraal (Haarlim)|Sint-Bavokatedraal]] - [[bisdom Haarlim-Amsterdam]] (sûnt 1898);
** ko-katedraal: [[Sint-Nikolaasbasilyk (Amsterdam)|Sint-Nikolaasbasilyk]] - [[bisdom Haarlim-Amsterdam]] (sûnt 2025);
* [[Sint-Janskatedraal (De Bosk)|Sint-Janskatedraal]] - [[bisdom De Bosk]] (sûnt 1559);
* [[Sint-Kristoffelkatedraal (Roermond)|Sint-Kristoffelkatedraal]] - [[bisdom Roermond]] (1661-1801 en sûnt 1853);
* [[H.H. Elisabet en Laurentiuskatedraal]] - [[bisdom Rotterdam]] (sûnt 1967).

=== Ald-Katolyk ===
* [[Sint-Gertrudiskatedraal (Utert)|Sint-Gertrudiskatedraal]] - Aartsbisdom Utert.
* [[H.H. Anna en Marijekatedraal]] - Bisdom Haarlim

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://archive.org/details/isbn_9780192115454 ''The Oxford dictionary of the Christian Church'', Cross, F. L. (Frank Leslie), 1900-1968, ed; Livingstone, Elizabeth A. ed]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Cathedrals}}
}}</text>
      <sha1>m3pam7hfyw8k5ubhr5gny6f169q3wwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232435</id>
      <parentid>1232434</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1232435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6998" sha1="18s29t203v4lksbsqr0ut2mhmb3opgp" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Groningen, de Sint-Jozefkerk RM18869 IMG 0068 2018-01-07 14.13.jpg|thumb||[[Sint-Joazefkatedraal (Grins)|Sint-Joazefkatedraal]], [[Grins]].]]
In '''katedraal''' (fan it [[Latyn]]ske ''cathedra'', 'sit' of 'troan') is in [[tsjerkegebou]] dêr't de sit (''cathedra'') fan in [[biskop]] stiet. It is dêrmei de memmetsjerke fan in [[bisdom]]. Allinnich [[denominaasje]]s mei in biskoplike hierargy ha in katedraal. De oanwêzigens fan 'e cathedra is it iennige formele betingst om in tsjerke de titel 'katedraal' te jaan; de grutte of de arsjitektoanyske styl binne dêrby ûndergeskikt. 

== Histoarje en betsjutting ==
[[Ofbyld:San giovanni in laterano, interno, presbiterio 03 cattedra.jpg|thumb|left|''Cathedra'' yn 'e [[San Giovanni in Laterano|pauslike Aartsbasilyk fan Sint-Jan fan Lateranen]].]]
De term cathedra ferwiist nei de troan. Fanôf de troan oefenet in biskop syn gesach út. De cathedra stiet faak oan 'e sydkant fan it [[Koer (tsjerke)|koar]]. Yn 'e iere [[Kristendom|kristlike]] tiid wie de biskop de sintrale figuer yn 'e stedsmienskip. De katedraal tsjinne dêrom net allinnich as godshûs, mar ek as it bestjoerlik en juridysk sintrum fan it bisdom.

Njonken de funksje as sintrum fan in bisdom ha in soad katedralen fanwegen de arsjitektoanyske wearde ek in toeristyske funksje. Faak binne katedralen iuwen âld en wurde se as in nasjonaal monumint erkend of sels [[wrâlderfgoed]].

== Arsjitektoanyske skaaimerken ==
[[Ofbyld:Cathédrale Notre Dame - Chartres (FR28) - 2021-03-14 - 32.jpg|thumb|left|De goatyske [[katedraal fan Chartres]].]]
Hoewol't in katedraal definiearre wurdt troch syn funksje, binne in soad katedralen yn in ymposante styl boud. In foarse tsjerke joech de stêd oansjen en de katedraalbou joech in wichtige bydrage oan 'e ûntwikkeling fan 'e arsjitektuer. Yn 'e [[Gotyk|goatyske]] tiid (12e oant 15e iuw) waarden katedralen heger en ljochter makke. De measte katedralen krigen in krúsfoarmige plattegrûn ([[latynsk krús]]) mei in eastlike oriïntaasje, wat de opstanning fan [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Kristus]] symbolisearret.

=== Roomsk-Katolike Tsjerke ===
Yn it [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolisisme]] is in bisdom net folslein sûnder in katedraal. Alle bisdommen hawwe ien katedraal dy't as wichtichste tsjerke fan in bisdom fungearret. Soms hat in bisdom in [[ko-katedraal]], in twadde tsjerke dy't as katedraal fungearret. In ko-katedraal hat deselde status as in katedraal. In foarbyld is de [[Sint-Bonifatiustsjerke (Ljouwert)|Sint-Bonifatiustsjerke]] fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

=== Anglikaanske Tsjerke ===
De [[Anglikaanske Tsjerke|Anglikaanske]] mienskip (lykas de ''Church of England'') hat in sterke episkopale struktuer mei biskoppen. Hja hawwe dêrom ek katedralen, lykas de ferneamde [[katedraal fan Canterbury]] of [[St Paul's Cathedral (Londen)|St. Paul's Cathedral]] yn [[Londen]].

=== Eastersk-Otterdokse Tsjerken ===
[[Ofbyld:Catedrala Mântuirii Neamului (Noiembrie 2025).jpg|thumb|260px|[[Katedraal fan de Ferlossing fan it Folk]], [[Bûkarest]].]]
Yn 'e [[Easterske otterdoksy|otterdokse]] tradysje (lykas de [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke|Gryksk-Otterdokse]] of [[Russysk-Otterdokse Tsjerke]]) wurdt de tsjerke fan 'e biskop ek in katedraal neamd. Soms wurdt dêr yn it [[Slavysk]]e taalgebiet de term ''sobor'' foar brûkt, wat letterlik 'gearkomste' betsjut. Yn Eastersk-Otterdokse kleasters is de haadtsjerke in katolikon. Hoewol't de katolikon gjin suvere biskopstsjerke is, nimt it yn 'e praktyk faak in ferlykbere rol yn as it giet om de sintrale posysje yn 'e tsjerklike hierargy.

=== Ald-Katolike Tsjerke ===
De [[Ald-Katolike Tsjerke|âldkatoliken]] ha lykas roomsk-katoliken in episkopale struktuer. Hja hawwe ek biskoppen en dêrmei ek harren eigen katedralen. Yn Nederlân is bygelyks de [[Sint-Gertrudiskatedraal (Utert)|Sint-Gertrudiskatedraal]] yn [[Utert (stêd)|Utert]] de sit fan 'e âldkatolike aartsbiskop fan Utert.

=== Guon Lutherske Tsjerken ===
[[Ofbyld:Lutheran Cathedral Helsinki edit.jpg|thumb|left|Lutherske [[domtsjerke fan Helsinki]].]]
Minder bekend is dat yn suver protestantske lannen lykas [[Sweden]], [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Finlân]] en [[Estlân]] en [[Letlân]] de biskopstsjerken ek katedralen neamd wurde (bygelyks de [[Domtsjerke fan Uppsala]] yn Sweden). De sitewaasje yn [[Dútslân]] is wat oars as yn [[Skandinaavje]]. Yn Dútslân wurdt foar de term 'katedraal' faak it wurd ''Dom'' brûkt. In soad lutherske domtsjerken yn Dútslân binne gjin katedralen yn 'e krekte sin fan it wurd (as biskoplike sit), mar krigen dy namme troch de [[Reformaasje]], wêrby't katolike haadtsjerken lutersk waarden. It wurd 'Dom' komt fan it Latynske domus (hûs), spesifyk ''domus dei'' (hûs fan God). Ek de [[dom fan Utert]] wie foar de Reformaasje in katedraal.

Yn Dútslân is in Dom net perfoarst in biskopstsjerke. In protte Dútske Doms binne histoaryske kapitteltsjerken (tsjerken ferbûn oan in kollegiaal kapittel) dy't nea in biskopstsjerke west hawwe.
== Ferskil mei oare tsjerken ==
* In parochytsjerke is in tsjerke foar de lokale mienskip sûnder biskopssit.
* In [[Basilica minor|basilyk]] is in earetitel dy't de [[paus]] oan in tsjerke jaan kin fanwegen de bysûndere histoaryske of spirituele betsjutting fan it gebou. In basilyk kin wol, mar hoecht net in katedraal te wêzen.
* In kapitteltsjerke is in tsjerke dêr't in [[kapittel]] (in kolleezje fan geastliken) oan ferbûn is.

== Katedralen yn Nederlân == 
=== Roomsk-Katolyk ===
[[Ofbyld:Parade 's-Hertogenbosch met Sint-Jan.jpg|thumb|260px|Sint Janskatedraal, De Bosk.]]
* [[Sint-Katarinakatedraal (Utert)|Sint-Katarinakatedraal]] - [[Aartsbisdom Utert (roomsk-katolyk)|aartsbisdom Utert]] (katedraal sûnt 1853);  
* [[Sint-Antoniuskatedraal (Breda)|Sint-Antoniuskatedraal]] - [[bisdom Breda]] (1853-1875 en sûnt 2001);
* [[Sint-Joazefkatedraal (Grins)|Sint-Joazefkatedraal]] - [[bisdom Grins-Ljouwert]] (sûnt 1981);
** ko-katedraal: [[Sint-Bonifatiustsjerke (Ljouwert)|Sint-Bonifatiustsjerke]] - bisdom Grins-Ljouwert (sûnt 2006);
* [[Sint-Bavokatedraal (Haarlim)|Sint-Bavokatedraal]] - [[bisdom Haarlim-Amsterdam]] (sûnt 1898);
** ko-katedraal: [[Sint-Nikolaasbasilyk (Amsterdam)|Sint-Nikolaasbasilyk]] - [[bisdom Haarlim-Amsterdam]] (sûnt 2025);
* [[Sint-Janskatedraal (De Bosk)|Sint-Janskatedraal]] - [[bisdom De Bosk]] (sûnt 1559);
* [[Sint-Kristoffelkatedraal (Roermond)|Sint-Kristoffelkatedraal]] - [[bisdom Roermond]] (1661-1801 en sûnt 1853);
* [[H.H. Elisabet en Laurentiuskatedraal]] - [[bisdom Rotterdam]] (sûnt 1967).

=== Ald-Katolyk ===
* [[Sint-Gertrudiskatedraal (Utert)|Sint-Gertrudiskatedraal]] - Aartsbisdom Utert.
* [[H.H. Anna en Marijekatedraal]] - Bisdom Haarlim

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://archive.org/details/isbn_9780192115454 ''The Oxford dictionary of the Christian Church'', Cross, F. L. (Frank Leslie), 1900-1968, ed; Livingstone, Elizabeth A. ed]
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Cathedrals}}
}}
[[Kategory:Katedraal| ]]</text>
      <sha1>18s29t203v4lksbsqr0ut2mhmb3opgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Serious Request</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64338</id>
    <revision>
      <id>1232508</id>
      <parentid>1213694</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deerpeter</username>
        <id>51910</id>
      </contributor>
      <comment>In nije foto</comment>
      <origin>1232508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6703" sha1="n10ldc2ya3tpqfwj4441rynh7xd7ps7" xml:space="preserve">{{Ynfoboks evenemint
| ôfbylding                   = Serious Request Zwolle 01.jpg
| ôfbyldingstekst             = It glêzen Hûs
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = 3FM Serious Request
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid1       = 
| namme bestjoerlike ienheid1 = 
| bestjoerlike ienheid2       = 
| namme bestjoerlike ienheid2 = 
| plak                        = 
| holden yn                   = 
| datum                       = 
| tiid fan it jier            = De wike foar krysttiid
| evenemint                   = [[Goeddiedichheid]]
| edysje                      = 
| oare namme                  = 
| ôfkoarting                  = 
| oanlieding                  = 
| gelegenheid                 = 
| soarte evenemint            = 
| sjenre                      = 
| bestean                     = [[2004]] - No
| oprjochter                  = 
| organisearre troch          = [[NPO 3FM|3FM]]
| winners                     = 
| sels yn te foljen1          = 
| namme sels yn te foljen1    = 
| sels yn te foljen2          = 
| namme sels yn te foljen2    = 
| webside                     = 
}}
'''3FM Serious Request''' (meastentiids ôfkoarte ta '''Serious Request''') is in alle jierren weromkearende aksje fan 'e [[Nederlân]]ske [[radio]]stjoerder [[3FM]] wêrby't jild ynsammele wurdt foar it goede doel. Trije [[diskjockey|dj's]] litte har seis dagen lang sûnder iten opslute yn in Glêzen Hús earnewêr yn [[Nederlân]]. Under de tiid dat se opsletten sitte, draaie se dei en nacht platen, yn ruil foar donaasjes troch de harkers. Fierders wurde by de aksje ek bekende Nederlanners ynset en wurde beskate dingen by opbod ferkocht. 

De aksje wurdt sûnt [[2004]] holden yn 'e wike foar de [[Krysttiid|kryst]]. Nei de aksje wurdt de ''[[Top Serious Request]]'' útstjoerd, dêr't alle oanfrege platen  noch in kear by draaid wurde. Fan [[18 desimber]] oant [[24 desimber]] [[2013]] stie it Glêzen Hús yn 'e [[Fryslân|Fryske]] haadstêd [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

== Fernijingen ==
Fan [[2018]] ôf waard it glêzen hûs ferfongen troch in kuiertocht, mar yn [[2021]] waard dizze feroaring wer weromdraait en sitte de de dj's wer yn in glêzen hûs, mar mei dit ferskil dat de dj's no al ite meie. Yn [[2020]] waard der foar it lêst jild ynsammele foar it [[Reade Krús]]. Yn [[2021]] waard der jild ynsammele foar it [[Wrâld Natoer Fûns]], en yn [[2022]] wurd it jild ynsammele foar de stifting [[Het Vergeten Kind]].

==Edysjes==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jier
! Goed doel
! DJ's
! Lokaasje
! Opbringst
|-
|[[2004]]
|In needhospitaal yn Darfur
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Wouter van der Goes]],&lt;br&gt;[[Claudia de Breij]]
|Neude [[Utert (stêd)|Utert]]
|€ 915.955
|-
|[[2005]]
|Berne soldaten yn Kongo
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Wouter van der Goes]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]]
|Neude [[Utert (stêd)|Utert]]
|€ 2.203.549
|-
|[[2006]]
|Slachtoffers fan lânminen
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Sander Lantinga]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]]
|Neude [[Utert (stêd)|Utert]]
|€ 2.648.495
|-
|[[2007]]
|Bettere drinkwetterfoarsjenningen
|[[Rob Stenders]],&lt;br&gt;[[Michiel Veenstra]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]]
|Plein [[De Haach]]
|€ 5.249.466
|-
|[[2008]]
|Help oan flechtlingen
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]],&lt;br&gt;[[Paul Rabbering]]
|Grote Markt [[Breda]]
|€ 5.637.937
|-
|[[2009]]
|Weromkringe fan malaria
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Annemieke Schollaardt]]
|Grote Markt [[Grins (stêd)|Grins]]
|€ 7.113.447
|-
|[[2010]]
|Bern dy't har âlden&lt;br&gt;ferlern hawwe oan Aids
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]]
|Markt [[Eindhoven]]
|€ 7.471.000
|-
|[[2011]]
|Memmen dy't skansearre binne&lt;br&gt;troch oarloch en konflikten
|[[Timur Perlin]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]]
|Beestenmarkt [[Leien]]
|€ 8.621.004
|-
|[[2012]]
|Werombringe fan poppestjerte
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Michiel Veenstra]]
|Oude Markt [[Ynskedee]]
|€ 13.839.731
|-
|[[2013]]
|Omtinken foar bern&lt;br&gt;dy't stjerre troch diarree
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Paul Rabbering]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]]
|It Saailân [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|€ 12.302.747
|-
|[[2014]]
|Famkes en froulju&lt;br&gt;dy't slachtoffer binne&lt;br&gt;fan seksueel geweld&lt;br&gt;yn konfliktgebieten
|[[Domien Verschuuren]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]]
|Grote Markt [[Haarlim]]
|€ 12.000.438
|-
|[[2015]]
|Jongerein yn oarlochsgebieten
|[[Domien Verschuuren]],&lt;br&gt;[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Paul Rabbering]]
|Pancratiusplein [[Hearlen]]
|€ 8.671.288
|-
|[[2016]]
|Werombringen fan stjerte&lt;br&gt;troch longûntstekking
|[[Domien Verschuuren]],&lt;br&gt;[[Frank van der Lende]]
|Grote Markt [[Breda]]
|€ 9.257.000
|-
|[[2017]]
|Famyljes dy't inoar&lt;br&gt;út it each ferlern binne&lt;br&gt;wer byinoar bringe
|[[Domien Verschuuren]],&lt;br&gt;[[Angelique Houtveen]],&lt;br&gt;[[Sander Hoogendoorn]]
|Marktplein [[Apeldoorn]]
|€ 5.341.385
|-
|[[2018]]
|It rêden fan libbens
|[[Sander Hoogendoorn]] &amp; [[Eva Koreman]],&lt;br&gt;[[Jorien Renkema]] &amp; [[Rob Janssen]],&lt;br&gt;[[Mark van der Molen]] &amp; [[Rámon Verkoeijen]]
|Gjin glêzen hûs,&lt;br&gt;der waard kuiere fanôf&lt;br&gt;[[Flylân]], [[Weert]] en [[Hengelo (Oerisel)|Hengelo]]
|€ 1.308.889
|-
|[[2019]]
|Help oan slachtoffers&lt;br&gt;fan minskehannel
|[[Sander Hoogendoorn]] &amp; [[Herman Hofman]],&lt;br&gt;[[Mark van der Molen]] &amp; [[Jorien Renkema]],&lt;br&gt;[[Eva Koreman]] &amp; [[Frank van der Lende]]
|Gjin glêzen hûs, der waard kuiere fan&lt;br&gt;[[Goes (stêd)|Goes]] nei [[Grins (stêd)|Grins]]
|€ 1.418.513
|-
|[[2020]]
|Medyske help yn de coronakrisis
|[[Frank van der Lende]] &amp; [[Eva Koreman]],&lt;br&gt;[[Sander Hoogendoorn]] &amp; [[Sophie Hijlkema]],&lt;br&gt;[[Rob Janssen]] &amp; [[Wijnand Speelman]] en ''Alfie''
|Gjin glêzen hûs,&lt;br&gt;de dj's sieten yn in hangar&lt;br&gt;op it fleanfjild Twinte
|€ 1.601.923
|-
|[[2021]]
|Reinwâlden yn Súd-Amearika&lt;br&gt;beskermje en werstelle
|[[Rob Janssen]],&lt;br&gt;[[Frank van der Lende]],&lt;br&gt;[[Sander Hoogendoorn]]&lt;br&gt;[[Jorien Renkema]]
|Oliemolenhof [[Amersfoart]]
|€ 2.000.183
|-
|[[2022]]
|Stifting Het Vergeten Kind
|[[Rob Janssen]],&lt;br&gt;[[Barend van Deelen]],&lt;br&gt;[[Sophie Hijlkema]]
|De Nieuwe Stad [[Amersfoart]]
|€ 2.345.107
|-
|[[2023]]
|Stifting ALS Nederlân
|[[Sophie Hijlkema]]&lt;br&gt;[[Wijnand Speelman]]&lt;br&gt;[[Barend van Deelen]]
|Grote Markt [[Nimwegen]]
|€ 7.502.981
|-
|[[2024]]
|Metakids
|[[Sophie Hijlkema]]&lt;br&gt;[[Wijnand Speelman]]&lt;br&gt;[[Barend van Deelen]]
|Rodetorenplein [[Swol]]
|€ 12.563.709 
|-
|[[2025]]
|Spieren voor Spieren
|[[Sophie Hijlkema]]&lt;br&gt;[[Barend van Deelen]]&lt;br&gt;[[Mart Meijer]]
| Markt [[De Bosk]]
|
|}

{{commonscat}}
[[Kategory:Nederlânsk radioprogramma]]
[[Kategory:Goeddiedichheid]]
[[Kategory:Radioprogramma út 2004]]
[[Kategory:Nederlânsktalich radioprogramma]]</text>
      <sha1>n10ldc2ya3tpqfwj4441rynh7xd7ps7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232516</id>
      <parentid>1232508</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>tekst by plaatsje better</comment>
      <origin>1232516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6714" sha1="7sktq2o0l1i5xi23gzqvy58h5hksb5q" xml:space="preserve">{{Ynfoboks evenemint
| ôfbylding                   = Serious Request Zwolle 01.jpg
| ôfbyldingstekst             = It glêzen Hûs, Swol 2024
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = 3FM Serious Request
| lân                         = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid1       = 
| namme bestjoerlike ienheid1 = 
| bestjoerlike ienheid2       = 
| namme bestjoerlike ienheid2 = 
| plak                        = 
| holden yn                   = 
| datum                       = 
| tiid fan it jier            = De wike foar krysttiid
| evenemint                   = [[Goeddiedichheid]]
| edysje                      = 
| oare namme                  = 
| ôfkoarting                  = 
| oanlieding                  = 
| gelegenheid                 = 
| soarte evenemint            = 
| sjenre                      = 
| bestean                     = [[2004]] - No
| oprjochter                  = 
| organisearre troch          = [[NPO 3FM|3FM]]
| winners                     = 
| sels yn te foljen1          = 
| namme sels yn te foljen1    = 
| sels yn te foljen2          = 
| namme sels yn te foljen2    = 
| webside                     = 
}}
'''3FM Serious Request''' (meastentiids ôfkoarte ta '''Serious Request''') is in alle jierren weromkearende aksje fan 'e [[Nederlân]]ske [[radio]]stjoerder [[3FM]] wêrby't jild ynsammele wurdt foar it goede doel. Trije [[diskjockey|dj's]] litte har seis dagen lang sûnder iten opslute yn in Glêzen Hús earnewêr yn [[Nederlân]]. Under de tiid dat se opsletten sitte, draaie se dei en nacht platen, yn ruil foar donaasjes troch de harkers. Fierders wurde by de aksje ek bekende Nederlanners ynset en wurde beskate dingen by opbod ferkocht. 

De aksje wurdt sûnt [[2004]] holden yn 'e wike foar de [[Krysttiid|kryst]]. Nei de aksje wurdt de ''[[Top Serious Request]]'' útstjoerd, dêr't alle oanfrege platen  noch in kear by draaid wurde. Fan [[18 desimber]] oant [[24 desimber]] [[2013]] stie it Glêzen Hús yn 'e [[Fryslân|Fryske]] haadstêd [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]].

== Fernijingen ==
Fan [[2018]] ôf waard it glêzen hûs ferfongen troch in kuiertocht, mar yn [[2021]] waard dizze feroaring wer weromdraait en sitte de de dj's wer yn in glêzen hûs, mar mei dit ferskil dat de dj's no al ite meie. Yn [[2020]] waard der foar it lêst jild ynsammele foar it [[Reade Krús]]. Yn [[2021]] waard der jild ynsammele foar it [[Wrâld Natoer Fûns]], en yn [[2022]] wurd it jild ynsammele foar de stifting [[Het Vergeten Kind]].

==Edysjes==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jier
! Goed doel
! DJ's
! Lokaasje
! Opbringst
|-
|[[2004]]
|In needhospitaal yn Darfur
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Wouter van der Goes]],&lt;br&gt;[[Claudia de Breij]]
|Neude [[Utert (stêd)|Utert]]
|€ 915.955
|-
|[[2005]]
|Berne soldaten yn Kongo
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Wouter van der Goes]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]]
|Neude [[Utert (stêd)|Utert]]
|€ 2.203.549
|-
|[[2006]]
|Slachtoffers fan lânminen
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Sander Lantinga]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]]
|Neude [[Utert (stêd)|Utert]]
|€ 2.648.495
|-
|[[2007]]
|Bettere drinkwetterfoarsjenningen
|[[Rob Stenders]],&lt;br&gt;[[Michiel Veenstra]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]]
|Plein [[De Haach]]
|€ 5.249.466
|-
|[[2008]]
|Help oan flechtlingen
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]],&lt;br&gt;[[Paul Rabbering]]
|Grote Markt [[Breda]]
|€ 5.637.937
|-
|[[2009]]
|Weromkringe fan malaria
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Annemieke Schollaardt]]
|Grote Markt [[Grins (stêd)|Grins]]
|€ 7.113.447
|-
|[[2010]]
|Bern dy't har âlden&lt;br&gt;ferlern hawwe oan Aids
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]]
|Markt [[Eindhoven]]
|€ 7.471.000
|-
|[[2011]]
|Memmen dy't skansearre binne&lt;br&gt;troch oarloch en konflikten
|[[Timur Perlin]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]]
|Beestenmarkt [[Leien]]
|€ 8.621.004
|-
|[[2012]]
|Werombringe fan poppestjerte
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Michiel Veenstra]]
|Oude Markt [[Ynskedee]]
|€ 13.839.731
|-
|[[2013]]
|Omtinken foar bern&lt;br&gt;dy't stjerre troch diarree
|[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Paul Rabbering]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]]
|It Saailân [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|€ 12.302.747
|-
|[[2014]]
|Famkes en froulju&lt;br&gt;dy't slachtoffer binne&lt;br&gt;fan seksueel geweld&lt;br&gt;yn konfliktgebieten
|[[Domien Verschuuren]],&lt;br&gt;[[Gerard Ekdom]],&lt;br&gt;[[Coen Swijnenberg]]
|Grote Markt [[Haarlim]]
|€ 12.000.438
|-
|[[2015]]
|Jongerein yn oarlochsgebieten
|[[Domien Verschuuren]],&lt;br&gt;[[Giel Beelen]],&lt;br&gt;[[Paul Rabbering]]
|Pancratiusplein [[Hearlen]]
|€ 8.671.288
|-
|[[2016]]
|Werombringen fan stjerte&lt;br&gt;troch longûntstekking
|[[Domien Verschuuren]],&lt;br&gt;[[Frank van der Lende]]
|Grote Markt [[Breda]]
|€ 9.257.000
|-
|[[2017]]
|Famyljes dy't inoar&lt;br&gt;út it each ferlern binne&lt;br&gt;wer byinoar bringe
|[[Domien Verschuuren]],&lt;br&gt;[[Angelique Houtveen]],&lt;br&gt;[[Sander Hoogendoorn]]
|Marktplein [[Apeldoorn]]
|€ 5.341.385
|-
|[[2018]]
|It rêden fan libbens
|[[Sander Hoogendoorn]] &amp; [[Eva Koreman]],&lt;br&gt;[[Jorien Renkema]] &amp; [[Rob Janssen]],&lt;br&gt;[[Mark van der Molen]] &amp; [[Rámon Verkoeijen]]
|Gjin glêzen hûs,&lt;br&gt;der waard kuiere fanôf&lt;br&gt;[[Flylân]], [[Weert]] en [[Hengelo (Oerisel)|Hengelo]]
|€ 1.308.889
|-
|[[2019]]
|Help oan slachtoffers&lt;br&gt;fan minskehannel
|[[Sander Hoogendoorn]] &amp; [[Herman Hofman]],&lt;br&gt;[[Mark van der Molen]] &amp; [[Jorien Renkema]],&lt;br&gt;[[Eva Koreman]] &amp; [[Frank van der Lende]]
|Gjin glêzen hûs, der waard kuiere fan&lt;br&gt;[[Goes (stêd)|Goes]] nei [[Grins (stêd)|Grins]]
|€ 1.418.513
|-
|[[2020]]
|Medyske help yn de coronakrisis
|[[Frank van der Lende]] &amp; [[Eva Koreman]],&lt;br&gt;[[Sander Hoogendoorn]] &amp; [[Sophie Hijlkema]],&lt;br&gt;[[Rob Janssen]] &amp; [[Wijnand Speelman]] en ''Alfie''
|Gjin glêzen hûs,&lt;br&gt;de dj's sieten yn in hangar&lt;br&gt;op it fleanfjild Twinte
|€ 1.601.923
|-
|[[2021]]
|Reinwâlden yn Súd-Amearika&lt;br&gt;beskermje en werstelle
|[[Rob Janssen]],&lt;br&gt;[[Frank van der Lende]],&lt;br&gt;[[Sander Hoogendoorn]]&lt;br&gt;[[Jorien Renkema]]
|Oliemolenhof [[Amersfoart]]
|€ 2.000.183
|-
|[[2022]]
|Stifting Het Vergeten Kind
|[[Rob Janssen]],&lt;br&gt;[[Barend van Deelen]],&lt;br&gt;[[Sophie Hijlkema]]
|De Nieuwe Stad [[Amersfoart]]
|€ 2.345.107
|-
|[[2023]]
|Stifting ALS Nederlân
|[[Sophie Hijlkema]]&lt;br&gt;[[Wijnand Speelman]]&lt;br&gt;[[Barend van Deelen]]
|Grote Markt [[Nimwegen]]
|€ 7.502.981
|-
|[[2024]]
|Metakids
|[[Sophie Hijlkema]]&lt;br&gt;[[Wijnand Speelman]]&lt;br&gt;[[Barend van Deelen]]
|Rodetorenplein [[Swol]]
|€ 12.563.709 
|-
|[[2025]]
|Spieren voor Spieren
|[[Sophie Hijlkema]]&lt;br&gt;[[Barend van Deelen]]&lt;br&gt;[[Mart Meijer]]
| Markt [[De Bosk]]
|
|}

{{commonscat}}
[[Kategory:Nederlânsk radioprogramma]]
[[Kategory:Goeddiedichheid]]
[[Kategory:Radioprogramma út 2004]]
[[Kategory:Nederlânsktalich radioprogramma]]</text>
      <sha1>7sktq2o0l1i5xi23gzqvy58h5hksb5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Ingelsk rugbyspiler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>73291</id>
    <revision>
      <id>1232490</id>
      <parentid>710743</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1232490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="agpz3gvyhpitjsyw03beubql6isoe76" xml:space="preserve">[[Kategory:Ingelsk sporter|Rugby]]
[[Kategory:Britsk rugbyspiler| ]]
[[Kategory:Rugbyspiler]]
[[Kategory:Rugby yn Ingelân]]</text>
      <sha1>agpz3gvyhpitjsyw03beubql6isoe76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Britsk rugbyspiler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>73294</id>
    <revision>
      <id>1232489</id>
      <parentid>710746</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1232489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="79th8kk82v6zl78acxhe6idjo9fa1z7" xml:space="preserve">[[Kategory:Britsk sporter|Rugbyspiler]]
[[Kategory:Rugbyspiler]]
[[Kategory:Rugby yn it Feriene Keninkryk]]</text>
      <sha1>79th8kk82v6zl78acxhe6idjo9fa1z7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hânbree</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88563</id>
    <revision>
      <id>1232456</id>
      <parentid>972138</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1232456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453" sha1="qm15jv1v20i5vhwcr8449o7lzg42dhj" xml:space="preserve">In '''hânbree''' wie in [[langtemjitte]], breed as de palm fan in hân. De mjitte wie likernôch fjouwer [[tomme (lingtemjitte)|tomme]]n, en dêrmei likernôch 10 [[sintimeter]]. By de ynfiering fan it [[Metrysk stelsel|metryske stelsel]], ferdwûn lykwols dat ferbân. De metryske tomme waard 1 sm.; it metryske hânbree waard 10 sm. Tsjintwurdich wurdt de mjitte allinnich ynformeel noch brûkt.

[[Kategory:Lingtemjitte]]
[[Kategory:Net-SI-ienheid]]</text>
      <sha1>qm15jv1v20i5vhwcr8449o7lzg42dhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Nijseelânsk rugbyspiler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>93464</id>
    <revision>
      <id>1232491</id>
      <parentid>796631</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1232491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="t0wt9vr5s3gnm00i2wwcpd59i9tkyca" xml:space="preserve">[[Kategory:Nijseelânsk sporter|Rugby]]
[[Kategory:Rugbyspiler]]
[[Kategory:Rugby nei Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>t0wt9vr5s3gnm00i2wwcpd59i9tkyca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232499</id>
      <parentid>1232491</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <origin>1232499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="10rm0h1b0qrrupdkk45ihjiyzfngtuv" xml:space="preserve">[[Kategory:Nijseelânsk sporter|Rugby]]
[[Kategory:Rugbyspiler]]
[[Kategory:Rugby yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>10rm0h1b0qrrupdkk45ihjiyzfngtuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Fryske rugbyklup</title>
    <ns>14</ns>
    <id>112638</id>
    <revision>
      <id>1232483</id>
      <parentid>945952</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1232483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="iemlw0ckh6hw666gdnmwudsvqao6vyb" xml:space="preserve">[[Kategory:Fryske sportferiening|Rugby]]
[[Kategory:Nederlânske rugbyklup| ]]
[[Kategory:Rugbyklup|Frisk]]
[[Kategory:Rugby yn Fryslân]]</text>
      <sha1>iemlw0ckh6hw666gdnmwudsvqao6vyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Nederlânske rugbyklup</title>
    <ns>14</ns>
    <id>112639</id>
    <revision>
      <id>1232482</id>
      <parentid>945955</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1232482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="e1w3w3bf262t8or0xw6b2zwffu1jond" xml:space="preserve">[[Kategory:Nederlânske sportferiening|Rugby]]
[[Kategory:Rugbyklup]]
[[Kategory:Rugby yn Nederlân]]</text>
      <sha1>e1w3w3bf262t8or0xw6b2zwffu1jond</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>H.H. Elisabet en Laurentiuskatedraal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126735</id>
    <revision>
      <id>1232436</id>
      <parentid>1140629</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1232436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="a1e2mleghbkdw587ouz56nmrun9w191" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = H.H. Elisabet en Laurentiuskatedraal
| ôfbylding                   = Overizcht van de westgevel - Rotterdam - 20420547 - RCE.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zuid-Holland.svg|20px]] [[Súd-Hollân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      =          
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Flag of Rotterdam.svg|20px]] [[Rotterdam]]
| adres                       = Mathenesserlaan 307
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|51_54_51.77_N_4_27_27.72_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|51° 54' N 4° 27' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = [[Bisdom Rotterdam|Rotterdam]]
| aartsbisdom                 = 
| patroanhillige              = [[Elisabeth fan Thüringen]]&lt;br&gt;[[Laurentius fan Rome]]
| status                      = 
| arsjitekt                   = P.G. Buskens
| yngenieur                   = 
| boujier                     = 1906-1908; 1920-1922
| sloopjier                   = 
| boustyl                     = Neoromaanske arsjitektuer
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| webside                     = 
| mapname                     = Rotterdam
| mapwidth                    = 
| lat_deg                     = 51
| lat_min                     = 54
| lat_sec                     = 51.77
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4 
| lon_min                     = 27
| lon_sec                     = 27.72
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''H.H. Elisabet en Laurentiuskatedraal''' is in tsjerke yn [[Rotterdam]] en sûnt 1967 de biskopstsjerke fan it [[bisdom Rotterdam]].

== Skiednis ==
De bou fan 'e tsjerke fûn plak yn twa perioades: tusken 1906 en 1908 waarden it [[Koer (tsjerke)|koer]], it [[dwersskip]] en it [[Skip (tsjerke)|skip]] fan 'e tsjerke boud, folge troch de bou fan it westlike diel en de tuorren tusken 1920 en 1922.
[[Ofbyld:INTERIEUR, HOOFDALTAAR MET MUURSCHILDERING - Rotterdam - 20300466 - RCE.jpg|thumb|left|''Haadalter'']]
Yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch|Twadde Wrâldkriich]] rekke by in [[Royal Air Force|Britsk]] bombardemint op 3 oktober 1941 de yngong, it dak en de koepel fan 'e tsjerke slim skansearre. By in loftoanfal op it gebou fan 'e [[Sicherheitsdienst]] oan 'e Heemraadssingel op 29 novimber 1944 waard in sydskip slim rekke. Nei de befrijing waard de skea wer ferholpen.

Ynearsten waard de tsjerke wijd oan [[Elisabeth fan Thüringen]] en ornearre as [[parochytsjerke]]. Doe't Rotterdam yn 1955 in fan [[Bisdom Haarlim-Amsterdam|bisdom Haarlim]] ôfsplitst bisdom waard, krige de [[Laurentius- en Ignatiuskatedraal (Rotterdam)|Sint-Ignatiustsjerke]] oan 'e Westzeedijk de status fan katedraal. Yn it ramt dêrfan waard dy tsjerke omneamd nei de [[patroanhillige]] fan Rotterdam [[Laurentius fan Rome|Sint-Laurentius]]. Ek de [[Midsiuwen|midsiuwske]], oarspronklik [[Roomsk Katolike Tsjerke|roomsk]], mar sûnt de [[reformaasje]] [[Protestantisme|protestansk]], [[Grutte of Sint-Laurenstsjerke (Rotterdam)|Laurentsjerke]] ferwiist nei dy hillige. 

Yn 1967 waard de Sint-Elisabettsjerke de katedraal fan it [[bisdom Rotterdam]] en krige it gebou ek de hjoeddeiske namme. It ynterieur waard modernisearre, wêrby't guon eleminten yn it wyt oerkalke waarden. De restauraasje fan 2010-2011 brocht it ynterieur safolle mooglik werom nei de oarspronklike steat. Dy restauraasje koste likernôch 7 miljoen euro.

== Oargel ==
It oargel waard yn 1927 boud troch de firma Elbertse út [[Soest]]. It front is in ûntwerp fan arsjitekt Buskens. Nei de oarloch moast it ynstrumint fanwegen de skea troch de bombardeminten restaurearre wurde. De firma Adema-Schreus restaurearre en fergrutte it oargel yn 'e jierren 1997-1998.  

== Keppeling om utens ==
* [https://www.bisdomrotterdam.nl/ Bisdom Rotterdam]
* [https://www.kathedraalrotterdam.nl/index.php/activiteiten3/koren-muziek2/148-het-orgel Disposysje oargel]
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:nl:HH. Laurentius- en Elisabethkathedraal]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rotterdam, Cathedral St. Laurentius|Laurentiuskatedraal, Rotterdam}}
}}
{{DEFAULTSORT:Elisabet en Laurentiuskatedraal, Rotterdam}}
[[Kategory:Bouwurk yn Rotterdam]]
[[Kategory:Katedraal yn Nederlân]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Súd-Hollân]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Súd-Hollân]]
[[Kategory:Bouwurk út 1908]]
[[Kategory:Bouwurk út 1922]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn it bisdom Rotterdam]]</text>
      <sha1>a1e2mleghbkdw587ouz56nmrun9w191</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gangulfus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146629</id>
    <revision>
      <id>1232447</id>
      <parentid>1201582</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1232447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5125" sha1="0opph774gkthulph1vzya3k73mfxiet" xml:space="preserve">{{Ynfoboks hillige
| ôfbylding                   = Wolpertswende St Gangolf Gangolfaltar Hl Gangolf.jpg
| ôfbyldingstekst             = Byld fan Gangulfus yn 'e parochytsjerke fan Wolpertswende (Dútslân).
| ôfbyldingsbreedte           = 
| namme                       = 
| bertenamme                  = 
| nasjonaliteit               = 
| bertedatum                  = 702 ?
| berteplak                   = Varennes-sur-Amance
| stjerdatum                  = [[11 maaie]] [[760]]
| stjerplak                   = Boergonje
| etnisiteit                  = 
| regionale identiteit        = 
| berop                       = 
| kleasteroarder              = 
| funksjes                    = 
| titels                      = 
| prizen                      = 
| funksje1                    = 
| amtsperioade1               = 
| foargonger1                 = 
| opfolger1                   = 
| funksje2                    = 
| amtsperioade2               = 
| foargonger2                 = 
| opfolger2                   = 
| funksje3                    = 
| amtsperioade3               = 
| foargonger3                 = 
| opfolger3                   = 
| funksje4                    = 
| amtsperioade4               = 
| foargonger4                 = 
| opfolger4                   = 
| sillich ferklearre          = 
| hillich ferklearre          = 
| fereare troch               = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| hillichdom                  = 
| attributen                  = Lâns, krús, banier
| patroan fan                 =
| tradysje                    = 
| wichtichste wurken          = 
| webside                     = 
}}
'''Gangulfus''' (Varennes-sur-Amance by Langres, [[Frankryk]], 702 ? - [[Boergondyske Ryk|Boergonje]], 11 maaie 760), ek ''' Gangolf''' neamd, wie in Boergondyske ridder en is in hillige [[martler]] fan 'e [[Roomsk-Katolike Tsjerke]].

== Libben ==
De histoaryske Gangulfus wie in aadlike jeier en beskermhear fan it kleaster Bèze by Langres. Neffens de oerlevering wie Gangulfus in ridder oan it hôf fan [[Pepyn]], dy't oeral dêr't er syn lâns yn 'e grûn stiek in boarne liet ûntstean.  

De non [[Roswitha fan Gandersheim]] skreau yn 960 de [[hagiografy]] en feroare Gangulfus yn in militêre lieder en fertrouling fan kening Pepyn. Doe't er ris ûnderweis wie dronk er út in boarne yn in tún. Hy kocht it grûnstik fan 'e boarne oan, mar syn kammeraden hiene fanwegen de fierstente hege priis dy't er dêr foar betelle de gek mei him, al hielendal doe't de boarne yn 'e maaitiid ek nochris opdrûge. It wie Gangulfus der lykwols fral om te rêden om sa de earme eigner wat te helpen. Nei't Gangulfus syn stôk op it plak fan 'e boarne yn 'e grûn stiek, buorrele dêr de oare moarns ynienen wer wetter omheech.   

Doe't Gangulfus troud wie, fernaam er dat syn frou him besoademitere mei in preester. Hy ûnderfrege har, mar hja hold fol ûnskuldich te wêzen. Gangulfus frege syn frou om it oardiel oan God oer te litten en frege har hân yn 'e boarne te dopen, mar doe't hja har hân werom loek wie it fel der oant op 'e bonken ôfbaarnd. Gangulfus fersoene him mei syn frou, mar hy woe net mear lije dat hja by him slepte, wylst er de preester it lân útsette liet. Syn frou lykwols liet de preester werom komme en joech dy tagong ta it hûs om Gangulfus te deadzjen. De preester wist Gangulfus sa slim te ferwûnjen dat er ferstoar en tegearre naaiden hja út. Gangulfus waard begroeven en al gau fûnen der mirakels by syn grêf plak. Doe't syn frou dat hearde hie hja de gek dêr mei en hja húne dat &quot;Gangulfus like goed wûnders út 'e wei set as myn efterein ferskes sjongt&quot;. En sa fergie it de frou: alle freeds, op 'e dei dat Gangulfus ferstoarn wie, liet hja by elts wurd dat har út de mûle kaam sketen as tongerslaggen. De preester stoar oan in aaklike sykte, dy't him ynderlik ferskuorde.

== Ferearing ==
Troch de [[hagiografy]] fan Roswitha fan Gandersheim fûn de ferearing fan Gangulfus syn wei nei [[Dútslân]], Frankryk en de Nederlannen. Yn [[Fryslân]] stiet der in [[Tsjerke fan Ie|Gangulfustsjerke]] yn [[Ie (Noardeast-Fryslân)|Ie]]. Fierder hat [[Fisfliet]] in [[Sint-Gangulfustsjerke (Fisfliet)|Gangulfustsjerke]] en wie de doarpstsjerke fan [[Eelde]] eartiids ek oan 'e hillige wijd. Ek soe der westlik fan [[Gerkeskleaster]] in doarp lein ha dat de namme Sint-Gangolf droech. 

Fral Dútslân hat noch in ridlik grut tal tsjerken, dy't oan de hillige wijd binne, dy't faak by in boarne steane.

Gangulfus is [[patroanhillige]] fan hynders en kin oanroppen wurde by brek oan wetter, each- hûd en gewrichtsproblematyk.

== Ikonografy ==
Gangulfus wurdt yn 'e regel as ridder mei swurd en lâns ôf- of útbylde. Faak hat er ek in sabel, flaggen en/of krús yn 'e hân.
{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://de.wikipedia.org/wiki/Gangolf_(Heiliger) ''References'', op dizze side]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Saint Gangolf|Sint-Gangulfus}}
}}
[[Kategory:Frankyske adel]]
[[Kategory:Frankysk hillige]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk hillige]]
[[Kategory:Persoan berne yn 702]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 760]]</text>
      <sha1>0opph774gkthulph1vzya3k73mfxiet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laurentius- en Ignatiuskatedraal (Rotterdam)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146966</id>
    <revision>
      <id>1232437</id>
      <parentid>1192032</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1232437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5061" sha1="5foiqdkcgkj434gcyo3smtuqqd0j4ex" xml:space="preserve">{{Ynfoboks katedraal
| namme                       = Laurentius- en Ignatiuskatedraal
| ôfbylding                   = Rotterdam, Laurentius en Ignatiustsjerke (ôfbrutsen yn 1968).jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Zuid-Holland.svg|20px]] [[Súd-Hollân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      =          
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[Ofbyld:Flag of Rotterdam.svg|20px]] [[Rotterdam]]
| adres                       = Westzeedijk 90
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|51_54_38.09_N_4_28_35.06_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|51° 54' N 4° 28' E}}
| tsjerkegenoatskip           = [[Roomsk-Katolike Tsjerke]]
| bisdom                      = [[Bisdom Rotterdam|Rotterdam]]
| aartsbisdom                 =      
| patroanhillige              = [[Ignatius fan Loyola]]&lt;br&gt;[[Laurentius fan Rome]]
| status                      = 
| arsjitekt                   = [[Nicolaas Molenaar]]
| yngenieur                   = 
| boujier                     = [[1890]]-[[1892]] 
| sloopjier                   = [[1968]]
| boustyl                     = [[neogotyk]]
| hichte                      = 
| monumintale status          = 
| monumintnûmer               = 
| webside                     = 
| mapname                     = Rotterdam-Sintrum
| mapwidth                    = 	    
| lat_deg                     = 51
| lat_min                     = 54
| lat_sec                     = 38.09
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 4 
| lon_min                     = 28
| lon_sec                     = 35.06
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
}}
De '''H.H. Laurentius- en Ignatiuskatedraal''' oan 'e Westzeedijk yn [[Rotterdam]] wie in [[Neogotyk|neogoatyske]] [[katedraal]] fan it [[bisdom Rotterdam]]. De katedraal waard yn 1967 foar de earetsjinst sletten en rillegau dêrnei ôfbrutsen.

== Skiednis ==
De oarspronklik allinne oan [[Ignatius fan Loyola|Sint-Ignatius]] wijde tsjerke waard tusken 1890 en 1892 neffens in ûntwerp fan [[Nicolaas Molenaar]] (1850-1930), in learling fan [[Pierre Cuypers]], boud as in [[Skip (tsjerke)|trijeskippige]] krúsbasilyk mei twa [[transept]]en en in [[Koer (tsjerke)|koer]] mei [[koeromgong|omgong]]. Njonken de foargevel stie in toer dy't bekroand waard mei hoekpinakels en in smelle achtside spits. 
[[Ofbyld:Ignatiuskerk Interieur- Rotterdam - 20191686 - RCE.jpg|thumb|left|Ynterieur.]]
De troch paters [[jezuïten]] behearde tsjerke tsjinne as de [[parochytsjerke]] foar it Scheepvaartkwartier en it súdlike stedssintrum. De tsjerke oerlibbe it [[Bombardemint op Rotterdam|bombardemint fan 1940]] op de stêd en krige by de oprjochting fan it bisdom Rotterdam yn 1956 sels de status fan katedraal. Yn it ramt dêrfan waard ek de [[patroanhillige]] fan 'e stêd, [[Laurentius fan Rome|Sint-Laurentius]] tafoege as patroanhillige fan de katedraal.   

Yn 'e jierren 1960 hie de parochy te meitsjen mei de ûntfolking fan de binnenstêd. In restauraasje fan 'e tsjerke, wêrfan't de foargevel al in skoft yn 'e steigers stie, soe in miljoen gûne koste. Dêrom naam de doedestiidske biskop it beslút de tsjerke op 1 oktober 1967 te sluten. As katedraal foar it bisdom Rotterdam tsjinne dêrnei de [[H.H. Elisabet en Laurentiuskatedraal|Elisabettsjerke]] oan 'e Mathenesserlaan, wylst de Kapel fan it Alderhillichst Sakramint sûnt as de parochytsjerke tsjinnet.&lt;ref&gt;[https://www.rotterdambouwt.nl/2020/06/30/sloop-van-de-ignatiuskerk-aan-de-westzeedijk/ Artikel de Volkskrant 4 oktober 1967 op de side Rotterdam Bouwt]&lt;/ref&gt;

Op de nei de ôfbraak frijkommen grûn waard in kantoarekompleks boud, dat yn 2018 ferboud waard ta in grutskalich appartemintekompleks foar senioaren.

It oargel fan 'e katedraal, dat yn 1863 boud waard troch de firma Loret &amp; Vermeersch, ferhûze nei de Sint-Augustinustsjerke yn [[Geleen]]. It oerwurk fan 'e tsjerke kaam yn de Hillich Hert-tsjerke fan [[Skiedam]] telâne en in byld fan Marije fan 'e Wynhaven krige in plak yn 'e Kapel fan it Alderhillichst Sakramint (de tsjintwurdige Iendrachtskapel).

In lytse twa jier letter soe ek de [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearde]] [[Nije Sudertsjerke (Rotterdam)|Nije Sudertsjerke]] foar de katedraal oer sloopt wurde.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://reliwiki.nl/index.php?title=Rotterdam,_Westzeedijk_90_-_Ignatius_en_Laurentius Reliwiki, oproppen 9 desimber 2020]
* [https://www.eendrachtskapel.nl/nl/historie Side Eendrachtskapel, oproppen 9 desimber 2020]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nieuwe Zuiderkerk (Rotterdam)|Nije Sudertsjerke, Rotterdam}}
}}
[[Kategory:Earder bouwurk yn Rotterdam]]
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Súd-Hollân]]
[[Kategory:Earder tsjerkegebou yn Nederlân]]
[[Kategory:Katedraal yn Nederlân]]
[[Kategory:Bouwurk út 1892]]
[[Kategory:Bouwurk sloopt yn 1968]]</text>
      <sha1>5foiqdkcgkj434gcyo3smtuqqd0j4ex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerikaanske Marine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147159</id>
    <revision>
      <id>1232517</id>
      <parentid>1229637</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>US_Navy_O5_insignia.svg ferfongen troch [[c:File:U.S._Navy_O-5_insignia.svg|U.S._Navy_O-5_insignia.svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]]).</comment>
      <origin>1232517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33413" sha1="ivhp4cxa6d3ffbw8xjt7q4u1be22mhf" xml:space="preserve">{{Diel fan de kriichsmacht
|namme= Amerikaanske Marine
|flagge= [[File:Flag of the United States Navy.svg|border|125px]] 
|embleem= [[File:Emblem of the United States Navy.svg|100px]] 
|biedwurd= ''Non Sibi Sed Partriae'' &lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Latyn]], &quot;Net foar Ussels, Mar foar Us Lân&quot;&lt;/small&gt;
|lân= [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] 
|soarte= [[marine]] 
|doel= [[oarloch]]fiering op [[see]]
|namme folút= ''United States Navy'' &lt;br&gt;&lt;small&gt;(&quot;Amerikaanske Marine&quot;)&lt;/small&gt;
|ôfkoarting= USN 
|lokaasje haadkertier= it [[Pentagon]] ([[Arlington County (Firginia)|Arlington&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; County]], [[Firginia]]) 
|oprjochte= [[1775]](-[[1785]]), [[1794]] 
|sterkte= 328.000 aktyf &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt; &lt;br&gt; 101.000 reserve &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; 272 ynsetbere [[marineskip|skippen]] &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt; &lt;br&gt; 158 skippen reservefloat &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;  
|falt ûnder= ● [[Amerikaansk Ministearje fan Definsje|Am. Min. f. Definsje]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[Amerikaansk Departemint fan de Marine|Dep f.d. Marine]] 
|falt ûnder= ● [[File:Seal of the United States Department of Defense.svg|15px]] [[Amerikaansk Ministearje fan Definsje|Am. Ministearje f. Definsje]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;● [[File:Seal of the United States Department of the Navy.svg|15px]] [[Amerikaansk Departemint fan de Marine|Dep. fan de Marine]] 
|offisjele kleuren= [[blau]] en [[goud (kleur)|goud]]&lt;br&gt;{{color box|#022A3A}}&amp;nbsp;{{color box|#E8B00F}}
|webside= [http://www.navy.mil/ www.navy.mil] 
|ôfbyld= [[File:Naval jack of the United States.svg|border|125px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[geus (flagge)|geus]]&lt;/small&gt;
}}
De '''Amerikaanske Marine''' ([[Ingelsk]]: '''''United States Navy''''' of '''''U.S. Navy''''', [[ôfkoarte]] ta '''USN''') is ien fan 'e tûken fan 'e [[Amerikaanske Striidkrêften]], de [[kriichsmacht]] fan 'e [[Feriene Steaten fan Amearika]]. It is in [[marine]] en ien fan 'e acht [[unifoarmearre tsjinsten fan de Feriene Steaten|unifoarmearre tsjinsten fan 'e Feriene Steaten]]. De Amerikaanske Marine hat (de [[militêre reserve|reserve]] ynbegrepen) in sterkte fan krapoan 430.000 man, en beskikt oer in totaal fan 430 [[marineskip]]pen. It is dêrmei de grutste en sterkste marine fan 'e wrâld. [[Bestjoer]]lik ressortearret de Amerikaanske Marine ûnder it [[Amerikaanske Ministearje fan Definsje]]. De marine waard yn [[1775]] oprjochte as de [[Kontinintale Marine]], en hat sûnt yn likernôch santich [[oarloch|oarloggen]] en oare konflikten fochten. De [[ofsier]]soplieding fan 'e Amerikaanske Marine wurdt fersoarge troch de [[Amerikaanske Marine-akademy]] te [[Annapolis (Marylân)|Annapolis]].

==Sterkte==
De Amerikaanske Marine is de grutste [[marine]] fan 'e wrâld, dy't tarist is mei it meast avansearre marinematerieel fan 'e wrâld. Kwa mankrêft bestie de marine anno [[2015]] út 328.194 man yn aktive tsjinst, oanfolle mei in [[militêre reserve]] fan 101.199 man. Opteld komt dat del op in totale mankrêft fan krapoan 430.000 man. Op it mêd fan materieel beskikte de Amerikaanske Marine (ek yn [[2015]]) oer 272 direkt ynsetbere [[marineskip]]pen, mei dêropta in [[reservefloat]] fan nochris 158 skippen dy't net direkt ynsetber binne, mar  binnen reedlike tiid wol wer ynsetber makke wurde kinne. Yn totaal binne dat 430 skippen, mei in mienskiplike [[ton (massa)|tonnaazje]] dy't de grutste fan alle [[float]]en fan 'e wrâld is. De grutste skippen binne de [[fleandekskip]]pen, wêrfan't de Amerikaanske Marine op elts momint tsien yn aktive tsjinst hat, mei dêropta twa yn 'e reservefloat en trije nijen yn oanbou. It Amerikaanske [[flottylje]] fleandekskippen is dêrmei ek fierwei it grutste fan 'e wrâld. De Amerikaanske Marine hie fierders yn [[febrewaris]] [[2016]] mear as 3.700 militêre [[fleantugen]] yn aktive tsjinst.

==Doelen==
De Amerikaanske Marine tsjinnet as it diel fan 'e [[Amerikaanske Striidkrêften]] dat him taleit op oarloch op [[see]]. Dêrby binne de doelen:
*tarieding foar it effektyf fieren fan oarloch op see;
**dêrta it ûnderhâlden en ûntwikkeljen fan [[wapen]]s, materieel, [[taktyk|taktiken]] en oare plannen om soks mooglik te meitsjen;
*it ôfslaan fan agresje fan oer see dy't rjochte is tsjin 'e [[Feriene Steaten]], syn oerseeske gebietsdielen en besittings en syn bûnsgenoaten, oft dy agresje no ôfkomstich is fan oare [[steat|lannen]], fan partikuliere entiteiten ([[terrorisme]]) of troch [[ferrie]] fan binnenút;
*it ferdigenjen fan it rjocht fan 'e Feriene Steaten en syn bûnsgenoaten op frije trochfeart troch de [[ynternasjonale wetters]]. 

==Bestjoer==
It [[haadkertier]] fan 'e Amerikaanske Marine is fêstige yn it [[Pentagon]], yn [[Arlington County (Firginia)|Arlington County]] yn [[Firginia]], fuort besuden de Amerikaanske federale [[haadstêd]] [[Washington, D.C.]] De Amerikaanske Marine falt [[bestjoer]]lik ûnder it [[Amerikaansk Departemint fan de Marine|Amerikaansk Departemint fan 'e Marine]], oan it haad wêrfan't de [[ûnderminister]] fan 'e Marine stiet. It Departemint fan 'e Marine makket diel út fan it [[Amerikaansk Ministearje fan Definsje]], en de ûnderminister fan 'e Marine is ûnderhearrich oan 'e [[minister]] fan Definsje. De [[stêfsjef]] fan 'e marine (''Chief of Naval Operations'', CNO) is in [[ofsier]] mei de [[militêre rang]] fan [[admiraal]], en de heechste marine-ofsier yn it Departemint fan 'e Marine. It kin lykwols wêze dat hy (of sy) net de marine-ofsier mei de alderheechste rang is, yn it gefal dat de [[foarsitter]] of de [[fise-foarsitter]] fan 'e [[Mienskiplike Stêfsjefs (Feriene Steaten)|Mienskiplike Stêfsjefs]] ek in marine-ofsier is.
[[File:United States Navy bases.svg|left|thumb|300px|De lokaasje fan bases en oare fasiliteiten fan 'e Amerikaanske Marine yn 'e [[Feriene Steaten]].]]

De [[Amerikaanske Kustwacht]] is in tûke fan 'e Amerikaanske Striidkrêften dy't bestjoerlik folslein los stiet fan 'e Amerikaanske Marine, en dy't ek hiele oare taken hat as de marine. It [[Amerikaansk Marinierskorps]] is ek in selsstannige tûke fan 'e Amerikaanske Striidkrêften, dy't net ûnderhearrich is oan, mar wol nau gearwurket mei de marine.

==Ynfrastruktuer==
De Amerikaanske Marine hat in protte [[marinebasis|marinebases]] en oare fasiliteiten yn gebrûk, dy't benammen konsintrearre binne yn it noardeasten fan 'e [[legere 48 steaten]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[Atlantyske Oseaan]] tusken súdlik [[Maine]] en sintraal [[Firginia]], en fierders oan 'e noardeastkust fan 'e [[Golf fan Meksiko]], en oan 'e Amerikaanske westkust, oan 'e [[Stille Oseaan]], fral yn [[Súdlik Kalifornje]] en yn 'e krite fan 'e [[Puget Sound]] by [[Seattle]]. It grutste kompleks fan 'e Amerikaanske Marine is it [[Marine Loftwapenstasjon China Lake]], yn [[Kalifornje]], in [[militêr oefenterrein]] mei in [[oerflak]] fan 4.500&amp;nbsp;[[km²]]. It op ien nei grutste kompleks is yn [[Hampton Roads (Firginia)|Hampton Roads]], yn [[Firginia]], dêr't in stikmannich bases mei-inoar 150&amp;nbsp;km² beslane. 
[[File:USS_Nimitz_in_Victoria_Canada_036.jpg|right|thumb|250px|De [[USS Nimitz (CVN-68)|USS ''Nimitz'']], in [[fleandekskip]] fan 'e Amerikaanske Marine, hjir by in freonskiplik besyk oan [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]].]]

De wichtichste bases fan 'e Amerikaanske Marine binne it [[Marinestasjon Norfolk]], yn Firginia, dat de thúshaven fan 'e [[Amerikaanske Atlantyske Float]] is, en de [[Marinebasis San Diego]] yn Súdlik Kalifornje, de wichtichste thúshaven fan 'e [[Amerikaanske Pasifyske Float]] (hoewol't it [[haadkertier]] dêrfan eins fêstige is yn it [[Marinestasjon Pearl Harbor]], sûnt [[2010]] de [[Mienskiplike Basis Pearl Harbor-Hickam]], yn [[Hawaï]]). De [[militêre akademy|ofsiersoplieding]] fan 'e Amerikaanske Marine wurdt fan âlds fersoarge oan 'e [[Amerikaanske Marine-akademy]] yn [[Annapolis (Marylân)|Annapolis]], yn [[Marylân]], hoewol't spesifike ofsiersopliedings no op oare plakken fêstige binne. De oplieding ta marine[[piloat]] wurdt bgl. fersoarge op it [[Marinefleanfjild Pensacola]] yn 'e [[Panhandle fan Floarida]], wylst de oplieding ta [[dûkboat]]ofsier fêstige is yn it [[Marine Undersee-oarlochsfieringssintrum]] yn [[Newport (Rhode Island)|Newport]], yn [[Rhode Island]].

Bûten it grûngebiet fan 'e eigentlike Feriene Steaten ûnderhâldt de Amerikaanske Marine ek wichtige bases yn [[ûnynkorporearre territoaria fan 'e Feriene Steaten]], lykas de grutte [[Marinebasis Gûam]] op [[Gûam]] en oare wichtige fasiliteiten yn [[Porto Riko]] en [[Amerikaansk-Samoä]]. Yn it bûtenlân is de grutste Amerikaanske marinebasis de [[Marinebasis Yokosuka]] op it [[Japan]]ske eilân [[Okinawa]], yn 'e [[Rjûkjû-eilannen]]. Dy tsjinnet as basis foar alle aktiviteiten fan 'e Amerikaanske Marine yn it westen fan 'e [[Stille Oseaan]]. Oare wichtige oerseeske bases fan 'e Amerikaanske Marine binne de [[Amerikaanske Marinebasis Napels]] yn [[Itaalje]] (de thúshaven fan 'e [[Amerikaanske Sechsde Float]] yn it [[Middellânske-Seegebiet]]), de [[Amerikaanske Marinebasis Bachrein]] (de thúshaven fan 'e [[Amerikaanske Fyfde Float]] yn 'e [[Perzyske Golf]]) en de [[Marinebasis Guantanamo Bay]] op [[Kuba]] (dy't bekend kommen is te stean as in plak dêr't lju dy't fan [[terrorist]]yske aktiviteiten foar [[Al-Qaida]] fertocht wurde, sûnder [[berjochting|foarm fan proses]] [[finzen]]set binne).

==Skiednis==
===Iere jierren===
Doe't yn [[1775]] de [[Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch]] útbriek, wie der ûnder de leden fan it [[Twadde Kontinintaal Kongres]] diskusje oer de fraach oft de [[Trettjin Koloanjes|trettjin opstannige koloanjes]] wol in mienskiplike marine oprjochtsje moasten. [[Massachusetts]] hie bgl. yn 't earstoan syn eigen marine. De oerbefelhawwer fan it [[Koninintale Leger]] (de foarrinner fan it [[Amerikaanske Leger]]), [[generaal]] [[George Washington]], makke in ein oan it redendielen troch op [[13&amp;nbsp;oktober]] [[1775]] sân [[sylskip]]pen as [[oarlochsskip]]pen ta te rissen om [[Grut-Brittanje|Britske]] [[befoarrieding]]sskippen te ûnderskeppen. Dat wie it oanbegjin fan 'e [[Kontinintale Marine]]. 
[[File:USS_Constitution_vs_Guerriere.jpg|left|thumb|250px|De USS ''Constitution'' fan 'e Amerikaanske Marine ferwikkele yn in gefjocht mei de HMS ''Guerriere'' fan 'e [[Britske Keninklike Marine]] yn 'e [[Oarloch fan 1812]].]]

Nei't de Amerikanen yn 'e Unôfhinklikheidsoarloch de oerwinning behelle hiene, waard yn [[1785]] de Kontinintale Marine opheft en it lêste [[marineskip]], de [[USS Alliance (skip út 1778)|USS ''Alliance'']], ferkocht. Hast in [[desennium]] moasten de Feriene Steaten it doe sûnder marine dwaan, wat Amerikaanske [[keapfardij]]skippen bleatstelde oan 'e eigenwille fan [[seerôver]]s. De iennichste seemacht dy't it lân yn dy tiid hie, waard foarme troch de [[United States Revenue Cutter Service]], in soarte fan [[dûane]] op see dy't in foarrinner wie fan 'e hjoeddeistige [[Amerikaanske Kustwacht]]. Yn [[1794]] naam it [[Amerikaanske Kongres]] de [[Marinewet fan 1794]] oan, wêryn't de oprjochting fan in permaninte, steande marine regele waard. Pas yn [[oktober]] [[1797]] kamen lykwols de earste marineskippen ree, dy't ommers noch boud wurde moasten. Dy waarden sa gau mooglik ynset yn it [[Middellânske-Seegebiet]], tsjin 'e [[Barbarijske seerôvers]]. 

===Njoggentjinde iuw===
It earste grutte konflikt dêr't de weroprjochte Amerikaanske Marine by belutsen rekke, wie de [[Oarloch fan 1812]] tsjin 'e [[Grut-Brittanje|Britten]]. Hoewol't it net slagge en kom foar dat de fijân Amerikaanske [[haven]]s blokkearre en troepen oan lân sette, waarden de Britten wol ferdreaun út 'e [[Eriemar]], wat bydroech oan 'e nederlaach op lân fan harren en har [[Yndianen|Yndiaanske]] bûnsgenoaten. Fan [[1819]] ôf waard it saneamde [[Afrika-eskader]] fan 'e Amerikaanske Marine ynset om 'e yllegale oanfier fan nije [[slavernij|slaven]] út [[Afrika]] de kop yn te drukken. 

Yn 'e [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1846]]-[[1848]]) blokkearre de Amerikaanske Marine [[Meksiko|Meksikaanske]] havens, ferneatige de Meksikaanske float yn 'e [[Golf fan Kalifornje]], en spile it [[Pasifysk Eskader]] ûnder lieding fan [[kommandeur (rang)|kommandeur]] [[Robert Stockton]] in wichtige rol by de ferovering fan [[Opper-Kalifornje]]. De Amerikaanske Marine fierde yn dat konflikt ek syn earste grutskalige [[amfibyske operaasje]] út, doe't der 12.000 man fan it [[Amerikaanske Leger]] yn 'e Meksikaanske havenstêd [[Veracruz (Meksiko)|Veracruz]] oan lân set waarden. It súkses fan dy operaasje iepene de doar foar de ferovering fan [[Meksiko-Stêd]] en dêrmei de Amerikaanske oerwinning. 

Fan dy tiid ôf fêstige de Amerikaanske Marine him as in wichtige macht op 'e wrâldseeën, dy't bgl. yn [[1853]] it [[isolemint fan Japan]] trochbriek doe't [[Perry-ekspedysje|in eskader]] ûnder lieding fan kommandeur  [[Matthew Perry (marine-ofsier)|Matthew Perry]] de [[Baai fan Tokio|Baai fan Edo]] ynfear, wat yn [[1854]] resultearre yn 'e [[Konvinsje fan Kanagawa]]. 
[[File:Us-atlantic-fleet-1907.jpg|right|thumb|250px|De [[Grutte Wite Float]] makket in wrâldreis yn [[1907]].]]

Under de [[Amerikaanske Boargeroarloch]] ([[1861]]-[[1865]]) bleau de Amerikaanske Marine, oars as it Amerikaanske Leger, frijwol hielendal yn Noardlike hannen. Dat stelde de Feriene Steaten by steat om al ier ûnder de [[boargeroarloch]] de saneamde [[Unyblokkade]] tsjin 'e Súdlike [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre Steaten]] yn te stellen. It Suden waard dêrtroch [[ekonomy]]sk úthongere, wat sterk bydroech ta de úteinlike oerwinning fan it Noarden. De Amerikaanske Boargeroarloch wie ek it earste konflikt wêryn't [[izerbeklaaid oarlochsskip|izerbeklaaide oarlochsskippen]] it tsjininoar opnommen, spesifyk de [[USS Monitor|USS ''Monitor'']] en de [[CSS Virginia|CSS ''Virginia'']] yn 'e [[Slach by Hampton Roads]] yn [[1862]].

Yn 'e tweintich jier nei de Amerikaanske Boargeroarloch fertutearze de Amerikaanske Marine lykwols trochdat de [[polityk]] der net mear nei omseach, mei as gefolch dat it materieel folslein efter de tiid rekke. Yn 'e [[1880-er jierren]] waard lang om let in grutskalich modernisearringsprogramma ynset, wêrby't it tal marineskippen ek útwreide waard. Dat bliek fertuten dien te hawwen doe't de Amerikaanske Marine yn 'e [[Spaansk-Amerikaanske Oarloch]] yn [[1898]] handich ôfweefde mei de [[Spaanske Marine]]. 

De Amerikaanske Marine rûn neitiid foarop yn 'e ûntwikkeling fan [[slachskip]]pen (dy't as de takomst fan eltse himsels respektearjende marine sjoen waarden), yn 'e mande mei de marines fan lannen as it [[Feriene Keninkryk]], it [[Keizerryk Dútslân]] en it [[Keizerryk Japan]]. Yn [[1907]] stjoerde de [[Amerikaanske presidint]] [[Theodore Roosevelt]] de measte Amerikaanske slachskippen mei harren [[eskorteskip]]pen (de saneamde [[Grutte Wite Float]]) op in fjirtjin [[moanne (tiid)|moannen]] duorjende [[reis]] om 'e wrâld, mei as doel om 'e Amerikaanske macht op see út te stallen. Tsjin [[1911]] koe de Amerikaanske Marine yn sterkte de [[Britske Keninklike Marine]] belykje.

===Earste Wrâldoarloch en Ynterbellum===
Yn [[april]] [[1917]] rekken de Feriene Steaten behelle yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]]. Fanwegen in slim [[stookoalje]]tekoart yn it Feriene Keninkryk koene yn dat konflikt lykwols inkeld âldere, op [[stienkoal]] stokende Amerikaanske marineskippen ynset wurde. Under de [[Marinewet fan 1916]] groeide de Amerikaanske Marine yn 'e folgjende jierren fluch troch in ambisjeus [[skipsbou]]programma. Nei ôfrin fan 'e Earste Wrâldoarloch waard troch it [[Marineferdrach fan Washington]] yn [[1922]] de ynternasjonale [[wapenwedrin]] op see oan bannen lein, benammen wat it bouwen fan [[slachskip]]pen en [[kruser]]s oanbelange. Dêrom waarden inkele fan 'e earste Amerikaanske [[fleandekskip]]pen, de [[USS Lexington (CV-2)|USS ''Lexington'']] en de [[USS Saratoga (CV-3)|USS ''Saratoga'']], op rompen boud fan [[slachkruser]]s dy't healôf wiene doe't se omreden fan 'e beheinings yn it [[ferdrach]] skrast wurde moasten. 
[[File:Battleship-row-torpedos.jpg|thumb|left|250px|De [[slachskip]]pen fan 'e Amerikaanske Marine ôfmarre oan [[Battleship Row]] yn it [[Marinestasjon Pearl Harbor]] op [[7&amp;nbsp;desimber]] [[1941]], ûnder de [[Japan]]ske [[Oanfal op Pearl Harbor]]. Yn it wetter fan 'e [[lagune]] binne de weagen fan guon [[torpedo (wapen)|torpedo's]] te sjen. Op 'e eftergrûn stiigje [[reek]]wolkens op fan it [[fleanfjild]] [[Hickam Field]].]]

Yn 'e [[Grutte Depresje]] fan 'e [[1930-er jierren]] omfieme de [[New Deal]] fan presidint [[Franklin D. Roosevelt]] in regeling yn it ramt fan 'e [[Public Works Administration]] (de Amerikaanske [[Wurkferskaffing]]), wêrby't [[wurkleazens|wurkleazen]] ynset waarden foar de bou fan mear fleandekskippen, lykas de [[USS Yorktown (CV-5)|USS ''Yorktown'']] en de [[USS Enterprise (CV-6)|USS ''Enterprise'']]. Sadwaande beskikte de Amerikaanske Marine tsjin [[1936]], doe't de [[USS Wasp (CV-7)|USS ''Wasp'']] reekaam, oer in flottylje fleandekskippen mei in [[deplassemint|wetterferpleatsing]] fan 165.000 [[long ton]]s, hoewol't dat optekene waard as 135.000 long tons om te foldwaan oan it Marineferdrach fan Washington.

===Twadde Wrâldoarloch===
Fanwegen oprinnende spannings yn it gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]], dy't ferbân holden mei de [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] en oanboaze waarden troch de oangeande [[Twadde Wrâldoarloch]] yn [[Jeropa]], ferhuze presidint Roosevelt de [[Amerikaanske Pasifyske Float]] yn begjin [[1941]] fan [[San Diego]], yn [[Kalifornje]], nei it [[Marinestasjon Pearl Harbor]], yn it [[Territoarium Hawaï]]. Op [[7&amp;nbsp;desimber]] [[1941]] leine dêr sân slachskippen, de [[USS Arizona (BB-39)|USS ''Arizona'']], de [[USS California (BB-44)|USS ''California'']], de [[USS Maryland (BB-46)|USS ''Maryland'']], de [[USS Nevada (BB-36)|USS ''Nevada'']], de [[USS Oklahoma (BB-37)|USS ''Oklahoma'']], de [[USS Tennessee (BB-43)|USS ''Tennessee'']] en de [[USS West Virginia (BB-48)|USS ''West Virginia'']] ôfmarre oan [[Battleship Row]] op [[Ford Island]], wylst in achtste slachskip, de [[USS Pennsylvania (BB-38)|USS ''Pennsylvania'']], foar ûnderhâld yn in [[drûchdok]] lei, en de ôftanke [[USS Utah (BB-31)|USS ''Utah'']], dy't inkeld noch as [[doelskip]] foar oefenings brûkt waard, ek oanwêzich wie. Op 'e iere [[moarn (deidiel)|moarn]] fan dy dei fierde de [[Keizerlike Japanske Marine]] in ferrassingsbombardemint út, dat bekend wurden is as de [[Oanfal op Pearl Harbor]]. Dêrby waarden fjouwer slachskippen en de USS ''Utah'' ta [[sinken]] brocht, wylst de oaren skansearre rekken. Troch dat foarfal waarden de Feriene Steaten ûntsjinkearber de Twadde Wrâldoarloch ynskuord. 
[[File:New_Mexico_class_battleship_bombarding_Okinawa.jpg|right|thumb|250px|It [[slachskip]] de [[USS Idaho (BB-42)|USS ''Idaho'']] besjit [[Japan]]ske posysjes op [[Okinawa]] op [[1&amp;nbsp;april]] [[1945]] ûnder de [[Slach om Okinawa]].]]

De Japanners hiene harren oanfal konsintrearre op 'e [[slachskip]]pen, dy't yn [[1941]] noch altyd beskôge waarden as de skippen wêrmei't oarloggen op see wûn of ferlern waarden. De trije fleandekskippen dy't yn Pearl Harbor stasjonearre wiene, de USS ''Lexington'', de USS ''Enterprise'' en de ''USS Saratoga'', wiene op it stuit fan it bombardemint lykwols net yn 'e [[lagune]] fan [[Pearl Harbor (lagune)|Pearl Harbor]] oanwêzich om't se op [[patrûlje]] of training wiene. Dat soarge derfoar dat de Amerikaanske Marine him yn 'e [[Twadde Wrâldkriich yn de Stille Oseaan|Twadde Wrâldoarloch yn 'e Stille Oseaan]] mear ferlitte moast op 'e fleandekskippen. Doe bliek dat dy de wiere takomst fan 'e marine wiene. De fleandekskippen spilen bygelyks in rol fan krúsjaal belang yn 'e [[Slach by Midway]], wêrmei't de Japanske opsmars yn 'e Stille Oseaan ta stilstân brocht waard. 

De Amerikaanske Marine ûntwikkele fierders de súksesfolle [[strategy]] fan it [[eilânspringen]], wêrby't de eilannen yn 'e Stille Súdsee ien foar ien ferovere waarden troch elts ferovere eilân te brûken as basis foar de ferovering fan in folgjend eilân. De wichtichste [[seeslach|seeslaggen]] dêr't de Amerikaanske Marine oan dielnaam, wiene de [[Slach yn de Koraalsee|Slach yn 'e Koraalsee]], de [[Slach by Midway]], de [[Slach om Guadalcanal]], de [[Slach yn de Filipinensee|Slach yn 'e Filipinensee]], de [[Slach yn de Golf fan Leyte|Slach yn 'e Golf fan Leyte]] en de [[Slach om Okinawa]]. Dêrnjonken ûnderstipe de marine mei kustbombardeminten fan Japanske posysjes faak amfibyske operaasjes fan it [[Amerikaanske Leger]] of it [[Amerikaanske Marinierskorps]], lykas yn 'e [[Aleoetenkampanje]], de [[Slach om Kwajalein]], de [[Slach om Peleliu]], de [[Slach om Saipan]] en de [[Slach om Iwo Jima]]. Tsjin 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch, yn [[1945]], hie de Amerikaanske Marine der hûnderten skippen by krigen, wêrûnder 18 fleandekskippen en 8 slachskippen. Yn totaal bestie de Amerikaanske float doe út 6.768 marineskippen dy't 70% fan it totale oantal en de totale tonnaazje fan alle marineskippen fan 1.000 [[ton (massa)|ton]] en grutter op 'e wrâld fertsjintwurdigen.

===Nei 1945===
Nei ôfrin fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] waard de Amerikaanske Marine behelle yn 'e [[wapenwedrin]] mei de [[Sovjet-Uny]] yn it ramt fan 'e [[Kâlde Oarloch]]. Dêrtroch waard de Amerikaanske Marine oan ien wei troch oanfitere om nije [[wapen]]systemen en nije [[taktyk|taktiken]] te ûntwikkeljen en nije skippen en fleantugen te bouwen. De wichtichste 'hjitte' konflikten wêrby't de Amerikaanske Marine ûnder de Kâlde Oarloch belutsen rekke, wiene de [[Koreaanske Oarloch]] ([[1950]]-[[1953]]) en de [[Fjetnamoarloch]] ([[1961]]-[[1973]]). Ek wie it de Amerikaanske Marine dy't troch de blokkade fan [[Kuba]] foarkaam dat de Sovjet-Uny yn [[1962]] ûnder de [[Kubakrisis]] [[atoombom|nukleêre wapens]] op dat eilân ynstallearre.

Nei ôfrin fan 'e Kâlde Oarloch wie de Amerikaanske Marine yngeand behelle yn 'e [[Earste Golfoarloch]] ([[1990]]-[[1991]]) en oare operaasjes út 'e [[1990-er jierren]] tsjin [[Irak]]. Nei [[2000]] spile de Amerikaanske Marine in wichtige rol by de [[Oarloch yn Afganistan]], de [[Irakoarloch]] en de [[Oarloch tsjin Islamityske Steat|ynternasjonale yntervinsje tsjin 'e saneamde Islamityske Steat]].

===List fan konflikten===
Yn syn skiednis hat de Amerikaanske Marine dielnommen oan likernôch 70 [[oarloch|oarloggen]] en oare konflikten:
[[File:USS_George_Washington_(SSBN-598).jpg|right|thumb|250px|De [[ballistyske raket]][[ûnderseeër]] de [[USS George Washington (SSBN-598)|USS ''George Washington'']].]]
[[File:US_Navy_030527-N-0000X-001_The_aircraft_carrier_USS_Carl_Vinson_(CVN_70)_pier_side_in_Apra_Harbor,_Guam.jpg|right|thumb|250px|De [[USS Carl Vinson (CVN-70)|USS ''Carl Vinson'']], in [[fleandekskip]] fan 'e Amerikaanske Marine, foar anker yn [[Gûam]].]]
[[File:Four_Super_Hornets.jpg|right|thumb|18/0px|In squadron [[F/A-18F Super Hornet]]s fan 'e Amerikaanske Marine.]]
[[File:US_Navy_030903-N-5024R-003_USS_Port_Royal_(DDG_73)_departed_on_deployment.jpg|right|thumb|250px|De [[USS Port Royal (CG-73)|USS ''Port Royal'']], in [[kruser]] fan 'e Amerikaanske Marine.]]

*de [[Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch]] ([[1775]]-[[1783]])
*de [[Kwasy-Oarloch]] ([[1798]]-[[1799]])
*de [[Earste Barbarijske Oarloch]] ([[1801]]-[[ 1805]])
*de [[Oarloch fan 1812]] ([[1811]]-[[1815]])
*de [[Twadde Barbarijske Oarloch]] ([[1815]])
*de [[Westyndyske anty-seerôverij-operaasjes fan de Feriene Steaten|Westyndyske anty-seerôverij-operaasjes]] ([[1817]]-[[ 1825]])
*de [[Seminoalske Oarloggen]] ([[1816]]-[[1858]])
**de [[Earste Seminoalske Oarloch]] ([[1816]]-[[1818]])
**de [[Twadde Seminoalske Oarloch]] ([[1835]]-[[1842]])
**de [[Tredde Seminoalske Oarloch]] ([[1855]]-[[1858]])
*de [[Afrikaanske anty-seerôverij-operaasjes fan de Feriene Steaten|Afrikaanske anty-seerôverij-operaasjes]] ([[1819]]-[[1861]])
*de [[Egeyske anty-seerôverij-operaasjes fan de Feriene Steaten|Egeyske anty-seerôverij-operaasjes]] ([[1825]]-[[1828]])
*de [[Earste Sumatra-ekspedysje]] ([[1832]])
*de [[Amerikaanske Ferkenningsekspedysje]] ([[1838]]-[[1842]])
*de [[Patriottyske Oarloch (Feriene Steaten)|Patriottyske Oarloch]] ([[1838]])
*de [[Twadde Sumatra-ekspedysje]] ([[1838]]-[[1839]])
*de [[Ferovering fan Monterey]] ([[1842]])
*de [[Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1846]]-[[1848]])
*de [[Perry-ekspedysje]] ([[1853]]-[[1854]])
*it [[Bombardemint fan San Juan del Norte]] ([[1854]])
*de [[Slach yn de Baai fan Ty-ho]] ([[1855]])
*de [[Earste Fidzjy-ekspedysje]] ([[1855]])
*de [[Filibusteroarloch]] ([[1857]])
*de [[Twadde Opiumoarloch]] ([[1856]]-[[1860]])
*de [[Herfoarmingsoarloch]] ([[1857]]-[[1861]])
*de [[Paraguay-ekspedysje]] ([[1858]]-[[1859]])
*de [[Twadde Fidzjy-ekspedysje]] ([[1859]])
*de [[Amerikaanske Boargeroarloch]] ([[1861]]-[[1865]])
*it [[Bombardemint fan Qui Nhon]] ([[1861]])
*de [[Shimonoseki-kampanje]] ([[1863]]-[[1864]])
*de [[Formosa-ekspedysje]] ([[1867]])
*de [[Amerikaanske Ekspedysje nei Koreä]] ([[1871]])
*de [[Egyptyske Ekspedysje (1882)|Egyptyske Ekspedysje]] ([[1882]])
*de [[anty-streuperij-operaasjes yn de Beringsee]] ([[1891]])
*de [[steatsgreep tsjin de Hawaïaanske monargy]] ([[1893]])
*de [[Twadde Samoaanske Boargerloarloch]] ([[1898]])
*de [[Spaansk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1898]])
*de [[Filipynsk-Amerikaanske Oarloch]] ([[1899]]-[[1902]])
**de [[Moaro-rebûlje]] ([[1899]]-[[1913]])
*de [[Bokseropstân]] ([[1899]]-[[1901]])
*de [[Banane-oarloggen]] ([[1912]]-[[1934]])
**de [[Negro-opstân]] ([[1912]])
**de [[Amerikaanske besetting fan Nikaragûa]] ([[1912]]-[[1933]])
**de [[Amerikaanske besetting fan Haïty]] ([[1915]]-[[1934]])
**de [[Amerikaanske besetting fan 'e Dominikaanske Republyk (1916-1924)|Amerikaanske besetting fan 'e Dominikaanske Republyk]] ([[1916]]-[[1924]])
*de [[Amerikaanske besetting fan Veracruz]] ([[1914]])
*de [[Earste Wrâldoarloch]] ([[1916]]-[[1918]])
*de [[Russyske Boargeroarloch]] ([[1918]]-[[1925]])
*it [[Bombardemint fan Samsun]] ([[1922]])
*de [[Twadde Wrâldoarloch]] ([[1941]]-[[1945]])
*de [[Koreaanske Oarloch]] ([[1950]]-[[1953]])
*de [[Libanonkrisis fan 1958]] ([[1958]])
*de [[Twadde Yndosineeske Oarloch]] ([[1955]]-[[1975]])
**de [[Fjetnamoarloch]] ([[1961]]-[[1973]])
*de [[Dominikaanske Boargeroarloch]] ([[1965]])
*de [[Iraanske Gizelderskrisis]] ([[1980]])
*de [[ynternasjonale yntervinsje yn de Libaneeske Boargeroarloch]] ([[1982]]-[[1984]])
*de [[Amerikaanske Ynfal op Grenada]] ([[1983]])
*it [[Amerikaansk bombardemint fan Lybje (1986)|Amerikaanske bombardemint fan Lybje]] ([[1986]])
*de [[Tankeroarloch]] ([[1987]]-[[1989]])
*de [[Amerikaanske ynfal yn Panama]] ([[1989]]-[[1990]])
*de [[Earste Golfoarloch]] ([[1990]]-[[1991]])
*de [[no-fly zones (Irak)|patrûljearjen fan de Iraakske no-fly zones]] ([[1991]])
*de [[Somalyske Boargeroarloch]] ([[1992]]-[[1995]])
*de [[Bosnyske Oarloch]] ([[1995]])
*de [[Kosovo-oarloch]] ([[1999]])
*[[Operaasje Enduring Freedom]] ([[2001]]-no)
**de [[Oarloch yn Afganistan]] ([[2001]]-no)
**de [[Operaasje Enduring Freedom op de Filipinen|Oarloch op de Filipinen]] ([[2002]]-no)
**de [[Operaasje Enduring Freedom yn de Hoarn fan Afrika|Oarloch yn de Hoarn fan Afrika]] ([[2002]]-no)
**de [[Operaasje Enduring Freedom yn Trans-Sahara|Oarloch yn Trans-Sahara]] ([[2007]]-no)
*de [[ynvaazje fan Irak (2003)|ynvaazje fan Irak]] ([[2003]])
*de [[Irakoarloch]] ([[2003]]-no)
* [[Operaasje Burnt Frost]] ([[2008]])
* [[Earste Libyske Boargeroarloch]] ([[2011]])
*de [[Oarloch tsjin Islamityske Steat|ynternasjonale yntervinsje tsjin de saneamde Islamityske Steat]] ([[2014]]-[[2019]])
*[[raketoanfal op Sjairat]] ([[2017]])
* [[Operaasje Inherent Resolve]] ([[2018]])

==Rangen==
{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;

|-align=center
|-bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!colspan=&quot;14&quot;|[[ofsier]]srangen fan 'e Amerikaanske Marine

|- align=center
|- bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!'''[[Feriene Steaten|Am.]] rangkoade'''||OF-10||OF-9||OF-8||OF-7||OF-6||OF-5||OF-4||OF-3||OF-2||colspan=2|OF-1||OF(D)&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ofsierskandidaat)&lt;/small&gt;||[[kadet (militêr)|kadet]]

|- align=center
||rangûnder- &lt;br&gt;skiedingsteken &lt;br&gt;&lt;small&gt;(droegen op 'e epauletten)&lt;/small&gt;
|[[File:US Navy O11 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O10 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O9 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O8 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O7 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O6 insignia.svg|80px]]
|[[File:U.S. Navy O-5 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O4 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O3 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O2 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy O1 insignia.svg|80px]]
|[[File:US Navy OC shoulderboard.svg|35px]]
|rowspan=2|''ferskaat''

|- align=center
||[[militêre rang|rang]]
|| [[floatadmiraal]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''fleet admiral''&lt;/small&gt;
|| [[admiraal]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''admiral''&lt;/small&gt;
|| [[fise-admiraal]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''vice admiral''&lt;/small&gt;
|| [[skout-by-nacht]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''rear admiral''&lt;/small&gt;
|| [[kommandeur (rang)|kommandeur]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''rear admiral (lower half)''&lt;br&gt;histoarysk: ''commodore''&lt;/small&gt;
|| [[kaptein-op-see]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''captain''&lt;/small&gt;
|| [[kaptein-luitenant-op-see]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''commander''&lt;/small&gt;
|| [[luitenant-op-see 1e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''lieutenant commander''&lt;/small&gt;
|| [[luitenant-op-see 2e klasse âldste kategory]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''lieutenant''&lt;/small&gt;
|| [[luitenant-op-see 2e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''lieutenant (junior grade)''&lt;/small&gt;
|| [[luitenant-op-see 3e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''ensign''&lt;/small&gt;
|| [[kadet (militêr)|kadet]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''midshipman'' of&lt;br&gt; ''officer candidate''&lt;/small&gt;

|- align=center
||ôfkoarting||FADM&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || ADM || VADM || RADM || RDML || CAPT || CDR || LCDR || LT || LTJG|| ENS|| MIDN / OC 
|-
| colspan=&quot;14&quot; | &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) rang latint; yn fredestiid wurde der gjin floatadmiraals oansteld 

|}

{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;

|-align=center
|-bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!colspan=&quot;14&quot;|rangen fan 'e Amerikaanske Marine tusken [[ofsier]]s- en [[ûnderofsier]]srangen yn

|- align=center
|- bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!'''[[Feriene Steaten|Am.]] rangkoade'''||W-2||W-3||W-4||W-5

|- align=center
||rangûnder- &lt;br&gt;skiedingsteken &lt;br&gt;&lt;small&gt;(droegen op 'e epauletten)&lt;/small&gt;
| [[File:US Navy CW2 insignia.svg|40px]]
| [[File:US Navy CW3 insignia.svg|40px]]
| [[File:US Navy CW4 insignia.svg|40px]]
| [[File:US Navy CW5 insignia.svg|40px]]

|- align=center
||[[militêre rang|rang]]
|| [[adjudant (rang)|adjudant twadde klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief warrant officer 2''&lt;/small&gt;
|| [[adjudant (rang)|adjudant trêde klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief warrant officer 3''&lt;/small&gt;
|| [[adjudant (rang)|adjudant fjirde klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief warrant officer 4''&lt;/small&gt;
|| [[adjudant (rang)|adjudant fyfde klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief warrant officer 5''&lt;/small&gt;

|- align=center
||ôfkoarting||CWO-2|| CWO-3 || CWO-4 || CWO-5

|}

{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;

|-align=center
|-bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!colspan=&quot;14&quot;|[[ûnderofsier]]s- en [[matroas (rang)|matroazerangen]] fan 'e Amerikaanske Marine 

|- align=center
|- bgcolor=&quot;#dadada&quot;
!'''[[NATO]]-rangkoade'''||colspan=4|OR-9||OR-8|| OR-7|| OR-6|| OR-5|| OR-4|| OR-3|| OR-2|| OR-1

|- align=center
||rangûnder- &lt;br&gt;skiedingsteken &lt;br&gt;&lt;small&gt;(droegen op 'e epauletten)&lt;/small&gt;
| [[File:MCPON.svg|70px]]
| [[File:FMCPO.svg|70px]]
| [[File:CMCPO.svg|70px]]
| [[File:MCPO GC.svg|70px]]
| [[File:SCPO GC.svg|70px]]
| [[File:CPO GC.svg|70px]]
| [[File:PO1 NOGC.svg|70px]]
| [[File:PO2 NOGC.svg|70px]]
| [[File:PO3 NOGC.svg|70px]]
| [[File:E3 SM USN.svg|70px]]
| [[File:E2 SM USN.svg|70px]]
| '''''gjin ûnder-&lt;br&gt;skiedingsteken'''''

|- align=center
||[[militêre rang|rang]]
|| [[sersjant-majoar|sersjant-majoar fan 'e marine]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''master chief petty officer of the navy''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant-majoar|sersjant-majoar fan 'e float]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''fleet/force master chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant-majoar]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''command master chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant 1e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''master chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant|sersjant 2e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''senior chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[sersjant|sersjant 3e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''chief petty officer''&lt;/small&gt;
|| [[korporaal|korporaal 1e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''petty officer 1st class''&lt;/small&gt;
|| [[korporaal|korporaal 2e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''petty officer 2nd class'&lt;/small&gt;
|| [[korporaal|korporaal 3e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''petty officer 3rd class''&lt;/small&gt;
|| [[matroas 1e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''seaman''&lt;/small&gt;
|| [[matroas 2e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''seaman apprentice''&lt;/small&gt;
|| [[matroas 3e klasse]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;''seaman recruit''&lt;/small&gt;

|}

==Keppelings om utens==
*{{en}}[http://www.navy.mil/ Offisjele webside fan 'e Amerikaanske Marine]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Navy ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|United States Navy}}
}}

[[Kategory:Amerikaanske Marine| ]]
[[Kategory:Amerikaanske Striidkrêften|Marine]]
[[Kategory:Marine nei lân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1775]]
[[Kategory:Organisaasje opheft yn 1785]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1794]]</text>
      <sha1>ivhp4cxa6d3ffbw8xjt7q4u1be22mhf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beatrijs Ritsema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170884</id>
    <revision>
      <id>1232514</id>
      <parentid>1136300</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>+ bibliografy</comment>
      <origin>1232514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="t4jybssqxoe95ocewquoo9nmktlcp1p" xml:space="preserve">{{Ynfoboks skriuwer
| ôfbylding             = 
| ôfbyldingstekst       = 
| ôfbyldingsbreedte     = 
| oar pseudonym         = 
| echte namme           = 
| nasjonaliteit         = {{NEDnasj}}
| berne                 = [[13 febrewaris]] [[1954]]
| berteplak             = [[Tunis]]
| stoarn                = [[16 maart]] [[2023]]
| stjerplak             = [[Amsterdam]]
| etnisiteit            = 
| regionale identiteit  = 
| taal                  = 
| sjenre                = 
| perioade              =  
| streaming             = 
| tema's                = 
| bekendste wurk(en)    = etiketterubryk yn Trouw
| útjouwer              = 
| prizen                = 
| jierren aktyf         = 
| webside               = [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=rits002 DBNL-profyl]
}}
'''Beatriis Sibylle Maria Ritsema''' ([[Tunis]], [[13 febrewaris]] [[1954]] - [[Amsterdam]], [[16 maart]] [[2023]]) wie in Nederlânsk [[kollumniste]] en [[Psycholooch|sosjaal psychologe]].

== Libben en wurk ==
Ritsema har heit wie in geolooch yn tsjinst fan Shell. &lt;ref&gt; Moorman, Mark, ''Beatrijs Ritsema (1954-2023), vraagbaak voor moderne omgangsvormen en alledaagse dilemma’s''. de Volkskrant (17 maart 2023). Argivearre op 17 maart 2023 &lt;/ref&gt; Se wenne letter ek yn [[Kolombia]], [[Nederlân]] en [[Walloanië]]. Doe 't har âlden nei [[Turkije]] ferhuzen, bleau sy yn Nederlân achter op in kostskoalle yn Noard-Brabân. Ritsema studearre psychology oan de [[Universiteit Leien]]. Har earste literêre wurk ferskynde yn de iere jierren '80 yn it Amsterdamske studintewykblêd [[Propria Cures]] (1981-1983) &lt;ref&gt;[https://www.tzum.info/2016/01/recensie-beatrijs-ritsema-kijk-uit-achter-je/ ''Beatrijs Ritsema''] Tzum. [https://web.archive.org/web/20220927013551/https://www.tzum.info/2016/01/recensie-beatrijs-ritsema-kijk-uit-achter-je/ Argivearre] op 27 septimber 2022.&lt;/ref&gt; Fan 1983 ôf wurke se as freelancesjoernaliste foar NRC Handelsblad, HP/De Tijd, Vrij Nederland en [[Trouw]]. Tusken 1985 en 1990 wie se einredaktrise fan de boekebylage fan Vrij Nederland.

Se wie kollumnist oer hjoeddeiske etikette, ûnder oare yn HP/De Tijd en it deiblêd Trouw. Oer dat ûnderwerp hie se sûnt septimber 2002 alle wiken in fragerubryk yn Trouw. Se krige it idee foar dizze kollumnrige yn de perioade dat se yn Washington D.C. (1990-1995) wenne. Dêr kaam se yn de kunde mei etiquetterubryk ''Miss Manners'' dêr't Judith Martin de Amerikaanske manieren yn kaart brocht.

Yn 2022 waard der longkanker by Ritsema konstatearre, en op 16 maart 2023 ferstoar se oan de gefolgen fan dy sykte. Se bleau oant flak foar har dea har kollums foar Trouw skriuwen. &lt;ref&gt; Bosman, Andrea, ''Beatrijs Ritsema (1954-2023) was de koningin van de eigentijdse etiquette.'' Trouw (17 maart 2023). Argivearre op 17 maart 2023.&lt;/ref&gt;

Se wie troud mei NRC-kommentator Maarten Huygen mei wa t se trije bern hat.

== Bibliografy ==
*1985 - ''Kijk uit, achter je!'' - skôgingen (ISBN 9035102606)
*1988 - ''Fata morgana's'' (ISBN 9035106431)
*1993 - ''Het belegerde ego'' - essaybondel (ISBN 9053331859)
*1996 - ''Over de braafheid van vrouwen en ander cultureel ongerief'' (ISBN 9053334521)
*2002 - ''Als ze maar gelukkig zijn. Over kinderen, opvoeding en onderwijs'' (ISBN 9044601024)
*2004 - ''Moderne manieren. Wegwijzers in het menselijk verkeer'' (ISBN 9035127420)
*2005 - ''Ter harte. Een leidraad voor de liefde'' (ISBN 9035129350)
*2010 - ''Het Grote Etiquetteboek'' (ISBN 9789029086707)
*2020 - ''Moderne etiquette'' (ISBN 9789029093613)
*2024 - ''Soms is beleefdheid het hoogst haalbare'', {{ISBN|9789029099479}}

== Keppelingen om utens ==
* [https://www.beatrijs.com/ Moderne manieren neffens Beatrijs Ritsema]
* [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=rits002 DBNL-profyl]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Ritsema, Beatrijs}}
[[Kategory:Nederlânsk psycholooch]]
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk skriuwer]]
[[Kategory:Nederlânsk kollumnist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1954]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2023]]</text>
      <sha1>t4jybssqxoe95ocewquoo9nmktlcp1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Argentynsk rugbyspiler</title>
    <ns>14</ns>
    <id>181673</id>
    <revision>
      <id>1232488</id>
      <parentid>1190108</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1232488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="q86h497qkmv9t3ary5a5ina4r7t39f0" xml:space="preserve">[[Kategory:Argentynsk sporter|Rugbyspiler]]
[[Kategory:Rugbyspiler|Argentynsk]]
[[Kategory:Rugby yn Argentynje]]</text>
      <sha1>q86h497qkmv9t3ary5a5ina4r7t39f0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Bartelemy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186158</id>
    <revision>
      <id>1232446</id>
      <parentid>1205121</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>kaart</comment>
      <origin>1232446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1734" sha1="pax2prf5y1ei7j1f7x6392wpbk9vvqp" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Saint Barthelemy in France.svg|thumb|It plak fan Sint-Bartelemy]]
'''Sint-Bartelemy''' ([[Frânsk]]: ''Saint-Barthélemy''), benammen yn it [[Ingelsk]] gauris ''St. Barts'' neamd, is in lyts [[Karibysk Gebiet|Karibysk]] eilân sa’n 25 kilometer fan [[Sint-Marten (eilân)|Sint-Marten]] ôf. It eilân is bekend as de eksklusyfste Karibyske bestimming&lt;ref&gt;https://www.st-barths.com/en&lt;/ref&gt;, mei filla’s fan ferneamde persoanen en megajachten dy’t har havenstedsje [[Gustavia]] oandogge.

Neist syn eksklusive karakter is it eilân bekend om it fleanfjild Rémy de Haenen, dat skean tsjin in heuvel oanlein is, en hotel Eden Rock dat boppe-op in grutte rots leit.

It eilân, mei wat mear as 7000 ynwenners, wie fan de Napoleontyske tiid oant 1878 in [[Sweden|Sweedske]] [[koloanje]]. Strjitnammebuorden drage noch hieltyd sawol de oarspronklike Sweedske namme as de nije, Frânske namme. Ek de Sweedske trije kroanen stiet noch yn de flagge fan it eilân.

Hast al it ferkear nei it eilân giet fia de haven fan [[Philipsburg]]&lt;ref&gt;https://sxm-ferry.com/&lt;/ref&gt;, it Fleanfjild Prinses Juliana&lt;ref&gt;https://www.sxmairport.com/&lt;/ref&gt; op [[Sint-Marten (steat)|Sint-Marten]] of it fleanfjild fan Grand Case op [[Frânsk-Sint-Marten]].&lt;ref&gt;https://www.saintmartin-airport.com/&lt;/ref&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{commonscat|Saint Bathelemy}}
}}

[[Kategory:Sint-Bartelemy| ]]
[[Kategory:Oerseesk gebietsdiel fan Frankryk]]
[[Kategory:Ofhinklik gebiet yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Spesjaal territoarium fan de Jeropeeske Uny]]
[[Kategory:Eilân yn it Karibysk Gebiet]]
[[Kategory:Histoaryske Sweedske koloanje]]
[[Kategory:Histoaryske Frânske koloanje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2007]]</text>
      <sha1>pax2prf5y1ei7j1f7x6392wpbk9vvqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wrâldkampioenskip fuotbal 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186242</id>
    <revision>
      <id>1232464</id>
      <parentid>1232419</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <comment>/* Groepsfaze */</comment>
      <origin>1232464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22733" sha1="r0ii8w51jt2ms813n84kb9lklioiwku" xml:space="preserve">{{aktueelsport}}
{{Ynfoboks ynternasjonale fuotbalkompetysje
| namme                       = FIFA wrâldkampioenskip fuotbal 2026&lt;br /&gt;2026 FIFA World Cup
| gastlân                     = {{USAf}}&lt;br&gt;{{CANf}}&lt;br&gt;{{MEXf}}
| kampioen                    = 
| ôfbylding                   = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| iepeningswedstryd           = [[11 juny]] [[2026]]
| finale                      = [[19 july]] [[2026]]
| tiims                       = 48
| stadions                    = 16
| foarige                     = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|2022]]
| folgjende                   = [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2030|2030]]
| wedstriden                  = 
| doelpunten                  =
| besikers                    = 
| topskoarder(s)              = 
| beste spiler                = 
| beste doelman               = 
}}
It '''Wrâldkampioenskip fuotbal 2026''' sil de 23e edysje wêze fan 'e FIFA Wrâldbeker, organisearre troch [[FIFA]], en sil spile wurde yn 'e Feriene Steaten, Kanada en Meksiko. It toernoai sil plakfine yn 11 stêden yn 'e Feriene Steaten, twa yn Kanada, en trije yn Meksiko. It sil spile wurde fan 11 juny oant 19 july. 48 teams sille meidwaan. De gaststêd waard keazen op 13 juny 2018 yn Moskou, Ruslân, en fersloech Marokko yn 'e bod om de FIFA Wrâldbeker 2026 te organisearjen. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/football/44464913 World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37518625/us-mexico-canada-officially-launch-bid-co-host-2026-world-cup U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup]&lt;/ref&gt;

{{clear}}
== Stadions ==
===Kanada===
{{Posysjekaart+ |Kanada |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places=
{{Posysjekaart~ |Kanada |lat=49.276389 |lon=-123.111944 |label=BC Place|position=top}}
{{Posysjekaart~ |Kanada |lat=43.632778 |lon=-79.418611 |label=BMO|position=top}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Lokaasje
! Stadion
! width=100|
! Kapasiteit
|-
| [[Vancouver]]&lt;br&gt;([[Britsk-Kolumbia]])
| [[BC Place Stadium]]
| [[Ofbyld:BCplace stadium.jpg|100px]]
|54.500
|-
| [[Toronto]]&lt;br&gt;([[Ontario]])
| [[BMO Field]]
| [[Ofbyld:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|100px]]
|30.000
|}
{{clear}}
===Feriene Steaten===
{{Posysjekaart+ |Feriene Steaten |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places=
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=40.813528 |lon=-74.074361 |label=MetLife|position=right}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.953 |lon=-118.339 |label=SoFi|position=left}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=32.747778 |lon=-97.092778 |label=AT&amp;T|position=bottom}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.048889 |lon=-94.483889 |label=Arrowhead|position=top}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=29.684722 |lon=-95.410833 |label=NRG|position=bottom}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=37.403 |lon=-121.97 |label=Levi's|position=top}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=47.616667 |lon=-122.316667|label=Lumen|position=left}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=33.755556 |lon=-84.4|label=Mercedes|position=right}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=42.090833 |lon=-71.264444|label=Gilette|position=right}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=25.957919 |lon=-80.238842|label=Hard Rock|position=left}}
{{Posysjekaart~ |Feriene Steaten |lat=39.900833 |lon=-75.1675|label=Lincoln|position=left}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Lokaasje
! Stadion
! width=100|
! Kapasiteit
|-
| [[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]&lt;br&gt;([[Nij-Jersey]])
| [[MetLife Stadium]]
| [[Ofbyld:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|100px]]
|82.500
|-
| [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]&lt;br&gt;([[Kalifornje]])
| [[SoFi Stadium]]
| [[Ofbyld:SoFi Stadium 2021.jpg|100px]]
|70.240
|-
| [[Arlington (Teksas)|Arlington]]&lt;br&gt;([[Teksas]])
| [[AT&amp;T Stadium]]
| [[Ofbyld:Cowboys stadium.JPG|100px]]
|80.000
|-
| [[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]&lt;br&gt;([[Missoery]])
| [[Arrowhead Stadium]]
| [[Ofbyld:Arrowhead Stadium 2010.JPG|100px]]
|76.416
|-
| [[Houston]]&lt;br&gt;([[Teksas]])
| [[NRG Stadium]]
| [[Ofbyld:Reliantstadium.jpg|100px]]
|72.220
|-
| [[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]&lt;br&gt;([[Kalifornje]])
| [[Levi's Stadium]]
| [[Ofbyld:Levi's Stadium in February 2016 prior to Super Bowl 50 (24398261729).jpg|100px]]
|68.500
|-
| [[Seattle]]&lt;br&gt;([[Washington (steat)|Washington]])
| [[Lumen Field]]
| [[Ofbyld:QwestFieldPano.jpg|100px]]
|69.000
|-
| [[Atlanta]]&lt;br&gt;([[Georgia]])
| [[Mercedes-Benz Stadium]]
| [[Ofbyld:Mercedes Benz Stadium time lapse capture 2017-08-13.jpg|100px]]
|71.000
|-
| [[Foxborough]]&lt;br&gt;([[Massachusetts]])
| [[Gillette Stadium]]
| [[Ofbyld:Gillette Stadium (Top View).jpg|100px]]
|65.878
|-
| [[Miami]]&lt;br&gt;([[Floarida]])
| [[Hard Rock Stadium]]
| [[Ofbyld:Dolphinstadiumint.JPG|100px]]
|64.767
|-
| [[Philadelphia]]&lt;br&gt;([[Pennsylvania]])
| [[Lincoln Financial Field]]
| [[Ofbyld:Philly (45).JPG|100px]]
|69.796
|}

===Meksiko===
{{Posysjekaart+ |Meksiko |float=right |width=425 |caption=Lokaasjes WK stadions|places=
{{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=19.302778 |lon=-99.150556 |label=Azteca|position=top}}
{{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=20.681667 |lon=-103.462778 |label=Akron|position=top}}
{{Posysjekaart~ |Meksiko |lat=25.669167 |lon=-100.244444 |label=BBVA|position=bottom}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! Lokaasje
! Stadion
! width=100|
! Kapasiteit
|-
| [[Meksiko-Stêd]]
| [[Estadio Azteca]]
| [[Ofbyld:Azteca entrance.jpg|100px]]
| 87.523
|-
| [[Zapopan]]&lt;br&gt;([[Jalisco]])
| [[Estadio Akron]]
| [[Ofbyld:Estadio Omnilife Chivas.jpg|100px]]
| 49.850
|-
| [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]&lt;br&gt;([[Nuevo León]])
| [[Estadio BBVA]]
| [[Ofbyld:Estadio BBVA Bancomer (1).jpg|100px]]
| 53.500
|}


== Groepen ==
''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 32.''

{{Kolommen4
|Kolom1=
; Groep A
* {{MEXf}}
* {{RSAf}}
* {{KORf}}
* {{CZEf}}
; Groep B
* {{CANf}}
* {{BIHf}}
* {{QATf}}
* {{SUIf}}
; Groep C 
* {{BRAf}}
* {{MARf}}
* {{HAIf}}
* {{SCOf}}
|Kolom2=
; Groep D 
* {{USAf}}
* {{PARf}}
* {{AUSf}}
* {{TURf}}
; Groep E 
* {{GERf}}
* [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]]
* {{CIVf}}
* {{ECUf}}
; Groep F 
* {{NEDf}}
* {{JPNf}}
* {{SWEf}}
* {{TUNf}}
|Kolom3=
; Groep G 
* {{BELf}}
* {{EGYf}}
* {{IRIf}}
* {{NZLf}}
; Groep H 
* {{ESPf}}
* {{CPVf}}
* {{URUf}}
* {{KSAf}}
; Groep I
* {{FRAf}}
* {{SENf}}
* {{IRQf}}
* {{NORf}}
|Kolom4=
; Groep J
* {{ARGf}}
* {{ALGf}}
* {{AUTf}}
* {{JORf}}
; Groep K
* {{PORf}}
* {{CODf}}
* {{UZBf}}
* {{COLf}}
; Groep L
* {{ENGf}}
* {{CROf}}
* {{GHAf}}
* {{PANf}}
}}

== Groepsfaze ==
=== Groep A ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
| &lt;small&gt;''[[Meksiko-Stêd]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''11 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{MEXf}}'''
| {{RSAf}}
| '''2 – 0'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Zapopan]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''11 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{KORf}}'''
| {{CZEf}}
| '''2 – 1'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Atlanta]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''18 juny''&lt;/small&gt;
| {{CZEf}}
| {{RSAf}}
| '''1 – 1 '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Zapopan]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''18 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{MEXf}}'''
| {{KORf}}
| '''1 – 0 '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Meksiko-Stêd]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''24 juny''&lt;/small&gt;
| {{CZEf}}
| {{MEXf}}
| ''' –  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe ]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''24 juny''&lt;/small&gt;
| {{RSAf}}
| {{KORf}}
| ''' –  '''
|}

=== Groep B ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
| &lt;small&gt;''[[Toronto]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''12 juny''&lt;/small&gt;
| {{CANf}}
| {{BIHf}}
| '''1 - 1'''
|- 
| &lt;small&gt;''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''12 juny''&lt;/small&gt;
| {{QATf}}
| {{SUIf}}
| '''1 - 1'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''18 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{SUIf}}'''
| {{BIHf}}
| '''4  - 1 '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Vancouver]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''18 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{CANf}}'''
| {{QATf}}
| ''' 6 - 0 '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Vancouver]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''24 juny''&lt;/small&gt;
| {{SUIf}}
| {{CANf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Seattle]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''24 juny''&lt;/small&gt;
| {{BIHf}}
| {{QATf}}
| '''  -  '''
|}

=== Groep C ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
| &lt;small&gt;''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''13 juny''&lt;/small&gt;
| {{BRAf}}
| {{MARf}}
| '''1 - 1'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Foxborough]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''13 juny''&lt;/small&gt;
| {{HAIf}}
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{SCOf}}'''
| '''0 - 1''' 
|-
| &lt;small&gt;''[[Foxborough]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''19 juny''&lt;/small&gt;
| {{SCOf}}
| {{MARf}}
| '''  -  ''' 
|-
| &lt;small&gt;''[[Philadelphia]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''19 juny''&lt;/small&gt;
| {{BRAf}}
| {{HAIf}}
| '''  -  ''' 
|-
| &lt;small&gt;''[[Miami]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''24 juny''&lt;/small&gt;
| {{SCOf}}
| {{BRAf}}
| '''  -  ''' 
|-
| &lt;small&gt;''[[Atlanta]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''24 juny''&lt;/small&gt;
| {{MARf}}
| {{HAIf}}
|}

=== Groep D ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
| &lt;small&gt;''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''12 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{USAf}}'''
| {{PARf}}
| '''4 - 1''' 
|-
| &lt;small&gt;''[[Vancouver]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''12 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{AUSf}}'''
| {{TURf}}
| '''2 - 0'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Seattle]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''19 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{USAf}}'''
| {{AUSf}}
| '''2 - 0'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''19 juny''&lt;/small&gt;
| {{TURf}}
| {{PARf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''25 juny''&lt;/small&gt;
| {{TURf}}
| {{USAf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''25 juny''&lt;/small&gt;
| {{PARf}}
| {{AUSf}}
| '''  -  '''
|}

=== Groep E ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
|&lt;small&gt;''[[Houston]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''14 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{GERf}}'''
| [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]]
| '''7 - 1'''
|-
|&lt;small&gt;''[[Philadelphia]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''14 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{CIVf}}'''
| {{ECUf}}
| '''1 - 0'''
|-
|&lt;small&gt;''[[Toronto]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''20 juny''&lt;/small&gt;
| {{GERf}}
| {{CIVf}}
| '''  -  '''
|-
|&lt;small&gt;''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''20 juny''&lt;/small&gt;
| {{ECUf}}
| [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]]
| '''  -  '''
|-
|&lt;small&gt;''[[Philadelphia]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''25 juny''&lt;/small&gt;
| [[Ofbyld:Flag of Curaçao.svg|border|20px|flagge fan Kurasau]] [[Kurasau]]
| {{CIVf}}
| '''  -  '''
|-
|&lt;small&gt;''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''25 juny''&lt;/small&gt;
| {{ECUf}}
| {{GERf}}
|}

=== Groep F ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
|&lt;small&gt;''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''14 juny''&lt;/small&gt;
| {{NEDf}}
| {{JPNf}}
| '''2 - 2'''
|-
|&lt;small&gt;''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''14 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{SWEf}}'''
| {{TUNf}}
| '''5 - 1'''
|-
|&lt;small&gt;''[[Houston]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''20 juny''&lt;/small&gt;
| {{NEDf}}
| {{SWEf}}
| '''  -  '''
|-
|&lt;small&gt;''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''20 juny''&lt;/small&gt;
| {{TUNf}}
| {{JPNf}}
| '''  -  '''
|-
|&lt;small&gt;''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''25 juny''&lt;/small&gt;
|{{JPNf}}
|{{SWEf}}
| '''  -  '''
|-
|&lt;small&gt;''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''25 juny''&lt;/small&gt;
| {{TUNf}}
| {{NEDf}}
| '''  -  '''
|}

=== Groep G ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
|&lt;small&gt;''[[Seattle]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''15 juny''&lt;/small&gt;
| {{BELf}}
| {{EGYf}}
| '''1 - 1'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''15 juny''&lt;/small&gt;
| {{IRIf}}
| {{NZLf}}
| '''2 - 2'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood]]''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''21 juny''&lt;/small&gt;
| {{BELf}}
| {{IRIf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Vancouver]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''21 juny''&lt;/small&gt;
| {{NZLf}}
| {{EGYf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Seattle]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''26 juny''&lt;/small&gt;
| {{EGYf}}
| {{IRIf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Vancouver]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''26 juny''&lt;/small&gt;
| {{NZLf}}
| {{BELf}}
| '''  -  '''
|}

=== Groep H ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
| &lt;small&gt;''[[Atlanta]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''15 juny''&lt;/small&gt;
| {{ESPf}}
| {{CPVf}}
| '''0 - 0'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Miami]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''15 juny''&lt;/small&gt;
| {{KSAf}}
| {{URUf}}
| '''1 - 1'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Atlanta]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''21 juny''&lt;/small&gt;
| {{ESPf}}
| {{KSAf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Miami]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''21 juny''&lt;/small&gt;
| {{URUf}}
| {{CPVf}}
|'''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Houston]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''26 juny''&lt;/small&gt;
| {{CPVf}}
| {{KSAf}}
|'''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Zapopan]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''26 juny''&lt;/small&gt;
| {{URUf}}
| {{ESPf}}
|'''  -  '''
|}

=== Groep I ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
| &lt;small&gt;''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''16 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{FRAf}}'''
| {{SENf}}
|'''4 - 1'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Foxborough]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''16 juny''&lt;/small&gt;
| {{IRQf}}
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{NORf}}'''
|'''1 - 4'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Philadelphia]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''22 juny''&lt;/small&gt;
| {{FRAf}}
| {{IRQf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''22 juny''&lt;/small&gt;
| {{NORf}}
| {{SENf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Foxborough]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''26 juny''&lt;/small&gt;
| {{NORf}}
| {{FRAf}}
| '''  -  '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Toronto]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''26 juny''&lt;/small&gt;
| {{SENf}}
| {{IRQf}}
| '''  -  '''
|}

=== Groep J ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
|&lt;small&gt;''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''16 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{ARGf}}'''
| {{ALGf}}
|'''3 - 0'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''16 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{AUTf}}'''
| {{JORf}}
|'''3 - 1'''
|-
|&lt;small&gt;''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''22 juny''&lt;/small&gt;
| {{ARGf}}
| {{AUTf}}
|''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Santa Clara (Kalifornje)|Santa Clara]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''22 juny''&lt;/small&gt;
| {{JORf}}
| {{ALGf}}
|''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Kansas City (Missoery)|Kansas City]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''27 juny''&lt;/small&gt;
| {{ALGf}}
| {{AUTf}}
|''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''27 juny''&lt;/small&gt;
| {{JORf}}
| {{ARGf}}
|''' - '''
|}

=== Groep K ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
| &lt;small&gt;''[[Houston]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''17 juny''&lt;/small&gt;
| {{PORf}}
| {{CODf}}
|'''1 - 1'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Meksiko-Stêd]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''17 juny''&lt;/small&gt;
| {{UZBf}}
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{COLf}}'''
|'''1 - 3'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Houston]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''23 juny''&lt;/small&gt;
| {{PORf}}
| {{UZBf}}
| ''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Zapopan]]&lt;small&gt;''
| &lt;small&gt;''23 juny''&lt;/small&gt;
| {{COLf}}
| {{CODf}}
| ''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Miami]]&lt;small&gt;''
| &lt;small&gt;''27 juny''&lt;/small&gt;
| {{COLf}}
| {{PORf}}
| ''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Atlanta]]&lt;small&gt;''
| &lt;small&gt;''27 juny''&lt;/small&gt;
| {{CODf}}
| {{UZBf}}
| ''' - '''
|}

=== Groep L ===
{| class = &quot;wikitable&quot; 
!width=&quot;100&quot; align=&quot;center&quot;| Stêd
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Datum
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;175&quot; align=&quot;center&quot;| Team
!width=&quot;50&quot; align=&quot;center&quot;| Utslach
|- 
| &lt;small&gt;''[[Arlington (Teksas)|Arlington]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''17 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{ENGf}}'''
| {{CROf}}
| '''4 - 2'''
|-
| &lt;small&gt;''[[Toronto]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''17 juny''&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;ccccff&quot;| '''{{GHAf}}'''
| {{PANf}}
| '''1 - 0 '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Foxborough]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''23 juny''&lt;/small&gt;
| {{ENGf}}
| {{GHAf}}
| ''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Toronto]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''23 juny''&lt;/small&gt;
| {{PANf}}
| {{CROf}}
| ''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[East Rutherford (Nij-Jersey)|East Rutherford]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''27 juny''&lt;/small&gt;
| {{PANf}}
| {{ENGf}}
| ''' - '''
|-
| &lt;small&gt;''[[Philadelpia]]''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''27 juny''&lt;/small&gt;
| {{CROf}}
| {{GHAf}}
| ''' - '''
|}

=== Klassearring nûmers trije===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!width=150|Team
!width=20|Wed
!width=20|W
!width=20|G
!width=20|V
!width=20|Foar
!width=20|Tsjin
!width=20|DoelS
!width=20|Pnt.
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|- bgcolor=&quot;#ccffcc&quot;
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|-
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|-
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|-
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|-
|align=&quot;left&quot;|   ||   ||   ||   ||   ||   ||  ||   ||  
|}

== Knock-outfase ==
&lt;small&gt;''* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen''&lt;/small&gt;
{{Wedstrydskema lêste 32
| RD1 = Lêste 32
| RD2 = Achtste finale
| RD3 = Kwartfinale
| RD4 = Heale finale
| RD5 = Finale
&lt;!-- selbreedte --&gt;
| team-width  = 175
| score-width = 50
&lt;!-- Lêste 32 --&gt;
| RD1-seed01 = 
| RD1-team01 = 
| RD1-score01= 
| RD1-seed02 = 
| RD1-team02 = 
| RD1-score02= 

| RD1-seed03 = 
| RD1-team03 = 
| RD1-score03= 
| RD1-seed04 = 
| RD1-team04 = 
| RD1-score04= 

| RD1-seed05 = 
| RD1-team05 = 
| RD1-score05= 
| RD1-seed06 = 
| RD1-team06 = 
| RD1-score06= 

| RD1-seed07 = 
| RD1-team07 = 
| RD1-score07= 
| RD1-seed08 = 
| RD1-team08 = 
| RD1-score08= 

| RD1-seed09 = 
| RD1-team09 = 
| RD1-score09= 
| RD1-seed10 = 
| RD1-team10 = 
| RD1-score10= 

| RD1-seed11 = 
| RD1-team11 = 
| RD1-score11= 
| RD1-seed12 = 
| RD1-team12 = 
| RD1-score12= 

| RD1-seed13 = 
| RD1-team13 = 
| RD1-score13= 
| RD1-seed14 = 
| RD1-team14 = 
| RD1-score14= 

| RD1-seed15 = 
| RD1-team15 = 
| RD1-score15= 
| RD1-seed16 = 
| RD1-team16 = 
| RD1-score16= 

| RD1-seed17 = 
| RD1-team17 = 
| RD1-score17= 
| RD1-seed18 = 
| RD1-team18 = 
| RD1-score18= 

| RD1-seed19 = 
| RD1-team19 = 
| RD1-score19= 
| RD1-seed20 = 
| RD1-team20 = 
| RD1-score20= 

| RD1-seed21 = 
| RD1-team21 = 
| RD1-score21= 
| RD1-seed22 = 
| RD1-team22 = 
| RD1-score22= 

| RD1-seed23 = 
| RD1-team23 = 
| RD1-score23= 
| RD1-seed24 = 
| RD1-team24 = 
| RD1-score24= 

| RD1-seed25 = 
| RD1-team25 = 
| RD1-score25= 
| RD1-seed26 = 
| RD1-team26 = 
| RD1-score26= 

| RD1-seed27 = 
| RD1-team27 = 
| RD1-score27= 
| RD1-seed28 = 
| RD1-team28 = 
| RD1-score28= 

| RD1-seed29 = 
| RD1-team29 = 
| RD1-score29= 
| RD1-seed30 = 
| RD1-team30 = 
| RD1-score30= 

| RD1-seed31 = 
| RD1-team31 = 
| RD1-score31= 
| RD1-seed32 = 
| RD1-team32 = 
| RD1-score32= 
&lt;!-- Achtste finales --&gt;
| RD2-seed01 = 
| RD2-team01 = 
| RD2-score01= 
| RD2-seed02 = 
| RD2-team02 = 
| RD2-score02= 

| RD2-seed03 = 
| RD2-team03 = 
| RD2-score03= 
| RD2-seed04 = 
| RD2-team04 = 
| RD2-score04= 

| RD2-seed05 = 
| RD2-team05 = 
| RD2-score05= 
| RD2-seed06 = 
| RD2-team06 = 
| RD2-score06= 

| RD2-seed07 = 
| RD2-team07 = 
| RD2-score07= 
| RD2-seed08 = 
| RD2-team08 = 
| RD2-score08= 

| RD2-seed09 = 
| RD2-team09 = 
| RD2-score09= 
| RD2-seed10 = 
| RD2-team10 = 
| RD2-score10= 

| RD2-seed11 = 
| RD2-team11 = 
| RD2-score11= 
| RD2-seed12 = 
| RD2-team12 = 
| RD2-score12= 

| RD2-seed13 = 
| RD2-team13 = 
| RD2-score13= 
| RD2-seed14 = 
| RD2-team14 = 
| RD2-score14= 

| RD2-seed15 = 
| RD2-team15 = 
| RD2-score15= 
| RD2-seed16 = 
| RD2-team16 = 
| RD2-score16= 
&lt;!-- kwartfinales --&gt;
| RD3-seed01 = 
| RD3-team01 = 
| RD3-score01= 
| RD3-seed02 = 
| RD3-team02 = 
| RD3-score02= 

| RD3-seed03 = 
| RD3-team03 = 
| RD3-score03= 
| RD3-seed04 = 
| RD3-team04 = 
| RD3-score04= 

| RD3-seed05 = 
| RD3-team05 = 
| RD3-score05= 
| RD3-seed06 = 
| RD3-team06 = 
| RD3-score06= 

| RD3-seed07 = 
| RD3-team07 = 
| RD3-score07= 
| RD3-seed08 = 
| RD3-team08 = 
| RD3-score08= 
&lt;!-- Heale finales --&gt;
| RD4-seed01 = 
| RD4-team01 = 
| RD4-score01= 
| RD4-seed02 = 
| RD4-team02 = 
| RD4-score02= 

| RD4-seed03 = 
| RD4-team03 = 
| RD4-score03= 
| RD4-seed04 = 
| RD4-team04 = 
| RD4-score04= 
&lt;!-- Finale --&gt;
| RD5-seed01 = 
| RD5-team01 = 
| RD5-score01= 
| RD5-seed02 = 
| RD5-team02 = 
| RD5-score02= 
}}

== Keppeling om utens ==
* [http://fifa.com/worldcup/index.html Offisjele webside fan de FIFA]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
{{Commonscat|FIFA World Cup 2026}}
}}
{{Navigaasje Wrâldkampioenskip fuotbal}}

[[Kategory:Wrâldkampioenskip fuotbal|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>r0ii8w51jt2ms813n84kb9lklioiwku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harro Harring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192474</id>
    <revision>
      <id>1232472</id>
      <parentid>1232411</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelingen om utens */ ek noch</comment>
      <origin>1232472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10936" sha1="jkj3lnhust95g2d6my076063fs89i3n" xml:space="preserve">{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Portrait of Harro Harring by Stelzner.jpg
| ôfbyldingstekst              = Harro Harring yn 1848 (troch [[Carl Ferdinand Stelzner]])
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = Harro Paul Kasimier Harring
| oare namme(n)                = Rhongar Jarr (skûlnamme)
| nasjonaliteit                = {{DENnasj}}
| berne                        = [[28 augustus]] [[1798]]
| berteplak                    = [[Wobbenbüll]]
| stoarn                       = [[14 maaie]] [[1870]] (71 jier)
| stjerplak                    = Saint Helier op [[Jersey]]
| etnisiteit                   = [[Noard-Fryslân|Noardfrysk]]
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[revolúsjonêr]], [[sjoernalist]], [[skriuwer]], [[keunstskilder|skilder]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Harro Harring''' ([[28 augustus]] [[1798]] – [[14 maaie]] [[1870]]) wie in Dútsk-Deenske [[revolúsjonêr]] en [[skriuwer]]. Faak wurdt er identifisearre as Deensk, mar krekter sein kaam er út [[Noard-Fryslân]] yn it [[Hartochdom Sleeswyk]]. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Ladies in the Laboratory 2|url=https://books.google.com/books?id=RhNl22fb5xIC&amp;pg=PA154|date=1 January 2004|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4979-2|page=154}}&lt;/ref&gt;

== Biografy ==
Harro Harring waard berne op 'e pleats Ibenshof as de jongste soan fan boer Harro Wilhelm Martens en syn frou Margarethe Dorothea, berne Sievers (1767–1826). Syn heit waard letter in dykgraaf. Hy stoar yn 1810, dat Harro heal wees waard. Earst wurke er by de dûane, mar gie nei [[Kopenhagen]] om him te wijen oan militêr-histoaryske skilderkeunst. Yn 1820 wenne er yn [[Wenen]] en [[Würzburg]], en gie doe werom nei Denemark. Yn 1821 focht er yn 'e [[Grykske Unôfhinklikheidsoarloch]] tsjin de Turken. Teloarsteld troch de passiviteit fan 'e Griken yn de striid, reizge er datselde jier nei Itaalje en lei kontakten mei de Dútske keunstnerskoloanje yn [[Rome]]. &lt;ref&gt; Friedrich Noack: ''Das Deutschtum in Rom seit dem Ausgang des Mittelalters''. Deutsche Verlagsanstalt, Stuttgart 1927, Band 2, s. 239&lt;/ref&gt; Hie wie dêr in jier en gie doe nei Wenen om him wer op keunst te rjochtsjen. &lt;ref name=&quot;ADB&quot;&gt; [[:de:s:ADB:Harring, Harro Paul]]&lt;/ref&gt;

Dêrnei wenne Harring yn [[Switserlân]] en yn [[München]], en wurke yn Wenen as toanielskriuwer by it Theater an der Wien. Hy wie yn Praach en gie letter nei [[Warsjau]] (1828), om as kornet yn in Russysk lansiersrezjimint te gean.[2]

===Omreizgjend revolúsjonêr===
Doe't de julyrevolúsje fan 1830 yn Frankryk útbriek, gie Harring werom nei Dútslân, earst nei Braunschweig, doe nei Beieren en Saksen. Harring de demagooch waard ferballe en gie nei [[Straatsburch]], dêr't er de krante ''Das constitutionale Deutschland'' bewurke en meidie oan it Hambach Festival (1832), mar moast wer nei Frankryk. &lt;ref name=&quot;ADB&quot;/&gt;

Harring wenne doe yn it gebiet fan [[Dijon]]–[[Chalon, Isère|Châlons]], en moete de Italjaanske aktivist en politikus [[Giuseppe Mazzini]]. Hy die mei oan 'e republikeinske oanfal op [[Savoie]]. Hy waard mear as ien kear yn Switserlân arrestearre en útset, wêrnei't hy nei Londen reizge. Yn maaie 1837 rekke er ferwûne yn in sjitpartij en wenne hy op it eilân [[Helgolân]]. Yn dy tiid in Britske koloanje dêr't de ynwenners gjin stim hiene, wiene syn revolúsjonêre opfettings net wolkom. De gûverneur fan it eilân, Henry King, joech Harring opdracht om fuort te gean en liet in oarlochsskip komme om him te heljen.

Yn septimber 1838 wie er op Jersey, yn 'e winter 1838-39 werom yn Helgolân, doe yn [[Bordeaux]] en [[Brugge]]; yn 1841 wied er yn [[Nederlân]], en wenne letter yn Ingelân en Frankryk. Nei in perioade yn [[Brazylje]] reizge er yn augustus 1843 nei de [[Feriene Steaten]], dêr't er as skilder en skriuwer troch de tiid kaam.&lt;ref name=&quot;ADB&quot;/&gt;

De [[Revolúsjejier 1848|revolúsjes fan 1848]] lokten Harring werom nei Dútslân en nei it Deenske [[hartochdom Sleeswyk]]. Hy wie yn Hamburch, doe yn [[Rendsburg]], dêr't er de krante ''Das Volk'' redigearre. Op 23 july 1848, midden yn 'e [[Earste Sleeswykske Oarloch|Dútsk-Deenske boargeroarloch]] oer it Hartochdom Sleeswyk, hold Harring in taspraak yn [[Bredstedt]] yn [[Noard-Fryslân]], dêr't er oproep ta it stifsjen fan in Noardfryske Republyk. Oan 'e ein fan 'e taspraak luts er in [[swurd]] en sitearre it Noardfryske sprekwurd ''better dea as slaaf''. Harring hie himsels posisjonearre as in iere fertsjintwurdiger fan it [[Skandinavisme]], stie ticht by de Deenske Nasjonale Liberalen en wie in oertsjûge republikein. &lt;ref&gt;Peter Mathews: ''Harro Harring - Rebell der Freiheit''. Europa-Verlage, Berlin 2017, s. 360&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wilhelm Ladewig: ''Harro Harring og Skandinavismen''. Dansk-Frisisk Selskab. Haderslev 1950, s. 19&lt;/ref&gt; Al yn 1846 formulearre er it sa: 'In ferienige, frij heitelân, fan 'e Noardkaap oant it strân fan 'e Eider. &lt;ref&gt;Wilhelm Ladewig: ''Harro Harring og Skandinavismen'', Dansk-Frisisk Selskab. Haderslev 1950, s. 21&lt;/ref&gt; Sa kaam er al gau yn konflikt mei de Dútsk-oriïntearre Sleeswyk-Holstein-beweging, dy't anneksaasje oan Dútslân easke. Yn 1849 waard er ferballe en gie nei [[Oslo|Christiania]]. Syn revolúsjonêre geskriften oer Noarwegen trunen it lân oan ta opstân tsjin syn monargyske grûnwet. Yn maaie 1850 moast er it lân út.

===Lêste jierren===
Harring gie earst werom nei Kopenhagen, en doe wer nei Londen, dêr't er meidie oan in Europeesk &quot;demokratysk sintraal komitee&quot;. Doe't er yn it jier 1854 nei Hamburch gie, waard er fuortendaliks arrestearre, en allinnich troch bemiddeling fan 'e Amerikaanske konsul koe er nei Amearika gean, dêr't er oant 1856 bleau; en doe gie er werom nei it Feriene Keninkryk. Fanút Jersey frege er de Deenske regearing om him mar ien plak op eigen grûn te jaan. Hy wenne ôfwikseljend yn Londen en op Jersey.&lt;ref name=&quot;ADB&quot;/&gt;

Tsjin 'e ein fan syn libben wie Harring siik en hie er lêst fan ferfolgingswaan. [[Theodor Storm]] stipe syn winsk om werom nei hûs te gean. Op 25 maaie 1870 waard er dea fûn op 'e flier fan syn sliepkeamer yn Jersey. &lt;ref&gt;&quot;Suicide of Paul Harro Harring, a Danish Political Exile, at Jersey&quot;, ''Palmer's Index to &quot;The Times&quot; Newspaper'', June 30, 1870, [https://books.google.com/books?id=4MU3AQAAMAAJ&amp;pg=PA107 p. 107]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Henrik Cavling, ''Fra Amerika'', Vol. 1 (1897), p. 142: &quot;Den 25. Maj 1870 begik Harro Harring Selvmord i Jersey, England.&quot;&lt;/ref&gt;

Hy hie himsels fergiftige mei fosfor, sammele fan lúsjefers. &lt;ref name=&quot;ADB&quot;/&gt;

=== Bibliografy ===
* ''Blüthen der Jugendfahrt'', 1821 (2nd. ed. 1825)
* ''Dichtungen'', 1821
* ''Erzählungen'', 1825
* ''Der Psariot. Der Khan. Poetische Erzählungen'', 1825
* ''Die Mainotten. Der Corsar: Dramatische Gedichte'', 1825
* ''Der Wildschütze: Ein Trauerspiel'', 1825
* ''Der Student von Salamanca: Ein dramatisches Gedicht'', 1825
* ''Cypressenlaub'', Erzählungen, 1825
* ''Theokla. Der Armenier'', 1827
* ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1827
* ''Szapary und Batthiany, Heldengedicht aus dem Ungarischen Türkenkriege'', 1828
* ''Serenaden und Phantasien eines friesischen Sängers, nebst Klängen während des Stimmens'' (Vorläufer des Rhonghar Jarr), 1828
* ''Rhonghar Jarr. Fahrten eines Friesen in Dänemark, Deutschland, Ungarn, Holland, Frankreich, Griechenland, Italien und der Schweiz'', 1828
* ''Theokla. Der Armenier'', Trauerspiele, 1831
* ''Memoiren über Polen unter russischer Herrschaft. Nach zweijährigem Aufenthalt in Warschau'', 1831 (also English)
* ''Die Schwarzen von Giessen, oder der Deutsche Bund'', 1831
* ''Julius von Dreyfalken, des Schwärmers Wahn und Ende'', 1831
* ''Erzählungen aus den Papieren eines Reisenden'', 1831
* ''Erinnerungen aus Warschau. Nachträge zu den Memoiren über Polen'', 1831
* ''Faust im Gewande der Zeit. Ein Schattenspiel mit Licht'', 1831
* ''Der Renegat auf Morea'', Trauerspiel, 1831
* ''Rosabianca. Das hohe Lied des Friesischen Sängers (Harro Harring) im Exil'', 1831
* ''Der Pole. Ein Character-Gemälde aus dem dritten Decenium unsers Jahrhunderts'', 1831
* ''Der Livorneser Mönch'', 1831
* ''Der Carbonaro zu Spoleto: Politisch-satyrische Novelle'', 1831
* ''Firn - Mathes, des Wildschützen Flucht. Szenen im Bayrischen Hochlande'', 1831
* ''Der Russische Unterthan'', 1832
* ''Blutstropfen. Deutsche Gedichte'', 1832
* ''Die Völker. Ein dramatisches Gedicht'', 1832
* ''Gedanken über Wahrheit, Liebe und Gerechtigkeit. Entwurf zu einer Volksvertretung und zur Bildung eines Volkes, demokratischen Grundsätzen'', 1832
* ''Splitter und Balken. Erzählungen, Lebensläufe, Reiseblumen, Gedichte und Aphorismen, nebst Briefen über Literatur'', 1832
* ''Chronique scandaleuse des Petersburger Hofes seit den Zeiten der Kaiserin Elisabeth Oder: Geheime Memoiren zur politischen und Regentengeschichte des Russischen Reichs aus der Periode von 1740 bis zum Tode des Grosfürsten Constantin. Aus dem Nachlasse eines alten Staatsmannes'', 1832
* ''Die Monarchie oder die Geschichte vom König Saul'', 1832
* ''Epistel an Lord Goderich über den Aufstand der Negersklaven auf Jamaika, mit Beziehung auf Hellas und Polen'', 1833
* ''Poland under the dominion of Russia. Printed for I. S. Szymanski'', 1834
* ''Mémoires sur la jeune Italie et sur les derniers événemens de Savoie'', 1834
* ''Worte eines Menschen. Dem Glaubigen von La Mennais gewidmet'', 1834
* ''Die Möwe. Deutsche Gedichte'', 1835
* ''Skizze aus London. Besondre Vorrede zur Autobiographie eines Verbannten'', 1838
* ''Traum des Scandinaviers'', 1839
* ''Poesie eines Scandinaven'', 1843
* ''Werke. Auswahl letzter Hand'', 1844
* ''Rede an die Nordfriesen auf dem Bredstedter Marktplatz, 1848''
* ''Dolores: A Historical Novel'', 1853
* ''Historisches Fragment über die Entstehung der Arbeiter-Vereine und ihren Verfall in communistische Speculationen'', 1852
* ''Rapport entre le magnétisme et la sphéréologie'', 1856
* ''Dolores, Ein Charaktergemälde aus Süd-Amerika'', 1858–1859
* ''Die Dynastie'', 1859
* ''Carl den XIItes Død. Historisk Afhandling'', 1864

== Keppelingen om utens ==
* {{de}} [http://www.harro-harring-gesellschaft.de/ Harro Harring-selskip] 
{{Commonscat}}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Harring, Harro}}
[[Kategory:Noardfrysk skriuwer]]
[[Kategory:Noardfrysk dichter]]
[[Kategory:Noardfrysk keunstskilder]]
[[Kategory:Noardfrysk aktivist]]
[[Kategory:Deensk revolúsjonêr]]
[[Kategory:Deensk dichter]]
[[Kategory:Deensk romanskriuwer]]
[[Kategory:Deensk toanielskriuwer]]
[[Kategory:Deensk publisist]]
[[Kategory:Deensk autobiograaf]]
[[Kategory:Deensk keunstskilder]]
[[Kategory:Selsmoarddogger]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1798]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]]</text>
      <sha1>jkj3lnhust95g2d6my076063fs89i3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friesenmuseum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192508</id>
    <revision>
      <id>1232440</id>
      <parentid>1232397</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1232440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="iq25fs6feima7w15jo4f1hfw0qki5ka" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Friesenmuseum.JPG|thumb|Haadyngong]]
[[Ofbyld:Föhr Haus Olesen .JPG|thumb|Haus Olesen yn't Friesenmuseum]]
It '''Dr. Carl Haeberlin Friesen Museum''' yn [[Wyk auf Föhr]] (ek wol bekend as it Friesen Museum fan it Eilân Föhr, of gewoan it '''Friesen Museum''']) is in [[natuerhistoarysk]] en [[etnology]] museum dat him ek rjochtet op 'e [[skiednis fan Noard-Fryslân]] en it eilân [[Föhr]].

== Skiednis ==
It museum waard boud yn 1908. Soks barde op inisjatyf fan 'e dokter [[Carl Haeberlin]] - de yn [[Yndia]] berne soan fan in protestantske misjonarisfamylje en foarsitter fan 'e ''Föhrer Naturwissenschaftlich-kulturhistorischen Vereins'', oprjochte yn 1902[1]. Hy wie datselde jier oankaam op it Waadeilân Föhr. By it gearstallen fan 'e tentoanstellingen koe er gebrûk meitsje fan in kearnkolleksje dy't sammele wie troch de learaar Philippsen út [[Utersum]].

Yn 2008 waard it hûndertjierrich bestean fan it museum fierd.

Nei it ferstjerren fan 'e oprjochter yn 1954 lei de ferantwurdlikens foar it museum oant 1981 allinnich by de museumferiening.

Om it gebou en de kolleksjes te beskermjen, waard it museum yn 1981 oerdroegen oan it Distrikt Noard-Fryslân. Sûnt dy tiid hat de Stichting Noard-Fryslân, fêstige yn [[Husum (Noard-Fryslân)|Husum]], it museum beheard.

== Gebouwen ==
It nije museumgebou waard ûntwurpen troch de Hamburchske arsjitekt Heinrich Bomhoff. Hy ûntwurp it museum fan bakstien mei in tek fan [[reid]], yn oerienstimming mei de tradisjonele arsjitektuerstyl fan Föhr. De twa yngongen nei it museumterrein wurde elk oerspand troch in bôge makke fan twa walfiskkaakbonken.

== Utwreidingen ==
Yn 'e jierren dy't folgen slagge it Haeberlin om de kolleksjes fan it museum sa út te wreidzjen dat it gebou ferskate kearen útwreide wurde moast. In museumferiening, oprjochte yn 'e tuskentiid, koe yn 1933, 1936 en 1951 strukturele útwreidings fan it museum útfiere. Yn 1927 wie it Haeberlin al slagge om it âldste hûs op Föhr - it Olesenhûs, boud yn 1617 - fan [[Alkersum]] nei Wyk te ferpleatsen en it op it museumterrein wer op te bouwen. Oant hjoed-de-dei herberget it in kolleksje meubels út in [[pleats]] dêr't minsken en bisten ticht byinoar wennen.

Yn 1967–68 waard in ekstra diel fan it gebou taheake om de útwreide bibleteek te húsfestjen.

De bou fan 'e Midlum-skuorre yn 2000 wie in fierdere ferriking. It lit de agraryske kant fan Föhr sjen - ynklusyf it [[terskjen]] en opslaan fan [[nôt]] - en toant lânbou-[[ark]].

== Literatuer ==
* Konrad Grunsky: ''Das Friesen-Museum der Insel Föhr''. Husum 1993, ISBN 3-88042-243-5.

== Keppelingen om utens ==
{{Commonscat|Friesenmuseum Wyk auf Föhr}}
* [https://www.friesen-museum.de/ Offisjele hiemside]

[[Kategory:Museum yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Museum yn Noard-Fryslân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1908]]</text>
      <sha1>iq25fs6feima7w15jo4f1hfw0qki5ka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232441</id>
      <parentid>1232440</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1232441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="jcz5a76zq7sh4d8697i5u7fooa4ebfc" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Friesenmuseum.JPG|thumb|Haadyngong]]
[[Ofbyld:Föhr Haus Olesen .JPG|thumb|Haus Olesen yn't Friesenmuseum]]
It '''Dr. Carl Haeberlin Friesen Museum''' yn [[Wyk auf Föhr]] (ek wol bekend as it Friesen Museum fan it Eilân Föhr, of gewoan it '''Friesen Museum''']) is in [[natuerhistoarysk]] en [[etnology]] museum dat him ek rjochtet op 'e [[skiednis fan Noard-Fryslân]] en it eilân [[Föhr]].

== Skiednis ==
It museum waard boud yn 1908. Soks barde op inisjatyf fan 'e dokter [[Carl Haeberlin]] - de yn [[Yndia]] berne soan fan in protestantske misjonarisfamylje en foarsitter fan 'e ''Föhrer Naturwissenschaftlich-kulturhistorischen Vereins'', oprjochte yn 1902[1]. Hy wie datselde jier oankaam op it Waadeilân Föhr. By it gearstallen fan 'e tentoanstellingen koe er gebrûk meitsje fan in kearnkolleksje dy't sammele wie troch de learaar Philippsen út [[Utersum]].
[[File:Friesenmuseum Wyk - DO-X (3).JPG|thumb|left|150px|Orizjinele propeller fan de [[Dornier Do X|DO-X]] yn it Friesenmuseum]]
Yn 2008 waard it hûndertjierrich bestean fan it museum fierd.

Nei it ferstjerren fan 'e oprjochter yn 1954 lei de ferantwurdlikens foar it museum oant 1981 allinnich by de museumferiening.

Om it gebou en de kolleksjes te beskermjen, waard it museum yn 1981 oerdroegen oan it Distrikt Noard-Fryslân. Sûnt dy tiid hat de Stichting Noard-Fryslân, fêstige yn [[Husum (Noard-Fryslân)|Husum]], it museum beheard.

== Gebouwen ==
It nije museumgebou waard ûntwurpen troch de Hamburchske arsjitekt Heinrich Bomhoff. Hy ûntwurp it museum fan bakstien mei in tek fan [[reid]], yn oerienstimming mei de tradisjonele arsjitektuerstyl fan Föhr. De twa yngongen nei it museumterrein wurde elk oerspand troch in bôge makke fan twa walfiskkaakbonken.

== Utwreidingen ==
Yn 'e jierren dy't folgen slagge it Haeberlin om de kolleksjes fan it museum sa út te wreidzjen dat it gebou ferskate kearen útwreide wurde moast. In museumferiening, oprjochte yn 'e tuskentiid, koe yn 1933, 1936 en 1951 strukturele útwreidings fan it museum útfiere. Yn 1927 wie it Haeberlin al slagge om it âldste hûs op Föhr - it Olesenhûs, boud yn 1617 - fan [[Alkersum]] nei Wyk te ferpleatsen en it op it museumterrein wer op te bouwen. Oant hjoed-de-dei herberget it in kolleksje meubels út in [[pleats]] dêr't minsken en bisten ticht byinoar wennen.

Yn 1967–68 waard in ekstra diel fan it gebou taheake om de útwreide bibleteek te húsfestjen.

De bou fan 'e Midlum-skuorre yn 2000 wie in fierdere ferriking. It lit de agraryske kant fan Föhr sjen - ynklusyf it [[terskjen]] en opslaan fan [[nôt]] - en toant lânbou-[[ark]].

== Literatuer ==
* Konrad Grunsky: ''Das Friesen-Museum der Insel Föhr''. Husum 1993, ISBN 3-88042-243-5.

== Keppelingen om utens ==
{{Commonscat|Friesenmuseum Wyk auf Föhr}}
* [https://www.friesen-museum.de/ Offisjele hiemside]

[[Kategory:Museum yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Museum yn Noard-Fryslân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1908]]</text>
      <sha1>jcz5a76zq7sh4d8697i5u7fooa4ebfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232443</id>
      <parentid>1232441</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1232443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="41kicssi14muu5o19br2mjb5u3d82wt" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Friesenmuseum.JPG|thumb|Haadyngong]]
[[Ofbyld:Föhr Haus Olesen .JPG|thumb|Haus Olesen yn't Friesenmuseum]]
It '''Dr. Carl Haeberlin Friesen Museum''' yn [[Wyk auf Föhr]] (ek wol bekend as it Friesen Museum fan it Eilân Föhr, of gewoan it '''Friesen Museum''']) is in [[natuerhistoarysk]] en [[etnology]] museum dat him ek rjochtet op 'e [[skiednis fan Noard-Fryslân]] en it eilân [[Föhr]].

== Skiednis ==
It museum waard boud yn 1908. Soks barde op inisjatyf fan 'e dokter [[Carl Haeberlin]] - de yn [[Yndia]] berne soan fan in protestantske misjonarisfamylje en foarsitter fan 'e ''Föhrer Naturwissenschaftlich-kulturhistorischen Vereins'', oprjochte yn 1902[1]. Hy wie datselde jier oankaam op it Waadeilân Föhr. By it gearstallen fan 'e tentoanstellingen koe er gebrûk meitsje fan in kearnkolleksje dy't sammele wie troch de learaar Philippsen út [[Utersum]].
[[File:Friesenmuseum Wyk - DO-X (3).JPG|thumb|left|150px|Orizjinele propeller fan de [[Dornier Do X|DO-X]]. Kommandant Friedrich Christiansen kaam fan it eilân, en de Do X makke dêr in tuskenstop foar syn flecht nei Amearika yn 1931.]]
Yn 2008 waard it hûndertjierrich bestean fan it museum fierd.

Nei it ferstjerren fan 'e oprjochter yn 1954 lei de ferantwurdlikens foar it museum oant 1981 allinnich by de museumferiening.

Om it gebou en de kolleksjes te beskermjen, waard it museum yn 1981 oerdroegen oan it Distrikt Noard-Fryslân. Sûnt dy tiid hat de Stichting Noard-Fryslân, fêstige yn [[Husum (Noard-Fryslân)|Husum]], it museum beheard.

== Gebouwen ==
It nije museumgebou waard ûntwurpen troch de Hamburchske arsjitekt Heinrich Bomhoff. Hy ûntwurp it museum fan bakstien mei in tek fan [[reid]], yn oerienstimming mei de tradisjonele arsjitektuerstyl fan Föhr. De twa yngongen nei it museumterrein wurde elk oerspand troch in bôge makke fan twa walfiskkaakbonken.

== Utwreidingen ==
Yn 'e jierren dy't folgen slagge it Haeberlin om de kolleksjes fan it museum sa út te wreidzjen dat it gebou ferskate kearen útwreide wurde moast. In museumferiening, oprjochte yn 'e tuskentiid, koe yn 1933, 1936 en 1951 strukturele útwreidings fan it museum útfiere. Yn 1927 wie it Haeberlin al slagge om it âldste hûs op Föhr - it Olesenhûs, boud yn 1617 - fan [[Alkersum]] nei Wyk te ferpleatsen en it op it museumterrein wer op te bouwen. Oant hjoed-de-dei herberget it in kolleksje meubels út in [[pleats]] dêr't minsken en bisten ticht byinoar wennen.

Yn 1967–68 waard in ekstra diel fan it gebou taheake om de útwreide bibleteek te húsfestjen.

De bou fan 'e Midlum-skuorre yn 2000 wie in fierdere ferriking. It lit de agraryske kant fan Föhr sjen - ynklusyf it [[terskjen]] en opslaan fan [[nôt]] - en toant lânbou-[[ark]].

== Literatuer ==
* Konrad Grunsky: ''Das Friesen-Museum der Insel Föhr''. Husum 1993, ISBN 3-88042-243-5.

== Keppelingen om utens ==
{{Commonscat|Friesenmuseum Wyk auf Föhr}}
* [https://www.friesen-museum.de/ Offisjele hiemside]

[[Kategory:Museum yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Museum yn Noard-Fryslân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1908]]</text>
      <sha1>41kicssi14muu5o19br2mjb5u3d82wt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232444</id>
      <parentid>1232443</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skiednis */</comment>
      <origin>1232444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="b3mhhs9k90bf4vj2ssvigg7rbeap9lo" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Friesenmuseum.JPG|thumb|Haadyngong]]
[[Ofbyld:Föhr Haus Olesen .JPG|thumb|Haus Olesen yn't Friesenmuseum]]
It '''Dr. Carl Haeberlin Friesen Museum''' yn [[Wyk auf Föhr]] (ek wol bekend as it Friesen Museum fan it Eilân Föhr, of gewoan it '''Friesen Museum''']) is in [[natuerhistoarysk]] en [[etnology]] museum dat him ek rjochtet op 'e [[skiednis fan Noard-Fryslân]] en it eilân [[Föhr]].

== Skiednis ==
It museum waard boud yn 1908. Soks barde op inisjatyf fan 'e dokter [[Carl Haeberlin]] - de yn [[Yndia]] berne soan fan in protestantske misjonarisfamylje en foarsitter fan 'e ''Föhrer Naturwissenschaftlich-kulturhistorischen Vereins'', oprjochte yn 1902[1]. Hy wie datselde jier oankaam op it Waadeilân Föhr. By it gearstallen fan 'e tentoanstellingen koe er gebrûk meitsje fan in kearnkolleksje dy't sammele wie troch de learaar Philippsen út [[Utersum]].
[[File:Friesenmuseum Wyk - DO-X (3).JPG|thumb|left|175px|Orizjinele propeller fan de [[Dornier Do X|DO-X]]. Kommandant Friedrich Christiansen kaam fan it eilân, en de Do X makke dêr in tuskenstop foar syn flecht nei Amearika yn 1931.]]
Yn 2008 waard it hûndertjierrich bestean fan it museum fierd.

Nei it ferstjerren fan 'e oprjochter yn 1954 lei de ferantwurdlikens foar it museum oant 1981 allinnich by de museumferiening.

Om it gebou en de kolleksjes te beskermjen, waard it museum yn 1981 oerdroegen oan it Distrikt Noard-Fryslân. Sûnt dy tiid hat de Stichting Noard-Fryslân, fêstige yn [[Husum (Noard-Fryslân)|Husum]], it museum beheard.

== Gebouwen ==
It nije museumgebou waard ûntwurpen troch de Hamburchske arsjitekt Heinrich Bomhoff. Hy ûntwurp it museum fan bakstien mei in tek fan [[reid]], yn oerienstimming mei de tradisjonele arsjitektuerstyl fan Föhr. De twa yngongen nei it museumterrein wurde elk oerspand troch in bôge makke fan twa walfiskkaakbonken.

== Utwreidingen ==
Yn 'e jierren dy't folgen slagge it Haeberlin om de kolleksjes fan it museum sa út te wreidzjen dat it gebou ferskate kearen útwreide wurde moast. In museumferiening, oprjochte yn 'e tuskentiid, koe yn 1933, 1936 en 1951 strukturele útwreidings fan it museum útfiere. Yn 1927 wie it Haeberlin al slagge om it âldste hûs op Föhr - it Olesenhûs, boud yn 1617 - fan [[Alkersum]] nei Wyk te ferpleatsen en it op it museumterrein wer op te bouwen. Oant hjoed-de-dei herberget it in kolleksje meubels út in [[pleats]] dêr't minsken en bisten ticht byinoar wennen.

Yn 1967–68 waard in ekstra diel fan it gebou taheake om de útwreide bibleteek te húsfestjen.

De bou fan 'e Midlum-skuorre yn 2000 wie in fierdere ferriking. It lit de agraryske kant fan Föhr sjen - ynklusyf it [[terskjen]] en opslaan fan [[nôt]] - en toant lânbou-[[ark]].

== Literatuer ==
* Konrad Grunsky: ''Das Friesen-Museum der Insel Föhr''. Husum 1993, ISBN 3-88042-243-5.

== Keppelingen om utens ==
{{Commonscat|Friesenmuseum Wyk auf Föhr}}
* [https://www.friesen-museum.de/ Offisjele hiemside]

[[Kategory:Museum yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Museum yn Noard-Fryslân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1908]]</text>
      <sha1>b3mhhs9k90bf4vj2ssvigg7rbeap9lo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232445</id>
      <parentid>1232444</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Boarnefernijing</comment>
      <origin>1232445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="0krzqd0btionv2kj45h95rvjhbljmry" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Friesenmuseum.JPG|thumb|Haadyngong]]
[[Ofbyld:Föhr Haus Olesen .JPG|thumb|Haus Olesen yn't Friesenmuseum]]
It '''Dr. Carl Haeberlin Friesen Museum''' yn [[Wyk auf Föhr]] (ek wol bekend as it Friesen Museum fan it Eilân Föhr, of gewoan it '''Friesen Museum''']) is in [[natuerhistoarysk]] en [[etnology]] museum dat him ek rjochtet op 'e [[skiednis fan Noard-Fryslân]] en it eilân [[Föhr]].

== Skiednis ==
It museum waard boud yn 1908. Soks barde op inisjatyf fan 'e dokter [[Carl Haeberlin]] - de yn [[Yndia]] berne soan fan in protestantske misjonarisfamylje en foarsitter fan 'e ''Föhrer Naturwissenschaftlich-kulturhistorischen Vereins'', oprjochte yn 1902[1]. Hy wie datselde jier oankaam op it Waadeilân Föhr. By it gearstallen fan 'e tentoanstellingen koe er gebrûk meitsje fan in kearnkolleksje dy't sammele wie troch de learaar Philippsen út [[Utersum]].
[[File:Friesenmuseum Wyk - DO-X (3).JPG|thumb|left|175px|Orizjinele propeller fan de [[Dornier Do X|DO-X]]. Kommandant Friedrich Christiansen kaam fan it eilân, en de Do X makke dêr in tuskenstop foar syn flecht nei Amearika yn 1931.]]
Yn 2008 waard it hûndertjierrich bestean fan it museum fierd.

Nei it ferstjerren fan 'e oprjochter yn 1954 lei de ferantwurdlikens foar it museum oant 1981 allinnich by de museumferiening.

Om it gebou en de kolleksjes te beskermjen, waard it museum yn 1981 oerdroegen oan it Distrikt Noard-Fryslân. Sûnt dy tiid hat de Stichting Noard-Fryslân, fêstige yn [[Husum (Noard-Fryslân)|Husum]], it museum beheard.

== Gebouwen ==
It nije museumgebou waard ûntwurpen troch de Hamburchske arsjitekt Heinrich Bomhoff. Hy ûntwurp it museum fan bakstien mei in tek fan [[reid]], yn oerienstimming mei de tradisjonele arsjitektuerstyl fan Föhr. De twa yngongen nei it museumterrein wurde elk oerspand troch in bôge makke fan twa walfiskkaakbonken.

== Utwreidingen ==
Yn 'e jierren dy't folgen slagge it Haeberlin om de kolleksjes fan it museum sa út te wreidzjen dat it gebou ferskate kearen útwreide wurde moast. In museumferiening, oprjochte yn 'e tuskentiid, koe yn 1933, 1936 en 1951 strukturele útwreidings fan it museum útfiere. Yn 1927 wie it Haeberlin al slagge om it âldste hûs op Föhr - it Olesenhûs, boud yn 1617 - fan [[Alkersum]] nei Wyk te ferpleatsen en it op it museumterrein wer op te bouwen. Oant hjoed-de-dei herberget it in kolleksje meubels út in [[pleats]] dêr't minsken en bisten ticht byinoar wennen.

Yn 1967–68 waard in ekstra diel fan it gebou taheake om de útwreide bibleteek te húsfestjen.

De bou fan 'e Midlum-skuorre yn 2000 wie in fierdere ferriking. It lit de agraryske kant fan Föhr sjen - ynklusyf it [[terskjen]] en opslaan fan [[nôt]] - en toant lânbou-[[ark]].

== Literatuer ==
* Konrad Grunsky: ''Das Friesen-Museum der Insel Föhr''. Husum 1993, ISBN 3-88042-243-5.

== Keppelingen om utens ==
{{Commonscat|Friesenmuseum Wyk auf Föhr}}
* [https://www.friesen-museum.de/ Offisjele hiemside]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Foar boarnen, noaten en referinsjes sjoch it Dútsktalige artikel: [[:de:Friesenmuseum]]
}}

[[Kategory:Museum yn Sleeswyk-Holstein]]
[[Kategory:Museum yn Noard-Fryslân]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1908]]</text>
      <sha1>0krzqd0btionv2kj45h95rvjhbljmry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wrâldkampioenskip rugby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192526</id>
    <revision>
      <id>1232438</id>
      <parentid>1232428</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>in flater korrizjearre</comment>
      <origin>1232438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="bbbbcytz66zwx7qbu00fxz5bayynaz2" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Wrâldkampioenskip rugby
| ôfbylding         =
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| plak              = 
| jier              = 
| data              = 
| sport             = [[Unyrugby]]
| organisator       = [[World Rugby]]
| ferienigings      = 
| lannen            = Ynternasjonaal
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = 
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|Frankryk 2023]]
| folgjende         = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|Australië 2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby''' is it ynternasjonale [[Unyrugby]]-toernoai. It toernoai wurdt elke fjouwer jier hâlden tusken de bêste ynternasjonale teams.

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] is de hjoeddeiske wrâldkampioen en hat ek de measte toernoaien wûn.

== Medaljespegel ==

{|&lt;/noinclude&gt;class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! &amp;nbsp;Plak&amp;nbsp;
! align=left | Lân
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Goud}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Sulver}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Brûns}}
! style=&quot;width:4.5em;&quot;|Totaal&lt;noinclude&gt;
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 1 ||align=left| {{RSAru}} || 4 || 0 || 2 || '''6'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 2 ||align=left| {{NZLf}} || 3 || 2 || 3 || '''8'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 3 ||align=left| {{AUSf}} || 2 || 2 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 4 ||align=left| {{ENGf}} || 1 || 3 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 5 ||align=left| {{FRAf}} || 0 || 3 || 1 || '''4'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot;| 6 ||align=left| {{ARGf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
|align=left| {{WALf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Totaal || 10 || 10 || 10 || '''30'''
|}

== Keppelings om utens ==

* [https://www.rugbyworldcup.com/en Offisjele webside]</text>
      <sha1>bbbbcytz66zwx7qbu00fxz5bayynaz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232473</id>
      <parentid>1232438</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1232473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="920ucuo7s788wp1h8lp6rno5mewkn4j" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Wrâldkampioenskip rugby
| ôfbylding         =
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| plak              = 
| jier              = 
| data              = 
| sport             = [[Unyrugby]]
| organisator       = [[World Rugby]]
| ferienigings      = 
| lannen            = Ynternasjonaal
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = 
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|Frankryk 2023]]
| folgjende         = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|Australië 2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby''' is it ynternasjonale [[Unyrugby]]-toernoai. It toernoai wurdt elke fjouwer jier hâlden tusken de bêste ynternasjonale teams.

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] is de hjoeddeiske wrâldkampioen en hat ek de measte toernoaien wûn.

== Medaljespegel ==

{|&lt;/noinclude&gt;class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! &amp;nbsp;Plak&amp;nbsp;
! align=left | Lân
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Goud}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Sulver}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Brûns}}
! style=&quot;width:4.5em;&quot;|Totaal&lt;noinclude&gt;
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 1 ||align=left| {{RSAru}} || 4 || 0 || 2 || '''6'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 2 ||align=left| {{NZLf}} || 3 || 2 || 3 || '''8'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 3 ||align=left| {{AUSf}} || 2 || 2 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 4 ||align=left| {{ENGf}} || 1 || 3 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 5 ||align=left| {{FRAf}} || 0 || 3 || 1 || '''4'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot;| 6 ||align=left| {{ARGf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
|align=left| {{WALf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Totaal || 10 || 10 || 10 || '''30'''
|}

== Keppelings om utens ==
* {{en}}[https://www.rugbyworldcup.com/en Offisjele webside]

[[Kategory:Rugby]]
[[Kategory:Ynternasjonaal sportevenemint]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1987]]</text>
      <sha1>920ucuo7s788wp1h8lp6rno5mewkn4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232474</id>
      <parentid>1232473</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ defsort</comment>
      <origin>1232474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2009" sha1="p0win2lql8xirsfr45wk6vhljg9wg7t" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Wrâldkampioenskip rugby
| ôfbylding         =
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| plak              = 
| jier              = 
| data              = 
| sport             = [[Unyrugby]]
| organisator       = [[World Rugby]]
| ferienigings      = 
| lannen            = Ynternasjonaal
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = 
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|Frankryk 2023]]
| folgjende         = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|Australië 2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby''' is it ynternasjonale [[Unyrugby]]-toernoai. It toernoai wurdt elke fjouwer jier hâlden tusken de bêste ynternasjonale teams.

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] is de hjoeddeiske wrâldkampioen en hat ek de measte toernoaien wûn.

== Medaljespegel ==

{|&lt;/noinclude&gt;class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! &amp;nbsp;Plak&amp;nbsp;
! align=left | Lân
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Goud}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Sulver}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Brûns}}
! style=&quot;width:4.5em;&quot;|Totaal&lt;noinclude&gt;
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 1 ||align=left| {{RSAru}} || 4 || 0 || 2 || '''6'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 2 ||align=left| {{NZLf}} || 3 || 2 || 3 || '''8'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 3 ||align=left| {{AUSf}} || 2 || 2 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 4 ||align=left| {{ENGf}} || 1 || 3 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 5 ||align=left| {{FRAf}} || 0 || 3 || 1 || '''4'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot;| 6 ||align=left| {{ARGf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
|align=left| {{WALf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Totaal || 10 || 10 || 10 || '''30'''
|}

== Keppelings om utens ==
* {{en}}[https://www.rugbyworldcup.com/en Offisjele webside]

{{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby}}
[[Kategory:Rugby]]
[[Kategory:Ynternasjonaal sportevenemint]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1987]]</text>
      <sha1>p0win2lql8xirsfr45wk6vhljg9wg7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232511</id>
      <parentid>1232474</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1232511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="23bac7zzin7uflun8n7w90qnw896zby" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Wrâldkampioenskip rugby
| ôfbylding         =
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| plak              = 
| jier              = 
| data              = 
| sport             = [[Unyrugby]]
| organisator       = [[World Rugby]]
| ferienigings      = 
| lannen            = Ynternasjonaal
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = 
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|Frankryk 2023]]
| folgjende         = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|Australië 2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby''' is it ynternasjonale [[Unyrugby]]-toernoai. It toernoai wurdt elke fjouwer jier hâlden tusken de bêste ynternasjonale teams.

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] is de hjoeddeiske wrâldkampioen en hat ek de measte toernoaien wûn.

== Medaljespegel ==

{|&lt;/noinclude&gt;class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! &amp;nbsp;Plak&amp;nbsp;
! align=left | Lân
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Goud}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Sulver}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Brûns}}
! style=&quot;width:4.5em;&quot;|Totaal&lt;noinclude&gt;
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 1 ||align=left| {{RSAru}} || 4 || 0 || 2 || '''6'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 2 ||align=left| {{NZLf}} || 3 || 2 || 3 || '''8'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 3 ||align=left| {{AUSf}} || 2 || 2 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 4 ||align=left| {{ENGf}} || 1 || 3 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 5 ||align=left| {{FRAf}} || 0 || 3 || 1 || '''4'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot;| 6 ||align=left| {{ARGf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
|align=left| {{WALf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Totaal || 10 || 10 || 10 || '''30'''
|}

== Keppelings om utens ==
* {{en}}[https://www.rugbyworldcup.com/en Offisjele webside]

{{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby}}
[[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby| ]]
[[Kategory:Rugby]]
[[Kategory:Ynternasjonaal sportevenemint]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1987]]</text>
      <sha1>23bac7zzin7uflun8n7w90qnw896zby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232512</id>
      <parentid>1232511</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <origin>1232512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="d5cjp4rs6arxejw8o7ixw22v4jwutiw" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = Wrâldkampioenskip rugby
| ôfbylding         =
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| plak              = 
| jier              = 
| data              = 
| sport             = [[Unyrugby]]
| organisator       = [[World Rugby]]
| ferienigings      = 
| lannen            = Ynternasjonaal
| atleten           = 
| eveneminten       = 
| iepening          = 
| sluting           = 
| earste            = 
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|Frankryk 2023]]
| folgjende         = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|Australië 2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby''' is it ynternasjonale [[Unyrugby]]-toernoai. It toernoai wurdt sûnt [[1987]] elke fjouwer jier hâlden tusken de bêste ynternasjonale teams.

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] is de hjoeddeiske wrâldkampioen en hat ek de measte toernoaien wûn.

== Medaljespegel ==

{|&lt;/noinclude&gt;class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! &amp;nbsp;Plak&amp;nbsp;
! align=left | Lân
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Goud}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Sulver}}
| style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|{{Brûns}}
! style=&quot;width:4.5em;&quot;|Totaal&lt;noinclude&gt;
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 1 ||align=left| {{RSAru}} || 4 || 0 || 2 || '''6'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 2 ||align=left| {{NZLf}} || 3 || 2 || 3 || '''8'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 3 ||align=left| {{AUSf}} || 2 || 2 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 4 ||align=left| {{ENGf}} || 1 || 3 || 1 || '''5'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| 5 ||align=left| {{FRAf}} || 0 || 3 || 1 || '''4'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot;| 6 ||align=left| {{ARGf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
|align=left| {{WALf}} || 0 || 0 || 1 || '''1'''
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Totaal || 10 || 10 || 10 || '''30'''
|}

== Keppelings om utens ==
* {{en}}[https://www.rugbyworldcup.com/en Offisjele webside]

{{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby}}
[[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby| ]]
[[Kategory:Rugby]]
[[Kategory:Ynternasjonaal sportevenemint]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1987]]</text>
      <sha1>d5cjp4rs6arxejw8o7ixw22v4jwutiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wyteachmiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192527</id>
    <revision>
      <id>1232475</id>
      <parentid>1232424</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1232475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3718" sha1="outi37gt2lfuph6d006n71jtzrop6up" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = wyteachmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Ichthyaetus leucophthalmus, Hurghada, Egypt 1 (Cropped).jpg|250px]]
|lûd                =
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus leucophthalmus
|Beskriuwer, jier   = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1825
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.jpg|250px]]
|lânkaart           = [[Ofbyld:Ichthyaetus leucophthalmus range.png|center|250px]]
}}
De '''wyteachmiuw''' (''Ichthyaetus leucophthalmus''; synonym: ''Larus leucophthalmus'') is in fûgel út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwen]] (''Laridae''). Foarhinne waard dizze soarte by it skaai ''[[Larus]]'' yndield, mar op basis fan genetysk ûndersyk wurdt de fûgel hjoed-de-dei opnommen yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Ichthyaetus''.

== Skaaimerken ==
De wyteachmiuw is 39 oant 43 sm lang, weaget 275–415 gram en hat in spanwiidte fan 110 oant 115 sm. Yn 'e briedtiid hat de fûgel in swarte kop, mei in donker boarst, in bleekwyt boppeboarst en donkere wjukken. Boppe en ûnder it each sit dúdlik in wyt bôgje en de lange smelle snaffel is read mei in swarte punt. De poaten binne giel. Bûten de briedtiid is it swart fan 'e kap minder sletten en sitte der ljochtere plakjes. Jonge fûgels ha in swarte snaffel, binne brún op 'e kop, de nekke en it boarst en ha ljochtbrune fearren oan 'e boppekant en in swarte sturt.

&lt;div style=&quot;display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Ichthyaetus leucophthalmus, Qesm Shlatin, Egypt 2.jpg|Fleanende wyteachmiuw.
Hurghada Vogel 02.jpg|Juvenyl.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

De wyteachmiuw liket op 'e [[roetmiuw]] (''Ichthyaetus hemprichii''), mar dy is wat grutter. De roetmiuw hat ek relatyf langere wjukken en in swarte snaffel mei in read punt.

== Fersprieding  ==
De soarte komt foar oan 'e kusten fan 'e [[Golf fan Suez]] lâns de hiele [[Reade See]] oant de [[Golf fan Aden]]. It is in miuw dy't selden yn it binnenlân sjoen wurdt. Hy is sterk bûn oan see, mar minder faak te sjen by fiskersboaten as de roetmiuw. 

== Status ==
De grutte fan de populaasje is yn 2008 rûsd op likernôch 35.000 oant 38.000 folwoeksen fûgels en dat oantal is stabyl. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status 'net bedrige' (''Least Concern'').
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-eyed-gull-larus-leucophthalmus BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/whegul2?siteLanguage=nl eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/whegul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus leucophthalmus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witeachmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]]</text>
      <sha1>outi37gt2lfuph6d006n71jtzrop6up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Súdafrikaansk rugbyteam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192532</id>
    <revision>
      <id>1232476</id>
      <parentid>1232430</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Súd-Afrikaansk rugbyteam]] omneamd ta [[Súdafrikaansk rugbyteam]]: skriuwwize oanpast oan oare artikels oer Súdafrikaanske ûnderwerpen</comment>
      <origin>1232430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1512" sha1="k2fesb84puc4m7j27okkbpmhdg0wje4" xml:space="preserve">[[File:Percy Montgomery kick (cropped).jpg|thumb|200px|[[Percy Montgomery]], de topskoarer fan it Súd-Afrikaanske rugbyteam.]]
It '''Súd-Afrikaansk rugbyteam''' is it nasjonale rugbyteam fan [[Súd-Afrika]]. It team wurdt beskôge as ien fan de bêste fan de wrâld. Se hawwe fjouwer [[Wrâldkampioenskip rugby|wrâldkampioenskippen rugby]] wûn; mear as watfoar oar lân dan ek.

== Wrâldkampioenskippen ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]]
|-
!width=40|Year
!width=60|'''Plak'''
!width=20|'''Wed'''
!width=20|'''W'''
!width=20|'''G'''
!width=20|'''F'''
!width=200|'''Haadcoach'''
|- 
| 1987 || rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;6&quot;| ''Ferbean fanwegen de apartheid.''
|- 
| 1991 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 1995 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 || [[Kitch Christie]] 
|- style=&quot;background:#CC9966;&quot;
| 1999 || Tredde plak || 6 || 5 || 0 || 1 || [[Nick Mallett]] 
|- 
| 2003 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || [[Rudolf Straeuli]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 2007 || '''Kampioenen''' || 7 || 7 || 0 || 0 || [[Jake White]] 
|- 
| 2011 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Peter de Villiers]] 
|- style=&quot;background:#CC9966;&quot;
| 2015|| Tredde plak || 7 || 5 || 0 || 2 || [[Heyneke Meyer]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 2019 || '''Kampioenen''' || 7 || 6 || 0 || 1 || [[Rassie Erasmus]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 2023 || '''Kampioenen''' || 7 || 6 || 0 || 1 || [[Jacques Nienaber]] 
|- 
!Total||4 titels||50||42||0||8||
|}</text>
      <sha1>k2fesb84puc4m7j27okkbpmhdg0wje4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232478</id>
      <parentid>1232476</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1232478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1679" sha1="pb1q32xuotqx7ugfmolvo2k4wttyxgo" xml:space="preserve">[[File:Percy Montgomery kick (cropped).jpg|thumb|200px|[[Percy Montgomery]], de topskoarer fan it Súdafrikaanske rugbyteam.]]
It '''Súdafrikaansk rugbyteam''', ek wol bekend as de '''Springboks''' ([[Ingelsk]]) of de '''Springbokke''' ([[Afrikaansk]]) is it nasjonale rugbyteam fan [[Súd-Afrika]]. It team wurdt beskôge as ien fan de bêste fan de wrâld. Se hawwe fjouwer [[Wrâldkampioenskip rugby|wrâldkampioenskippen rugby]] wûn; mear as watfoar oar lân dan ek.

== Wrâldkampioenskippen ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]]
|-
!width=40|Year
!width=60|'''Plak'''
!width=20|'''Wed'''
!width=20|'''W'''
!width=20|'''G'''
!width=20|'''F'''
!width=200|'''Haadcoach'''
|- 
| 1987 || rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;6&quot;| ''Ferbean fanwegen de apartheid.''
|- 
| 1991 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 1995 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 || [[Kitch Christie]] 
|- style=&quot;background:#CC9966;&quot;
| 1999 || Tredde plak || 6 || 5 || 0 || 1 || [[Nick Mallett]] 
|- 
| 2003 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || [[Rudolf Straeuli]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 2007 || '''Kampioenen''' || 7 || 7 || 0 || 0 || [[Jake White]] 
|- 
| 2011 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Peter de Villiers]] 
|- style=&quot;background:#CC9966;&quot;
| 2015|| Tredde plak || 7 || 5 || 0 || 2 || [[Heyneke Meyer]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 2019 || '''Kampioenen''' || 7 || 6 || 0 || 1 || [[Rassie Erasmus]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 2023 || '''Kampioenen''' || 7 || 6 || 0 || 1 || [[Jacques Nienaber]] 
|- 
!Total||4 titels||50||42||0||8||
|}

{{DEFAULTSORT:Sudafrikaanske rugbyteam}}
[[Kategory:Rugby yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>pb1q32xuotqx7ugfmolvo2k4wttyxgo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232496</id>
      <parentid>1232478</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Wrâldkampioenskippen */</comment>
      <origin>1232496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1713" sha1="103e7twnmlq2sgyo3bv5hkv9yrmv9h0" xml:space="preserve">[[File:Percy Montgomery kick (cropped).jpg|thumb|200px|[[Percy Montgomery]], de topskoarer fan it Súdafrikaanske rugbyteam.]]
It '''Súdafrikaansk rugbyteam''', ek wol bekend as de '''Springboks''' ([[Ingelsk]]) of de '''Springbokke''' ([[Afrikaansk]]) is it nasjonale rugbyteam fan [[Súd-Afrika]]. It team wurdt beskôge as ien fan de bêste fan de wrâld. Se hawwe fjouwer [[Wrâldkampioenskip rugby|wrâldkampioenskippen rugby]] wûn; mear as watfoar oar lân dan ek.

== Wrâldkampioenskippen ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]]
|-
!width=40|Year
!width=60|'''Plak'''
!width=20|'''Wed'''
!width=20|'''W'''
!width=20|'''G'''
!width=20|'''F'''
!width=200|'''Haadcoach'''
|- 
| 1987 || rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;6&quot;| ''Ferbean fanwegen de apartheid.''
|- 
| 1991 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 1995 || '''Kampioenen''' || 6 || 6 || 0 || 0 || [[Kitch Christie]] 
|- style=&quot;background:#CC9966;&quot;
| 1999 || Tredde plak || 6 || 5 || 0 || 1 || [[Nick Mallett]] 
|- 
| 2003 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || [[Rudolf Straeuli]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 2007 || '''Kampioenen''' || 7 || 7 || 0 || 0 || [[Jake White]] 
|- 
| 2011 || Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Peter de Villiers]] 
|- style=&quot;background:#CC9966;&quot;
| 2015|| Tredde plak || 7 || 5 || 0 || 2 || [[Heyneke Meyer]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| 2019 || '''Kampioenen''' || 7 || 6 || 0 || 1 || [[Rassie Erasmus]] 
|- style=&quot;background:gold;&quot;
| [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || '''Kampioenen''' || 7 || 6 || 0 || 1 || [[Jacques Nienaber]] 
|- 
!Total||4 titels||50||42||0||8||
|}

{{DEFAULTSORT:Sudafrikaanske rugbyteam}}
[[Kategory:Rugby yn Súd-Afrika]]</text>
      <sha1>103e7twnmlq2sgyo3bv5hkv9yrmv9h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Panorama 2026 De Pôle.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192534</id>
    <revision>
      <id>1232432</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Panorama fan De Pôle, fan ít westen út (2026)</comment>
      <origin>1232432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="by2e0vc7fyhl36j3khizms4n9enkacr" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
Panorama fan De Pôle, fan ít westen út (2026)
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>by2e0vc7fyhl36j3khizms4n9enkacr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iersk rugbyteam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192535</id>
    <revision>
      <id>1232439</id>
      <timestamp>2026-06-19T14:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <comment>de side makke</comment>
      <origin>1232439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1572" sha1="j1suzrqvnl2ih0z1k2k2gytq5l5wxla" xml:space="preserve">[[File:IRFU flag.svg|thumb|150px|De flagge dy't troch it team brûkt wurdt.]]

It '''Iersk rugbyteam''' is it nasjonale [[Unyrugby|rugbyteam]] fan it eilân Ierlân ([[Republyk Ierlân]] en [[Noard-Ierlân]]). Se spilen harren earste wedstriid yn 1875.

Om't it team spilers hat út 'e Republyk Ierlân en Noard-Ierlân, hat dat ta kontroverses laat oer it folksliet en de flagge. It nûmer &quot;[[Ireland’s Call]]&quot;, skreaun troch [[Phil Coulter]], is spesjaal foar it team skreaun. Faak wurdt it nûmer tegearre mei it Ierske folksliet &quot;[[Amhrán na bhFiann]]&quot; spile.

== Wrâldkampioenskippen ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]]
|-
!width=40|Year
!width=60|'''Plak'''
!width=20|'''Wed'''
!width=20|'''W'''
!width=20|'''G'''
!width=20|'''F'''
!width=200|'''Haadcoach'''
|- 
| 1987 || rowspan=3| Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Syd Millar]]
|- 
| 1991 || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Ciaran Fitzgerald]]
|- 
| 1995 || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Gerry Murphy]]
|- 
| 1999 || KF play-off || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Warren Gatland]]
|- 
| 2003 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || rowspan=2| [[Eddie O'Sullivan]]
|- 
| 2007 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 
|- 
| 2011 || rowspan=4| Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Declan Kidney]]
|- 
| 2015 || 5 || 4 || 0 || 1 || rowspan=2| [[Joe Schmidt]]
|- 
| 2019 || 5 || 3 || 0 || 2
|- 
| 2023 || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Andy Farrell]]
|- 
!Total||Kwartfinalen||45||28||0||17||
|}

== Keppelings om utens ==

* [https://www.irishrugby.ie/ Offisjele webside]</text>
      <sha1>j1suzrqvnl2ih0z1k2k2gytq5l5wxla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232498</id>
      <parentid>1232439</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Wrâldkampioenskippen */</comment>
      <origin>1232498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1606" sha1="fu4lrdwv7ojmj7a0hmdrkaif8em90fd" xml:space="preserve">[[File:IRFU flag.svg|thumb|150px|De flagge dy't troch it team brûkt wurdt.]]

It '''Iersk rugbyteam''' is it nasjonale [[Unyrugby|rugbyteam]] fan it eilân Ierlân ([[Republyk Ierlân]] en [[Noard-Ierlân]]). Se spilen harren earste wedstriid yn 1875.

Om't it team spilers hat út 'e Republyk Ierlân en Noard-Ierlân, hat dat ta kontroverses laat oer it folksliet en de flagge. It nûmer &quot;[[Ireland’s Call]]&quot;, skreaun troch [[Phil Coulter]], is spesjaal foar it team skreaun. Faak wurdt it nûmer tegearre mei it Ierske folksliet &quot;[[Amhrán na bhFiann]]&quot; spile.

== Wrâldkampioenskippen ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]]
|-
!width=40|Year
!width=60|'''Plak'''
!width=20|'''Wed'''
!width=20|'''W'''
!width=20|'''G'''
!width=20|'''F'''
!width=200|'''Haadcoach'''
|- 
| 1987 || rowspan=3| Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Syd Millar]]
|- 
| 1991 || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Ciaran Fitzgerald]]
|- 
| 1995 || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Gerry Murphy]]
|- 
| 1999 || KF play-off || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Warren Gatland]]
|- 
| 2003 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || rowspan=2| [[Eddie O'Sullivan]]
|- 
| 2007 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 
|- 
| 2011 || rowspan=4| Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Declan Kidney]]
|- 
| 2015 || 5 || 4 || 0 || 1 || rowspan=2| [[Joe Schmidt]]
|- 
| 2019 || 5 || 3 || 0 || 2
|- 
| [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Andy Farrell]]
|- 
!Total||Kwartfinalen||45||28||0||17||
|}

== Keppelings om utens ==

* [https://www.irishrugby.ie/ Offisjele webside]</text>
      <sha1>fu4lrdwv7ojmj7a0hmdrkaif8em90fd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232503</id>
      <parentid>1232498</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1232503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1636" sha1="ja9ccjpdspcj0cp6rg41keaav294i95" xml:space="preserve">[[File:IRFU flag.svg|thumb|150px|De flagge dy't troch it team brûkt wurdt.]]

It '''Iersk rugbyteam''' is it nasjonale [[Unyrugby|rugbyteam]] fan it eilân Ierlân ([[Republyk Ierlân]] en [[Noard-Ierlân]]). Se spilen harren earste wedstriid yn 1875.

Om't it team spilers hat út 'e Republyk Ierlân en Noard-Ierlân, hat dat ta kontroverses laat oer it folksliet en de flagge. It nûmer &quot;[[Ireland’s Call]]&quot;, skreaun troch [[Phil Coulter]], is spesjaal foar it team skreaun. Faak wurdt it nûmer tegearre mei it Ierske folksliet &quot;[[Amhrán na bhFiann]]&quot; spile.

== Wrâldkampioenskippen ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!colspan=10|[[Wrâldkampioenskip rugby|Wrâldkampioenskippen]]
|-
!width=40|Year
!width=60|'''Plak'''
!width=20|'''Wed'''
!width=20|'''W'''
!width=20|'''G'''
!width=20|'''F'''
!width=200|'''Haadcoach'''
|- 
| 1987 || rowspan=3| Kwartfinalen || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Syd Millar]]
|- 
| 1991 || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Ciaran Fitzgerald]]
|- 
| 1995 || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Gerry Murphy]]
|- 
| 1999 || KF play-off || 4 || 2 || 0 || 2 || [[Warren Gatland]]
|- 
| 2003 || Kwartfinalen || 5 || 3 || 0 || 2 || rowspan=2| [[Eddie O'Sullivan]]
|- 
| 2007 || Groepsfaze || 4 || 2 || 0 || 2 
|- 
| 2011 || rowspan=4| Kwartfinalen || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Declan Kidney]]
|- 
| 2015 || 5 || 4 || 0 || 1 || rowspan=2| [[Joe Schmidt]]
|- 
| 2019 || 5 || 3 || 0 || 2
|- 
| [[Wrâldkampioenskip rugby 2023|2023]] || 5 || 4 || 0 || 1 || [[Andy Farrell]]
|- 
!Total||Kwartfinalen||45||28||0||17||
|}

== Keppelings om utens ==
* [https://www.irishrugby.ie/ Offisjele webside]

[[Kategory:Rugby yn Ierlân]]</text>
      <sha1>ja9ccjpdspcj0cp6rg41keaav294i95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roetmiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192536</id>
    <revision>
      <id>1232451</id>
      <timestamp>2026-06-19T18:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme              = roetmiuw |Ofbyld             = [[Ofbyld:Ichthyaetus hemprichii Oman.jpg|250px]] |lûd                = |Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'') |Wittenskiplik...&quot;</comment>
      <origin>1232451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4979" sha1="0k1ruwfkyv0x968iuzi4jajbujj7spt" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = roetmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Ichthyaetus hemprichii Oman.jpg|250px]]
|lûd                =
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus hemprichii
|Beskriuwer, jier   = [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1852
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.jpg|250px]]
|lânkaart           = 
}}
De '''roetmiuw''' (''Ichthyaetus hemprichii'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwen]] (''Laridae''). De fûgel wurdt ek wol de '''Adenmiuw''' of '''Hemprichmiuw''' neamd. De soarte is ferneamd nei de [[Dútslân|Dútske]] [[biolooch]] [[Friedrich Wilhelm Hemprich|Wilhelm Hemprich]], dy't yn 1825 stoar op in wittenskiplike ekspedysje nei [[Egypte]] en it [[Midden-Easten]]. Foarhinne waard de roetmiuw, krekt as in soad oare miuwen, yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Larus]]'' yndield.

== Beskriuwing ==
De roetmiuw hat in donker uterlik dat him ûnderskiedt fan in soad oare miuwesoarten. De fûgel is middelgrut en hat relatyf lange wjukken. Syn kleur is oer it algemien donkerbrún oant griis, mei in ljochter boarst en kop yn beskate libbensstadia. De snaffel hat in griengiele kleur mei in read útein. Juvenilen ha in fleiskleurige snaffel mei in swarte punt. 

== Fersprieding ==
&lt;div style=&quot;display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Ichthyaetus hemprichii, juvenile, Taqah, Oman 4.jpg|Juvenyl.
Sooty gull 11.jpg|Folwoeksen fûgel.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
De roetmiuw komt foar yn 'e omkriten fan 'e [[Reade See]], de [[Golf fan Aden]], de [[Golf fan Oman]] en de [[Perzyske Golf]]; syn ferspriedingsgebiet rint nei it easten ta oant [[Pakistan]]. Ek oan de eastkust fan [[Afrika]], oant [[Tanzania]] en [[Mozambyk]] ta, is de fûgel in bekende ferskining. As [[dwaalgast]] wurdt de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] bytiden ek waarnommen yn lannen as [[Yndia]], [[Sry Lanka]], de [[Maldiven]], [[Jordaanje]], [[Libanon]], [[Palestina]] en [[Bachrein]].

== Ekology ==
It dieet fan 'e roetmiuw bestiet út in kombinaasje fan rôfdiergedrach en ies. Hy yt fiskôffal, fisk dy't er sels fangt, garnalen, pas útkommen skyldpodden en de aaien of jongen fan oare seefûgels. De briedtiid falt yn 'e simmer. De fûgel briedt meastal yn lytse koloanjes op koraaleilannen foar de kust, op plakken mei rotsen, sân en hast gjin begroeiïng. De nêsten binne somtiden solitêr (lykas yn Afrika) of ferspraat tusken oare koloniale seefûgels, faak beskerme troch koraal, [[mangrove]]s of lege strûken.

[[Ofbyld:Ichthyaetus hemprichii MHNT.ZOO.2010.11.125.14.jpg|thumb|250px|Aai.]]
De roetmiuw is in echte kustfûgel dy't komselden fier op see te finen is; meastentiids bliuwt er binnen 10 km fan 'e kustkoraalriffen. Hy is in bekende gast yn havens en yn 'e tijsône. Yn it binnenlân of by swietwetterplakken wurdt er lykwols selden sjoen. De fûgel is nomadysk of foar in part [[trekfûgel]]; populaasjes by de Reade See binne relatyf honkfêst.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de roetmiuw de status 'net bedrige' (''Least Concern''). Hoewol't de populaasje nei alle gedachten in lichte delgong sjen lit, is it oantal fûgels noch altyd grut genôch en it ferspriedingsgebiet grut genôch om net yn in hegere bedrigingskategory te fallen. De wichtichste bedrigingen foar dizze soarte binne de oaljewinning by briedgebieten, lânwinning en it risiko op oaljerampen.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-gull-larus-hemprichii BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/soogul2?siteLanguage=nl eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/soogul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus hemprichii}}
}}
{{DEFAULTSORT:Roetmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>0k1ruwfkyv0x968iuzi4jajbujj7spt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232507</id>
      <parentid>1232451</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedrigingen */ kt</comment>
      <origin>1232507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5126" sha1="r6160gbr2so24u4165lxnx1a5shw3ku" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = roetmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Ichthyaetus hemprichii Oman.jpg|250px]]
|lûd                =
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus hemprichii
|Beskriuwer, jier   = [[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1852
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.jpg|250px]]
|lânkaart           = 
}}
De '''roetmiuw''' (''Ichthyaetus hemprichii'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwen]] (''Laridae''). De fûgel wurdt ek wol de '''Adenmiuw''' of '''Hemprichmiuw''' neamd. De soarte is ferneamd nei de [[Dútslân|Dútske]] [[biolooch]] [[Friedrich Wilhelm Hemprich|Wilhelm Hemprich]], dy't yn 1825 stoar op in wittenskiplike ekspedysje nei [[Egypte]] en it [[Midden-Easten]]. Foarhinne waard de roetmiuw, krekt as in soad oare miuwen, yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Larus]]'' yndield.

== Beskriuwing ==
De roetmiuw hat in donker uterlik dat him ûnderskiedt fan in soad oare miuwesoarten. De fûgel is middelgrut en hat relatyf lange wjukken. Syn kleur is oer it algemien donkerbrún oant griis, mei in ljochter boarst en kop yn beskate libbensstadia. De snaffel hat in griengiele kleur mei in read útein. Juvenilen ha in fleiskleurige snaffel mei in swarte punt. 

== Fersprieding ==
&lt;div style=&quot;display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Ichthyaetus hemprichii, juvenile, Taqah, Oman 4.jpg|Juvenyl.
Sooty gull 11.jpg|Folwoeksen fûgel.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
De roetmiuw komt foar yn 'e omkriten fan 'e [[Reade See]], de [[Golf fan Aden]], de [[Golf fan Oman]] en de [[Perzyske Golf]]; syn ferspriedingsgebiet rint nei it easten ta oant [[Pakistan]]. Ek oan de eastkust fan [[Afrika]], oant [[Tanzania]] en [[Mozambyk]] ta, is de fûgel in bekende ferskining. As [[dwaalgast]] wurdt de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] bytiden ek waarnommen yn lannen as [[Yndia]], [[Sry Lanka]], de [[Maldiven]], [[Jordaanje]], [[Libanon]], [[Palestina]] en [[Bachrein]].

== Ekology ==
It dieet fan 'e roetmiuw bestiet út in kombinaasje fan rôfdiergedrach en ies. Hy yt fiskôffal, fisk dy't er sels fangt, garnalen, pas útkommen skyldpodden en de aaien of jongen fan oare seefûgels. De briedtiid falt yn 'e simmer. De fûgel briedt meastal yn lytse koloanjes op koraaleilannen foar de kust, op plakken mei rotsen, sân en hast gjin begroeiïng. De nêsten binne somtiden solitêr (lykas yn Afrika) of ferspraat tusken oare koloniale seefûgels, faak beskerme troch koraal, [[mangrove]]s of lege strûken.

[[Ofbyld:Ichthyaetus hemprichii MHNT.ZOO.2010.11.125.14.jpg|thumb|250px|Aai.]]
De roetmiuw is in echte kustfûgel dy't komselden fier op see te finen is; meastentiids bliuwt er binnen 10 km fan 'e kustkoraalriffen. Hy is in bekende gast yn havens en yn 'e tijsône. Yn it binnenlân of by swietwetterplakken wurdt er lykwols selden sjoen. De fûgel is nomadysk of foar in part [[trekfûgel]]; populaasjes by de Reade See binne relatyf honkfêst.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de roetmiuw de status 'net bedrige' (''Least Concern''). Hoewol't de populaasje nei alle gedachten in lichte delgong sjen lit, is it oantal fûgels noch altyd grut genôch en it ferspriedingsgebiet grut genôch om net yn in hegere bedrigingskategory te fallen. De wichtichste bedrigingen foar dizze soarte binne de oaljewinning by briedgebieten, lânwinning en it risiko op oaljerampen.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sooty-gull-larus-hemprichii BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/soogul2?siteLanguage=nl eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/soogul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus hemprichii}}
}}
{{DEFAULTSORT:Roetmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Reade See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Yndyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Perzyske Golf]]</text>
      <sha1>r6160gbr2so24u4165lxnx1a5shw3ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ichthyaetus hemprichii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192537</id>
    <redirect title="Roetmiuw" />
    <revision>
      <id>1232452</id>
      <timestamp>2026-06-19T18:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Roetmiuw]]</comment>
      <origin>1232452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="lig4xcl5vd3ef4rojaudys52g3b9oqu" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Roetmiuw]]</text>
      <sha1>lig4xcl5vd3ef4rojaudys52g3b9oqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koraalmiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192538</id>
    <revision>
      <id>1232459</id>
      <timestamp>2026-06-19T19:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme              = koraalmiuw |Ofbyld             = [[Ofbyld:Audouin's gull..jpg|250px]] |lûd                = |Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'') |Wittenskiplike namme= I...&quot;</comment>
      <origin>1232459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4758" sha1="lsy1c8io1lc9szqdt6mc3xe6b05r482" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = koraalmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Audouin's gull..jpg|250px]]
|lûd                =
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus audouinii
|Beskriuwer, jier   = [[Charles Payraudeau|Payraudeau]], 1826
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.jpg|250px]]
|lânkaart           = 
}}
De '''koraalmiuw''' of '''Audouinmiuw''' (''Ichthyaetus audouinii''; synonym: ''Larus audouinii'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwen]] (''Laridae''). Oant foar koart waard de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] by it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Larus]]'' yndield, mar op basis fan ûndersyk oan mitochondriaal [[DNA]] is dúdlik woarn dat de fûgel yn it skaai ''Ichthyaetus'' thúsheart.

== Beskriuwing ==
&lt;div style=&quot;display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Ichthyaetus audouinii im Flug.jpg|Yn 'e flecht fan ûnder.
Ichthyaetus audouinii 20091001.jpg|Yn 'e fecht fan boppe.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
In folwoeksen koraalmiuw yn briedkleed is foar it grutste part wyt; de kop, hals, boarst, búk, sturt en de ûnderwjukken binne sniewyt. De boppekant fan 'e wjukken is sulvergriis, mei opfallende swarte wjukpunten dy't sawol fan boppen as fan ûnderen sichtber binne. De poaten binne griisgrien en de snaffel is helderread mei in swarte bân en in giele punt.

Juvenilen hawwe in brúngriis, skobbich fearrekleed, in donkere sturtbân en in rôze-eftige snaffel mei in donkere punt.
== Fersprieding ==
Dizze soarte komt foar op in beheind tal plakken yn it [[Middellânske See]]gebiet. Guon fûgels lûke winterdeis nei de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kusten fan [[Marokko]] oant [[Senegal]], oaren binne [[stânfûgel]]s. In grut part fan 'e populaasje briedt op 'e Chafarinas-eilannen by Marokko. Yn Nederlân is dizze soarte in [[dwaalgast]] mei mar in pear wisse waarnimmings.

== Ekology ==
Koraalmiuwen briede op lytse rotsige eilannen mei in soad sinne en net in soad begroeiïng. It nêst, in kuoltsje tusken de stiennen, wurdt beklaaid mei gers, seewier en fearren. Yn april of maaie wurde 3 aaien lein, dy't oliifgrien oant ljochtbrún binne mei donkere plakken. De aaien wurde yn 26 oant 33 dagen útbret en de jongen ferlitte it nêst fuortendaliks. Nei fiif oant seis wiken kinne se fleane.

De fûgel yt benammen fisk, dy't yn 'e flecht of troch in dûk yn it wetter fongen wurde. Oars as in soad oare miuwesoarten ite se mar in bytsje ôffal; njonken fisk ite se ek guon oare soarten wetterdieren.

== Status en bedrigingen ==
De grutte fan 'e populaasje wurdt op 33.000 oant 46.000 folwoeksen eksimplaren rûsd. Oant 2018 stie de fûgel as 'net bedrige' (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]], mar troch in sterke ôfname yn 'e lêste jierren is de status yn 2020 feroare yn 'kwetsber'. Om't de fûgel net op jiskebulten nei iten siket, is er foar syn bestean tige ôfhinklik fan in sûne fiskstân. De oerbefisking yn it Middellânske Seegebiet hat de beskikberens fan iten fermindere.   

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/audouins-gull-larus-audouinii BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/audgul1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/audgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus audouinii}}
}}
{{DEFAULTSORT:koraalmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]</text>
      <sha1>lsy1c8io1lc9szqdt6mc3xe6b05r482</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232463</id>
      <parentid>1232459</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]] oars</comment>
      <origin>1232463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4757" sha1="7qxg8s4sfyap2oxqpxtx493wrwpibf8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = koraalmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Audouin's gull..jpg|250px]]
|lûd                =
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus audouinii
|Beskriuwer, jier   = [[Charles Payraudeau|Payraudeau]], 1826
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.jpg|250px]]
|lânkaart           = 
}}
De '''koraalmiuw''' of '''Audouinmiuw''' (''Ichthyaetus audouinii''; synonym: ''Larus audouinii'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwen]] (''Laridae''). Oant foar koart waard de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] by it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''[[Larus]]'' yndield, mar op basis fan ûndersyk oan [[mitogondriaal DNA]] is dúdlik woarn dat de fûgel yn it skaai ''Ichthyaetus'' thúsheart.

== Beskriuwing ==
&lt;div style=&quot;display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Ichthyaetus audouinii im Flug.jpg|Yn 'e flecht fan ûnder.
Ichthyaetus audouinii 20091001.jpg|Yn 'e fecht fan boppe.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
In folwoeksen koraalmiuw yn briedkleed is foar it grutste part wyt; de kop, hals, boarst, búk, sturt en de ûnderwjukken binne sniewyt. De boppekant fan 'e wjukken is sulvergriis, mei opfallende swarte wjukpunten dy't sawol fan boppen as fan ûnderen sichtber binne. De poaten binne griisgrien en de snaffel is helderread mei in swarte bân en in giele punt.

Juvenilen hawwe in brúngriis, skobbich fearrekleed, in donkere sturtbân en in rôze-eftige snaffel mei in donkere punt.
== Fersprieding ==
Dizze soarte komt foar op in beheind tal plakken yn it [[Middellânske See]]gebiet. Guon fûgels lûke winterdeis nei de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kusten fan [[Marokko]] oant [[Senegal]], oaren binne [[stânfûgel]]s. In grut part fan 'e populaasje briedt op 'e Chafarinas-eilannen by Marokko. Yn Nederlân is dizze soarte in [[dwaalgast]] mei mar in pear wisse waarnimmings.

== Ekology ==
Koraalmiuwen briede op lytse rotsige eilannen mei in soad sinne en net in soad begroeiïng. It nêst, in kuoltsje tusken de stiennen, wurdt beklaaid mei gers, seewier en fearren. Yn april of maaie wurde 3 aaien lein, dy't oliifgrien oant ljochtbrún binne mei donkere plakken. De aaien wurde yn 26 oant 33 dagen útbret en de jongen ferlitte it nêst fuortendaliks. Nei fiif oant seis wiken kinne se fleane.

De fûgel yt benammen fisk, dy't yn 'e flecht of troch in dûk yn it wetter fongen wurde. Oars as in soad oare miuwesoarten ite se mar in bytsje ôffal; njonken fisk ite se ek guon oare soarten wetterdieren.

== Status en bedrigingen ==
De grutte fan 'e populaasje wurdt op 33.000 oant 46.000 folwoeksen eksimplaren rûsd. Oant 2018 stie de fûgel as 'net bedrige' (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]], mar troch in sterke ôfname yn 'e lêste jierren is de status yn 2020 feroare yn 'kwetsber'. Om't de fûgel net op jiskebulten nei iten siket, is er foar syn bestean tige ôfhinklik fan in sûne fiskstân. De oerbefisking yn it Middellânske Seegebiet hat de beskikberens fan iten fermindere.   

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/audouins-gull-larus-audouinii BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/audgul1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/audgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus audouinii}}
}}
{{DEFAULTSORT:koraalmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]</text>
      <sha1>7qxg8s4sfyap2oxqpxtx493wrwpibf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ichthyaetus audouinii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192539</id>
    <redirect title="Koraalmiuw" />
    <revision>
      <id>1232460</id>
      <timestamp>2026-06-19T19:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Koraalmiuw]]</comment>
      <origin>1232460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="p8tmk08j3yxwq15n0oxshdnv6qrox4z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Koraalmiuw]]</text>
      <sha1>p8tmk08j3yxwq15n0oxshdnv6qrox4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Audouinmiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192540</id>
    <redirect title="Koraalmiuw" />
    <revision>
      <id>1232461</id>
      <timestamp>2026-06-19T19:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Koraalmiuw]]</comment>
      <origin>1232461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="p8tmk08j3yxwq15n0oxshdnv6qrox4z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Koraalmiuw]]</text>
      <sha1>p8tmk08j3yxwq15n0oxshdnv6qrox4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carl Haeberlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192541</id>
    <revision>
      <id>1232466</id>
      <timestamp>2026-06-19T22:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1232466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3433" sha1="8vxu0l0s0ejru3ysmyng2lrffkmo43b" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Carl Haeberlin.jpg
| ôfbyldingstekst              = Carl Haeberlin (± 1940)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = 
| berteplak                    = 
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = [[Wyk auf Föhr]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = 
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Carl Haeberlin''' (15 desimber 1870 – 12 novimber 1954), soms ek stavere as Häberlin, wie in Dútske dokter en natuerhistoarikus. Hy wie ynfloedryk yn 'e ûntwikkeling fan klimatoterapy en thalassoterapy yn Dútslân en stifte it [[Dr. Carl-Häberlin-Friesenmuseum]] yn [[Wyk auf Föhr]]. Hy moat net betize wurde mei de Dútske psycholooch Carl Haeberlin (1878–1947).

== Publikaasjes (kar-út) ==
* ''Drei Fälle von Blasenmole''. Laupp, Tübingen 1895 (Tübingen, Univ., Diss., 1895).
* Hrsg.: ''Dr. Christoph Wilhelm Hufelands Makrobiotik: oder die Kunst, Gesundheit zu erlangen und das menschliche Leben zu verlängern''. Visarius, Recklinghausen 1900 (Visarius-Bücher; 17).
* ''Beiträge zu einer Chronik des Fleckens Wyk: zum 200jährigen Stadtjubiläum''. Krüger, [[Wyk auf Föhr]] 1906.
* ''Führer durch das Friesen-Museum zu Föhr: Beitrag zur Ethnographie und Naturkunde der Insel''. Krüger, Wyk auf Föhr 1906 (Föhrer Heimatbücher; 1).
* ''Der Rückgang der seemännischen Bevölkerung auf den nordfriesischen Inseln''. Druck von J. G. Jebens Nachfolger, Husum 1906.
* ''Volkstrachten der nordfriesischen Inseln vom Anfang des 18. bis Anfang des 19. Jahrhunderts''. Mohr &amp; Dutzauer, [[Leipzig]] 1909 (Föhrer Heimatbücher; 3).
* ''Die Kinder-Seehospize und die Tuberkulose-Bekämpfung''. Klinkhardt, Leipzig 1911.
* ''Chronik des Seebades Wyk-Föhr: 1819–1919''. Wyk auf Föhr 1919 ([https://resolver.sub.uni-hamburg.de/goobi/PPN1757225439 Digitalisat]).
* ''Inselfriesische Volkstrachten vom XVI. bis XVIII. Jahrhundert''. In: ''Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte''. Bd. 56 (1927), S. 170–252 ([https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN770142370_1927/page/226 Digitalisat]).
* mit Friedrich Roeloffs: ''Bunte Bilder aus der Föhrer Kulturgeschichte''. Verlag des Vereins für Heimatkunde der Insel Föhr, Wyk auf Föhr 1927 (Föhrer Heimatbücher; 15).
* ''Inselfriesische Volkstrachten vom 16. bis 18. Jahrhundert: 2. Teil''. In: ''Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte''. Bd. 59 (1930), S. 433–456.
* ''Der heutige Stand der Meeresheilkunde: Vortrag''. Wyk auf Föhr 1930.
* mit Paul Perlewitz: ''Klima-Atlas für die Meeresheilkunde an der deutschen Seeküste''. Griese, Hamburg 1932.
* mit Günter Krauel: ''Die Kur an den deutschen Seeküsten und ihre Wirkung: nach den Ergebnissen der klimato-physiologischen Forschung dargestellt''. Griese, Hamburg 1933.
* mit G. Albanus: ''Lehrbuch der Meeresheilkunde''. Urban &amp; Schwarzenberg 1935.
* mit W. Goeters: ''Grundlagen der Meeresheilkunde''. Thieme, [[Stuttgart]] 1954.


{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references /&gt;
}}</text>
      <sha1>8vxu0l0s0ejru3ysmyng2lrffkmo43b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232468</id>
      <parentid>1232466</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1232468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4314" sha1="jtesbq8s85q7pjb12mfrd5b7v5ordn1" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Carl Haeberlin.jpg
| ôfbyldingstekst              = Carl Haeberlin (± 1940)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[15 desimber]] [[1870]]
| berteplak                    = [[Ranchi]], [[Yndia]]
| stoarn                       = [[2 novimber]] [[1954]] (94 jier)
| stjerplak                    = [[Wyk auf Föhr]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = dokter, natuerhistoarikus
| aktyf as                     = dokter, natuerhistoarikus
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Carl Haeberlin''' (15 desimber 1870 – 12 novimber 1954), soms ek stavere as Häberlin, wie in Dútske [[dokter]] en [[natuerhistoarikus]]. Hy hie in soad ynfloed yn 'e ûntwikkeling fan klimatoterapy en thalassoterapy yn Dútslân en stifte it [[Dr. Carl-Häberlin-Friesenmuseum]] yn [[Wyk auf Föhr]]. Hy moat net betize wurde mei de Dútske psycholooch Carl Haeberlin (1878–1947).

== Biografy ==
Haeberlin waard berne yn [[Ranchi]] yn [[Yndia]], as de soan fan in kristlike misjonaris. De famylje ferhuze yn 1873 werom nei Dútslân en festige har yn [[Swaben (lânstreek)|Swaben]], dêr't Carl Haeberlin grutbrocht waard. &lt;ref name=&quot;Mettenleiter&quot;&gt;[[Andreas Mettenleiter]]: ''Selbstzeugnisse, Erinnerungen, Tagebücher und Briefe deutschsprachiger Ärzte. Nachträge und Ergänzungen II (A–H).'' In: ''Würzburger medizinhistorische Mitteilungen.'' 21, 2002, S. 490–518; S. 510&lt;/ref&gt; Hy folge gymnasiums yn Ludwigsburg, Stuttgart en Heilbronn. &lt;ref name=&quot;Mettenleiter&quot; /&gt;

Haeberlin krige yn 1946 in eareheechlearaarskip. Yn 1954 waard him it Kommandantskrús fan Fertsjinste fan 'e Bûnsrepublyk Dútslân takend. 

== Publikaasjes (kar-út) ==
* ''Drei Fälle von Blasenmole''. Laupp, Tübingen 1895 (Tübingen, Univ., Diss., 1895).
* Hrsg.: ''Dr. Christoph Wilhelm Hufelands Makrobiotik: oder die Kunst, Gesundheit zu erlangen und das menschliche Leben zu verlängern''. Visarius, Recklinghausen 1900 (Visarius-Bücher; 17).
* ''Beiträge zu einer Chronik des Fleckens Wyk: zum 200jährigen Stadtjubiläum''. Krüger, [[Wyk auf Föhr]] 1906.
* ''Führer durch das Friesen-Museum zu Föhr: Beitrag zur Ethnographie und Naturkunde der Insel''. Krüger, Wyk auf Föhr 1906 (Föhrer Heimatbücher; 1).
* ''Der Rückgang der seemännischen Bevölkerung auf den nordfriesischen Inseln''. Druck von J. G. Jebens Nachfolger, Husum 1906.
* ''Volkstrachten der nordfriesischen Inseln vom Anfang des 18. bis Anfang des 19. Jahrhunderts''. Mohr &amp; Dutzauer, [[Leipzig]] 1909 (Föhrer Heimatbücher; 3).
* ''Die Kinder-Seehospize und die Tuberkulose-Bekämpfung''. Klinkhardt, Leipzig 1911.
* ''Chronik des Seebades Wyk-Föhr: 1819–1919''. Wyk auf Föhr 1919 ([https://resolver.sub.uni-hamburg.de/goobi/PPN1757225439 Digitalisat]).
* ''Inselfriesische Volkstrachten vom XVI. bis XVIII. Jahrhundert''. In: ''Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte''. Bd. 56 (1927), S. 170–252 ([https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN770142370_1927/page/226 Digitalisat]).
* mit Friedrich Roeloffs: ''Bunte Bilder aus der Föhrer Kulturgeschichte''. Verlag des Vereins für Heimatkunde der Insel Föhr, Wyk auf Föhr 1927 (Föhrer Heimatbücher; 15).
* ''Inselfriesische Volkstrachten vom 16. bis 18. Jahrhundert: 2. Teil''. In: ''Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte''. Bd. 59 (1930), S. 433–456.
* ''Der heutige Stand der Meeresheilkunde: Vortrag''. Wyk auf Föhr 1930.
* mit Paul Perlewitz: ''Klima-Atlas für die Meeresheilkunde an der deutschen Seeküste''. Griese, Hamburg 1932.
* mit Günter Krauel: ''Die Kur an den deutschen Seeküsten und ihre Wirkung: nach den Ergebnissen der klimato-physiologischen Forschung dargestellt''. Griese, Hamburg 1933.
* mit G. Albanus: ''Lehrbuch der Meeresheilkunde''. Urban &amp; Schwarzenberg 1935.
* mit W. Goeters: ''Grundlagen der Meeresheilkunde''. Thieme, [[Stuttgart]] 1954.


{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references /&gt;
}}</text>
      <sha1>jtesbq8s85q7pjb12mfrd5b7v5ordn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232513</id>
      <parentid>1232468</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1232513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5056" sha1="659mnggejagbna80ng1p1lu0n9mij43" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Carl Haeberlin.jpg
| ôfbyldingstekst              = Carl Haeberlin (± 1940)
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[15 desimber]] [[1870]]
| berteplak                    = [[Ranchi]], [[Yndia]]
| stoarn                       = [[2 novimber]] [[1954]] (94 jier)
| stjerplak                    = [[Wyk auf Föhr]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = dokter, natuerhistoarikus
| aktyf as                     = dokter, natuerhistoarikus
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Carl Haeberlin''' (15 desimber 1870 – 12 novimber 1954), soms ek stavere as Häberlin, wie in Dútske [[dokter]] en [[natuerhistoarikus]]. Hy hie in soad ynfloed yn 'e ûntwikkeling fan klimatoterapy en thalassoterapy yn Dútslân en stifte it [[Dr. Carl-Häberlin-Friesenmuseum]] yn [[Wyk auf Föhr]]. Hy moat net betize wurde mei de Dútske psycholooch Carl Haeberlin (1878–1947).

== Biografy ==
Haeberlin waard berne yn [[Ranchi]] yn [[Yndia]], as de soan fan in kristlike misjonaris. De famylje ferhuze yn 1873 werom nei Dútslân en festige har yn [[Swaben (lânstreek)|Swaben]], dêr't Carl Haeberlin grutbrocht waard. &lt;ref name=&quot;Mettenleiter&quot;&gt;[[Andreas Mettenleiter]]: ''Selbstzeugnisse, Erinnerungen, Tagebücher und Briefe deutschsprachiger Ärzte. Nachträge und Ergänzungen II (A–H).'' In: ''Würzburger medizinhistorische Mitteilungen.'' 21, 2002, S. 490–518; S. 510&lt;/ref&gt; Hy folge gymnasiums yn Ludwigsburg, Stuttgart en Heilbronn. &lt;ref name=&quot;Mettenleiter&quot; /&gt;

Hy studearre medisinen yn Göttingen, München en Tübingen, dêr't er syn steatseksamen helle en yn 1895 syn doktoraat helle. Hy foltôge syn militêre tsjinst yn Straatsburch. Dêrnei wurke er as assistint-dokter yn Tübingen en Stuttgart foardat er in stúdzjereis nei [[Parys]] makke om him te ferdjipjen yn de psychiatry.[1] Yn 1902 ferhuze er nei Wyk auf Föhr en iepene dêr in medyske praktyk. Yn datselde jier wie er mei-oprjochter fan 'e Föhr Feriening foar Natuerwittenskip en Kultuerskiednis en waard er dêr foarsitter fan. Neist syn wurk as spa-dokter hold Haeberlin him wiidweidich dwaande mei thalassoterapy, wittenskiplike ûnderwerpen en folkloareûndersyk. Hy wie ek lid fan in Druïde-loazje. &lt;ref name=&quot;Mettenleiter&quot; /&gt;

Haeberlin krige yn 1946 in eareheechlearaarskip. Yn 1954 waard him it Kommandantskrús fan Fertsjinste fan 'e Bûnsrepublyk Dútslân takend.

== Publikaasjes (kar-út) ==
* ''Drei Fälle von Blasenmole''. Laupp, Tübingen 1895 (Tübingen, Univ., Diss., 1895).
* Hrsg.: ''Dr. Christoph Wilhelm Hufelands Makrobiotik: oder die Kunst, Gesundheit zu erlangen und das menschliche Leben zu verlängern''. Visarius, Recklinghausen 1900 (Visarius-Bücher; 17).
* ''Beiträge zu einer Chronik des Fleckens Wyk: zum 200jährigen Stadtjubiläum''. Krüger, [[Wyk auf Föhr]] 1906.
* ''Führer durch das Friesen-Museum zu Föhr: Beitrag zur Ethnographie und Naturkunde der Insel''. Krüger, Wyk auf Föhr 1906 (Föhrer Heimatbücher; 1).
* ''Der Rückgang der seemännischen Bevölkerung auf den nordfriesischen Inseln''. Druck von J. G. Jebens Nachfolger, Husum 1906.
* ''Volkstrachten der nordfriesischen Inseln vom Anfang des 18. bis Anfang des 19. Jahrhunderts''. Mohr &amp; Dutzauer, [[Leipzig]] 1909 (Föhrer Heimatbücher; 3).
* ''Die Kinder-Seehospize und die Tuberkulose-Bekämpfung''. Klinkhardt, Leipzig 1911.
* ''Chronik des Seebades Wyk-Föhr: 1819–1919''. Wyk auf Föhr 1919 ([https://resolver.sub.uni-hamburg.de/goobi/PPN1757225439 Digitalisat]).
* ''Inselfriesische Volkstrachten vom XVI. bis XVIII. Jahrhundert''. In: ''Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte''. Bd. 56 (1927), S. 170–252 ([https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN770142370_1927/page/226 Digitalisat]).
* mit Friedrich Roeloffs: ''Bunte Bilder aus der Föhrer Kulturgeschichte''. Verlag des Vereins für Heimatkunde der Insel Föhr, Wyk auf Föhr 1927 (Föhrer Heimatbücher; 15).
* ''Inselfriesische Volkstrachten vom 16. bis 18. Jahrhundert: 2. Teil''. In: ''Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte''. Bd. 59 (1930), S. 433–456.
* ''Der heutige Stand der Meeresheilkunde: Vortrag''. Wyk auf Föhr 1930.
* mit Paul Perlewitz: ''Klima-Atlas für die Meeresheilkunde an der deutschen Seeküste''. Griese, Hamburg 1932.
* mit Günter Krauel: ''Die Kur an den deutschen Seeküsten und ihre Wirkung: nach den Ergebnissen der klimato-physiologischen Forschung dargestellt''. Griese, Hamburg 1933.
* mit G. Albanus: ''Lehrbuch der Meeresheilkunde''. Urban &amp; Schwarzenberg 1935.
* mit W. Goeters: ''Grundlagen der Meeresheilkunde''. Thieme, [[Stuttgart]] 1954.


{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references /&gt;
}}</text>
      <sha1>659mnggejagbna80ng1p1lu0n9mij43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dr. Carl-Häberlin-Friesenmuseum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192542</id>
    <redirect title="Friesenmuseum" />
    <revision>
      <id>1232467</id>
      <timestamp>2026-06-19T22:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Friesenmuseum]]</comment>
      <origin>1232467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="2z2nxtp3t80fa6mib4x6cnorgzhadj4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Friesenmuseum]]</text>
      <sha1>2z2nxtp3t80fa6mib4x6cnorgzhadj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Wrâldkampioenskip rugby</title>
    <ns>10</ns>
    <id>192543</id>
    <revision>
      <id>1232469</id>
      <timestamp>2026-06-19T22:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <comment>de side makke</comment>
      <origin>1232469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1630" sha1="a26ipf3novq6sanyvsktbimytld719c" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #B0C4DE
| kop      = {{{namme|}}}
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1     = Ynformaasje 
| head1_1  = Gastlân            | item1_1 = {{{gastlân|}}}
| head1_2  = Kampioen           | item1_2 = {{{kampioen|}}}
| head1_3  = Twadde plak        | item1_3 = {{{twadde plak|}}}
| head1_4  = Datum              | item1_4 = {{{datum|}}}
| head1_5  = Tiims              | item1_5 = {{{tiims|}}} 
| head1_6  = Stadions           | item1_6 = {{{stadions|}}}

| kop3      = Toernoaistatistiken
| head3_1   = Wedstriden         | item3_1 = {{{wedstriden|}}}
| head3_2   = Besikers           | item3_2 = {{{besikers|}}}
| head3_3   = Try's skoard       | item3_3 = {{{try's skoard|}}}
| head3_4   = Topskoarder(s)     | item3_4 = {{{topskoarder(s)|}}}

| drie1_1  = {{{foarige|}}}   | drie1_3 = {{{folgjende|}}} 

| portaal  = Sport
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = 
| gastlân                     = 
| kampioen                    = 
| twadde plak                 =
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 
| tiims                       = 
| stadions                    = 
| wedstriden                  =
| besikers                    =
| try's skoard                =
| topskoarder(s)              =
| foarige                     =
| folgjende                   =
}}&lt;/pre&gt;
}}

[[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</text>
      <sha1>a26ipf3novq6sanyvsktbimytld719c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232470</id>
      <parentid>1232469</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1232470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="andbqnv6bnrqdej8i14aj5j830qb8t4" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #B0C4DE
| kop      = {{{namme|}}}
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1     = Ynformaasje 
| head1_1  = Gastlân            | item1_1 = {{{gastlân|}}}
| head1_2  = Kampioen           | item1_2 = {{{kampioen|}}}
| head1_3  = Twadde plak        | item1_3 = {{{twadde plak|}}}
| head1_4  = Datum              | item1_4 = {{{datum|}}}
| head1_5  = Tiims              | item1_5 = {{{tiims|}}} 
| head1_6  = Stadions           | item1_6 = {{{stadions|}}}

| kop3      = Toernoaistatistiken
| head3_1   = Wedstriden         | item3_1 = {{{wedstriden|}}}
| head3_2   = Besikers           | item3_2 = {{{besikers|}}}
| head3_3   = Try's skoard       | item3_3 = {{{try's skoard|}}}
| head3_4   = Topskoarder(s)     | item3_4 = {{{topskoarder(s)|}}}

| driekop1 = Edysjes
| drie1_1  = {{{foarige|}}}   | drie1_3 = {{{folgjende|}}} 

| portaal  = Sport
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = 
| gastlân                     = 
| kampioen                    = 
| twadde plak                 =
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 
| tiims                       = 
| stadions                    = 
| wedstriden                  =
| besikers                    =
| try's skoard                =
| topskoarder(s)              =
| foarige                     =
| folgjende                   =
}}&lt;/pre&gt;
}}

[[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</text>
      <sha1>andbqnv6bnrqdej8i14aj5j830qb8t4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232471</id>
      <parentid>1232470</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1232471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="t80419floghhf8sggm3973euly5lt05" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #B0C4DE
| kop      = {{{namme|}}}
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1     = Ynformaasje 
| head1_1  = Gastlân            | item1_1 = {{{gastlân|}}}
| head1_2  = Kampioen           | item1_2 = {{{kampioen|}}}
| head1_3  = Twadde plak        | item1_3 = {{{twadde plak|}}}
| head1_4  = Datum              | item1_4 = {{{datum|}}}
| head1_5  = Tiims              | item1_5 = {{{tiims|}}} 
| head1_6  = Stadions           | item1_6 = {{{stadions|}}}

| kop3      = Toernoaistatistiken
| head3_1   = Wedstriden         | item3_1 = {{{wedstriden|}}}
| head3_2   = Besikers           | item3_2 = {{{besikers|}}}
| head3_3   = Try's skoard       | item3_3 = {{{try's skoard|}}}
| head3_4   = Topskoarder(s)     | item3_4 = {{{topskoarder(s)|}}}

| driekop1 = Edysjes
| drie1_1  = ← {{{foarige|}}}   | drie1_3 = {{{folgjende|}}} →

| portaal  = Sport
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = 
| gastlân                     = 
| kampioen                    = 
| twadde plak                 =
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 
| tiims                       = 
| stadions                    = 
| wedstriden                  =
| besikers                    =
| try's skoard                =
| topskoarder(s)              =
| foarige                     =
| folgjende                   =
}}&lt;/pre&gt;
}}

[[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</text>
      <sha1>t80419floghhf8sggm3973euly5lt05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232523</id>
      <parentid>1232471</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1232523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="8mnznhp16faedvg5lah204qortj8j2s" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #B0C4DE
| kop      = {{{namme|}}}
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1     = Ynformaasje 
| head1_1  = Gastlân            | item1_1 = {{{gastlân|}}}
| head1_2  = Datum              | item1_2 = {{{datum|}}}
| head1_3  = Tiims              | item1_3 = {{{tiims|}}} 
| head1_4  = Stadions           | item1_4 = {{{stadions|}}}

| kop2     = Einposysjes
| head2_1  = Kampioen           | item2_1 = {{{kampioen|}}}
| head2_2  = Twadde plak        | item2_2 = {{{twadde plak|}}}

| kop3      = Toernoaistatistiken
| head3_1   = Wedstriden         | item3_1 = {{{wedstriden|}}}
| head3_2   = Besikers           | item3_2 = {{{besikers|}}}
| head3_3   = Try's skoard       | item3_3 = {{{try's skoard|}}}
| head3_4   = Topskoarder(s)     | item3_4 = {{{topskoarder(s)|}}}

| driekop1 = Edysjes
| drie1_1  = ← {{{foarige|}}}   | drie1_3 = {{{folgjende|}}} →

| portaal  = Sport
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = 
| gastlân                     = 
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 
| tiims                       = 
| stadions                    = 
| kampioen                    = 
| twadde plak                 =
| wedstriden                  =
| besikers                    =
| try's skoard                =
| topskoarder(s)              =
| foarige                     =
| folgjende                   =
}}&lt;/pre&gt;
}}

[[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</text>
      <sha1>8mnznhp16faedvg5lah204qortj8j2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232524</id>
      <parentid>1232523</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <origin>1232524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="tq2muupfg451y4xu29nzbb060olxhx2" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| bgcolor  = #B0C4DE
| kop      = {{{namme|}}}
| image    = {{{ôfbylding|}}}
| caption  = {{{ôfbyldingstekst|}}}
| imagewidth = {{{ôfbyldingsbreedte|}}}

| kop1     = Ynformaasje 
| head1_1  = Gastlân            | item1_1 = {{{gastlân|}}}
| head1_2  = Datum              | item1_2 = {{{datum|}}}
| head1_3  = Tiims              | item1_3 = {{{tiims|}}} 
| head1_4  = Stadions           | item1_4 = {{{stadions|}}}

| kop2     = Einposysjes
| head2_1  = Kampioen           | item2_1 = {{{kampioen|}}}
| head2_2  = Twadde plak        | item2_2 = {{{twadde plak|}}}
| head2_3  = Tredde plak        | item2_3 = {{{tredde plak|}}}

| kop3      = Toernoaistatistiken
| head3_1   = Wedstriden         | item3_1 = {{{wedstriden|}}}
| head3_2   = Besikers           | item3_2 = {{{besikers|}}}
| head3_3   = Try's skoard       | item3_3 = {{{try's skoard|}}}
| head3_4   = Topskoarder(s)     | item3_4 = {{{topskoarder(s)|}}}

| driekop1 = Edysjes
| drie1_1  = ← {{{foarige|}}}   | drie1_3 = {{{folgjende|}}} →

| portaal  = Sport
}}
&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

== Tapasse ==
Dizze ynfoboks kinsto sa oernimme op de side:
&lt;pre&gt;
{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = 
| gastlân                     = 
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 
| tiims                       = 
| stadions                    = 
| kampioen                    = 
| twadde plak                 =
| tredde plak                 =
| wedstriden                  =
| besikers                    =
| try's skoard                =
| topskoarder(s)              =
| foarige                     =
| folgjende                   =
}}&lt;/pre&gt;
}}

[[Kategory:Ynfoboks Sport en Spul]]</text>
      <sha1>tq2muupfg451y4xu29nzbb060olxhx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Súd-Afrikaansk rugbyteam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192544</id>
    <redirect title="Súdafrikaansk rugbyteam" />
    <revision>
      <id>1232477</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Súd-Afrikaansk rugbyteam]] omneamd ta [[Súdafrikaansk rugbyteam]]: skriuwwize oanpast oan oare artikels oer Súdafrikaanske ûnderwerpen</comment>
      <origin>1232477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="ccketjur62wviwh5fh71bqjlk77rn1f" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Súdafrikaansk rugbyteam]]</text>
      <sha1>ccketjur62wviwh5fh71bqjlk77rn1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Springboks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192545</id>
    <redirect title="Súdafrikaansk rugbyteam" />
    <revision>
      <id>1232479</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Súdafrikaansk rugbyteam]]</comment>
      <origin>1232479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="ccketjur62wviwh5fh71bqjlk77rn1f" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Súdafrikaansk rugbyteam]]</text>
      <sha1>ccketjur62wviwh5fh71bqjlk77rn1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby yn Súd-Afrika</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192546</id>
    <revision>
      <id>1232480</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="cuw8qumjos84fssataijff81rtoxw4m" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Sud-Afrika]]</text>
      <sha1>cuw8qumjos84fssataijff81rtoxw4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby nei lân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192547</id>
    <revision>
      <id>1232481</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="tquot39joghpypb6ayzbqcsn3c486v5" xml:space="preserve">[[Kategory:Rugby| ]]</text>
      <sha1>tquot39joghpypb6ayzbqcsn3c486v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby yn Nederlân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192548</id>
    <revision>
      <id>1232484</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="lutcvemhdg1z1xzu0kobk89ons4smxy" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn Nederlân]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Nederlan]]</text>
      <sha1>lutcvemhdg1z1xzu0kobk89ons4smxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby yn Fryslân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192549</id>
    <revision>
      <id>1232485</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="k02assgzvl8y307i5bx2tys2ascvk9y" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn Fryslân]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Frislan]]
[[Kategory:Rugby yn Nederlan| ]]</text>
      <sha1>k02assgzvl8y307i5bx2tys2ascvk9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232486</id>
      <parentid>1232485</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <origin>1232486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="luky5nbqbolynld14lnzcdt92l9j3vh" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn Fryslân]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Frislan]]
[[Kategory:Rugby yn Nederlân| ]]</text>
      <sha1>luky5nbqbolynld14lnzcdt92l9j3vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:IRLru</title>
    <ns>10</ns>
    <id>192550</id>
    <revision>
      <id>1232487</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <comment>de side makke</comment>
      <origin>1232487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="9evs79wqgjhwq03gglqgvreabbvy6qg" xml:space="preserve">[[File:IRFU flag.svg|21px|Flagge fan de Feriene Steaten]]&amp;nbsp;[[Iersk rugbyteam|Ierlân]]</text>
      <sha1>9evs79wqgjhwq03gglqgvreabbvy6qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby yn Argentynje</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192551</id>
    <revision>
      <id>1232492</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="grwjj6ji6vda82yobme4jfke5tj9qu4" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn Argentynje]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Argentynje]]</text>
      <sha1>grwjj6ji6vda82yobme4jfke5tj9qu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wrâldkampioenskip rugby 2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192552</id>
    <revision>
      <id>1232493</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <comment>de side makke</comment>
      <origin>1232493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="tfvb0piw92z8ql6j0zejcgh8c0d6ipe" xml:space="preserve">{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = Wrâldkampioenskip rugby 2023
| gastlân                     = {{FRAf}}
| kampioen                    = {{RSAru}} &lt;small&gt;(4e titel)&lt;/small&gt;
| twadde plak                 = {{NZLf}}
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 8 septimber – 28 oktober
| tiims                       = 20
| stadions                    = 9
| wedstriden                  = 48
| besikers                    = 2.437.208 &lt;small&gt;(50.775 de wedstriid)&lt;/small&gt;
| try's skoard                = 325 &lt;small&gt;(6,8 de wedstriid)&lt;/small&gt;
| topskoarder(s)              = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75)
| foarige                     = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]]
| folgjende                   = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' wurd fan 	8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it toernoai.

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wûn syn 4e titel nei in spannende finale tsjin [[Nij-Seelân]].

== Knock-outfase ==

{{Wedstrydskema lêste 8
| RD1 = kwartfinale
| RD3 = heale finale
| RD4 = finale
| RD5 = tredde plak
| RD1-header-01 = hello
| RD1-team01    = {{WALf}}
| RD1-score01   =17
| RD1-team02    = '''{{ARGf}}'''
| RD1-score02   ='''29'''
| RD1-header-02 =
| RD1-team03    = {{IRLru}}
| RD1-score03   = 24
| RD1-team04    = '''{{NZLf}}'''
| RD1-score04   = '''28'''
| RD1-header-03 =
| RD1-team05    = '''{{ENGf}}'''
| RD1-score05   = '''30'''
| RD1-team06    = {{FIJf}}
| RD1-score06   = 24
| RD1-header-04 =
| RD1-team07    = {{FRAf}}
| RD1-score07   = 28
| RD1-team08    = {{RSAru}}
| RD1-score08   = '''29'''
| RD2-header-01 =
| RD2-team01    = {{ARGf}}
| RD2-score01   = 6
| RD2-team02    = '''{{NZLf}}'''
| RD2-score02   = '''44'''
| RD2-header-02 =
| RD2-team03    = {{ENGf}}
| RD2-score03   = 15
| RD2-team04    = '''{{RSAru}}'''
| RD2-score04   = '''16'''
| RD3-header-01 =
| RD3-team01    = {{NZLf}}
| RD3-score01   = 11
| RD3-team02    = '''{{RSAru}}'''
| RD3-score02   = '''12'''
| RD3-header-02 = 
| RD3-team03    = {{ARGf}}
| RD3-score03   = 23
| RD3-team04    = '''{{ENGf}}'''
| RD3-score04   = '''26'''
}}

== Keppelings om utens ==

* [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)]</text>
      <sha1>tfvb0piw92z8ql6j0zejcgh8c0d6ipe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232495</id>
      <parentid>1232493</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1232495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="1aksrh1h7461ovcpmlfowhex1nfjaqt" xml:space="preserve">{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = Wrâldkampioenskip rugby 2023
| gastlân                     = {{FRAf}}
| kampioen                    = {{RSAru}} &lt;small&gt;(4e titel)&lt;/small&gt;
| twadde plak                 = {{NZLf}}
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 8 septimber – 28 oktober
| tiims                       = 20
| stadions                    = 9
| wedstriden                  = 48
| besikers                    = 2.437.208 &lt;small&gt;(50.775 de wedstriid)&lt;/small&gt;
| try's skoard                = 325 &lt;small&gt;(6,8 de wedstriid)&lt;/small&gt;
| topskoarder(s)              = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75)
| foarige                     = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]]
| folgjende                   = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' wurd fan 	8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]].

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wûn syn 4e titel nei in spannende finale tsjin [[Nij-Seelân]].

== Knock-outfase ==

{{Wedstrydskema lêste 8
| RD1 = kwartfinale
| RD3 = heale finale
| RD4 = finale
| RD5 = tredde plak
| RD1-header-01 = hello
| RD1-team01    = {{WALf}}
| RD1-score01   =17
| RD1-team02    = '''{{ARGf}}'''
| RD1-score02   ='''29'''
| RD1-header-02 =
| RD1-team03    = {{IRLru}}
| RD1-score03   = 24
| RD1-team04    = '''{{NZLf}}'''
| RD1-score04   = '''28'''
| RD1-header-03 =
| RD1-team05    = '''{{ENGf}}'''
| RD1-score05   = '''30'''
| RD1-team06    = {{FIJf}}
| RD1-score06   = 24
| RD1-header-04 =
| RD1-team07    = {{FRAf}}
| RD1-score07   = 28
| RD1-team08    = {{RSAru}}
| RD1-score08   = '''29'''
| RD2-header-01 =
| RD2-team01    = {{ARGf}}
| RD2-score01   = 6
| RD2-team02    = '''{{NZLf}}'''
| RD2-score02   = '''44'''
| RD2-header-02 =
| RD2-team03    = {{ENGf}}
| RD2-score03   = 15
| RD2-team04    = '''{{RSAru}}'''
| RD2-score04   = '''16'''
| RD3-header-01 =
| RD3-team01    = {{NZLf}}
| RD3-score01   = 11
| RD3-team02    = '''{{RSAru}}'''
| RD3-score02   = '''12'''
| RD3-header-02 = 
| RD3-team03    = {{ARGf}}
| RD3-score03   = 23
| RD3-team04    = '''{{ENGf}}'''
| RD3-score04   = '''26'''
}}

== Keppelings om utens ==

* [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)]</text>
      <sha1>1aksrh1h7461ovcpmlfowhex1nfjaqt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232509</id>
      <parentid>1232495</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T23:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1232509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2550" sha1="c3satbfsvzv33mdwyb409axmhpr2064" xml:space="preserve">{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = Wrâldkampioenskip rugby 2023
| gastlân                     = {{FRAf}}
| kampioen                    = {{RSAru}} &lt;small&gt;(4e titel)&lt;/small&gt;
| twadde plak                 = {{NZLf}}
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 8 septimber – 28 oktober
| tiims                       = 20
| stadions                    = 9
| wedstriden                  = 48
| besikers                    = 2.437.208 &lt;small&gt;(50.775 de wedstriid)&lt;/small&gt;
| try's skoard                = 325 &lt;small&gt;(6,8 de wedstriid)&lt;/small&gt;
| topskoarder(s)              = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75)
| foarige                     = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]]
| folgjende                   = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' wurd fan 	8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]].

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wûn syn 4e titel nei in spannende finale tsjin [[Nij-Seelân]].

== Knock-outfase ==

{{Wedstrydskema lêste 8
| RD1 = kwartfinale
| RD3 = heale finale
| RD4 = finale
| RD5 = tredde plak
| RD1-header-01 = hello
| RD1-team01    = {{WALf}}
| RD1-score01   =17
| RD1-team02    = '''{{ARGf}}'''
| RD1-score02   ='''29'''
| RD1-header-02 =
| RD1-team03    = {{IRLru}}
| RD1-score03   = 24
| RD1-team04    = '''{{NZLf}}'''
| RD1-score04   = '''28'''
| RD1-header-03 =
| RD1-team05    = '''{{ENGf}}'''
| RD1-score05   = '''30'''
| RD1-team06    = {{FIJf}}
| RD1-score06   = 24
| RD1-header-04 =
| RD1-team07    = {{FRAf}}
| RD1-score07   = 28
| RD1-team08    = {{RSAru}}
| RD1-score08   = '''29'''
| RD2-header-01 =
| RD2-team01    = {{ARGf}}
| RD2-score01   = 6
| RD2-team02    = '''{{NZLf}}'''
| RD2-score02   = '''44'''
| RD2-header-02 =
| RD2-team03    = {{ENGf}}
| RD2-score03   = 15
| RD2-team04    = '''{{RSAru}}'''
| RD2-score04   = '''16'''
| RD3-header-01 =
| RD3-team01    = {{NZLf}}
| RD3-score01   = 11
| RD3-team02    = '''{{RSAru}}'''
| RD3-score02   = '''12'''
| RD3-header-02 = 
| RD3-team03    = {{ARGf}}
| RD3-score03   = 23
| RD3-team04    = '''{{ENGf}}'''
| RD3-score04   = '''26'''
}}

== Keppelings om utens ==
* [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)]

{{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}}
[[Kategory:Skiednis fan Frankryk]]
[[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]]
[[Kategory:Barren yn 2023]]</text>
      <sha1>c3satbfsvzv33mdwyb409axmhpr2064</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232525</id>
      <parentid>1232509</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SencBorz</username>
        <id>50363</id>
      </contributor>
      <comment>mear ynformaasje tafoege</comment>
      <origin>1232525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="748hx695iah17h74wuvbwfvkmgtuqo1" xml:space="preserve">{{Wrâldkampioenskip rugby
| namme                       = Wrâldkampioenskip rugby 2023
| gastlân                     = {{FRAf}}
| kampioen                    = {{RSAru}} &lt;small&gt;(4e titel)&lt;/small&gt;
| twadde plak                 = {{NZLf}}
| tredde plak                 = {{ENGf}}
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           =
| ôfbyldingstekst             = 
| datum                       = 8 septimber – 28 oktober
| tiims                       = 20
| stadions                    = 9
| wedstriden                  = 48
| besikers                    = 2.437.208 &lt;small&gt;(50.775 de wedstriid)&lt;/small&gt;
| try's skoard                = 325 &lt;small&gt;(6,8 de wedstriid)&lt;/small&gt;
| topskoarder(s)              = {{flagge GB-ENG}} [[Owen Farrell]] (75)
| foarige                     = [[Wrâldkampioenskip rugby 2019|2019]]
| folgjende                   = [[Wrâldkampioenskip rugby 2027|2027]]
}}

It '''Wrâldkampioenskip rugby 2023''' wurd fan 	8 septimber oant en mei 28 oktober 2023 yn [[Frankryk]] holden. It wie de 10e edysje fan it [[Wrâldkampioenskip rugby]].

[[Súd-Afrikaansk rugbyteam|Súd-Afrika]] wûn syn 4e titel nei in spannende finale tsjin [[Nij-Seelân]].

== Knock-outfase ==

{{Wedstrydskema lêste 8
| RD1 = kwartfinale
| RD3 = heale finale
| RD4 = finale
| RD5 = tredde plak
| RD1-header-01 = hello
| RD1-team01    = {{WALf}}
| RD1-score01   =17
| RD1-team02    = '''{{ARGf}}'''
| RD1-score02   ='''29'''
| RD1-header-02 =
| RD1-team03    = {{IRLru}}
| RD1-score03   = 24
| RD1-team04    = '''{{NZLf}}'''
| RD1-score04   = '''28'''
| RD1-header-03 =
| RD1-team05    = '''{{ENGf}}'''
| RD1-score05   = '''30'''
| RD1-team06    = {{FIJf}}
| RD1-score06   = 24
| RD1-header-04 =
| RD1-team07    = {{FRAf}}
| RD1-score07   = 28
| RD1-team08    = {{RSAru}}
| RD1-score08   = '''29'''
| RD2-header-01 =
| RD2-team01    = {{ARGf}}
| RD2-score01   = 6
| RD2-team02    = '''{{NZLf}}'''
| RD2-score02   = '''44'''
| RD2-header-02 =
| RD2-team03    = {{ENGf}}
| RD2-score03   = 15
| RD2-team04    = '''{{RSAru}}'''
| RD2-score04   = '''16'''
| RD3-header-01 =
| RD3-team01    = {{NZLf}}
| RD3-score01   = 11
| RD3-team02    = '''{{RSAru}}'''
| RD3-score02   = '''12'''
| RD3-header-02 = 
| RD3-team03    = {{ARGf}}
| RD3-score03   = 23
| RD3-team04    = '''{{ENGf}}'''
| RD3-score04   = '''26'''
}}

== Keppelings om utens ==
* [https://www.rugbyworldcup.com/2027/en/past-tournaments/2023 Offisjele webside (Ingelsk)]

{{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby 2023}}
[[Kategory:Skiednis fan Frankryk]]
[[Kategory:Wrâldkampioenskip rugby]]
[[Kategory:Barren yn 2023]]</text>
      <sha1>748hx695iah17h74wuvbwfvkmgtuqo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby yn it Feriene Keninkryk</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192553</id>
    <revision>
      <id>1232494</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="bu7hr113c0v8kawegvncfwdgnsvei95" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Feriene Keninkryk]]</text>
      <sha1>bu7hr113c0v8kawegvncfwdgnsvei95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby yn Ingelân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192554</id>
    <revision>
      <id>1232497</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="a1yeduozqjuq96wdhmfudxvpggmkg2k" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn Ingelân]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Ingelan]]
[[Kategory:Rugby yn it Feriene Keninkryk| ]]</text>
      <sha1>a1yeduozqjuq96wdhmfudxvpggmkg2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby yn Nij-Seelân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192555</id>
    <revision>
      <id>1232500</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="if005cjjmz7jp6x9fnsxexx71o79u1a" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Nij-Seelan]]</text>
      <sha1>if005cjjmz7jp6x9fnsxexx71o79u1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sport yn Nij-Seelân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192556</id>
    <revision>
      <id>1232501</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="qyc829ysvz2av79q0joh8jwj95zqq1w" xml:space="preserve">[[Kategory:Nij-Seelân]]
[[Kategory:Sport yn Oseaanje nei lân|Nij-Seelan]]</text>
      <sha1>qyc829ysvz2av79q0joh8jwj95zqq1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sport yn Argentynje</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192557</id>
    <revision>
      <id>1232502</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="2qoqb80diega7rkc0npxx2pud6xhkjz" xml:space="preserve">[[Kategory:Argentynje]]
[[Kategory:Sport yn Súd-Amearika nei lân|Argentynje]]</text>
      <sha1>2qoqb80diega7rkc0npxx2pud6xhkjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Rugby yn Ierlân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192558</id>
    <revision>
      <id>1232504</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="esgr2h9ana52sdj6dammlqx6v497ks8" xml:space="preserve">[[Kategory:Sport yn Ierlân]]
[[Kategory:Rugby nei lân|Ierlan]]</text>
      <sha1>esgr2h9ana52sdj6dammlqx6v497ks8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sport yn Ierlân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192559</id>
    <revision>
      <id>1232505</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="s18r1k2nbu611fqjn8z4wzb2gzo2rn9" xml:space="preserve">[[Kategory:Ierlân]]
[[Kategory:Sport yn Jeropa nei lân|Ierlan]]</text>
      <sha1>s18r1k2nbu611fqjn8z4wzb2gzo2rn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Museum yn Noard-Fryslân</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192560</id>
    <revision>
      <id>1232506</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="j5dw6nq8wbxe32lo1tx0g7ri8jlb1zc" xml:space="preserve">[[Kategory:Museum yn Sleeswyk-Holstein|Noard-Fryslan]]
[[Kategory:Kultuer yn Noard-Fryslân]]</text>
      <sha1>j5dw6nq8wbxe32lo1tx0g7ri8jlb1zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Wrâldkampioenskip rugby</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192561</id>
    <revision>
      <id>1232510</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1232510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="gr11n44khwhbqwf30756p8hdwd0ptm6" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Wraldkampioenskip rugby}}
[[Kategory:Rugby]]
[[Kategory:Ynternasjonaal sportevenemint]]
[[Kategory:Weromkearend evenemint ynsteld yn 1987]]</text>
      <sha1>gr11n44khwhbqwf30756p8hdwd0ptm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natuerhistoarikus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192562</id>
    <redirect title="Natuerlike histoarje" />
    <revision>
      <id>1232515</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Natuerlike histoarje]]</comment>
      <origin>1232515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="ktbzr1g23zddbarpapvyqvo2scsf172" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Natuerlike histoarje]]</text>
      <sha1>ktbzr1g23zddbarpapvyqvo2scsf172</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reliktmiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192563</id>
    <revision>
      <id>1232519</id>
      <timestamp>2026-06-20T07:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme              = reliktmiuw |Ofbyld             = [[Ofbyld:Relict Gull.jpg|250px]] |lûd                = Reliktmiuw yn briedkleed.  |Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'') |...&quot;</comment>
      <origin>1232519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4107" sha1="nqrqzg5hdsvdlh4xqj2htpuv9yanzwb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = reliktmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Relict Gull.jpg|250px]]
|lûd                = Reliktmiuw yn briedkleed. 
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus relictus
|Beskriuwer, jier   = [[Lönnberg]], 1931
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.jpg|250px]]
|lânkaart           = 
}}
De '''reliktmiuw''' of de '''Sintraal-Aziatyske miuw''' (''Ichthyaetus relictus'') is in middelgrutte [[Miuwen|miuwe]][[Soarte (taksonomy)|soarte]]. Oant 1971 waard tocht dat it in eastlike foarm fan 'e [[swartkopmiuw]] (''Ichthyaetus melanocephalus'') wie. Tradisjoneel waard de soarte by it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Larus'' yndield, mar no wurdt er ta it skaai ''Ichthyaetus'' rekkene. De namme 'relikt' ferwiist nei de teory dat de soarte eartiids in grutter ferspriedingsgebiet hie en no noch op in lyts tal isolearre plakken foarkomt.

== Beskriuwing ==
De reliktmiuw is 44 oant 45 sm lang en hat in swier, kompakt lichem. Net briedende folwoeksen fûgels hawwe in grizige kop en nekke en wjukken mei wite úteinen. Yn 'e briedtiid hawwe de fûgels in swarte kap (ek de nekke), in griisbrune foarholle en opfallende, heale moannefoarmige wite tekeningen efter, boppe en ûnder de eagen. De reliktmiuw hat yn 'e briedtiid in opfallende, felreade eachring. Ek de snaffel is felread. De poaten binne oranje oant read. 

== Fersprieding en habitat ==
De reliktmiuw briedt op ferskate plakken yn [[Mongoalje]] (lykas de marren Galuut, Khukh en Chukh), twa lokaasjes yn [[Kazakstan]], ien yn [[Ruslân]] en ien yn [[Sina]] (Hongjiannao-mar). In lyts oantal fûgels lûkt bûten de briedtiid nei [[Súd-Koreä]]. Dêrneist binne der sterke oanwizings dat gruttere groepen nei de kusten fan eastlik Sina lûke, benammen nei de Bohai-baai, al bliuwt it in tige beweechlike populaasje dy't swierrichheden hat om gaadlike rêstplakken te finen.

== Ekology ==
De briedtiid begjint begjin juny en rint oant begjin augustus. Se briede yn koloanjes op eilannen yn sâltwettermarren. Dizze plakken binne tige kwetsber. As marren drûchfalle of it wetterpeil te heech wurdt, briede se net. Ek as eilannen te lyts wurde, begroeid reitsje, of oan 'e igge fêstgroeie, bliuwe de fûgels fuort. Bûten de briedtiid binne se te finen op modderplaten en sânbanken yn estuaria.

== Status en bedrigingen ==
De krekte grutte fan 'e populaasje is lestich te bepalen fanwegen de ôfhandige en kwetsbere briedlokaasjes. Rûzings rinne útien fan minder as 10.000 oant likernôch 20.000 folwoeksen eksimplaren. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as 'kwetsber' (''Vulnerable''), mei in populaasjetrend dy't troch de measte [[ornitology]]ske organisaasjes as delgeand beskôge wurdt. De delgong wurdt benammen feroarsake troch de ynstabiliteit fan it briedhabitat lykas feroarings yn it wetterpeil fan 'e briedmarren. Oare bedrigingen binne predaasje troch oare miuwen, heilstoarmen en oerstreamings. Ek is der in tekoart oan geskikte rêstplakken op 'e trek. Om dit op te kearen binne der natoerreservaten oprjochte yn Mongoalje, Kazakstan en Ruslân.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/relict-gull-larus-relictus BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/relgul2 eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/relgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus leucophthalmus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witeachmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>nqrqzg5hdsvdlh4xqj2htpuv9yanzwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232528</id>
      <parentid>1232519</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1232528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="cnqn8ywh37l3ulixjk04alv7b4mtz7t" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = reliktmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Relict Gull.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Reliktmiuw yn briedkleed.&lt;/small&gt; 
|lûd                = 
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus relictus
|Beskriuwer, jier   = [[Lönnberg]], 1931
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.jpg|250px]]
|lânkaart           = 
}}
De '''reliktmiuw''' of de '''Sintraal-Aziatyske miuw''' (''Ichthyaetus relictus'') is in middelgrutte [[Miuwen|miuwe]][[Soarte (taksonomy)|soarte]]. Oant 1971 waard tocht dat it in eastlike foarm fan 'e [[swartkopmiuw]] (''Ichthyaetus melanocephalus'') wie. Tradisjoneel waard de soarte by it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Larus'' yndield, mar no wurdt er ta it skaai ''Ichthyaetus'' rekkene. De namme 'relikt' ferwiist nei de teory dat de soarte eartiids in grutter ferspriedingsgebiet hie en no noch op in lyts tal isolearre plakken foarkomt.

== Beskriuwing ==
De reliktmiuw is 44 oant 45 sm lang en hat in swier, kompakt lichem. Net briedende folwoeksen fûgels hawwe in grizige kop en nekke en wjukken mei wite úteinen. Yn 'e briedtiid hawwe de fûgels in swarte kap (ek de nekke), in griisbrune foarholle en opfallende, heale moannefoarmige wite tekeningen efter, boppe en ûnder de eagen. De reliktmiuw hat yn 'e briedtiid in opfallende, felreade eachring. Ek de snaffel is felread. De poaten binne oranje oant read. 

== Fersprieding en habitat ==
De reliktmiuw briedt op ferskate plakken yn [[Mongoalje]] (lykas de marren Galuut, Khukh en Chukh), twa lokaasjes yn [[Kazakstan]], ien yn [[Ruslân]] en ien yn [[Sina]] (Hongjiannao-mar). In lyts oantal fûgels lûkt bûten de briedtiid nei [[Súd-Koreä]]. Dêrneist binne der sterke oanwizings dat gruttere groepen nei de kusten fan eastlik Sina lûke, benammen nei de Bohai-baai, al bliuwt it in tige beweechlike populaasje dy't swierrichheden hat om gaadlike rêstplakken te finen.

== Ekology ==
De briedtiid begjint begjin juny en rint oant begjin augustus. Se briede yn koloanjes op eilannen yn sâltwettermarren. Dizze plakken binne tige kwetsber. As marren drûchfalle of it wetterpeil te heech wurdt, briede se net. Ek as eilannen te lyts wurde, begroeid reitsje, of oan 'e igge fêstgroeie, bliuwe de fûgels fuort. Bûten de briedtiid binne se te finen op modderplaten en sânbanken yn estuaria.

== Status en bedrigingen ==
De krekte grutte fan 'e populaasje is lestich te bepalen fanwegen de ôfhandige en kwetsbere briedlokaasjes. Rûzings rinne útien fan minder as 10.000 oant likernôch 20.000 folwoeksen eksimplaren. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as 'kwetsber' (''Vulnerable''), mei in populaasjetrend dy't troch de measte [[ornitology]]ske organisaasjes as delgeand beskôge wurdt. De delgong wurdt benammen feroarsake troch de ynstabiliteit fan it briedhabitat lykas feroarings yn it wetterpeil fan 'e briedmarren. Oare bedrigingen binne predaasje troch oare miuwen, heilstoarmen en oerstreamings. Ek is der in tekoart oan geskikte rêstplakken op 'e trek. Om dit op te kearen binne der natoerreservaten oprjochte yn Mongoalje, Kazakstan en Ruslân.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/relict-gull-larus-relictus BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/relgul2 eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/relgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus leucophthalmus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witeachmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>cnqn8ywh37l3ulixjk04alv7b4mtz7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ichthyaetus relictus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192564</id>
    <redirect title="Reliktmiuw" />
    <revision>
      <id>1232520</id>
      <timestamp>2026-06-20T07:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Reliktmiuw]]</comment>
      <origin>1232520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="4emgh3rulnttxlq491vro6asjl37kux" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Reliktmiuw]]</text>
      <sha1>4emgh3rulnttxlq491vro6asjl37kux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swartkopmiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192565</id>
    <revision>
      <id>1232521</id>
      <timestamp>2026-06-20T08:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme              = swartkopmiuw |Ofbyld             = [[Ofbyld:Ichthyaetus melanocephalus, Slottsskogen, Göteborg, Sweden 1.jpg|250px]] |lûd                = |Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai              = swartkopmiu...&quot;</comment>
      <origin>1232521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6820" sha1="gq3fxfa5r118om4h8on6muktst9uzj7" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = swartkopmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Ichthyaetus melanocephalus, Slottsskogen, Göteborg, Sweden 1.jpg|250px]]
|lûd                =
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus melanocephalus
|Beskriuwer, jier   = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.jpg|250px]]
|lânkaart           = [[Ofbyld:LarusMelanocephalus.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007fff}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;    
}}
De '''swartkopmiuw''' (''Ichthyaetus melanocephalus''; synonym: ''Larus melanocephalus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwen]] (''Laridae''). Oant foar koart waard de soarte by it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Larus'' yndield, mar op basis fan ûndersyk oan [[mitochondriaal DNA]] is dúdlik wurden dat dizze yndieling net korrekt is. De fûgel is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin ûndersoarten bekend binne. 

== Wittenskiplike namme ==
De namme fan 'e soarte waard yn 1820 foar it earst  troch [[Coenraad Jacob Temminck]] publisearre as ''Larus melanocephalus''. De namme melanocephalus is ôflaat fan it [[Aldgryksk]]e ''mélas'' (swart) en ''kephalē (holle of kop).

== Skaaimerken == 
[[Ofbyld:Med gull southend.JPG|thumb|left|Winterkleed.]]
De fûgel is 37 oant 40 sm lang en hat in spanwiidte fan 94 oant 102 sm. De swartkopmiuw is wat grutter en swierder fan bou as de kob, mei in swierdere snaffel en langere, donkerder poaten. Yn it briedkleed is de swartkopmiuw opfallend wyt mei in ljochtgrize mantel en wjukken mei wite slachpinnen sûnder swarte úteinen. De swarte kop rint troch oant yn 'e nekke en lit opfallende wite heale moannefoarmige tekeningen by de eagen sjen, wêrbinnen in donkerreade eachring te sjen is. De skerpe donkerreade snaffel hat in swarte bân foar de punt. De kop fan 'e folwoeksen fûgel bûten de briedtiid is folle minder swart. Oer de eagen rint in donker masker. 

It duorret twa jier foardat dat de swartkopmiuw it folwoeksen fearrekleed kriget. Fûgels yn it earste jier hawwe in swarte bân oan 'e ein fan 'e sturt en mear swarte gebieten op 'e boppewjukken, mar hawwe ljochte ûnderwjukken.

== Fersprieding == 
De swartkopmiuw briedt benammen oan 'e kusten fan 'e [[Swarte See]] yn [[Oekraïne]] en fierder nei it westen yn [[West-Europa]], mar dêr hat de fûgel in sterk fragmintearre fersprieding. Hy is folle seldsumer as de [[kob]], dêr't er faak yn 'e selde koloanjes mei briedt.

=== Nederlân ===
&lt;div style=&quot;display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Larus melanocephalus.jpg|Briedkleed.
Mediterranean gull (Ichthyaetus melanocephalus) non breeding in flight Vadu.jpg|Winterkleed.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
De swartkopmiuw briedt sûnt de jierren 1930 ek yn Nederlân. Ynearsten wie it in seldsume briedfûgel, mar sûnt 1980 namen de oantallen ta oant mear as 4000 pearkes. De measte fûgels sitte yn it súdwesten fan it lân mei koloanjes fan wol hûnderten fûgels, mar de fûgel hat ek it [[Iselmar]]gebiet ûntdutsen en dêr nimme de oantallen ek ta. Winterdeis oerwinterje se foaral yn it [[Middellânske See]]gebiet. Nederlân leit oan 'e noardwestlike grins fan it ferspriedingsgebiet. 

== Ekology ==
It iten bestiet út fiskjes, wjirms, ynsekten, skulp- en skaaldierkes. In lechsel bestiet út twa oant trije ljocht gielbrune aaien mei donkere plakjes.

== Status ==
De grutte fan 'e Europeeske populaasje waard yn 2012 rûsd op 236.000 oant 656.000 folwoeksen fûgels. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status 'net bedrige' (''Least Concern'').

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mediterranean-gull-larus-melanocephalus BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/medgul1 eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/medgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus leucophthalmus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witeachmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]</text>
      <sha1>gq3fxfa5r118om4h8on6muktst9uzj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232530</id>
      <parentid>1232521</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1232530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6863" sha1="0epsvcgm77b3zkd074ddv8qn5bfx36g" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = swartkopmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Ichthyaetus melanocephalus, Slottsskogen, Göteborg, Sweden 1.jpg|250px]]&lt;small&gt;Swartkopmiuw yn briedkleed.&lt;/small&gt; 
|lûd                =
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus melanocephalus
|Beskriuwer, jier   = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.jpg|250px]]
|lânkaart           = [[Ofbyld:LarusMelanocephalus.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007fff}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;    
}}
De '''swartkopmiuw''' (''Ichthyaetus melanocephalus''; synonym: ''Larus melanocephalus'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[miuwen]] (''Laridae''). Oant foar koart waard de soarte by it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Larus'' yndield, mar op basis fan ûndersyk oan [[mitochondriaal DNA]] is dúdlik wurden dat dizze yndieling net korrekt is. De fûgel is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin ûndersoarten bekend binne. 

== Wittenskiplike namme ==
De namme fan 'e soarte waard yn 1820 foar it earst  troch [[Coenraad Jacob Temminck]] publisearre as ''Larus melanocephalus''. De namme melanocephalus is ôflaat fan it [[Aldgryksk]]e ''mélas'' (swart) en ''kephalē (holle of kop).

== Skaaimerken == 
[[Ofbyld:Med gull southend.JPG|thumb|left|Winterkleed.]]
De fûgel is 37 oant 40 sm lang en hat in spanwiidte fan 94 oant 102 sm. De swartkopmiuw is wat grutter en swierder fan bou as de kob, mei in swierdere snaffel en langere, donkerder poaten. Yn it briedkleed is de swartkopmiuw opfallend wyt mei in ljochtgrize mantel en wjukken mei wite slachpinnen sûnder swarte úteinen. De swarte kop rint troch oant yn 'e nekke en lit opfallende wite heale moannefoarmige tekeningen by de eagen sjen, wêrbinnen in donkerreade eachring te sjen is. De skerpe donkerreade snaffel hat in swarte bân foar de punt. De kop fan 'e folwoeksen fûgel bûten de briedtiid is folle minder swart. Oer de eagen rint in donker masker. 

It duorret twa jier foardat dat de swartkopmiuw it folwoeksen fearrekleed kriget. Fûgels yn it earste jier hawwe in swarte bân oan 'e ein fan 'e sturt en mear swarte gebieten op 'e boppewjukken, mar hawwe ljochte ûnderwjukken.

== Fersprieding == 
De swartkopmiuw briedt benammen oan 'e kusten fan 'e [[Swarte See]] yn [[Oekraïne]] en fierder nei it westen yn [[West-Europa]], mar dêr hat de fûgel in sterk fragmintearre fersprieding. Hy is folle seldsumer as de [[kob]], dêr't er faak yn 'e selde koloanjes mei briedt.

=== Nederlân ===
&lt;div style=&quot;display: block; float: left; margin: 0 15px 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 5px; background-color: #f8f9fa;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Larus melanocephalus.jpg|Briedkleed.
Mediterranean gull (Ichthyaetus melanocephalus) non breeding in flight Vadu.jpg|Winterkleed.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
De swartkopmiuw briedt sûnt de jierren 1930 ek yn Nederlân. Ynearsten wie it in seldsume briedfûgel, mar sûnt 1980 namen de oantallen ta oant mear as 4000 pearkes. De measte fûgels sitte yn it súdwesten fan it lân mei koloanjes fan wol hûnderten fûgels, mar de fûgel hat ek it [[Iselmar]]gebiet ûntdutsen en dêr nimme de oantallen ek ta. Winterdeis oerwinterje se foaral yn it [[Middellânske See]]gebiet. Nederlân leit oan 'e noardwestlike grins fan it ferspriedingsgebiet. 

== Ekology ==
It iten bestiet út fiskjes, wjirms, ynsekten, skulp- en skaaldierkes. In lechsel bestiet út twa oant trije ljocht gielbrune aaien mei donkere plakjes.

== Status ==
De grutte fan 'e Europeeske populaasje waard yn 2012 rûsd op 236.000 oant 656.000 folwoeksen fûgels. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat dizze soarte de status 'net bedrige' (''Least Concern'').

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mediterranean-gull-larus-melanocephalus BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/medgul1 eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/medgul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus leucophthalmus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witeachmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]</text>
      <sha1>0epsvcgm77b3zkd074ddv8qn5bfx36g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ichthyaetus melanocephalus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192566</id>
    <redirect title="Swartkopmiuw" />
    <revision>
      <id>1232522</id>
      <timestamp>2026-06-20T08:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Swartkopmiuw]]</comment>
      <origin>1232522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="qbzcnumkwolh8ay53w0v0zszfr1c3l4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Swartkopmiuw]]</text>
      <sha1>qbzcnumkwolh8ay53w0v0zszfr1c3l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte swartkopmiuw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192567</id>
    <revision>
      <id>1232526</id>
      <timestamp>2026-06-20T11:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme              = grutte swartkopmiuw |Ofbyld             = [[Ofbyld:Larus ichtyaetus 6.png|250px]] |Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'') |Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'') |Wittenskiplike namme= Ichthyaetus...&quot;</comment>
      <origin>1232526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7375" sha1="3fi6sbg08yogblvafpwby7rln5g1r76" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = grutte swartkopmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Larus ichtyaetus 6.png|250px]]
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus ichthyaetus
|Beskriuwer, jier   = [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1773
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.jpg|250px]]
|lânkaart           = [[Ofbyld:LarusIchthyaetusIUCN.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007fff}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;    
}}
De '''grutte swartkopmiuw''' (''Ichthyaetus ichthyaetus'') is in grutte [[Miuwen|miuwe]][[soarte]] dy't yn koloanjes briedt by swietwettergebieten yn [[Aazje]]. De fûgel oerwinteret oan 'e kusten fan it eastlike [[Middellânske See]]gebiet, it [[Arabysk Skiereilân]] en [[Yndia]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Pallas's Gull in Bhigwan January 2026 by Tisha Mukherjee 03.jpg|thumb|left|Winterkleed.]]
De grutte swartkopmiuw is in grutte miuw, dy't mei in lingte fan 58–65 sm en in spanwiidte fan 1,4–1,6 m hast like grut is as de [[grutte sjouwerman]]. De soarte is maklik te ûnderskieden want gjin inkelde oare miuw fan 'e selde grutte hat in foslein swarte kop. Fierders hat er in grize mantel en grize wjukken mei swart mei wite wjukpunten en in wite ûnderkant. Hy hat giele poaten en in giele snaffel mei in reade punt en in swarte bân oer de reade punt. Yn alle oare kleden hat er in donker masker efter it each dat de folwoeksen swarte kap ferriedt. Yn it winterkleed ferliest de fûgel syn folslein swarte kop. De kop is dan foaral wyt, mei in donker masker efter it each dat de posysje fan 'e eardere swarte kap ferriedt. De hals en de efterkop ha i.

[[Ofbyld:Pallas's Gull by Tisha Mukherjee 10.jpg|thumb|left|Juvenyl.]]
De juvenyl hat in brúngrize tekening oer de hiele rêch en wjukken. De kop is ek ljochtbrún oant griisftich en hy hat in swarte snaffel. De grutte swartkopmiuw ûntwikkelet syn fearrekleed fluch yn ferliking mei in soad oare grutte miuwen; al yn 'e earste winter kriget de fûgel in effen grize rêch. Yn dat kleed hat er ek in swarte, frij brede bân oan 'e ein fan 'e fierder wite sturt. Yn it twadde winterkleed is de boppekant fan 'e wjukken ek meast effen griis en begjint de swarte sturtbân te ferdwinen. It duorret fjouwer jier foardat er it folwoeksen fearrekleed hat. Syn lûd is in djip, skreauwich 'aargh'.

== Fersprieding ==
De soarte is in [[trekfûgel]] dy't briedt fan súdlik [[Ruslân]] oant [[Mongoalje]]. Hy oerwinteret oan 'e kust fan it eastlik [[Middellânske See]]gebiet, op it [[Arabysk Skiereilân]] en yn [[Yndia]]. In soad jonge fûgels bliuwe simmerdeis omswalkjen yn it winterkertier. De fûgel wurdt tige selden waarnommen yn West-Europa, mei waarnimmings yn ûnder oare [[Belgje]], [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Frankryk]] en [[Portegal]]. Yn it [[Feriene Keninkryk]] is nei in resinte kontrôle fan alle waarnimmings mar ien akseptearre gefal oerbleaun, út 1859.

== Taksonomy en systematyk ==
De grutte swartkopmiuw waard yn 1773 foar it earst taksonomysk beskreaun troch [[Peter Simon Pallas]] op basis fan in eksimplaar dat fongen wie by de [[Kaspyske See]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n binne. Nei genetysk ûndersyk is de soarte troch in soad ynternasjonale autoriteiten, lykas it IOC, yn it skaai ''Ichthyaetus'' set.

== Ekology ==
De grutte swartkopmiuw begjint begjin april by swiet wetter yn koloanjes yn wiete gebieten en op flakke eilannen te brieden. Koloanjes besteane faak út minimaal  10 pearen, wêrby't 150–300 pearen gewoan is en yn ekstreme gefallen oant 3.000 pearen. Bûten de briedtiid is er faak allinnich of yn lytse groepkes fan trije oant fjouwer fûgels te sjen, mar hy sliept faak yn gruttere groepen. It nêst wurdt fuort op 'e grûn boud en der wurde twa oant fjouwer aaien lein. It iten bestiet út fisk, kreefteftigen, ynsekten en soms ek lytse sûchdieren.

== Status ==
De grutte swartkopmiuw hat in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Yn [[Turkmenistan]] is de fûgel fanwegen habitatferlies útstoarn, mar op oare plakken is de populaasje stabyl of nimt dy sels yn oantal ta (2026). Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status 'net bedrige' (''Least Concern'').

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Grutte swartkopmiuwen yn 'e flecht&lt;/div&gt;
  &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
    Pallas's Gull (Larus ichthyaetus) (53614871228).jpg|Juvenyl.
    Racek velký v letu.jpg|Juvenyl twadde jier.
    Pallas's Gull in Bhigwan January 2026 by Tisha Mukherjee 04.jpg|Folwoeksen fûgel.
  &lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pallass-gull-larus-ichthyaetus BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/gbhgul2 eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gbhgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus leucophthalmus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witeachmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>3fi6sbg08yogblvafpwby7rln5g1r76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1232529</id>
      <parentid>1232526</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1232529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7425" sha1="5mcqhzsd5ip2mp4y6xe3hxbpg8o08k0" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = grutte swartkopmiuw
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Larus ichtyaetus 6.png|250px]]&lt;small&gt;Grutte swartkopmiuw yn briedkleed.&lt;/small&gt; 
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai              = [[swartkopmiuwen]] (''Ichthyaetus'')
|Wittenskiplike namme= Ichthyaetus ichthyaetus
|Beskriuwer, jier   = [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1773
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.jpg|250px]]
|lânkaart           = [[Ofbyld:LarusIchthyaetusIUCN.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00ff00}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007fff}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;    
}}
De '''grutte swartkopmiuw''' (''Ichthyaetus ichthyaetus'') is in grutte [[Miuwen|miuwe]][[soarte]] dy't yn koloanjes briedt by swietwettergebieten yn [[Aazje]]. De fûgel oerwinteret oan 'e kusten fan it eastlike [[Middellânske See]]gebiet, it [[Arabysk Skiereilân]] en [[Yndia]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Pallas's Gull in Bhigwan January 2026 by Tisha Mukherjee 03.jpg|thumb|left|Winterkleed.]]
De grutte swartkopmiuw is in grutte miuw, dy't mei in lingte fan 58–65 sm en in spanwiidte fan 1,4–1,6 m hast like grut is as de [[grutte sjouwerman]]. De soarte is maklik te ûnderskieden want gjin inkelde oare miuw fan 'e selde grutte hat in foslein swarte kop. Fierders hat er in grize mantel en grize wjukken mei swart mei wite wjukpunten en in wite ûnderkant. Hy hat giele poaten en in giele snaffel mei in reade punt en in swarte bân oer de reade punt. Yn alle oare kleden hat er in donker masker efter it each dat de folwoeksen swarte kap ferriedt. Yn it winterkleed ferliest de fûgel syn folslein swarte kop. De kop is dan foaral wyt, mei in donker masker efter it each dat de posysje fan 'e eardere swarte kap ferriedt. De hals en de efterkop ha i.

[[Ofbyld:Pallas's Gull by Tisha Mukherjee 10.jpg|thumb|left|Juvenyl.]]
De juvenyl hat in brúngrize tekening oer de hiele rêch en wjukken. De kop is ek ljochtbrún oant griisftich en hy hat in swarte snaffel. De grutte swartkopmiuw ûntwikkelet syn fearrekleed fluch yn ferliking mei in soad oare grutte miuwen; al yn 'e earste winter kriget de fûgel in effen grize rêch. Yn dat kleed hat er ek in swarte, frij brede bân oan 'e ein fan 'e fierder wite sturt. Yn it twadde winterkleed is de boppekant fan 'e wjukken ek meast effen griis en begjint de swarte sturtbân te ferdwinen. It duorret fjouwer jier foardat er it folwoeksen fearrekleed hat. Syn lûd is in djip, skreauwich 'aargh'.

== Fersprieding ==
De soarte is in [[trekfûgel]] dy't briedt fan súdlik [[Ruslân]] oant [[Mongoalje]]. Hy oerwinteret oan 'e kust fan it eastlik [[Middellânske See]]gebiet, op it [[Arabysk Skiereilân]] en yn [[Yndia]]. In soad jonge fûgels bliuwe simmerdeis omswalkjen yn it winterkertier. De fûgel wurdt tige selden waarnommen yn West-Europa, mei waarnimmings yn ûnder oare [[Belgje]], [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Frankryk]] en [[Portegal]]. Yn it [[Feriene Keninkryk]] is nei in resinte kontrôle fan alle waarnimmings mar ien akseptearre gefal oerbleaun, út 1859.

== Taksonomy en systematyk ==
De grutte swartkopmiuw waard yn 1773 foar it earst taksonomysk beskreaun troch [[Peter Simon Pallas]] op basis fan in eksimplaar dat fongen wie by de [[Kaspyske See]]. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n binne. Nei genetysk ûndersyk is de soarte troch in soad ynternasjonale autoriteiten, lykas it IOC, yn it skaai ''Ichthyaetus'' set.

== Ekology ==
De grutte swartkopmiuw begjint begjin april by swiet wetter yn koloanjes yn wiete gebieten en op flakke eilannen te brieden. Koloanjes besteane faak út minimaal  10 pearen, wêrby't 150–300 pearen gewoan is en yn ekstreme gefallen oant 3.000 pearen. Bûten de briedtiid is er faak allinnich of yn lytse groepkes fan trije oant fjouwer fûgels te sjen, mar hy sliept faak yn gruttere groepen. It nêst wurdt fuort op 'e grûn boud en der wurde twa oant fjouwer aaien lein. It iten bestiet út fisk, kreefteftigen, ynsekten en soms ek lytse sûchdieren.

== Status ==
De grutte swartkopmiuw hat in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Yn [[Turkmenistan]] is de fûgel fanwegen habitatferlies útstoarn, mar op oare plakken is de populaasje stabyl of nimt dy sels yn oantal ta (2026). Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de soarte de status 'net bedrige' (''Least Concern'').

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Grutte swartkopmiuwen yn 'e flecht&lt;/div&gt;
  &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125px&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
    Pallas's Gull (Larus ichthyaetus) (53614871228).jpg|Juvenyl.
    Racek velký v letu.jpg|Juvenyl twadde jier.
    Pallas's Gull in Bhigwan January 2026 by Tisha Mukherjee 04.jpg|Folwoeksen fûgel.
  &lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/pallass-gull-larus-ichthyaetus BirdLife, oproppen 19 juny 2026.] 
*[https://ebird.org/species/gbhgul2 eBird, oproppen 19 juny 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gbhgul2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 19 juny 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ichthyaetus leucophthalmus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Witeachmiuw}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Swartkopmiuw]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>5mcqhzsd5ip2mp4y6xe3hxbpg8o08k0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ichthyaetus ichthyaetus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192568</id>
    <redirect title="Grutte swartkopmiuw" />
    <revision>
      <id>1232527</id>
      <timestamp>2026-06-20T11:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Grutte swartkopmiuw]]</comment>
      <origin>1232527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="jmyhihklnvz2fx30horl38xuqcsrmyq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Grutte swartkopmiuw]]</text>
      <sha1>jmyhihklnvz2fx30horl38xuqcsrmyq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>