Fryslân

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Fryslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>367</id>
    <revision>
      <id>1235514</id>
      <parentid>1231712</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sebastian4610</username>
        <id>57082</id>
      </contributor>
      <origin>1235514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36092" sha1="3yohhijg7ak94b3fypcv9bgw7sgwf2w" xml:space="preserve">{{Ynfoboks provinsje fan Nederlân
| namme                            = Fryslân
| flagge-wapen                     = [[File:Frisian flag.svg|border|125px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[File:Friesland wapen.svg|100px]]
| folksliet                        = '''[[folksliet]]''': ''[[De Alde Friezen]]'' [[File:Frysk Folksliet.ogg]]
| folksliet muzyk                  = 
| lânkaart                         = [[File:Friesland in the Netherlands.svg|265px]]
| oprjochting                      = 1814
| offisjele taal                   = [[Nederlânsk]] en [[Frysk]]
| haadstêd                         = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| tal gemeenten                    = 18
| kommissaris fan de kening        = [[Arno Brok]]
| partij kommissaris fan de kening = [[VVD]]
| geografyske koördinaten          = 53°10' [[Breedtegraad|NB]] 5°40' [[Lingtegraad|EL]]
| oerflak                          = 5.753,26 [[km²]]
| jier oerflak                     = 2015
| oerflak lân                      = 3.340,10 km²
| oerflak wetter                   = 2.413,15 km²
| oerflak rang                     = 3e fan 12
| ynwennertal                      = {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|Fryslân}}&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| ynwennertal teldatum             = {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|TXT=Year}}
| ynwennertal rang                 = 8e fan 12
| befolkingstichtens               = 197 / km²
| grutste plak                     = [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
| religy                           = &lt;small&gt;57,2% [[ateïst]]en en [[agnost]]en&lt;br&gt; 35,1% [[protestanten]]&lt;br&gt; 6,6% [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katoliken]]&lt;br&gt; 1,1% [[islaam|moslims]]&lt;br&gt; 6,5% oaren&lt;/small&gt;
| webside                          = [https://www.fryslan.frl/ www.fryslan.frl]
| noat1                            = &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) boarne: [https://opendata.cbs.nl/statline/ CBS-StatLine]
| noat2                            = 
| noat3                            = 
}}
{{Oar|de Nederlânske provinsje (Westerlauwersk) Fryslân|Fryslân (betsjuttingsside)}}
[[Ofbyld:Prov-Friesland-OpenTopo.jpg|300px|thumb|Fyslân (2019)]]
'''Fryslân''' is in [[provinsje]] fan [[Nederlân]], en waard as sadanich oprjochte oan 'e ein fan 'e [[Frânske Tiid]], yn [[1814]]. De provinsje hie op {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|TXT=Year}} {{Statistyk provinsje Nederlân ynwenners|Fryslân}} ynwenners. It [[oerflak]] beslacht 5.753&amp;nbsp;[[km²]], wêrfan 2.413&amp;nbsp;km² [[wetter]]. Fryslân hat om-ende-by 350&amp;nbsp;km [[kust]], krekt mear as de helte dêrfan op de fjouwer [[Fryske eilannen|waadeilannen]]. De provinsje hat [[Fryske stêden|âlve stêden]] en achttjin [[Fryske gemeenten|gemeenten]]. De provinsje is in part fan it [[Fryslân (wengebiet)|Fryske wengebiet]] en om it krekte plak binnen dy gruttere regio Fryslân oan te jaan wurdt de provinsje Fryslân ek wol ''Westerlauwersk Fryslân'' neamd.

== Geografy ==
De Fryske fêstewâl wurdt yn it easten en it suden troch lân omsletten. Yn it easten troch de provinsjes [[Grinslân]] en [[Drinte]], en yn it suden troch [[Oerisel]] en de [[Noardeastpolder]]. De [[Ofslútdyk]] ferbynt [[West-Fryslân]] yn [[Noard-Hollân]] mei de Fryske fêstewâl by it plak [[Surch]] en is de skieding tusken de [[Iselmar]] en de [[Waadsee]]. De [[Iselmar]] leit westlik/súdwestlik fan de Fryske fêstewâl en oan de west- en noardkante leit de [[Waadsee]]. De fjouwer Waadeilannen dy't by de provinsje hearre binne de natuerlike skieding tusken [[Waadsee]] en [[Noardsee]].

It heechste punt fan de provinsje Fryslân is de 45&amp;nbsp;meter hege [[Fjoerboetsdún]] op [[Flylân]]. Op de fêstewâl is de [[Boskberch]] by [[Appelskea]] mei 27&amp;nbsp;meter it heechste punt, it djipste punt fan de provinsje is −2&amp;nbsp;meter.&lt;ref&gt;[http://www.ahn.nl/ ahn.nl]&lt;/ref&gt;

=== Lânskipsgebieten ===
It gea kin ferdield wurde yn ferskate lânskipsgebieten:
*It [[Lege Midden]] leit sintraal yn de provinsje.
*Yn it súdeasten lizze de [[Stellingwerven]].
*Yn it easten fan de provinsje lizze de [[Fryske Wâlden]].
*Yn it noarden en it westen leit de [[Klaaistreek]].
*Yn it súdwesten leit de [[Súdwesthoeke]] dêr't it [[Gaasterlân]] ek ta rekkene wurdt.
*Yn it noarden de fjouwer [[Waadeilannen]] ([[Flylân]], [[Skylge]], [[it Amelân]] en [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]).

Fryslân hat in ferskaat oan natuergesichten. De [[Fryske marren]] yn, benammen de Súdwesthoeke, binne ferneamd. Yn de Stellingwerven by [[Appelskea]] binne grutte heidefjilden en stodunen te sjen, lykas yn it [[Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld]]. De boskgebieten lizze benammen yn it suden en easten fan de provinsje, lykas de bosken yn de omkriten fan [[it Oranjewâld]]. De grutste natoerbehearders yn de provinsje Fryslân binne: [[Steatsboskbehear]], [[Natuermonuminten]] en [[It Fryske Gea]].
&lt;center&gt;
{{Gallery
|titel=Bosk, greide, eilannen en wetter
|breedte=160
|Aekingerzand Nationaal Park Drents-Friese Wold4.jpg|&lt;center&gt;[[Aekingersân]]&lt;/center&gt;
|Bij Dearsum.jpg|&lt;center&gt;Greiden by [[Dearsum (Súdwest-Fryslân)|Dearsum]]&lt;/center&gt;
|Houtwâl Twizel 2.jpg|&lt;center&gt;[[Kûlisselânskip|Beamwâl]] ([[Fryske Wâlden]])&lt;/center&gt;
|Heidebakkeveen.JPG|Heide by [[Bakkefean]]
|Terschelling.jpg|[[Waadsee]] mei [[Skylge]]
|Terschelling Dunes.jpg|&lt;center&gt;Skylger dunen&lt;/center&gt;
|Tjeukemeer Vierhuis 01.JPG|&lt;center&gt;De [[Tsjûkemar]]&lt;/center&gt;
|Sicht fan de Fjoerbûtsdún op East-Flylân mei haven.JPG|&lt;center&gt;[[Fjoerboetsdún]], [[Flylân]]&lt;/center&gt;
}}&lt;/center&gt;

=== Gemeenten ===
{{Apart|Fryske gemeenten}}
Fryslân bestiet sûnt 2019 út 18 gemeenten. Nei lânoerflak is [[Súdwest-Fryslân]] de grutste gemeente, dêrnei folget [[Opsterlân]]. Nei ynwennertal is de [[gemeente Ljouwert]] mei {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ljouwert (gemeente)}} ynwenners fierwei it grutst. De twadgrutste gemeente nei ynwennertal is sûnt 1 jannewaris 2011 de gemeente Súdwest-Fryslân, mei in ynwennertal fan {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Súdwest-Fryslân}} minsken.

Yn ûndersteande tabel steane alle 18 gemeenten, mei dêrefter it lânoerflak, it tal ynwenners (per {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}), de befolkingstichtens, it trochsneed ynkommen nei ynwenners en it haadplak. Gemeenten mei in stjerke efter de namme hawwe offisjeel in [[Nederlânsk]]e of tuskenbeiden namme, dy't net gelyk is oan de Fryske namme.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=text-align:right
|-
! Nr. !! Namme !! Lânoer&amp;shy;flak&lt;br /&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) !! Ynwen&amp;shy;ners &lt;br&gt; &lt;small&gt;({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
! Befolkings&amp;shy;tichtens&lt;br /&gt;inw./km² !! Trochs&amp;shy;need ynkommen&lt;br /&gt;€ de ynw. !! Haadplak
|-
| 1 ||style=text-align:left | [[Achtkarspelen]]
| 102,61 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Achtkarspelen}}
| 274 ||11.400 ||style=text-align:left | [[Bûtenpost]]
|-
| 2 ||style=text-align:left | [[It Amelân]]*
| 59,18 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|It Amelân}}
| 59 ||11.700 ||style=text-align:left | [[Ballum]]
|-
| 3 ||style=text-align:left | [[Dantumadiel]]
| 85,67 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Dantumadiel}}
| 225 ||11.100 ||style=text-align:left | [[Damwâld]]
|-
| 4 ||style=text-align:left | [[Eaststellingwerf]]*
| 224,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Eaststellingwerf}}
| 117 ||11.900 ||style=text-align:left | [[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]]
|-
| 5 ||style=text-align:left | [[Flylân]]*
| 36,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Flylân}}
| 32 ||13.300 ||style=text-align:left | [[East-Flylân]]
|-
| 6 ||style=text-align:left | [[De Fryske Marren]]
| 559,93 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Fryske Marren}}
| 92 ||||style=text-align:left | [[De Jouwer]]
|-
| 7 ||style=text-align:left | [[Harns (gemeente)|Harns]]*
| 25,02 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Harns (gemeente)}}
| 631 ||12.000 ||style=text-align:left | [[Harns (stêd)|Harns]]
|-
| 8 ||style=text-align:left | [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]]*
| 135,21 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|It Hearrenfean (gemeente)}}
| 321 ||12.900 ||style=text-align:left | [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]]
|-
| 9 ||style=text-align:left | [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]* (haadstêd)
| 79,16 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Ljouwert (gemeente)}}
| 1165 ||12.300 ||style=text-align:left | [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]
|-
| 10 ||style=text-align:left | [[Noardeast-Fryslân]]
| 516,45 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Noardeast-Fryslân}}
| 87 ||||style=text-align:left | [[Dokkum]]
|-
| 11 ||style=text-align:left | [[Opsterlân]]*
| 224,86 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Opsterlân}}
| 134 ||12.500 ||style=text-align:left | [[Beetstersweach]]
|-
| 12 ||style=text-align:left | [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]*
| 40,79 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Skiermûntseach}}
| 23 ||14.200 ||style=text-align:left | [[Skiermûntseach (plak)|Skiermûntseach]]
|-
| 13 ||style=text-align:left | [[Skylge]]*
| 87,11 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Skylge}}
| 54 ||13.400 ||style=text-align:left | [[West-Skylge]]
|-
| 14 ||style=text-align:left | [[Smellingerlân]]*
| 118,46 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Smellingerlân}}
| 467 ||12.200 ||style=text-align:left | [[Drachten]]
|-
| 15 ||style=text-align:left | [[Súdwest-Fryslân]]
| 433,09 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Súdwest-Fryslân}}
| 190 ||||style=text-align:left | [[Snits (stêd)|Snits]]
|-
| 16 ||style=text-align:left | [[Tytsjerksteradiel]]
| 149,59 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Tytsjerksteradiel}}
| 216 ||12.500 ||style=text-align:left | [[Burgum]]
|-
| 17 ||style=text-align:left | [[De Waadhoeke]]*
| 316,00 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|De Waadhoeke}}
| 146 ||||style=text-align:left | [[Frjentsjer]]
|-
| 18 ||style=text-align:left | [[Weststellingwerf]]
| 221,53 ||{{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Weststellingwerf}}
| 117 ||12.000 ||style=text-align:left | [[Wolvegea]]
|}

=== Klimaat ===
Neffens de [[klimaatklassifikaasje fan Köppen]] leit Fryslân yn in sône mei in ''Cfb''-klimaat: In myld maritym seeklimaat (mei troch de ynfloed fan de [[Noardsee]]). De trochsnee deitemperatuer yn july hinget om de&amp;nbsp;20°C. De trochsnee deitemperatuer yn jannewaris is om-ende-by de&amp;nbsp;5°C. It tal sinne-oeren yn Fryslân is 1.475 yn ’t jier. &lt;ref&gt;[http://www.ekelectronics.nl/index.php?msgid=11 Sinnekaart Nederlân]&lt;/ref&gt; De trochsnee reinfal beslacht sa'n 767&amp;nbsp;mm yn 't jier. De measte rein falt yn ‘e hjerst, yn de iere maitiid falt it minste reinwetter. Der binne dagen mei in soad reinwetter, mar it measte falt del as storein of lichte rein. By in stoarm kin de delslach sa grut wêze dat [[gemaal|gemalen]], pompen en [[syl|ôfwetteringsynstallaasjes]] fan it [[Wetterskip Fryslân]] ynset wurde. Sokke stoarmen komme net faak foar. De klimaatgegevens hjirûnder binne fan it automatyske KNMI-waarstasjon yn Ljouwert. Oare automatyske waarstasjons fan de KNMI yn de provinsje Fryslân stean yn Starum, op Flylân, en op Skylge.&lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/actueel/ Aktueel oersjoch fan automatyske waarstasjons Nederlân]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%; text-align:right; line-height:120%; background:#FFF; padding-right:1em; padding:left:1em&quot;
|- style=color:#008
! style=&quot;background:#9CC; text-align:right; height:18&quot;| Moanne !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot;  | Jan
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Feb !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Maa
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Apr !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Maa
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Jun !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Jul
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Aug !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Sep
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Okt !!style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Nov
! style=&quot;background:#9CC; width:30px&quot; | Des !!style=background:#9CC | Yn 't jier
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Heechste temp. ea metten °C
| 12,6 ||14,4 ||20,4 ||26,0 ||28,7 ||32,5 ||31,4 ||32,8 ||29,1 ||23,8 ||16,4 ||14,2
! {{0}}32,8
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Maks. trochsneed temp. °C
| 4,6 ||5,1 ||8,3 ||11,4 ||15,9 ||18,1 ||20,3 ||20,8 ||17,6 ||13,4 ||8,7 ||5,8
! {{0}}12,5
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right; height:16&quot; |Min. trochsneed temp. °C
| -0,2 ||-0,4 ||1,6 ||3,2 ||6,9 ||9,8 ||12,2 ||12,0 ||9,8 ||6,6 ||3,3 ||1,1
! {{0|00}}5,5
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot;|Leechste temp. ea metten °C
| -19,9 ||-16,3 ||-16,3 ||-5,9 ||-1,7 ||1,3 ||5,7 ||5,4 ||2,0 ||-6,5 ||-14,2 ||-19,2
! {{0|,}}-19,9
|-
! style=&quot;background:#9CC; color:#008; text-align:right&quot; |Reinfal yn mm
| 65,6 ||42,1 ||59,4 ||38,4 ||51,4 ||68,7 ||64,2 ||60,2 ||82,1 ||78,4 ||83,7 ||73,0
! 767,2
|}
&lt;small&gt;Boarne: KNMI mjittingen yn it tiidrek 1971-2000 &lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn270/4-normalen/270_leeuwarden.pdf KNMI: Langjarige gemiddelden, tijdvak 1971 - 2000]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.knmi.nl/klimatologie/normalen1971-2000/per_station/stn270/5-extremen/270_extremen.pdf KNMI: Langjarige extremen, tijdvak 1971 - 2000]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== Skiednis ==
{{Skiednis fan Fryslân}}{{apart|Skiednis fan Fryslân}}
Tusken 400 en 200 foar Kristus setten de earste minsken har yn it gebiet nei wenjen. De minsken wennen doe op [[terp]]en. Troch de [[Romeinen]] waarden de bewenners op de terpen tusken [[Fly]] en [[Iems]] ''Frisii'' neamd. Nei it [[Grutte Folkeferfarren]] wie Fryslân in heidensk gebiet dêr't de minsken noch hieltyd op terpen wennen. Om it jier 700 hinne ferdigenet kening [[Redbad]] mei sukses it heidenske Fryslân tsjin de kristlike [[Franken]]. Nei de dea fan Redbad folget stadichwei de oermastering fan Fryslân troch de Franken. Mei de Franken komme yn de achtste iuw ferskate missionarissen nei Fryslân dy't de Friezen kerstenje wolle. Ien fan de meast ferneamde missionarissen wie [[Bonifatius]], dy't yn 'e omkriten fan [[Dokkum]] stoarn is.

Om it jier 1100 hinne begjint de tiid fan de [[Fryske frijheid]]. De Fryske frijheid wie in útsûnderingsposysje fan Fryslân yn it feodale Jeropa fan de midsiuwen. Ut dy tiid binne Fryske rjochtsteksten en oarkonden oerlevere dy't foar it grutste part skreaun wienen yn it [[Aldfrysk]]. It konsept fan de [[Sân seelannen]] en de [[Upstalbeam]] binne twa wichtige eleminten yn de Fryske frijheid. De Sân Seelannen wienen de sân Fryske lannen dy't de Fryske frijheid dielden. De Upstalbeam wie it plak dêr't ôffurdigen út de ferskate Fryske lannen benammen yn de 14e&amp;nbsp;iuw gearkamen om rjocht te sprekken en mienskiplike besluten te nimmen. De provinsje Fryslân is ûntstien út trije fan de Sân seelannen. Yn 1498 einige de striid tusken de [[Skieringers en Fetkeapers]] en it gebiet kaam ûnder Saksysk gesach. De Saksen ferkochten it gebiet yn 1515 oan de Boergondjers.

Yn de tiid fan de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Sân Feriene Nederlannen]] waard mei it [[Hearlikheid Fryslân]] de grûnslach lein foar de lettere provinsje Fryslân. It Hearlikheid Fryslân hie [[Kertieren fan Fryslân|fjouwer goaen]]: [[Westergoa]], [[Eastergoa]], [[Sânwâlden]] en de [[Fryske stêden|Alve Stêden]]. Haadstêd en bestjoerlik sintrum waard de stêd [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Yn de jierren 1579-1795 wie it Hearlikheid Fryslân feitlik in autonoom gebiet mei in eigen universiteit ([[Universiteit fan Frjentsjer]]) en de [[Admiraliteit fan Fryslân]]. Yn de [[Frânske tiid]] waard de hjoeddeiske provinsje Fryslân ûnderdiel fan it [[Keninkryk Hollân]]. Nei de Frânske tiid waard Fryslân in provinsje fan it [[Keninkryk fan 'e Nederlannen]], mar ferlear syn autonome status dy't it wol hân hie yn de tiid fan de Republyk.

== Bestjoer ==
{{Apart|Deputearre Steaten fan Fryslân}}
{{Apart|Provinsjale Steaten fan Fryslân}}
De provinsje Fryslân wurdt bestjoerd fan it [[Provinsjehûs]] yn Ljouwert út troch de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] en telt op it stuit 43&amp;nbsp;leden. It kolleezje fan [[Deputearre Steaten]] is op it stuit seis man machtich, foarsitter hjirfan is de [[Kommissaris fan de Kening]], [[Arno Brok]].

=== Kolleezje fan Deputearre Steaten ===
Sûnt 2023 bestiet it kolleezje fan Fryslân út de partijen BBB, CDA, FNP en CU (24 sitten).

Yn it kolleezje fan Deputearre Steaten sitte:&lt;ref&gt;[https://www.fryslan.frl/fy/it-kolleezje-fan-deputearre-steaten It kolleezje fan Deputearre Steaten, Provinsje Fryslân]&lt;/ref&gt;

* Kommissaris fan de Kening: [[Arno Brok]] - VVD

* Deputearre: [[Eke Folkerts]] - BBB
* Deputearre: [[Abel Kooistra]] - BBB
* Deputearre: [[Friso Douwstra]] - CDA
* Deputearre: [[Sijbe Knol]] - FNP
* Deputearre: [[Matthijs de Vries]] - CU

* Provinsjesekretaris: [[Jelmer Algra]]

Foar it tiidrek 2019-2023 bestie de koälysje út de partijen CDA, PvdA, VVD en FNP (22 sitten).

Foar it tiidrek 2015-2019 bestie de koälysje út de partijen CDA, VVD, SP en FNP (23 sitten).

=== Utslaggen Steateferkiezings ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;float:left; text-align:right&quot;
|-
! colspan=14 |Utslaggen Steateferkiezings
|-
! Jier !! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2003|2003]]!! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2007|2007]]
! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2011|2011]]!! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2015|2015]]
! colspan=2 | [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]!! colspan=&quot;2&quot; | [[Fryske Steateferkiezings 2023|2023]]!! Jier
|-
! Partij || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten 
! Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten 
! Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Stimmen&lt;br /&gt;(persint) || Sitten || Partij
|-
![[BoerBoargerBeweging|BBB]]
| || || || 
| || || || 
| || || 27,9 || 14 
![[BoerBoargerBeweging|BBB]]
|-
![[PvdA]]
| 26,2 || 15 || 25,6 || 12 
| 23,7 || 11 || 15,5 || 7 
| 13,4 || 6 || 10,6 || 5
![[PvdA]]
|-
![[CDA]]
| 27,4 || 16 || 25,8 || 12 
| 17,7 || 12 || 20,8 || 9 
| 16,7 || 8 || 8,8 || 4
![[CDA]]
|-
![[FNP]]
| 13,2 || 7 || 10,7 || 5 
| 9,2 || 4 || 9,5 || 4 
| 7,9 || 4 || 8,1 || 4
![[FNP]]
|-
![[VVD]]
| 10,9 || 6 || 10,8 || 5 
| 13,8 || 6 || 11,0 || 5 
| 9,4 || 4 || 6,7 || 3
![[VVD]]
|-
![[GrienLinks|GL]]
| 5,4 || 3 || 3,9 || 2 
| 5,2 || 2 || 3,6 || 1 
| 7,7 || 3 || 6,5 || 3
![[GrienLinks|GL]]
|-
![[KristenUny|CU]]
| 5,6 || 3 || 8,2 || 3 
| 6,4 || 3 || 7,4 || 3 
| 6,6 || 3 || 5,3 || 2
![[KristenUny|CU]]
|-
![[PVV]]
| || || || 
| 8,4 || 4 || 8,7 || 4 
| 5,8 || 3 || 4,5 || 2
![[PVV]]
|-
![[FVD]]
| || || || 
| || || || 
| 13,4 || 6 || 3,7 || 1
![[FVD]]
|-
![[SP]]
| 4,8 || 2 || 9,6 || 4 
| 8,4 || 3 || 10,9 || 5 
| 5,2 || 2 || 3,5 || 1
![[SP]]
|-
![[Partij foar de Dieren|PvdD]]
| || || || 
| || || 2,6 || 1 
| 3,2 || 1 || 3,4 || 1
![[Partij foar de Dieren|PvdD]]
|-
![[D66]]
| 2,5 || 1 || 1,3 || 
| 4,2 || 2 || 6,9 || 3 
| 4,1 || 2 || 3,3 || 1
![[D66]]
|-
![[JA21]]
| || || || 
| || || ||
| || || 2,7 || 1
![[JA21]]
|-
!Provin&amp;shy;ciaal Belang&lt;br/ &gt;Fryslân
| || || || 
| 1,2 || || || 
| 1,8 || || 2,0 || 1
!Provin&amp;shy;ciaal Belang&lt;br/ &gt;Fryslân
|-
![[Belang van Nederland|BVNL]]
| || || || 
| || || || 
| || || 1,8 ||
![[Belang van Nederland|BVNL]]
|-
![[50PLUS|50+]]
| || || || 
| 1,4 || || 2,4 || 1 
| 2,6 || 1 || 0,9 ||
![[50PLUS|50+]]
|-
!Algemene Waterschapspartij
| || || || 
| || || || 
| || || 0,6 ||
!Algemene Waterschapspartij
|-
![[SGP]]
| || || || 
| || || || 
| 1,1 || || ||
![[SGP]]
|-
!Natuur&amp;shy;lijk Fryslân
| || || || 
| || || || 
| 1,0 || || ||
!Natuur&amp;shy;lijk Fryslân
|-
![[DENK]]
| || || || 
| || || || 
| 0,2 || || ||
![[DENK]]
|-
!Friese Koers
| || || || 
| || || 0,4 || 
| || || ||
!Friese Koers
|-
!Liber&amp;shy;tarische Partij
| || || || 
| || || 0,2 || 
| || || ||
!Liber&amp;shy;tarische Partij
|-
![[Feriene Lofts]]
| || || || 
| 0,1 || || 0,1 || 
| || || ||
![[Feriene Lofts]]
|-
![[PvhN]]
| || || || 
| 0,3 || || || 
| || || ||
![[PvhN]]
|-
!Gemeente&amp;shy;belangen&lt;br /&gt;Fryslân
| 1,9 || 1 || || 
| || || || 
| || || ||
!Gemeente&amp;shy;belangen&lt;br /&gt;Fryslân
|-
![[LPF]]
| 1,7 || 1 || || 
| || || || 
| || || ||
![[LPF]]
|-
!''Opkomst/sitten''
!''56,1'' ||''55'' ||''54,1'' ||''43'' 
!''59,9'' ||''43'' ||''53,0'' ||''43'' 
!''59,1'' ||''43'' ||''65,6''||''43''
!''Opkomst/sitten''
|}
{{Clearleft}}

== Demografy ==
{| 
|+ '''Befolkingsûntjouwing provinsje'''&lt;ref&gt;[http://www2.tresoar.nl/bs/Inwoners%20Friesland.pdf] Tresoar: Histoaryske befolkingsoantallen Fryslân 1714 - 2000&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bevolking&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=03759ned&amp;D1=0,3,6,9,12&amp;D2=129-132&amp;D3=6,20-22&amp;D4=(l-1)-l&amp;VW=T CBS Bevolking 2010] &lt;/ref&gt;
|- valign=top
|
{| class=wikitable style=text-align:center
|-
! Jier !! Ynwenners
|-
| 1714 ||{{formatnum:129243}}
|-
| 1748 ||{{formatnum:135195}}
|-
| 1796 ||{{formatnum:161513}}
|-
| 1811 ||{{formatnum:175366}}
|-
| 1830 ||{{formatnum:204909}}
|-
| 1840 ||{{formatnum:227859}}
|-
| 1850 ||{{formatnum:243191}}
|-
| 1860 ||{{formatnum:269701}}
|-
| 1870 ||{{formatnum:300863}}
|-
| 1880 ||{{formatnum:329877}}
|-
| 1890 ||{{formatnum:335558}}
|-
| 1900 ||{{formatnum:340263}}
|-
| 1910 ||{{formatnum:363625}}
|-
|}
|
{| class=wikitable style=text-align:center&quot;
|-
! Jier !! Ynwenners
|-
| 1920 ||{{formatnum:385362}}
|-
| 1930 ||{{formatnum:402051}}
|-
| 1940 ||{{formatnum:424462}}
|-
| 1950 ||{{formatnum:465267}}
|-
| 1960 ||{{formatnum:478206}}
|-
| 1970 ||{{formatnum:521820}}
|-
| 1980 ||{{formatnum:583989}}
|-
| 1990 ||{{formatnum:599151}}
|-
| 2000 ||{{formatnum:624500}}
|-
| 2010 ||{{formatnum:646305}}
|-
| 2020 ||{{formatnum:649957}}
|-
| 2023 ||{{formatnum:659551}}
|-
|}
|&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Ofbyld:Bevolkingsontwikkeling Friesland.jpg|500px]]
|}
It tiidrek 1880-1900 lit in stadige befolkingsoanwaaks sjen. Troch de [[lânboukrisis fan 1880]] setten mear as 20.000 Fryske lânferhuzers nei de [[Feriene Steaten]] ta.&lt;ref&gt;[http://www.11en30.nu/global/fri/artikel/51 Emigraasje nei de Feriene Steaten]&lt;/ref&gt;

Op 1 jannewaris 2023 hie Fryslân in [[befolking]] fan 659.551 minsken.&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/provincie/friesland/ Statistieken provincie Friesland], AlleCijfers&lt;/ref&gt; Mei in befolkingstichtens fan 197&amp;nbsp;ynwenners de km² is de provinsje Fryslân nei Drinte de tinst befolke provinsje fan Nederlân.

Neffens ferwachting sil de provinsje yn 2033 sa likernôch 668.000 ynwenners hawwe, dêrnei sil it ynwennertal nei alle wierskyn ôfnimme.&lt;ref&gt;[https://staat-van-fryslan.hub.arcgis.com/pages/59f289c168b4409dba24044d868095eb Dashbord Prognose Bevolking en Huishoudens], Staat van Fryslân, provinsje Fryslân&lt;/ref&gt;

=== Religy ===
Minder as de helte fan de ynwenners fan de provinsje Fryslân is kristlik. De sifers binne fan it CBS fan 2015:&lt;ref&gt;[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83288NED/table?ts=1705701487212 Religieuze betrokkenheid; kerkelijke gezindte; regio; 2015 - Friesland], CBS: StatLine&lt;/ref&gt;
{| class= &quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Religy !! %
|-
| Net religieus || 58%
|-
| [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] || 7% 
|-
| [[Protestantske Tsjerke yn Nederlân]] || 14% 
|-
| [[Nederlânske Herfoarme Tsjerke]] || 6%
|-
| [[Grifformeard]] || 7%
|-
| [[Islam]] || 1%
|-
| oare denominaasje || 7%
|}

== Plakken ==
=== Alve stêden ===
[[Ofbyld:Fryslanutderomtewei.jpg|thumb|In loftfoto fan Westerlauwersk Fryslân út it [[Ynternasjonaal Romtestasjon|ISS]] wei.]]
Fan âlds binne der alve stêden (de Fryske [[Fryske stêden|Alve Stêden]]) yn de provinsje Fryslân. De measte fan dizze stêden lizze yn it westlik part fan Fryslân. By dizze stêden del fynt ek de [[Alvestêdetocht]] plak.

=== Grutste plakken ===
Hjirûnder in list fan de fyftjin grutste plakken yn Fryslân.
{| class=wikitable
|-
!Nr. ||Plaknamme ||Tal ynwenners &lt;br&gt;&lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
|-
|{{0}}1 ||[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Ljouwert (stêd)}}
|-
|{{0}}2 ||[[Drachten]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Drachten}}
|-
|{{0}}3 ||[[Snits]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Snits}}
|-
|{{0}}4 ||[[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|It Hearrenfean (plak)}}
|-
|{{0}}5 ||[[Harns (stêd)|Harns]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Harns (stêd)}}
|-
|{{0}}6 ||[[Wolvegea]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Wolvegea}}
|-
|{{0}}7 ||[[De Jouwer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Jouwer}}
|-
|{{0}}8 ||[[Dokkum]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Dokkum}}
|-
|{{0}}9 ||[[Frjentsjer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Frjentsjer}}
|-
|10 ||[[De Lemmer]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Lemmer}}
|-
|11 ||[[Boalsert]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Boalsert}}
|-
|12 ||[[Burgum]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Burgum}}
|-
|13 ||[[Easterwâlde (Fryslân)|Easterwâlde]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Easterwâlde (Fryslân)}}
|-
|14 ||[[Stiens]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|Stiens}}
|-
|15 ||[[De Gordyk]] ||{{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Gordyk}}
|}
&lt;small&gt;Boarne: Keamer fan Keaphannel (1 febrewaris 2021)&lt;/small&gt;

=== Beskerme steds- en doarpsgesichten ===
{{Apart|Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân}}
Fryslân hat tsien [[Beskerme stedsgesicht|beskerme stedsgesichten]] en 46&amp;nbsp;[[beskerme doarpsgesicht]]en en in beskerme gebiet.

== Taal ==
[[Ofbyld:Frisian languages in Europe.svg|thumb|It hjoeddeiske Fryske taalgebiet]]
Yn Fryslân wurdt it [[Westerlauwersk Frysk]], it [[Nederlânsk]] en in ferskaat oan oare taalfarianten (dialekten) sprutsen.

=== Frysk ===
{{Apart|Frysk}}
It Frysk fan de provinsje Fryslân wurdt ek wol Westerlauwersk Frysk neamd, om sa it plak fan de Fryske taal tusken de oare [[Fryske talen]] (it [[Sealterfrysk]] en [[Noardfrysk]]) dúdlik te meitsjen. Wat mear as de helte fan de Friezen yn de provinsje Fryslân hat it [[Frysk]] as memmetaal, te witten 53,6% (2001). Mei dejingen dy&lt;nowiki&gt;'t it Frysk as twadde taal geregeld brûke meirekkene, komt it tal ''Fryskpraters''&lt;/nowiki&gt; tusken de 60 en 70&amp;nbsp;persint út. [[Dantumadiel]] is de gemeente dêr’t de measte ynwenners it Frysk as memmetaal hawwe, te witten 83,3%. Yn Harns is dat it leechst (21,6%).&lt;ref&gt;[http://www.fryslan.frl/sjablonen/1/infotype/webpage/view.asp?objectID=34785 Fryske taalatlas 2011 (side&amp;nbsp;4 en&amp;nbsp;5)] op de webside fan de Provinsje Fryslân&lt;/ref&gt; Sa likernôch in fearnspart fan de befolking kin, neffens eigen sizzen, 'frij aardich' Frysk skriuwe (12,1&amp;nbsp;persint goed).

De memmetaal is net itselde as de meast sprutsen taal. In soad memmetaal-sprekkers binne yn 'e rin fan har libben oerstapt op in oare taal as meast brükte. Dat jildt foar alle taalgroepen, mar it meast foar de dialekt- memmetaalsprekkers. 

Dantumadiel wie de earste Fryske gemeente dy't sawol Fryske plaknammen en strjitnammen as ek in Frysktalige gemeentenamme hat. Yn 2012 wienen der 7&amp;nbsp;gemeenten dy't offisjeel Fryske plaknammen brûke. De offisjele wetternammen binne rûnom yn de provinsje (útsein de Stellingwerven) yn it Frysk. It Frysk hat yn de Fryske steaten en yn by de Fryske gemeenten de status fan offisjele bestjoerstaal.

=== Nederlânsk ===
It [[Nederlânsk]] is de twadde offisjele taal yn de provinsje Fryslân. Ferskate media lykas de Ljouwerter Krante, it Frysk Deiblêd en GPTV brûke Nederlânsk en allinnich yn spesjale sytaten of artikels it Frysk. It Nederlânsk komt yn it ûnderwiis op it foarste plak, op [[Trijetalige Skoalle|trijetalige skoallen]] komme it Frysk en it Ingelsk dêrnjonken. Yn de haadstêd Ljouwert hie yn 1967 sa'n 28&amp;nbsp;persint fan de befolking it Nederlânsk as memmetaal, yn 1993 wie dat 46&amp;nbsp;persint.&lt;ref&gt;Tusken Talen, Reitze J. Jonkman en Arjen P. Versloot, Afûk 2008&lt;/ref&gt;

=== Oare taalfarianten ===
De oare taalfarianten yn de provinsje Fryslân kinne sa yndield wurde:
* Hollânsk-Fryske mingdialekten: [[Amelânsk]] - [[Biltsk]] - [[Midslânsk]]
* [[Eilânwestfrysk]]e dialekt: [[Flylânsk]]
* [[Stedsk]]: [[Ljouwertersk]] - [[Snitsersk]] - [[Frjentsjertersk]] - [[Harnzersk]] - [[Boalsertersk]] - [[Dokkumersk]] - [[Starumersk]] - [[Kollumersk]]
* [[Nederdútsk]]e dialekten (ek [[Friso-Saksyske talen|Friso-Saksyske taalfarianten]] neamd): [[Pompstersk]] - [[Oertsjongersk]] - [[Westerkertiersk]]

It brûken fan de dialekten nimt yn de provinsje Fryslân sterk ôf. De dialekten wurde benammen noch troch de äldere ginneraasjes brûkt wylst de jongere op it Nederlânsk,oergeane, alhoewol't gauris mei in aksint. It Oertsjongersk (Stellingwerfsk) waard yn 2011 troch 22&amp;nbsp;persint yn Weststellingwerf en troch 11&amp;nbsp;persint fan de befolking yn Eaststellingwerf praat. Yn [[It Bilt]] kin sa'n tritich persint fan de befolking Biltsk prate.&lt;ref&gt;[http://www.fryslan.frl/sjablonen/1/infotype/webpage/view.asp?objectID=34785 Fryske taalatlas 2011 (side&amp;nbsp;12)] op de webside fan de Provinsje Fryslân&lt;/ref&gt; In foarbyld fan it ôfnimmen fan de dialekten is de delgong fan it Stedsk yn Ljouwert. Prate yn 1967 noch 37&amp;nbsp;persint fan de Ljouwerters stedsk, yn 1993 wie dat tebekrûn oant 15&amp;nbsp;persint.&lt;ref&gt;Tusken Talen, Reitze J. Jonkman en Arjen P. Versloot, Afûk 2008&lt;/ref&gt;

== Ekonomy ==
De provinsje Fryslân is foar in relatyf grut part agrarysk. Troch it agraryske karakter is de provinsje mei troch de suvelyndustry bekend wurden. De toeristyske sektor nimt ek in wichtich plak yn. Mei it [[Fryske Marrenprojekt|Fryske Marreprojekt]] jout de provinsje in stimulâns oan it wettersporttoerisme yn it súdwesten en midden fan de provinsje. Foar de toeristyske sektor binne [[Waadeilannen|Fryske eilannen]] fan grut belang. De tsjinstesektor kriget foaral syn beslach yn de gruttere plakken lykas [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]], [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] en [[Drachten]].

De beropsbefolking bestie yn 2009 út sa likernôch 300.000 minsken&lt;ref&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=71761NED&amp;D1=1,7&amp;D2=0,5-11,13,15,18-20&amp;D3=55&amp;HDR=T&amp;STB=G1,G2&amp;VW=T CBS] Beropsbefolking Fryslân 2009.&lt;/ref&gt;, dat wie doe 3,8&amp;nbsp;persint fan de Nederlânske beropsbefolking. Yn it jier 2006 wie it regionale [[BYP]] per ynwenner, neffens keapkrêft, by 105,1&amp;nbsp;persint fan trochsnee fan de 27&amp;nbsp;EU-lannen.&lt;ref&gt;[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/publications/regional_yearbook ''Eurostat Jahrbuch der Regionen 2009'']: ''Kapitel&amp;nbsp;4: Bruttoinlandsprodukt'' ([http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-HA-09-001-04/DE/KS-HA-09-001-04-DE.PDF PDF]; 5,4&amp;nbsp;MB) en ([http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/RY_CH04_2009/EN/RY_CH04_2009-EN.XLS XLS]; 134&amp;nbsp;KB)&lt;/ref&gt; It BYP fan de provinsje besloech €&amp;nbsp;18,9&amp;nbsp;miljard yn 2008&lt;ref&gt;[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&amp;PA=71541ned&amp;D1=0-1&amp;D2=0,6-17&amp;D3=l&amp;HDR=T&amp;STB=G1,G2&amp;VW=T CBS] [[BYP]] fan de provinsje Fryslân.&lt;/ref&gt;, sa'n 3,17% it Nederlânske BYP.

=== Ferkear ===
[[Ofbyld:Akwadukt Mid-Fryslan 02.JPG|thumb|[[Akwadukt Mid-Fryslân]] mei dêrnjonken de spoarbrêge, ûnder it akwadukt troch rint de&amp;nbsp;A6.]]
Troch de provinsje hinne lizze fjouwer sneldiken: de [[A6]], [[A7]], [[A31]] en [[A32]]. Yn de provinsje binne [[Akwadukten yn Fryslân|njoggen akwadukten]], foar in part binne se ûnderdiel fan it [[Fryske Marrenprojekt]].

Yn de provinsje Fryslân lizze fjouwer spoarlinen: Ljouwert-Harns, [[Spoar fan Ljouwert nei Starum|Ljouwert-Starum]], Ljouwert-Grins en [[Spoar fan Swol nei Ljouwert|Ljouwert-Swol]]. In mooglik takomstich spoar is it [[spoar fan Grins nei It Hearrenfean]].

De [[haven fan Harns]] is de wichtichste seehaven fan Fryslân. It [[Van Harinxmakanaal]] en it [[Prinses Margrietkanaal]] binne de wichtichste kanalen foar de grutte skipfeart. Nei de eilannen ta docht [[Rederij Doeksen]] de feartsjinst fan Harns nei [[Flylân]] en [[Skylge]]. [[Rederij Eigen Feartsjinst Skylge]] fart allinnich út Harns nei Skylge ta. De rederij [[Wagenborg Passazjierstsjinsten|Wagenborg]] fart fan [[Holwert]] nei [[It Amelân]] en fan [[Lauwerseach]] nei [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]].

Foar it loftferkear binne fan belang: It [[Fleanfjild Drachten]] mei in ferhurde baan fan 950&amp;nbsp;meter en it [[Amelân Fleanfjild Ballum]] mei in gersbaan fan 998&amp;nbsp;meter. De [[Fleanbasis Ljouwert]] hat twa ferhurde banen en wurdt foar de militêre loftfeart brûkt. Op Flylân is oan de eastkant fan it eilân in lytse helikopterhaven.

=== Media ===
* Deistige kranten: [[Ljouwerter Krante]] en [[Frysk Deiblêd]].
* Provinsjale omroppen: [[Omrop Fryslân]] en [[GPTV]].

== Ferdivedaasje ==
=== Sport ===
[[Ofbyld:Kaatsen Franeker.JPG|thumb|Keatsen op it [[Sjûkelân]] yn Frjentsjer.]]
* [[Fuotbal]] (de provinsje Fryslân hat twa profesjonele fuotbalklups):
**[[SK It Hearrenfean]] is in klup út de [[Earedifyzje (fuotbal)|Earedifyzje]] en spilet yn it [[Abe Lenstra Stadion]].
**[[SK Cambuur Ljouwert]] is in klup út de [[Earste Difyzje (fuotbal)|Earste Difyzje]] en spilet yn it [[Kooi Stadion]].
* [[Reedriden]]: de [[Alvestêdetocht]] en it reedridersstadion [[Thialf]]. De [[Flyers It Hearrenfean]] is in iishockeyklup út de Earste difyzje (heechste difyzje fan it Nederlânske iishockey) spilet syn thúswedstriden ek yn Thialf.
* [[Wettersport]]: it [[skûtsjesilen]] en de [[Snitswike]].
*Oare sporten (Fryske sporten of sporten dy't relatyf populêr binne yn Fryslân):
**[[Keatsen]]: de wichtichste wedstriden binne de [[PC]] op it [[Sjûkelân]] yn [[Frjentsjer]] en de [[Freulepartij]] yn [[Wommels]].
**[[Fierljeppen]]: plakken dêr't wedstriden hâlden wurde binne [[Burgum]], [[Bûtenpost]], [[It Heidenskip]], [[Drylts]], [[De Jouwer]] en [[Winsum (Littenseradiel)|Winsum]].

=== UNESCO ===
Op de [[Wrâlderfgoedlist|UNESCO-wrâlderfskiplist]] stean de [[Waadsee]] en it [[Yr.&amp;nbsp;D.F. Woudagemaal]].

=== Musea ===
{{Apart|List fan musea yn de provinsje Fryslân}}
[[Ofbyld:FranekerPlanetarium.JPG|thumb|Eise Eisinga Planetarium yn Frjentsjer]]
Yn 2010 hienen de ferskate Fryske musea sa likernôch 890.000 besikers.&lt;ref&gt;[https://www.museumfederatiefryslan.nl/nieuws/2010-topjaar-voor-friese-musea Museumfederaasje Fryslân] ''2010 topjaar voor Friese musea''.&lt;/ref&gt; In ferheging fan sân persint yn ferliking mei it jier 2009. Neffens [[Museumfederaasje Fryslân]] krigen de neikommende museu mear as 40.000 besikers: [[Natuersintrum It Amelân]], [[Tresoar]], [[Jopie Huisman Museum]], [[Natoermuseum Fryslân]], [[Eise Eisinga Planetarium]], [[Frysk Museum]]/ Fersetsmuseum Fryslân en [[Museum Belvédère]].

=== Eveneminten ===
* [[Oerol Festival]], jierliks festival op [[Skylge]].
* [[Harnzer Fiskerijdagen]], jierliks evenemint yn [[Harns (stêd)|Harns]].
* [[Fryske Ballonfeesten]], jierliks evenemint op 'e [[De Jouwer|Jouwer]].
* [[Slachtemaraton]], in kulturele hurdrin- en kuiertocht oer de [[Slachtedyk|Slachte]] dy't alle fjouwer jier plakfynt.

=== Literatuer ===
Op it literêre mêd wurde de measte romans dy't yn de provinsje ferskine yn it Frysk skreaun. Ferneamde Fryske skriuwers út it ferline binne: [[Gysbert Japiks]], [[Joast Halbertsma]], [[Piter Jelles Troelstra]], [[Simke Kloosterman]], [[Fedde Schurer]], [[Rely Jorritsma]], [[Obe Postma]] en [[Rink van der Velde]]. Nei alle niisneamde skriuwers is in literêre priis neamd.

== Sjoch ek ==
[[Ofbyld:Portal.svg|20px]] '''[[Tema:Provinsje Fryslân]]''' – Wikipedy hat ek in temaside oer de Provinsje Fryslân
* [[Skiednis fan Fryslân]] - [[Kanon fan de Fryske skiednis]]
* [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] - [[Rjocht yn Fryslân]]
* [[Frysk]]

== Keppelings om utens ==
{{WikiwurdboekLyts|Fryslân}}
{{CommonsLyts|Friesland|Fryslân}}
{{WikiatlasLyts|Frisia|Fryslân}}
* [https://www.fryslan.frl/ Webstee fan de Provinsje Fryslân.]
* [https://www.plaatsengids.nl/fryslân Fryslân], Plaatsengids
* [https://allecijfers.nl/provincie/friesland/ Statistieken provincie Friesland], AlleCijfers

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}
{{GemeentenFryslan}}
{{Nederlân}}
{{Topside}}

{{DEFAULTSORT:Frislan}}
[[Kategory:Fryslân| ]]
[[Kategory:Provinsje fan Nederlân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1814]]</text>
      <sha1>3yohhijg7ak94b3fypcv9bgw7sgwf2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frysk folksliet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381</id>
    <revision>
      <id>1235513</id>
      <parentid>1230956</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sebastian4610</username>
        <id>57082</id>
      </contributor>
      <origin>1235513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5266" sha1="6rmqyjfwyj7jyhuvz1chshpjp8vjv5r" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Frysk Folksliet.ogg|thumb|It Fryske folksliet, koarferzje.]]
It '''Fryske folksliet''' is it liet ''De Alde Friezen'', skreaun troch [[Eeltsje Halbertsma]], en bewurke troch [[Jacobus van Loon]]. De meldije fan it liet is fan ''Vom hoh'n Olymp'', troch [[Heinrich Christian Schnoor]].

== Skiednis ==
[[Image:Grou, Dr. Eeltsje Halbertsma Earebyld.jpg|thumb|Grou, monumint foar Eeltsje Halbertsma]]
''De Alde Friezen'' is in liet skreaun troch Eeltsje Halbertsma ([[1797]]-[[1858]]) en foar it earst publisearre yn de twadde printinge fan ''[[De Lapekoer fen Gabe Skroor]]'', yn [[1829]]. By de meldije, dy't efteryn it boek opnaam is, stiet gjin komponist, mar it is de meldije fan ''Vom hoh'n Olymp'' fan [[Heinrich Christian Schnoor]], dat Halbertsma faaks leard hat yn de tiid dat er studint wie yn [[Heidelberg]]. De tekst wie ek opnaam yn de earste printinge fan [[Rimen en Teltsjes]], yn [[1871]]. Doe't yn [[1875]] yn [[Grou (doarp)|Grou]] in monumint foar Eeltsje Halbertsma oprjochte waard, waard it liet songen ta syn neitins en dat wie doe as wie dat in folksliet. Op foarspraak fan [[Jelle Troelstra (skilder)|Jelle Troelstra]] (de heit fan [[Piter Jelles Troelstra]]) is it yndie dat jier noch troch it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse]] oannaam as Frysk folksliet.

It liet is yn [[1876]] opnaam yn de earste printinge fan ''It Lieteboek'', letter ''Frysk Lieteboek''. Jacobus fan Loon wie ien fan de redakteurs fan ''It Lietboek'', en hy brocht it tal fan fersen werom fan sân nei fjouwer. It earste en it lêste fers binne oernaam hast sa't Halbertsma se skreaun hie, mar dêr tuskenyn binne mar twa oare fersen opnaam; oanpaste ferzjes fan it sechde en fyfte fers. It is dizze ferzje dy't al gau populêr wurden is, en no as it Frysk Folksliet beskôge wurdt.

== Tekst ==
Halbertsma/Van Loon
&lt;blockquote&gt;
Frysk bloed tsjoch op! Wol no ris brûze en siede,&lt;br&gt;
en bûnzje troch ús ieren om!&lt;br&gt;
Flean op! Wy sjonge it bêste lân fan d'ierde,&lt;br&gt;
it Fryske lân fol eare en rom.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Klink dan en daverje fier yn it rûn&lt;br&gt;
Dyn âlde eare, o Fryske grûn! (2x)&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Hoe ek fan oermacht, need en see betrutsen,&lt;br&gt;
oerâlde, leave Fryske grûn,&lt;br&gt;
Nea waard dy fêste, taaie bân ferbrutsen,&lt;br&gt;
dy't Friezen oan har lân ferbûn.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Klink dan ... (2x)&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Fan bûgjen frjemd, bleau by 't âld folk yn eare,&lt;br&gt;
syn namme en taal, syn frije sin;&lt;br&gt;
Syn wurd wie wet; rjocht, sljocht en trou syn leare,&lt;br&gt;
en twang, fan wa ek, stie it tsjin.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Klink dan ... (2x)&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Trochloftich folk fan dizze âlde namme,&lt;br&gt;
wês jimmer op dy âlders grut!&lt;br&gt;
Bliuw ivich fan dy grize, hege stamme.&lt;br&gt;
In grien, in krêftich bloeiend leat!&lt;br&gt;

Klink dan en daverje fier yn it rûn&lt;br&gt;
Dyn âlde eare, o Fryske grûn! (2x)&lt;br&gt;
&lt;/blockquote&gt;

==Tekst út Rimen en Teltsjes ==
Halbertsma
&lt;blockquote&gt;
Frysk bloed, tsjoch op! Wol nou'ris broeze ind siede,&lt;br&gt;
Ind bonsje throch myn ieren om.&lt;br&gt;
Flean op! Ik sjong it baeste l&amp;acirc;n fenn' ierde;&lt;br&gt;
It Frysce l&amp;acirc;n fol ear ind rom.&lt;br&gt;
Klink den, in dawerje fier yn it roun&lt;br&gt;
Dyn &amp;acirc;lde eare, o Frysce groun.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Ompolske fen it heage s&amp;acirc;lte wetter,&lt;br&gt;
Forthroppe op ien terp oaf stins,&lt;br&gt;
Hien' d'&amp;acirc;lde Friezen yn de wr&amp;acirc;ld net better.&lt;br&gt;
Hjar l&amp;acirc;n ind frydom wier hjar winsk.&lt;br&gt;
Klink den, ind dawerje fier yn it roun&lt;br&gt;
Dyn &amp;acirc;lde eare, o Frysce groun.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Frjemd fen it jok fen frjemde hearen,&lt;br&gt;
Faek earm, mar dochs sterk ind fry,&lt;br&gt;
Hoe de &amp;acirc;lde Fries st&amp;acirc;nfaest by syn menearen.&lt;br&gt;
Hy wier ien Fries, ien Fries stoar hy.&lt;br&gt;
Klink den, ind dawerje fier yn it roun&lt;br&gt;
Dyn &amp;acirc;lde eare, o Frysce groun.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Throch waer ind wyn, tsjin need ind dea to striden.&lt;br&gt;
Mei 't gleaune swird yn d'&amp;icirc;s'ren h&amp;acirc;n,&lt;br&gt;
Wier wille yn dy fromme t&amp;icirc;den,&lt;br&gt;
Wier 't fo&amp;aacute;r de frydom fen hjar l&amp;acirc;n.&lt;br&gt;
Klink den, ind dawerje fier yn it roun&lt;br&gt;
Dyn &amp;acirc;lde eare, o Frysce groun.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Fen buwchjen frjemd, ind fy fen ljeawe wirden,&lt;br&gt;
Wier rjocht ind sljocht hjar her tind sin.&lt;br&gt;
Hja beane om neat, mar mei de bleate swirden&lt;br&gt;
Soen's' alle thwang ind oerlaest jin.&lt;br&gt;
Klink den, ind dawerje fier yn it roun&lt;br&gt;
Dyn &amp;acirc;lde eare, o Frysce groun.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Sa faek throch sto&amp;aacute;rm yn djippe s&amp;eacute; beditsen,&lt;br&gt;
Oer&amp;acirc;lde ljeawe Frysce groun,&lt;br&gt;
Waerd noait dy taye b&amp;acirc;n forbritsen,&lt;br&gt;
Dy Friezen oan hjar l&amp;acirc;n forbuwn.&lt;br&gt;
Klink den, ind dawerje fier yn it roun&lt;br&gt;
Dyn &amp;acirc;lde eare, o Frysce groun.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

Throchloftich folk fen dizze &amp;acirc;lde namme,&lt;br&gt;
Waes jimmer op dy &amp;acirc;lders great.&lt;br&gt;
Bljou &amp;icirc;wich fen dy grize heage stamme&lt;br&gt;
Ien grien, ien kreftich doerjend leat.&lt;br&gt;
Klink den, ind dawerje fier yn 't roun&lt;br&gt;
Dyn &amp;acirc;lde eare, o Frysce groun.&lt;br&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Keppeling om utens ==
* [https://web.archive.org/web/20040117104523/http://home.planet.nl/~jschoone/nl_fr.pdf Partituer mei tekst] ([[Ynternet Argyf]], pdf)

{{DEFAULTSORT:Frisk folksliet}}
[[kategory:Frysk symboal]]
[[Kategory:Folksliet]]
[[Kategory:Literêr wurk fan de bruorren Halbertsma]]
[[Kategory:Frysktalich gedicht]]
[[Kategory:Gedicht út 1829]]
[[Kategory:Frysktalich liet]]
[[Kategory:Muzikaal wurk út 1829]]</text>
      <sha1>6rmqyjfwyj7jyhuvz1chshpjp8vjv5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1 juny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>646</id>
    <revision>
      <id>1235364</id>
      <parentid>1221486</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berne */ red</comment>
      <origin>1235364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3719" sha1="0sk4x43b9ryqv66p4wbbovattdz76x2" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
* [[1568]] - Achttjin eallju wurde yn [[Brussel]] ûnthalze yn opdracht fan [[Alva]].
* [[1796]] - [[Tennessee]] wurdt as 16e [[Amerikaanske steat|steat]] talitten ta de [[Feriene Steaten|Amerikaanske Uny]].
* [[1889]] De [[Oriïnt Ekspres]] fertrekt foar it earst nei [[Konstantinopel|Istanbûl]]. 
* [[1901]] - Hjoed treedt de [[Ungefallewet]] yn wurking. De wet is de earste markearring fan de fersoargingssteat dy 't yn [[Nederlân]] foarm krijt
* [[1902]] - De grutte [[staking]] fan [[Twinte|Twintske]] tekstylarbeiders ferrint. Op it hichtepunt fan de aksjes wiene 45.000 tekstylarbeiders wurkleas, itsij troch staking, of troch útsluting
* [[1965]] - Untdekking fan de kosmyske [[eftergrûnstrieling]] troch [[Arno Penzias]] en [[Robert Wilson]]; dizze ûntdekking befêstiget de teory fan de [[oerknal]].
* [[1975]] - Yn Nederlân wurde feilichheidsgurdles ferplicht.
* [[1977]] - Oprjochting fan proffuotbalklub [[SK It Hearrenfean]].
* [[2007]] - Yn de [[prinsetún]] (Ljouwert) wurdt it fernijde [[Pier Pander Museum]] iepene.
* [[2007]] - De stúdzjeferiening [[Skanomodu (stúdzjeferiening)|Skanomodu]] wurdt oprjochte.

== Berne ==
* [[1754]] - aartshartoch [[Ferdinand fan Eastenryk (1754-1806)|Ferdinand fan Eastenryk]] († [[1806]])
* [[1804]] - [[Gerard Tjaard Nicolaas Suringar]], Frysk drukker en útjouwer († [[1884]])
* [[1804]] - [[Michail Glinka]], Russysk komponist († [[1857]])
* [[1828]] - [[David S. Stanley]], Amerikaansk militêr († [[1902]])
* [[1892]] - [[Harry Mallin]], Ingelsk bokser († [[1969]])
* [[1902]] - [[Gilbert Gray]], Amerikaansk siler († [[1981]])
* [[1923]] - [[Christiaan Moll]], Nederlânsk politikus († [[1998]])
* [[1926]] - [[Andy Griffith]], Amerikaansk akteur († [[2012]])
* 1926 - [[Marilyn Monroe]] (Norma Jean Baker), Amerikaansk aktrise en sekssymboal († [[1962]])
* [[1937]] - [[Morgan Freeman]], Amerikaansk akteur
* [[1940]] - [[René Auberjonois]], Amerikaansk akteur († [[2019]])
* [[1944]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] († [[2026]])
* [[1947]] - [[Ron Wood]], Ingelsk muzikant
* [[1950]] - [[Annemarie Jorritsma]], Nederlânsk politika en bestjoerster
* [[1956]] - [[Lisa Hartman Black]], Amerikaansk aktrise
* [[1961]] - [[Gabi Zange]], Dútsk reedrydster
* [[1966]] - [[Vince Vouyer]], Amerikaansk pornoakteur
* [[1968]] - [[Jason Donovan]], Australysk sjonger en akteur
* [[1972]] - [[Shae Marks]], Amerikaansk neakenmodel en aktrise
* [[1974]] - [[Alanis Morissette]], Kanadeesk sjongster
* [[1982]] - [[Justine Henin]], Waalsk tennisster
* [[1989]] - [[Brooklyn Lee]], Amerikaansk pornoaktrise
* 1989 - [[Anna Veith]], Eastenryksk skyster
* [[1991]] - [[Amy Pieters]], Nederlânsk hurdfytster

== Ferstoarn ==
* [[1774]] - [[Agnes Alida Huber]], Frysk filantrope (* [[1702]])
* [[1841]] - [[Nicolas Appert]], Frânsk sûkerbakker en útfiner (* [[1749]])
* [[1899]] - [[Klaus Groth]], Nederdútsk dichter en skriuwer (* [[1819]])
* [[1969]] - [[Ivar Ballangrud]], Noarsk hurdrider (* [[1904]])
* [[1973]] - [[Helen Parkhurst]], Amerikaansk pedagoge (* [[1887]])
* [[1980]] - [[Boele Bregman]], Frysk keunstner en grafikus (* [[1918]])
* [[1982]] - [[Hendrik Algra]], Frysk ûnderwizer, sjoernalist en politikus (* [[1896]])
* [[1999]] - [[Christopher Cockerell]], Britsk yngenieur (* [[1910]])
* 1999 - [[Jaap van der Meij]], Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1923]])
* [[2006]] - [[Hans de Haan]], Frysk politikus (* [[1925]])
* [[2008]] - [[Yves Saint Laurent]], Frânsk moade-ûntwerper (* [[1936]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|{{Kalinder/KalStrKonv}}}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:Juny|01]]</text>
      <sha1>0sk4x43b9ryqv66p4wbbovattdz76x2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>15 july</title>
    <ns>0</ns>
    <id>690</id>
    <revision>
      <id>1235366</id>
      <parentid>1222356</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ferstoarn */ +</comment>
      <origin>1235366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3769" sha1="37xezjajvzb8i598a3nh2qhp8z9wqlc" xml:space="preserve">{{DeisideBoppe}}

{{Kalinder}}{{Kalinderdei}}
== Foarfallen ==
* [[1410]] - Yn 'e [[Slach by Grunwald]] wurdt de [[Dútske Oarder]] ferpletterjend ferslein troch de [[Poalen|Poalske]] en [[Litouwen|Litouske]] troepen.
* [[1799]] - Untdekking fan de [[Stien fan Rosetta]] yn [[Egypte]].
* [[1870]] - [[Georgia]] wurdt as 11e en lêste fan 'e yn 'e [[Amerikaanske Boargeroarloch]] fersleine [[Konfederearre Steaten fan Amearika|Konfederearre steaten]] wer talitten ta de [[Feriene Steaten|Amerikaanske Uny]].
* [[1886]] - De geregelde [[feartsjinst Starum-Inkhuzen]] set útein.
* [[1962]] - [[Algerije]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Frankryk]].

== Berne ==
* [[1514]] - [[Petreius Tiara]], Frysk dokter, dosint en bestjoerder († [[1586]])
* [[1606]] - [[Rembrandt van Rijn]], Nederlânsk keunstskilder († [[1669]])
* [[1816]] - [[Hjerre Gjerrits van der Veen]], Frysk ûnderwizer en skriuwer († [[1887]])
* [[1848]] - [[Vilfredo Pareto]], Italjaansk ekonoom († [[1923]])
* [[1906]] - [[Walter Laufer]], Amerikaansk swimmer († [[1984]])
* [[1910]] - [[Peter Mehringer]], Amerikaansk wrakselder († [[1987]])
* [[1912]] - [[Earnest Goodsir-Cullen]], Yndiaask hockeyer († [[1993]])
* [[1916]] - [[Willem Ernest baron van Knobelsdorff|Willem Ernest van Knobelsdorff]], Nederlânsk boargemaster († [[1975]])
* [[1917]] - [[Reidar Liaklev]], Noarsk reedrider († [[2006]])
* [[1919]] - [[Iris Murdoch]], Iersk-Ingelsk skriuwster († [[1999]])
* [[1927]] - [[Egbert van 't Oever]], Nederlânsk reedrydtrener († [[2001]])
* [[1930]] - [[Jacques Derrida]], Frânsk literêr kritikus en filosoof († [[2004]])
* [[1934]] - [[Harrison Birtwistle]], Ingelsk komponist († [[2022]])
* [[1970]] - [[Roel Reiné]], Nederlânsk regisseur en produsint
* [[1976]] - [[Shuba Jay]], Maleizysk aktrise († [[2014]])
* 1976 - [[Kristina Lion]], Letsk pornoaktrise

== Ferstoarn ==
* [[1848]] - [[Maurits Pico Diederik van Sytzama (1789-1848)|Maurits Pico Diederik baron van Sytzama]], Frysk politikus en bestjoerder (* [[1789]])
* [[1904]] - [[Anton Tsjechov]], Russysk skriuwer (* [[1860]])
* [[1907]] - [[Qiu Jin]], Sineesk dichteresse en revolúsjonêr (* [[1875]])
* [[1933]] - [[Gerardus Buskens]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1853]])
* [[1945]] - [[Theodorus Marius Theresius van Welderen|Theodorus Marius Theresius baron van Welderen]], Frysk politikus en bestjoerder (* [[1867]])
* [[1952]] - [[Arthur Walkington Pink]], Ingelsk evangelist en bibelwittenskipper (* [[1886]])
* [[1953]] - [[Pierpont Davis]], Amerikaansk siler en arsjitekt (* [[1884]])
* [[1976]] - [[Paul Gallico]], Amerikaansk sjoernalist en skriuwer (* [[1897]])
* [[1985]] - [[Durk Mozes]], Frysk fakbûnslieder (* [[1894]])
* [[1988]] - [[Jan Brzák-Felix]], Tsjechysk kanoër (* [[1912]])
* [[2000]] - [[G.B.J. Hiltermann]], Nederlânsk sjoernalist, polityk kommentator, útjouwer en histoarikus (* [[1914]])
* [[2007]] - [[Schelto Patijn]], Nederlânsk politikus en bestjoerder (* [[1936]])
* [[2009]] - [[Natalja Estemirova]], Russysk sjoernaliste en minskerjochte-aktiviste (* [[1958]])
* [[2011]] - [[Friedrich Wilhelm Schnitzler]], Dútsk politikus (*[[1928]])
* [[2012]] - [[Louis le Roy]], Nederlânsk byldzjend keunstner en skriuwer (* [[1924]])
* [[2016]] - [[Hans Vlek]], Nederlânsk dichter (* [[1947]])
* [[2020]] - [[Louw de Graaf]], Frysk politikus (* [[1930]])
* [[2021]] - [[Peter R. de Vries]], Nederlânske misdiedferslachjouwer (* [[1956]])
* [[2024]] - [[Wieteke van Dort]], Nederlânsk aktrise (* [[1943]])
* [[2025]] - [[Audun Grønvold]], Noarsk freestyleskyer (* [[1976]])
* [[2026]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] (* [[1944]])

{{DeisideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|15 July}}
}}

[[Kategory:Datum]]
[[Kategory:July|15]]</text>
      <sha1>37xezjajvzb8i598a3nh2qhp8z9wqlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1958</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1696</id>
    <revision>
      <id>1235489</id>
      <parentid>1203950</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ +</comment>
      <origin>1235489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6062" sha1="3gajc121s9uyvvfg8sp8nqz79r7x2rv" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1950-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - De [[Jeropeesk Ekonomyske Mienskip]] trêdet yn wurking.
;febrewaris
* [[11 febrewaris|11]] - It [[Wapen fan Fryslân]] wurdt offisjeel fêstlein.
*[[23 febrewaris|23]] - [[Egypte]] en [[Syrje]] geane op yn 'e [[Feriene Arabyske Republyk]]. It is de bedoeling dy úteinlik ien grutte steat foar alle [[Arabieren]] wurde sil.
;maaie
*[[23 maaie|23]] - Yn 'e [[Folksrepublyk Sina]] begjint de [[Grutte Sprong Foarút]], in mearjierreplan fan [[Mao Zedong]] dat ta de [[kollektivisaasje fan de lânbou]] en de [[yndustry|yndustrialisaasje]] fan it lân liede moat. 
;juny
*[[17 juny|17]] - It wurdt bekend dat [[premier]] [[Imre Nagy]] en [[generaal]] [[Pál Maléter]], de lieders fan 'e [[Hongaarske Opstân (1956)|Hongaarske Opstân fan 1956]], nei in geheim [[rjochtsaak|proses]] yn [[Roemeenje]] [[terjochtsteld]] binne.
;july
*[[14 july|14]] - By [[steatsgreep yn Irak (1958)|in bloedige steatsgreep]] yn [[Irak]] wurde [[premier]] [[Noeri as-Saïd]], [[kening]] [[Faisal&amp;nbsp;II fan Irak]] en in grut tal leden fan 'e keninklike famylje ôfslachte troch de [[Beweging fan Frije Ofsieren]], ûnder lieding fan [[generaal]] [[Abdûl Karim al-Kassem]] en [[kolonel]] [[Abdûl Salim Arif]].
* [[30 july|30]] - [[Roel Hoekstra]], [[Johan Jansen]] en [[Albert Veldkamp]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 1958|105e]] [[PC]]. Johan Jansen wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
;augustus
*[[5 augustus|5]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[dûkboat]] de ''[[Nautilus (dûkboat)|Nautilus]]'' fart as earste ûnder de [[poalkap]] fan 'e [[Noardpoal]] troch.
;oktober
*[[2 oktober|2]] - [[Guinee]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Frankryk]].
;desimber
* [[10 desimber|10]] - Yn [[Rotterdam]] begjint de bou fan 'e [[Euromêst]].

== Berne ==
;jannewaris
* [[20 jannewaris|20]] - [[Paula Patricio]], Nederlânsk presintatrise
;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Franke Sloothaak]], Frysk-Dútsk springruter
* [[16 febrewaris|16]] - [[Anil Ramdas]], Surinaamsk-Nederlânsk sjoernalist, skriuwer en programmamakker († [[2012]])
* [[21 febrewaris|21]] - [[Denise Dowse]], Amerikaanske aktrise († [[2022]])
* [[21 febrewaris|21]] - [[Mary Chapin Carpenter]], Amerikaansk countrysjongster
* [[28 febrewaris|28]] - [[Natalja Estemirova]],  Russysk histoarika, sjoernaliste en minskerjochte-aktiviste († [[2009]])
;maart
* [[19 maart|19]] - [[Steven Sterk (útjouwer)|Steven Sterk]], Frysk skriuwer, útjouwer en boekhanneler
* [[26 maart|26]] - [[Sies Uilkema]], Frysk hurdrider
;april
* [[3 april|3]] - [[Bavo Galama]], Nederlânsk kabaretier en programmamakker
* 3 - [[Jan Troost]], Nederlânsk minskerjochte-aktivist († [[2023]])
* [[4 april|4]] - [[Greg Foster]], Amerikaansk atleet († [[2023]])
* 4 - [[Julie Forsyth]], Ingelsk sjongster
* [[8 april|8]] - [[Maarten Ducrot]], Nederlânsk hurdfytser en sportferslachjouwer
;maaie
* [[8 maaie|8]] - [[Rian de Waal]], Nederlânsk pianist († [[2011]])
* [[10 maaie|10]] - [[Gaétan Boucher]], Kanadeesk shorttracker en langebaanrider
* [[17 maaie|17]] - [[Paul Di'Anno]], Ingelsk sjonger
;juny
* [[7 juny|7]] - [[Prince (sjonger)|Prince]], Amerikaansk sjonger en muzikant († [[2016]])
* [[14 juny|14]] - [[Eric Heiden]], Amerikaansk hurdrider
;july
* [[5 july|5]] - [[Veronica Guerin]], Iersk sjoernaliste († [[1996]])
* [[17 july|17]] - [[San Fu Maltha]], Nederlânsk filmprodusint
;augustus
* [[5 augustus|5]] - [[Sjon Stellinga]], Nederlânsk politikus
* [[7 augustus|7]] - [[Bruce Dickinson]], Ingelsk sjonger
* [[16 augustus|16]] - [[Madonna (sjongster)|Madonna]], Amerikaansk sjongster 
* [[18 augustus|18]] - [[Madeleine Stowe]], Amerikaansk aktrise
* [[30 augustus|30]] - [[Anna Politkovskaja]], Russysk sjoernaliste en minskerjochte-aktiviste († [[2006]])
;septimber
* [[10 septimber|10]] - [[Edward Vajda]], Amerikaansk taalkundige
* [[20 septimber|20]] - [[Remigius Valiulis]], Litousk atleet († [[2023]])
* [[24 septimber|24]] - [[Kevin Sorbo]], Amerikaansk akteur
;oktober
* [[10 oktober|10]] - [[Veronica Brazil]], Brazyljaansk pornoaktrise
;novimber
* [[21 novimber|21]] - [[Evert van Benthem]], Nederlânsk maratonrider, winner [[Alvestêdetocht]] 1985 en 1986
;''datum ûnbekend''
* [[Richard Brody]], Amerikaansk filmkritikus
* [[Louw Dijkstra]], Frysk útjouwer
* [[Desson Thomson]], Amerikaansk speechwriter en filmkritikus

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[18 jannewaris|18]] - [[Beatrix de Rijk]], earste Nederlânsk piloate (* [[1883]])
* [[27 jannewaris|27]] - [[August van Lierde]], Belgysk keatser (* [[1890]])
;febrewaris
* [[5 febrewaris|5]] - [[Oreste Puliti]], Italjaansk skermer (* [[1891]])
* [[13 febrewaris|13]] - [[Jan Jelles Hof]], Frysk skriuwer en sjoernalist (* [[1872]])
;maart
* [[5 maart|5]] - [[Harold Smith]], Amerikaansk keunstdûker (* [[1909]])
* [[28 maart|28]] - [[W.C. Handy]], Amearikaansk komponist (* [[1873]])
;juny
* [[12 juny|12]] - [[Marinus van Meel]], earste Nederlânsk loftmachtpiloat (* [[1880]])
;july
* [[4 july|4]] - [[Evert Rinsema]], skuonmakker, skriuwer en dichter (* [[1880]])
* [[18 july|18]] - [[Henri Farman]], Frânsk loftfeartpionier (* [[1874]])
;augustus
* [[5 augustus|5]] - [[Carl Westergren]], Sweedsk wrakselder (* [[1895]])
;septimber
* [[30 septimber|30]] - [[Johannes Oldsen]], Noardfrysk taalaktivist (* [[1894]])
;novimber
* [[30 novimber|30]] - [[Karst Leemburg]], Frysk maratonrider (* [[1889]])

==Literatuer==
;koarte ferhalen
* [[Ulbe van Houten]], ''[[Brief nei Kanada]]''
;non-fiksje
* [[Elie Wiesel]], ''[[La Nuit]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it [[Frysk]] as ''De Nacht'')&lt;/small&gt;

==Films==
* ''[[The Big Country (film)|The Big Country]]''
* ''[[Cat on a Hot Tin Roof (film út 1958)|Cat on a Hot Tin Roof]]''
* ''[[South Pacific (film út 1958)|South Pacific]]''
* ''[[The Vikings (film)|The Vikings]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1958| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>3gajc121s9uyvvfg8sp8nqz79r7x2rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1944</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1708</id>
    <revision>
      <id>1235363</id>
      <parentid>1222803</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berne */ red</comment>
      <origin>1235363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19387" sha1="jprsx4o80v4xxat3mdj2va4mrg4yco0" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
Dit jier makket ûnderdiel út fan it [[desennium]] fan 'e [[1940-er jierren]].
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[17 jannewaris|17]] - Begjin fan 'e [[Slach om Monte Cassino]]: de [[Alliëarden|Alliëarde]] opmars yn [[Itaalje]] wurdt troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] yn 'e [[Apeninen]] tsjinkeard by de [[Gustavliny]].
* [[22 jannewaris|22]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] fiere by [[Anzio]], yn [[Itaalje]], in [[amfibyske operaasje|lâningsoperaasje]] út, mar witte net út harren brêgehaad te kommen. Dit is it begjin fan 'e slepende [[Slach by Anzio]].
* [[27 jannewaris|27]] - Nei krapoan twa en in heal jier wurdt oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] it [[Belis fan Leningrad]] troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] opheft.
* 27 - [[Libearia]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
;febrewaris
* [[15 febrewaris|15]] - [[Ferwuostging fan it Kleaster fan Monte Cassino]] by in [[bombardemint]] fan 'e [[Alliëarden]] ûnder de [[Slach om Monte Cassino]].
* [[23 febrewaris|23]] - By de [[Deportaasje fan de Tsjetsjenen en Yngûsjeten]] wurde 387.000 [[Tsjetsjenen]] en 91.000 [[Yngûsjeten]] troch de [[Sovjet-Uny]] [[deportearre]] út harren heitelân yn 'e noardlike [[Kaukasus]] nei [[Kazachstan]] en [[Kirgyzje]].
;maart
* [[15 maart|15]] - [[Japan]]ske [[troepen]] dogge fanút it besette [[Britsk-Birma]] in ynfal yn [[Britsk-Ynje]].
* [[18 maart|18]] - De [[fulkaan]] de [[Fesuvius]], yn súdlik [[Itaalje]], [[útbarsting fan de Fesuvius (1944)|barst foar de lêste kear út]]. Der falle 26 deaden. 
* 18 - [[Nazy-Dútslân]] beset [[Hongarije]] yn ferbân mei de groeiende selsstannichheid dy't it Hongaarske regear de ôfrûne moannen toant.
* [[19 maart|19]] - It [[Reade Leger]] stekt de [[rivier]] de [[Dnjestr]] oer en falt [[Roemeenje]] binnen.
;maaie
* [[18 maaie|18]] - Ein fan 'e [[Slach om Monte Cassino]]: de [[Alliëarden]] witten yn [[Itaalje]] einlings troch de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Gustavliny]] te brekken.
* 18-[[20 maaie|20]] - De [[Sovjet-Uny]] fiert de [[deportaasje fan de Krimtataren]] út. Op beskuldiging fan [[kollaboraasje]] mei de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] wurdt it hiele [[folk]], mear 190.000 minsken, út syn heitelân, de [[Krim]], ferwidere en yn [[ballingskip]] nei [[Oezbekistan]] stjoerd. Sa'n 8.000 Krimtataren komme by de deportaasje om.
;juny
* [[2 juny|2]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] by [[Anzio]] witte nei in healjier einlings út harren brêgehaad te brekken. Ein fan 'e [[Slach by Anzio]].
* [[6 juny|6]] - [[D-Day]]: de [[Westerske wrâld|Westerske]] [[Alliëarden]] fiere [[amfibyske operaasje|lânings]] út op 'e [[kust]] fan [[Normanje]], yn [[Frankryk]].
* [[10 juny|10]] - De [[SS]] rjochtet yn [[Frankryk]] it [[Bloedbad fan Oradour-sur-Glane]] oan, wêrby't de befolking fan in hiel [[doarp]] [[fermoarde]] wurdt. Mear as 640 minsken komme om.
* [[17 juny|17]] - [[Iislân]] makket gebrûk fan 'e [[Dútske besetting fan Denemark]] om him [[bestjoer]]lik folslein los te meitsjen fan 'e [[Denemark|Deenske monargy]] en de sûnt [[1918]] besteande [[personele uny]] te ferbrekken. It lân wurdt no in folslein selsstannige [[republyk]].
;july
* [[1 july|1]]-[[22 july|22]] - Op 'e [[Konferinsje fan Bretton Woods]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Hampshire]], lizze ôffurdigen fan 44 [[Alliëarden|Alliëarde lannen]] de grûnslach foar it nei-oarlochske [[ekonomy|wrâldekonomysk stelsel]], û.m. mei de oprjochting fan it [[Ynternasjonaal Monetêr Fûns]].
* [[13 july|13]] - Yn de [[Snitser Bloednacht]] wurde fjouwer ynwenners fan 'e [[Fryslân|Fryske]] [[stêd]] [[Snits]] [[fermoarde]] troch de [[Nazy-Dútslân|Dútske besetter]].
* [[20 july|20]] - In groep [[Dútslân|Dútske]] [[ofsier]]en ûnder lieding fan [[greve]] [[Claus Schenk von Stauffenberg]] docht [[oanslach op Adolf Hitler (1944)|in moardoanslach]] op [[diktator]] [[Adolf Hitler]]. Dy oerlibbet it en neitiid wurde withoefolle anty-nazistyske ofsieren fan 'e Dútske [[kriichsmacht]]ûnderdielen oppakt en [[eksekutearre]].
* [[22 july|22]] - Yn 'e troch it [[Reade Leger]] befrijde [[Poalen|Poalske]] [[stêd]] [[Lublin]] wurdt it [[kommunistysk]]e Poalske [[Lublin-Komitee|Komitee foar de Nasjonale Befrijing]] oprjochte, better bekend as it 'Lublin-Komitee'.
* [[25 july|25]] - [[Befrijing fan Gûam]] fan 'e [[Japan]]ske besetting troch [[troepen]] fan it [[Amerikaanske Marinierskorps]].
* [[26 july|26]] - De [[Sovjet-Uny]] erkent it [[Lublin-Komitee]] as it legitime [[regear]] fan [[Poalen]].
* [[27 july|27]] - As earste [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] wurdt [[Majdanek]] befrijd troch it [[Reade Leger]]. De ferhalen dy't de oerlibbenen fertelle, binne sa dreech te leauwen dat de [[Westerske wrâld|Westerske]] [[parse]] ûnwis is oft it net om [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[propaganda]] giet, en dêrom in ôfwachtsjende hâlding oannimt.
;augustus
* [[1 augustus|1]] - Yn [[Poalen]] brekt tsjin 'e [[Dútske besetting fan Poalen yn de Twadde Wrâldkriich|Dútske besetting]] de [[Opstân fan Warsjau]] út ûnder lieding fan [[generaal]] [[Tadeusz Bór-Komorowski]].
* [[4 augustus|4]] - [[Anne Frank]] en har [[famylje (besibskip)|famylje]] wurde yn [[Amsterdam]] nei [[ferrie]] oppakt troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]], om ôffierd te wurden nei de [[konsintraasjekamp]]en.
* [[6 augustus|6]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] begjinne mei de [[evakuaasje]] fan 'e [[konsintraasjekamp]]en [[east|beëasten]] de [[Weichsel]]. De [[finzene]]n wurde yn ûnminsklike [[deademars (Twadde Wrâldoarloch)|deademarsen]] nei it westen ta dreaun.
* [[15 augustus|15]] - [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] fiere ûnder lieding fan 'e [[Frije Frânsen|Frije Frânske]] [[generaal]] [[Jean de Lattre de Tassigny]] [[Operaasje Dragoon]] út, wêrby't se [[amfibyske operaasje|lânje op 'e kust]] fan súdlik [[Frankryk]].
* [[16 augustus|16]] - De [[Frankryk|Frânske]] [[haadstêd]] [[Parys]] [[Befrijing fan Parys|wurdt befrijd]] troch de [[Alliëarden]].
* [[23 augustus|23]] - [[Kening]] [[Michael fan Roemeenje]] fiert [[steatsgreep yn Roemeenje (1944)|in steatsgreep]] út, wêrby't de [[faksistysk]]e [[diktator]] [[Ion Antonescu]] ôfset en [[finzen]] nommen wurdt. Michael kundiget daliks in [[wapenstilstân]] mei de [[Alliëarden]] ôf, mei as gefolch dat grutte dielen fan it [[Roemeenje|Roemeenske]] [[leger (lânmacht)|leger]] oerrinne nei it [[Reade Leger]].
* [[24 augustus|24]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Luftwaffe]] bombardearret de [[Roemeenje|Roemeenske]] [[haadstêd]] [[Boekarest]].
* [[25 augustus|25]] - [[Roemeenje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] brekt [[Slowaakske Opstân (1944)|in algemiene opstân]] út tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]].
* [[31 augustus|31]] - De [[Roemeenje|Roemeenske]] [[haadstêd]] [[Boekarest]] [[Befrijing fan Boekarest|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]] yn gearwurking mei oerrûne Roemeenske troepen.
;septimber
* [[4 septimber|4]] - De [[Belgje|Belgyske]] [[haadstêd]] [[Brussel]] [[Befrijing fan Brussel|wurdt befrijd]] troch de [[Alliëarden]].
* [[5 septimber|5]] - Yn [[Nederlân]] giet it geroft dat de befrijing troch de [[Alliëarden]] nei-oan is. Tûzenen [[kollaborateur]]s naaie op dizze [[Mâle Tiisdei]] út nei it easten.
* [[8 septimber|8]] - [[Bulgarije]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
* [[14 septimber|14]] - [[Befrijing fan Maastricht]] troch de [[Alliëarden]].
* [[15 septimber|15]] - De [[Bulgarije|Bulgaarske]] [[haadstêd]] [[Sofia]] [[Befrijing fan Sofia|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]] yn gearwurking mei oerrûne Bulgaarske troepen.
* 15 - [[Finlân]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]]. It begjin fan 'e [[Laplânske Oarloch]].
* [[17 septimber|17]] - Yn it ramt fan [[Operaasje Market Garden]], wêrby't de [[Alliëarden]] yn ien grutte sprong fanút [[Belgje]] oant oer de [[Grutte Rivieren]] yn [[Nederlân]] komme wolle, brânt de [[Slach om Arnhim]] los.
* [[19 septimber|19]] - [[Finlân]] en de [[Sovjet-Uny]] slute de [[Wapenstilstân fan Moskou]]. Hjirmei komt in ein oan 'e [[Ferfolchoarloch]].
* [[27 septimber|27]] - De [[Slach om Arnhim]] einiget yn in nederlaach foar de [[Alliëarden]]. Dit is in slimme tebeksetter, dy't betsjut dat de oarloch yn 'e noardlike helte fan [[Nederlân]] noch trije fearnsjier langer oanhâlde sil.
* [[28 septimber|28]]-[[30 septimber|30]] - De [[SS]] rjochtet yn 'e neite fan 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[stêd]] [[Bologna]] ûnder de boargerbefolking it [[Bloedbad fan Marzabotto]] oan, wêrby't teminsten 770 minsken [[fermoarde]] wurde.
;oktober
* [[1 oktober|1]] - By de [[Razzia fan Putten]] wurde 602 [[manlju]] út it [[Nederlân]]ske [[doarp]] [[Putten]], op 'e [[Feluwe]], troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ôffierd nei de [[konsintraasjekamp]]en (dêr't mar 48 út weromkeare sille). Dit by wize fan represaille nei in oanfal op in Dútsk konfoai troch it [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Nederlânske ferset]].
* [[2 oktober|2]] - Yn [[Poalen]] smoare de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] de [[Opstân fan Warsjau]] yn bloed, wylst it [[Reade Leger]] sûnder yn te gripen fan 'e oare kant de rivier de [[Weichsel]] tasjocht. (De opstân wie gjin [[kommunistysk]]e ûndernimming, dat dêrom hie [[Josef Stalin|Stalin]] befel jûn om 'e Poalen en de Dútsers inoar mar ôfmeitsje te litten.)
* [[3 oktober|3]] - Nei in [[bombardemint]] fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[Royal Air Force|RAF]] op 'e [[seedyk]] by [[Westkapelle (Nederlân)|Westkapelle]] brekt op [[Walcheren]] [[wettersneed fan Walcheren (1944)|wettersneed]] út, wêrby't 180 Westkapelsters omkomme.
* [[11 oktober|11]] - It ûnôfhinklike lân [[Tûvaanske Folksrepublyk|Tannû-Tûva]] wurdt [[anneksearre]] troch de [[Sovjet-Uny]], en wurdt omfoarme ta de [[Autonome Sovjetrepublyk Tûva]].
* [[12 oktober|12]] - [[Nazy-Dútslân]] ûntrommet de [[Grikelân|Grykske]] [[haadstêd]] [[Atene]].
* [[14 oktober|14]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fjildmaarskalk]] [[Erwin Rommel]] wurdt fanwegen anty-nazistyske sympatyen yn opdracht fan [[diktator]] [[Adolf Hitler]] twongen om [[selsmoard|himsels tekoart te dwaan]].
* 14 - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] tsjogge de [[Grikelân|Grykske]] [[haadstêd]] [[Atene]] binnen.
* [[15 oktober|15]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ûnderdrukke de [[Slowaakske Opstân (1944)|Slowaakske Opstân]].
* [[20 oktober|20]] - De [[Joegoslavyske partizanen]] fan [[Josip Broz Tito]] befrije yn gearwurking mei it [[Reade Leger]] de [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] [[haadstêd]] [[Belgrado]].
* [[23 oktober|23]]-[[25 oktober|25]] - Yn 'e [[Slach by Leyte]] bringe de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] de [[Japanske Keizerlike Marine]] de genedeslach ta.
;desimber
* [[8 desimber|8]] - By de [[Oerfal op it Hûs fan Bewar (Ljouwert)|oerfal op it Hûs fan Bewar]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] befrijt it [[Nederlânsk ferset|Fryske ferset]] 51 [[fersetslju]] út 'e [[Blokhûspoarte]].
* [[15 desimber|15]] - Ein fan 'e [[Tsjetsjeenske Opstân (1940-1944)|Tsjetsjeenske Opstân]] yn it suden fan 'e [[Sovjet-Uny]].
* [[16 desimber|16]] - Begjin fan it [[Ardinnenoffinsyf]] yn [[Belgje]] en [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]], de lêste grutte [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fjildtocht]] fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].

== Berne ==
;jannewaris
* [[5 jannewaris|5]] - [[Jan de Vries (koereur)|Jan de Vries]], Frysk motorkoereur († [[2021]])
* [[6 jannewaris|6]] - [[Alan Stivell]], Bretonsk sjonger en muzikant
* [[9 jannewaris|9]] - [[Jimmy Page]], Ingelsk gitarist
* [[12 jannewaris|12]] - [[Joe Frazier]], Amerikaansk bokser († [[2011]])
* [[17 jannewaris|17]] - [[Françoise Hardy]], Frânsk sjongeres en aktrise († [[2024]])
* [[23 jannewaris|23]] - [[Rutger Hauer]], Nederlânsk akteur († [[2019]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Jeanne Adema]], Frysk keunstner
* [[27 jannewaris|27]] - [[Kevin Coyne]], Britske musikant, skriuwer en skilder († [[2004]])
* 27 - [[Nick Mason]], Ingelsk drummer
;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Geoffrey Hughes]], Ingelsk akteur († [[2012]])
* [[4 febrewaris|4]] - [[Rein de Vries]], Frysk keunstner
* [[14 febrewaris|14]] - [[Oene Spoelstra]], Frysk skriuwer
* [[16 febrewaris|16]] - [[Nina Statkevitsj]], Russysk reedrydster
* [[26 febrewaris|26]] - [[Chris Arlman]], Nederlânsk politikus († [[2008]])
;maart
* [[6 maart|6]] - [[Richard Corliss]], Amerikaansk filmkritikus († [[2015]])
* [[9 maart|9]] - [[Geart fan der Mear]], Frysk dichter en oersetter
* [[15 maart|15]] - [[Pier Boorsma]], Frysk dichter en skriuwer
* [[21 maart|21]] - [[Cox Habbema]], Nederlânsk aktrise, teäterregisseur en earder skouboarchdirekteur († [[2016]])
* [[24 maart|24]] - [[R. Lee Ermey]], Amerikaansk akteur († [[2018]])
* [[30 maart|30]] - [[Gerrit Komrij]], Nederlânsk skriuwer († [[2012]])
;april
* [[8 april|8]] - [[Burny Bos]], Nederlânsk filmprodusint, akteur en skriuwer († 2023)
* [[22 april|22]] - [[Pieter Dirk Torensma]], Frysk keunstskilder
;maaie
* [[6 maaie|6]] - [[Riemkje Pitstra]], Frysk skriuwster en pedagooch
* [[8 maaie|8]] - [[Wiebe Kort]], Frysk hurdsiler en reedrydtrainer († [[2021]])
* [[19 maaie|19]] - [[Peter Mayhew]], Britsk-Amerikaansk akteur († [[2019]])
* [[20 maaie|20]] - [[Joe Cocker]],  Ingelsk sjonger († [[2014]])
* 20 - [[Dietrich Mateschitz]], Eastenryksk ûndernimmer († [[2022]])
* [[27 maaie|27]] - [[Pleun Strik]], Nederlânsk fuotballer († [[2022]])
* [[29 maaie|29]] - [[Douwe Kooistra]], Frysk skiedkundige en publisist († [[2015]])
;juny
* [[1 juny|1]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] († [[2026]])
;july
* [[23 july|23]] - [[Judith Bosch]], Nederlânsk presintatrise
;augustus
* [[2 augustus|2]] - [[Dirk Talsma]], Frysk keatser
* [[26 augustus|26]] - [[Jan van Veen (presintator)|Jan van Veen]], Nederlânsk radio presintator († [[2024]])
* 26 - [[Chiel Montagne]], Nederlânsk presintator en radio-dj († [[2025]])
;septimber
* [[16 septimber|16]] - [[Ard Schenk]], Nederlânske hurdrider
* [[19 septimber|19]] - [[Michel Montignac]], Frânsk dieetgoeroe († [[2010]])
* [[27 septimber|27]] - [[Johan van Seijst]], Frysk keatser († [[2024]])
* [[30 septimber|30]] - [[Sascha Alexander]] (Hans Moser), Dútsk neakenfotograaf, útjouwer en pornoprodusint († [[2016]])
;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Katharine Kerr]], Amerikaansk skriuwster
* [[13 oktober|13]] - [[Gryt Witbraad]], Fryske dichteresse
* [[15 oktober|15]] - [[David Trimble]], Noardiersk politikus en Nobelpriiswinner
* [[16 oktober|16]] - [[Bart Tromp]], Nederlânsk sosjolooch en politikolooch († [[2007]])
* [[22 oktober|22]] - [[Reitze Ketellapper]], Frysk ûndernimmer en politikus († [[2015]])
* [[30 oktober|30]] - [[Burgess Roye]], Amerikaanske keunstner († [[2015]])
;novimber
* [[4 novimber|4]] - [[Willem Breuker]], Nederlânsk muzikant en komponist († [[2010]])
* [[12 novimber|12]] - [[Johnny van Doorn]], Nederlânsk dichter († [[1991]])
* [[14 novimber|14]] - [[Karen Armstrong]], Ingelsk publisiste
* [[20 novimber|20]] - [[Henk Alkema]], Frysk komponist en muzykpedagooch († [[2011]])
* [[25 novimber|25]] - [[Maarten 't Hart]], Nederlânsk skriuwer en biolooch
* [[26 novimber|26]] - [[Ans Schut]], Nederlânsk reedrydster († [[2025]])
* 26 - [[Castle Freeman jr.]], Amerikaansk skriuwer

;desimber
* [[11 desimber|11]] - [[Teri Garr]], Amerikaansk aktrise († [[2024]])
* [[19 desimber|19]] - [[Alvin Lee]], Britsk rocksjonger en gitarist  († [[2013]])
* [[23 desimber|23]] - [[Enneüs Heerma]], Frysk politikus († [[1999]])
* [[24 desimber|24]] - [[Erhard Keller]], Dútsk reedrider
* [[25 desimber|25]] - [[Martin Gaus]], Nederlânsk presintator en hûnetrener
;''datum ûnbekend''
* [[Dino Baumberger]], Eastenryksk-Dútsk pornoprodusint en -regisseur
* [[Pedro Bissonette]], Amerikaansk minskerjochte-aktivist († [[1973]])
* [[Leonard S. Mandamin]], Kanadeesk rjochter
* [[Douglas Schwartz]], Amerikaansk regisseur en produsint

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[4 jannewaris|4]] - [[Kaj Munk]], Deensk dichter en predikant (* [[1898]])
;febrewaris
* [[3 febrewaris|5]] - [[Klaas Uilkema]], Frysk ûnderwizer en lânboukundige (* [[1873]])
* [[10 febrewaris|10]] - [[Kustaa Pihlajamäki]], Finsk wraskelder (* [[1902]])
* [[16 febrewaris|16]] - [[Lolle Rondaan]], Frysk fersetsstrider (* [[1919]])
;maart
* [[8 maart|8]] - [[Jacob Hylkema]], Frysk fersetsstrider (* [[1900]])
* [[13 maart|13]] - [[Nicolas Japikse]], Frysk skiedkundige (* [[1872]])
;maaie
* [[20 maaie|20]] - [[Anje Lok]], Frysk ûnderwizer en fersetsman (* [[1903]])
;juny
* [[6 juny|6]] - [[Markus Assies]], Frysk fersetsstrider (* [[1919]])
;july
* [[14 july|14]] - [[Klaas Koelstra]], Frysk fersetsstrider (* [[1914]])
* [[19 july|19]] - [[Shigeo Arai]], Japansk swimmer (* [[1916]])
* [[31 july|31]] - [[Antoine de Saint-Exupéry]], Frânsk skriuwer (* [[1900]])
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Lauri Koskela]], Finsk wrakselder (* [[1907]])
* [[10 augustus|10]] - [[Willem Santema]], Frysk fersetsstrider (* [[1902]])
* [[22 augustus|22]] - [[Andries Joustra]], Fryske boere-arbeider en fersetsman (* [[1919]])
* [[25 augustus|25]] - [[Krijn van den Helm]], Nederlânsk amtner en fersetsman yn de Twadde Wrâldkriich (* [[1912]]) 
* [[29 augustus|29]] - [[Goaitsen Burgy]], Frysk skriuwer (* [[1886]])
;septimber
* [[7 septimber|7]] - [[Esmée van Eeghen]], Nederlânsk fersetsstriidster (* [[1918]])
* [[8 septimber|8]] - [[Cornelia Johanna van den Berg-Van der Vlis]], Nederlânsk fersetsstriidster (* [[1892]])
* [[18 septimber|18]] - [[Hendrikus Colijn]], premier fan [[Nederlân]] (* [[1869]])
* [[29 septimber|29]] - [[Harry Chamberlin]], Amerikaansk militêr en hynstesporter (* [[1887]])
;oktober
* [[14 oktober|14]] - [[Erwin Rommel]], Dútsk fjildmaarskalk (* [[1891]])
* [[19 oktober|19]] - [[Lammert Zwanenburg]], Frysk fersetsstrider (* [[1894]])
* [[28 oktober|28]] - [[Johannes Struiksma]], Frysk keatser (* [[1878]])
;novimber
* [[3 novimber|3]] - [[Hanso Schotanus à Steringa Idzerda]], Frysk radiopionier (* [[1885]])
* [[4 novimber|4]] - [[Endre Kabos]], Hongaarsk skermer (* [[1906]])
;deesimber
* [[9 desimber|9]] - [[Johannes Rijpstra]], Frysk politikus en fersetsman (* [[1889]])
* [[15 desimber|15]] - [[Glenn Miller]], Amerikaansk muzikant en orkestlieder (* [[1904]])
* [[19 desimber|19]] - [[Johannes Wildeboer]], Frysk ûnderwizer en fersetsstrider (* [[1908]])
* [[24 desimber|24]] - [[Melle Veenstra]], Frysk keatser (* [[1900]])
* [[28 desimber|28]] - [[Tjeerd Pasma]], Frysk moderne-fiifkamper (* [[1904]])
;''datum ûnbekend''
* [[Moai Skyld]] (''Pretty Shield''), medisynfrou fan 'e [[Krieën (folk)|Krieën]] (* [[1856]])
* [[21 july]] of [[21 augustus]] - [[Jan Lever]], Nederlânsk fersetsstrider (* [[1922]])

==Literatuer==
;poëzij
* [[T.S. Eliot]], ''[[Four Quartets]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it [[Frysk]] as ''Fjouwer Kwartetten'')&lt;/small&gt;
;toaniel
* [[Jean-Paul Sartre]], ''[[Huis Clos]]'' &lt;small&gt;(oerset yn it Frysk as ''Mei Sletten Doarren'')&lt;/small&gt;

==Films==
* ''[[Meet Me in St. Louis (film út 1944)|Meet Me in St. Louis]]''

==Muzyk==
;singles
* ''[[Have Yourself a Merry Little Christmas]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:1944| ]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>jprsx4o80v4xxat3mdj2va4mrg4yco0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blokmies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3603</id>
    <revision>
      <id>1235452</id>
      <parentid>1234977</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Keppeling om utens */ mear as ien kepp</comment>
      <origin>1235452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6612" sha1="9yx7wawpyv9nz6t9thm6wpipr5wek8t" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=blokmies
|Ofbyld= [[File:Cold feet (31589329683).jpg|250px]]
|lûd=[[File:Parus major 15mars2011.ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje= [[miesfûgels]] (''Paridae'')
|Skaai= [[blokmiezen]] (''Parus'')
|Wittenskiplike namme= Parus major
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Parus major distribution map.png|center|250px]]
}}
De '''blokmies''' (''Parus major'') is mei 14 sm de grutste fûgel út de famylje fan de [[miesfûgels]] (''Paridae''). De blokmies is algemien yn hiel [[Jeropa]] en [[Aazje]], oeral dêr't beammen steane, foaral yn tunen, parken en iepen boskgebieten.

== Oare Fryske nammen ==
De blokmies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as ''blausyske'', ''blokfink'', ''bijbiter'', ''gielboarstke'', ''stiselkopke'' as ''swartkopke''.

== Foarkommen ==
De blokmies is maklik te kennen oan syn swarte kop mei wite wangen. Fierders hat de fûgel in giel lyfke mei in swarte streek oer de midden. De mantsjes binne fan de wyfkes te ûnderskieden troch de bredere swarte streek oer it lyfke. Ek is by de mantsjes it giel feller as by de wyfkes. De blokmies is sa'n 14 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 22,5-25,5 sm. Fierder waacht in folwoeksen fûgel in 20 gram.

== Iten ==
De blokmies yt it leafst [[ynsekten]]. Yn de hjerst en by winterdei ite blokmiezen ek graach sied en nuten. Op foerplankjes komme se dan ek geregeld lâns.

== Fuortplanting ==
De blokmies is in echte [[hoalebrieder]]. It wyfke siket it hol en bout dêr in nêst dêr't se twa kear in nêst jongen utbriedt. De 6-12 [[Aai (bist)|aaien]] komme nei sa'n 12-15 dagen út. De jongen wurde noch 3 wike troch beide âlden fuorre ear't se útfleane. 

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

== Keppelingen om utens ==
[[Ofbyld:Parus major, Germany 2009.ogv|thumb|right|300px|thumbtime=14|Fideo Blokmies]]
* [http://www.beleefdelente.nl/koolmees Webcams Blokmieskenest op beleeflente.nl]
* [http://www.vogelbescherming.nl/content.aspx?cid=593&amp;view=photo vogelbescherming.nl] Foto's en sang fan de koalmies
* [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&amp;record=Parus+major SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd
* [https://www.mezencam.nl/ www.mezencam.nl] Live webcam (yn briedseizoen) yn in nestkast fan in koalmies.
* [http://www.dutchnature.com/parusnest/ Parusnest] Filmkes
* [https://www.vogelstimmen-wehr.de/avi.htm#km vogelstimmen-wehr.de] Filmkes mei sang fan de koalmies
* Hella Krause-Zimmer: &quot;Zauber einer Begegnung – Erlebnisse mit einer Kohlmeise&quot; -ISBN 3-7235-1175-9
* Jenny De Laet: &quot;De vier seizoenen van de mezen&quot;- ISBN 90-5487-392-2
* Andrew Gosler: &quot;The Great Tit&quot; - ISBN 0-600-57950-6
* Meindert de Jong: &quot;Mezen&quot; - ISBN 90-03-98440-9
&lt;gallery&gt;
Image:Parus_major_1_(Marek_Szczepanek).jpg|&lt;small&gt;''Ofwachtsjend...''&lt;/small&gt;
Image:Parus major g1.jpg|&lt;small&gt;''Folwoeksen wyfke''&lt;/small&gt;
Image:Great Tit fledgeling.jpg|&lt;small&gt;''Jonge koalmies''&lt;/small&gt;
Image:Eggs of Parus major.jpg|&lt;small&gt;''Aaikes mei 1 eurosint''&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;
* {{Wikiwurdboek}}
* {{commonsLyts|Parus major|Blokmies}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Blokmies]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]</text>
      <sha1>9yx7wawpyv9nz6t9thm6wpipr5wek8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte alk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3700</id>
    <revision>
      <id>1235422</id>
      <parentid>1213837</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="cpr3egn50tbilif764u08oa3lv7xlg5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=grutte alk
|Ofbyld= [[File:Great Auk (Pinguinis impennis) specimen, Kelvingrove, Glasgow - geograph.org.uk - 1108249.jpg|250px]]&lt;small&gt;[[taksidermy|Opset]] eksimplaar (''Spesimen Nû. 8'') yn [[Kelvingrove Art Gallery and Museum]] yn [[Glasgow]].
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje= [[alkfûgels]] (''Alcidae'')
|Skaai= '''grutte alken''' (''Pinguinus'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]], 1791&lt;/small.
|Wittenskiplike namme= Pinguinus impennis
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:GreatAukMap.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#473C8B}} likernôge eardere fersprieding&lt;br&gt;{{Color box|#FFFF00}} bekende [[brieden (fûgels)|briedplakken]]&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte alk''' (''Pinguinus impennis'') wie mei 75 sm de grutste fûgel út de famylje fan de [[alkfûgels]]. Sûnt likernôch [[1844]] is de soarte lykwols útstoarn.

De grutte alk kaam in grutte oantallen foar op de eilannen oan de eastkant fan [[Kanada]], op [[Grienlân]] en yn [[Yslân]], [[Noarwegen]], [[Ierlân]] en [[Grut Brittanje]].
De grutte alk koe hiel best swimme, mar yn tsjinstelling ta de oare Alkfûgels koe er net fleane. De grutte alk lei mar ien aai yn it jier.

Troch dy stadige fuortplanting, en om't er net fuortfleane koe, wie de soart hiel kwetsber foar de minsken oer. Dy minsken makken lykwols jacht op de fûgels, om it fleis en om it dûns, wat foar matrassen brûkt waard. Op dy wize is de soarte troch de jacht útrûge. It lêste pearke is deamakke op [[3 july]] [[1844]] op it eilân [[Eldey]] foar de kust fan [[Yslân]]. Der hat letter noch in melding west fan immen dy't in eksimplaar sjoen hie by Newfoundland yn Kanada.

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Alkfûgel]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn 1844]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]</text>
      <sha1>cpr3egn50tbilif764u08oa3lv7xlg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte eksterspjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3787</id>
    <revision>
      <id>1235427</id>
      <parentid>1177066</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4988" sha1="7t4noib2rtil8a3i2utq2nkp0ojhmaz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=grutte eksterspjocht
|Ofbyld= [[File:Greater Spotted Woodpecker (41554059345).jpg|250px]]
|lûd=[[File:Great Spotted Woodpecker (Picoides major) (W1CDR0001405 BD15).ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[grutte eksterspjochten]] (''Dendrocopos'') 
|Wittenskiplike namme= Dendrocopos major
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Dendrocopos major distribution map.png|center|250px]]
}}
De '''grutte eksterspjocht''' (''Dendrocopos major'') is in fûgel út de famylje fan [[spjochten]]. De 23-26 sm grutte fûgel is fierhinne swart mei wyt. De búk is wyt mei in reade ûnderein. De sturt en flerken binne meast swart mei wite plakken. It mantsje is fan it wyfke te ûnderskieden troch syn reade nekke; by it wyfke rint it swart fan de foarholle oer de nekke troch oant de flerken.

De grutte eksterspjocht komt yn hiel [[Jeropa]] en [[Noard-Aazje]] foar. Hy bewennet sawol leaf- as nuddelbosken. Winterdeis lit hy him ek wol by minsken yn de tún op de foerplanke sjen, tusken de [[miezen]] en [[klyster]]s.

== Fuortplanting ==
De grutte eksterspjocht is in hoalebrieder. It mantsje hakket elts jier in nij hol út yn in beam. De beide âlden briede sa'n 12-13 dagen op de meast 6 wite aaien.

== Iten ==
De grutte eksterspjocht siket syn iten ûnder de bast fan de beammen. Hy yt benammen ynsekten, en larven fan ynsekten. By it itensykjen sirkelt er by de beamstam omheech; ûnderwilens hakket er stikken fan de bast ôf, of siket er yn de kieren. De ynsekten hellet er mei syn tonge mei wjerangels út de beam.
[[Ofbyld:Dendrocopos major MHNT 232.jpg|thumb|160px|left|Aai fan 'e grutte eksterspjocht.]]

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Grutte eksterspjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>7t4noib2rtil8a3i2utq2nkp0ojhmaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte seachbek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8147</id>
    <revision>
      <id>1235436</id>
      <parentid>1177068</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5411" sha1="kd1se5qwb4sxvvb2h3ilbh9w2plypak" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=grutte seachbek
|Ofbyld= [[File:Mergus merganser, female and male, Vaxholm, Sweden.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje (foaroan) en wyfke (dêrefter)&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') 
|Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai= [[seachbekken]] (''Mergus'') 
|Wittenskiplike namme= Mergus merganser
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:MergusMerganserIUCNver2019-2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte seachbek''' (''Mergus merganser'') is in fûgel út it skaai fan de [[seachbekken]]. 

== Oare nammen ==
De grutte seachbek wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei: ''grutte bûnte dûkein'', ''grutte bûnte dûkelein'', ''grutte bûnte dûker'' as ''grutte seachdûker''.

== Foarkommen ==
[[Ofbyld:Mergus_merganser_Gänsesäger2.jpg|thumb|left|It wyfke.]]
De grutte seachbek is in 65 sm grutte ein. It mantsje is goed wer te kennen oan syn swarte grieneftich glânzjende kop en syn swarte rêch; fierder is er wyt. It wyfke liket op de [[bûnte seachbek]] mei har readbrune kop en fierders grize fearren.

== Iten ==
It iten fan de grutte seachbekken bestiet foaral út fisk, dy't se mei harren smelle skerpe snaffel ûnder it dûken fange. De fûgels kinne wol oant sa'n tsien meter djip dûke.

== Fersprieding ==
De briedgebieten fan de grutte seachbek binne te finen yn Noard-Jeropa, Noard-Aazje en Noard-Amearika. Yn de winter lûke de fûgels nei iisfrij wetter, meast gruttere marren mei in protte fisk. Yn de súdlike parten fan syn ferspriedingsgebiet bliuwt de fûgel it jier rûn op it selde plak.
[[File:Mergus merganser MHNT.ZOO.2010.11.30.2.jpg|thumb|left|180px|Aaien fan de grutte seachbek]]

== Fuortplanting ==
Grutte seachbekken binne hoalebrieders, dy't meast beamhoalen brûke. It hol wurdt mei dûns beklaaid wêrnei't it wyfke fan april ôf sa'n 7-14 aaien leit. De aaien wurde allinich troch it wyfke yn 32 oant 35 dagen útbret. De einepyken ferlitte it nêst nei in dei, wêrby't se harren nei ûnderen falle litte. It wyfke liedt de jongen nei it wetter. Ynstee fan fisken frette de jongen earst in skoft wetterynsekten en wjirms.

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Seachbek]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]</text>
      <sha1>kd1se5qwb4sxvvb2h3ilbh9w2plypak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9636</id>
    <revision>
      <id>1235460</id>
      <parentid>876663</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>oare betsjuttings</comment>
      <origin>1235460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="34zy130v27annkfszc65f61xhg8gv0f" xml:space="preserve">{{Lântabel|
eigennamme = República de Panamá |
namme = Panama |
flagge = Flag of Panama.svg |
wapen =Coat_of_arms_of_Panama.svg |
lokaasje = LocationPanama.svg |
motto = ''Pro Mundi Beneficio''&lt;br /&gt; ([[Frysk]]: &quot;it docht de wrâld fertuten&quot;) |
taal = [[Spaansk]] |
haadstêd = Panama-stêd |
steatsfoarm = Republyk |
oerflak = 78.200 |
pctwetter = 2,9 |
ynwenners = 3.000.000 | teljier = 2004 |
munt = Balboa | muntkoade = PAB |
tiidsone = -5 |
feestdei = [[3 novimber]] |
folksliet = Himno Istmeño |
lânkoade = PAN |
ynternet = .pa |
tillefoan = 507 |
}}
{{Oar|it lân Panama|Panama (betsjuttingsside)}}
De Republyk '''Panama''' ([[Spaansk]]: ''República de Panamá'') is in lân yn [[Sintraal-Amearika]]. De haadstêd is [[Panama-Stêd]].

== Geografy ==
=== Lizzing ===
Panama is it meast súdlike lân fan Sintraal-Amearika en wurdt begrinzge troch de lannen [[Kosta Rika]] en [[Kolombia]]. It lân is fral bekend troch it [[Panamakanaal]], dat in skipfeartferbining mooglik makket tusken de [[Atlantyske Oseaan]] en de [[Grutte Oseaan]].

=== Lânskip ===
Yn it westen lizzen de útrinners fan de Sintraal-Amerikaanske berchrêch mei hichten oant 3477 meter heech, dat oergiet yn in heuveleftich lânskip en fierder ôfrint nei de tropyske leechflakte fan de Darienjungle. As gefolch fan de berchskieding falt ferhâldingsgewiis yn de noardlike reinwâlden mear rein.

== Skiednis ==
Al rillegau nei de ûntdekking fan Amearika troch [[Kristoffel Kolumbus]] ûntstienen nei [[1501]] oan de Panameeske kust de earste [[Spanje|Spaanske]] koloanjes. Nei [[1821]] skiede it gebiet fan it tsjintwurdige Panama him ôf fan it memmelân en kaam by de nije Latynsk-Amerikaanske steat [[Grut-Kolombia]] te hearren. Troch tuskenkomst fan de [[Feriene Steaten|FS]] yn [[1903]] waard Panama yn namme in ûnôfhinklike steat, want de FS hâlde gans yn de brij te krommeljen wat de bestjoer fan it lân oanbelange. Sûnt [[1982]] is Panama alhiel soeverein wurden, útsein de kanaalsône dêr't de FS oant-en-mei [[2000]] in sterke Amerikaanske troepemacht legerje soe. Op [[1 jannewaris]] [[2000]] krige Panama ek oer dat stik gebiet foarfêst it bewâld. 
 
== Befolking ==
De befolking fan Panama bestiet foar 60% út [[Mestys|Mestizen]], minsken fan mingd Jeropeesk en Yndiaansk komôf. Dizze befolkingsgroep wennet fral yn it westen (yn de provinsjes Coclé, Herrera meitsje sy goed 90% fan de bewenners út). [[Negers]] en [[Mulatten]] foarmje de twadgrutste kloft mei sa'n 15% fan de befolking. Dêrop folgje de [[Kreolen]] mei 13%. De [[Yndianen]] hawwe in oandiel fan 8% en fierders meitsje [[Aziaten]] 4% fan de befolking út.

=== Religy ===
De Panameeske befolking is foar it meastepart [[Kristendom|kristlik]]; 78–80 % is [[Roomsk-Katolike Tsjerke|Katolyk]] en 15 % [[Protestantisme|Protestanten]].

[[Kategory:Panama| ]]
[[Kategory:Lân yn Noard-Amearika]]
[[Kategory:Lân yn Midden-Amearika]]
[[Kategory:Histoaryske Spaanske koloanje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1903]]
[[Kategory:Republyk]]</text>
      <sha1>34zy130v27annkfszc65f61xhg8gv0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grienkopein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10065</id>
    <revision>
      <id>1235386</id>
      <parentid>1171893</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="h2pz0ido8tclf76nig7ndzeehq6r640" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=grienkopein
|Ofbyld= [[File:Anas falcata male.JPG|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Falcated Duck (Anas falcata) RWD3.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje= [[einfûgels]] (''Anatidae'')  
|Skaai= [[smjunten]] (''Mareca'')
|Wittenskiplike namme= Mareca falcata
|Beskriuwer, jier= [[Johann Gottlieb Georgi|Georgi]], 1775
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''grienkopein''' (''Mareca falcata'') is in fûgel út it skaai fan de [[smjunten]]. De fûgels út dit skaai hawwe in skoft yndield west by de gewoane [[Einen]]. De Grienkopein is dêrom ek wol te finen ûnder de namme ''Anas falcata''. It skaai Mareca is lykwols op 'e nij ynfierd.

==Foarkommen==
De grienkopein hat it formaat fan de [[Eastein (fûgel)|eastein]], sa'n 48 oant 54 sm. De jerke yn syn briedkleed is tige opfallend. It grutste part fan syn fearren is griis mei lange fearren dy't oan beide siden fan syn rêch hingje. Syn kop is grien mei in wite kiel en in brûnskleurige krún.&lt;br&gt;
It wyfke is ûnopfallend donkerbrún.

==Fersprieding==
De grienkopein is in echte trekfûgel, hy briedet yn it easten fan [[Sibearje]] en it noarden fan [[Sina]]. Hy oerwinteret yn grutte kloften yn in grut part fan súd-east [[Aazje]].&lt;br&gt;
De fûgel wurdt ek wol gauris sjoen bûten syn eigentlike bried- of oerwinteringsgebiet. Dit binne faaks fûgels dy't ûntsnapt binne want it is in populêre fûgel om te hâlden.

==Iten==
De grienkopein yt planten, sawol troch yn it wetter de boaiem ôf te sykjen, as op de kant yn it gers te weidzjen.
[[File:Anas falcata MHNT.ZOO.2010.11.17.3.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e grienkopein.]]

==Fuortplanting==
De grienkopein makket syn nêst op de grûn flakby it wetter, meast ferside ûnder de strûken op de kant. It wyfke leit sa'n 6 oant 10 aaien.

==Sjoch ek==
* [[List fan fûgels]]

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Smjunt (skaai)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>h2pz0ido8tclf76nig7ndzeehq6r640</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte bûnte wilster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11136</id>
    <revision>
      <id>1235426</id>
      <parentid>1214954</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="l0kkvs3afqba2ogl8rrcq5vewdmyflj" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = grutte bûnte wilster
|Ofbyld     = [[File:Charadrius morinellus male.jpg|250px]]
|lûd        =
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje    = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') 
|Skaai      = [[grutte bûnte wilsters]] (''Eudromias'')
|Wittenskiplike namme= Eudromias morinellus
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:EudromiasMorinellusIUCNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte bûnte wilster''' (''Eudromias morinellus'') is in [[wilsterfûgels|wilster]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai fan 'e [[bûnte wilsters]].

== Foarkommen ==
De grutte bûnte wilster is wat lyster as in [[klyster]], mar liket op de grûn troch syn lange giele poaten dochs grutter. De wilster is sa'n 21 sm lang en hat in wjukspanwiidte fan 60 sm. In mantsje weaget in 100 gram, de wyfkes binne mei 120 gram justjes swierder.&lt;br /&gt;
Yn it briedkleed is de soarte goed wer te kennen. It opfallendste is de brede wynbraustreek dy't oant yn de nekke ta rint. Fierders hawwe se in wite streek oer it boarst rinnen tusken de oare donkere parten fan it boarst. Fierders hawwe se in griis boarst, in grize nekke en in brune yn swart oergeande bûk.[[Ofbyld:Charadrius morinellus male with chicks.jpg|thumb|left|Mantsje mei jongen]]
[[Ofbyld:Charadrius morinellus MHNT.jpg|thumb|left|Aai fan 'e grutte bûnte wilster.]] 

== Fersprieding ==
It briedgebiet fan de grutte bûnte wilster leit meast op de tûndra's fan [[Euraazje]]. Der is ek in populaasje dy't yn de Alpen foarkomt.&lt;br /&gt;
Yn Nederlân hat tusken 1961 en 1969 ek in groep fûgels de [[Noardeastpolder]] brûkt om te brieden.

== Fuortplanting ==
De balts fan de grutte bûnte wilster is opfallend. Hjir besiket it wyfke it mantsje te lokken. It nêst wurdt op de grûn makke en is faaks net mear as in kûltsje mei wat plantemateriaal beklaait. It wyfkje leit meast trije aaien, dy't it mantsje yn 22 oant 26 dagen útbriedt. It wyfke hâldt har dwaande mei it ferdigenen fan de omjouwing. Nei it útkommen fan de aaien ferlitte de jongen fuortendaliks it nêst en se wurde dan noch sa'n 30 dagen troch it mantsje fersoarge.

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

{{DEFAULTSORT:Grutte bunte wilster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Grutte bûnte wilster]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]</text>
      <sha1>l0kkvs3afqba2ogl8rrcq5vewdmyflj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grienskonk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15839</id>
    <revision>
      <id>1235390</id>
      <parentid>1212984</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6979" sha1="0p81bakpg1r6wfe8ynnlfkjn6yhjw19" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=grienskonk
|Ofbyld= [[File:Greenshank (Tringa nebularia).jpg|250px]]
|lûd=[[File:Common Greenshank (Tringa nebularia) (W TRINGA NEBULARIA R1 C4).ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje= [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai= [[tjirken]] (''Tringa'') 
|Wittenskiplike namme= Tringa nebularia
|Beskriuwer, jier= [[Johan Ernst Gunnerus|Gunnerus]], 1767
|IUCN-status= [[IUCN-status]]:[[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:TringaNebulariaIUCNver2018 2.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]
|Kolom2=
{{Color box|#00FFFF}} [[trochtrekker]]&lt;br&gt;{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''grienskonk''' (''Tringa nebularia'') is in fûgel út de [[famylje (besibskip)|famylje]] fan de [[snipfûgels]] (''Scolopacidae''). 

== Foarkommen ==
In folwoeksen grienskonk wurdt sa'n 35 sm. grut, krekt wat grutter as de [[Tsjirk]]. De wjukspanwiidte is sa'n 70 sm en de fûgel waacht in 280 gram. De fûgel hat griisgriene poaten en in lange snaffel dy't krekt in bytsje nei boppe bûget. De boppekant fan de fûgel hat griisbrune fearren, de ûnderkant is in stik ljochter, hast wyt fan kleur. De Grienskonk kin ek swimme en dûke, dit lêste dogge se benammen at se achternei sitten wurde troch in [[Rôffûgels|rôffûgel]].

== Fersprieding ==
De grienskonk libbet benammen yn ûndjip wetter sa as sompen, marren en rivieren yn it noarden fan [[Jeropa]], útsein [[Yslân]]. By't winterdei lûke guon fûgels nei West en Súd-Jeropa, de measten oerwinterje lykwols yn de tropen.

== Iten ==
De grienskonk yt [[wjirm]]s, kreeften en ynsekten en harren larven. Ut en troch pakt er mei syn lange snaffel ek wol lytse fiskjes út it ûndippe wetter.
[[File:Tringa nebularia MHNT.ZOO.2010.11.117.8.jpg|thumb|left|Aaien fan 'e grienskonk.]]

== Fuortplanting ==
De briedtiid is fan maaie oant july. It [[nêst (fûgels)|nêst]] is in kûltsje op de grûn mei wat plantemateriaal oanklaait. It wyfke leit fjouwer 5 sm. grutte [[aai (bist)|aaien]], dy't troch de beide âlden sa'n 24 as 25 dagen bebret wurde. De jongen ferlitte fuortendaliks de earste dei al it nêst.

== Sjoch ek ==
* [[List fan fûgels]]

{{CommonsBalke|Tringa nebularia|Grienskonk}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Tjirk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]]</text>
      <sha1>0p81bakpg1r6wfe8ynnlfkjn6yhjw19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fotosynteze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19580</id>
    <revision>
      <id>1235451</id>
      <parentid>1003794</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1235451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="aq5ni3xkiwmsrse4q88zczmgxglj3j7" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Fotossíntese.jpg|thumb|''Fotosynteze'']]
'''Fotosynteze''' is it proses dêr't [[plant]]en mei help fan [[enerzjy]] út sinneljocht [[koalstofdiokside]] omsette yn [[koalhydraten]], sa as [[glukoaze]]. By dat proses komt [[soerstof]] frij. It proses komt foar yn planten en sommige baktearjen. In diel fan de produsearre glukoaze wurdt dêrnei fia setmoalsynteze omset yn setmoal, dat de plant opslacht yn syn woartels, stâlen, blêden en sieden.
{{stobbe-biology}}

[[Kategory:Biology]]</text>
      <sha1>aq5ni3xkiwmsrse4q88zczmgxglj3j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maria van Riebeeck</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28910</id>
    <revision>
      <id>1235356</id>
      <parentid>816048</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oursana</username>
        <id>12250</id>
      </contributor>
      <comment>-+Maria Quevellerius (1629-64), eerste vrouw van Jan van Riebeeck, of diens tweede vrouw Maria Scipio (ca. 1630-95) Rijksmuseum SK-A-806.jpeg</comment>
      <origin>1235356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3367" sha1="o092uma1eujcq0b214x2v2mdiw5847d" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Maria Quevellerius (1629-64), eerste vrouw van Jan van Riebeeck, of diens tweede vrouw Maria Scipio (ca. 1630-95) Rijksmuseum SK-A-806.jpeg|thumb|Maria de la Quellerie]]

'''Maria de la Quellerie''', ek wol '''Maria van Riebeeck''', ([[Rotterdam]], [[28 oktober]] [[1629]] – [[Malakka]], [[2 novimber]] [[1664]]) wie in [[Nederlân]]ske frou, se wie troud mei [[Jan van Riebeeck]].

== Libbensrin==
Maria de la Quellerie wie in dochter fan Abraham Quevellerius (de la Quellerie, 1589-1630), preker fan Rotterdam. Har heit kaam al gau nei har berte te ferstjerren. De húshâlding ferhuze doe nei [[Leien]]. Noch letter ferfarde de húshâlding nei Skiedam. Hjir kaam se yn de kunde mei Jan van Riebeeck en op [[28 maart]] [[1649]] troude it span. Jan van Riebeeck wie doe 29 jier, Maria wie 19 jier doe’t sy troude.

Se kamen te wenjen yn Rotterdam, dêr’t doe likernôch 26.000 minsken wennen. Letter hawwe se ek noch yn [[Amsterdam]] wenne, nei alle gedachten oan de Eglantiersgracht 98, it hûs mei it byld fan de [[Barmhertige Samaritaan]]. Marie en Jan van Riebeeck krigen acht bern, wêrfan de measten op jonge leeftyd ferstoarnen.

Yn [[1651]] krige Jan van Riebeeck fan de [[Feriene Eastyndyske Kompanjy]] de opdracht om in ferfarskingsstasjon by [[Kaap de Goeie Hope]] te stiftsjen. Ein [[desimber]] fan dat jier gie it gesin dy kant op. Yn [[1652]] kamen hja dêr oan en waard begûn mei de bou fan it stasjon. Maria wie ien fan de earste [[Hugenoaten]] dy’t har yn [[Súd-Afrika]] sette.

Utsein har stipe foar har man is der net in soad bekend oer Maria de la Quellerie. Yn in brief út [[1661]] beskreau de [[Frânkryk|Frânske]] [[biskop]] Nicolas Etienne har as in tige godstsjinstich (protestantsk) en skrander.

Yn [[1662]] stoppe Jan van Riebeeck as kommandeur fan de [[Kaapkoloanje]]. Mei harren trije jongste dochters ferfarde it gesin nei [[Batavia]], inkele moannen letter gienen se nei Malakka. Yn Malakka kaam Maria op 2 novimber 1664 te ferstjerren, dat barde inkele dagen nei in te betide befalling fan in soan, ek hy hat it net helle.

De Súd-Afrikaanske ûnderseër de ''SAS Maria van Riebeeck'' is nei har neamd. Op it plein tusken de Herengracht en Adderley Street yn [[Kaapstêd]] stiet in stânbyld fan Maria, foar it byld fan har man Jan van Riebeeck oer. It byld is troch de Nederlânske steat yn [[1952]] by de betinking fan de oankomst fan Jan van Riebeeck op Kaap de Goeie Hope skonken.

== Komôf en bern  ==
De âlden fan Maria de la Quellerie wienen Abraham de la Quellerie ([[1589]]-[[1630]]) en Maria du Bois ([[1593]]-?). Abraham wie lykas syn heit (berne yn 1543) in [[Walloanje|Waalsk]] preker. In dochter fan Maria de la Quellerie en Jan van Riebeeck wie Anthonia van Riebeeck (berne op Malakka op [[6 novimber]] [[1663]]) dy’t yn [[1678]] yn Batavia boaske mei de pleatslike preker Melchior Leydecker. Nei him is de earste folsleine oersetting fan de [[Bibel]] yn it [[Maleisk]] neamd, de Leydecker-oersetting.

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Queillerie Ynstitút foar Nederlânske Skiednis], Queillerie, Maria de la }}

{{DEFAULTSORT:Riebeeck, Maria van}}
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Hugenoatsk komôf]]
[[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]]
[[Kategory:Súdafrikaansk persoan fan Hugenoatsk komôf]]</text>
      <sha1>o092uma1eujcq0b214x2v2mdiw5847d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albert Gerrits Swart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32052</id>
    <revision>
      <id>1235447</id>
      <parentid>873987</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Galery útwreide</comment>
      <origin>1235447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="e5wa0xf2fkobpya9sjf37cflzqfg4w4" xml:space="preserve">'''Albert Gerrits Swart''' ([[Kûkherne]], [[22 juny]] [[1813]] - [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]],  [[27 july]] [[1837]]) wie in [[keunstskilder]].

Swart wie in learling fan [[Wessel Ruwersma|W.P. Ruwersma]] fan [[Bûtenpost]] en dêrnei fan [[Willem Bartel van der Kooi]]. Hy skildere libbensgrutte portretten. Hy stoar mei 24 jier.

== Sitaten ==
* ''Een kindergroepjen van Swart, wiens schilderijen meest naar Oost-Vriesland verhuisden en die jong stierf, trok op de ten-toon-stelling van 1877 zeer de aandacht.'' [[De Gids]]. Jiergong 1882

* ''Hij stierf in den bloei van zijn leven, dat veel voor de kunst beloofde'', [[Abraham Jacob van der Aa|Van der Aa]].

== Kar út syn wurk ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Ofbyld:Albert Gerrits Swart - Portret van Christiana Helena Geertruida Meckema van Burmania (1744-1819), dat. 1835.jpg|Christiana Helena Geertruida Meckema van Burmania (1744-1819), dat. 1835
Ofbyld:Albert Gerrits Swart - Portrait of Friedrich Wilhelm Rembert von Berg (1794-1874).jpg|Frederik Wilhelm Rembert (von) Berg (1790-1874), makke yn fermidden fan Swart om 1810-1824
File:Albert Gerrits Swart - Portret van een jonge vrouw met breiwerk - S02434 - Fries Museum.jpg|Portret fan in jonge frou. [[Frysk Museum]]
File:Albert Gerrits Swart - Johanna Maria Bauwine de Blau-de Sitter, - 1992.0367 - Groninger Museum.jpg|Johanna Maria Bauwine de Blau-de Sitter. [[Grinzer Museum]].
Ofbyld:E. S. Ferwerda.jpg|[[Evert Sjerps Ferwerda]], 1835
&lt;/gallery&gt;

== Keppelingen om utens ==
* [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2F%2Fdata.rkd.nl%2Fartists%2F76197 RKD-profyl]

{{boarnen|boarnefernijing=
* {{aut|Christiaan Kramm}}, ''De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters, van den vroegsten tot op onzen tijd''.  Amsterdam 1857-1864   
}}

{{DEFAULTSORT:Swart, Albert Gerrits}}
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Persoan berne yn Kûkherne]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1813]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1837]]</text>
      <sha1>e5wa0xf2fkobpya9sjf37cflzqfg4w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapelle (Seelân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33706</id>
    <revision>
      <id>1235410</id>
      <parentid>1124500</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Kapelle (doarp)]] omneamd ta [[Kapelle (Seelân)]] fan de trochferwizing: Der binne mear doarpen mei deselde namme (begryp earlik ek net wêrom der Kapelle (doarp) fan makke is. </comment>
      <origin>1124500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="411" sha1="jl8r6oebzl51pjqcq3l8on7ihyu5lws" xml:space="preserve">'''Kapelle'''  is in doarp op [[Súd-Bevelân]] yn de Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It is it haadplak fan de gemeente [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]. Op 1 jannewaris 2010 wennen der 7.077 minsken yn Kapelle.

{{stobbe|plak en as gemeente‎}}

{{GemeenteKapelle}}

{{Koördinaten|51_29_10_N_3_57_28_E_zoom:14|51° 30' NB, 3° 57' EL}}

[[Kategory:Plak yn Kapelle]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>jl8r6oebzl51pjqcq3l8on7ihyu5lws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235454</id>
      <parentid>1235410</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst.</comment>
      <origin>1235454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5353" sha1="dfejc5abrzyqlpnwe1qk7q730hw7f67" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Kapelle
| ôfbylding   = 2019 Onze-Lieve-Vrouwekerk (Kapelle) (07).jpg
| ôfbyldingstekst = Protestantske Us-Leaffrouwetsjerke
| flagge      =
| wapen       = Coat of arms of Kapelle (Netherlands).svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]
| ynwennertal = 9.609 &lt;small&gt;2026&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/kapelle/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     = 2.641 km²,&lt;br&gt; wêrfan wetter: 0,44 km²
| befolkingstichtens =
| hichte      =
| koördinaten = 
| postkoade   = 4420-4421| netnûmer    = 0113
| webside     = [https://www.kapelle.nl www.kapelle.nl]
| mapname     = Seelân
| lat_deg = 51 | lat_min = 29 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 58 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Gem-Kapelle-2014Q1.jpg
| ôfbyldingstekst99 = Kapelle op 'e gemeentekaart. 
}}
'''Kapelle'''  is in doarp op [[Súd-Bevelân]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It is it haadplak fan 'e gemeente [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]. Kapelle hat 9.609 ynwenners (2026).

== Skiednis ==
De âldste spoaren fan bewenning datearje út de [[Romeinske tiid]]. Der binne potskerven fûn út de 3e iuw. It hjoeddeiske Kapelle is ûntstien oan 'e ouwers fan in grutte stream dy't yn 'e 10e iuw troch Súd-Bevelân rûn. Om dy tiid hinne groeiden ferskillende lytse delsettings, lykas Maalstede en Dijkwel, nei inoar ta. Dijkwel, dat súdwestlik fan 'e hjoeddeiske kearn lei, bestie út mar in pear huzen en tanke syn namme oan in dyktrochbraak wêrby't in wiel ûntstien wie. Maalstede is de âldste delsetting fan 'e twa. Dêr stie de earste kapel dêr't it doarp syn namme oan tanket. 

[[Ofbyld:Het Slot Maalstede.jpg|thumb|left|Slot Maalsstede.]]
De kapel hearde by it [[kastiel Maalstede]], in besit fan 'e hearen fan Maalstede. Yn 'e 13e iuw waard der in nije kapel boud op 'e hjoeddeiske lokaasje. Mei troch de hearen fan Maalstede feroare dy kapel yn 'e rin fan 'e tiid ta ien fan 'e grutste doarptsjerken fan Seelân. De kapel soe syn namme jaan oan it doarp Kapelle.

Yn 'e 14e iuw kaam der in nije aadlike famylje yn Kapelle wenjen: de hearen fan Bruëlis; hja bouden it [[kastiel Bruëlis]] dat wat tichter by it hjoeddeiske tsjerkeplein stie. Oare kastielen dy't it neamen wurdich binne wiene Gistellis, Poucques, Pronkenburg en it mottekastiel Duivelsberg. It eilantsje fan it kastiel Maalstede bestiet noch en it plak dêr't de fûneminten fan kastiel Bruëlis leine is bewarre bleaun. Ek de Duivelsberg is noch werom te finen as in lichte ferheging fan it lânskip yn de wyk Eliwerve.

Troch de oanlis fan 'e Postwei yn 'e 18e iuw kaam Kapelle oan in wichtige rûte te lizzen. Yn 1850 waard mei de oanlis fan it kanaal troch Súd-Bevelân útein set, nei njoggentjin jier waard it iepene. It foarmet de eastlike grins fan 'e hjoeddeiske gemeente. De oanlis fan it spoar [[Bergen op Zoom]] - [[Flissingen]] yn 1872 wie fan like grut belang foar Kapelle.

De opkomst fan 'e moderne fruittylt en de dêrmei gearhingjende aktiviteiten lykas de feiling en meganisaasjebedriuwen soarge sûnt de 20e iuw foar in rappe groei fan Kapelle. Ferskate nije wiken en bouplannen waarden útfierd. Ein jierren 1930 waard de nije rykswei foltôge, wêrnei't begjin jierren 70 de fjouwerbaanske snelwei (A58) ree kaam.

== It besjen wurdich ==
* De goatyske protestantske tsjerke hat in 65 m hege toer út de 14e iuw. It [[Skip (tsjerke)|skip]] en it [[Koer (tsjerke)|koer]] datearje út de 15e iuw. De tsjerke hat in bysûnder Bätz-Witte-oargel út 1866.
* De Petratsjerke is de tsjerke fan 'e [[Grifformearde Gemeenten|Grifformearde Gemeente]], in yn Kapelle rap groeiende tsjerkemienskip. De tsjerke is yn 2011 útwreide nei 1.350 sitplakken. 
* It [https://zeeuwsfruitmuseum.nl/ Fruitteeltmuseum] is in museum oer de skiednis fan 'e foar Kapelle wichtige fruittylt.
* It Memorial 40-45 betinkt de Twadde Wrâldoarloch.

== Frânsk militêr begraafplak==
Op 16 maaie 1940 waard by Kapelle fûleindich fochten tusken Dútske troepen en Frânske ienheden dy't de Nederlanners holpen. In dei letter waarden 65 fallen Frânsen troch de befolking begroeven. 
[[Ofbyld:Monument voor Franse Militairen in Kapelle.jpg|thumb|left|Frânsk militêr begraafplak.]]
Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden alle Frânske militairen dy't yn 'e oarloch yn Nederlân stoaren en dy't net nei Frankryk repatriëarre waarden op 'e nij begroeven op it Frânsk militêr begraafplak fan Kapelle. Op 16 maaie 1950 waard it Frânsk militêr begraafplak offisjeel yn gebrûk nommen, dat oan 'e râne fan it doarp leit. it is it lêste rêstplak fan 219 Frânske militairen, wêrûnder 20 Marokkaanske en Algerynske militêren dy't yn Frânske tsjinst stoaren en 1 Belgyske militêr. De Marokkaanske soldaten binne lykwols net yn Seelân stoarn. It begraafplak is sa bysûnder om't it it iennige Frânske begraafplak yn hiel Nederlân is.

== Berne ==
* [[Annie M.G. Schmidt]] (1911 - 1995))

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Kapelle}}
}}
{{GemeenteKapelle}}
{{Koördinaten|51_29_10_N_3_57_28_E_zoom:14|51° 30' NB, 3° 57' EL}}
[[Kategory:Plak yn Kapelle]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>dfejc5abrzyqlpnwe1qk7q730hw7f67</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235457</id>
      <parentid>1235454</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Berne */</comment>
      <origin>1235457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5352" sha1="lvz66x4ht6f24gga3hl739a936hdqkb" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Kapelle
| ôfbylding   = 2019 Onze-Lieve-Vrouwekerk (Kapelle) (07).jpg
| ôfbyldingstekst = Protestantske Us-Leaffrouwetsjerke
| flagge      =
| wapen       = Coat of arms of Kapelle (Netherlands).svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]
| ynwennertal = 9.609 &lt;small&gt;2026&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/kapelle/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     = 2.641 km²,&lt;br&gt; wêrfan wetter: 0,44 km²
| befolkingstichtens =
| hichte      =
| koördinaten = 
| postkoade   = 4420-4421| netnûmer    = 0113
| webside     = [https://www.kapelle.nl www.kapelle.nl]
| mapname     = Seelân
| lat_deg = 51 | lat_min = 29 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 58 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Gem-Kapelle-2014Q1.jpg
| ôfbyldingstekst99 = Kapelle op 'e gemeentekaart. 
}}
'''Kapelle'''  is in doarp op [[Súd-Bevelân]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It is it haadplak fan 'e gemeente [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]. Kapelle hat 9.609 ynwenners (2026).

== Skiednis ==
De âldste spoaren fan bewenning datearje út de [[Romeinske tiid]]. Der binne potskerven fûn út de 3e iuw. It hjoeddeiske Kapelle is ûntstien oan 'e ouwers fan in grutte stream dy't yn 'e 10e iuw troch Súd-Bevelân rûn. Om dy tiid hinne groeiden ferskillende lytse delsettings, lykas Maalstede en Dijkwel, nei inoar ta. Dijkwel, dat súdwestlik fan 'e hjoeddeiske kearn lei, bestie út mar in pear huzen en tanke syn namme oan in dyktrochbraak wêrby't in wiel ûntstien wie. Maalstede is de âldste delsetting fan 'e twa. Dêr stie de earste kapel dêr't it doarp syn namme oan tanket. 

[[Ofbyld:Het Slot Maalstede.jpg|thumb|left|Slot Maalsstede.]]
De kapel hearde by it [[kastiel Maalstede]], in besit fan 'e hearen fan Maalstede. Yn 'e 13e iuw waard der in nije kapel boud op 'e hjoeddeiske lokaasje. Mei troch de hearen fan Maalstede feroare dy kapel yn 'e rin fan 'e tiid ta ien fan 'e grutste doarptsjerken fan Seelân. De kapel soe syn namme jaan oan it doarp Kapelle.

Yn 'e 14e iuw kaam der in nije aadlike famylje yn Kapelle wenjen: de hearen fan Bruëlis; hja bouden it [[kastiel Bruëlis]] dat wat tichter by it hjoeddeiske tsjerkeplein stie. Oare kastielen dy't it neamen wurdich binne wiene Gistellis, Poucques, Pronkenburg en it mottekastiel Duivelsberg. It eilantsje fan it kastiel Maalstede bestiet noch en it plak dêr't de fûneminten fan kastiel Bruëlis leine is bewarre bleaun. Ek de Duivelsberg is noch werom te finen as in lichte ferheging fan it lânskip yn de wyk Eliwerve.

Troch de oanlis fan 'e Postwei yn 'e 18e iuw kaam Kapelle oan in wichtige rûte te lizzen. Yn 1850 waard mei de oanlis fan it kanaal troch Súd-Bevelân útein set, nei njoggentjin jier waard it iepene. It foarmet de eastlike grins fan 'e hjoeddeiske gemeente. De oanlis fan it spoar [[Bergen op Zoom]] - [[Flissingen]] yn 1872 wie fan like grut belang foar Kapelle.

De opkomst fan 'e moderne fruittylt en de dêrmei gearhingjende aktiviteiten lykas de feiling en meganisaasjebedriuwen soarge sûnt de 20e iuw foar in rappe groei fan Kapelle. Ferskate nije wiken en bouplannen waarden útfierd. Ein jierren 1930 waard de nije rykswei foltôge, wêrnei't begjin jierren 70 de fjouwerbaanske snelwei (A58) ree kaam.

== It besjen wurdich ==
* De goatyske protestantske tsjerke hat in 65 m hege toer út de 14e iuw. It [[Skip (tsjerke)|skip]] en it [[Koer (tsjerke)|koer]] datearje út de 15e iuw. De tsjerke hat in bysûnder Bätz-Witte-oargel út 1866.
* De Petratsjerke is de tsjerke fan 'e [[Grifformearde Gemeenten|Grifformearde Gemeente]], in yn Kapelle rap groeiende tsjerkemienskip. De tsjerke is yn 2011 útwreide nei 1.350 sitplakken. 
* It [https://zeeuwsfruitmuseum.nl/ Fruitteeltmuseum] is in museum oer de skiednis fan 'e foar Kapelle wichtige fruittylt.
* It Memorial 40-45 betinkt de Twadde Wrâldoarloch.

== Frânsk militêr begraafplak==
Op 16 maaie 1940 waard by Kapelle fûleindich fochten tusken Dútske troepen en Frânske ienheden dy't de Nederlanners holpen. In dei letter waarden 65 fallen Frânsen troch de befolking begroeven. 
[[Ofbyld:Monument voor Franse Militairen in Kapelle.jpg|thumb|left|Frânsk militêr begraafplak.]]
Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden alle Frânske militairen dy't yn 'e oarloch yn Nederlân stoaren en dy't net nei Frankryk repatriëarre waarden op 'e nij begroeven op it Frânsk militêr begraafplak fan Kapelle. Op 16 maaie 1950 waard it Frânsk militêr begraafplak offisjeel yn gebrûk nommen, dat oan 'e râne fan it doarp leit. it is it lêste rêstplak fan 219 Frânske militairen, wêrûnder 20 Marokkaanske en Algerynske militêren dy't yn Frânske tsjinst stoaren en 1 Belgyske militêr. De Marokkaanske soldaten binne lykwols net yn Seelân stoarn. It begraafplak is sa bysûnder om't it it iennige Frânske begraafplak yn hiel Nederlân is.

== Berne ==
* [[Annie M.G. Schmidt]] (1911 - 1995)

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Kapelle}}
}}
{{GemeenteKapelle}}
{{Koördinaten|51_29_10_N_3_57_28_E_zoom:14|51° 30' NB, 3° 57' EL}}
[[Kategory:Plak yn Kapelle]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>lvz66x4ht6f24gga3hl739a936hdqkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biezelinge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33708</id>
    <revision>
      <id>1235458</id>
      <parentid>976227</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>+ ynfoboks</comment>
      <origin>1235458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2132" sha1="8q4tiw1mgbzo6vufe3xwj41v9xpjh3u" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Biezelinge
| ôfbylding   = Station Kapelle-Biezelinge 2024.jpg
| ôfbyldingstekst = Stasjonsgebou
| flagge      =
| wapen       =
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]
| ynwennertal = 2.495 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;Oernommen fan 'e Ned. wikipedy&lt;/ref&gt;
| oerflak     =
| oerflak wetter =
| befolkingstichtens =
| hichte      =
| koördinaten = {{coord|51|28|N|3|58|E|display=inline,title}}
| postkoade   = 4421
| netnûmer    = 0113
| webside     =
| mapname     = Seelân
| lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 58 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 =
| ôfbyldingstekst99 =
}}
'''Biezelinge''' is in doarp yn 'e [[Nederlân]]ske gemeente [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]], provinsje [[Seelân]]. It doarp hie yn 2022 2.495 ynwenners.

It doarp wurdt fan [[Kapelle]] skieden troch it spoar. Der is in stasjon (Kapelle-Biezelinge).

Biezelinge ûntstie oan 'e râne fan in grutte stream dy't fan noard nei súd troch [[Súd-Bevelân]] rûn. Yn 'e alfte iuw waard dy stream ôfdamme; restanten fan 'e daam binne fûn ûnder de Haadstrjitte en it hjoeddeiske Merkplein.
[[Ofbyld:Zs31 Bieselinge¹.JPG|thumb|left|Biezelinge om 1650 hinne.]]  
Eartiids hie it doarp in haven, dy't yn ferbining stie mei de [[Westerskelde]]. In restant fan dy ferbining is de Swarte wiel, populêr as fiskfiver en winterdeis as reedrydbaan. De haven slike lykwols yn 1717 ticht en is hjoed-de-dei it Merkplein en in boartersfjild.

== Berne yn Biezelinge ==
* [[Andries de Maaker]] (9 oktober 1868), arsjitekt
* [[Jozias Fraanje]] (20 oktober 1878), predikant [[Grifformearde Gemeenten]]
* [[Jan Peter Balkenende]] (7 maaie 1956), earder Nederlânsk minister-presidint

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Biezelinge}}
}}
{{GemeenteKapelle}}
{{Koördinaten|51_28_27_N_3_57_44_E_zoom:15|51° 28' NB, 3° 57' EL}}
[[Kategory:Plak yn Kapelle]]</text>
      <sha1>8q4tiw1mgbzo6vufe3xwj41v9xpjh3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schore (Nederlân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33709</id>
    <revision>
      <id>1235359</id>
      <parentid>1124633</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Schore (plak)]] omneamd ta [[Schore (Nederlân)]]: Ek yn Belgje leit in plak mei de namme Schore.</comment>
      <origin>1124633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="ah19yev6742sonzbck44qfh5rmefa77" xml:space="preserve">[[File:Church Schore (Zeeland).JPG|thumb|Tsjerke fan Schore]]
'''Schore''' is in lyts doarpke yn de gemeente [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]], yn de Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarpke leit op [[Súd-Bevelân]] en hat 517 ynwenners (1 jannewaris 2010).

{{stobbe|plak en as gemeente‎}}

{{GemeenteKapelle}}

{{Koördinaten|51_27_45_N_3_59_56_E_zoom:15|51° 27' NB, 3° 59' EL}}

[[Kategory:Plak yn Kapelle]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>ah19yev6742sonzbck44qfh5rmefa77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235445</id>
      <parentid>1235359</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwide, + ynfoboks en tekst.</comment>
      <origin>1235445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="m6zj3b394ghh0i1xccdk336yu6hebdi" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Schore
| ôfbylding   = Overzicht zuidoostgevel met kerktoren - Schore - 20352818 - RCE (cropped).jpg
| flagge      =
| wapen       = Schore wapen.svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]
| ynwennertal = 495 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/schore/ Alle Cijfers&lt;/ref&gt;
| oerflak     =
| oerflak wetter =
| befolkingstichtens =
| hichte      = 0 m
| koördinaten = 
| postkoade   = 4417
| netnûmer    = 0113
| webside     = [https://www.hartvoorschore.nl/ www.hartvoorschore.nl]
| mapname     = Seelân
| lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 59 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Map - NL - Kapelle - Wijk 02 Schore.svg
| ôfbyldingstekst99 = Schore (read) yn 'e gemeente Kapelle. 
}}
'''Schore''' is in lyts doarp yn 'e gemeente [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarpke leit op [[Súd-Bevelân]] en hat 495 ynwenners (2026).

Oant 1941 foarme it doarp tegearre mei it tichteby lizzende [[buorskip]] [[Vlake]] de selsstannige gemeente Schore, dy't dêrom soms ek Schore en Vlake neamd waard.

[[Ofbyld:Gemeente toren zuid zuid-oost zijde - Schore - 20198955 - RCE (cropped).jpg|thumb|left|De yn 'e Twadde Wrâldkriich ferneatige tsjerke.]]
Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] waard it doarp swier troffen troch ferneatigingen. Sa moast der in nije tsjerke boud wurde en waard ek it gemeentehûs ferwoastge. Sadwaande waard de oant dan ta selsstannige gemeente Schore yn 1941 opheft en by it buordoarp Kapelle foege en dat is noch jimmeroan sa. 

Foar oare foarsjennings lykas de supermerk en de hûsdokter is it doarp foaral oanwiisd op it tichteby lizzende [[Hansweert]].

== Berne ==
* [[Jo de Roo]] (1937), hurdfytser
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Schore, Netherlands}}
}}
{{GemeenteKapelle}}
{{Koördinaten|51_27_45_N_3_59_56_E_zoom:15|51° 27' NB, 3° 59' EL}}
[[Kategory:Plak yn Kapelle]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>m6zj3b394ghh0i1xccdk336yu6hebdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235456</id>
      <parentid>1235445</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1235456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2226" sha1="cch4whkl47e12djl3jvponzegc0p0ia" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Schore
| ôfbylding   = Overzicht zuidoostgevel met kerktoren - Schore - 20352818 - RCE (cropped).jpg
| flagge      =
| wapen       = Schore wapen.svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]
| ynwennertal = 495 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/schore/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     =
| oerflak wetter =
| befolkingstichtens =
| hichte      = 0 m
| koördinaten = 
| postkoade   = 4417
| netnûmer    = 0113
| webside     = [https://www.hartvoorschore.nl/ www.hartvoorschore.nl]
| mapname     = Seelân
| lat_deg = 51 | lat_min = 28 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 59 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 = Map - NL - Kapelle - Wijk 02 Schore.svg
| ôfbyldingstekst99 = Schore (read) yn 'e gemeente Kapelle. 
}}
'''Schore''' is in lyts doarp yn 'e gemeente [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]] yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]]. It doarpke leit op [[Súd-Bevelân]] en hat 495 ynwenners (2026).

Oant 1941 foarme it doarp tegearre mei it tichteby lizzende [[buorskip]] [[Vlake]] de selsstannige gemeente Schore, dy't dêrom soms ek Schore en Vlake neamd waard.

[[Ofbyld:Gemeente toren zuid zuid-oost zijde - Schore - 20198955 - RCE (cropped).jpg|thumb|left|De yn 'e Twadde Wrâldkriich ferneatige tsjerke.]]
Yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]] waard it doarp swier troffen troch ferneatigingen. Sa moast der in nije tsjerke boud wurde en waard ek it gemeentehûs ferwoastge. Sadwaande waard de oant dan ta selsstannige gemeente Schore yn 1941 opheft en by it buordoarp Kapelle foege en dat is noch jimmeroan sa. 

Foar oare foarsjennings lykas de supermerk en de hûsdokter is it doarp foaral oanwiisd op it tichteby lizzende [[Hansweert]].

== Berne ==
* [[Jo de Roo]] (1937), hurdfytser
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Schore, Netherlands}}
}}
{{GemeenteKapelle}}
{{Koördinaten|51_27_45_N_3_59_56_E_zoom:15|51° 27' NB, 3° 59' EL}}
[[Kategory:Plak yn Kapelle]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>cch4whkl47e12djl3jvponzegc0p0ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wemeldinge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33712</id>
    <revision>
      <id>1235358</id>
      <parentid>1124687</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks en tekst.</comment>
      <origin>1235358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2949" sha1="pqi0avnn3kpn9qaphdk830o1gjxm08o" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Wemeldinge
| ôfbylding   = Overzicht zuidwestgevel met kerktoren - Wemeldinge - 20353271 - RCE (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst = Sint-Martenstsjerke.
| flagge      = Flag of Wemeldinge.svg
| wapen       = Wemeldinge wapen.svg
| lân         = {{NL}}
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|20px]] [[Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]]
| ynwennertal = 3.082 &lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://allecijfers.nl/woonplaats/wemeldinge/ Alle Cijfers]&lt;/ref&gt;
| oerflak     =  852 km²,&lt;br&gt;wêrfan wetter: 0,29 km²
| oerflak wetter =
| befolkingstichtens =
| hichte      =
| koördinaten =
| postkoade   = 4424
| netnûmer    = 0113
| webside     = [https://mkbwemeldinge.nl/ mkbwemeldinge.nl]
| mapname     = Seelân
| lat_deg = 51 | lat_min = 30 | lat_sec = 0 | lat_dir = N
| lon_deg = 3 | lon_min = 59 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 =
| ôfbyldingstekst99 =
}}
'''Wemeldinge''' is in doarp yn 'e Nederlânske provinsje [[Seelân]] oan 'e [[Easterskelde]] en de noardlike mûning fan it [[Kanaal troch Súd-Bevelân]]. Oant 1970 wie Wemeldinge in selsstannige gemeente. It doarp hat krapoan 3.100 ynwenners (2026).

== Namme ==
De namme Wemeldinge komt fan in persoansnamme yn kombinaasje mei -inge. Dizze persoansnamme is nei alle gedachten de [[Germanen|Germaanske]] namme Wimald, in ferkoarting fan Werimbald. Yn it ferline is ek wol tocht oan de namme Winiwald. Wemeldinge betsjut sadwaande soksawat as 'by de lju fan Wimald'. Siuwske plakken  wêrfan de namme einiget op -inge hearre ta de âldste fan 'e provinsje.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Korenmolen &quot;De Hoop&quot;, in bedrijfstelling - Wemeldinge - 20253410 - RCE.jpg|thumb|left|De twa mûnen fan Wemeldinge.]]
Yn it doarp stiet op in [[Wier (heuvel)|wier]] de Sint-Martentsjerke. It [[Skip (tsjerke)|skip]] en it [[koer]] binne 15e-iuwsk en de toer 14e iuwsk. Eastlik fan 'e tsjerke leit mei in hichte fan alve meter de heechste wier fan Seelân. In oan 'e oare kant fan 'e tsjerke lizzende wier mei in hichte fan fjirtjin meter is hjoed-de-dei hielendal ferdwûn. Yn Wemeldinge steane twa nôtmûnen: De Hoop út 1866 en de Aeolus út 1869.

Fierder is in part fan it doarp, de mei linebeammen beplante Doarpsstrjitte, oanwiisd as beskerme doarpsgesicht, ien fan 'e beskerme steds- en doarpsgesichten yn Seelân.

== Omkriten ==
Wemeldinge heart by de gemeente Kapelle. Kapelle leit op likernôch 3 km fan Wemeldinge. It doarp leit midden yn 'e greiden. Oan 'e noardlike kant fan Wemeldinge leit it grutste nasjonale park fan Nederlân, it [[Nasjonaal Park Easterskelde]]. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Wemeldinge}}
}}
{{GemeenteKapelle}}
{{Koördinaten|51_31_3_N_3_59_44_E_zoom:14|51° 31' NB, 3° 59' EL}}
[[Kategory:Plak yn Kapelle]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Seelân]]</text>
      <sha1>pqi0avnn3kpn9qaphdk830o1gjxm08o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:GemeenteKapelle</title>
    <ns>10</ns>
    <id>33792</id>
    <revision>
      <id>1235361</id>
      <parentid>1160386</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ek yn Belgje leit in plak mei de namme Schore.</comment>
      <origin>1235361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="pp8dhnrofptdh42wpuexf71b9qn7t2k" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]]
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; | [[Kapelle (gemeente)|Gemeente Kapelle]]
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Kapelle.svg|30px|border]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Doarpen''':&lt;br&gt; [[Biezelinge]] • [[Kapelle (gemeente)|Kapelle]] • [[Schore (Nederlân)|Schore]] • [[Wemeldinge]] &lt;br&gt;
|- style=&quot;text-align:right;&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Buorskippen''':&lt;br&gt; [[Abbekinderen]] • [[Eversdijk]] &lt;br&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteKapelle}}
|}&lt;noinclude&gt;[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Kapelle]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pp8dhnrofptdh42wpuexf71b9qn7t2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235407</id>
      <parentid>1235361</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Doarpen: Kapelle navigearre nei de gemeente; dat oanpast.</comment>
      <origin>1235407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="866" sha1="9zgwcvd3aj6pcnvgjerllkfm1121onx" xml:space="preserve">{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; margin:auto;&quot; width=&quot;100%&quot;
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Zeeland.svg|30px|border]]
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ccccff&quot; width=&quot;100%&quot; | [[Kapelle (gemeente)|Gemeente Kapelle]]
! align=&quot;center&quot; width=&quot;2%&quot; | [[Ofbyld:Flag of Kapelle.svg|30px|border]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Doarpen''':&lt;br&gt; [[Biezelinge]] • [[Kapelle (Seelân)|Kapelle]] • [[Schore (Nederlân)|Schore]] • [[Wemeldinge]] &lt;br&gt;
|- style=&quot;text-align:right;&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''Buorskippen''':&lt;br&gt; [[Abbekinderen]] • [[Eversdijk]] &lt;br&gt;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|{{Bewurklinks|Berjocht:GemeenteKapelle}}
|}&lt;noinclude&gt;[[Kategory:Berjocht: Navigaasje Gemeente Seelân|Kapelle]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9zgwcvd3aj6pcnvgjerllkfm1121onx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Langbroek (Wijk bij Duurstede)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47405</id>
    <revision>
      <id>1235354</id>
      <parentid>1083478</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40378-58</username>
        <id>58910</id>
      </contributor>
      <origin>1235354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2050" sha1="n2ofnbnvdpazr1lu37q8f21xamwwrci" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Langbroek wapen.svg|thumb|left|100px]]
[[Ofbyld:Map NL - Wijk bij Duurstede - Langbroek.png|thumb|''Lizzing Langbroek'']]
[[Ofbyld:Langbroek boerderij.jpg|thumb|''Pleats by Langbroek'']]
'''Langbroek''' is in doarp binnen de gemeente [[Wijk bij Duurstede]] yn de provinsje [[Utert (provinsje)|Utert]].
Yn 2022 hie it 2.430 ynwenners. Langbroek stiet benammen bekend om syn soad kastielen, dizzen steane benammen lâns de [[Langbroekerwetering]].
Oant 1996 foarme Nederlangbroek tegearre mei [[Overlangbroek]] de gemeente Langbroek. IT IS EIN prachtig GARDIN

== Kastielen en landgoederen==
* [[Hinderstein|Kastiel Hindersteyn]]
* [[Kastiel Lunenburg]]
* [[Kastiel Sandenburg]]
* [[Kastiel Walenburg]]
* [[Kastiel Weerdesteijn]]
* [[Groenestein (Langbroek)|Poartegebou Groenesteijn]]
* [[Kastiel Zuilenburg]]

== Sportferienings en ûntspanning==
* Doarpshûs De Toekomst
* [[Hynstesport]]: Gadedijk Stoeterij
* [[Hynstesport|Rutersport]]: Hope Quality Products
* [[SVL|Sporferiening Langbroek]] (SVL)
* Sjitferiening: Tref

== Underwiis ==
* basisskkoalle &quot;Piet de Springer&quot;, Skoalle mei de Bibel

== Berne ==
* [[Gerrit Achterberg]], dichter, (Langbroek 20 maaie 1905 - Leusden 17 jannewaris 1962)

== Eveneminten ==
Elk jier wurdt yn Langbroek op de earste sneon fan de moanne july De Skiepmerk hâlden. Dizze merk wurdt al sûnt 1980 organisearre.
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Langbroek 52.JPG|
Ofbyld:Langbroek 55.JPG|
Ofbyld:Langbroek 56.JPG|
Ofbyld:Langbroek 57.JPG|
Ofbyld:Langbroek 58.JPG|
Ofbyld:Langbroek kastiel Lunenburg 60.JPG|''kastiel Lunenburg''
Ofbyld:Langbroekerwjittering 61.JPG|''Langbroekerwjittering''
Ofbyld:Langbroek Leeuwenburch 66.JPG|''Leeuwenburg''
Ofbyld:Langbroek kastiel Sterkenburg 68.JPG|''Sterkenburg''
&lt;/gallery&gt;
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://atlas1868.nl/ut/langbroek.html Kaart fan de eardere gemeente yn 1868.]
----
{{Koördinaten|52_0_44_N_5_19_37_E_type:city_scale:10000_region:NL|52° 1' NB, 5° 20' EL}}
}}
{{Wyk by Duerstede}}
[[Kategory:Plak yn Wyk by Duerstede]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Utert]]</text>
      <sha1>n2ofnbnvdpazr1lu37q8f21xamwwrci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235355</id>
      <parentid>1235354</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A09</username>
        <id>41922</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-40378-58|~2026-40378-58]] ([[User talk:~2026-40378-58|talk]]) to last version by Kneppelfreed: reverting vandalism</comment>
      <origin>1083478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2024" sha1="1xtg82ccyprk2qowuo0xut6wuc0hkmi" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Langbroek wapen.svg|thumb|left|100px]]
[[Ofbyld:Map NL - Wijk bij Duurstede - Langbroek.png|thumb|''Lizzing Langbroek'']]
[[Ofbyld:Langbroek boerderij.jpg|thumb|''Pleats by Langbroek'']]
'''Langbroek''' is in doarp binnen de gemeente [[Wijk bij Duurstede]] yn de provinsje [[Utert (provinsje)|Utert]].
Yn 2022 hie it 2.430 ynwenners. Langbroek stiet benammen bekend om syn soad kastielen, dizzen steane benammen lâns de [[Langbroekerwetering]].
Oant 1996 foarme Nederlangbroek tegearre mei [[Overlangbroek]] de gemeente Langbroek.

== Kastielen en landgoederen==
* [[Hinderstein|Kastiel Hindersteyn]]
* [[Kastiel Lunenburg]]
* [[Kastiel Sandenburg]]
* [[Kastiel Walenburg]]
* [[Kastiel Weerdesteijn]]
* [[Groenestein (Langbroek)|Poartegebou Groenesteijn]]
* [[Kastiel Zuilenburg]]

== Sportferienings en ûntspanning==
* Doarpshûs De Toekomst
* [[Hynstesport]]: Gadedijk Stoeterij
* [[Hynstesport|Rutersport]]: Hope Quality Products
* [[SVL|Sporferiening Langbroek]] (SVL)
* Sjitferiening: Tref

== Underwiis ==
* basisskkoalle &quot;Piet de Springer&quot;, Skoalle mei de Bibel

== Berne ==
* [[Gerrit Achterberg]], dichter, (Langbroek 20 maaie 1905 - Leusden 17 jannewaris 1962)

== Eveneminten ==
Elk jier wurdt yn Langbroek op de earste sneon fan de moanne july De Skiepmerk hâlden. Dizze merk wurdt al sûnt 1980 organisearre.
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Langbroek 52.JPG|
Ofbyld:Langbroek 55.JPG|
Ofbyld:Langbroek 56.JPG|
Ofbyld:Langbroek 57.JPG|
Ofbyld:Langbroek 58.JPG|
Ofbyld:Langbroek kastiel Lunenburg 60.JPG|''kastiel Lunenburg''
Ofbyld:Langbroekerwjittering 61.JPG|''Langbroekerwjittering''
Ofbyld:Langbroek Leeuwenburch 66.JPG|''Leeuwenburg''
Ofbyld:Langbroek kastiel Sterkenburg 68.JPG|''Sterkenburg''
&lt;/gallery&gt;
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://atlas1868.nl/ut/langbroek.html Kaart fan de eardere gemeente yn 1868.]
----
{{Koördinaten|52_0_44_N_5_19_37_E_type:city_scale:10000_region:NL|52° 1' NB, 5° 20' EL}}
}}
{{Wyk by Duerstede}}
[[Kategory:Plak yn Wyk by Duerstede]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Utert]]</text>
      <sha1>1xtg82ccyprk2qowuo0xut6wuc0hkmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auckland City</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55785</id>
    <revision>
      <id>1235353</id>
      <parentid>1124346</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>stobbeberjocht ferwidere, + ynfoboks.</comment>
      <origin>1235353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="og652b2pmchrbwu28arbfe6o1wdgvz8" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Auckland City&lt;br&gt;Tāmaki-makau-rau
| ôfbylding   = Auckland City (1300490231).jpg
| flagge      = Flag of Auckland.svg
| wapen       = Coat of arms of Auckland.svg
| lân         = [[Nij-Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Auckland (regio)|Auckland]]
| bestjoerlike ienheid 2 =
| namme bestjoerlike ienheid 2 =
| ynwennertal = 450.300 (2010)
| oerflak     = 637 km²
| stêdekloft    Grut-Auckland 1.230.511 &lt;small&gt;(2005)&lt;/small&gt;
| oerflak wetter =
| befolkingstichtens =
| hichte      =
| koördinaten =
| postkoade   =
| netnûmer    =
| tiidsône    = NZST ([[UTC]]+12)
| simmertiid  = ([[UTC]]+13)
| webside     = [https://web.archive.org/web/20091118102110/http://www.aucklandcity.govt.nz/ www.aucklandcity.govt.nz (argyf)]
| mapname     = Nij-Seelân
| lat_deg = 36 | lat_min = 51 | lat_sec = 0 | lat_dir = S
| lon_deg = 174 | lon_min = 46 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 =
| ôfbyldingstekst99 =
}}
'''Auckland City''' wie oant 2010 de grutste en meast sintrale stedske gemeenten dy't tegearre mei de fjouwer oansletten stedske gemeenten de stêdekloft Auckland foarmen. Auckland wie it wichtichste sintrum fan 'e regio Auckland yn Nij-Seeland.

Auckland City waard op 1 novimber 2010 tegearre mei de stêden Manukau City, North Shore City en Waitakere City, de distrikten Papakura District, Rodney District en in part fan it Franklin District en de bestjoerlike ienheid Auckland Region gearfoege ta de [[Auckland Council]]. 

== Geografy ==
It grutste part fan 'e eardere stêd Auckland City, dy't in oerflak fan 669 km² hie, lei op 'e lântonge tusken de Waitematā Harbour yn it easten, dy't tagong hat ta de Hauraki Gulf, en de Manukau Harbour, dy't yn it westen yn 'e [[Tasmansee]] útmûnet. Yn it noarden grinzgen de stêden North Shore City en Waitakere City oan Auckland City en yn it suden Manukau City.

Ta Auckland City hearden ek de talrike eilannen yn 'e Golf fan Hauraki, wêrfan't de wichtichsten Rangitoto Island, Motutapu Island, Browns Island, Motuihe Island, Rakino Island, Ponui Island en Waiheke Island binne. De beide grutste eilannen yn 'e bûtenste Golf fan Hauraki binne Great Barrier Island en Te Hauturu-o-Toi / Little Barrier Island.

{{CommonsBalke|Auckland City}}
[[Kategory:Plak yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1871]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2010]]</text>
      <sha1>og652b2pmchrbwu28arbfe6o1wdgvz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235368</id>
      <parentid>1235353</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>1235368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2433" sha1="9oekwr65bme1ut8byn4l9f8qi22maul" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme       = Auckland City&lt;br&gt;Tāmaki-makau-rau
| ôfbylding   = Auckland City (1300490231).jpg
| flagge      = Flag of Auckland.svg
| wapen       = Coat of arms of Auckland.svg
| lân         = [[Nij-Seelân]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Regio
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Auckland (regio)|Auckland]]
| bestjoerlike ienheid 2 =
| namme bestjoerlike ienheid 2 =
| ynwennertal = 450.300 (2010)
| oerflak     = 637 km²
| stêdekloft    Grut-Auckland 1.230.511 &lt;small&gt;(2005)&lt;/small&gt;
| oerflak wetter =
| befolkingstichtens =
| hichte      =
| koördinaten =
| postkoade   =
| netnûmer    =
| tiidsône    = NZST ([[UTC]]+12)
| simmertiid  = ([[UTC]]+13)
| webside     = [https://web.archive.org/web/20091118102110/http://www.aucklandcity.govt.nz/ www.aucklandcity.govt.nz (argyf)]
| mapname     = Nij-Seelân
| lat_deg = 36 | lat_min = 51 | lat_sec = 0 | lat_dir = S
| lon_deg = 174 | lon_min = 46 | lon_sec = 0 | lon_dir = E
| ôfbylding99 =
| ôfbyldingstekst99 =
}}
'''Auckland City''' wie oant 2010 de grutste en meast sintrale stedske gemeenten dy't tegearre mei de fjouwer oansletten stedske gemeenten de stêdekloft [[Auckland]] foarmen. Auckland wie it wichtichste sintrum fan 'e regio Auckland yn Nij-Seeland.

Auckland City waard op 1 novimber 2010 tegearre mei de stêden Manukau City, North Shore City en Waitakere City, de distrikten Papakura District, Rodney District en in part fan it Franklin District en de bestjoerlike ienheid Auckland Region gearfoege ta de [[Auckland Council]]. 

== Geografy ==
It grutste part fan 'e eardere stêd Auckland City, dy't in oerflak fan 669 km² hie, lei op 'e lântonge tusken de Waitematā Harbour yn it easten, dy't tagong hat ta de Hauraki Gulf, en de Manukau Harbour, dy't yn it westen yn 'e [[Tasmansee]] útmûnet. Yn it noarden grinzgen de stêden North Shore City en Waitakere City oan Auckland City en yn it suden Manukau City.

Ta Auckland City hearden ek de talrike eilannen yn 'e Golf fan Hauraki, wêrfan't de wichtichsten Rangitoto Island, Motutapu Island, Browns Island, Motuihe Island, Rakino Island, Ponui Island en Waiheke Island binne. De beide grutste eilannen yn 'e bûtenste Golf fan Hauraki binne Great Barrier Island en Te Hauturu-o-Toi / Little Barrier Island.

{{CommonsBalke|Auckland City}}
[[Kategory:Plak yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1871]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 2010]]</text>
      <sha1>9oekwr65bme1ut8byn4l9f8qi22maul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deuteronomium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57713</id>
    <revision>
      <id>1235453</id>
      <parentid>1024893</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ makker</comment>
      <origin>1235453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6582" sha1="ho1yzri4sq11j0io5ybdrqrx6kss43m" xml:space="preserve">{{Literatuer
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| titel                        = ''Deuteronomium''
| oarspr. titel                = דברים (&quot;Deḇarim&quot;)
| auteur                       = anonimus
| taal                         = [[Hebriuwsk]]
| foarm                        = [[non-fiksje]], [[proaza]]
| sjenre                       = [[religy|religiosa]]
| skreaun                      = 8e – 6e iuw f.Kr.
| 1e publikaasje               = 
| 1e opfiering                 = 
| oarspr. útjouwer             = 
| rige                         = [[Alde Testamint]]
| foarich diel                 = ''[[Numeri]]''
| folgjend diel                = ''[[Jozua (bibelboek)|Jozua]]''
| bondel                       = [[Bibel]]
| prizen                       = 
| ISBN                         = 
| Fryske titel                 = ''Deuteronomium''
| publikaasje                  = [[1943]], [[Haarlim]]
| útjouwer                     = [[Nederlands Bijbelgenootschap]]
| oersetter                    = [[G.A. Wumkes|G.A.&amp;nbsp;Wumkes]]&amp;nbsp;en&amp;nbsp;[[E.B. Folkertsma|E.B.&amp;nbsp;Folkertsma]]
| prizen oers.                 = 
| ISBN oers.                   = 
}}
'''''Deuteronomium''''' (in [[Latyn]]ske namme dy't ûntliend is oan it [[Gryksk]]e '''Δευτερονόμιον''', ''Dheuteronomion'', dat &quot;Twadde Wet&quot; betsjut), yn it oarspronklike [[Hebriuwsk]]: '''דברים''', '''''Deḇarim''''' (&quot;Sprutsen Wurden&quot;), is it fyfde boek yn sawol de [[joadendom|joadske]] as de [[kristendom|kristlike]] [[Bibel]]. Yn 'e joadske ''[[Tenach]]'' falt it ûnder de ''[[Torah]]'' (de &quot;Leare&quot; of &quot;Wet&quot;); yn it [[Alde Testamint]] fan 'e kristlike Bibel falt it ûnder de ''Wet''. ''Deuteronomium'' bestiet út trije preken dy't de [[profeet]] [[Mozes (profeet)|Mozes]] foar de [[Israeliten]] hâldt oan 'e foarjûn fan harren ferovering fan it Unthjitten Lân fan [[Kanaän]]. Yn it boek wurdt dêrmei nochris oereide wat der sûnt de úttocht út [[Egypte]] foarfallen is en dêrnjonken foarmet it in oprop oan it folk om trou te bliuwen oan [[God]].

Neffens de tradysje soe de tekst fan ''Deuteronomium'' in werjefte wêze fan 'e feitlike wurden fan [[Mozes (profeet)|Mozes]] foarôfgeande oan 'e besetting fan Kanaän, mar hjoeddeiske bibelwittenskippers en [[teolooch|teologen]] binne it der fierhinne oer iens dat it boek syn oarsprong ynstee fûn hawwe moat yn it noarderkeninkryk [[Israel (keninkryk)|Israel]], dêr't it wei nei it suden ta brocht wêze moat, nei [[Juda (keninkryk)|Juda]], nei't de [[Alde Assyriërs]] yn 'e achtste iuw f.Kr. [[Samaria (stêd)|Samaria]], de haadstêd fan Israel, ferwoastge hiene. Yn Juda waard it dêrop, yn 'e lette sânde iuw f.Kr., oanpast oan it [[nasjonalisme|nasjonalistyske]] herfoarmingsbelied ûnder kening [[Josjía fan Juda|Josjía]], wylst de definitive ferzje gearstald wêze moat nei de weromkear út 'e [[Babyloanyske Ballingskip]], yn 'e lette sechsde iuw f.Kr. De earste folsleine [[Frysk]]e oersetting fan ''Deuteronomium'' stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. [[Geart Aeilco Wumkes]] en [[Eeltsje Boates Folkertsma]], dy't yn [[1943]] útkaam.
[[Ofbyld:Tissot Moses Sees the Promised Land from Afar.jpg|thumb|left|200px|[[Mozes (profeet)|Mozes]], dy't útsjocht oer it Unthjitten Lân. ([[James Tissot]])]] 

== Ynhâld ==
''Deuteronomium'' bestiet út trije preken dy't de profeet Mozes oan 'e foarjûn fan 'e ferovering fan it lân Kanaän hâldt foar de gearkomste fan 'e Israeliten. De earste preek eidet de fjirtich jier dat hja yn 'e woastyn trochbrocht hawwe nochris oer, fjirtich jier dy't harren ta dit momint brocht hawwe, en einiget mei in oprop om 'e wet en de foarskriften te ûnderhâlden. De twadde preek moat de Isrealiten ynprintsje dat se harren iene God mei útsluting fan alle oare goaden tsjinje moatte, en de wetten en foarskriften dy't God harren jûn hat, neilibje moatte, want dêr hinget harren besit fan it Unthjitten Lân fanôf. Yn 'e trêde preek wurdt de treast útsprutsen, dat, sels al soene de Israeliten ta dôfhûdigens ferfalle en sa it lân kwytreitsje, dochs alles noch wer goedmakke wurde kin as hja berou krije fan harren ûntrou en fan harren ferkearde wegen weromkeare. ''Deuteronomium'' einiget mei it iensume ferstjerren fan Mozes op 'e berch [[Nebo]], om't er fanwegen guon hastige wurden, dy't er ûnder de omdoarmings yn 'e [[Sinaï]]-woastyn sprutsen hie, sels it Unthjitten Lân net yngean mei.

==Fryske oersetting==
[[Gerben Colmjon]] sette yn [[1863]] in pear fragminten út ''Deuteronomium'' oer yn it Frysk (''Deut.'' 16:18-20 en 19:18-21), dy't útjûn waarden as taheakke by dy syn ''Beknopte Friesche Spraakkunst''. Yn [[1919]] joech dû. [[Geart Aeilco Wumkes]] yn syn ''Ut 'e Heilige Dobbe'', û.m. in oersettingsfragmint fan eigen hân fan ''Deuteronomium'' 32:7-14 út. De earste folsleine útjefte fan ''Deuteronomium'' stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en [[Eeltsje Boates Folkertsma]], dêr't dy yn [[1943]] de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol [[teolooch|teologen]] as [[taalkundige]]n beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan [[1966]] ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn [[1978]] útkaam as de [[Nije Fryske Bibeloersetting]] (mei stipe fan 'e provinsje [[Fryslân]], it ''[[Nederlands Bijbelgenootschap]]'' te [[Haarlim]] en de ''[[Katholieke Bijbelstichting]]'' te [[Bokstel (plak)|Bokstel]]). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan [[1995]]. De oersetting fan ''Deuteronomium'' waard dêrby dien troch dû. [[F.D. Dijkstra]], dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch sawol [[Ulbe van Houten]] as [[Hendrik Twerda]].

{{boarnen|boarnefernijing=
* ''It Alde Testamint'' (oers. G.A. Wumkes en E.B. Folkertsma), Haarlim, 1943, sûnder ISBN.
* ''Bibel'' (oers. G.A. Wumkes en E.B. Folkertsma), Haarlim, 1943, sûnder ISBN.
* ''Bibel'' (Nije Fryske Bibeloersetting), Haarlim/Bokstel, 1978 (Nederlands Bijbelgenootschap/Katholieke Bijbelstichting), ISBN 9 06 12 60 817.
----
Foar sekundêre boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Book_of_Deuteronomy ''References'' en ''Bibliography'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{Bibel}}

[[Kategory:Boek fan it Alde Testamint]]
[[Kategory:Hebriuwsktalich non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Klassyk Hebriuwske literatuer]]
[[Kategory:Joadsk non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Kristlik non-fiksjewurk]]
[[Kategory:Non-fiksjewurk út de Aldheid]]
[[Kategory:Fryske oersetting]]</text>
      <sha1>ho1yzri4sq11j0io5ybdrqrx6kss43m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skotten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61580</id>
    <revision>
      <id>1235367</id>
      <parentid>1137377</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Demografy en fersprieding */ doetiid</comment>
      <origin>1235367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39563" sha1="92fzs9pg0ttce9hy8x35nqsp1mr18c2" xml:space="preserve">{{Ynfoboks etnyske groep|
Etnyske groep= Skotten |
Ofbyld= [[File:Skottekoppen.JPG|300px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;Ferneamde Skotten: bopp. rige f.l.n.rj.: [[Kenneth&amp;nbsp;MacAlpin]], [[Isla&amp;nbsp;Fisher]], [[Alexander&amp;nbsp;Graham&amp;nbsp;Bell]], sir&amp;nbsp;[[Walter&amp;nbsp;Scott]], [[David&amp;nbsp;Livingstone]]; 2e&amp;nbsp;rige: [[Alex&amp;nbsp;Ferguson]], [[Adam&amp;nbsp;Smith]], [[Alex&amp;nbsp;Salmond]], [[Marije&amp;nbsp;I&amp;nbsp;fan&amp;nbsp;Skotlân]], [[Alexander&amp;nbsp;Fleming]]; 3e&amp;nbsp;rige: [[Robert&amp;nbsp;de&amp;nbsp;Bruce]], [[Deborah&amp;nbsp;Kerr]], [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon|Jane&amp;nbsp;Gordon]], [[Donald&amp;nbsp;Cameron&amp;nbsp;fan&amp;nbsp;Lochiel]], [[Nieve&amp;nbsp;Jennings]]; 4e&amp;nbsp;rige: [[Ewan&amp;nbsp;McGregor]], [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John&amp;nbsp;Erskine,&amp;nbsp;greve&amp;nbsp;fan&amp;nbsp;Mar]], [[James&amp;nbsp;Watt]], [[Nicola&amp;nbsp;Benedetti]], [[William&amp;nbsp;Wallace]]; 5e&amp;nbsp;rige: [[Nicola&amp;nbsp;Sturgeon]], [[Ramsay&amp;nbsp;MacDonald]], [[Rob Roy MacGregor|Rob&amp;nbsp;Roy]], [[Andy&amp;nbsp;Murray]], [[Robert&amp;nbsp;Burns]]; 6e&amp;nbsp;rige: [[Flora&amp;nbsp;MacDonald]], [[Sean&amp;nbsp;Connery]], [[Susan&amp;nbsp;Boyle]], [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve Dundee|'Bonnie&amp;nbsp;Dundee']], [[Robert&amp;nbsp;Louis&amp;nbsp;Stevenson]].&lt;/small&gt; |
Flagge 1= {{border |[[File:Flag of Scotland.svg|border|125px]]|width=2px|color=black}} &lt;small&gt;flagge fan Skotlân&lt;/small&gt;|
Flagge 2= {{border |[[File:Lionrampant.svg|border|125px]]|width=2px|color=black}} &lt;small&gt;wapenbanier fan Skotlân&lt;/small&gt;|
Flagge 3= |
Flagge 4= |
Flagge 5= |
Flagge 6= |
Flagge 7= |
Oantal= 28-40 miljoen &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;|
Taal= [[Ingelsk]], [[Skotsk]], [[Skotsk-Gaelysk]] |
Godstsjinst= [[kristendom]], [[agnostisisme]], [[ateïsme]] |
Steatsdragend folk= &lt;small&gt;''gjin eigen steat''&lt;/small&gt; |
Erkende minderheid= [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]] (?) |
Gebiet1= [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Skotlân]] |
Oantal1= 4.446.000|
Gebiet2= [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]] |
Oantal2= |
Gebiet3= ● Skotten |
Oantal3= 6.007.000|
Gebiet4= ● Ulstersen|
Oantal4= 5.394.000|
Gebiet5= [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kanada]] |
Oantal5= 4.720.000|
Gebiet6= [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]] |
Oantal6= 1.793.000|
Gebiet7= [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelân]] |
Oantal7= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;795.000|
Gebiet8= [[File:Flag of Northern Ireland.svg|border|20px]] [[Noard-Ierlân]] &lt;small&gt;(Ulstersen)&lt;/small&gt;|
Oantal8= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;761.000|
Gebiet9= [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Argentynje]] |
Oantal9= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;100.000|
Gebiet10= [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Sily]] |
Oantal10= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;80.000|
Gebiet11= [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Frankryk]] |
Oantal11= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;45.000|
Gebiet12= [[File:Flag of Wales.svg|border|20px]] [[Wales]] |
Oantal12= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;25.000|
Gebiet13= [[File:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Poalen]] |
Oantal13= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;15.000|
Gebiet14= [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Nij-Seelân]] |
Oantal14= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;13.000|
Gebiet15= [[File:Flag of the Isle of Man.svg|border|20px]] [[Man (eilân)|Man]] |
Oantal15= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;2.400|
Gebiet16= [[File:Flag of Hong Kong.svg|border|20px]] [[Hongkong]] |
Oantal16= &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;1.500|
Opmerking= |
}}
De '''Skotten''' ([[Ingelsk]]: ''Scottish''; [[Skotsk]]: ''Scots Fowk''; [[Skotsk-Gaelysk]]: ''Albannaich'') binne in [[folk]] dat lânseigen is yn it nei harren neamde [[Skotlân]], dat it noardlike trêdepart omfiemet fan it [[eilân]] [[Grut-Brittanje]], foar de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan [[Noardwest-Jeropa]]. Histoarysk binne de Skotten in gearraning fan in stikmannich ûnderskate folken, dy't yn 'e [[Iere Midsiuwen]] it [[Keninkryk Skotlân]] as in ûnôfhinklike steat fêstigen. Hoewol't dy ûnôfhinklikens yn [[1707]] ferlern gie, binne de Skotten as in tige werkenbere [[etnyske groep]] bestean bleaun, en hawwe se har yn 'e moderne tiid oer in grut part fan 'e wrâld ferspraat, mei as gefolch dat der hjoed de dei mear Skotten bûten as yn Skotlân wenje. Yn [[2009]] waard rûsd dat der yn totaal wrâldwiid 28 oant 40 miljoen Skotten en minsken fan Skotsk komôf binne.

Trochdat de Skotten fuortkommen binne út mear as ien folk, hawwe se oant hjoed de dei ta mear as ien [[taal]], te witten it [[Germaanske talen|Germaanske]] [[Skotsk]] en it [[Keltyske talen|Keltyske]] [[Skotsk-Gaelysk]]. Beide binne lykwols sûnt likernôch [[1600]] almar fierder yn 'e knipe kommen troch de opmars fan it [[Ingelsk]], dat tsjintwurdich troch de measte Skotten as har [[memmetaal]] sprutsen wurdt. Skotten binne yn mearderheid [[kristendom|kristenen]], wêrby't sawol it [[protestantisme]] as it [[roomsk-katolisisme]] oansjenlike oanhing hat. Ikoanen fan 'e Skotske [[kultuer]] binne û.m. de [[kilt]] (of manljusrok), it [[tartan]] (de weve [[wol (stof)|wollene]] stof mei rútsjepatroan) en de [[doedelsek]] (in [[muzyk]]ynstrumint). Foarhinne wie benammen ûnder de bewenners fan 'e [[Skotske Heechlannen]] en de [[Hebriden]] it [[Skotske clans|clanwêzen]] ek tige wichtich.

==Namme==
De namme &quot;Skotten&quot; is ôfkomstich fan it wurd ''Scoti'', de [[Latyn]]ske namme foar de [[Gaelyske talen|Gaelen]] (de [[Kelten]] yn it noardwesten fan 'e [[Britske Eilannen]], dêr't behalven de Skotten ek de [[Ieren (folk)|Ieren]] en de [[Manksen]] ta hearre). Yn it [[Ingelsk]] hat dizze oantsjutting him ta ferskate foarmen ûntjûn, te witten: ''Scottish'', ['skɔtɪʃ]; ''Scots'', [skɔʦ]; en ''Scotch'', [skɔʧ]. ''Scottish'' wurdt mear as [[eigenskipswurd]] brûkt (Frysk: &quot;Skotsk&quot;), wylst ''Scots'' mear as [[haadwurd]] brûkt wurdt (Frysk: &quot;Skotten&quot;), mar se kinne allebeide sawol eigenskipswurd as haadwurd wêze. De foarm ''Scotch'' is ferâldere en is tsjintwurdich eins inkeld noch yn gebrûk foar produkten fan Skotske makkelei, benammen iten en drinken, lykas [[wisky]].

==Komôf fan de Skotten==
Yn 'e [[Midsiuwen]] ûntjoegen de Skotten har as ûnderskiedbere [[etnyske groep]] út in grienmank fan [[folk]]en. De wichtichste groep waard dêrby foarme troch de [[Pikten]], in folk fan ûndúdlik komôf. It wurdt tsjintwurdich wierskynlik achte dat hja ôfstammelingen wiene fan 'e earste weach fan [[Kelten|Keltyske]] lânferhuzers, dy't yn it lêste milennium f.Kr. fan it fêstelân fan [[Jeropa]] oerstiek nei de [[Britske Eilannen]] en him dêr fermong mei de eardere [[Pre-Yndo-Jeropeeske talen|Pre-Yndo-Jeropeeske]] bewenners. Mei't der lykwols net genôch fan 'e [[Piktysk]]e taal oerlevere is om ta in wisse klassifikaasje te kommen, is it net út te sluten dat se eins gjin Kelten wiene, mar it lêste selsstannige restant fan 'e oerbefolking fan Skotlân.

In twadde groep waard foarme troch de [[Brytoanyske talen|Brytoanyske]] Kelten, dy't al foarôfgeande oan 'e [[Romeinske Tiid]] (dy't yn [[Brittanje]] yn it jier [[43]] begûn) it [[Súdskotsk Berchlân]] en it grutste part fan it leechlân fan Skotlân bewennen. Hja wiene ferdield yn ferskate stammen dy't behalven it suden fan Skotlân ek it noarden fan [[Ingelân]] bewennen, en [[Kumbrysk]] sprieken, in nau oan it [[Welsk]] besibbe taal. Sadwaande wurdt it Midsiuwske suden fan Skotlân en it oangrinzgjende diel fan noardlik Ingelân troch wittenskippers wol oantsjut mei de Welske namme ''[[Hen Ogledd]]'', &quot;it Alde Noarden&quot;. It wichtichste ryk fan 'e Brytoanyske Kelten yn súdlik Skotlân wie [[Strathclyde]], dat syn sintrum hie by it hjoeddeiske [[Glasgow]].

Fierders setten omtrint [[500]] de earste [[Gaelen]] (of Skotten) út [[Ierlân (eilân)|Ierlân]] har nei wenjen oan 'e Skotske westkust. Hja namen [[taal]] en [[kultuer]] mei út Ierlân, en út harren [[Gaelyske talen|Gaelyske]] [[Keltyske talen|Keltyske taal]] soe him neitiid it [[Skotsk-Gaelysk]] ûntjaan. Ek wiene sy it dy't (yn 'e persoan fan 'e hillige [[Kolumba]]) it [[kristendom]] nei Skotlân ta brochten. Oan 'e ein fan 'e [[sechsde iuw]] waarden de lytse Gaelyske rykjes troch kening [[Aidan fan Dalriada|Aidan]] feriene ta it keninkryk [[Dalriada]], dat meitiid wat langer wat mear fergroeid rekke mei it Piktyske keninkryk, oant de Gaelyske kening [[Kenneth MacAlpin]] yn [[843]] op 'e Piktyske troan kaam. Om't bekend is dat de erfopfolging by de Pikten fia de mem rûn, wurdt wol tocht dat Kenneth syn mem in Piktyske prinsesse west hawwe moat.

Underwilens wiene de [[Germaanske talen|Germaanske]] [[Angelen]] mei de [[Saksen (folk)|Saksen]] en guon [[Jutten]] en [[Friezen]] by it [[Germaanske Folkeferfarren]] oan 'e ein fan 'e [[Romeinske Tiid]] nei de Britske Eilannen tein. Yn 'e [[sânde iuw]] hiene hja yn noardlik Ingelân it keninkryk [[Noardumbrje (keninkryk)|Noardumbrje]] stifte, en dêrwei begûnen se yn 'e [[achtste iuw]] oan in opmars yn súdlik Skotlân, ta skea fan 'e ûnderskate riken fan 'e Brytoanyske Kelten dêre. De Angelen setten har nei wenjen yn it súdeasten fan Skotlân, yn 'e krite tusken de rivier de [[Tweed (rivier)|Tweed]] yn it suden en de [[Firth fan Forth]] yn it noarden, mar behearsken ek it uterste súdwesten fan it lân, oant en mei de [[Flakte fan Kyle]] ta. Harren taal, in foarm fan it [[Angelsaksysk]], soe him letter ûntjaan ta it [[Skotsk]]. Fanôf likernôch [[800]] brochten ynterne strideraasjes de Angelske hegemony yn súdlik Skotlân ûnder fuotten, hoewol't neitiid nije groepen [[Angelsaksen]] út Ingelân wei de grins oer kamen, fuort nei de [[Normandyske Ynfaazje]] fan [[1066]] wierskynlik sels yn oansjenlike oantallen.
[[File:Scots lang-en.svg|left|thumb|200px|[[Taal|Talen]] sprutsen yn [[Skotlân]], omtrint [[1150]].]]

Om dyselde tiid hinne kaam der in fyfde etnyske groep yn Skotlân, te witten de [[Noaren (folk)|Noarske]] [[Wytsingen]], dy't net inkeld ynfallen dienen en plonderings útfierden, mar har yn guon kontreien ek as kolonisten nei wenjen setten. Sa waard op 'e [[Orkney-eilannen|Orkney]]- en [[Sjetlâneilannen]] de oarspronklike Piktyske befolking folslein troch de Noaren assimilearre, mar dy beide eilannegroepen foelen doedestiden ûnder de Noarske Kroan, en waarden hielendal net ta Skotlân rekkene. Ek tsjintwurdich noch wurde de [[Orkadiërs]] en de [[Sjetlanners]] faak as aparte groepen sjoen, dy't net mei de Skotten op ien bulte smiten wurde kinne. Yn it eigentlike Skotlân setten Noarske kolonisten har nei wenjen yn it uterste noarden fan 'e [[Skotske Heechlannen|Heechlannen]] (it skiereilân [[Caithness]]), op 'e [[Hebriden]] en yn it súdwestlike [[Gallowegen]]. Op in stuit wiene se yn dy kriten sa machtich dat de Gaelyske befolking dêr omskreaun waard as ''Norse-Gaels'' (&quot;Noare-Gaelen&quot;). Uteinlik, lykwols, giene de Noaren dêr yn 'e Keltyske befolking op. Ut resint [[desoksyribonukleïnesoer|DNA]]-ûndersyk hat bliken dien dat likernôch 30% fan 'e befolking fan 'e [[Bûtenste Hebriden]] alteast foar in diel fan Noarske ôfstamming is.

Oan 'e sa ûntstiene smeltkroes waarden neitiid noch lytsere groepen tafoege. Sa nûge de Skotske kening [[David I fan Skotlân|David I]] yn [[1113]], nei't er út Ingelske ballingskip weromkeard wie en mei stipe fan [[Normandje|Normandyske]] [[eallju]] út Ingelân de Skotske troan weromwûn hie, Normandyske aadlike famyljes út Ingelân en [[Frankryk]] út om har yn Skotlân nei wenjen te setten. In protte lju joegen dêr gehoar oan, en sa kin it dat guon fan 'e famyljenammen dy't tsjintwurdich as typysk Skotsk beskôge wurde, lykas Stewart (letter weromferfrânske ta Stuart), Bruce, Hamilton, Wallace en Melville, eins fan Normandysk komôf binne. In oare groep dy't him yn deselde tiid yn Skotlân nei wenjen sette, waard foarme troch de [[Flamingen]] (ferlykje de efternamme Fleming), dy't oer it algemien keaplju of hantwurkslju wiene.

==Skiednis==
===Midsiuwen===
As de berte fan it [[Keninkryk Skotlân]] wurdt ornaris de kroaning beskôge, yn [[843]], fan [[Kenneth MacAlpin]] ta kening fan Piktlân. Op dat barren folge in stadige ekspânsje fan it mienskiplike keninkryk fan 'e Pikten en de Gaelen, dat tsjin 'e [[alfde iuw]] &quot;Skotlân&quot; kaam te hjitten. De steatkundige grinzen fan it keninkryk waarden úteinlik fierhinne fêstlein yn it [[Ferdrach fan York]], út [[1237]], mei [[Ingelân]], en yn it [[Ferdrach fan Perth]], út [[1266]], mei [[Noarwegen]].
[[File:William_Wallace_Statue_,_Aberdeen2.jpg|right|thumb|250px|It stânbyld fan 'e Skotske frijheidsstrider [[William Wallace]], yn [[Aberdeen]].]]

Yn [[1290]] ûntstie der troch it útstjerren fan it [[Hûs Canmore]] in opfolgingskrisis yn Skotlân wêrby't de troan foarearst leech bleau en it lân regearre waard troch de saneamde [[beskermhear fan Skotlân|beskermhearen]]. Dat machtsfakuum bea in iepening foar [[Edwert I fan Ingelân]] om syn ynfloed yn Skotlân út te wreidzjen, temear om't him troch de Skotten frege waard om as skiedsrjochter te fungearjen tusken de ferskate troanpretendinten. Op Edwert syn oanstean waard yn [[1292]] [[Jan fan Skotlân|Jan fan Balliol]], byneamd Jan Leechmantel, ta kening kroane. Doe't dyselde twa jier letter, yn [[1294]], in bûnsgenoatskip mei de Frankryk, de saneamde ''[[Auld Alliance]]'' (&quot;Alde Alliânsje&quot;) sleat, die Edwert in ynfal yn Skotlân, sette Jan fan Balliol ôf en griep sels de macht. 

Dat late ta de saneamde [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]], wêrby't [[Andréas fan Moray]] en [[William Wallace]] as de wichtichste lieders fan it Skotske ferset tsjin 'e Ingelske oerhearsking nei foarren kamen. Hja fersloegen de Ingelsen yn 'e [[Slach by Stirling]], yn [[1297]], mar litten it jiers dêrop in slimmen nederlaach yn 'e [[Slach by Falkirk (1298)|Slach by Falkirk]]. Hoewol't Wallace úteinlik troch ferrie yn Ingelske hannen foel en yn [[1305]] op in [[Londen]]sk skavot einige, wie dat net de ein fan 'e striid, sa't Edwert hope hie. Want it jiers dêrop liet [[Robert de Bruce|Robert de Bruce, greve fan Carrick]], ien fan 'e wichtichste Skotske troanpretendinten, himsels ta kening fan Skotlân kroane. As Robert I wraksele er dêrnei mear as tweintich jier lang mei de Ingelsen, wêrby't er mei de oerwinning yn 'e [[Slach by Bannockburn]], yn [[1314]], de Skotske ûnôfhinklikheid feilichstelde.
[[File:Edinburgh_Castle_from_the_south_east.JPG|left|thumb|250px|It Kastiel fan [[Edinburch]].]]

Hoewol't de Bruce syn soan en opfolger [[David II fan Skotlân|David II]] himsels sawol de Ingelsen as ynterne Skotske rivalen fan it liif wist te hâlden, feroarsake syn brekme oan manlike erfgenamten dat nei syn dea yn [[1371]] mei syn omkesizzer [[Robert II fan Skotlân|Robert II]] it [[Hûs Stuart]] op 'e troan kaam. Under de Stuarts brieken tiden fan gruttere woltier oan, nettsjinsteande de oanhâldende konfrontaasjes mei Ingelân en de swierrichheden dy't feroarsake waarden troch de almar djippere kulturele kleau tusken it leechlân en de Heechlannen.

===It ferlies fan de Skotske ûnôfhinklikheid===
Mei har tanimmende ynfloed yn Skotlân twongen de Ingelsen yn [[1560]] de beëiniging fan 'e ''Auld Alliance'' ôf, wylst datselde jier de [[Skotske Reformaasje]] trochfierd waard. Doe't yn [[1603]] de lêste [[Hûs Tudor|Tudor]]-hearsker fan Ingelân, keninginne [[Elizabeth I fan Ingelân|Elizabeth I]], sûnder bern stoar, urf har efterneef [[Jakobus VI fan Skotlân|Jakobus VI]] de Ingelske troan, en waarden de beide keninkriken yn in [[personele uny]] feriene. Hoewol't it lân tenei fierhinne út 'e Ingelske haadstêd [[Londen]] wei regearre waard, bleau Skotlân lykwols noch in iuw lang yn namme in selsstannich lân, oant omstannichheden en swiere Ingelske druk yn [[1707]] laten ta it trochfieren fan 'e beide (Ingelske en Skotske) Wetten op de Uny. Dêrtroch ûntstie it feriene keninkryk fan [[Grut-Brittanje]], wêrfan't sawol regear as parlemint har sit hiene yn Londen.
[[File:Lost Portrait of Charles Edward Stuart.jpg|right|thumb|180px|[[Karel Edwert Stuart]], ''Bonnie Prince Charlie'', skildere troch [[Allan Ramsay]].]]

===De jakobityske opstannen===
De ôfsetting fan 'e rjochtlike kening [[Jakobus VII fan Skotlân|Jakobus VII]] (Jakobus II fan Ingelân) by de [[Glorieuze Revolúsje]] fan [[1688]]-[[1689]], fanwegen [[roomsk-katolisisme|roomske]] sympatyen, sette by in protte Skotten in kwea bloed. Jakobus syn oanhingers, de [[jakobitisme|jakobiten]], besochten neitiid ferskate kearen him en letter syn erfgenamten wer op 'e troan te krijen. Fuort nei de Glorieuze Revolúsje, yn [[1689]], brocht [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve Dundee]] in Skotsk leger gear om te besykjen en behâldt Skotlân foar de kening, mar hoewol't er yn 'e [[Slach by Killiecrankie]] in grutte oerwinning behelle, sneuvele er sels op it slachfjild, wêrnei't syn leger útinoar foel.

In [[Jakobityske Opstân fan 1715|twadde jakobityske opstân]] fûn plak yn [[1715]] (''the Fifteen''), nei't it jiers tefoaren it Hûs Stuart mei keninginne [[Anne fan Grut-Brittanje|Anne]] útstoarn wie, en har neef, de [[Dútslân|Dútske]] [[karfoarst]] fan [[Hannover (keninkryk)|Hannover]], as [[George I fan Grut-Brittanje|George I]] op 'e Britske troan kommen wie. Dêrby brocht [[John Erkine, greve fan Mar (1675-1632)|John Erskine, greve fan Mar]] de [[Skotske clans|clans]] gear om tsjin it nije Hannoveraanske bewâld te striden, mar syn legerke waard yn 'e [[Slach by Sheriffmuir]] ferslein. 
[[File:The_Battle_of_Culloden.jpg|left|thumb|250px|De [[Slach by Culloden]], yn [[1746]], op in [[skilderij]] fan [[David Morier]].]]

De [[Jakobityske Opstân fan 1745|meast ferneamde jakobityske opstân]], ''the Forty-Five'', fûn lykwols plak yn [[1745]], doe't prins [[Karel Edwert Stuart]], better bekend as ''Bonnie Prince Charlie'', op 'e Skotske kust lâne en in soad Heechlânske clans har by him joegen. Nettsjinsteande dat de opstannelingen diskear yn 't earstoan spektakulêre súksessen boekten, en de Heechlanners sels in ynfaazje fan Ingelân útfierden oant deunby [[Londen]], waarden se neitiid weromkrongen, en einige de opstân úteinlik yn 'e klimaktyske [[Slach by Culloden]], dêr't de moed fan 'e Heechlânske clans op [[16 april]] [[1746]] smoard waard yn it boalderjen fan Ingelske [[kanon (wapen)|kanon]]nen.

Hoewol't de jakobityske opstannen tsjintwurdich gauris beskôge wurde as in ier [[nasjonalisme|nasjonalistysk]] besykjen om 'e Skotske ûnôfhinklikheid werom te winnen, wie it eins earder in striid fan roomsen tsjin protestanten, of oars fan politike oanhingers fan it âlde rezjym tsjin dy fan it nije. Boppedat woene de Stuarts net inkeld de Skotske troan, mar ek de Ingelske weromwinne, en as dat harren slagge wie, soe der oangeande de politike status fan Skotlân nei alle gedachten gjin sprút feroare wêze. Nei ôfrin fan ''the Forty-Five'' krigen de Skotten slim te lijen fan Ingelske ûnderdrukking. It Britske leger hold plonderjend en brânskattend hûs yn Skotlân en 120 fan 'e jakobityske lieders krigen de [[deastraf]], wylst mear as 1.100 oaren fan hûs en hiem ferballe waarden nei de koloanjes. It dragen fan 'e [[kilt]] waard oant [[1782]] by wet ferbean, en de befolking fan 'e Heechlannen en de Hebriden waard fierder troffen troch in miltêre besetting dy't noch jierren oanhold. De opstân fan 1745 wie in ramp dy't it clanwêzen yn Skotlân nea wer te boppe komme soe.
[[File:Barclay-de-tolly.jpg|right|thumb|180px|De [[Ruslân|Russyske]] fjildmaarskalk en minister [[Michail Bogdanovitsj Barclay de Tolly]] wie fan Skotsk komôf.]]

===Achttjinde en njoggentjinde iuw===
Nei de opskuor fan 'e jakobityske opstannen wist benammen it Skotske leechlân yn 'e twadde helte fan 'e achttjinde iuw al rillegau wer de tried op te pakken. De saneamde [[Skotske Ferljochting]] klearre it paad foar in [[Yndustriële Revolúsje]] dy't fan Skotlân in [[ekonomy]]ske grutmacht makke. It wie yn dy tiid dat de [[yndustry]]stêd [[Glasgow]] foar it earst yn oansjen kaam, benammen as ien fan 'e wichtichste sintra fan [[skipsbou]] fan 'e wrâld. Ek op kultureel mêd droech Skotlân yn dy snuorje o sa by oan 'e Ingelsktalige wrâld, mei [[skriuwer]]s as sir [[Walter Scott]] en letter [[Robert Louis Stevenson]] en sir [[Arthur Conan Doyle]]. Under it tiidrek fan 'e [[Romantyk]] waarden yn 'e [[1820]]-er jierren de [[kilt]] en it [[tartan]] oannommen troch de Skotske elite.

Dat wie lykwols net folle mear as symboalpolityk, mei't deselde grûnbesitters yn 'e Heechlannen en op 'e Hebriden de saneamde [[Heechlânske Frijmakkings]] (''Highland Clearances'') trochfierden, wêrby't tsientûzenen lytse pachtboeren ûnmeilydsum fan 'e grûn ferdreaun waarden dy't harren famyljes faak al iuwenlang bewenne en bewurke hiene, inkeld en allinnich sadat dy omset wurde koe yn winstjaander weidlân foar skiep. It grutste part fan 'e ûnteigene en fan har lân ferdreaune clanleden hie gjin oare kar as om te [[emigraasje|emigrearjen]], om yn in nij lân op 'e nij te begjinnen. Tusken [[1841]] en [[1931]] ferfearen nei skatting 2 miljoen Skotten nei [[Noard-Amearika]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]], en nochris 750.000 nei [[Ingelân]]. 
[[File:Neil Armstrong pose.jpg|thumb|left|200px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[astronaut]] [[Neil Armstrong]] wie fan Skotsk komôf.]]

===Moderne tiid===
Yn 'e [[tweintichste iuw]] spilen Skotske soldaten in wichtige rol yn sawol de [[Earste Wrâldoarloch|Earste]] as de [[Twadde Wrâldoarloch]]. Underwilens rekke it lykwols mei de Skotske swiere yndustry yn it neigean, mei skrinende earmoede yn 'e Skotske stêden ta gefolch. Yn it [[Ynterbellum]] ûntjoech Skotlân him sadwaande ta in bolwurk fan 'e [[sosjalisme|sosjalistyske]] Britske [[Labourpartij (Grut-Brittanje)|Labourpartij]]. Pas fan 'e santiger jierren ôf, doe't it oanboarjen fan [[ierdoalje|oalje]]- en [[ierdgas|gas]]boarnen yn 'e [[Noardsee]] foar nij wurk soarge, klaude Skotlân [[ekonomy]]sk wer by de wâl op.

Nei de Twadde Wrâldoarloch stiek ek it Skotske [[nasjonalisme]] foar it earst de kop op, polityk fertsjintwurdige troch de [[Skotske Nasjonale Partij]] (SNP). Nei in dreech begjin folgen ferkiezingsoerwinnings oan 'e ein fan 'e jierren sechstich en yn 'e earste helte fan 'e jierren santich, mar doe't in plan foar in beheinde foarm fan Skotsk selsbestjoer yn [[1979]] by in referindum fuortstimd waard, rekke it mei de SNP wer yn it neigean. Iroanysk genôch wiene it de ympopulêre en as anty-Skotsk ûnderfûne maatregels fan 'e [[Konservative Partij (Grut-Brittanje)|Konservative]] premier [[Margaret Thatcher]], dy't yn 'e twadde helte fan 'e tachtiger jierren de Skotske nasjonalisten wer op 'e fuotten holpen.
[[File:MacDonald par Antoine Jean Gros.jpg|right|thumb|200px|[[Jacques MacDonald]], ien fan 'e wichtichste [[Frankryk|Frânske]] maarskalken ûnder [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]], wie fan Skotsk komôf.]]

By in nij [[referindum oer Skotsk selsbestjoer fan 1997|referindum oer selsbestjoer]] stimden de Skotske kiezers yn [[1997]] massaal foàr, wêrnei't yn [[1999]] it eigen [[Skotsk Parlemint|Skotske Parlemint]] en regear ynsteld waarden. Fan [[1999]] oant [[2007]] waard Skotlân bestjoerd troch in koälysjeregear gearstald út Labour en de [[Liberaal-Demokraten]], mar neitiid kaam de SNP oan 'e macht. De nasjonalisten lieten in [[Skotske ûnôfhinklikheidsreferindum fan 2014|referindum oer folsleine ûnôfhinklikheid]] útskriuwe, dat se yn [[septimber]] [[2014]] mei 45% tsjin 55% fan 'e stimmen ferlearen. By de lanlike Britske ferkiezings fan [[maaie]] [[2015]] behelle de SNP lykwols in meunsteroerwinning troch 56 fan 'e 59 Skotske sitten yn it [[Britske Legerhûs]] te winnen.

==Demografy en fersprieding==
Yn [[2011]] hie [[Skotlân]] 5.314.000 ynwenners, wêrfan't neffens gegevens fan 'e folkstelling fan dat jier 4.446.000 minsken (oftewol 83,7%) harsels as Skotten beskôgen. Trochdat de Skotten har yn 'e moderne tiid oer in grut part fan 'e wrâld ferspraat hawwe, libje der hjoed de dei lykwols folle mear Skotten bûten har heitelân as dat der yn Skotlân wenje. Yn [[2009]] waard rûsd dat der yn totaal wrâldwiid 28 oant 40 miljoen Skotten en minsken fan Skotsk komôf binne. Sa wenje der yn [[Ingelân]] 795.000 Skotten en yn [[Wales]] 25.000. Yn [[Noard-Ierlân]] binne sa'n 761.000 [[Ulstersen]] (Noardierske [[protestantisme|protestanten]]) fierhinne fan Skotsk komôf, al wurde dy yn 'e regel oanmurken foar in aparte etnyske groep.
[[File:Guy Scott.png|left|thumb|190px|[[Guy Scott]], ynterim-presidint fan [[Sambia]] fan okt. [[2014]] oant jann. [[2015]], wie fan Skotsk komôf.]]

Yn 'e oare [[Ingelsk|Angelsaksyske lannen]] libje ek in protte Skotten en lju fan Skotsk komôf. De [[Feriene Steaten]] allinnich al telle goed 6 miljoen lju fan Skotsk komôf en nochris 5,4 miljoen minsken fan Ulstersk komôf. Yn [[Kanada]] wennen yn [[2001]] 4,7 miljoen minsken fan Skotsk komôf, wêrmei't hja nei lju fan [[Ingelsen|Ingelsk]] en [[Frânsen|Frânsk]] komôf yn grutte de trêde etnyske groep fan it lân foarmje. Fral yn 'e [[Kanadeeske Kustprovinsjes|kustprovinsje]] [[Nij-Skotlân]] wenje dêr in protte Skotten, en op it dêrta hearrende [[Kaap Bretoneilân]] wurdt sels noch hjir en dêr [[Skotsk-Gaelysk]] sprutsen. [[Austraalje (lân)|Austraalje]] hat krapoan 1,8 miljoen ynwenners fan Skotsk komôf en yn [[Nij-Seelân]] libje 13.000 Skotten (Nijseelanners fan Skotsk komôf net meirekkene). Men rûst dat sa'n 20% fan 'e oarspronklike kolonisten fan Nij-Seelân út Skotten bestie, dy't har benammen op it [[Sudereilân (Nij-Seelân)|Sudereilân]] nei wenjen set hawwe. Fral de stêd [[Dunedin]], dy't ferneamd is nei de Skotske haadstêd [[Edinburch]], stiet dêr bekend om syn Skotske erfskip. Yn Austraalje setten de Skotske kolonisten har net yn ien beskaat gebiet nei wenjen, mar ferspraten se har ynstee frij gelyk oer it hiele lân.

Ek yn [[Latynsk-Amearika]] kamen troch [[emigraasje]] sûnt likernôch [[1800]] in protte Skotten te wenjen, fral yn [[Argentynje]], dat in Skotske mienskip fan 100.000 minsken hat, en yn it oanbuorjende [[Sily]], dêr't 80.000 Skotten wenje. Lytsere Skotske mienskippen binne te finen yn [[Brazylje]] en [[Meksiko]]. Noch fierder tebek giet de Skotske migraasje nei it fêstelân fan [[Jeropa]]. Troch de freonskipsbannen dy't feroarsake waarden troch de mienskiplike striid tsjin 'e Ingelsen, setten har al fan 'e [[Midsiuwen]] ôf Skotten nei wenjen yn [[Frankryk]]. Nei de tsjinrampen fan 'e jakobityske opstannen moasten in protte Skotske eallju de wyk nimme nei it bûtenlân, en yn 'e regel bedarren se dan yn Frankryk. Tsjintwurdich libje der yn Frankryk 45.000 lju fan Skotsk komôf. Ek yn [[Itaalje]] belânen guon Skotten, en it sizzen is dat it doarp [[Gurro]], yn noardlik [[Piëmont]], befolke wurdt troch de ôfstammelingen fan Skotske hierlingen dy't nei de [[Slach by Pavia]] flechtsje moasten, mar by Gurro troch slimme [[snie]]stoarmen twongen waarden om har reis nei hûs op te jaan.
[[File:Lech Walesa - 2009.jpg|right|thumb|180px|De [[Poalen|Poalske]] âld-presidint [[Lech Wałęsa]] (de efternamme is in ferbastering fan &quot;Wallace&quot;) is fan Skotsk komôf.]]

Yn [[East-Jeropa]] waarden Skotske hierlingen yn 'e [[fjirtjinde iuw]] foar it earst yn [[Ruslân|Russyske]] tsjinst nommen. Yn 'e iuwen dêrnei fêstigen har in protte Skotten yn Ruslân, dêr't se gauris hege posysjes yn it regear fan 'e [[tsaar|tsaren]] beklaaiden. Resint ûndersyk hat útwiisd dat mooglik wol 250.000 Russen Skotsk bloed hawwe kinne. Ek yn [[Poalen]] setten har Skotten nei wenjen, al wiene dat yn 't earstoan gjin hierlingen, mar yn 'e regel keaplju en ek wol [[religy|religieuze]] flechtlingen. Yn [[1576]] waard de Skotten dêre sels in beskate wyk yn 'e stêd [[Krakau]] tawiisd om te wenjen. Tsjin 'e [[santjinde iuw]] libben der 30.000 oant 40.000 Skotten yn it [[Poalen-Litouwen|Poalsk-Litouske Gemienebêst]], en yn [[1656]] kamen dêr ek Skotske soldaten by, dy't Skotlân ûntflechte wiene foar it bewâld fan [[Oliver Cromwell]]. Tsjintwurdich wurdt it tal Poalen fan Skotsk komôf op 15.000 skatten, hoewol't de Poalen dy't harsels as Skotten beskôgje hast op ien hân te tellen binne.

==Politike status==
Sûnt [[1998]] wurde de Gaelysktalige Skotten troch it regear fan [[Grut-Brittanje]] erkend as [[nasjonale minderheid]] ûnder de Wet op 'e Minskerjochten, yn neifolging fan it [[Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden]] fan 'e [[Ried fan Jeropa]]. It is lykwols ûndúdlik wat dat betsjut foar de erkenning fan it Skotske folk as gehiel.
[[File:NeveCampbell2009.jpg|thumb|left|180px|De [[Kanada|Kanadeeske]] [[aktrise]] [[Neve Campbell]] is fan Skotsk komôf.]]

==Taal==
De oarspronklike [[taal]] fan it leechlân, it Súdskotsk Berchlân en de Skotske eastkust oant benoarden [[Aberdeen]] is it [[Skotsk]], in nau oan it Ingelsk besibbe [[Westgermaanske talen|Westgermaanske taal]], dy't foarhinne ek wol as in Ingelsk [[dialekt]] beskôge waard, mar sûnt [[1997]] yn [[Grut-Brittanje]] erkenning genietet as in selsstannige taal. Hoewol't by de Skotske folkstelling fan [[2011]] troch 1.540.000 minsken (oftewol 30,0% fan 'e befolking) opjûn waard dat men Skotsk sprekke koe, wie it mar foar 125.000 minsken (2,4%) de [[memmetaal]].

Yn 'e Noardwestlike Heechlannen en op 'e Hebriden is de lânseigen taal it [[Skotsk-Gaelysk]], dat ta de [[Keltyske talen|Keltyske taalgroep]] heart. Oars as dat faak tocht wurdt, hat it Skotsk-Gaelysk nea de taal fan hiel Skotlân west, en hjoed de dei is it foar de oergrutte mearderheid fan 'e Skotten ûnfersteanber, mei't it al sûnt de [[Lette Midsiuwen]] stadichoan terrein priisjaan moat. Neffens de folkstelling fan [[2011]] binne der sa'n 87.000 lju (1,6%) dy't Skotsk-Gaelysk sprekke kinne, mei dêrûnder sa'n 57.000 memmetaalsprekkers (1,1%).
[[File:Mallaig sign.jpg|right|thumb|200px|Beweiwizering yn it [[Ingelsk]] en it [[Skotsk-Gaelysk]] yn it [[doarp]] [[Mallaig]].]]

It [[Ingelsk]], dat troch de grutte mearderheid fan 'e Skotten as memmetaal sprutsen wurdt, is eins in útlânsk ynslûpsel dat sûnt likernôch [[1600]] in noch altyd net tsjinkearde opmars yn Skotlân makket. It meast sprutsen dialekt fan it Ingelsk yn Skotlân is it saneamde [[Skotsk-Ingelsk]] (dat net betize wurde moat mei it Skotsk), en dat him benammen fan it Standertingelsk ûnderskiedt troch in rôljende r, in tige tsjûke l en in protte regionale wurden en wurdfoarmen dy't faak ûntliend binne oan it Skotsk en minder faak oan it Skotsk-Gaelysk. Yn 'e Heechlannen, dêr't it Ingelsk it Skotsk-Gaelysk almar fierder tebek twingt, wurdt fierders it [[Heechlânsk-Ingelsk]] sprutsen, dat minder ynfloed fan it Skotsk en mear fan it Skotsk-Gaelysk fertoant.

==Leauwe==
De measte Skotten binne noch altyd [[kristendom|kristlik]], hoewol't dy groep hieltyd fierder tebek giet yn it foardiel fan [[ateïsme|ateïsten]] en [[agnostisisme|agnosten]]. Yn Skotlân bestie neffens gegevens fan 'e folkstelling fan [[2011]] 54% fan 'e befolking út kristenen, en krapoan 37% út ateïsten en agnosten. Sûnt de [[Skotske Reformaasje]] fan [[1560]] hawwe [[presbyterianisme|presbyteriaanske]] [[kalvinisme|kalvinisten]] altyd de grutste kristlike denominaasje ûnder de Skotten west. De steatstsjerke fan Skotlân is oant hjoed de dei de presbyteriaanske [[Tsjerke fan Skotlân]], dy't bekendstiet as de ''Kirk'' (Skotsk foar de &quot;tsjerke&quot;). Yn 2011 hearde dêr noch 12% fan 'e Skotske befolking (638.000 minsken) ta, wylst nochris 40% gjin lid wie, mar him der wol mei ferbûn fielde.
[[File:Iona Abbey.jpg|left|thumb|220px|De Abdij fan Iona, dêr't it [[kristendom]] wei ferspraat waard oer hiel Skotlân.]]

Njonken de ''Kirk'' binne der noch ferskate lytsere presbyteriaanske ôfskiedings, wêrfan't de [[Frije Tsjerke fan Skotlân]] en de [[Frije Presbyteriaanske Tsjerke fan Skotlân]] it wichtichst binne. De Frije Tsjerke fan Skotlân (ek wol bekend as de ''Wee Frees'', de &quot;Lytse Frijen&quot;) ûntstie yn [[1843]], doe't de strange fleugel him fan 'e &quot;reklike&quot; steatstsjerke ôfspjalte. Dat senario werhelle him yn [[1893]] doe't de Frije Presbyteriaanske Tsjerke fan Skotlân ûntstie trochdat de strange fleugel him fan 'e &quot;reklike&quot; Frije Tsjerke fan Skotlân ôfskate. Dizze beide tsjerken, dy't fral op 'e Bûtenste Hebriden in protte oanhing hawwe, binne sadwaande tige &quot;swier&quot; en soene yn [[Nederlân]] sûnder mis ''zwarte-kousenkerken'' neamd wurde.

Njonken it presbyterianisme wurdt de oare grutte kristlike denominaasje fan Skotlân foarme troch de [[Roomsk-Katolike Tsjerke]], mei 19% fan 'e befolking oftewol sa'n 975.000 minsken. De roomsen binne fral konsintrearre yn it westen fan it lân, mei't in diel fan 'e Heechlannen en guon fan 'e Hebriden, wêrûnder [[Uist]] en [[Barra]], net meigiene yn 'e Reformaasje. Boppedat waard de Roomsk-Katolike Tsjerke dêre, mar fral ek yn Glasgow, yn [[njoggentjinde iuw]] fuortsterke troch ymmigraasje út Ierlân wei. Fierders is der dan noch de [[Skotske Episkopaalske Tsjerke]], de Skotske ôfdieling fan 'e [[Anglikaanske Tsjerke]], dy't sa'n 35.000 leden hat. Ek binne der teminsten 7.000 Skotten dy't it [[moderne heidendom]] oanhingje.
[[File:Conan doyle.jpg|thumb|right|150px|Sir [[Arthur Conan Doyle]], de geastlike heit fan [[Sherlock Holmes]], wie in Skot.]]

==Kultuer==
===Symboalen fan 'e Skotske identiteit===
In tige wichtich symboal fan 'e Skotske identiteit is it [[skeankrús]] fan 'e [[apostel]] [[Andréas (apostel)|Andréas]] (''Saint Andrew''), de beskermhillige fan it Skotlân. It stiet bygelyks op 'e [[flagge fan Skotlân]], dy't bestiet út in blau fjild mei wyt skeankrús. As alternative flagge wurdt trouwens ek gauris de Skotske [[wapenbanier]] brûkt, dy't bestiet út in giel fjild mei in klimmende reade liuw en in dûbele reade binnenseame fersierd mei reade leeljes. It fieren fan dizze flagge, dy't ûntliend is oan it [[heraldyk|wapen]] fan [[Skotlân]], is feitliks by wet inkeld tastien foar it Britske keningshûs en net foar de befolking, mar dêr litte de Skotten har neat oan gelegen lizze. Noch wer in oar Skotsk symboal is de [[stikel (plant)|stikel]] (''thistle'') de nasjonale [[plant]] fan Skotlân. It folle minder bekende nasjonale bist fan Skotlân is de [[ienhoarn]]. 

===Dracht===
Wa't oan Skotlân tinkt, sil al gau de [[kilt]] yn 't sin komme, de Skotske manljusrok, hoewol't dat eins mar ien diel fan 'e tradisjonele [[Skotske dracht]] is. De kilt is makke fan [[tartan]], de ferneamde weve [[wol (stof)|wollene]] stof yn rútsjepatroan, en oan it persize patroan ken in saakkundige daliks werom ta hokker [[Skotske clans|clan]] oft de drager heart. De kilt wurdt fêstset mei de [[kiltspjelde]] (''kilt pin''), in [[sierspjelde]] mei in clansymboal (faak in bist of in plant) dy't ornaris droegen wurdt op 'e lege hoeke fan it bûtenste diel fan 'e kilt. By de kilt heart ek de ''[[sporran]]'', de skieppewollene beurs, oan 'e boppekant mei [[sulver]], [[groom]] of in oare metaal beslein, dy't oan 'e mulrym oan 'e foarkant fan it lichem oer de kilt hinne droegen wurdt.
[[File:Bagpipe_performer.jpg|left|thumb|150px|In [[doedelsek]]spiler yn tradisjonele Skotske dracht.]]

Fierders bestiet de manljusdracht út [[knibbelhoas|knibbelhoazzen]] mei by ien skonk dêrby ynstutsen de ''[[sgian-dubh]]'', de tradisjonele Heechlânske [[dagge]]. De úttearbere ''[[plaid]]'', fan deselde tartanstof as de kilt, wurdt tradisjoneel skean oer it boppeliif oer ien skouder hinne droegen, en kin brûkt wurde as in soarte fan mantel of as in tekken om ûnder te sliepen. Tsjintwurdich wurdt by offisjele gelegenheden it gehiel yn 'e regel ôfmakke mei in wyt [[boesgroentsje]] mei dêroerhinne in saneamd [[Argylljaske]] (''Argyll jacket''), in koart [[kolbêrjaske]] sûnder pannen. De ''plaid'' wurdt dan fuortlitten.

Oangeande kopdeksel kinne manlju tradisjoneel kieze út twa mooglikheden. Yn it foarste plak is der de saneamde ''[[tam o'shanter]]'', de tradisjonele wollene baret fan tartanstof, mei in [[pompon]] (''toorie'') yn 'e midden boppe-op. Oarspronklik wiene sokke baretten allegear blau, en waarden se ''bluebonnets'' neamd. Fierders is der ek de saneamde [[Glengarry-baret]] (''Glengarry bonnet''), in swart opsteand kopdeksel, by de râne lâns fersierd mei in bân fan tartanstof en mei in plomke oan 'e rjochtersydkant. Dit kopdeksel waard fan 'e [[santjinde iuw]] ôf droegen troch eallju en oare pommeranten. 

De minder bekende Skotske frouljusklaaiïng bestiet út 'e saneamde ''[[aboyne dress]]'': in tartan[[rok]] mei in ''[[petticoat]]'' derûnder en in wite [[blûze]] mei dêroerhinne in [[ferwiel]]en swart [[korset]] of [[lyfke]], en dêr wer oerhinne in skean oer ien skouder droegen tartan-''plaid'', krekt as by de manlju.

===Muzyk===
Tige wichtich foar de Skotske kultuer is ek de lânseigen [[muzyk]], dy't tradisjoneel makke wurdt op 'e bekende [[doedelsek]], mar ek op 'e [[harpe]], de [[tromme]], de [[fidel]] en de [[akkordeön]]. Hoewol't de doedelsek yn 'e regel as typysk Skotsk beskôge wurdt, komt dat ynstrumint fan âlds ek yn ferskate oare kontreien foar (bgl. yn [[Portegal]]), en it is bekend dat de [[Romeinen]] de doedelsek al brûkten yn har legioenen. Der wurdt sadwaande wol tocht dat de Romeinen de doedelsek yn Skotlân brocht hawwe, mar dat is net mear mei wissichheid te efterheljen.

It ûnoffisjele Skotske [[folksliet]] is ''[[Flower of Scotland]]'', dat faak spile wurdt foarôfgeande oan [[sport]]wedstriden en by oare spesjale gelegenheden. In oar wichtich en tige ferneamd Skotsk liet is ''[[Scotland the Brave]]''.

===Festiviteiten===
De Skotske nasjonale feestdei is ''[[St. Andrew's Day]]'', op [[30 novimber]], dat sûnt [[2007]] yn Skotlân in by wet fêstleine frije dei is. Foar ''[[Burns' Night]]'', wijd oan 'e ferneamde [[Skotsk]]talige dichter [[Robert Burns]] (en holden op Burns syn bertedei, [[25 jannewaris]]), wurde lykwols mear aktiviteiten organisearre, fral yn Skotske mienskippen bûten Skotlân. ''[[Tartan Day]]'', op [[6 april]] (de dei dat yn [[1320]] de [[Ferklearring fan Arbroath]] ôfkundige waard) is in resint ferskynsel, dat syn oarsprong fynt yn [[Kanada]].
[[File:Massed bands.jpg|right|thumb|250px|In [[doedelsek]]band op 'e ''Glengarry Highland Games'' yn it [[Kanada|Kanadeeske]] [[Ontario]].]]

Ek typysk Skotsk binne de saneamde ''[[Highland games]]'', in [[krêftsport]] wêrby't men û.m. mei beamstammen smite en grutte stiennen tille moat. Neffens it ferhaal binne de ''Highland Games'' ûntstien doe't de Skotten ûnder de Ingelske besetting yn 'e Midsiuwen gjin wapens yn eigendom hawwe mochten. Om harsels dochs ta te rieden op oarloch, begûnen se oan krêftsport te dwaan. Tsjintwurdich wurde der oer de hiele wrâld ''Highland Games'' organisearre, en net inkeld mear troch of mei Skotten. De meast ferneamde ''Highland Games'' wurde lykwols noch altyd yn 'e Skotske Heechlannen holden, ûnder de ''[[Braemar Gathering]]'', yn [[septimber]], dêr't de Britske keninginne altyd de earegast is. 

==Trivia==
* Yn it [[Frysk]] wurdt in man oantsjut as: ''in Skot'' of ''in Skotsman''
* Yn it [[Frysk]] wurdt in frou oantsjut as: ''in Skotse''

==Sjoch ek==
* [[Skotlân]]
* [[Skotsk]]
* [[Skotsk-Gaelysk]]
* [[Skotske clans]]
* [[Kaap Bretoneilân]]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Scottish_people ''Notes'', ''References'' en ''Further reading'', op dizze side].
----
{{commonscat|People of Scotland}}
}}

[[Kategory:Skotten| ]]
[[Kategory:Skotlân]]
[[Kategory:Etnyske groep yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Etnyske groep yn Ierlân]]
[[Kategory:Germaansk folk]]
[[Kategory:Keltysk folk]]</text>
      <sha1>92fzs9pg0ttce9hy8x35nqsp1mr18c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guy Scott</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85322</id>
    <revision>
      <id>1235362</id>
      <parentid>1235352</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>oanfolling: Lettere jierren, Priveelibben en Ferstjerren</comment>
      <origin>1235362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11298" sha1="e0dtwxsqii6z2ktkvkerroihzd16zah" xml:space="preserve">{{Politikus
| namme                       = Guy Scott
| ôfbylding                   = Guy Scott.png
| ôfbyldingstekst             = 
| ôfbyldingsbreedte           = 200px
| echte namme                 = Guy Lindsay Scott
| nasjonaliteit               = [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Sambia]]ansk
| bertedatum                  = [[1 juny]] [[1944]]
| berteplak                   = [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]] ([[Sambia|Noard-Rodeezje]])
| stjerdatum                  = [[15 july]] [[2026]]
| stjerplak                   = [[Lusaka]]
| dynasty                     = 
| etnisiteit                  = [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Skotten|Skotsk]] &lt;br&gt;[[File:Flag of England.svg|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]]
| prizen                      = 
| funksje1                    = presidint fan [[Sambia]] (ynterim)
| regear1                     = 
| amtsperioade1               = [[2014]] – [[2015]]
| foargonger1                 = [[Michael Sata]]
| opfolger1                   = [[Edgar Lungu]]
| funksje2                    = fise-presidint fan [[Sambia]]
| regear2                     = 
| amtsperioade2               = [[2011]] – [[2014]]
| foargonger2                 = [[George Kunda]]
| opfolger2                   = [[Inonge Wina]]
| funksje3                    = lid fan de Nasjonale Assimblee fan Sambia
| regear3                     = 
| amtsperioade3               = [[2006]] – [[2015]]
| foargonger3                 = 
| opfolger3                   = 
| funksje4                    = Sambiaansk minister fan Lânbou
| regear4                     = 
| amtsperioade4               = [[1991]] – [[1996]]
| foargonger4                 = 
| opfolger4                   = 
| funksje5                    = lid fan de Nasjonale Assimblee fan Sambia
| regear5                     = 
| amtsperioade5               = [[1991]] – [[1996]]
| foargonger5                 = 
| opfolger5                   = 
}}
'''Guy Scott''' (folút: '''Guy Lindsay Scott'''; [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]], [[1 juny]] [[1944]] - [[Lusaka]], [[15 july]] [[2026]])) wie in [[jeropide ras|blank]] [[Sambia]]ansk [[politikus]] en ûndernimmer fan mingd [[Skotten|Skotsk]]-[[Ingelsen|Ingelsk]] [[etnyske groep|etnysk]] komôf. Hy tsjinne fan [[2011]] oant [[2014]] as fise-presidint, en nei it ferstjerren fan presidint [[Michael Sata]] fan [[2014]] oant [[2015]] as ynterim-presidint fan Sambia. Dêrmei wied er de earste blanke [[Afrika]]anske presidint sûnt [[Frederik Willem de Klerk]], it lêste [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] steatshaad út it tiidrek fan 'e [[apartheid]]. 

==Libben en karriêre==
===Komôf, jonkheid en oplieding===
Scott waard yn [[1944]] berne yn [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]], yn 'e doetiidske [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Sambia|Noard-Rodeezje]], dêr't letter de republyk [[Sambia]] út ûntstean soe. Syn heit, Alec Scott, wie yn [[1927]] út [[Skotlân]] wei nei Noard-Rodeezje [[emigraasje|emigrearre]], wylst syn mem Grace har yn [[1940]] út [[Ingelân]] wei yn 'e koloanje nei wenjen sette. Syn heit wie yn 'e [[kolonialisme|koloniale tiid]] [[polityk]] aktyf as bûnsgenoat fan 'e lânseigen befolking. Teffens rjochte er in [[krante]] op dy't tsjin it koloniale rezjym agearre. Yn 'e fyftiger jierren wie Alec Scott foar it [[kiesdistrikt]] [[Lusaka]] lid fan it Federale Parlemint fan Rodeezje en [[Malawy|Nyasalân]]. Guy Scott trochrûn de [[middelbere skoalle]] yn [[Peterhouse]] yn it doetiidske [[Simbabwe|Súd-Rodeezje]] (no [[Simbabwe]]), studearre doe yn Ingelân oan 'e [[Universiteit fan Cambridge]], dêr't er in bachelorstitel yn [[ekonomy]] behelle, en dêrnei oan 'e [[Universiteit fan Susseks]], dêr't er promovearre yn [[kognitive wittenskippen]].

===Iere karriêre===
Nei syn weromkear út Ingelân, yn [[1965]], fûn Scott wurk as planner op it Sambiaanske Ministearje fan Finânsjes. Dêrnjonken wied er yn dy snuorje ek wurksum as pleatsferfangend [[redakteur|haadredakteur]] fan it [[tydskrift]] ''The Business and Economy of East and Central Africa''. Yn [[1970]] rjochte Scott ''Walkover Estates'' op, in [[lânbou]]bedriuw dat him talei op it ferbouwen fan heechweardige gewaaksen lykas [[yrrigaasje|yrrigearre]] [[weet]], [[ierdbei]]en en in ferskaat oan [[griente]]n bûten it seizoen. Yn 'e tachtiger jierren gie er werom nei Ingelân, om 'e oan 'e [[Universiteit fan Oxford]] [[robotika]] te studearjen. Yn [[1986]] foltôge er syn stúdzje op it mêd fan [[keunstmjittige yntelliginsje]] oan 'e Universiteit fan Susseks mei in twadde [[doktoraat]].

===Yn 'e polityk===
Yn [[1990]] gie Scott de Sambiaanske [[polityk]] yn, as lid fan 'e ''[[Movement for Multi-Party Democracy]]'' (MMD). Op 'e earste konvinsje fan dy [[partij (polityk)|partij]] waard er keazen ta foarsitter fan lânboukommisje. Yn [[1991]] waard er foar de MMD yn 'e Nasjonale Assimblee fan Sambia keazen, dêr't er it kiesdistrikt [[Mpika]] fertsjintwurdige. Doe't de MMD neitiid in regear foarme, waard Scott beneamd ta minister fan Lânbou, Itensfoarsjenning en Fiskerij. Yn dy hoedanichheid fierde er in stikmannich herfoarmings troch en wied er fierhinne ferantwurdlik foar it regearingsbelied ûnder de saneamde &quot;Drûchte fan 'e Iuw&quot;, yn [[jannewaris]] en [[febrewaris]] [[1992]]. Om't der gjin [[maïs]]foarrieden oanlein wiene en de buorlannen krektlyk ûnder de drûchte te lijen hiene, moast Scott derfoar soargje dat der maïs oanfierd waard út oare parten fan 'e wrâld, en dat it oer wrakke [[spoarwegen]] en gatterige [[wei|autodiken]] nei it troch lân omsletten Sambia ferfierd waard. Neitiid hied er ek it tafersjoch oer it ferpartsjen fan 'e súksesfolle rispinge fan [[1992]]-[[1993]].

Scott stapte yn [[1996]] út 'e MMD en it parlemint, om mei [[Ben Kapita]], de foarman fan 'e ''Zambian National Farmers' Union'' (ZNFU) de nije Limapartij op te rjochtsjen. Neitiid wied er belutsen by de fúzje mei de ZADECO-partij fan [[Dean Mungomba]] en ferskate oare partijen, dêr't de ZAP út ûntstie. Yn [[2001]] joech er him lykwols by it ''[[Patriotic Front (Sambia)|Patriotic Front]]'' (PF), wêrnei't er by de ferkiezings fan [[2006]] yn it Sambiaanske parlemint weromkearde as fertsjintwurdiger fan it kiesdistrikt [[Lusaka|Lusaka Central]].
[[File:President Obama Chats With Mozambique's President Guebuza and Zambia's Vice President Scott.jpg|left|thumb|300px|Scott (rj.) yn [[2014]], mei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] presidint [[Barack Obama]] (l.) en presidint [[Armando Guebuza]] fan [[Mozambyk]] (m.).]]

By de presidintsferkiezings fan [[23 septimber]] [[2011]] waard [[Rupiah Banda]], de kandidaat fan 'e MMD, mei oermacht ferslein troch de kandidaat fan it PF, [[Michael Sata]]. Doe't dy lêste op [[29 septimber]] ynsward waard as presidint, waard de blanke Scott tagelyk ynsward as fise-presidint. Scott sei letter yn in fraachpetear mei de Britske [[krante]] ''[[The Guardian]]'': ''&quot;Ik miende al langere tiid dat Sambia him ûntjout fan in post-koloniale ta in kosmopolityske maatskippij. De minsken tinke langer oars: se sitte net mear te wrokjen oer wat der mis wie mei it kolonialisme.&quot;'' Scott syn [[hûdskleur]] late ta in pynlike sitewaasje doe't er yn [[2012]] foarsteld waard oan 'e eardere [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] presidint [[George W. Bush]], dy't earst net leauwe woe dat hy wurklik de fise-presidint fan in [[Afrika]]ansk lân wie.

Nei't presidint Michael Sata op [[28 oktober]] [[2014]] stoarn wie, waard Scott waarnimmend presidint oant der nije ferkiezings holden wurde koene, wat neffens de Sambiaanske [[grûnwet]] binne 90 dagen neitiid barre moast. Scott wie doe de earste blanke Afrikaanske presidint sûnt [[Frederik Willem de Klerk]], it lêste [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] steatshaad út it tiidrek fan 'e [[apartheid]]. Mei't de grûnwet fan Sambia foar presidinten fan it lân as betingst stelt dat harren beide âlden ''&quot;Sambianen nei berte en komôf&quot;'' wêze moatte, koe Scott him dus net kandidaat stelle. (Hjirby moat trouwens oantekene wurde dat dy eask net bedoeld wie om blanken út te sluten, mar oan 'e grûnwet tafoege waard troch [[Frederick Chiluba]], de earste [[demokrasy|demokratysk]] keazen presidint fan Sambia, om in weromkear fan [[diktator]] [[Kenneth Kaunda]], waans heit berne wie yn wat letter [[Malawy]] wurden is, ûnmooglik te meitsjen.) Yn in soartgelikense saak (Lewanika et al. fersus Chiluba) hie it Sambiaanske Heechgerjochtshôf trouwens yn [[1998]] de easker yn it gelyk steld, dat as er echt wollen hie, soe it foar Scott wierskynlik wol mooglik west hawwe om ûnder de grûnwetlike útsluting út te kommen, mar hy besleat lykwols om it dêr net op oankomme te litten. 

Under syn waarnimmend presidintskip kaam Scott yn oanfarring mei [[Edgar Lungu]], de siktaris-generaal fan it PF, dy't er op [[3 novimber]] [[2014]] út syn amt sette. In dei letter wied er lykwols troch grutskalige demonstraasjes yn 'e Sambiaanske haadstêd [[Lusaka]] twongen om syn aksje ûngedien te meitsjen. De rûzje binnen de regearjende partij rûn sa heech op dat guon ministers Scott op [[17 desimber]] oprôpen om ôf te treden as presidint, in oprop dy't er njonken him del lei. Lungu, dy't foar it PF him kandidaat steld hie foar it presidintskip, wûn begjin [[2015]] de ferkiezings, en op [[25 jannewaris]] droech Scott de macht oan him oer.

===Lettere jierren===
Scott ferliet it Patriottysk Front foar de [[Sambiaanske parlemintsferkiezings (2016)|parlemintsferkiezings]] fan [[2016]]. Yn [[2019]] publisearre er ''Adventures in Zambian Politics: A Story of Black and White'' (&quot;Aventoeren yn 'e Sambiaanske Polityk: In Ferhaal fan Swart en Blank&quot;). Yn dat boek beskreau er sawol de [[skiednis fan Sambia]] as syn eigen politike karriêre. Yn [[maart]] [[2021]] waard Scott lid fan 'e [[Feriene Partij foar Nasjonale Untwikkeling]] (UPND), dêr't partijlieder [[Hakainde Hichilema]] him oanstelde as haadadviseur en lid fan it nasjonaal behearkomitee. 

===Priveelibben===
Scott [[troud]]e yn [[1994]] mei Charlotte Harland, in [[dokter]] dy't yn Sambia wurke mar berne wie yn it [[Feriene Keninkryk]]. Se bewennen in [[boerespultsje]] ûnder de reek fan 'e Sambiaanske haadstêd [[Lusaka]]. Yn syn letter jierren litte Scott oan 'e [[sykte fan Parkinson]]. 

===Ferstjerren===
Op [[15&amp;nbsp;july]] [[2026]] [[ferstoar]] er, nei in koart siikbêd, thús yn Lusaka yn 'e [[âlderdom]] fan 82 jier. [[Hakainde Hichilema]], dy't sûnt [[augustus]] [[2021]] presidint fan Sambia wie, makke bekend dat Scott in [[steatsbegraffenis]] krije soe.

==Keppelings om utens==
* {{en}}[http://www.pf.org.zm/index.php/leadership/dr-guy-scott-vice-president Profyl fan Guy Scott op 'e webside fan ''Patriotic Front'']

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Guy_Scott ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Guy Scott}}
}}

{{DEFAULTSORT:Scott, Guy}}
[[Kategory:Sambiaansk amtner]]
[[Kategory:Sambiaansk ûndernimmer]]
[[Kategory:Sambiaansk politikus]]
[[Kategory:Sambiaansk parlemintslid]]
[[Kategory:Sambiaansk minister]]
[[Kategory:Fise-presidint fan Sambia]]
[[Kategory:Presidint fan Sambia]]
[[Kategory:Sambiaansk persoan fan Skotsk komôf]]
[[Kategory:Sambiaansk persoan fan Ingelsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1944]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>e0dtwxsqii6z2ktkvkerroihzd16zah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235490</id>
      <parentid>1235362</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1235490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11369" sha1="0o65p7uvybnr44qns5wflljrbf896fu" xml:space="preserve">{{Politikus
| namme                       = Guy Scott
| ôfbylding                   = Guy Scott.png
| ôfbyldingstekst             = 
| ôfbyldingsbreedte           = 200px
| echte namme                 = Guy Lindsay Scott
| nasjonaliteit               = [[File:Flag of Zambia.svg|20px]] [[Sambia]]ansk
| bertedatum                  = [[1 juny]] [[1944]]
| berteplak                   = [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]] ([[Sambia|Noard-Rodeezje]])
| stjerdatum                  = [[15 july]] [[2026]]
| stjerplak                   = [[Lusaka]]
| dynasty                     = 
| etnisiteit                  = [[File:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Skotten|Skotsk]] &lt;br&gt;[[File:Flag of England.svg|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]]
| prizen                      = 
| funksje1                    = presidint fan [[Sambia]] (ynterim)
| regear1                     = 
| amtsperioade1               = [[2014]] – [[2015]]
| foargonger1                 = [[Michael Sata]]
| opfolger1                   = [[Edgar Lungu]]
| funksje2                    = fise-presidint fan [[Sambia]]
| regear2                     = 
| amtsperioade2               = [[2011]] – [[2014]]
| foargonger2                 = [[George Kunda]]
| opfolger2                   = [[Inonge Wina]]
| funksje3                    = lid fan de Nasjonale Assimblee fan Sambia
| regear3                     = 
| amtsperioade3               = [[2006]] – [[2015]]
| foargonger3                 = 
| opfolger3                   = 
| funksje4                    = Sambiaansk minister fan Lânbou
| regear4                     = 
| amtsperioade4               = [[1991]] – [[1996]]
| foargonger4                 = 
| opfolger4                   = 
| funksje5                    = lid fan de Nasjonale Assimblee fan Sambia
| regear5                     = 
| amtsperioade5               = [[1991]] – [[1996]]
| foargonger5                 = 
| opfolger5                   = 
}}
'''Guy Scott''' (folút: '''Guy Lindsay Scott'''; [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]], [[1 juny]] [[1944]] - [[Lusaka]], [[15 july]] [[2026]])) wie in [[jeropide ras|blank]] [[Sambia]]ansk [[politikus]] en ûndernimmer fan mingd [[Skotten|Skotsk]]-[[Ingelsen|Ingelsk]] [[etnyske groep|etnysk]] komôf. Hy tsjinne fan [[2011]] oant [[2014]] as fise-presidint, en nei it ferstjerren fan presidint [[Michael Sata]] fan [[2014]] oant [[2015]] as ynterim-presidint fan Sambia. Dêrmei wied er de earste blanke [[Afrika]]anske presidint sûnt [[Frederik Willem de Klerk]], it lêste [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] steatshaad út it tiidrek fan 'e [[apartheid]]. 

==Libben en karriêre==
===Komôf, jonkheid en oplieding===
Scott waard yn [[1944]] berne yn [[Livingstone (Sambia)|Livingstone]], yn 'e doetiidske [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Sambia|Noard-Rodeezje]], dêr't letter de republyk [[Sambia]] út ûntstean soe. Syn heit, Alec Scott, wie yn [[1927]] út [[Skotlân]] wei nei Noard-Rodeezje [[emigraasje|emigrearre]], wylst syn mem Grace har yn [[1940]] út [[Ingelân]] wei yn 'e koloanje nei wenjen sette. Syn heit wie yn 'e [[kolonialisme|koloniale tiid]] [[polityk]] aktyf as bûnsgenoat fan 'e lânseigen befolking. Teffens rjochte er in [[krante]] op dy't tsjin it koloniale rezjym agearre. Yn 'e fyftiger jierren wie Alec Scott foar it [[kiesdistrikt]] [[Lusaka]] lid fan it Federale Parlemint fan Rodeezje en [[Malawy|Nyasalân]]. Guy Scott trochrûn de [[middelbere skoalle]] yn [[Peterhouse]] yn it doetiidske [[Simbabwe|Súd-Rodeezje]] (no [[Simbabwe]]), studearre doe yn Ingelân oan 'e [[Universiteit fan Cambridge]], dêr't er in bachelorstitel yn [[ekonomy]] behelle, en dêrnei oan 'e [[Universiteit fan Susseks]], dêr't er promovearre yn [[kognitive wittenskippen]].

===Iere karriêre===
Nei syn weromkear út Ingelân, yn [[1965]], fûn Scott wurk as planner op it Sambiaanske Ministearje fan Finânsjes. Dêrnjonken wied er yn dy snuorje ek wurksum as pleatsferfangend [[redakteur|haadredakteur]] fan it [[tydskrift]] ''The Business and Economy of East and Central Africa''. Yn [[1970]] rjochte Scott ''Walkover Estates'' op, in [[lânbou]]bedriuw dat him talei op it ferbouwen fan heechweardige gewaaksen lykas [[yrrigaasje|yrrigearre]] [[weet]], [[ierdbei]]en en in ferskaat oan [[griente]]n bûten it seizoen. Yn 'e tachtiger jierren gie er werom nei Ingelân, om 'e oan 'e [[Universiteit fan Oxford]] [[robotika]] te studearjen. Yn [[1986]] foltôge er syn stúdzje op it mêd fan [[keunstmjittige yntelliginsje]] oan 'e Universiteit fan Susseks mei in twadde [[doktoraat]].

===Yn 'e polityk===
Yn [[1990]] gie Scott de Sambiaanske [[polityk]] yn, as lid fan 'e ''[[Movement for Multi-Party Democracy]]'' (MMD). Op 'e earste konvinsje fan dy [[partij (polityk)|partij]] waard er keazen ta foarsitter fan lânboukommisje. Yn [[1991]] waard er foar de MMD yn 'e Nasjonale Assimblee fan Sambia keazen, dêr't er it kiesdistrikt [[Mpika]] fertsjintwurdige. Doe't de MMD neitiid in regear foarme, waard Scott beneamd ta minister fan Lânbou, Itensfoarsjenning en Fiskerij. Yn dy hoedanichheid fierde er in stikmannich herfoarmings troch en wied er fierhinne ferantwurdlik foar it regearingsbelied ûnder de saneamde &quot;Drûchte fan 'e Iuw&quot;, yn [[jannewaris]] en [[febrewaris]] [[1992]]. Om't der gjin [[maïs]]foarrieden oanlein wiene en de buorlannen krektlyk ûnder de drûchte te lijen hiene, moast Scott derfoar soargje dat der maïs oanfierd waard út oare parten fan 'e wrâld, en dat it oer wrakke [[spoarwegen]] en gatterige [[wei|autodiken]] nei it troch lân omsletten Sambia ferfierd waard. Neitiid hied er ek it tafersjoch oer it ferpartsjen fan 'e súksesfolle rispinge fan [[1992]]-[[1993]].

Scott stapte yn [[1996]] út 'e MMD en it parlemint, om mei [[Ben Kapita]], de foarman fan 'e ''Zambian National Farmers' Union'' (ZNFU) de nije Limapartij op te rjochtsjen. Neitiid wied er belutsen by de fúzje mei de ZADECO-partij fan [[Dean Mungomba]] en ferskate oare partijen, dêr't de ZAP út ûntstie. Yn [[2001]] joech er him lykwols by it ''[[Patriotic Front (Sambia)|Patriotic Front]]'' (PF), wêrnei't er by de ferkiezings fan [[2006]] yn it Sambiaanske parlemint weromkearde as fertsjintwurdiger fan it kiesdistrikt [[Lusaka|Lusaka Central]].
[[File:President Obama Chats With Mozambique's President Guebuza and Zambia's Vice President Scott.jpg|left|thumb|300px|Scott (rj.) yn [[2014]], mei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] presidint [[Barack Obama]] (l.) en presidint [[Armando Guebuza]] fan [[Mozambyk]] (m.).]]

By de presidintsferkiezings fan [[23 septimber]] [[2011]] waard [[Rupiah Banda]], de kandidaat fan 'e MMD, mei oermacht ferslein troch de kandidaat fan it PF, [[Michael Sata]]. Doe't dy lêste op [[29 septimber]] ynsward waard as presidint, waard de blanke Scott tagelyk ynsward as fise-presidint. Scott sei letter yn in fraachpetear mei de Britske [[krante]] ''[[The Guardian]]'': ''&quot;Ik miende al langere tiid dat Sambia him ûntjout fan in post-koloniale ta in kosmopolityske maatskippij. De minsken tinke langer oars: se sitte net mear te wrokjen oer wat der mis wie mei it kolonialisme.&quot;'' Scott syn [[hûdskleur]] late ta in pynlike sitewaasje doe't er yn [[2012]] foarsteld waard oan 'e eardere [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] presidint [[George W. Bush]], dy't earst net leauwe woe dat hy wurklik de fise-presidint fan in [[Afrika]]ansk lân wie.

Nei't presidint Michael Sata op [[28 oktober]] [[2014]] stoarn wie, waard Scott waarnimmend presidint oant der nije ferkiezings holden wurde koene, wat neffens de Sambiaanske [[grûnwet]] binne 90 dagen neitiid barre moast. Scott wie doe de earste blanke Afrikaanske presidint sûnt [[Frederik Willem de Klerk]], it lêste [[Súd-Afrika|Súdafrikaanske]] steatshaad út it tiidrek fan 'e [[apartheid]]. Mei't de grûnwet fan Sambia foar presidinten fan it lân as betingst stelt dat harren beide âlden ''&quot;Sambianen nei berte en komôf&quot;'' wêze moatte, koe Scott him dus net kandidaat stelle. (Hjirby moat trouwens oantekene wurde dat dy eask net bedoeld wie om blanken út te sluten, mar oan 'e grûnwet tafoege waard troch [[Frederick Chiluba]], de earste [[demokrasy|demokratysk]] keazen presidint fan Sambia, om in weromkear fan [[diktator]] [[Kenneth Kaunda]], waans heit berne wie yn wat letter [[Malawy]] wurden is, ûnmooglik te meitsjen.) Yn in soartgelikense saak (Lewanika et al. fersus Chiluba) hie it Sambiaanske Heechgerjochtshôf trouwens yn [[1998]] de easker yn it gelyk steld, dat as er echt wollen hie, soe it foar Scott wierskynlik wol mooglik west hawwe om ûnder de grûnwetlike útsluting út te kommen, mar hy besleat lykwols om it dêr net op oankomme te litten. 

Under syn waarnimmend presidintskip kaam Scott yn oanfarring mei [[Edgar Lungu]], de siktaris-generaal fan it PF, dy't er op [[3 novimber]] [[2014]] út syn amt sette. In dei letter wied er lykwols troch grutskalige demonstraasjes yn 'e Sambiaanske haadstêd [[Lusaka]] twongen om syn aksje ûngedien te meitsjen. De rûzje binnen de regearjende partij rûn sa heech op dat guon ministers Scott op [[17 desimber]] oprôpen om ôf te treden as presidint, in oprop dy't er njonken him del lei. Lungu, dy't foar it PF him kandidaat steld hie foar it presidintskip, wûn begjin [[2015]] de ferkiezings, en op [[25 jannewaris]] droech Scott de macht oan him oer.

===Lettere jierren===
Scott ferliet it Patriottysk Front foar de [[Sambiaanske parlemintsferkiezings (2016)|parlemintsferkiezings]] fan [[2016]]. Yn [[2019]] publisearre er ''Adventures in Zambian Politics: A Story of Black and White'' (&quot;Aventoeren yn 'e Sambiaanske Polityk: In Ferhaal fan Swart en Blank&quot;). Yn dat boek beskreau er sawol de [[skiednis fan Sambia]] as syn eigen politike karriêre. Yn [[maart]] [[2021]] waard Scott lid fan 'e [[Feriene Partij foar Nasjonale Untwikkeling]] (UPND), dêr't partijlieder [[Hakainde Hichilema]] him oanstelde as haadadviseur en lid fan it nasjonaal behearkomitee. 

===Priveelibben===
Scott [[troud]]e yn [[1994]] mei Charlotte Harland, in [[dokter]] dy't yn Sambia wurke mar berne wie yn it [[Feriene Keninkryk]]. Se bewennen in [[boerespultsje]] ûnder de reek fan 'e Sambiaanske haadstêd [[Lusaka]]. Yn syn letter jierren litte Scott oan 'e [[sykte fan Parkinson]]. 

===Ferstjerren===
Op [[15&amp;nbsp;july]] [[2026]] [[ferstoar]] er, nei in koart siikbêd, thús yn Lusaka yn 'e [[âlderdom]] fan 82 jier. [[Hakainde Hichilema]], dy't sûnt [[augustus]] [[2021]] presidint fan Sambia wie, makke bekend dat Scott in [[steatsbegraffenis]] krije soe.

==Keppelings om utens==
* {{en}}[http://www.pf.org.zm/index.php/leadership/dr-guy-scott-vice-president Profyl fan Guy Scott op 'e webside fan ''Patriotic Front'']

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Guy_Scott ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Guy Scott}}
}}

{{DEFAULTSORT:Scott, Guy}}
[[Kategory:Sambiaansk amtner]]
[[Kategory:Sambiaansk ûndernimmer]]
[[Kategory:Sambiaansk politikus]]
[[Kategory:Sambiaansk parlemintslid]]
[[Kategory:Sambiaansk minister]]
[[Kategory:Fise-presidint fan Sambia]]
[[Kategory:Presidint fan Sambia]]
[[Kategory:Sambiaansk publisist]]
[[Kategory:Sambiaansk autobiograaf]]
[[Kategory:Sambiaansk persoan fan Skotsk komôf]]
[[Kategory:Sambiaansk persoan fan Ingelsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1944]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2026]]</text>
      <sha1>0o65p7uvybnr44qns5wflljrbf896fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123052</id>
    <revision>
      <id>1235469</id>
      <parentid>1233176</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films */ +</comment>
      <origin>1235469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56369" sha1="9whr84n4ejfk6e5yeuqw34jx8jn75td" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
*[[1 jannewaris|1]] - It [[Regional Comprehensive Economic Partnership]], de grutste [[frijhannel]]sône fan 'e wrâld, wurdt yn wurking steld. It gebiet omfiemet [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Birma]], [[Brûnei]], de [[Filipinen]], [[Fjetnam]], [[Yndoneezje]], [[Japan]], [[Kambodja]], [[Maleizje]], [[Laos]], [[Nij-Seelân]], [[Sina]], [[Singapoer]], [[Súd-Koreä]] en [[Tailân]].
*[[2 jannewaris|2]] - Yn [[Kazachstan]] brekke [[protesten yn Kazachstan (2022)|grutskalige protesten]] út tsjin it [[regear]] fan [[diktator]] [[Kassym-Jomart Tokajev]]. Dy binne yn 't earstoan rjochte tsjin 'e ferheging fan 'e [[benzine]]prizen, mar kantsje har de folgjende dagen almar mear oan tsjin 'e [[korrupsje]] fan 'e hearskjende [[elite]].
*[[6 jannewaris|6]] - Yn [[Kazachstan]] wurde [[protesten yn Kazachstan (2022)|de protesten]] troch de autoriteiten mei grouwélich [[geweld]] de kop yn drukt. Guon oare leden fan 'e [[Kollektive Feilichheidsferdrachsorganisaasje]], wêrûnder [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]], stjoere op fersyk fan [[presidint]] [[Kassym-Jomart Tokajev]] helptroepen.
*[[7 jannewaris|7]] - Der hawwe no wrâldwiid 300 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[10 jannewaris|10]] - Foar it earst wurdt der mei súkses in [[baarch|bargehert]] yn in [[minske]] [[orgaantransplantaazje|transplantearre]].
*10 - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 299 [[dagen]] (de langste ea) it [[Kabinet-Rutte IV]] ynstallearre.
*[[15 jannewaris|15]] - In [[útbarsting fan de Hunga Tonga (2022)|grutte útbarsting]] fan 'e ûnderseeske [[fulkaan]] de [[Hunga Tonga]], yn [[Tonga]], soarget foar [[tsûnamy]]warskôgings yn it hiele gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]]. De skea falt ta, behalven yn [[Perû]], dêr't de weagen [[oaljeramp yn Perû (2022)|in oaljeramp]] feroarsaakje. De útbarsting easket yn Tonga 5 [[minske]]libbens en oerdekt it lân mei in tsjûke laach [[gif]]tige [[fulkanyske jiske]], wat foar swierrichheden op it mêd fan [[drinkwetter]]foarsjenning liedt.
*[[20 jannewaris|20]] - It [[Nederlân]]ske [[online]] [[konsuminteprogramma]] ''[[BOOS (websearje)|BOOS]]'' publisearret in [[fideo]] wêryn't ferskate meiwurkers fan 'e [[tillefyzjeprogramma|tillefyzje]][[talintejacht]]en ''[[The Voice of Holland]]'' en ''[[The Voice Kids (Nederlân)|The Voice Kids]]'', ûnder wa [[orkest]]lieder [[Jeroen Rietbergen]] en [[sjuery (kompetysje)|sjuerylid]] [[Ali B]], beskuldige wurde fan [[seksueel oer de grins geand gedrach]], wat ta it stopsetten fan 'e programma's en in grut trelit yn 'e [[media]] liedt.
*[[21 jannewaris|21]] - By [[bombardemint op de finzenis yn Saäda|in bombardemint]] troch [[Saûdy-Araabje]] fan 'e [[Jemen]]ityske [[stêd]] [[Saäda]], yn it ramt fan 'e oangeande [[Twadde Jemenityske Boargeroarloch]], wurdt de pleatslike [[finzenis]] rekke ynstee fan posysjes fan 'e [[Hûty]]rebellen. Der komme teminsten 70 [[finzen]]n om.
*[[23 jannewaris|23]] - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (jannewaris 2022)|in steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]] wurdt [[presidint]] [[Roch Marc Christian Kaboré]] troch it [[kriichsmacht|leger]] ôfset.
* 23 - De [[tropyske stoarm]] [[Tropyske stoarm Ana (2022)|Ana]] slacht ta yn it [[easten]] fan [[Súdlik Afrika]] en easket 115 [[libben]]s yn [[Madagaskar]], [[Malawy]] en [[Mozambyk]].
*[[28 jannewaris|28]] - It tal [[faksinaasje]]s tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] dat wrâldwiid dien is, passearret de 10 miljard.
;febrewaris
*[[1 febrewaris|1]] - [[Denemark]] heft alle beheinende maatregels yn it ramt fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]] op.
*1 - [[Eastenryk]] wurdt it earste lân dêr't [[faksinaasje]] tsjin it [[COVID-19]]-[[firus (biology)|firus]] no ferplichte is.
*[[3 febrewaris|3]] - By in [[militêre operaasje]] fan [[kommando's]] fan it [[Amerikaanske Leger]] yn it noardwesten fan [[Syrje]] komt de lieder fan 'e saneamde [[Islamityske Steat yn Irak en Syrje]], [[Abû Ibrahim al-Hasjimi al-Koerasji]], om as er himsels [[ûntploffing|opblaasd]] om syn [[finzen]]name tsjin te kearen.
*3 - [[Yndia]] wurdt it trêde lân op 'e wrâld nei de [[Feriene Steaten]] en [[Brazylje]] dêr't no mear as 500.000 [[minsken]] [[ferstoarn]] binne oan [[COVID-19]].
*[[4 febrewaris|4]]-[[20 febrewaris|20]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2022]] holden.
*[[5 febrewaris|5]] - It tal [[stjergefal]]len yn 'e [[Feriene Steaten]], feroarsake troch de [[koroanafiruspandemy (2019-2020)|koroanafiruspandemy]], passearret de 900.000. 
*[[8 febrewaris|8]] - Der hawwe no wrâldwiid 400 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[15 febrewaris|15]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[prins]] [[Andrew, hartoch fan York|Andrew]] treft in [[skikking]] mei [[Virginia Giuffre]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanse]] dy't him beskuldiget fan [[seksueel misbrûk]] by syn besiken oan 'e [[filla]] fan [[miljonêr]] en [[sedemisdriuw|sededelinkwint]] [[Jeffrey Epstein]].
*[[17 febrewaris|17]]-[[21 febrewaris|21]] - Yn fiif [[dagen]] tiid wurde [[Nederlân]] en de rest fan [[Noardwest-Jeropa]] troffen troch trije swiere [[stoarm]]en: [[Stoarm Dudley|Dudley]], [[Stoarm Eunice|Eunice]] en [[Stoarm Franklin|Franklin]]. Dêrby falle teminsten 14 [[dea]]den.
*[[21 febrewaris|21]] - De [[Ruslân|Russyske]] [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] erkent de ûnôfhinklikheid fan 'e selsútroppen [[republiken]] [[Folkrepublyk Donjetsk|Donjetsk]] en [[Folkrepublyk Lûhansk|Lûhansk]], de gebieten yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] dy't yn 'e hannen binne fan [[etnysk]] [[Russen|Russyske]] [[rebel]]len. 
*[[22 febrewaris|22]] - De [[Dútslân|Dútske]] [[bûnskânselier]] [[Olaf Scholz]] leit it goedkarringsproses stil fan [[Nord Stream&amp;nbsp;2]], in nije [[ierdgas]]piiplieding fan [[Ruslân]] troch de [[Eastsee]] nei Dútslân. Dêrtroch kin dy, hoewol foltôge, foarearst net yn gebrûk nommen wurde. Dit is ien fan 'e [[sanksje]]s tsjin Ruslân fanwegen it erkennen fan 'e rebellerepublykjes yn it easten fan 'e [[Oekraïne]]. Oare sanksjes fan û.o. de [[Jeropeeske Uny]], de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Japan]], [[Kanada]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] treffe Russyske [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] en teffens [[oligarch|oligargen]] yn it freonefermidden fan [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]].
*[[24 febrewaris|24]] - [[Ruslân]] fiert [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|in grutskalige militêre ynfal]] yn 'e [[Oekraïne]] út. Dêrmei giet de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], dat sûnt [[2014]] in konflikt mei lege yntinsiteit is, in folslein nije faze yn. [[Westerske wrâld|Westerske lannen]] kundigje ekstreme sanksjes tsjin Ruslân oan.
*[[25 febrewaris|25]] - Yn it easten fan 'e [[Oekraïne]] begjint [[Belis fan Mariûpol|it belis]] fan 'e stêd [[Mariûpol]] troch [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]].
*[[26 febrewaris|26]] - [[Dútslân]], dat sûnt de [[Twadde Wrâldoarloch]] gjin [[wapen]]s levere hat oan lannen dy't yn [[oarloch]] binne, makket in ommeswaai en beslút ta it leverjen fan wapens oan 'e [[Oekraïne]]. De [[Feriene Steaten]] en de [[Jeropeeske Uny]] komme ta oerienstimming om beskate [[Ruslân|Russyske]] [[bank (finansjele ynstelling)|banken]] út te sluten fan it ynternasjonaal betellingsferkear by wize fan [[sanksje]] foar de [[Russyske ynvaazje fan de Oekraïne (2022)|Russyske ynvaazje fan 'e Oekraïne]].
*[[27 febrewaris|27]] - Yn [[Wyt-Ruslân]] wurdt in [[referindum]] holden wêrby't de [[befolking]] ynstimd hawwe soe mei it opheffen fan 'e net-[[atoombom|nukleêre]] status fan it lân en ek mei de permaninte stasjonearring fan [[Ruslân|Russyske]] troepen yn it lân. Mei't Wyt-Ruslân in [[diktatuer]] is dêr't gjin frije en earlike [[ferkiezing]]s besteane, is ûndúdlik wat de wiere útslach fan it referindum is.
*[[28 febrewaris|28]] - Yn in ienriedigens mei de rest fan 'e [[Westerske wrâld]] dêr't gjin presedint foar bestiet, kundigje ek [[Switserlân]], [[Monako]] en [[Singapoer]] sanksjes ôf tsjin [[Ruslân]] omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]].
;maart
*[[2 maart|2]] - Neffens de [[Feriene Naasjes]] binne al 2 miljoen [[flechtling]]en de [[oarloch]] yn 'e [[Oekraïne]] ûntflechte troch de grinzen fan buorlannen oer te gean.
*[[3 maart|3]] - Yn it suden fan 'e [[Oekraïne]] falt de stêd [[Cherson]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. Ek de [[Kearnsintrale Zaporizja]] wurdt troch de Russen ferovere, wêrby't se de gebouwen fan 'e sintrale mei [[artillery]] besjitte. De [[domdrystens]] fan dat dwaan wurdt wrâldwiid skande fan sprutsen.
*[[4 maart|4]] - Yn [[Ruslân]] wurdt in nije [[wet]] oannommen, dy't 15 jier [[finzenisstraf]] set op it fersprieden fan &quot;[[nepnijs]]&quot; oer de &quot;[[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|spesjale militêre operaasje]]&quot; yn 'e [[Oekraïne]]. In protte bûtenlânske [[media]]-[[organisaasje]]s, wêrûnder [[CNN]] en de [[BBC]], beëinigje har wurk yn it lân.
*[[4 maart|4]]-[[13 maart|13]] - Yn 'e [[Sina|Sineeske]] [[haadstêd]] [[Peking]] wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2022]] holden. [[Ruslân]] en syn bûnsgenoat [[Wyt-Ruslân]] wurde omreden fan harren ferantwurdlikens foar de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]] útsletten fan dielname.
*[[8 maart|8]] - [[Ierdoaljemaatskippij]] [[Shell]], [[restaurant]]keatling [[McDonald's]], [[frisdrinken]]produsint [[Coca-Cola]] en [[kofjehûs]]keatling [[Starbucks]] lûke har omreden fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] werom út [[Ruslân]].
*[[10 maart|10]] - [[Sily]] fiert it [[homohoulik]] yn.
*[[16 maart|16]] - By de [[Nederlânske gemeenteriedsferkiezings (2022)|gemeenteriedsferkiezings]] yn [[Nederlân]] binne benammen de lokale [[politike partij]]en de grutte winners.
*[[24 maart|24]] - De [[NATO]] makket bekend dat der 40.000 man gefjochtstroepen ekstra stasjonearre wurde sille oan 'e eastflank fan it bûngenoatskip, yn [[Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Bulgarije]], yn ferbân mei de nije bedriging dy't [[Ruslân]] ynhâldt sûnt de [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|ynfal yn 'e Oekraïne]]. 
*[[25 maart|25]] - It [[regear]] fan [[Ruslân]] makket bekend dat &quot;de earste faze&quot; fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] foltôge is, en dat de striid fan no ôf oan benammen taspitst wurde sil op 'e eastlike [[Donbas]]-regio.
*[[29 maart|29]] - It regear fan [[Ruslân]] kundiget oan dat yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] de [[oarloch]]shannelings om 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]] hinne &quot;struktureel werombrocht&quot; wurde sille. [[Westerske wrâld|Westerske]] analisten hâlde it derop dat by de Russyske lieding it besef trochkringt dat it mei de hjoeddeistige steat fan it [[Russyske Leger]] net mooglik is om Kiëv yn te nimmen.
;april
*[[3 april|3]] - Nei de weromlûking fan [[Ruslân|Russyske]] [[troepen]] út [[Bûtsja]], in westlike [[foarstêd]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] haadstêd [[Kiëv]], komt oan it ljocht dat dêr 300 oant 400 [[boarger]]s troch it [[Russyske Leger]] [[fermoarde]] binne by it saneamde [[Bloedbad fan Bûtsja]]. Dat wurdt rûnom oanmurken foar in [[oarlochsmisdie]]. Yn 'e [[Westerske wrâld]] wurdt skokt reägearre en oproppen ta noch strangere sanksjes tsjin Ruslân.
*[[7 april|7]] - De [[Algemiene Gearkomste fan 'e Feriene Naasjes]] stimt mei 93 tsjin 24 lidsteaten om [[Ruslân]] út 'e [[Minskerjochteried fan 'e Feriene Naasjes]] te setten. 58 lannen ûnthâlde har fan stimming.
*[[8 april|8]] - [[Ruslân]] kriget rûnom [[krityk]] as it [[bombardemint fan it treinstasjon fan Kramatorsk|in bombardemint]] útfierd op it [[treinstasjon]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Kramatorsk]]. By de oanfal komme 59 [[boarger]]s om dy't de krite besochten te ûntflechtsjen en reitsje 109 oaren [[ferwûne]].
*[[9 april|9]] - De [[Pakistan|Pakistaanske]] [[premier]] [[Imran Khan]] moat ôftrede nei't er yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Pakistan)|Nasjonale Assimblee]] in [[moasje fan wantrouwen]] ferlern hat. Hy wurdt twa dagen letter opfolge troch [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Shehbaz Sharif]].
*[[13 april|13]] - Der hawwe no wrâldwiid 500 miljoen gefallen fan [[COVID-19]] west.
*[[14 april|14]] - By in [[Oekraïne|Oekraynske]] raketoanfal wurdt de ''[[Moskva (skip út 1979)|Moskva]]'', it [[flaggeskip]] fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[Swarte-Seefloat]], ta [[sinken]] brocht.
*[[24 april|24]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske presidintsferkiezings (2022)|Frânske presidintsferkiezings]] ferslacht de sittende [[sintrisme|sintristyske]] [[presidint]] [[Emmanuel Macron]] syn [[ekstreem-rjochts]]e útdaachster [[Marine Le Pen]].
*[[25 april|25]] - [[Miljardêr]] [[Elon Musk]], wrâlds [[rykdom|rykste]] man, skaft foar [[$]]44&amp;nbsp;miljard it [[sosjale media|sosjaal medium]] [[Twitter]] oan.
*[[27 april|27]] - [[Ruslân]] set de levering fan [[ierdgas]] oan [[Poalen]] en [[Bulgarije]] stil as dy lannen wegerje te beteljen yn [[Russyske roebel|roebels]]. (Yn it [[kontrakt]] is fêstlein dat se yn [[Amerikaanske dollar|dollars]] of [[euro's]] betelje meie, mar troch de ynternasjonale [[boycot]] fan Ruslân yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]] kin Ruslân net by tegoeden yn bûtenlânske [[faluta]].)
*27 - De [[bitcoin]] wurdt in offisjele [[muntienheid]] fan 'e [[Sintraalafrikaanske Republyk]].
;maaie
*[[2 maaie|2]] - [[Ruslân]] kundiget oan dat it him, omreden fan 'e ynternasjonale [[sanksje]]s dy't tsjin it lân ôfkundige binne yn it ramt fan 'e [[Russyske ynfal yn de Oekraïne (2022)|Russyske ynfal yn 'e Oekraïne]], binnen twa jier weromlûke sil út 'e gearwurking oangeande [[romtefeart]] op it mêd fan it [[Ynternasjonaal Romtestasjon ISS]].
*[[6 maaie|6]] - De [[Omgong fan Itaalje]] 2022 start yn [[Bûdapest]] [[Hongarije]].
*[[9 maaie|9]] - [[Premier]] [[Mahinda Rajapaksa]] fan [[Sry Lanka]] treedt ôf nei [[protesten yn Sry Lanka (2022)|oanhâldende en fûleinige protesten]] tsjin 'e [[ekonomyske krisis yn Sry Lanka (2022)|ekonomyske krisis yn it lân]].
*9 - By [[Filipynske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn 'e [[Filipinen]] wurdt [[Ferdinand Marcos jr.]], better bekend ûnder syn [[bynamme]] &quot;Bongbong&quot;, keazen ta de nije [[presidint]]. Hy is de [[soan]] fan [[Ferdinand Marcos]], dy't yn 'e [[1970-er jierren|1970-er]] en [[1980-er jierren]] as [[diktator]] yn skrikbewâld fierde yn it lân.
*[[11 maaie|11]] - By de [[stêd]] [[Djenin]], yn it [[Westjordaanlân]], wurdt de [[Palestina|Palestynske]] [[ferslachjouster]] foar [[Al-Jazeera]] [[Sjiriin Abû Akleh]] [[dea]]sketten as se ferslach docht fan botsings tusken Palestynske [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] en [[Israel]]yske [[soldaten]]. Ut ferklearrings fan [[tsjûge (strafrjocht)|eachtsjûgen]] en ûndersyk troch ferskate [[media]], wêrûnder Al-Jazeera en [[CNN]], docht bliken dat it giet om in opsetlike [[moard]] troch in Israelyske [[skerpskutter]].
*[[12 maaie|12]] - [[Sagittarius A*]], in supermassyf [[swart gat]] yn it sintrum fan 'e [[Molkewei]], wurdt troch [[astronomen]] foar it earst direkt yn byld brocht.
*12 - Yn 'e [[Feriene Steaten]] binne no mear as 1 miljoen [[minsken]] [[ferstoarn]] oan [[COVID-19]].
*[[13 maaie|13]] - It frachtskip de ''Ilse-Marie'' út [[Warten]] fart de [[Ljouwert (stêd)|Ljouwerter]] wenwyk [[Suderbuorren (wyk)|Suderbuorren]] yn as de [[skipper (gesachfierder)|skipper]] net goed wurden is, en fernielt dêrby ferskate [[oanlissteger]]s en [[boat]]sjes.
*[[14 maaie|14]] - [[Oekraïne|Oekraynske]] troepen ferdriuwe de [[Ruslân|Russyske]] ynfallers út 'e omkriten fan 'e op ien nei grutste stêd fan 'e Oekraïne, [[Charkiv]], en winne sa de [[Slach om Charkiv (2022)|Slach om Charkiv]].
*[[15 maaie|15]] - [[Paus]] [[Fransiskus (paus)|Fransiskus]] ferklearret [[Titus Brandsma]] [[hillichferklearring|hillich]].
*[[16 maaie|16]] - De lêste ferdigeners fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] stêd [[Mariûpol]], oan 'e [[kust]] fan 'e [[See fan Azov]], [[oerjefte|jouwe har oer]] oan 'e [[Ruslân|Russyske]] ynfallers. Dêrmei komt der nei 82 [[dagen]] in ein oan 'e [[Slach om Mariûpol (2022)|Slach om Mariûpol]].
*[[18 maaie|18]] - [[Finlân]] en [[Sweden]] freegje it lidmaatskip fan 'e [[NATO]] oan, mei't se benaud wurden binne fan 'e agresje fan [[Ruslân]] tsjin 'e [[Oekraïne]].
*[[20 maaie|20]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) hâldt in [[gearkomste|needgearkomste]] oer it opdûken fan gefallen fan 'e [[apepokken]] yn in tsienmannich [[lannen]] bûten it natuerlike [[ferspriedingsgebiet]] yn [[Sintraal-Afrika]] en [[West-Afrika]].
*[[21 maaie|21]] - By [[Australyske ferkiezings (2022)|federale ferkiezings]] yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] ferslacht de [[sosjalist]]yske [[Laborpartij (Austraalje)|Laborpartij]] fan [[Anthony Albanese]] de [[Liberale Partij fan Austraalje|Liberaal]]-[[Nasjonale Partij fan Austraalje|Nasjonale]] [[koälysje]] fan sittend [[premier]] [[Scott Morrison]]. De [[elektoraat|kiezers]] binne benammen ûntefreden oer it fierhinne negearjen troch Morrison-en-dy fan it [[klimaatferoaring]]sfraachstik.
*[[24 maaie|24]] - By [[skoallesjitpartij yn Uvalde|in sjitpartij]] yn in [[legere skoalle]] yn [[Uvalde (Teksas)|Uvalde]], yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Teksas]], rjochtet in mei [[mitrailleur]]s bewapene [[sljochtsinnigens|geastlik steurde]] 18-jierrige [[jonge]] in [[bloedbad]] oan. Der komme 19 [[bern (persoan)|bern]] en 2 [[learkrêft]]en om. De dieder, dy't foartiid ek syn eigen [[beppe]] besocht hat te fermoardzjen, wurdt troch de [[plysje]] deasketten.
;juny
* [[2 juny|2]] - Yn it [[Feriene Keninkryk]] begjint it saneamde [[Patina Jubileum fan Elizabeth II|Platina Jubileum]], wêrby't fiert wurdt dat [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth&amp;nbsp;II]] 70 jier op 'e troan sit.
* [[5 juny|5]] - By [[Tsjerke-oanfal yn Owo|in bomoanslach en besjitting]] fan in [[tsjerke]] yn [[Owo]], yn [[Nigearia]], komme mear as 50 [[minske]]n om en reitsje nochris 60 oaren [[ferwûne]]. De [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] wurdt opeaske troch [[Islamityske Steat yn West-Afrika]].
* [[6 juny|6]] - De 88ste [[Alvestêdetocht op de Fyts]] giet de boeken yn as ien fan de swierste âlvestêdetochten ea fanwegen it minne [[waar]] ([[rein (delslach)|rein]] en hurde [[wyn (waar)|wyn]]).
*6 - Foar it earst yn 125-jier moat de [[Bûnspartij foar Senioaren]] healwei de twadde omgong beëinige wurden fanwegen it minne [[waar]].
* [[9 juny|9]] - [[Tailân]] dekriminalisearret it rekreätyf gebrûk fan [[kannabis]] en [[himp]].
* [[14 juny|14]] - It [[regear]] fan it eilânsteatsje [[Kiribaty]], yn 'e [[Stille Súdsee]], ropt de [[needtastân]] út omreden fan slimme en oanhâldende [[drûchte]].
* [[19 juny|19]] - By de twadde omgong fan 'e [[Frânske parlemintsferkiezings (2022)|Frânske parlemintsferkiezings]] behellet de [[Ensemble Citoyens|Ensemble]]-[[koälysje]], fan [[presidint]] [[Emmanuel Macron]], de oerwinning mei 245 fan 577 sitten yn 'e [[Nasjonale Assimblee (Frankryk)|Nasjonale Assimblee]]. Ensemble ferliest lykwols de absolute mearderheid.
* 19 - By de [[Kolombiaanske presidintsferkiezings (2022)|presidintsferkiezings]] yn [[Kolombia]] wurdt foar it earst yn 'e [[Kolombiaanske skiednis|skiednis fan it lân]] in [[links (polityk)|linkse]] kandidaat, de eardere [[guerrilja]]strider [[Gustavo Petro]], ta it heechste [[amt (funksje)|amt]] keazen.
* [[22 juny|22]] - It easten fan [[Afganistan]] wurdt troffen troch [[ierdbeving yn Afganistan (juny 2022)|in ierdbeving]] mei in krêft fan 5,9 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 1.500 [[minske]]n yn Afganistan om en 43 yn it oanbuorjende [[Pakistan]].
* [[24 juny|24]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] falt de stêd [[Sevjerodonjetsk]] yn [[Ruslân|Russyske]] hannen. 
* 24 - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]], dat in [[konservative]] mearderheid hat sûnt [[presidint]] [[Donald Trump]] der trije aartskonservative [[rjochter]]s yn beneamde, smyt in eardere [[fûnis|útspraak]] yn 'e [[rjochtsaak]] ''[[Roe v. Wade]]'' út [[1973]] om en heft dêrmei it algemien rjocht op [[abortus]] yn 'e [[Feriene Steaten]] op.
* [[28 juny|28]]-[[30 juny|30]] - Op in top yn [[Madrid]] akseptearret de [[NATO]] it fersyk om lidmaatskip troch [[Sweden]] en [[Finlân]], nei't [[presidint]] [[Recep Tayyip Erdoğan]] fan [[Turkije]] syn ferset dêrtsjin opjûn hat.
;july
*[[1 july|1]] - [[Yair Lapid]] wurdt de nije premier fan [[Israel]]; hy lost [[Naftali Bennett]] ôf.
*1 - [[Switserlân]] fiert it [[homohoulik]] yn.
*1 - De [[Omgong fan Frankryk]] 2022 start yn [[Keappenhaven]] [[Denemark]].
*[[3 july|3]] - In geastlik siike man sjit yn in winkelsintrum yn 'e [[Denemark|Deenske]] haadstêd [[Keappenhaven]] trije minsken dea, en en der reitsje meardere minsken ferwûne.
*[[7 july|7]] - [[Boris Johnson]] treedt ôf as lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], mar is fan doel [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] te bliuwen oant in nije lieder keazen is.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2435695-premier-johnson-kondigt-vertrek-aan-wil-aanblijven-tot-er-een-opvolger-is {{nl}} NOS, 7-7-2022, Premier Johnson kondigt vertrek aan, wil aanblijven tot er een opvolger is]&lt;/ref&gt;
* [[8 july|8]] - De [[Japan]]ske âld-[[premier]] [[Shinzo Abe]] wurdt delsketten by in [[taspraak|ferkiezingstaspraak]] yn [[Nara]] en beswykt oan syn [[ferwûning]]en.
* [[9 july|9]] - [[Sloveenje]] fiert it [[homohoulik]] yn.
* 9 - [[Presidint]] [[Gotabaya Rajapaksa]] en [[premier]] [[Ranil Wickremesinghe]] fan [[Sry Lanka]] stimme dermei yn om ôf te treden as gefolch fan 'e [[protesten yn Sry Lanka (2022)|grutskalige en oanhâldende protesten]] tsjin 'e [[ekonomy]]ske krisis yn it lân.
* [[18 july|18]] - Yn [[Yndia]] wurdt [[Droupadi Murmu]] keazen ta [[presidint]]e; hja is de earste [[frou]] út in lânseigen [[etnysk]]e [[minderheid]] (de [[Santal (folk)|Santal]]) dy't dat [[amt (funksje)|amt]] beklaait, en teffens de jongste persoan oant no ta.
* [[23 july|23]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt de útbraak fan 'e [[apepokken]] út ta in &quot;needgefal fan ynternasjonale soarch op it mêd fan 'e publike sûnens&quot;. Der binne no mear as 17.000 gefallen fan 'e [[sykte]] registrearre yn 75 [[lannen en territoaria]].
* [[24 july|24]] - De [[Denemark|Deenske]] [[hurdfytser]] [[Jonas Vingegaard]] wint de [[Omgong fan Frankryk]] 2022
* 24 -  De fernijde [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] set útein yn [[Parys]].
* [[30 july|30]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] yn 2022 wer los
* [[31 july|31]] - [[Ayman al-Zawahiri]], dy't sûnt de [[dea]] fan [[Osama bin Laden]] de lieding oer it [[terrorisme|terreurnetwurk]] [[Al-Qaida]] hat, wurdt [[moard|fermoarde]] by in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[drone]]-oanfal op syn [[wente]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabul]].
* 31 - De [[Nederlân]]ske [[hurdfytster]] [[Annemiek van Vleuten]] wint de [[Omgong fan Frankryk foar froulju]] 2022
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Tjisse Steenstra]], [[Hans Wassenaar]] en [[Renze Pieter Hiemstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2022|169ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[4 augustus|4]] - Nei it besyk fan [[Nancy Pelosi]], de [[foarsitter]] fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]], oan [[Taiwan]], set [[Sina]] útein mei in [[yntimidaasje]]kampanje yn 'e foarm fan grutskalige militêre oefenings om it eilân hinne, dat troch Sina beskôge wurdt as in opstannige provinsje.
* [[5 augustus|5]]-[[7 augustus|7]] - [[Israel]] en de militante [[Palestina|Palestynske]] beweging [[Islamityske Djihaad yn Palestina|Islamityske Djihaad]] yn 'e [[Gazastripe]] fiere [[Operaasje Breaking Dawn|oer en wer besjittings]] út. [[Hamas]], dat yn 'e Gazastripe de tsjinst útmakket, bliuwt ôfsidich.
* [[8 augustus|8]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] federale [[resjerzje]] [[FBI]] docht [[hûssiking]] yn [[Mar-a-Lago]], de residinsje yn [[Palm Beach (Floarida)]] fan 'e eardere [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[Donald Trump]]. Der wurde tsientallen doazen fol steatsgeheime [[dokumint]]en yn beslach nommen, dy't Trump oan 'e ein fan syn termyn as presidint fan 'e Amerikaanske [[oerheid]] [[tsjeafte|ûntfrjemde]] hie en wegere werom te jaan ek al wied er dêr ferskate kearen om fersocht.
* [[10 augustus|10]] - [[Moarre]]-[[Ljussens]] wint yn [[Wommels]] de 120ste [[Freulepartij]].
* [[12 augustus|12]] - De [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Salman Rushdie]] wurdt ûnder in [[taspraak|lêzing]] yn [[Chautauqua (New York)]] ferskate kearen delstutsen troch in [[sjiïsme|sjiïtyske]] [[moslim]], nei alle gedachten fanwegen it [[fatwa]] ([[religieus]] [[dea]]fûnis) dat [[grutayatollah]] [[Rûholla Chomeini|Chomeini]] yn [[1989]] oer him útspriek. Rushdie rekket swier [[ferwûne]], mar oerlibbet de [[oanslach (misdriuw)|oanslach]].
* 12 - Skipper [[Albert Visser]] wint mei it [[Lemster Skûtsje]] it [[Sintrale Kommisje Skûtsjesilen|SKS kampioenskip]] fan 2022.
* [[13 augustus|13]] - Nei twa jier sûnder [[skûtsjesilen]] giet it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] yn 2022 wer los.
* [[15 augustus|15]] - Yn it [[Noarwegen|Noarske]] [[Tretten]], stoart in tsien jier âlde en 148 meter lange houten [[brêge]] foar autoferkear yn.
* [[16 augustus|16]] - Nei acht dagen kaam der in ein oan de tsiende [[hjitteweach]] yn Fryslân.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1164611/tsiende-hjitteweach-yn-fryslan-no-foarby Omrop Fryslân 17-8-2022, Tsiende hjitteweach yn Fryslân no foarby]&lt;/ref&gt;
* [[17 augustus|17]] - [[Turkije]] en [[Israel]] geane nei jierren fan deilisskip oer ta it wer ynstellen fan normale [[diplomatike]] betrekkings.
* [[19 augustus|19]] - De [[Omgong fan Spanje]] 2022 start yn [[Utert (stêd)|Utert]] [[Nederlân]].
* [[19 augustus|19]]-[[21 augustus]] - By in [[oanslach (misdriuw)|oanslach]] op en in [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] yn [[Hoteloanslach yn Mogadisjû (2022)|in hotel]] yn 'e [[Somaalje|Somalyske]] [[haadstêd]] [[Mogadisjû]] komme mear as 21 minsken om, wylst 117 oaren ferwûne reitsje.
* [[20 augustus|20]] - Skipper [[Pieter Jilles Tjoelker]] wint mei de ''Sterke Jerke'' it [[Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen|IFKS kampioenskip]] fan 2022.
* [[27 augustus|27]] - Yn it buorskip ''Zuidzijde'' by [[Nieuw-Beijerland]] yn [[Súd-Hollân]] rydt in frachtwein yn op in barbecue fan de pleatslike iisklup. Dêrby komme sân minsken om it libben en reitsje sân minsken ferwûne
* [[28 augustus|28]] - Omreden fan [[oerstreamings yn Pakistan (2022)|oanhâldende oerstreamings]] dy't hast in trêdepart fan it lân splis set hawwe, ropt [[Pakistan]] in &quot;klimaatkatastrôfe&quot; út. (De oerstreamings wurde foar in grut part feroarsake troch it fuortranen fan 'e [[gletsjers]]s yn 'e [[Himalaya]] yn it noarden fan it lân.)
;septimber
* [[1 septimber|1]] - De [[Feriene Naasjes]] publisearret in rapport wêryn't steld wurdt dat de al jierren geande [[Oeigoerske Genoside|ekstreme ûnderdrukking]] fan 'e [[Oeigoeren]], in [[etnysk]]e, [[islam]]ityske [[minderheid]] yn it westen fan [[Sina]], [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ynhâldt. Sina reägearret [[lulk]].
* [[5 septimber|5]] - [[Liz Truss]], de nije liedster fan 'e Britske [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]], wurdt beneamd ta de nije [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]]
* [[8 septimber|8]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[keninginne]] [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Elizabeth II]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e [[âldens]] fan 96 jier op [[Kastiel Balmoral]], yn [[Skotlân]]. Sy wurd opfolge troch har âldste soan [[Charles III fan it Feriene Keninkryk|kening Charles III]].
* [[11 septimber|11]] - Koereur [[Nyck de Vries]] makket by de [[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2022|Grutte Priis fan Itaalje]] as earste [[Westerlauwerske Friezen|Fries]] ea, syn [[debút]] yn in [[Formule 1]] wedstriid.
* [[11 septimber|11]] - De [[Sweedske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Sweden]] wurde nipt wûn troch de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[opposysje (polityk)|opposysje]], mei 176 sitten tsjin 173. De [[sosjalisme|sosjaal-demokratyske]] [[premier]] [[Magdalena Andersson]] treedt ôf.
* 11 - De [[Belgje|Belgyske]] [[hurdfytser]] [[Remco Evenepoel]] wint de [[Omgong fan Spanje]] 2022
* [[12 septimber|12]] - Der brekke [[Armeensk-Azerbeidzjaanske skermutselings (septimber 2022)|nije skermutselings]] út tusken [[Armeenje]] en [[Azerbeidzjan]], nei't Armeenske stellings troch Azerbeidzjaanske troepen oanfallen binne. De folgjende dagen komme mear as 100 Armeenske en 71 Azerbeidzjaanske [[soldaten]] by de gefjochten om.
* [[14 septimber|14]]-[[16 septimber|16]] - By [[Kirgizysk-Tadzjykske skermutselings (2022)|skermutselings oan 'e grins]] fan [[Kirgyzje]] en [[Tadzjikistan]] komme 41 Tadzjykske en 59 Kirgizyske [[soldaten]] om.
* [[18 septimber|18]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Fiona|Fiona]] rjochtet grutte skea oan op [[Porto Riko]] en feroarsaket dêr de [[dea]] fan 25 [[persoan]]en. Ek de [[Turks- en Kaikoseilannen]], dy't in [[oerseeske gebietsdielen fan it Feriene Keninkryk|Britsk oerseesk territoarium]] foarmje, wurde swier troffen.
* [[19 septimber|19]] - Yn [[Londen]] is de steatsbegraffenis fan de Britske [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk|Keninginne Elizabeth II]]  mei in tsjinst yn [[Westminster Abbey]] en de bysetting yn [[St George's Chapel]] by it [[Kastiel fan Windsor]].
* [[21 septimber|21]] - Nei in grut tsjinoffinsyf fan 'e [[Oekraïne]] yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrby't gâns beset gebiet beëasten [[Charkov]] befrijd is, ropt [[presidint]] [[Vladimir Pûtin]] yn [[Ruslân]] foar in part de [[mobilisaasje]] út om 300.000 manlju ûnder de wapens te krijen sadat de Oekraynske opmars tsjinkeard wurde kin. Syn ôfkundiging liedt ta in grutte eksodus fan jonge Russyske manlju út Ruslân nei de buorlannen, út eangst om nei it front stjoerd te wurden.
* [[25 septimber|25]] - By [[Italjaanske parlemintsferkiezings (2022)|parlemintsferkiezings]] yn [[Itaalje]] winne de [[rjochts (polityk)|rjochtse]] [[politike partij|partijen]]. Fan gefolgen wurdt [[Giorgia Meloni]], de liedster fan 'e partij [[Bruorren fan Itaalje]], de earste [[frou]]like [[premier]] fan it lân.
* [[26 septimber|26]] - De [[Double Asteroid Redirection Test|DART]]-[[romtesonde]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] wurdt te pletter flein tsjin 'e [[asteroïde]] [[Dimorphos]] oan, by de earste test fan in potinsjele [[planetêr]]e ferdigening fan 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]] tsjin [[asteroïde-ynslach|asteroïde-ynslaggen]].
* [[23 septimber|23]]-[[27 septimber|27]] - [[Ruslân]] organisearret [[skynreferinda oer de anneksaasje troch Ruslân fan 'e eastlike en súdlike Oekraïne|skynreferinda]] yn fjouwer [[oblast|provinsje]]s fan 'e [[Oekraïne]] oer [[anneksaasje]] fan dy gebieten troch Ruslân. It giet om 'e [[Folksrepublyk Lûhansk]] en de [[Folksrepublyk Donjetsk]] (twa selsútroppen steaten sûnder ynternasjonale erkenning) en om twa oare besette gebieten, [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Ynternasjonaal wurdt dizze gong fan saken skerp feroardiele en beskôge as in panykgreep fan 'e Russyske [[diktator]] [[Vladimir Pûtin]].
* [[27 septimber|27]] - [[Kuba]] fiert it [[homohoulik]] yn.
* [[28 septimber|28]] - De [[orkaan]] [[Orkaan Ian|Ian]] komt oan lân oan 'e westkust fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Floarida]] om dêrnei dwers oer it [[Floarida-skiereilân]] te razen, fan 'e [[Golf fan Meksiko]] nei de [[Atlantyske Oseaan]]. Dêrby wurdt katostrofale skea oanrjochte en komme teminsten 105 minsken om.
* [[30 septimber|30]] - [[Presidint]] [[Vladimir Pûtin]] formalisearret de [[anneksaasje fan de eastlike en súdlike Oekraïne|yllegale anneksaasje]] troch [[Ruslân]] fan 'e [[Oekraïne|Oekraynske]] gebietsdielen [[Lûhansk (oblast)|Lûhansk]], [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], [[Zaporizja (oblast)|Zaporizja]] en [[Cherson (oblast)|Cherson]]. Dat giet folslein tsjin it [[ynternasjonaal rjocht]] yn, en wurdt troch oare lannen net erkend.
* 30 - By [[steatsgreep yn Boerkina Faso (septimber 2022)|in nije steatsgreep]] yn [[Boerkina Faso]], de twadde fan it jier, wurdt de regearjende [[militêr]]e [[gûnta]] ôfset troch in groep [[ofsier]]en û.l.f. [[kaptein (rang)|kaptein]] [[Ibarhim Traore]].
;oktober
* [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[stêd]] [[Malang]] yn [[Yndoneezje]] komme 131 [[minske]]n om en reitsje 323 oaren [[ferwûne]] by de [[Kanjuruhan-stadionramp]]. Dat bart as nei in ferlerne [[fuotbal]]wedstryd [[breinroer]]e fuotbalsupporters it fjild op streame om ferhaal te heljen by de eigen fuotbalploech en de [[plysje]] reägearret troch [[triengas]]granaten ôf te sjitten. Dat jout oanlieding ta in stoarmrin om út it [[stadion]] te kommen, wêrby't tsientallen minsken ûnder de foet rûn wurde.
* [[1 oktober|1]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] lije de [[Ruslân|Russen]] in gefoelige nederlaach as it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger de [[strategy]]sk wichtige stêd [[Lyman (Oekraïne)|Lyman]], yn 'e [[provinsje]] [[Donjetsk (oblast)|Donjetsk]], befrijt.
* [[5 oktober|5]] - De [[OPEC]] komt oerien om 2 miljoen fetten [[ierdoalje]] deis minder te produsearjen, om sa de priis fan oalje heech te hâlden. Yn 'e [[Feriene Steaten]] wurdt dat ynterpretearre as in dolkstjit yn 'e rêch troch [[Saûdy-Araabje]]. Dat lân hjit in Amerikaanske bûnsgenoat te wêzen, mar stelt him hjirmei dúdlik oan 'e kant fan [[Ruslân]] op, mei't fral de Russen baat hawwe by in hege oaljepriis. Ien en oar liedt ta in [[diplomatike]] krisis yn 'e relaasjes tusken de Feriene Steaten en Saûdy-Araabje.
* [[8 oktober|8]] - De [[Krimbrêge]], dy't it [[fêstelân]] fan [[Ruslân]] ferbynt mei de yllegaal [[anneksearre]] [[Krim]], eins in diel fan 'e [[Oekraïne]], rekket swier skansearre by in [[eksploazje]]. Hoewol't it Oekraynske regear der gjin útlittings oer docht, wurdt der algemien fan útgien dat de Oekraïners efter de [[sabotaazje]]die sitte, mei't de Krimbrêge in [[symboal]] fan 'e [[Russyske anneksaasje fan de Krim|Russyske besetting fan 'e Krim]] is. Twa dagen letter fiert Ruslân by wize fan ferjilding [[raket]]besjittings út fan Oekraynske stêden en [[enerzjysintrale]]s.
*[[20 oktober|20]] - [[Liz Truss]] (lieder fan de [[Konservative Partij (Feriene Keninkryk)|Konservative Partij]]) giet al nei 45 dagen ôf as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]], mar hâldt dat amt oant in nije lieder keazen is.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2449116-britse-premier-truss-treedt-af-na-wekenlange-kritiek-op-beleid {{nl}} NOS, 20-10-2022, Britse premier Truss treedt af na wekenlange kritiek op beleid]&lt;/ref&gt;
* [[21 oktober|21]] - Yn de iere moarn komme snelboat ''[[Tiger (skip út 2002)|Tiger]]'' fan [[Rederij Doeksen]] en de [[wettertaksy]] ''Stormloper'' fan rederij De Bazuin yn it [[Skûtegat]] mei-inoar yn oanfarring.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1173281/twa-deaden-by-oanfarring-op-waadsee-noch-twa-fermisten Omrop Fryslân, 21-10-2022, Twa deaden by oanfarring op Waadsee, noch twa fermisten]&lt;/ref&gt;
* [[23 oktober|23]] - De [[Sina|Sineeske]] lieder [[Xi Jinping]] wurdt foar in trêde termyn beneamd as [[siktaris-generaal]] fan 'e [[Sineeske Kommunistyske Partij]] (en dêrmei as hearsker oer de Folksrepublyk Sina). Hy is sûnt de [[dea]] fan [[Mao Zedong]] de earste persoan yn dy funksje dy't net nei twa terminen romte makket foar in opfolger.
* [[29 oktober|29]] - Yn it [[Súd-Koreä|Súdkoreaanske]] [[Seoel]] [[Halloweenferdrukking fan Seoel|komme mear as 150 minsken om it libben]] troch de ekstreme drokte, by in [[Halloween]]feest yn in útgeansgebiet.&lt;ref&gt;[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5343299/seoul-halloween-parade-doden-en-gewonden-verdrukking-nationale rtlnieuws 30-10-2022 Periode van nationale rouw in Zuid-Korea na drama bij halloweenfestiviteiten]&lt;/ref&gt;
;novimber
* [[1 novimber|1]] - In [[Israel]] wurde de ferkiezings foar de [[Knesset]] wûn troch it rjochtse blok fan [[Benjamin Netanyahu]] syn [[Likûdblok]].
* [[6 novimber|6]]-[[18 novimber|18]] - Yn [[Sjarm el-Sjeich]], yn [[Egypte]], wurdt de [[Klimaatferoaringkonferinsje fan 'e Feriene Naasjes (2022)]] holden.
* [[8 novimber|8]] - By de [[Amerikaanske ferkiezings (2022)|midtermynsferkiezings]] yn 'e [[Feriene Steaten]] bliuwt de ferwachte &quot;reade weach&quot; fan oerwinnings foar de [[Republikeinske Partij (Feriene Steaten)|Republikeinske Partij]] (wêrfan't read de partijkleur is) út. De [[Demokratyske Partij (Feriene Steaten)|Demokraten]] witte de kontrôle oer de [[Amerikaanske Senaat]] te behâlden, wylst de Republikeinen mei de hakken oer de sleat de mearderheid yn it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen]] bemachtigje. Op steatsnivo witte de Demokraten boppedat oansjenlike winst te boeken yn steaten as [[Michigan]], [[Minnesota]] en [[Pennsylvania]]. Oanhingers fan 'e eardere [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]], dy't noch altyd wegerje de útslach fan 'e [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]] te erkennen, wurde op in protte plakken ferslein, wêrûnder yn [[Arizona]], [[Georgia]] en [[Nij-Hampshire]].
* [[11 novimber|11]] - Yn 'e [[Russysk-Oekraynske Oarloch]] befrijt it [[Oekraïne|Oekraynske]] leger [[Cherson]], de iennichste provinsjehaadstêd dy't de [[Ruslân|Russen]] sûnt it begjin 'e ynvaazje yn [[febrewaris]] fan dit jier witten hawwe te feroverjen.
* [[15 novimber|15]] - De [[wrâldbefolking]] berikt it oantal fan 8 miljard.
* [[17 novimber|17]] - Yn it sûnt [[2019]] rinnende [[proses (rjochtsaak)|proses]] tsjin [[Igor Girkin]], [[Sergej Dûbinskij]], [[Oleg Pûlatov]] en [[Leonid Chartsjenko]], dy't fertocht wurde fan ferantwurdlikheid foar it delheljen fan [[Malaysia Airlines-flecht 17]] boppe de eastlike [[Oekraïne]] yn [[2014]], docht de [[rjochter]] [[fûnis|útspraak]]. Girkin, Dûblinski en Chartsjenko wurde skuldich befûn oan [[massamoard]] en [[by ferstek]] feroardiele ta [[libbenslange finzenisstraf]]. Pûlatov wurdt [[frijspraak|frijsprutsen]].
* [[20 novimber|20]]-[[18 desimber]] - It [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2022|WK fuotbal 2022]] wurdt holden yn [[Katar]].
* [[21 novimber|21]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] eilân [[Java (eilân)|Java]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] mei in krêft fan 5,6 op 'e [[skaal fan Richter]]. Mear as 50 minsken komme dêrby om it libben.
* [[25 novimber|25]] - Op it [[Itaalje|Italjaanske]] eilân [[Ischia (eilân)|Ischia]] hat in [[ierdferskowing]] plak, ferskate minsken komme om it libben.
* [[27 novimber|27]] - Yn ferskate stêden yn [[Sina]] brekke [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|protesten]] út tsjin 'e strange anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels dy't yn it lân noch altyd fan krêft binne.
;desimber
* [[2 desimber|2]] - De [[Jeropeeske Uny]], de [[G7]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] stelle mei-inoar in boppepriis yn fan [[$]]60 it fet [[ierdoalje|rouwe oalje]] út [[Ruslân]]. Dat dogge se om foar te kommen dat Ruslân profitearje sil fan [[Russysk-Oekraynske Oarloch|syn agresje]] tsjin 'e [[Oekraïne]] en de wrâldwide enerzjykrisis dy't dêr it gefolch fan is.
* [[7 desimber|7]] - De [[Perû]]viaanske presidint [[Pedro Castillo]] besiket it [[parlemint]] te ûntbinen om syn ôfsetting foar kommen, mar dat wurket averjochts en is foar it troch de [[opposysje (polityk)|opposysje]] behearske parlemint krekt oanlieding om him daliks ôf te setten. Hy wurdt neitiid [[arrestearre]] foar it besykjen fan in [[steatsgreep]].
* [[7 desimber|7]] - Nei [[COVID-19-protesten yn Sina (2022)|oanhâldende protesten]] fersoepelet it regear fan [[Sina]] de anty-[[COVID-19|koroana]]maatregels yn it lân.
* [[14 desimber|14]] - De earste [[Maratonriden|maraton]] op [[natueriis]] fan it seizoen wurd feriden op de iisbaan fan [[Burgum]]. It wie foar it earst dat de earste maraton op natueriis yn Fryslân feriden wurde koe.&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1181264/iisbaan-burgum-organisearret-de-earste-maraton-op-natueriis Omrop Fryslân, 14-12-2022, IIsbaan Burgum organisearret de earste maraton op natueriis]&lt;/ref&gt;
* [[21 desimber|21]]-[[26 desimber|26]] - In [[sniestoarm]], bekend ûnder de ûnoffisjele namme [[Winterstoarm Elliott]], teheisteret it noarden en noardeasten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it súdeasten fan [[Kanada]]. Fral de stêd [[Buffalo (New York)|Buffalo]] en omkriten, yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[New York (stêd)|New York]], wurde swier troffen, mei op plakken 203&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]] [[snie]]. Dêr allinnich al falle 39 deaden. Yn totaal komme 91 minsken om.
* [[29 desimber|29]] - [[Benjamin Netanyahu]] wurdt de nije premier fan [[Israel]].
* [[31 desimber|31]] - [[Guerrero]] fiert it [[homohoulik]] yn. Dat wie de lêste steat fan [[Meksiko]] dy't dat noch net dien hie; [[trouwen]] is foar [[homo's]] en [[lesbiënne]]s sadwaande fan no ôf oan legaal yn hiel it lân.
* [[31 desimber|31]] - Yn [[Rome]] komt [[paus]] [[Benedictus XVI]] yn 'e âldens fan 95 jier te [[ferstjerren]].

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[2 jannewaris|2]] - [[Eric Walter Elst]], Belgyske astronoom (* [[1936]])
* [[4 jannewaris|4]] - [[Henny Orri]], Nederlânsk aktrise (* [[1925]])
* [[9 jannewaris|9]] - [[Bob Saget]], Amerikaansk komyk, akteur en presintator (* [[1956]])
* [[10 jannewaris|10]] - [[Nils Århammar]], Sweedsk taalkundige, spesjalisearre yn it [[Noardfrysk]] (* [[1931]])
* [[15 jannewaris|15]] - [[Frank Leyendekker]], Frysk-Amerikaansk boer en hynsteman (* [[1928]])
* 15 - [[Candy Manson]], Amerikaansk pornoaktrise (* [[1983]])
* [[20 jannewaris|20]] - [[Meat Loaf]] (Marvin Lee Aday), Amerikaansk sjonger (* [[1947]])
* [[23 jannewaris|23]] - [[Jean-Claude Mézières]], Frânsk auteur (* [[1938]])
* [[25 jannewaris|25]] - [[Gert Schutte]], Nederlânsk politikus (* [[1939]])
;febrewaris
* [[2 febrewaris|2]] - [[Klaas Tuinstra]], Frysk politikus (* [[1945]])
* [[9 febrewaris|9]] - [[Sebastian Bieniek]], Dútsk keunstner (* [[1975]])
* [[19 febrewaris|19]] - [[Kakuichi Mimura]], Japansk fuotballer (* [[1931]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Sheila Benson]], Amerikaansk filmkritika (* [[1930]])
;maart
* [[17 maart|17]] - [[Gerrit Noordzij]], Nederlânsk typograaf en letterûntwerper (* [[1931]])
* [[20 maart|20]] - [[Piet Paulusma]], Frysk waarman (* [[1956]])
* [[25 maart|25]] - [[Taylor Hawkins]], Amerikaansk drummer (* [[1972]])
;april
* [[3 april|3]] - [[Geert Eijgelaar]], Nederlânsk politikus (* [[1927]])
* [[14 april|14]] - [[Alex Brenninkmeijer]], Nederlânsk jurist en Nasjonale Ombudsman (* [[1951]])
* [[18 april|18]] - [[Harrison Birtwistle]], Ingelsk Komponist (* [[1934]])
* [[22 april|22]] - [[Jan Rot (sjonger)|Jan Rot]], Nederlânsk sjonger en lietsjeskriuwer (* [[1957]])
* [[25 april|25]] - [[Henny Vrienten]], Nederlânsk sjonger (* [[1948]])
* [[28 april|28]] - [[Leo Beerendonk]], Nederlânsk fuotballer (* [[1938]])
* 28 - [[Juan Diego (acteur)|Juan Diego]], Spaansk akteur (* [[1942]])
* [[30 april|30]] - [[Mino Raiola]], Italjaansk-Nederlânsk fuotbalmakelder (* [[1967]])
;maaie
* [[1 maaie|1]] - [[Ric Parnell]], Ingelsk drummer (* [[1951]])
* [[4 maaie|4]] - [[Harm Ottenbros]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1943]])
* 4 - [[Sis van Rossem]], Nederlânsk keunsthistoarikus (* [[1945]])
* [[9 maaie|9]] - [[Jody Lukoki]], Kongoleesk-Nederlânsk fuotballer (* [[1992]])
* [[10 maaie|10]] - [[Trevor Strnad]], Amerikaansk sjonger (* [[1981]])
* [[11 maaie|11]] - [[Henk Groot]]  Nederlânsk fuotballer (* [[1938]])
* [[11 maaie|11]] - [[Jeroen Brouwers]], Nederlânske skriuwer (* [[1940]])
* [[13 maaie|13]] - [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]], [[Feriene Arabyske Emiraten|Arabysk]] presidint en Emir fan Abu Dhabi (* [[1948]])
* [[15 maaie|15]] - [[Mient Jan Faber]], Nederlânske wiskundige en fredesaktivist (* [[1940]])
* [[16 maaie|16]] - [[Logan Long]], Amerikaansk pornoakteur (* [[1988]])
* [[17 maaie|17]] - [[Vangelis]], Gryksk muzikant en komponist (* [[1943]])
* [[21 maaie|21]] - [[Colin Cantwell]], Amerikaansk keunstner en animator (* [[1932]])
* [[23 maaie|23]] - [[Eric Schneider]], Nederlânsk akteur en skriuwer (* [[1934]])
* [[25 maaie|25]] - [[Wies van Dongen (1931)|Wies van Dongen]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1931]])
* 25 - [[Gijs de Lange]], Nederlansk akteur (* [[1956]])
* [[26 maaie|26]] - [[Andrew Fletcher]], Britsk bassist en sjonger (* [[1961]])
* 26 - [[Willibrord Frequin]], Nederlânsk sjoernalist en programmamaker (* [[1941]])
* 26 - [[Alan White (drummer)|Alan White]], Ingelsk drummer (* [[1949]])
* [[27 maaie|27]] - [[Joop Mink]], Frysk skûtsjekipper (* [[1935]])
* [[28 maaie|28]] - [[Bujar Nishani]], Albaansk presidint (* [[1966]])
* [[29 maaie|29]] - [[Ronnie Hawkins]], Amerikaansk sjonger (* [[1935]])
;juny
* [[5 juny|5]] - [[Alec John Such]], Amerikaansk bassist (* [[1951]])
* [[7 juny|7]] - [[Hans Brian]], Nederlânsk sportkommentator en rugbybûnscoach (* [[1940]])
* [[8 juny|8]] - [[Julio Jiménez]], Spaansk hurdfytser (* [[1934]])
* [[11 juny|11]] - [[Ebeltje Boekema-Hut]], Aldste frou fan Nederlân (* [[1911]])
* [[13 juny|13]] - [[Philip Baker Hall]], Amerikaansk akteur (* [[1931]])
* [[13 juny|13]] - [[Henri Garcin]], Nederlânsk akteur (* [[1928]])
* [[17 juny|17]] - [[Jean-Louis Trintignant]], Frânsk akteur (* [[1930]])
* [[19 juny|19]] - [[Wim Dik]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1939]])
* [[22 juny|22]] - [[Jonny Nilsson]], Sweedsk reedrider (* [[1943]])
* [[23 juny|23]] - [[Stien Baas-Kaiser]], Nederlânsk hurdrydster (* [[1938]])
;july
* [[3 july|3]] - [[Remco Campert]], Nederlânsk skriuwer en dichter (* [[1929]])
* [[5 july|5]] - [[Manny Charlton]], Skotsk gitarist (* [[1941]])
* [[6 july|6]] - [[Wim Quist]], Nederlânsk arsjitekt (* [[1930]])
* [[6 july|6]] - [[Nop de Graaf]], Mei-grûnlizzer Kameleondoarp Terherne (* [[1956]])
* [[8 july|8]] - [[Shinzo Abe]], Japansk premier (* [[1954]])
* 8 - [[Tony Sirico]], Amerikaansk akteur (* [[1942]])
* 8 - [[José Eduardo dos Santos]], Angoleesk presedint (* [[1942]])
* 8 - [[Luis Echeverría]], Meksikaansk presedint (* [[1922]])
* 8 - [[Gregory Itzin]], Amerikaansk akteur (* [[1948]])
* [[9 july|9]] - [[Gerrit Hensens]], Nederlânsk politikus (* [[1930]])
* [[11 july|11]] - [[Monty Norman]] Britsk filmmuzykkomponist (* [[1928]])
* [[14 july|14]] - [[Pleun Strik]], Nederlânsk fuotballer (* [[1944]])
* 14 - [[Jürgen Heinsch]], Dútsk fuotballer (* [[1940]])
* [[20 july|20]] - [[Cas Enklaar]], Nederlânsk akteur (* [[1943]])
* [[23 july|23]] - [[Rinus Ferdinandusse]], Nederlânsk skriuwer (* [[1931]])
* [[24 july|24]] - [[Win Remmerswaal]], Nederlânsk honkballer (* [[1954]])
* [[26 july|26]] - [[Felix Thijssen]], Nederlânsk skriuwer (* [[1933]])
* [[28 july|28]] - [[Leontien Ceulemans]], Nederlânsk aktrise en presintatrise (* [[1952]])
* [[29 july|29]] - [[Janine van Wely]], Nederlânsk aktrise en kabaretiêre (* [[1937]])
* [[30 july|30]] - [[Jean Bobet]], Frânsk hurdfytser (* [[1930]])
* [[31 july|31]] - [[Bill Russell]], Amerikaansk basketballer (* [[1934]])
* 31 - [[Ayman al-Zawahiri]], Egyptysk terrorist (* [[1951]])
;augustus
* [[3 augustus|3]] - [[Ton Frinking]], Nederlânsk politikus (* [[1931]])
* [[5 augustus|5]] - [[Judith Durham]], Australysk sjongeres (* [[1943]])
* 5 - [[Clu Gulager]], Amerikaansk akteur (* [[1928]])
* [[8 augustus|8]] - [[Lamont Dozier]], Amerikaansk lietsjeskriuwer (* [[1941]])
* 8 - [[Olivia Newton-John]], Britsk-Australysk aktrise en sjongeres (* [[1948]])
* [[9 augustus|9]] - [[Raymond Briggs]], Ingelsk berneboeksrkiuwer (* [[1934]])
* 9 - [[Nicholas Evans]], Ingelsk skriuwer (* [[1950]])
* [[12 augustus|12]] - [[Anne Heche]], Amerikaanske aktrise (* [[1969]])
* 12 - [[Wolfgang Petersen]], Eastfrysk filmregisseur en filmprodusint (* [[1941]])
* [[13 augustus|13]] - [[Denise Dowse]], Amerikaanske aktrise (* [[1958]])
* [[16 augustus|16]] - [[Joseph Delaney]], Ingelsk skriuwer (* [[1945]])
* [[18 augustus|18]] - [[Josephine Tewson]], Ingelsk aktrise (* [[1931]])
* [[20 augustus|20]] - [[Bram Peper]], Nederlânsk politikus (* [[1940]])
* [[22 augustus|22]] - [[Jerry Allison]], Amerikaansk drummer (* [[1939]])
* [[25 augustus|25]] - [[Herman Vanspringel]] Belgysk hurdfytser (* [[1943]])
* [[30 augustus|30]] - [[Michail Gorbatsjov]], Russysk politikus en lieder fan 'e [[Sovjet-Uny]] (* [[1931]])
;septimber
* [[4 septimber|4]] - [[Peter Straub]], Amerikaansk skriuwer (* [[1943]])
* [[5 septimber|5]] - [[Lars Vogt]], Dútsk pianist en dirigint (* [[1970]])
* [[7 septimber|7]] - [[Piet Schrijvers]] Nederlânsk fuotballer (* [[1946]])
* [[8 septimber|8]] - Keninginne [[Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk]] (* [[1926]])
* [[11 septimber|11]] - [[Willem Hageman]], Nederlânsk ballonfeartpionier (* [[1946]])
* [[19 septimber|19]] - [[Paul Grijpma]], Nederlânsk sjoernalist en akteur (* [[1948]])
* [[22 septimber|22]] - [[Hilary Mantel]], Ingelsk skriuwster (* [[1952]])
* [[23 septimber|23]] - [[Jaak Dreesen]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1934]])
* [[28 septimber|28]] - [[Jentsje Popma]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1921]])
* 28 - [[Coolio]], Amerikaansk rapper (* [[1963]])

;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Léonie Sazias]], Nederlânsk presintatrise, keunstneresse en politika (* [[1957]]) 
* [[8 oktober|8]] - [[Meike de Vlas]], Frysk roeister (* [[1942]])
* 8 - [[Gerben Karstens]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1942]])
* [[9 oktober|9]] - [[Eileen Ryan]], Amerikaansk aktrise (* [[1927]])
* 9 - [[Cees Lute]], Nederlânsk hurdfytser (* [[1941]])
* [[10 oktober|10]] - [[Anita Kerr]], Amerikaansk muzikante  (* [[1927]])
* [[11 oktober|11]] - [[Angela Lansbury]], Ingelsk aktrise (* [[1925]])
* 11 - [[Victor Steeman]], Nederlânsk motorkoereur (* [[2000]])
* [[13 oktober|13]] - [[James McDivitt]], Amerikaansk romtefarder (* [[1929]])
* [[14 oktober|14]] - [[Robbie Coltrane]], Skotsk akteur (* [[1950]]) 
* 14 - [[Jurrit Visser]], Frysk boargemaster (* [[1952]])
* [[16 oktober|16]] - [[Lodewijk van den Berg]], Nederlânsk-Amerikaansk romtefarder (* [[1932]])
* [[18 oktober|18]] - [[Ole Ellefsæter]], Noarsk skyrinner (* [[1939]])
* [[22 oktober|22]] - [[John Lilipaly]], Nederlânsk politikus (* [[1943]])
* 22 - [[Dietrich Mateschitz]], Eastenryksk ûndernimmer (* [[1944]])
* [[24 oktober|24]] - [[Leslie Jordan]], Amerikaansk akteur (* [[1955]])
* [[26 oktober|26]] - [[Hans Galjaard]], Nederlânsk heechlearaar humane genetika (* [[1935]])
* [[27 oktober|27]] - [[Rob Herwig]], Nederlânsk publisist (* [[1935]])
* [[28 oktober|28]] - [[Jerry Lee Lewis]], Amerikaansk muzikant (* [[1935]])
* [[29 oktober|29]] - [[Hugo Camps]], Flaamsk skriuwer en sjoernalist (* [[1943]])

;novimber
* [[5 novimber|5]] - [[Hein van Nievelt]], Nederlânske omropper, presintator, redakteur en regisseur (* [[1942]])
* 5 - [[Aaron Carter]], Amerikaansk sjonger (* [[1987]])
* [[8 novimber|8]] - [[Pierre Kartner]], Nederlânsk sjonger (* [[1935]])
* 8 - [[Dan McCafferty]], Skotsk sjonger (* [[1946]])
* [[10 novimber|10]] - [[Chris Koerts]], Nederlânsk gitarist (* [[1947]])
* [[11 novimber|11]] - [[Keith Levene]], Ingelsk gitarist (* [[1957]])
* [[12 novimber|12]] - [[Cor van der Gijp]], Nederlânsk fuotballer (* [[1931]])
* [[13 novimber|13]] - [[Rudi Hemmes]], Nederlânsk fersetsstrider en kommandant fan de loftmacht (* [[1923]])
* [[15 novimber|15]] - [[Leen Droppert]], Nederlânsk byldzjend keunstner (* [[1930]])
* [[16 novimber|16]] - [[Nicki Aycox]], Amerikaansk aktrise (* [[1975]])
* [[17 novimber|17]] - [[Piet Buijnsters]], Nederlânsk heechlearaar en boekhistoarikus (* [[1933]])
* [[19 novimber|19]] - [[Greg Bear]], Amerikaansk skriuwer (* [[1951]])
* [[25 novimber|25]] - [[Irene Cara]], Amerikaansk aktrise en sjongeres (* [[1959]])
* [[26 novimber|26]] - [[Henrie Adams]], Nederlânsk dirigint (* [[1959]])
* [[27 novimber|27]] - [[Wim Cornelis (hockey)|Wim Cornelis]], Nederlânsk sportbestjoerder (* [[1938]])
* [[28 novimber|28]] - [[Clarence Gilyard jr.]], Amerikaansk akteur (* [[1955]])
* [[27 novimber|27]] - [[Klaas Werumeus Buning]], Frysk byldzjend keunstner (* [[1955]])
* [[30 novimber|30]] - [[Jiang Zemin]], [[Sina|Sineesk]] presidint  (* [[1926]])
* 30 - [[Christine McVie]], Ingelsk sjongeres en toetsenist (* [[1943]])

;desimber
* [[1 desimber|1]] - [[Ercole Baldini]], Italjaansk hurdfytser (* [[1933]])
* [[2 desimber|2]] - [[Floris Maljers]], Nederlânsk bestjoerder (* [[1933]])
* [[4 desimber|4]] - [[Nick Bollettieri]], Amerikaansk trainer (* [[1931]])
* 4 - [[Patrick Tambay]], Frânsk Formule 1 koereur (* [[1949]])
* [[5 desimber|5]] - [[Kirstie Alley]], Amerikaansk aktrise (* [[1951]])
* [[7 desimber|7]] - [[Johan de Jong (fûgelkenner)|Johan de Jong]], Frysk amateur-ornitolooch (* [[1941]])
* [[11 desimber|11]] - [[Joke Folmer]], Nederlânsk fersetsstrider (* [[1923]])
* [[14 desimber|14]] - [[Jacob Luitjens]], Nederlânske kollaborateur yn de Twadde Wrâldoarloch en heechlearaar (* [[1919]])
* 14 - [[Han Peekel]], Nederlânsk programmamakker (* [[1947]])
* [[15 desimber|15]] - [[Joop Dikmans]], Nederlânsk akteur (* [[1930]])
* 15 - [[Karel van Eerd]], Nederlânsk ûndernimmer (* [[1938]])
* [[18 desimber|18]] - [[Greetje den Ouden-Dekkers]], Nederlânsk politikus (* [[1940]])
* [[22 desimber|22]] - [[Anton Tkáč]], Slowaaks baanhurdfytser (* [[1951]])
* [[23 desimber|23]] - [[Maxi Jazz]], Britsk muzikant (* [[1957]])
* [[24 desimber|24]] - [[Vittorio Adorni]] Italjaansk hurdfytser (* [[1937]])
* [[25 desimber|25]] - [[John Leddy]], Nederlânsk akteur (* [[1930]])
* [[29 desimber|29]] - [[Willem de Ridder]], Nederlânsk keunstner (* [[1939]])
* 29 - [[Pelé]], Brazyljaansk fuotballer (* [[1940]])
* 29 - [[Vivienne Westwood]], Britsk moadeûntwerpster (* [[1941]])
* 29 - [[Baukje Wytsma]], Frysk skriuwster en sjoernaliste (* [[1946]])
* 29 - [[Margriet Eshuijs]], Nederlânsk sjongeres (* [[1952]])
* [[31 desimber|31]] - Paus [[Benedictus XVI]] (* [[1927]])
* 31 - [[Anita Pointer]], Amerikaansk sjongeres (* [[1948]])

===Bisten===
* [[14 augustus]] - ''Freya'', In yn 'e [[Noardsee]] omswalkjende [[Walrus]].&lt;ref&gt;[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1163919/omswalkjende-walrus-freya-deamakke-yn-noarwegen Omrop Fryslân, 14-8-2022, Omswalkjende walrus Freya deamakke yn Noarwegen]&lt;/ref&gt;
* Desimber - Salinero, In dressuerhynder dat mei amazône [[Anky van Grunsven]] goud wûn op de [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2004|Olympyske Simmerspullen fan 2004]] en [[Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2008|2008]].&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2455380-van-grunsven-meldt-overlijden-gouden-paard-salinero-mijn-hart-is-gebroken NOS, 16-12-2022, Van Grunsven meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']&lt;/ref&gt; (* [[1994]])

==Films==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* ''[[Black Adam (film)|Black Adam]]''
* ''[[Death on the Nile (film út 2022)|Death on the Nile]]''
* ''[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]''
* ''[[Jurassic World: Dominion]]''
* ''[[Marry Me (film út 2022)|Marry Me]]''
|Kolom2=
* ''[[Memory (film út 2022)|Memory]]''
* ''[[Minions: The Rise of Gru]]''
* ''[[Panama (film út 2022)|Panama]]''
* ''[[Der Passfälscher]]''
|Kolom3=
* ''[[Post Modern Minion]]''
* ''[[Shotgun Wedding (film út 2022)|Shotgun Wedding]]''
* ''[[Ticket to Paradise (film út 2022)|Ticket to Paradise]]''
* ''[[Thor: Love and Thunder]]''
}}

==Literatuer==
;romans
* [[Anne Bishop]], ''[[Crowbones]]''
* [[Patricia Briggs]], ''[[Soul Taken]]''
;ferhalebondels
* [[Jim Butcher]] en [[Kerrie L. Hughes]] (red.), ''[[Heroic Hearts]]''
;koarte ferhalen
* [[Anne Bishop]], ''[[The Dark Ship]]''
* [[Patricia Briggs]], ''[[Dating Terrors]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Andor (tillefyzjesearje)|Andor]]''
* ''[[Obi-Wan Kenobi (tillefyzjesearje)|Obi-Wan Kenobi]]''
* ''[[Star Trek: Strange New Worlds]]''
* ''[[Star Wars: Galactic Pals]]''
* ''[[Star Wars: Tales of the Jedi]]''

==Muzyk==
;singles
*[[Megan Moroney]], ''[[Tennessee Orange]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}
[[Kategory:2022| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>9whr84n4ejfk6e5yeuqw34jx8jn75td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Portorikaansk filmakteur</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125863</id>
    <revision>
      <id>1235484</id>
      <parentid>981099</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1235484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143" sha1="pl806oo4hl71zslria8pqmrrmgfswpg" xml:space="preserve">[[Kategory:Portorikaansk akteur|Film]]
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Filmakteur]]
[[Kategory:Sinema yn Porto Riko|Filmakteur]]</text>
      <sha1>pl806oo4hl71zslria8pqmrrmgfswpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skore (plak)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136006</id>
    <redirect title="Schore (Nederlân)" />
    <revision>
      <id>1235455</id>
      <parentid>960310</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Trochferwizingsdoel feroare fan [[Schore (plak)]] nei [[Schore (Nederlân)]]</comment>
      <origin>1235455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="iywyp9gc3ln6vhyoq85b83f3hwer2d9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Schore (Nederlân)]]</text>
      <sha1>iywyp9gc3ln6vhyoq85b83f3hwer2d9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141801</id>
    <revision>
      <id>1235365</id>
      <parentid>1233974</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ferstoarn */ +</comment>
      <origin>1235365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18384" sha1="jdmm67t2ccjt3x0dgd3lndyhd34waki" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Bulgarije]] fiert de [[euro]] yn as nasjonale [[muntienheid]], en wurdt dêrmei it 21e lân yn 'e [[Eurosône]].
* [[1 jannewaris|1]] - Yn de [[Nederlân]]ske haadstêd [[Amsterdam]] rekket de [[Vondeltsjerke]] slim skansearre by in grutte brân.
* [[1 jannewaris|1]] - By de saneamde [[Nijjiersbrân fan Crans-Montana]] komme by in brân yn in [[kafee]], yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Crans-Montana]], in plak yn it kanton [[Wallis]], 41 minsken om it libben en reitsje nochris 115 oaren [[ferwûne]].
* [[3 jannewaris|3]] - De [[Feriene Steaten]] fiere oanfallen út op ferskate plakken yn it noarden fan [[Fenezuëla]]. Tagelyk wurde de Fenezolaanske [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Cilia Flores]] fan har bêd lichten troch Amerikaanske [[kommando's]] en [[ûntfierd]] nei de Feriene Steaten ta, dêr't se yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthús]] ferdwine.
* [[3 jannewaris|3]] - [[Ekwatoriaal Guinee]] ferpleatst syn [[haadstêd]] fan [[Malabo]] op it eilân [[Bioko]] nei [[Ciudad de la Paz]] op it [[fêstelân]] fan [[Afrika]].
* [[6 jannewaris|6]] - It westen fan [[Japan]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] fan 6,2 op 'e [[skaal fan Richter]]. It epysk sintrum lei yn it [[Prefektueren fan Japan|prefektuer]] [[Shimane (Prefektuer)|Shimane]], it eilân [[Honshu]].
* [[7 jannewaris|7]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrante]] [[Moard op Renée Good|Renée Good]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[8 jannewaris|8]]-[[9 jannewaris|9]] - De [[protesten yn Iran (jannewaris 2026)|massale protesten]] yn [[Iraan]] wurde yn bloed smoard troch de [[plysje]] en de [[feilichheidstsjinst]]en, wêrby't neffens de berjochten tsientûzenen [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] deamakke wurde.
* [[14 jannewaris|14]] - Yn it [[Tailân|Taiske]] distrikt [[Sikhio (distrikt)|Sikhio]] falt in kraan op in passazjierstrein, wêrby't 30 minsken omkomme en 64 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[14 jannewaris|14]] - Nei [[Grienlânkrisis|oanhâldende drigeminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]], begjint [[Denemark]], dêr't Grienlân ta heart, de [[militêre oefening]] [[Operaasje Artic Endurance]]. Sân [[Jeropa|Jeropeeske]] bûnsgenoaten, wêrûnder [[Nederlân]], stjoere troepen. 
* [[17 jannewaris|17]] - Yn 'e [[Paraguay]]aanske [[haadstêd]] [[Asunción]] ûndertekenje fertsjintwurdigers fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en [[Mercosur]], in [[ekonomy]]sk ferbûn besteande út [[Argentynje]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en Paraguay, in [[Partnerskipsoerienkomst tusken de Jeropeeske Uny en Mercosur|frijhannelsoerienkomst]].
* [[18 jannewaris|18]] - Yn [[Spanje]] fynt benoarden it plak [[Kordoba (Spanje)|Kordoba]], yn de [[Spaanske autonome mienskippen|autonome mienskip]] [[Andalûsje]], [[Treinramp by Kordoba|in treinramp]] plak. Dêrby komm 46 minsken om en reitsje 291 oaren [[ferwûne]].
* [[18 jannewaris|18]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] bedriget [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Dútslân]], [[Frankryk]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Nederlân]] mei in ferheging fan 'e [[hannelstaryf|hannelstariven]], om't dy lannen it weage hawwe en stjoer troepen nei [[Grienlân]] ta om diel te nimmen oan 'e [[militêre oefening]] [[Operaasje Arctic Endurance]]. Dêrtroch komt de [[Grienlânkrisis]] ta in hichtepunt. [[Iislân]], [[Sloveenje]], [[Estlân]] en [[Belgje]] beslute yn reäksje op Trump syn drigeminten om ek noch troepen te stjoeren, hoewol't se dat earst net fan doel wiene.
* [[20 jannewaris|20]] - Yn 'e [[Twadde Keamer]] spjalte 7 leden fan 'e [[PVV]]-fraksje har ôf en foarmje de [[Groep Markuszower]]. De PVV giet dêrtroch yn it [[parlemint]] fan 26 nei 19 sitten en is net mear de grutste [[politike partij|partij]].
* [[21 jannewaris|21]] - Op it [[World Economic Forum]] yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Davos]] wurdt de [[Grienlânkrisis]] (foarearst) besward nei't de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] syn plan ûntpraat is om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]].
* [[22 jannewaris|22]] - De [[Feriene Steaten]] ferlitte (nei in opsistermyn fan 1 jier) formeel de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO).
* [[24 jannewaris|24]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrant]] [[Moard op Alex Pretti|Alex Pretti]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[27 jannewaris|27]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Yndia]] slute in [[Yndiaask-Jeropeeske Frijhanneloerienkomst|fiergeande frijhannelsoerienkomst]].

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - By [[oanfallen fan Boko Haram yn Kwara (2026)|oanfallen]] fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurgroep]] [[Boko Haram]] yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] steat [[Kwara]] falle teminsten 162 deaden.
* [[4 febrewaris|4]] - Foar [[Noard-Nederlân]] kundiget it [[KNMI]] yn 'e iere moarn in [[waaralaarm]] ôf fanwegen [[izel]].
* [[6 febrewaris|6]]-[[22 febrewaris|22]] - Yn noardlik [[Itaalje]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2026|Olympyske Winterspullen]] fan [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]] holden.
* [[9 febrewaris|9]] - By [[sjitpartij yn Tumbler Ridge|in sjitpartij]] yn it ôfhandige [[Tumbler Ridge (Britsk-Kolumbia)|Tumbler Ridge]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], komme teminsten 9 persoanen om (de skutter ynbegrepen) en reitsje nochris 27 oare [[ferwûne]].
* [[20 febrewaris|20]] - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]] docht de [[fûnis|útspraak]] dat de [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] ûnder de besteande [[wet]]jouwing net it rjocht hat om [[ynfierheffing]]s op te lizzen yn 'e mjitte wêryn't er dat dien hat. Dêrmei wurde de measte ynfierheffings fan Trump neatich ferklearre.
* [[22 febrewaris|22]] - By [[militêre operaasje yn Jalisco (2026)|in operaasje]] yn 'e steat [[Jalisco]] deadet it [[Meksikaanske Leger]] 62 leden fan it [[drugskartel]] [[Cartél Jalisco Nuevo Generación|CJNG]], ûnder wa de kartelbaas [[El Mencho]]. De leden fan it kartel rjochtsje neitiid by in opskuor grutskalige skea en [[fersteuring fan 'e iepenbiere oarder]] oan.
* [[23 febrewaris|23]] - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 117 [[dagen]] it [[Kabinet-Jetten]] ynstallearre.
* [[26 febrewaris|26]] - It sûnt [[2024]] slommerjende konflikt tusken [[Pakistan]] en [[Afganistan]] lôget op ta [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch|in iepen oarloch]], wêrby't de [[Pakistaanske Loftmacht]] de Afgaanske [[haadstêd]] [[Kabûl]] [[bombardemint|bombardearret]].
* [[28 febrewaris|28]] - De [[Iraanoarloch]] brekt út wannear't [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]] úteinsette mei grutskalige [[bombardemint]]en fan 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] en oare stêden. [[Kritisy]] wize derop dat it ûnder it [[ynternasjonaal rjocht]] om in yllegale [[oarloch]] giet. De Iraanske opperste lieder, [[grutajatollah]] [[Ali Chamenei]], wurdt troch de Israeeljers doelbewust [[fermoarde]]. Dat liedt ta in grutte eskalaasje fan it konflikt, wêrby't Iraan net inkeld ferjildingsoanfallen útfiert op Israel, mar ek op Amerikaanske [[legerbasis|militêre fasiliteiten]] en [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] yn [[Irak]], [[Jordaanje]], [[Koeweit]], [[Saûdy-Araabje]], [[Bachrein]], [[Katar]], de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Omaan]].

;maart
* [[1 maart|1]] - By it [[Bloedbad fan Abiemnom]] wurde yn [[Abiemnom]], yn it noarden fan [[Súd-Sûdaan]], teminsten 169 [[Dinka (folk)|Dinka]] [[fermoarde]] by in oanfal troch leden fan in oare [[etnyske groep]], de [[Nûer (folk)|Nûer]].
* [[2 maart|2]] - De [[Libanon|Libaneeske]] [[milysje]] [[Hezbollah]] ynterveniëarret oan 'e kant fan [[Iraan]] yn 'e [[Iraanoarloch]] troch it noarden fan [[Israel]] te besjitten mei [[raket]]ten. Israel reägearret mei bûtenproporsjoneel swiere [[bombardemint]]en fan net inkeld [[militêr]]e, mar ek [[boarger]]like doelen yn hiel Libanon.
* [[6 maart|6]]-[[7 maart|7]] - By [[oerstreamings yn Kenia (2026)|oerstreamings]] yn [[Kenia]] komme teminsten 66 minsken om.
* [[6 maart|6]]-[[15 maart|15]] - Yn [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], yn noardlik [[Itaalje]], wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2026|Paralympyske Winterspullen]] holden. It [[evenemint]] is omstriden, mei't it [[Ynternasjonaal Paralympysk Komitee]] [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]] wer tastiet om ûnder eigen [[flagge]] diel te nimmen, wylst de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrfoar't de beide lannen fan ynternasjonale sporteveneminten ferballe wiene, noch altyd trochgiet.
* [[8 maart|8]] - Yn [[Iraan]] folget [[Mozjtaba Chameneï]], de [[soan]] fan 'e troch [[Israel]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Iraanoarloch]] [[fermoarde]] [[ajatollah]] [[Ali Chameneï]], syn [[heit]] op as [[opperste lieder (Iraan)|opperste lieder]].
* [[16 maart|16]] - By [[klinykbombardemint yn Kabûl (2026)|in bombardemint]], útfierd troch [[Pakistan]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch]], op in [[ôfkickklinyk]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]] komme teminsten 400 minsken om.
* [[24 maart|24]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] slute in [[frijhannel]]sferdrach, [[AEUFTA]].
* [[25 maart|25]] - By in [[rjochtsaak]] yn 'e [[Feriene Steaten]] wurde [[Meta (bedriuw)|Meta]] (de [[memme-ûndernimming]] fan [[Facebook]] en [[Instagram]]) en [[YouTube]] ferantwurdlik holden foar it moedwillich feroarsaakjen fan [[ferslaving]] oan [[sosjale media]], en feroardiele ta it beteljen fan [[$]]6&amp;nbsp;miljoen oan [[boete (jild)|boetes]] en [[skeafergoeding]].
* [[25 maart|25]] - Mei [[Sarah Mullally]] wurdt yn [[Ingelân]] foar it earst in [[frou]] ynstallearre as [[aartsbiskop fan Canterbury]] en aldendeisk haad fan 'e [[Anglikaanske Tsjerke]].

;april
* [[1 april|1]]-[[11 april|11]] - De [[Artemis II]]-misje fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket in rûntsje om 'e [[moanne (byplaneet fan 'e Ierde)|moanne]] en keart ûnskansearre werom op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]]. It is de earste bemanne romtefeartmisje bûten in [[baan (astronomy)|baan]] om 'e Ierde sûnt [[Apollo&amp;nbsp;17]] yn [[1972]].
* [[7 april|7]] - Yn 'e oangeande [[Iraanoarloch]] komme de [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûnder bemiddeling fan [[Pakistan]] in [[sjitferbod]] fan fjirtjin [[dagen]] oerien. De trêde partij yn 'e [[oarloch]], [[Israel]], leit him dêr ûnder Amerikaanske druk mei tsjinnichheid by del.
* [[12 april|12]] - By de [[Hongaarske parlemintsferkiezings (2026)|Hongaarske parlemintsferkiezings]] wurdt de [[politike partij]] [[FIDESZ]] fan 'e langjierrige [[premier]] [[Viktor Orbán]] ferslein troch [[Tisza (partij)|Tisza]] fan [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Péter Magyar]]. Hoewol't it ferskil yn stimmen net iens sa mâle grut is, wint Tisza, troch it [[kiesdistrikt]]estelsel dat Orbán ynfierd hat, de grutte mearderheid fan 'e parlemintssitten.
* [[13 april|13]] - Yn 'e [[Iraanoarloch]] begjinne de [[Feriene Steaten]] mei in eigen blokkade fan 'e [[Iraan]]ske blokkade fan 'e [[Strjitte fan Hormûz]].
* [[16 april|16]] - Under druk fan 'e [[Feriene Steaten]] stimt [[Israel]] yn mei in [[sjitferbod]] oan it [[Libanon|Libaneeske]] front fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[19 april|19]] - By de [[Bulgaarske parlemintsferkiezings (2026)|parlemintsferkiezings]] yn [[Bulgarije]] wint [[Progresivna Bălgarija|PB]], de [[politike partij|partij]] fan 'e pro-[[Ruslân|Russyske]] âld-[[presidint]] [[Rumen Radev]] de mearderheid fan 'e sitten.
* [[21 april|21]] - It [[sjitferbod]] yn 'e [[Iraanoarloch]] wurdt ferlinge.
* [[25 april|25]] - By [[offinsyf yn Noard-Maly (april-maaie 2026)|in offinsyf]] fan it [[Befrijingsfront fan Azawad]] (in [[nasjonalist]]yske groepearring stribjend nei in eigen steat foar de [[Tûareks]]) y.g.m. [[Islamityske Steat|IS]] wurde de stêd [[Tikal]] en in diel fan 'e stêd [[Gao]] ferovere op it [[Maly|Malineeske]] [[kriichsmacht|leger]].
* [[27 april|27]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]], [[keninginne]] [[Máxima Zorreguieta|Máxima]] en oare leden fan 'e [[Hûs Oranje-Nassau|keninklike famylje]] fiere [[Keningsdei]] yn [[Dokkum]].

;maaie
* [[1 maaie|1]] - De [[Feriene Arabyske Emiraten]], dy't ien fan 'e grutste oaljeprodusinten fan 'e wrâld binne, stappe út 'e [[OPEC]], it [[kartel]] fan [[ierdoalje]]produsearjende lannen.
* [[4 maaie|4]] - By de [[Fjoerwurkramp yn Liuyang]], yn [[Sina]], komme by in grutte [[ûntploffing]] 37 minsken om en reitsje 51 oaren [[ferwûne]].
* [[16 maaie|16]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt [[ebola-epidemy yn 'e Demokratyske Republyk Kongo (2026)|de útbraak]] fan it [[ebola]]firus yn it noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] út ta in [[epidemy]] fan ynternasjonale soarch.
* [[20 maaie|20]] - Ald-[[presidint]] [[Raúl Castro]] fan [[Kuba]] wurdt troch de [[Feriene Steaten]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|oanklage]] foar it delsjitten, yn [[1996]], fan twa [[privee-fleantúch]]jes mei Amerikaanske [[boarger]]s oan board, dy't boppe Kuba [[pamflet]]ten útstruiden wêryn't oproppen waard ta ferset tsjin it Kubaanske regear. Om dit 30 jier nei dato nochris te dwaan wurdt algemien sjoen as in besykjen fan 'e Feriene Steaten om Kuba fierder ûnder druk te setten.
* [[22 maaie|22]] - It begjin fan in [[hjitteweach]] yn in grut diel fan [[Jeropa]], wêrby't, foar [[maaie]], [[temperatuer]]en berikt wurde dy't sûnder presedint binne.
* [[22 maaie|22]] - By [[myngasûntploffing yn Liushenyu (2026)|in myngasûntploffing]] yn in [[stienkoal]]myn yn it [[Sina|Sineeske]] [[Liushenyu]] komme 82 [[mynwurker]]s om.

;juny
* [[1 juny|1]] - In [[ierdbeving op Mindanao (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,8 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it eilân [[Mindanao]] yn 'e súdlike [[Filipinen]]. Der komme 82 [[minske]]n om en 1.319 oaren reitsje [[ferwûne]].
* [[11 juny|11]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA) stelt fêst dat it [[klimaat]]ferskynsel [[El Niño]] him wer foardocht.
* [[11 juny|1]]-[[13 juny|13]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]], [[Meksiko]] en [[Kanada]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip Fuotbal 2026]] holden.
* [[11 juny|11]] - By [[Vogelwaarde]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]], fljocht in te hurd ridende [[auto]] út 'e bocht en skept op in njonken de [[wei]] lizzend [[fytspaad]] in [[skoalklasse]] út [[Axel (plak)|Axel]] dy't op [[skoalkamp]] is. Trije [[bern (persoan)|bern]] en de [[direktrise]] fan 'e skoalle komme om, wylst ferskate oare skoalbern [[swierferwûne]] yn it [[sikehûs]] bedarje.
* [[15 juny|15]]-[[17 juny|17]] - De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûndertekenje it [[Memorandum fan Islamabad]], in fierder út te wurkjen oerienkomst, dy't it útgongspunt foarmje moat foar [[ûnderhanneling]]s om in ein oan 'e [[Iraanoarloch]] te meitsjen.
* [[18 juny|18]]-[[29 maaie|29]] - By in [[Jeropeeske hjitteweach (juny 2026)|swiere hjitteweach]] yn [[Noardwest-Jeropa]] rinne de [[temperatuer]]en oerdeis op oant boppe de 40&amp;nbsp;[[°C]]. Yn [[Nederlân]] berikt de [[hjittens]] op freed [[26&amp;nbsp;juny]] in hichtepunt mei in rekôrtemperatuer fan 39,4&amp;nbsp;°C yn it [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] [[Ell (Nederlân)|Ell]]. Yn [[Fryslân]] wurde dyselde deis temperatueren fan 33,6&amp;nbsp;°C metten.
* [[21 juny|21]] - By it ûntbleatsjen fan it [[Nasjonaal Monumint Ulu Kora|Nasjonaal Moluksk Monumint Ulu Kora]] op 'e Lloydkade yn [[Rotterdam]] biedt [[premier]] [[Rob Jetten]] út namme fan it [[Nederlân]]sk [[regear]] formeel syn [[ûntskuldiging]]s oan foar de behanneling fan 'e earste [[generaasje]] [[Molukkers yn Nederlân]].
* [[22 juny|22]] - De yn syn eigen lân tige [[populêr|ympopulêre]] [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Keir Starmer]] kundiget syn ôftreden oan.
* [[24 juny|24]] - By [[ierdbevings yn Fenezuëla (2026)|twa swiere ierdbevings efterinoar]] fan 7,2, resp. 7,5 op 'e [[skaal fan Richter]] wurdt yn it noardwesten fan [[Fenezuëla]] slimme skea oanrjochte. Nei twa wiken stiet it deadetal op mear as 3.500 en binne der krapoan 17.000 [[ferwûne]]n teld, wylst der noch tsientûzenen [[minske]]n [[fermist]] wurde.

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Jaap Pop]], Nederlânsk boargemaster en fotograaf (* [[1941]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Robert Jensen]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1973]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Annemarie Prins]], Nederlânsk aktrise (* [[1932]])
* 13 - [[Claudette Colvin]], Amerikaansk minskerjochte-aktiviste (* [[1939]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Sly Dunbar]], Jamaikaanske drummer en produsint (* [[1952]])
* [[30 jannewaris|30]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadeesk-Amerikaansk aktrise (* [[1954]])

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - [[Remco Heite]], Frysk boargemaster (* [[1946]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Brad Arnold]], Amerikaansk sjonger (* [[1978]])
* [[11 febrewaris|11]] - [[James Van Der Beek]], Amerikaansk akteur (* [[1977]])
* [[17 febrewaris|17]] - [[Jesse Jackson]], Amerikaansk aktivist en politikus (* [[1941]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Peter Karstkarel]], Frysk publisist, (keunst)histoarikus, neerlandikus, arsjitektuerkenner (* [[1945]])
* [[28 febrewaris|28]] - [[Ali Chameneï]], Iraansk presidint en [[grutajatollah]] (* [[1939]])

;maart
* [[10 maart|10]] - [[IJf Blokker]], Nederlânske akteur, sjonger, komyk, presintator. (* [[1930]])

;april
* [[18 april|18]] - [[Géjanna Buma]], Frysk keatster (* [[1978]])

;juny
* [[19 juny|19]] - [[Eppie Dam]], Frysk dichter, skriuwer en fertaler (* [[1953]])
* [[24 juny|24]] - [[Elske Falkena]], Frysk aktrise (* [[1970]])

;july
* [[4 july|4]] - [[Gerard Daandels]], Nederlânsk boargemaster (* [[1946]])
* [[15 july|15]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] (* [[1944]])

==Films==
* ''[[Lulk (film)|Lulk]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Kees Flodder (telefyzjesearje)|Kees Flodder]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}

[[Kategory:2026| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>jdmm67t2ccjt3x0dgd3lndyhd34waki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:James Bond</title>
    <ns>10</ns>
    <id>147485</id>
    <revision>
      <id>1235500</id>
      <parentid>1128873</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1235500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3635" sha1="dnq5wl3w9k545ihvfhwbcqy98zekwv9" xml:space="preserve">{| class=toccolours style=&quot;font-size:90%; margin-top:1em; margin-bottom:-0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both;&quot; width=&quot;100%&quot; 
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFD700&quot; width=&quot;100%&quot; colspan=&quot;2&quot;| [[James Bond (filmsearje)]]
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFFF33&quot; width=&quot;100%&quot; colspan=&quot;2&quot;| films fan [[Eon Productions]]
|-
| style=&quot;font-size: 90%; background:#FFFF33&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''mei&amp;nbsp;Sean&amp;nbsp;Connery''' || align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;| [[Dr. No (film)|Dr.&amp;nbsp;No]]&amp;nbsp;(1962)&amp;nbsp;• [[From Russia with Love (film)|From&amp;nbsp;Russia&amp;nbsp;with&amp;nbsp;Love]]&amp;nbsp;(1963)&amp;nbsp;• [[Goldfinger (film)|Goldfinger]]&amp;nbsp;(1964)&amp;nbsp;• [[Thunderball (film)|Thunderball]]&amp;nbsp;(1965)&amp;nbsp;• [[You Only Live Twice (film)|You&amp;nbsp;Only&amp;nbsp;Live&amp;nbsp;Twice]]&amp;nbsp;(1967)&amp;nbsp;• [[Diamonds Are Forever (film)|Diamonds&amp;nbsp;Are&amp;nbsp;Forever]]&amp;nbsp;(1971) &lt;br&gt;
|-
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| style=&quot;font-size: 90%; background:#FFFF33&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''mei&amp;nbsp;George&amp;nbsp;Lazenby''' || align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;| [[On Her Majesty's Secret Service (film)|On&amp;nbsp;Her&amp;nbsp;Majesty's&amp;nbsp;Secret&amp;nbsp;Service]]&amp;nbsp;(1969) &lt;br&gt;
|-
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| style=&quot;font-size: 90%; background:#FFFF33&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''mei&amp;nbsp;Roger&amp;nbsp;Moore''' || align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;| [[Live and Let Die (film)|Live&amp;nbsp;and&amp;nbsp;Let&amp;nbsp;Die]]&amp;nbsp;(1973)&amp;nbsp;• [[The Man with the Golden Gun (film)|The&amp;nbsp;Man&amp;nbsp;with&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Golden&amp;nbsp;Gun]]&amp;nbsp;(1974)&amp;nbsp;• [[The Spy Who Loved Me (film)|The&amp;nbsp;Spy&amp;nbsp;Who&amp;nbsp;Loved&amp;nbsp;Me]]&amp;nbsp;(1977)&amp;nbsp;• [[Moonraker (film)|Moonraker]]&amp;nbsp;(1979)&amp;nbsp;• [[For Your Eyes Only (film)|For&amp;nbsp;Your&amp;nbsp;Eyes&amp;nbsp;Only]]&amp;nbsp;(1981)&amp;nbsp;• [[Octopussy (film)|Octopussy]]&amp;nbsp;(1983)&amp;nbsp;• [[A View to a Kill (film)|A&amp;nbsp;View&amp;nbsp;to&amp;nbsp;a&amp;nbsp;Kill]]&amp;nbsp;(1985) &lt;br&gt;
|-
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| style=&quot;font-size: 90%; background:#FFFF33&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''mei&amp;nbsp;Timothy&amp;nbsp;Dalton''' || align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;| [[The Living Daylights (film)|The&amp;nbsp;Living&amp;nbsp;Daylights]]&amp;nbsp;(1987)&amp;nbsp;• [[Licence to Kill (film)|Licence&amp;nbsp;to&amp;nbsp;Kill]]&amp;nbsp;(1989) &lt;br&gt;
|-
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| style=&quot;font-size: 90%; background:#FFFF33&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''mei&amp;nbsp;Pierce&amp;nbsp;Brosnan''' || align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;| [[GoldenEye (film út 1995)|GoldenEye]]&amp;nbsp;(1995)&amp;nbsp;• [[Tomorrow Never Dies (film)|Tomorrow&amp;nbsp;Never&amp;nbsp;Dies]]&amp;nbsp;(1997)&amp;nbsp;• [[The World Is Not Enough (film)|The&amp;nbsp;World&amp;nbsp;Is&amp;nbsp;Not&amp;nbsp;Enough]]&amp;nbsp;(1999)&amp;nbsp;• [[Die Another Day (film)|Die&amp;nbsp;Another&amp;nbsp;Day]]&amp;nbsp;(2002) &lt;br&gt;
|-
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| style=&quot;font-size: 90%; background:#FFFF33&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''mei&amp;nbsp;Daniel&amp;nbsp;Craig''' || align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;| [[Casino Royale (film út 2006)|Casino&amp;nbsp;Royale]]&amp;nbsp;(2006)&amp;nbsp;• [[Quantum of Solace (film)|Quantum&amp;nbsp;of&amp;nbsp;Solace]]&amp;nbsp;(2008)&amp;nbsp;• [[Skyfall (film)|Skyfall]]&amp;nbsp;(2012)&amp;nbsp;• [[Spectre (film út 2015)|Spectre]]&amp;nbsp;(2015)&amp;nbsp;• [[No Time to Die (film út 2021)|No&amp;nbsp;Time&amp;nbsp;to&amp;nbsp;Die]]&amp;nbsp;(2021) &lt;br&gt;
|-
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#FFFF33&quot; width=&quot;100%&quot; colspan=&quot;2&quot;| films fan oare studio's
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Casino Royale (film út 1954)|Casino&amp;nbsp;Royale]]&amp;nbsp;(1954)&amp;nbsp;• [[Casino Royale (film út 1967)|Casino&amp;nbsp;Royale]]&amp;nbsp;(1967)&amp;nbsp;• [[Never Say Never Again (film)|Never&amp;nbsp;Say&amp;nbsp;Never&amp;nbsp;Again]]&amp;nbsp;(1983) &lt;br&gt;
|-
|}</text>
      <sha1>dnq5wl3w9k545ihvfhwbcqy98zekwv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casino Royale (film út 2006)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147572</id>
    <revision>
      <id>1235474</id>
      <parentid>1122076</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1235474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21915" sha1="h7tqpo040whfb2of94kv1sk9109r71r" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Casino Royale 2006 logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Casino Royale 2 - UK cinema poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Casino Royale''
| regisseur                = [[Martin Campbell]]
| produsint                = [[Michael G. Wilson]]&lt;br&gt;[[Barbara Broccoli]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Neal Purvis]]&lt;br&gt;[[Robert Wade]]&lt;br&gt;[[Paul Haggis]]
| basearre op              = [[Casino Royale (roman)|de roman]] fan [[Ian Fleming]]
| kamerarezjy              = [[Phil Méheux]]
| muzyk                    = [[David Arnold]]
| filmstudio               = [[Eon Productions]]&lt;br&gt;[[Metro-Goldwyn-Mayer]]&lt;br&gt;[[Columbia Pictures]]
| distribúsje              = [[Sony Pictures Releasing]]
| haadrollen               = [[Daniel Craig]]&lt;br&gt; [[Eva Green]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Judi Dench]]&lt;br&gt; [[Mads Mikkelsen]]&lt;br&gt; [[Jeffrey Wright (akteur)|Jeffrey Wright]]&lt;br&gt; [[Giancarlo Giannini]]&lt;br&gt; [[Simon Abkarian]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tsjechje]]
| premiêre                 = [[14&amp;nbsp;novimber]] [[2006]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[spionaazjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 144 minuten
| budget                   = $150&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $606,1&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[James Bond (filmsearje)|James Bond]]''
| foarich diel             = ''[[Die Another Day (film)|Die Another Day]]''
| folgjend diel            = ''[[Quantum of Solace (film)|Quantum of Solace]]''
}}
'''''Casino Royale''''' is in [[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Dútslân|Dútsk]]-[[Tsjechje|Tsjechyske]] [[spionaazjefilm]] út [[2006]] ûnder [[rezjy]] fan [[Martin Campbell]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei in [[kasino]] yn [[Montenegro]] dêr't in wichtich diel fan it ferhaal plakfynt. It is in [[film]] út 'e [[James Bond (filmsearje)|''James Bond''-searje]], mei [[Daniel Craig]] yn 'e [[haadrol]] fan 'e Britske [[geheim agint]] [[James Bond]], en [[Eva Green]] as de [[Bond-girl]]. ''Casino Royale'', dat basearre is op 'e [[roman]] mei [[Casino Royale (roman)|deselde namme]] fan [[Ian Fleming]], folget yn 'e rige op ''[[Die Another Day (film)|Die Another Day]]'', út [[2002]], mar foarme in [[reboot (fiksje)|reboot]] fan 'e [[filmsearje]]. It [[plot|ferhaal]] floret Bond as er by in [[poker]]spul Le Chiffre, in [[finansiering|finansier]] fan [[terrorist]]en, [[bankrot]] gean litte moat. ''Casino Royale'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]] en groeide yn 'e [[bioskopen]] út ta in grut [[kommersje]]el súkses.

==Plot==
[[James Bond]], in [[geheim agint]] foar de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[ynljochtingetsjinst]] [[MI6]], berikt syn [[promoasje (rang)|promoasje]] ta in 00-agint (007 om persiis te wêzen), troch twa doelwiten te [[moard|eliminearjen]]: de [[ferrieder]] Dryden, in seksjesjef op 'e Britske [[ambassade]] yn [[Praach]], en dy syn kontaktpersoan Fisher. Underwilens bringt yn [[Oeganda]] de mysterieuze hear White, in fertsjintwurdiger fan in skimige [[organisaasje]], Steven Obanno, in liedend lid fan it [[Fersetsleger fan de Hear|Fersetsleger fan 'e Hear]] (LRA) yn 'e kunde mei Le Chiffre, in [[bankier]] fan [[Albaanje|Albaneesk]] [[komôf]] dy't as [[finansiering|finansier]] fan [[terrorist]]en jildt. Obanno fertrout Le Chiffre in grut bedrach oan [[jild|kontanten]] ta, dat er, nei't men oannimme mei, by operaasjes fan it LRA bútmakke hat. Le Chiffre [[ynvestearring|ynvestearret]] dat jild neitiid yn it oankeapjen fan [[put options]] op [[oandiel]]en fan [[fleantúchbouwer]] Skyfleet, om't er wit dat it [[bedriuw]] troch in [[bomoanslach]] yn slimme swierrichheden komme sil.

Bond is yn 'e tuskentiid nei [[Madagaskar]] ta reizge, dêr't er de [[bom]]memakker Mollaka te pakken besiket te krijen. Troch it knoffelich optreden fan Bond syn assistint Carter kriget Mollaka der lucht fan dat er folge wurdt. Nei in spektakulêre efterfolging siket er beskûl yn in ambassade, dy't Bond lykwols binnenkringt om him te deadzjen. Om't er de [[diplomatike ymmuniteit]] fan in ambassade skeind hat, kriget Bond letter de wyn fan foarren fan MI6-sjef [[M (James Bond)|M]], mar Bond lûkt him dêr neat fan oan. Hy hat de [[mobile tillefoan]] fan Mollaka te pakken krigen en folget de oanwizings dy't er dêryn fynt nei de [[korrupsje|korrupte]] [[Grikelân|Grykske]] funksjonaris Alex Dimitrios. Dyselde befynt him yn [[Nassau (Bahama's)|Nassau]], op 'e [[Bahama's]], en dat is Bond syn folgjende bestimming. Nei't er Dimitrios by in potsje [[poker]] syn [[Aston Martin DB5]] út [[1964]] ôfhandich makke hat, [[ferlieding|ferliedt]] er syn [[oarehelte|frou]] Solange, fan wa't er te hearren kriget dat Dimitrios hommels ôfset is nei [[Miami]].
{{Plotbedjer film}}
Bond efterfolget Dimitrios dêrhinne, mar de man kriget him yn 'e rekken, en der ûntstiet in [[slaanderij|gefjocht]] wêrby't Bond him deadet. Dêrnei folget er in bommelizzer dy't ûnderwilens mei de [[tas]] fan Dimitrios útnaaid is nei de [[Ynternasjonale Lofthaven fan Miami]]. Hy ûntdekt dat dêr dy [[jûn]]s it nije [[prototype]] fan in reuseftich [[ferkearsfleantúch]] fan Skyfleet oan 'e [[media]] presintearre wurdt. De bommelizzer is fan doel it fleantúch op te blazen, mar dat wit Bond nei in lang gefjocht foar te kommen. Hy ferwikselet de bom fan plak, sadat de bommelizzer úteinlik by fersin himsels opblaast ynstee fan it fleantúch. Neitiid wurdt op 'e Bahama's it [[marteling|deafoltere]] [[lyk]] fan Solange Dimitrios weromfûn, dy't nei it falen fan 'e oanslach as it lek yn organisaasje sjoen waard. Bond, dy't foar har dea ferantwurdlik is, wurdt dêr lykwols net oars fan.

No't de presintaasje fan it nije ferkearsfleantúch trochgean kin, is Le Chiffre al it jild kwyt dat er yn 'e put options stoppe hie. Mei't dat syn eigen jild net wie, mar it fermogen dat in tal tige gefaarlike lju him tabetroud hie, is er yn alle steaten om it ferlies op 'e iene of oare wize oan te suverjen. Dêrta beleit er in pokertoernoai yn it Casino Royale yn [[Hotel Splendid]] yn [[Montenegro]], wêrfan't de begjinynset [[$]]10&amp;nbsp;miljoen is, mei in mooglike ekstra ynset fan nochris $5&amp;nbsp;miljoen. Mei't Bond de bêste pokerspiler is dy't by MI6 yn 'e tsjinst is, stjoert M him der tsjin betterwitten yn hinne mei de opdracht om derfoar te soargjen dat Le Chiffre [[bankrot]] giet. Om't de ynset betelle wurdt troch it Britske [[regear]] stjoert it [[Britsk Ministearje fan Finânsjes]] in aginte mei, Vesper Lynd, dy't derop tasjen moat dat it jild net fergriemd wurdt. As it derop oankomt om 'e $5&amp;nbsp;miljoen ekstra yn te setten, moat sy beoardielje oft dat nedich of sinfol is.

Yn Montenegro wurde Bond en Vesper opwachte troch de pleatslike kontaktpersoan fan MI6, in René Mathis, dy't harren der paadwiis makket. As it pokertoernoai úteinset, kriget Bond al rillegau de boppehân om't Le Chiffre in ''[[tell (poker)|tell]]'' hat: eltse kear as er [[bluffen|bluft]], rekket er de [[each]]hoeke fan syn [[loftereach]] oan. Yn it skoft wurdt Le Chiffre nei syn [[hotelkeamer]] roppen troch syn [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|freondinne]] Valenka, dy't dêr [[gizeling (misdriuw)|gizele]] blykt te wurden troch Obanno. Dy wol syn jild werom hawwe, mar as er foar it ferstân kriget dat dat inkeld barre sil as Le Chiffre it toernoai wint, lit er him trochspylje. Bond en Vesper, dy't Le Chiffre folge wiene om te sjen wêrom't er sa fluch weiwaard, wurde troch Obanno en syn [[liifwacht]] bûten de hotelkeamer trappearre en oanfallen. Bond deadet earst de liifwacht en dêrnei Obanno sels, mar as dy op 't lêst in [[pistoal]] te pakken kriget, is Vesper twongen om syn hân omleech te hâlden wylst Bond him [[ferstikking|smoart]].

Nei't er de [[trauma (psychysk letsel)|trauma]]tisearre Vesper [[treast]]ge hat, keart Bond werom nei de pokertafel, dêr't er syn hiele begjinynset ferliest as er ''all-in'' giet op basis fan 'e ''tell'' fan Le Chiffre. Dyselde blykt lykwols yn 'e tuskentiid op syn gewoante wiisd te wêzen, en brûkt dy no mei opsetsin om Bond op 'e ferkearde foet te setten. Vesper wegeret de ekstra ynset fan $5&amp;nbsp;miljoen goed te karren, om't se Bond [[arrogânsje|arrogant]] fynt en ornearret dat de Britske [[belesting]]beteller al genôch jild ferlern hat. Bond stiet op it punt om drastyske maatregels te nimmen as er oansprutsen wurdt troch in oare pokerspiler, dy't himsels identifisearret as [[spesjaal agint]] [[Felix Leiter]] fan 'e [[CIA]]. Om't er sels gjin geweldich pokerspiler is en by eltse hân jild ferliest, stelt er foar om Bond syn $5&amp;nbsp;miljoen te jaan om him wer yn it toernoai yn te keapjen. Bond jout him wer by it spul, mar wurdt net lang dêrnei [[fergiftiging|fergiftige]] as Valenka syn [[martini (cocktail)|martini]] oanmingt mei [[digitalis]]. Bond hastiget him nei syn [[auto]] ta, dêr't er [[antygif]] tsjin alderhanne soarten fergif en ek in [[defibrillator]] hat, mar hoewol't er himsels it antygif tatsjinnet, slagget it net mear om mei de defibrillator syn troch it gif stilfallen [[hert]] wer op te starten. Vesper, dy't him efternei kommen is, docht dat foar him, en Bond keart, ta stille [[argewaasje]] fan Le Chiffre, werom oan 'e pokertafel, dêr't er it toernoai úteinlik wint mei in ''[[straight flush]]''.

Nei ôfrin fan it toernoai wurdt Vesper troch Le Chiffre en syn trewanten [[ûntfierd]] en brûkt om Bond yn 'e fâle te lokjen. Hy fertelt Bond dat dy syn freon Mathis eins sýn freon Mathis is. Op in ferlitten [[skip]] yn 'e [[haven]] wurde Bond en Vesper apart faninoar [[finzen]] holden en [[martele]] om it [[bankrekkennûmer]] en it [[wachtwurd]] priis te jaan fan 'e [[bankrekken]] dêr't de winst fan it pokertoernoai hinne oermakke is. Bond wegeret it wachtwurd op te jaan. Wylst Le Chiffre noch mei him oan 'e gong is, falle dhr. White en syn minsken it skip binnen. White deadet Le Chiffre en syn trewanten foar it yn diskredyt bringen fan syn organisaasje troch mei it jild fan [[kliïnt]]en te [[gokken]]. Bond en Vesper wurde lykwols yn [[libben]] litten, eat dêr't M letter frijwat mei ompakt.

Nei't er yn in Montenegrynsk [[sikehûs]] wekker wurden is, lit Bond Mathis oppakke as ferrieder, hoewol't er dêrfoar inkeld it no net drekt betroubere wurd fan Le Chiffre foar hat. Nei't de winst fan it pokertoernoai nei in feilige bankrekken oerbrocht is, betteret Bond yn in [[klinyk]] oan 'e [[Comomar]] stadichoan op yn it selskip fan Vesper. Hja reitsje [[fereale]] opinoar, en Bond nimt [[ûntslach]] by MI6 en reizget mei har nei [[Feneesje]]. As M him opskillet mei de fraach wêr't eins dat jild fan it pokertoernoai bliuwt, beseft Bond dat Vesper him ferret hat. Hy folget har nei in leechsteand [[gebou]] dat [[renovaasje|renovearre]] wurdt, dêr't se it jild oerdrage sil oan in stikmannich [[kriminaliteit|kriminele typen]]. As dy Bond opmerke, nimme se Vesper yn gizeling. It gebou wurdt mei grutte luchtbannen oerein holden om't der oan it [[fûnemint]] wurke wurdt, en as Bond dy leksjit, begjint it hiele gebou wei te sakjen yn it wetter fan 'e [[grêft]]en fan Feneesje. Hy sjit de kriminelen dea, mar Vesper sit finzen yn it koaiwurk fan in [[lift (hefmeganisme)|lift]], dy't omleech sakket yn it wetter. Bond besiket har te rêden, mar se docht de [[doar]] fan 'e koai op it [[slot (ôfslutingsmeganisme)|slot]] en jout oan dat er har efterlitte moat. Dat docht er net, mar it slagget him net om har te rêden ear't se [[ferdrinking|ferdrinkt]]. Wylst Bond oare beslommerings hat, wurdt de [[koffer]] mei it jild opsocht troch dhr. White, dy't dermei útnaait.

Letter heart Bond fan M dat by neier ûndersyk nei Vesper bliken dien hat dat de organisaasje efter Le Chiffre Vesper har [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|minner]] Yusef Kabira yn gizeling nommen hie en drige him te fermoardzjen as se net foar harren wurkje woe. It liket der sterk op dat se, doe't sy en Bond troch Le Chiffre op it skip yn Montenegro fêstholden waarden en White dêr binnenfoel om mei Le Chiffre ôf te weven, in oerienkomst mei White sletten hat om oan him it jild oer te dragen as er yn ruil dêrfoar Bond libje liet. Bond, lykwols, hellet de skouders op en seit oer Vesper inkeld: &quot;De trut is dea.&quot; Hy kriget syn âlde posysje by MI6 werom en brûkt de [[mobile tillefoan]] fan Vesper om White op te spoaren yn in [[filla]] yn noardlik [[Itaalje]]. De film einiget as Bond White yn 'e [[skonk]] sjit en himsels dêrnei foarstelt mei de wurden: &quot;Bond is de namme. James Bond.&quot;

==Rolferdieling==
[[File:Daniel Craig - Film Premiere &quot;Spectre&quot; 007 - on the Red Carpet in Berlin (22387409720) (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Daniel Craig]].]]
[[File:Eva Green (Headshot).jpg|right|thumb|160px|[[Eva Green]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;|  '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;|  '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[MI6]]-[[geheim agint|agint]] [[James Bond]]
| [[Daniel Craig]]
|-
| Vesper Lynd
| [[Eva Green]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;|  '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;|  '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[M (James Bond)|M]], haad fan MI6
| [[Judi Dench]]
|-
| Le Chiffre
| [[Mads Mikkelsen]]
|-
| [[CIA]]-[[spesjaal agint|agint]] [[Felix Leiter]]
| [[Jeffrey Wright (akteur)|Jeffrey Wright]]
|-
| MI6-agint René Mathis
| [[Giancarlo Giannini]]
|-
| Alex Dimitrios
| [[Simon Abkarian]]
|-
| Solange Dimitrios
| [[Caterina Murino]]
|-
| Valenka
| [[Ivana Miličević]]
|-
| Steven Obanno
| [[Isaach de Bankolé]]
|-
| dhr. White
| [[Jesper Christensen]]
|-
| Mollaka
| [[Sébastien Foucan]]
|-
| MI6-agint Villiers
| [[Tobias Menzies]]
|-
| Mendel
| [[Ludger Pistor]]
|-
| Carlos
| [[Claudio Santamaria]]
|-
| Gettler
| [[Richard Sammel]]
|-
| Kratt
| [[Clemens Schick]]
|-
| MI6-agint Carter
| [[Joseph Millson]]
|-
| MI6-agint Williams
| [[Ben Cooke]]
|-
| MI6-agint Dryden
| [[Malcolm Sinclair (akteur)|Malcolm Sinclair]]
|-
| Fisher
| [[Darwin Shaw]]
|-
| [[effektehandeler]]
| [[Tom Chadbon]]
|-
| frou Wu
| [[Tsai Chin (aktrise)|Tsai Chin]]
|-
| [[grevinne]] Von Wallenstein
| [[Veruschka]]
|-
| [[tennis]]ster
| [[Alessandra Ambrósio]]
|-
| [[resepsjonist]]e
| [[Cristina Cole]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
Nei ''[[Die Another Day (film)|Die Another Day]]'', út [[2002]], besleat [[Eon Productions]], de [[filmstudio]] dy't de [[filmrjochten]] op 'e ''[[James Bond (filmsearje)|James Bond]]''-[[mediafranchise|franchise]] hat, om it mei [[Daniel Craig]] yn 'e rol fan [[geheim agint]] [[James Bond]] oer in hiele oare boech te goaien. Craig spile yn ''Casino Royale'' in hurdere, [[ûnmeilydsumens|ûnmeilydsumere]] Bond, yn in [[reboot (fiksje)|reboot]] fan 'e [[filmsearje]], dêr't tenei eltse foarm fan [[humor]] út ferwidere wie. De film wie in [[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Dútslân|Dútsk]]-[[Tsjechje|Tsjechyske]] ko-produksje, dy't direkt basearre wie op 'e [[roman]] ''[[Casino Royale (roman)|Casino Royale]]'' fan [[Ian Fleming]] út [[1953]]. 

De film waard [[regissearre]] troch [[Martin Campbell]], dy't yn [[1995]] ek de ''James Bond''-film ''[[GoldenEye (film út 1995)|GoldenEye]]'' makke hie. It [[senario]] waard skreaun troch [[Neal Purvis]], [[Robert Wade]] en [[Paul Haggis]]. As [[filmprodusint|podusinten]] wiene by it projekt [[Michael G. Wilson]] en [[Barbara Broccoli]] belutsen, dy't wurken yn opdracht fan [[Eon Productions]], [[Metro-Goldwyn-Mayer]] en [[Columbia Pictures]]. Der wie foar de produksje fan ''Casino Royale'' in [[budget]] beskikber fan [[$]]150&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Phil Méheux]], wylst de [[filmmuzyk]] fersoarge waard troch [[David Arnold]]. 
[[File:Karlsbad, Grandhotel Pupp IMG 6399.JPG|left|thumb|180px|It [[Grandhotel Pupp]] yn 'e [[Tsjechje|Tsjechyske]] [[stêd]] [[Karlovy Vary]] giet yn ''Casino Royale'' troch foar it Hotel Splendid yn [[Montenegro]].]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] sette op [[3&amp;nbsp;jannewaris]] [[2006]] útein en duorren oant en mei [[20&amp;nbsp;july]] fan dat jier. De film waard foar it meastepart opnommen yn 'e [[Barrandov Studio's]] yn 'e [[Tsjechje|Tsjechyske]] [[haadstêd]] [[Praach]]. Bykommende opnamen op lokaasje fûnen plak yn 'e [[Bahama's]], [[Itaalje]] (te witten: [[Feneesje]]), [[Ingelân]] en op oare plakken yn Tsjechje. It [[Grandhotel Pupp]] yn [[Karlovy Vary]] gie troch foar it Hotel Splendid yn [[Montenegro]]. De [[Villa del Balbianello]] oan 'e [[igge]] fan 'e [[Comomar]] tsjinne as de [[klinyk]] yn Itaalje dêr't Bond Mathis oppakke lit, opbetteret fan syn ferwûnings en [[fereale]] rekket op Vesper Lynd. De opnamen waarden ôfrûne yn 'e [[Pinewood Studios]] yn it [[Ingelske greefskip]] [[Buckinghamshire]]. 

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Casino Royale'' waard fersoarge troch [[Sony Pictures Releasing]]. De film gie op [[14&amp;nbsp;novimber]] [[2006]] yn [[Londen]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnie op [[16&amp;nbsp;novimber]] yn 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] en op [[17&amp;nbsp;novimber]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. Op [[16&amp;nbsp;maart]] [[2007]] kaam ''Casino Royale'' út op [[dvd]] en [[Blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] ûntfong ''Casino Royale'' oer it algemien tige positive [[resinsje]]s. Sa joech de foaroansteande Amerikaanske kritikus [[Roger Ebert]] de film 4 fanf 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy fûn dat [[Daniel Craig]] in treflike [[James Bond]] delsette. Guon resinsinten hie wat [[krityk]] op 'e spyldoer fan 144&amp;nbsp;[[minuten]], dy't neffens harren makke dat de film op 'e ein wat langtrieddich begûn oan te fielen. 
[[File:Daniel_Craig_on_Venice_yacht_crop_w_Wilson.jpg|right|thumb|250px|[[Haadrolspiler]] [[Daniel Craig]] op 'e [[filmset]] yn [[Feneesje]].]]

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hie ''Casino Royale'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 95%, basearre op 257 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] weeft ôf mei de grapmakkerij en gadgets dêr't [oare ''James Bond''-films] troch pleage waarden, en Daniel Craig leveret wêr't [[fan (persoan)|fans]] en kritisy op sieten te wachtsjen: in bittere, [[geast]]lik yn 'e knoei sittende, yntinse werútfining fan 007.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''Casino Royale'' in goedkarringspersintaazje fan 80%, basearre op 46 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Casino Royale'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]167,4&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $438,7&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $606,1&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $150&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $456,1&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Yn 'e bioskopen yn it [[Feriene Keninkryk]] brocht ''Casino Royale'' [[£]]55,4&amp;nbsp;miljoen yn 't laadsje, wêrmei't it yn dat lân de meast opbringende film fan 2006 wie en (fan [[2011]] ôf) de op njoggen nei meast opbringende film aller tiden.

===Prizen===
''Casino Royale'' waard yn [[2006]] nominearre foar tsien [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] filmpriis. De film wûn dêr úteinlik twa fan: de [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar bêste [[lûd]] en de priis foar opkommende stjer, dy't nei [[Eva Green]] gie. [[Daniel Craig]] waard nominearre foar de BAFTA foar bêste [[akteur]], wêrmei't er de earste [[James Bond]]-fertolker waard dy't dêrfoar ea sa'n nominaasje yn 'e wacht sleept hie. ''Casino Royale'' wûn fierders yn [[2007]] de [[Saturn Award]] foar bêste [[aksjefilm]]/[[aventoerefilm]]/[[skrillerfilm|skriller]], en waard nominearre foar fjouwer oare Saturn Awards en ien [[Satellite Award]].

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.007.com/ Offisjele webside fan ''Casino Royale'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0381061/ Ynformaasje oer ''Casino Royale'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Casino_Royale_(2006_film) ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Casino Royale (2006 film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''Casino Royale'' (film út 2006)}}
{{James Bond}}

[[Kategory:Britske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Britske skrillerfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske skrillerfilm]]
[[Kategory:Dútske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Dútske skrillerfilm]]
[[Kategory:Tsjechyske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Tsjechyske skrillerfilm]]
[[Kategory:Spionaazjeskrillerfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Eon Productions]]
[[Kategory:Film fan Metro-Goldwyn-Mayer]]
[[Kategory:Film fan Columbia Pictures]]
[[Kategory:Film fan Martin Campbell]]
[[Kategory:Film út 2006]]
[[Kategory:Film oer MI6]]
[[Kategory:Film oer terrorisme]]
[[Kategory:Film oer poker]]
[[Kategory:Film oer gokken]]
[[Kategory:Film oer marteling]]
[[Kategory:Film oer James Bond]]
[[Kategory:Film oer in kasino]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]</text>
      <sha1>h7tqpo040whfb2of94kv1sk9109r71r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Graupiper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148036</id>
    <revision>
      <id>1235370</id>
      <parentid>1177061</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6391" sha1="qap4uvts7t526io3t7uq4qahiu8f47l" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=graupiper
|Ofbyld= [[File:Dunnock (Prunella modularis) 3.jpg|250px]]
|lûd=[[File:Dunnock (Prunella modularis) (W1CDR0001422 BD6).ogg|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje= [[graupiperfûgels]] (''Prunellidae'')
|Skaai= [[graupipers]] (''Prunella'') 
|Wittenskiplike namme= Prunella modularis
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:PrunellaModularisIUCN.png|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[eksoat]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''graupiper''' is in [[sjongfûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[graupipers]] (''Prunella'') en de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[graupiperfûgels]] (''Prunellidae''). 

== Oare nammen ==
''Frysk'': toarnkrûper, toarnmosk, toarnhipper, bastertnachtegaal; ''[[Noardfrysk]]'': kurnfink; ''Nederlânsk'': hegge(n)mus; ''[[Grinslânsk]]'': graawpiper; ''[[Nedersaksysk]]'': Hegemors; ''[[Nederdútsk]]'': Heegenmüüsken; ''[[Eastfrysk (Nederdútsk)]]'': Heegbruuntje; ''Dútsk'': Heckenbraunelle, ''Ingelsk'': Dunnock.

== Foarkommen en iten ==
Grutte: 14-15 cm, sa wat lytser as in mosk, mei in tinne snaffel. Mantsjes en wyfkes sjen der itselde út. De kop is laaigriis, it liif is brún mei donkere streken. It roppen is in heech 'tsiet'. Simmers iten se rûpen, larven, spinnen e.d., winters foaral sieden.

== Fuortplanting ==
[[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.149.30.jpg|thumb|left|200px|Aaien fan 'e graupiper.]]
De mantsjes likegoed as de wyfkes hawwe in territoarium dat oerlaapje kin. In wyfke kin mear as ien mantjse hawwe, en in matsje mear as en wyfke. Se bouwe harren nest leech boppe de grûn. It earste lechsel, gewoanlik yn april, is fanwegens de noch keale struken in maklike proai foar nestrôvers. It twade lechsel, yn juny-july, hat meastal mear sukses. It lechsel bestiet út 4-6 grienblauwe aaien, dy 't 13-14 dagen bebret wurde. De jongskes wurde noch 11-14 dagen troch de beide âlden fuore.

== Fersprieding ==
De graupiper komt hast yn hiel Jeropa foar. Yn Nederlând briede sa'n 200.000 pearen, mar yn it Noardeasten (Grinslân, Fryslân, Drinte) komt de graupiper stikken minder foar as fierders yn it lân. Yn [[Nij-Seelân]] is it in [[eksoat]].

== Taksonomy ==
De soarte graupiper bestiet yn acht ûndersoarten:

* ''Prunella modularis hebridium'', W-Skotlân, Ierlân
* ''Prunella modularis occidentalis'', E- en S-Skotlân, Ingelân, W-Frankryk
* ''Prunella modularis modularis'', N- en M-Jeropa,
* ''Prunella modularis mabbotti'', Ibearysk Skiereilân, S-Frankryk, Itaalje, Grikelân
* ''Prunella modularis meinertzhageni'', Balkan
* ''Prunella modularis fuscata'', Krim
* ''Prunella modularis euxina'', W- en N-Turkije
* ''Prunella modularis obscura'', E-Turkije, Kaukasus, N-Iran

== Keppeling om utens ==
* [https://www.sovon.nl/nl/soort/10840 Sovon - Heggenmus]

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Graupiper]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Eksoat yn Nij-Seelân]]</text>
      <sha1>qap4uvts7t526io3t7uq4qahiu8f47l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Shallows (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151619</id>
    <revision>
      <id>1235496</id>
      <parentid>1137043</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rolferdieling */ kollommen netsjes ûnderinoar</comment>
      <origin>1235496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21473" sha1="izgavh77dkzhoeas0s3uwiqlq4b7f2p" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Shallows film logo.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:The Shallows poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Shallows''
| regisseur                = [[Jaume Collet-Serra]]
| produsint                = [[Lynn Harris (produsinte)|Lynn Harris]]&lt;br&gt;[[Matti Leshem]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Anthony Jaswinski]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Flavio Labiano]]
| muzyk                    = [[Marco Beltrami]]
| filmstudio               = [[Columbia Pictures]]&lt;br&gt;[[Weimaraner Republic Pictures]]&lt;br&gt;[[Ombra Films]]
| distribúsje              = [[Sony Pictures Releasing]]
| haadrollen               = [[Blake Lively]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Óscar Jaenada]]&lt;br&gt; [[Joseph Salas]]&lt;br&gt; [[Angelo Josue Lozano Corzo]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[21 juny]] [[2016]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[horrorfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Spaansk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 86 minuten
| budget                   = $17-25&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $119,1&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Shallows''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[horrorfilm]] út [[2016]] ûnder [[rezjy]] fan [[Jaume Collet-Serra]], mei yn 'e [[haadrol]] [[Blake Lively]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Undjipten&quot;. It [[plot|ferhaal]] giet oer in jonge [[froulik]]e Amerikaanske [[surfer]], dy't by in prachtich mar ôfhandich [[strân]] yn [[Meksiko]] op in [[rots]] foar de [[kust]] fêst komt te sitten nei't se [[Minskesliner#Haaien|oanfallen is]] troch in grutte [[wite haai]]. De [[film]] krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], en groeide yn 'e [[bioskopen]] út ta in [[kommersje]]el súkses. 

==Plot==
Koart nei it [[ferstjerren]] fan har [[mem]] oan [[kanker]] reizget de [[Feriene Steaten|Amerikaanse]] Nancy Adams nei in alderprachtichste, mar ek tige ôfhandige [[baai]] yn [[Meksiko]], mei in [[wyt|hagelwyt]] [[strân]] en [[akwa (kleur)|akwa]]kleurich [[seewetter]]. It is itselde plak dat har mem besocht doe't se [[swierwêzen|swier]] fan Nancy wie. Carlos, in freonlike Meksikaan dy't deunby de baai wennet, jout har in [[lift (reizgjen)|lift]] dêrhinne. De [[freondinne]] mei wa't se der ôfpraat hie, seit lykwols fia in [[sms|sms-ke]] ôf, om't se in [[kater]] hat nei't se de [[jûn]]s tefoaren tefolle dronken hat. Nancy [[argewaasje|ergeret]] har dêroan, mar is wisberet om har [[wille]] net bedjerre te litten. Op it strân oankommen, docht bliken dat se op twa oare [[surfer]]s nei de hiele baai foar harsels hat. Se makket kontakt mei de beide mannen, fan wa't ien inkeld [[Spaansk]] sprekt, mar de oare ek it [[Ingelsk]] machtich is. Dyselde warskôget har foar in gefaarlike [[seestreaming|streaming]], de [[rots]]en in pear hûndert [[meter]] út 'e kust dy't der by [[floed]] ûnder strûpe, en it [[koraal]] dat tusken de rotsen yn groeit, dat in [[pine|pynlik]] [[nettelsel|brânend]] gefoel feroarsaket by oanrekking.

Nancy surft in skoftke, en keart dan werom nei it strân om te [[iten]]. Se [[byldbeljen|byldbellet]] mei har jongere [[suster|suske]] Chloe, thús, yn [[Galveston (Teksas)]]. As har [[heit]] it [[petear]] oernimt, docht bliken dat Nancy dizze [[reis]] ûndernommen hat om't se der troch it ferstjerren fan har mem oer neitinkt om har [[oplieding]] ta [[dokter]] ôf te brekken. Har heit is it dêr net mei iens en fiert oan dat har mem it der ek net mei iens west hawwe soe. It petear rint út op in [[emoasje|emosjonele]] konfrontaasje dy't troch Nancy ôfkappe wurdt troch de ferbining te ferbrekken. It rint ûnderwilens nei de [[jûn]], en Nancy giet noch ien lêste kear te surfen foar't it [[tsjuster]] wurdt. De beide oare surfers geane krekt werom nei it strân ta en begjinne op te pakken, wat betsjut dat Nancy no hielendal allinnich is. Dat is krekt wêr't se ferlet fan hat fanwegen har [[gemoedstastân]] nei it petear mei har heit.

As Nancy in ein de [[see]] op giet, merkt se it reuseftige driuwende [[kadaver (ies)|kadaver]] fan in [[bultrêch]]walfisk op, dêr't hjir en dêr reuseftige [[tosk]]leasten yn sitte dêr't der brokken út hapt binne. Se fielt har der net noflik by en keart om. Wylst se in [[weach (see)|weach]] nei it strân beriidt, wurdt se troch in grutte [[wite haai]] fan har [[surfplanke]] stjitten. Ear't se alhiel beseft wat der bart, [[biten|byt]] it bist har yn 'e [[lofterskonk]]. It is mar in skamper, want hoewol't se in grutte [[blieden]]de [[wûne]] hat, funksjonearret har skonk noch, mar Nancy is likegoed raar gesteld. Se wit it kadaver fan 'e walfisk te berikken, dêr't se boppe-op klimt, mar de haai triuwt it fierder by de kust wei en raamt it dan fan ûnderen. Nancy kin krekt op 'e tiid ien fan 'e isolearre rotsen berikke, dy't no, nei it hichtepunt fan 'e floed, krekt boppe wetter útstekke.
{{Plotbedjer film}}
Nancy brûkt de [[ankelbân (surfplanke)|ankelbân]] fan har surfplanke as [[toerniket]] om it blieden fan har wûne te stopjen, wêrnei't se mei it skerppjukkige [[hinger (sieraad)|hingerke]] fan har [[halskeatling]] in pear gatsjes yn 'e [[hûd]] makket en mei har [[earbel]]len twa provisoaryske [[hechting]]s oanbringt. Yn 'e fierte sjocht se hoe't de oare beide surfers yn harren [[auto]] it strân ferlitte. Se besiket mei roppen en wiuwen harren oandacht te fangen, mar de beide mannen binne harren folslein ûnbewust fan it drama yn 'e baai en ride fuort. Nancy bliuwt hielendal allinne efter mei inkeld in [[miuw]] as selskip, dy't fan it kadaver fan 'e walfisk oan it fretten wie, ferwûne rekke doe't de haai it kadaver raamde en neitiid beskûl socht hat op deselde rots. De [[fûgel]], dy't net botte skruten foar [[minske]]n oer is, hat in [[wjuk]] út it [[potsje (gewricht)|potsje]], en Nancy triuwt it werom, wêrnei't se as [[tankberens|tank]] troch de miuw yn 'e [[finger]] biten wurdt. Se neamt it bist 'Steven Seagull', in [[wurdboarterij]] op ''seagull'', it [[Ingelsk]]e wurd foar &quot;[[miuwen|miuw]]&quot;, en de [[namme]] fan [[akteur]] [[Steven Seagal]].

Tegearre mei de fûgel bringt Nancy de [[nacht]] op 'e rots troch. Se wit wol better as by tsjuster it wetter yn te gean, mar se is har der ek fan bewust dat de rots dêr't se op leit der by floed ûnder strûpe sil. Tsjin it [[lemieren]] wurdt se op it strân in [[man (sekse)|man]] gewaar, dy't dêr leit te [[sliep]]en. Se ropt en wiuwt en wit him wekker te krijen, mar it docht bliken dat er [[smoardronken]] is en Nancy net begrypt. Wol [[dieverij|stelt]] er har besittings, dy't se op it strân efterlitten hat. As er net fier fan it strân ôf har surfplanke driuwen sjocht, dy't se by de earste oanfal fan 'e haai kwytrekke is, giet er de see yn om ek dy te stellen. Nancy besiket him te warskôgjen, mar hy harket net nei har en wurdt oanfallen troch de haai wylst er de planke nei it strân besiket te krijen. Hy berikt it strân wol wer, mar hat gjin ûnderlichem mear en bliedt al rillegau dea.

Ferskate oeren letter komme de beide jonge surfers werom mei wa't Nance de foargeande dei yn 'e kunde kommen is. De [[koarts]]ige Nancy is ûnderwilens wer yn in ûnrêstige sliep weisakke, en tsjin 'e tiid dat Steven Seagull har wekker makket mei syn geraas, binne de beide mannen it wetter al yngien. Se besiket harren noch te warskôgjen, mar it is te let: se wurde foar har eagen oanfallen en deade troch de haai. Ien fan 'e beide mannen droech in [[helm (holdeksel)|helm]] mei in [[GoPro]]-[[kamera]] derop; nei't de haai him de djipte yn skuord hat, komt de [[plestik]] helm boppe driuwen. As Nancy it ding gewaar wurdt, wit se it mei muoite yn 'e hannen te krijen. De lêste opnommen bylden toane de wiid iepen bek fan 'e haai dy't fluch neieroan komt. Nancy merkt in grutte [[fiskheak|heak]] yn 'e sydkant fan 'e bek op dy't wiist op eardere konfrontaasjes dy't dizze haai mei minsken hân hat. Se brûkt de kamera om in oprop om help op te nimmen en ek ôfskiedsboadskippen foar har heit en suske, foar't se it ding mei helm en al yn 'e rjochting fan it strân wer yn see smyt.

Mei't it no rillegau floed wurde sil, moat Nancy sjen dat se fan 'e rots ôf komt om't dy ûnder wetter komme sil te stean. It probleem is dat de haai noch altyd patrûljearret tusken har rots en it walfiskkadaver. Se set Steven Seagull op in brokstik fan 'e stikkenbiten surfplanke fan ien fan 'e surfers en triuwt him by de rots wei, de kant fan it strân út. As se op har [[horloazje]] de tiid opnimt dy't de haai nedich hat om nei it kadaver ta en wer werom, berekkenet se dat se in heale [[minút]] de tiid hat om in grutte [[metaal|metalene]] [[boei]] te berikken dy't fierderop driuwt. Underweis rekket se betize yn in [[iezing]] [[kwab]]ben, dy't mei harren [[tentakel]]s in aaklike [[brânwûne]] op har [[skouder]] feroarsaakje. Dat fertraget har, mar de haai, dy't ek net fan 'e oanrekking fan 'e tentakels hâldt, skrillet derfoar tebek om tusken de kwabben troch te swimmen, en dat jout har wer mear tiid. Se wit úteinlik krekt op 'e tiid de boei te berikken. 

As se letter yn 'e fierte op see in [[frachtskip]] foarbykommen sjocht, iepenet se in heal [[roast|ferroastke]] metalene bak op 'e boei, dêr't in [[ljochtkûgelpistoal]] yn sit. Se sjit ferskate [[ljochtkûgel]]s ôf, mar de lju op it skip sjogge it net. Neitiid sjit se de rest fan 'e ljochtkûgels ôf op 'e haai. Mei de lêste set se de [[walfisktraan]] yn 'e [[brân]] dy't út it kadaver lekt, krekt as de haai dêrtrochhinne swimt. Dêr ûnderfynt it bist neat fan, mar se bringt it der wol mei ta [[razernij]]. De haai falt kear op kear de boei oan en skuort de trije grouwe [[stiel]]ene [[keatling]]s los dêr't de boei mei fêstsit oan 'e seeboaiem. Nancy makket harsels fêst oan it lêst keatling, en as dat út 'e boei skuord wurdt, sinkt it troch it gewicht fan it metaal mei grutte [[faasje]] nei de seeboaiem ta, wêrby't sy meilutsen wurdt. De haai set daliks de efterfolging yn, en as Nancy op it lêste momint fansiden wykt, [[speetsen|speetst]] it bist himsels op 'e útstykjende [[betonizer]]s fan it [[anker]] fan 'e boei.

Underwilens fynt in [[jonkje]] dat op it strân ompielt de helm mei de GoPro-kamera, dêr't er de haaie-oanfal op 'e surfers op weromsjocht. Hy draaft fuort om help te heljen en komt werom mei syn heit Carlos, deselde dy't Nancy in lift nei it strân jûn hie. Dy treft Nancy deunby it strân oan, driuwend yn it wetter, en, net wittend dat de haai al dea is, weaget er sûnder wifeljen syn libben om har te rêden. As Nancy op it strân by [[bewustwêzen]] komt, hat se in koart [[fizioen]] fan har mem dy't [[glimkjen]]d op har delsjocht. Letter sjocht se Steven Seagull, dy't op it stikje surfplanke blykber it strân berikt hat, op in [[dún]] sitten.

Yn in koarte [[epilooch]] is it in jier letter. Nancy, no in [[diploma|diplomearre]] dokter, giet yn Galveston mei har suske Chloe te surfen, wylst harren heit fan it strân ôf tasjocht.

==Rolferdieling==
[[File:Blake Lively Cannes 2016 3.jpg|right|thumb|160px|[[Blake Lively]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| Nancy Adams
| [[Blake Lively]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Carlos
| [[Óscar Jaenada]]
|-
| [[Spaansk]]talige [[surfer]]
| [[Joseph Salas]]
|-
| twatalige surfer
| [[Angelo Josue Lozano Corzo]]
|-
| [[dronkenskip|dronkelap]]
| [[Diego Espejel]]
|-
| Chloe Adams
| [[Sedona Legge]]
|-
| [[heit]] Adams
| [[Brett Cullen]]
|-
| [[mem]] Adams
| [[Janelle Bailey]]
|-
| &quot;Steven Seagull&quot;
| Sully the Seagull &lt;small&gt;([[miuw]])&lt;/small&gt;
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
Oarspronklik wie it de bedoeling dat [[Louis Leterrier]] ''The Shallows'' regissearje soe, mar dy sei yn [[juny]] [[2015]] ôf. Dêrop waard [[Jaume Collet-Serra]] frege as [[regisseur]]. Collet-Serra seach, nei eigen sizzen, de film fral as in ferhaal oer oerlibjen, en net sasear as in [[horrorfilm]]. Dêrom besleat er fan it begjin ôf oan ek al om net altefolle [[bloed|bluodderige]] [[wûne]]n yn byld te bringen. [[Aktrise]] [[Blake Lively]] waard yn [[augustus]] [[2015]] yn 'e [[haadrol]] [[cast]]. Neffens har waard se ta it meidwaan oan ''The Shallows'' [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] troch har [[oarehelte|man]] [[Ryan Reynolds]], dy't yn [[2010]] in like minimalistyske film makke hie mei ''[[Buried (film)|Buried]]''. &quot;Dat wie ien fan 'e redens wêrom't ik dizze film sa graach dwaan woe,&quot; sei se letter yn in [[fraachpetear]], &quot;om't ik wist hoe dreech it foar him west hie en hoe goed er him der neitiid oer fielde.&quot;

Collet-Serra makke ''The Shallows'' op basis fan in [[senario]] fan [[Anthony Jaswinski]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Lynn Harris (produsinte)|Lynn Harris]] en [[Matti Leshem]] by it projekt belutsen, foar de [[filmstudio's]] [[Columbia Pictures]], [[Weimaraner Republic Pictures]] en [[Ombra Films]]. Der wie foar ''The Shallows'' in [[budget]] beskikber fan [[$]]17 oant 25&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Flavio Labiano]], wylst de [[filmmuzyk]] fersoarge waard troch [[Marco Beltrami]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''The Shallows'' setten op [[28&amp;nbsp;oktober]] [[2015]] útein op [[Lord Howe (eilân)|Lord Howe]], in [[fakânsje]]-[[eilân]] fier út 'e kust fan 'e [[Austraalje (lân)|Australyske]] steat [[Nij-Súd-Wales]]. Der waard ek filme by [[Mount Tamborine (Queenslân)|Mount Tamborine]], yn [[Queenslân]], en yn 'e [[Village Roadshow Studios]] yn [[Gold Coast (Queenslân)]]. It hie oarspronklik de bedoeling west dat de film opnommen wurde soe oan 'e kust fan 'e [[Golf fan Meksiko]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Teksas]], net fier fan [[Galveston (Teksas)|Galveston]], mar de produsinten waard dêr om [[feilichheid]]sredens in [[fergunning]] om te filmjen ûntsein. De lêste opnamedei foel op [[15&amp;nbsp;jannewaris]] [[2016]].

In grut diel fan ''The Shallows'' waard eins yn in grutte wettertank yn 'e studio opnommen, tsjin 'e eftergrûn fan in [[blauskerm]], dat letter opfolle waard mei [[special effects]]. Collet-Serra woe lykwols foarkomme dat de film der sa stilearre út kaam te sjen, dat it de sjoggers opfalle soe. Dêrom naam er nei syn eigen skatting sa'n 10% fan 'e film op lokaasje op. Troch dy bylden tusken de oaren troch te pleatsen, waard neffens him it [[publyk]] foar de gek holden om te leauwen dat de [[filmset]] echt is. Liveley die ferskate [[stuntman|stunts]] sels, wêrûnder in [[sêne]] wêrby't har personaazje de [[noas]] brekt. Lively besearde har by dy opname yn wurklikheid ek, en it [[bloed]] op har noas is echt bloed.

De [[wite haai]] yn 'e film bestiet folslein út special effects, mar de [[miuw]] 'Steven Seagull' is in echte [[fûgel]], hoewol eins in [[readsnaffelmiuw]] út súdlik [[Oseaanje]] dy't net yn [[Meksiko]] foarkomt. Der waard earst, nei't it skynt ta ôfgriis fan 'e produsinten Harris en Leshem, oer tocht om ek dêrfoar special effects yn te setten of oars in [[marionet]] te brûken, mei't it ûnwierskynlik liek dat sa'n fûgel te trainen wie. Mar by it omsjen nei gaadlike filmlokaasjes yn Austraalje, slagge it Lively sûnder folle muoite om in groep miuwen te fuorjen, sadat men besefte dat it dochs wol mei in libben bist takoe. Yn 'e oarspronklike ferzje fan it senario praat it personaazje fan Lively folle mear mei de fûgel, en dy ynteraksje waard ek opnommen, mar Collet-Serra keas by de [[filmmontaazje]] foar in 'minder-is-mear'-oanpak, om't, sa seid er yn in fraachpetear, &quot;we net woene dat se tsjin bisten prate as wie se [[Sniewytsje]]&quot; (d.w.s., yn 'e bekende [[Snow White and the Seven Dwarfs (film út 1937)|film fan Disney]]).

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Shallows'' waard fersoarge troch [[Sony Pictures Releasing]], de distribúsjepoat fan [[Sony Pictures]], dat de [[memme-ûndernimming]] is fan [[Columbia Pictures]]. De film gie op [[21&amp;nbsp;juny]] [[2016]] yn [[New York (stêd)|New York]] yn [[premiêre]], wêrnei't er op [[24&amp;nbsp;juny]] iepene yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. 

==Untfangst==
''The Shallows'' waard oer it algemien mei positive [[resinsje]]s ûnthelle troch de [[filmkritisy]], dy't fral lof hiene foar it [[aktearjen]] fan [[Blake Lively]]. [[Richard Roeper]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' neamde de film &quot;tige by tige [[fermaak]]lik&quot; en &quot;gaadlik foar in simmerpublyk&quot;. Simon Thompson fan ''[[IGN]]'' joech de film as sifer in 9 op in skaal fan 1 oant 10, en skreau &quot;''The Shallows'' docht foar [[surfen]] wat ''[[The Blair Witch Project]]'' foar [[kampearjen]] die, en makket dat ''[[Jaws (film)|Jaws]]'' derút sjocht as teekrânske foar [[bern (persoan)|bern]] […].&quot; [[Matt Zoller Seitz]], dy't skreau foar de [[webside]] ''[[RogerEbert.com]]'', joech de film 3 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy skreau: &quot;Lively is hjir aldertreflikst en spilet ien fan dy hyperfocuste [[haadrol]]len út [[aksjefilm]]s dy't likefolle in [[sport|atletyske]] prestaasje binne as in [[estetyk|estetysken-ien]].&quot;

Staci Layne Wilson fan ''[[Dread Central]]'' joech de film in negative resinsje. Neffens har hie se him graach moai fine wollen, mar waard dat ûnmooglik makke troch &quot;de stompe bile wêrmei't [[Jaume Collet-Serra]] regissearre, [[Anthony Jaswinski]] syn [[yntelliginsje]]misledigjende senario en [[Marco Beltrami]] syn mispleatste filmmuzyk&quot;. [[Ignatiy Vishnevetsky]] fan ''[[The A.V. Club]]'' fûn ''The Shallows'' út en troch wol ûnderhâldend, mar beskôge it as in stap werom fan Collet-Serra syn eardere &quot;[[gimmick]]eftige [[sjenreliteratuer|sjenrefilm]]&quot; ''[[Non-Stop (film)|Non-Stop]]''. Ek miste er in oprjocht, oanhâldend gefoel fan [[spanning (gemoedstastân)|spanning]], en hied er in probleem mei it senario: &quot;Anthony Jaswinski syn senario komt úteinlings del op in oerlibbingsútgongspunt dêr't gjin ferstân foar nedich is ('kom fan dy rots ôf en soargje datst net dea gietst'), mei in eftergrûnferhaaltsje dêr't nimmen ferlet fan hat en in noch net ta ûntwikkeling kommen [[tema (ûnderwerp)|tema]]. Kin in heldinne net gewoan in gemiene haaie-oanfal oerlibje sûnder ek noch in [[psychologysk trauma|famyljetrauma]] te boppen komme te moatten […]?&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hie ''The Shallows'' in prima goedkarringspersintaazje fan 78%, basearre op 216 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;''The Shallows'' is in mei feardichheid makke film sûnder in pûntsje tefolle fet, dy't útstiget boppe de wurge [[klisjee]]s oer haaie-oanfallen mei gemiene ferrassings en in krêftige prestaasje fan Blake Lively.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle ''The Shallows'' in goedkarringspersintaazje fan 59%, basearre op 35 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''The Shallows'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]55,1&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $64&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $119,1&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $17 oant 25&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan teminsten $94,1&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. ''The Shallows'' ûnderfûn yn 'e bioskopen benammen [[konkurrinsje]] fan 'e [[science fiction-film]] ''[[Independence Day: Resurgence]]'', de [[tekenfilm]] ''[[Finding Dory]]'', de [[aksjekomeedzje]] ''[[Central Intelligence]]'' en de [[histoaryske film]] ''[[Free State of Jones]]''.

===Prizen===
[[Blake Lively]] waard yn [[2016]] foar har rol yn ''The Shallows'' nominearre foar de [[Teen Choice Award]] yn 'e [[kategory]] favorite froulike simmerfilmstjer. De film sels waard yn [[2017]] nominearre foar de [[People's Choice Award]] foar favorite [[skrillerfilm]] en de [[Saturn Award]] foar bêste skrillerfilm.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.theshallows-movie.com/ Offisjele webside fan ''The Shallows'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt4052882/ Ynformaasje oer ''The Shallows'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Shallows_(film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Shallows'' (film)}}

{{DEFAULTSORT:Shallows, The}}
[[Kategory:Amerikaanske horrorfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Columbia Pictures]]
[[Kategory:Film fan Jaume Collet-Serra]]
[[Kategory:Film út 2016]]
[[Kategory:Film oer surfen]]
[[Kategory:Film oer haaien]]
[[Kategory:Film oer in minskesliner]]
[[Kategory:Film oer fûgels]]
[[Kategory:Film oer iensumens]]</text>
      <sha1>izgavh77dkzhoeas0s3uwiqlq4b7f2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Conan de Barbaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152200</id>
    <revision>
      <id>1235498</id>
      <parentid>1080893</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Persoanlikheid */ -typfl</comment>
      <origin>1235498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20831" sha1="ewigeh83syq87ojzokej03as2klb43m" xml:space="preserve">{{Fiktyf of legindarysk personaazje
| ôfbylding          = Conan9.png
| ôfbyldingstekst    = In [[yllustraasje]] fan Conan de Barbaar troch [[Mark Schultz]] foar [[útjouwerij]] [[Del Rey Books]].
| ôfbyldingsbreedte  = 
| namme                = Conan de Barbaar
| oare namme(n)        = Conan de Simmeariër
| bynamme              = 
| sekse                = [[man (sekse)|man]]
| soarte personaazje   = [[minske]]
| nasjonaliteit        = Simmearysk
| berop/amt            = [[kriger]]
| besibbe personaazjes = Bêlit, Thoth-Amon, Valeria
| attributen           = [[swurd]]
| geastlike heit       = [[Robert E. Howard]]
| útjouwer             = ''[[Weird Tales (tydskrift)|Weird Tales]]''
| ûntstean             = [[1932]]
}}
'''Conan de Barbaar''' ([[Ingelsk]]: ''Conan the Barbarian''), ek bekend as '''Conan de Simmeariër''' (Ingelsk: ''Conan the Cimmerian''), is in [[fiktive]] [[held]] út 'e [[sword and sorcery]]-ferhalen fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[skriuwer]] [[Robert E. Howard]], dy't datearje út 'e [[1930-er jierren]]. De [[koarte ferhalen]] oer him ferskynden fan [[1932]] ôf yn it [[tydskrift]] ''[[Weird Tales (tydskrift)|Weird Tales]]''. Nei it [[ferstjerren]] fan Howard waard syn wurk fan 'e [[1950-er jierren]] ôf popularisearre troch [[L. Sprague de Camp]] en [[Lin Carter]], mei as gefolch dat de ferhalen bekendheid krigen by in breder [[publyk]]. Meitiid groeide Conan de Barbaar út ta ien fan 'e bekendste en dierberste [[personaazje]]s út 'e [[fantasy (sjenre)|fantasyliteratuer]]. Der waarden (nije) [[boek]]en oer him skreaun en syn aventoeren waarden adaptearre ta oare media, lykas [[strip]]s, [[film]]s, [[tillefyzjeprogramma's]], [[fideospultsje]]s en [[rollespul]]len.

==Setting==
De ferhalen oer Conan spylje yn it [[fiktive]] en pseudo-[[histoarysk]]e &quot;[[Hyboarysk Tiidrek]]&quot;, dat neffens [[Robert E. Howard|Howard]] bestien hawwe soe nei't [[Atlantis]] derûnder strûpte en foar't de bekende [[beskaving]]s út 'e [[Aldheid]] har ûntjoegen. De namme fan dat tiidrek is ôflaat fan [[Hyperboarje]], it [[legindarysk]]e lân dat neffens de [[Grykske Aldheid|Alde Griken]] yn it uterste [[noarden]] fan 'e wrâld lei. Neffens in gauris oanhelle passaazje út ''[[The Phoenix on the Sword]]'', it alderearste Conan-ferhaal, wie it Hyboarysk Tiidrek sitewearre &quot;tusken de jierren dat de oseänen Atlantis en de glinsterjende stêden opdronken, en de jierren fan 'e opkomst fan 'e [[Aarjers|Soannen fan Aarjas]].&quot;
[[File:NYCC 2016 - Warriors (30227482405).jpg|left|thumb|300px|[[Cosplay]] fan Conan de Barbaar (midden), flankearre troch twa ferzjes fan [[superheldinne]] [[Wonder Woman (personaazje)|Wonder Woman]] op it [[New York Comic Con]] fan [[2016]].]]

==Conan==
===Persoanlikheid===
Conan is in [[etnysk]]e Simmeariër. De Simmeariërs út it wurk fan [[Robert E. Howard]] binne basearre op 'e âlde [[Kelten]] en miskien foar in lyts part ek op 'e [[histoarysk]]e [[Simmeariërs]], oer wa't lykwols net in protte bekend is. De Simmeariërs fan Howard binne ferdield oer in grut tal [[clan]]s, dy't ûnderling omraak [[oarloch|oarlogje]] en inkeld miene saak meitsje as der ynminging fan bûtenôf driget. Conan is de [[soan]] fan 'e [[smid]] út in lyts [[doarp]] en waard [[berne]] op it slachfjild. Hy [[jonkheid|groeide fluch]] op en mei fyftjin jier wied er al in [[respekt]]earre [[kriger]], dy't dielnommen hie oan 'e ferwoastging fan 'e op Simmearysk lân boude Aquiloanyske [[fêsting]] Venarium.

Neitiid rekke Conan oanhelle mei in [[langst]] en doarmje omfierrens, dat yn 'e ferhalen fan Howard swalket er troch de wrâld wylst er oan 'e kost komt as [[dief]], [[bandyt]], [[seerôver]] en [[hierling]]. [[Letterkundige]] George Baxter murk op dat Conan, hoewol't er behelle wie yn fjouwer ferskillende klibers seerôvers op twa ûnderskate [[see]]ën en ek oanfierder wie fan [[binde]]s [[strûkrôver]]s op trije ferskillende plakken, eins nea troch de lêzer op 'e die trappearre wurdt op dievepraktiken. Sa seit er yn it ferhaal ''[[Shadows in the Moonlight (koart ferhaal)|Shadows in the Moonlight]]'': &quot;Wy [[kozakken]] setten sûnder ûnderskie te meitsjen útein mei it [[plonderjen]] fan 'e bûtengrinzen fan 'e lannen Koth, Zamora en Turan.&quot; Mar dat is in weromblik op wat er dien hat ''foar't'' it ferhaal begjint. En as er yn ''[[The Pool of the Black One]]'' ferklearret: &quot;Wy sette ôf nei wetters dêr't de havens ryk binne en de [[keapfardij]]skippen smoarfol bút sitte,&quot; hat er it oer wat er dwaan sil ''nei't'' it ferhaal út is.

By syn aventoeren befjochtet Conan ysbaarlike [[meunster (wêzen)|meunsters]] en [[kwea|boasaardige]] [[tsjoender]]s en [[seks|bemint]] er [[skientme|tsjeppe]] [[herberge|herbergiersdochters]] en [[prinsesse]]n. In opfallend elemint fan syn [[karakter (persoanlikheid)|karakter]] liket syn [[hoaskens]] foar [[froulju]] oer te wêzen, mei't it him tige twer liket te wêzen om froulju te befjochtsjen, sels as se him besykje te deadzjen. Ek hat er sterk de niging om in [[jonkfrou yn need]] te rêden (lykas yn ''[[Jewels of Gawahlur]]'' en ''[[The Black Stranger]]''), faak sûnder der wat foar werom te freegjen, sa't fan in wiere hierling ferwachte wurde kinne soe. Yn dit ferbân is it nijsgjirrich dat Conan yn in binde banditen of in kliber seerôvers, sa't letterkundige Jennifer Bard opmurk, oanstriid hat om it gesach fan in manlike lieder te ûndermynjen en him ûnder fuotten te heljen om sels syn posysje oer te nimmen (lykas yn ''[[The Pool of the Black One]]'', ''[[A Witch Shall Be Born]]'' en ''[[Shadows in the Moonlight (koart ferhaal)|Shadow in the Moonlight]]''), wylst er him gewillich ûnder it gesach fan 'e lieder liket del te jaan as dy in frou is (lykas yn ''[[Queen of the Black Coast]]'' en ''[[Red Nails]]'').

By syn aventoeren set Conan de iene heldedie nei de oare út 'e wei, mar syn motivaasje is dêrby yn it foarste plak altyd om syn eigen oerlibjen te bewissigjen of om der sels better fan te wurden. Pas as er al djip yn in aventoer behelle rekke is, set er soms troch as it net mear nedich is, om [[wraak]] te nimmen of út mear ûnbaatsuchtige redens. Mei't er âlder wurdt, kriget Conan it befel oer almar gruttere groepen krigers en waakse syn [[ambysje]]s oan. As er yn 'e fjirtich is, bringt er de tirannike hearsker fan Aquiloanje ûnder fuotten om sels kening foar him yn it plak te wurden. Dêrby [[ferstikking|smoart]] er syn foargonger op 'e [[treppen]]s fan syn eigen [[troan]]. 
[[File:Age of Conan promoters.jpg|right|thumb|180px|Twa [[marketing|promoaters]] fan it [[online]]-[[rollespul]] ''[[Age of Conan]]'' ferklaaid as [[froulju]] út it [[Hyboarysk Tiidrek]] op 'e Games Convention yn [[Leipzig]] yn [[2008]].]]

===Uterlik===
Howard omskreau Conan as &quot;in reus&quot; en &quot;enoarm&quot;, mar joech nea spesifikere oantsjuttings fan lingte of gewicht. Wol wiene syn [[blauwe eagen|blauwe]] [[eagen]] &quot;somber&quot;, &quot;smeulend&quot; en &quot;fulkanysk&quot;, en syn [[hier (begroeiïng)|hier]] &quot;fjouwerkantich ôfsnien&quot;. Hoewol't Conan yn [[strip]]s en [[film]]s bekendstiet om it dragen fan inkeld in [[muldoek]], of it moat wêze dat it omreden fan 'e [[klimaat|klimatologyske]] omstannichheden echt net oars kin, droech er neffens Howard altyd lykfol hokker [[kledaazje]] mar gaadlik wie foar it [[steat|lân]] of de [[kultuer]] dêr't er him yn bejoech. Conan mei dan grut en spiersterk wêze, hy is dochs tige linich en syn manear fan bewegen wurdt yn ferskate ferhalen ferlike mei dy fan in [[panter]]. 

==Publikaasjeskiednis==
Conan de Barbaar waard troch [[Robert E. Howard]] kreëarre yn in rige [[koarte ferhalen]] dy't er fan [[1932]] ôf benammen yn it [[tydskrift]] ''[[Weird Tales (tydskrift)|Weird Tales]]'' publisearre. Hy waard dêrby wierskynlik beynfloede troch it wurk fan 'e skriuwer [[Plutarchus]], út 'e [[Aldheid]], en troch ''[[The Outline of Mythology]]'', fan [[Thomas Bulfinch]], út [[1913]]. It earste Conan-ferhaal, ''[[The Phoenix on the Sword]]'', dat yn it [[desimber]]nûmer fan ''Weird Tales'' fan [[1932]] ferskynde, wie eins in omwurke ferzje fan in earder ferhaal, ''[[By This Axe I Rule!]]'', oer in oare [[held]] fan Howard, [[Kull fan Atlantis]]. Tagelyk stjoerde Howard noch twa nije, orizjinele ferhalen oer Conan yn, ''[[The Scarlet Citadel]]'' en ''[[The Frost-Giant's Daughter|Gods of the North]]'', wêrfan't er it lêste basearre hie op 'e [[Grykske mytology|Grykske myte]] oer de [[nimf (mytysk wêzen)|nimf]] [[Dafne (mytology)|Dafne]]. ''Gods of the North'' waard ôfwiisd, mar ''The Scarlet Citadel'' ferskynde yn it [[jannewaris]]nûmer fan [[1933]]. 

[[Farnsworth Wright]], de [[haadredakteur]] fan ''Weird Tales'', fitere Howard neitiid oan om ''[[The Hyborian Age]]'' te skriuwen, in [[essay]] fan 8.000 [[wurd]]en foar eigen gebrûk oer it [[Hyboarysk Tiidrek]], de fiktive [[setting (narratology)|setting]] foar de ferhalen oer Conan. Mei dat as rjochtline skreau Howard doe ''[[The Tower of the Elephant]]'', it earste ferhaal wêryn't er de Hyboaryske wrâld wier yn 'e eftergrûn fan syn ferhalen yntegrearre. Troch it súkses fan ''The Tower of the Elephant'' waard Howard oantrune ta it skriuwen fan noch folle mear Conan-ferhalen. Tsjin 'e tiid fan syn [[selsmoard]], yn [[1936]], hied er 21 komplete ferhalen skreaun, wêrfan't 17 publisearre wiene. Dêropta wiene der ek noch in fjouwertal ûnfoltôge fragminten of gearfettings. 

Nei Howard syn dea gie it [[auteursrjocht]] fan syn ferhalen troch ferskillende hannen, oant de ferhalen fan 'e [[1950-er jierren]] ôf ûnder tafersjoch fan [[L. Sprague de Camp]] en [[Lin Carter]] [[redaksje|redigearre]], op 'e nij besjoen en soms werskreaun waarden. Likernôch fjirtich jier lang wiene de oarspronklike ferzjes fan 'e Conan-ferhalen net te besetten, oant [[Berkley Books]] se yn [[1977]] yn in trijedielige útjefte útbrocht. Yn 'e [[1980-er jierren]] waarden de oarspronklike Conan-ferhalen op in stuit hielendal net mear útjûn, en pas yn [[2000]] makke de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[útjouwerij]] [[Victor Gollancz Ltd]] alle oarspronklike ferhalen wer beskikber, ûnder de [[titel (namme)|titel]] ''The Complete Chronicles of Conan''. 

In oare Britske útjouwerij, Wandering Star Books, besocht de oarspronklike ferzjes fan 'e ferhalen fan Howard út te jaan foarsjoen fan [[wittenskiplik]]e en [[histoarysk]]e noaten. Dat late ta de publikaasje fan trije boeken: ''Conan of Cimmeria: Volume One (1932-1933)'' yn [[2003]]; ''Conan of Cimmeria: Volume Two (1934)'' yn [[2004]]; en ''Conan of Cimmeria: Volume Three (1935-1936)'' yn [[2005]]. Yn 'e [[Feriene Steaten]] ferskynden dy útjeften by [[Ballantine Books]], in [[ymprint]] fan [[Del Rey Books|Del Rey]], as ''The Coming of Conan the Cimmerian'', ''The Bloody Crown of Conan'', resp. ''The Conquering Sword of Conan''.

==Oarspronklike ''Conan''-ferhalen fan Robert E. Howard==
===Publisearre yn ''Weird Tales''===
# ''[[The Phoenix on the Sword]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 20, nû. 6, des. 1932)&lt;/small&gt;
# ''[[The Scarlet Citadel]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 21, nû. 1, jann. 1933)&lt;/small&gt;
# ''[[The Tower of the Elephant]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 21, nû. 3, mrt. 1933)&lt;/small&gt;
# ''[[Black Colossus]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 21, nû. 6, juny 1933)&lt;/small&gt;
# ''[[Xuthal of the Dusk]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 22, nû. 3, sept. 1933; alternative titel: ''The Slithering Shadow'')&lt;/small&gt;
# ''[[The Pool of the Black One]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 22, nû. 4, okt. 1933)&lt;/small&gt;
# ''[[Rogues in the House]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 23, nû. 1, jann. 1934)&lt;/small&gt;
# ''[[Iron Shadows in the Moon]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 23, nû. 4, apr. 1934; publ. as ''Shadows in the Moonlight'')&lt;/small&gt;
# ''[[Queen of the Black Coast]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 23, nû. 5, maaie 1934)&lt;/small&gt;
# ''[[The Devil in Iron]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 24, nû. 2, aug. 1934)&lt;/small&gt;
# ''[[The People of the Black Circle]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 24, nû. 3-5, sept. oant nov. 1934)&lt;/small&gt;
# ''[[A Witch Shall Be Born]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 24, nû. 6, des. 1934)&lt;/small&gt;
# ''[[Jewels of Gwahlur]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 25, nû. 3, mrt. 1935; oarspronklike titel fan Howard: ''The Servants of Bit-Yakin'')&lt;/small&gt;
# ''[[Beyond the Black River]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 25, nû. 5-6, maaie oant juny 1935)&lt;/small&gt;
# ''[[Shadows of Zamboula]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 26, nû. 5, nov. 1935; oarspronklike titel fan Howard: ''The Man-Eaters of Zamboula'')&lt;/small&gt;
# ''[[The Hour of the Dragon]]'' &lt;small&gt;([[roman]]; publ. as [[fúljeton]] yn jiergong 26, nû. 6 oant jiergong 27, nû. 4, des. 1935 oant apr. 1936)&lt;/small&gt;
# ''[[Red Nails]]'' &lt;small&gt;(publ. yn jiergong 28, nû. 1-3, july, sept. en okt. 1936)&lt;/small&gt;

===Publisearre yn ''Fantasy Fan''===
* ''[[The Frost-Giant's Daughter|Gods of the North]]'' &lt;small&gt;(publ. yn mrt. 1934; yn ''The Coming of Conan'' út 1953 werpubl. as ''The Frost-Giant's Daughter'')&lt;/small&gt;

===Postúm publisearre===
* ''[[The God in the Bowl]]'' &lt;small&gt;(publ. yn ''The Tower of the Elephant'', 1975)&lt;/small&gt;
* ''[[The Black Stranger]]'' &lt;small&gt;(publ. yn ''Echoes of Valor'', febr. 1987)&lt;/small&gt;
* ''[[The Vale of Lost Women]]'' &lt;small&gt;(publ. yn ''The Magazine of Horror'', maityd 1967)&lt;/small&gt;

===Unfoltôge ferhalen===
* ''[[Drums of Tombalku]]'' &lt;small&gt;(fragmint; publ. yn ''The Pool of the Black One'', 1986; kompletearre ferzje fan [[L. Sprague de Camp]] publ. yn ''Conan the Adventurer'', 1966)&lt;/small&gt;
* ''[[The Hall of the Dead]]'' &lt;small&gt;(gearfetting; publ. yn ''[[Fantasy Crossroads]]'', nov. 1974; kompletearre ferzje fan L. Sprague de Camp publ. yn ''[[The Magazine of Fantasy &amp; Science Fiction]]'', febr. 1967)&lt;/small&gt;
* ''[[The Hand of Nergal]]'' &lt;small&gt;(fragmint; publ. yn ''The Last Celt'', 1976; kompletearre ferzje fan [[Lin Carter]] publ. yn ''Conan'', 1968)&lt;/small&gt;
* ''[[The Snout in the Dark]]'' &lt;small&gt;(fragmint &amp; gearfetting; publ. yn ''Jewels of Gwahlur'', 1979; kompletearre ferzje fan L. Sprague de Camp en Lin Carter publ. yn ''Conan of Cimmeria'', 1969)&lt;/small&gt;

===Oar ''Conan''-relatearre materiaal fan Howard===
* ''[[Wolves Beyond the Border]]'' &lt;small&gt;(in ferhaal sûnder Conan, mar yn 'e wrâld fan Conan; fragmint; publ. yn ''The Conan Chronicles, Vol. 2'', 2001; kompletearre ferzje fan L. Sprague de Camp publ. yn ''Conan the Usurper'', 1967)&lt;/small&gt;
* ''[[The Hyborian Age]]'' &lt;small&gt;([[essay]]; publ. yn ''The Hyborian Age'', 1938)&lt;/small&gt;
* ''[[Cimmeria (gedicht)|Cimmeria]]'' &lt;small&gt;([[gedicht]]; publ. yn ''The Howard Collector'', 1965)&lt;/small&gt;

===Ferhalen fan oare skriuwers===
Omreden fan 'e duorjende populariteit fan Conan de Barbaar binne der letter ferhalen en [[roman]]s oer him skreaun troch in grut tal oare [[auteur]]s, ûnder wa [[Poul Anderson]], [[Leonard Carpenter]], [[Lin Carter]], [[L. Sprague de Camp]], [[Roland J. Green]], [[John C. Hocking]], [[Robert Jordan]], [[Sean A. Moore]], [[Björn Nyberg]], [[Andrew J. Offutt]], [[Steve Perry (skriuwer)|Steve Perry]], [[John Maddox Roberts]], [[Harry Turtledove]] en [[Karl Edward Wagner]]. Guon fan harren hawwe ûnfoltôge wurk fan Howard ôfmakke, wylst oaren folslein nije ferhalen skreaun hawwe. Sa binne der meitiid mear as fyftich romans oer Conan ferskynd.
[[File:Pbernal2.jpg|right|thumb|180px|De [[timpel]] fan Thulsa Doom út 'e [[film]] ''[[Conan the Barbarian (film út 1982)|Conan the Barbarian]]'' ([[1982]]).]]

==Adaptaasjes==
===Films===
Der binne trije [[film]]s oer Conan de Barbaar makke: ''[[Conan the Barbarian (film út 1982)|Conan the Barbarian]]'', út [[1982]], mei in jonge [[Arnold Schwarzenegger]] yn 'e [[titelrol]], is dêrfan de bekendste. In minder populêr [[ferfolch]] wie ''[[Conan the Destroyer]]'', út [[1984]], op 'e nij mei Schwarzenegger yn 'e [[haadrol]]. It wie de bedoeling fan [[filmprodusint]] [[Dino De Laurentiis]] om in [[trilogy]] te meitsjen, dy't ôfsletten wurde soe mei ''Conan the Conqueror''. De produksje fan 'e lêste film rûn lykwols op 'e non. It [[senario]] dêrfoar waard letter brûkt foar de film ''[[Kull the Conqueror]]'' ([[1997]]), mei [[Kevin Sorbo]] yn 'e [[haadrol]]. 

Yn [[2011]] waard in [[remake]] of [[reboot (fiksje)|reboot]] fan 'e Conan-films besocht, mei ''[[Conan the Barbarian (film út 2011)|Conan the Barbarian]]'', wêryn't [[Jason Momoa]] de haadrol spile. Dat waard lykwols gjin súkses. Yn [[2012]] waard bekendmakke dat [[Universal Pictures]] plannen hie om Schwarzenegger dochs nochris yn 'e rol fan Conan weromkeare te litten. Dêr waard neitiid lang neat fan heard, mar yn [[oktober]] [[2019]] befêstige Schwarzenegger dat dy film, dy't ''Conan the King'' komme soe te hjitten, noch altyd yn aktive [[preproduksje]] wie.

===Tillefyzjeprogramma's===
Op 'e [[tillefyzje]] wiene trije [[tillefyzjesearje|searjes]] te sjen oer Conan de Barbaar. ''[[Conan the Adventurer (telefyzjesearje út 1993)|Conan the Adventurer]]'' wie in [[tekenfilmsearje]] dy't twa jier rûn, fan [[1992]] oant [[1994]]. Dêrfan [[spin-off|ôflaat]] wie ''[[Conan and the Young Warriors]]'', in tekenfilmsearje dy't yn [[1994]] makke waard, mar gjin grut súkses waard. De twadde ''[[Conan the Adventurer (telefyzjesearje út 1997)|Conan the Adventurer]]'' wie in [[live-action]]searje dy't yn [[1997]] makke waard mei de [[Dútslân|Dútske]] [[bodybuilder]] [[Ralf Möller]] yn 'e titelrol. Dêryn waard Conan net foarsteld as in ienlike swalker, sa't Howard him hawwe woe, mar as in lid fan in fleurige binde aventoerslju. Der waarden fan 'e searje 22 [[ôflevering]]s makke.

===Strips===
Der waarden ek in protte [[strip]]adaptaasjes fan 'e ferhalen fan Conan de Barbaar makke, fan [[1970]] oant [[1993]] troch [[Marvel Comics]] ûnder de titel ''[[Conan the Barbarian (stripsearje fan Marvel Comics)|Conan the Barbarian]]'' en fan [[1974]] oant [[1995]] by deselde útjouwer ûnder de titel ''[[Savage Sword of Conan]]''. By [[Dark Horse Comics]] ferskynde fan [[2003]] ôf de earste searje as ''[[Conan (stripsearje)|Conan]]''. Folgjende searjes fan deselde útjouwer wiene: ''[[Conan the Cimmerian (stripsearje)|Conan the Cimmerian]]'' (fan [[2008]] ôf), ''[[Conan: Road of Kings]]'' (fan [[2010]] ôf), ''[[Conan the Barbarian (stripsearje fan Dark Horse Comics)|Conan the Barbarian]]'' (fan [[2012]] ôf), ''[[Conan the Avenger]]'' (fan [[2014]] ôf), en ''[[Conan the Slayer]]'' (fan [[2016]] ôf). Yn [[2018]] bemachtige Marvel de rjochten wer en begûn yn [[jannewaris]] [[2019]] nije útjeften fan ''Conan the Barbarian'' en ''Savage Sword of Conan''.

===Spultsjes===
De folgjende [[spultsje]]s waarden basearre op it personaazje fan Conan de Barbaar:
;fideospultsjes
*1984 – ''[[Conan: Hall of Volta]]''
*1991 – ''[[Conan: The Mysteries of Time]]''
*1991 – ''[[Conan the Cimmerian (fideospultsje)|Conan the Cimmerian]]''
*2004 – ''[[Conan (fideospultsje út 2004)|Conan]]''
*2007 – ''[[Conan (fideospultsje út 2007)|Conan]]''
*2008 – ''[[Conan: The Tower of the Elephant]]''
*2017 – ''[[Conan: Exiles]]''
*2019 – ''[[Conan Unconquered]]''

===Rollespullen===
*2009 – ''Age of Conan''
*2016 – ''Conan'' &lt;small&gt;(earder: ''Conan: Hyborian Quests'')&lt;/small&gt;

===Kaartspullen===
*2006 – ''[[Conan Collectible Card Game]]''

===Rollespullen===
*1984 – ''[[Conan Unchained!]]'' &lt;small&gt;(module fan ''[[Dungeons &amp; Dragons]]'')&lt;/small&gt;
*1984 – ''[[Conan Against Darkness!]]'' &lt;small&gt;(module fan ''Dungeons &amp; Dragons'')&lt;/small&gt;
*1985 – ''[[Conan Role-Playing Game]]'' mei 3 offisjele spulaventoeren:
**''[[Conan the Buccaneer (module)|Conan the Buccaneer]]''
**''[[Conan the Mercenary (module)|Conan the Mercenary]]''
**''[[Conan Triumphant]]''
*1989 – ''[[GURPS Conan]]'' mei 4 offisjele spulaventoeren:
**''GURPS Conan: Beyond Thunder River''
**''GURPS Conan and the Queen of the Black Coast''
**''GURPS Conan: Moon of Blood''
**''GURPS Conan the Wyrmslayer''
*2004 – ''[[Conan: The Roleplaying Game]]''
*2008 – ''[[Age of Conan]]'' &lt;small&gt;([[online]]-rollespul; ek bekend as ''Age of Conan: Hyborian Adventures'' en ''Age of Conan: Unchained'')&lt;/small&gt;
*2017 – ''[[Conan: Adventures in an Age Undreamd Of]]''

===Parodyen===
Yn 'e [[romansearje]] ''[[Discworld]]'' fan [[komeedzje|komyske]] [[fantasy (sjenre)|fantasyboeken]] fan 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Terry Pratchett]] wurdt Conan de Barbaar [[parody|parodiëarre]] yn 'e foarm fan it personaazje Cohen de Barbaar.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Conan_the_Barbarian ''References'' en ''Further Reading'', op dizze side].
----
{{commonscat|Conan the Barbarian}}
}}

[[Kategory:Conan de Barbaar| ]]
[[Kategory:Fiktyf kriger]]
[[Kategory:Fiktyf kening]]
[[Kategory:Fiktyf hierling]]
[[Kategory:Fiktyf slaaf]]
[[Kategory:Fiktyf seerôver]]
[[Kategory:Fiktyf dief]]
[[Kategory:Fiktyf aventoersman]]
[[Kategory:Fiktyf personaazje yntrodusearre yn 1932]]</text>
      <sha1>ewigeh83syq87ojzokej03as2klb43m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casino Royale (film út 1954)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153427</id>
    <revision>
      <id>1235472</id>
      <parentid>1059646</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1235472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13688" sha1="ma26k2zjrkipx9q5xlrfi5zki7bdcfn" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = BarryNelsonBondCR1954.jpg
| ôfbyldingstekst          = [[Barry Nelson]] as [[James Bond]] yn ''Casino Royale''.
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Casino Royale''
| regisseur                = [[William H. Brown jr.]]
| produsint                = [[Bretaigne Windust]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Anthony Ellis]]&lt;br&gt;[[Charles Bennett (senarioskriuwer)|Charles Bennett]]
| basearre op              = [[Casino Royale (roman)|de roman]] fan [[Ian Fleming]]
| kamerarezjy              = 
| muzyk                    = [[Leith Stevens]]&lt;br&gt;[[Jerry Goldsmith]]
| filmstudio               = [[CBS (telefyzjenetwurk)|CBS]]
| distribúsje              = [[CBS (telefyzjenetwurk)|CBS]]
| haadrollen               = [[Barry Nelson]]&lt;br&gt; [[Peter Lorre]]
| voice-over               = [[William Lundigan]] &lt;small&gt;([[presintator]])&lt;/small&gt;
| byrollen                 = [[Linda Christian]]&lt;br&gt; [[Michael Pate]]&lt;br&gt; [[Eugene Borden]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[21&amp;nbsp;oktober]] [[1954]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[tillefyzjefilm]]
| sjenre                   = [[spionaazjefilm|spionaazje]][[skrillerfilm|skriller]]
| taal                     = [[Ingelsk]] 
| spyltiid                 = 50 minuten
| budget                   = 
| opbringst                = 
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[Climax!]]''
| foarich diel             = ''The Thirteenth Chair''
| folgjend diel            = ''Sorry, Wrong Number''
}}
'''''Casino Royale''''' wie in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[spionaazjefilm|spionaazje]][[skrillerfilm|skriller]] yn 'e foarm fan in [[tillefyzjefilm]] út 'e [[antologysearje]] ''[[Climax!]]'' De produksje wie in adaptaasje fan 'e [[James Bond (romansearje)|''James Bond''-roman]] mei [[Casino Royale (roman)|deselde namme]] fan 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Ian Fleming]], en waard live op 'e Amerikaanske [[tillefyzje]] spile en útstjoerd op [[21&amp;nbsp;oktober]] [[1954]]. De [[rezjy]] wie yn 'e hannen fan [[William H. Brown jr.]], en de [[haadrol]]len waarden fertolke troch [[Barry Nelson]] as [[geheim agint]] [[James Bond]] en [[Peter Lorre]] as syn fijân Le Chiffre. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei it [[kasino]] dat it plak fan hanneling is. ''Casino Royale'' wie de alderearste ferfilming fan in ''James Bond''-roman en boppedat in frijwat apartenien. James Bond, dy't himsels hjir &quot;Jimmy&quot; neame lit, is yn 'e boeken en de [[James Bond (filmsearje)|lettere filmsearje]] in Britske geheim agint fan [[MI6]], mar is hjir omfoarme ta in Amerikaanske [[spion]] dy't wurket foar in ([[fiktive]]) [[ynljochtingetsjinst]] mei de namme Combined Intelligence Agency.

==Plot==
'''Earste akte'''. [[James Bond]], in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[geheim agint]] foar de 'Combined Intelligence Agency', wurdt ûnder fjoer nommen troch in [[slûpmoardner]]. Hy rêdt it op en ûntdûk de [[kûgel]]s, wêrnei't er it Casino Royale binnen giet. Dêr moetet er syn [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[kontaktpersoan]] [[Felix Leiter|Clarence Leiter]], dy't &quot;Jimmy Bond&quot; noch ken fan doe't er tsjin 'e [[maharadja]] spile yn [[Deauville]]. Leiter [[ynformaasje|ynformearret]] Bond oer syn misje: hy moat Le Chiffre, in [[spion]] foar de [[Sovjet-Uny]], ferslaan by in spultsje [[bakkarat]], sadat syn superieuren twongen wurde sille om him te &quot;[[pinsjoen|pinsjonearjen]]&quot; (yn dit gefal in [[eufemisme]] foar [[moard]]). Bond leit oan Leiter de [[spulregel]]s fan bakkarat út. As er him fierder yn it kasino bejout, moetet er syn eardere [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|minneresse]] Valerie Mathis, dy't no de minneresse fan Le Chiffre is. Ek komt er yn 'e kunde mei Le Chiffre sels.

'''Twadde akte'''. Bond ferslacht Le Chiffre oan 'e bakkarattafel, mar as er nei syn [[hotelkeamer]] giet, wurdt er dêr opwacthe troch Le Chiffre en dy syn [[liifwacht]]en. Ek Mathis is oanwêzich, oer wa't Le Chiffre ûntdutsen hat dat se in [[geheim agint|aginte]] is fan it [[Deuxième Bureau]], de [[Frankryk|Frânske]] [[militêr]]e [[ynljochtingetsjinst]].

'''Trêde akte'''. Le Chiffre [[marteling|martelet]] Bond om oan 'e weet te kommen wêr't dy de [[sjek (jild)|sjek]] ferstoppe hat fan it [[jild]] dat er wûn hat, mar Bond hâldt hoek en seit neat. Nei in [[slaanderij|gefjocht]] tusken Bond en de liifwachten fan Le Chiffre [[ferwûning|ferwûnet]] Bond Le Chiffre troch him del te sjitten. Dêrby rêdt er tagelyk it libben fan Mathis. Alhiel ynein giet Bond op in [[stoel]] foar Le Chiffre oer sitten om mei him te [[petear|praten]], mar as Mathis tusken harren troch rint, grypt Le Chiffre har fan efteren beet en [[gizeling (misdriuw)|gizelet]] har wylst er driget har de [[kiel]] troch te snijen mei in [[skearmês]] dat er op syn persoan ferburgen hie. Wylst er mei Mathis foar him stadichoan nei de [[doar]] ta beweecht om út te piken, skuort Mathis har ynienen los, wêrnei't Bond Le Chiffre deasjit.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[geheim agint]] [[James Bond]]
| [[Barry Nelson]]
|-
| Le Chiffre
| [[Peter Lorre]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Valerie Mathis
| [[Linda Christian]]
|-
| n.f.t. &lt;small&gt;([[presintator]])&lt;/small&gt;
| [[William Lundigan]]
|-
| [[Felix Leiter|Clarence Leiter]]
| [[Michael Pate]]
|-
| chef de partie
| [[Eugene Borden]]
|-
| [[krûpier]]
| [[Jean del Val]]
|-
| Basil
| [[Gene Roth]]
|-
| Zoltan
| [[Kurt Katch]]
|-
| Schultz
| [[Jürgen Tarrach]]
|-
| [[portier (berop)|portier]]
| [[Herman Belmonte]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
Yn [[1954]] betelle it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzjenetwurk]] [[CBS (telefyzjenetwurk)|CBS]] de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Ian Fleming]] [[$]]1.000 (yn [[2019]] oanpast foar [[ynflaasje]] $9.520) om syn [[debút]]roman ''[[Casino Royale (roman)|Casino Royale]]'' omsette te meien ta in [[tillefyzjefilm]]. ''Casino Royale'' waard produsearre as [[ôflevering]] (seiz.&amp;nbsp;1, ôfl.&amp;nbsp;3) fan 'e [[antologysearje]] ''[[Climax!]]'' (letter ''Climax Mystery Theater''), dy't fjouwer [[seizoen (omrop)|seizoenen]] rûn, fan [[1954]] oant en mei [[1958]]. It wie ien fan 'e mar in pear [[tillefyzjeprogramma's]] fan CBS dy't yn [[kleurefilm|kleur]] [[opnamen (film)|opnommen]] en útstjoerd waarden yn in tiid dat de tillefyzje foar it meastepart noch [[swart-wyt]] wie. Krekt as in protte oare ôfleverings fan ''Climax!'' waard ''Casino Royale'' live spile en útstjoerd.

''Casino Royale'' waard [[regissearre]] troch [[William H. Brown jr.]] nei in [[senario]] fan [[Anthony Ellis]] en [[Charles Bennett (senarioskriuwer)|Charles Bennett]]. Dy lêste wie benammen bekend fan syn gearwurking mei de [[legindarysk]]e regisseur [[Alfred Hitchcock]] by [[film]]s as ''[[The 39 Steps (film út 1935)|The 39 Steps]]'' ([[1935]]) en ''[[Sabotage (film út 1936)|Sabotage]]'' ([[1936]]). As [[tillefyzjeprodusint]] wie [[Bretaigne Windust]] by ''Casino Royale'' belutsen, wylst de [[soundtrack]] fersoarge waard troch [[Leith Stevens]] en [[Jerry Goldsmith]]. [[William Lundigan]] die de [[presintator|presintaasje]]. 

De roman ''Casino Royale'' wie ek it earste diel fan 'e [[James Bond (romansearje)|''James Bond''-romansearje]], mar dy wie doe noch frij ûnbekend. Dêrom fielden de [[senarioskriuwer]]s har frij om it ferhaal oan 'e smaak fan it Amerikaanske [[publyk]] oan te passen, troch fan [[James Bond]] (dy't se de [[ropnamme]] &quot;Jimmy&quot; taparten) in Amerikaanske [[geheim agint]] te meitsjen, wylst se syn [[CIA]]-[[kollega]] [[Felix Leiter]] ferraanden mei in oar [[personaazje]], René Mathis, wêrnei't se him omneamden ta Clarence Leiter en fan him in Britske agint makken. Ek it wichtichste [[frou]]like [[personaazje]] út it boek, Vesper Lynd, krige in oare namme: Valerie Mathis. Fanwegen de beheinings fan in tillefyzjefilm fan 50&amp;nbsp;[[minuten]] giene fierders in protte details fan 'e [[plot]] fan 'e roman ferlern, hoewol't it [[geweld]] út it boek fierhinne beholden bleau, fral yn 'e [[trêde akte]].

===Distribúsje===
''Casino Royale'' waard op [[21&amp;nbsp;oktober]] [[1954]] op 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tillefyzje]] útstjoerd troch it [[tillefyzjenetwurk]] [[CBS (telefyzjenetwurk)|CBS]]. De útstjoering wie live en yn [[kleurefilm|kleur]].

Mei't de film as in soarte fan tillefyzjetoanielstik live spile waard, giet der in geroft dat it tillefyzjepublyk seach hoe't de akteur [[Peter Lorre]], dy't de rol Le Chiffre fertolke, nei syn &quot;dea&quot; wer oerein klaude en de [[filmset|set]] ferliet om nei syn [[klaaikeamer]] te gean. Neffens David Mikkelsen, dy't yn [[2014]] nei dat ferhaal ûndersyk die foar yn syn [[artikel (publikaasje)|artikel]] ''Dead Character Walks Off Stage'', liket dat net op wierheid te berêsten.

==Neilittenskip==
''Casino Royale'' wie de alderearste ferfilming fan in [[James Bond (romansearje)|''James Bond''-roman]], en waard makke foàr de oprjochting fan 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[filmstudio]] [[Eon Productions]], dy't neitiid mei [[finansiering]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] studio [[United Artists]] (UA) de [[James Bond (filmsearje)|''James Bond''-films]] makke. De [[roman]] ''[[Casino Royale (roman)|Casino Royale]]'' koe lykwols yn it ramt fan dy searje net ferfilme wurde, om't de [[filmrjochten]] dêrop earder al troch [[Ian Fleming]] ferkochte wiene. 

Nei't [[CBS (telefyzjenetwurk)|CBS]] der in tillefyzjefillm fan makke hie, ferkocht Fleming de rjochten op it boek yn [[1955]] nammentlik op 'e nij, diskear oan [[filmprodusint]] [[Gregory Ratoff]]. Dy syn [[widdo]] ferkocht se yn [[1960]] troch oan produsint [[Charles K. Feldman]], dy't mei [[Columbia Pictures]] yn see gie en yn [[1967]] op basis fan 'e roman de [[spionaazjefilm|spionaazje]][[parody]] ''[[Casino Royale (film út 1967)|Casino Royale]]'' makke, mei [[David Niven]] as [[James Bond]]. Neitiid bedarren de rjochten op ''Casino Royale'' yn [[1999]] úteinlik by de studio [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (MGM), dy't yn [[1981]] [[konkurrint]] UA oernommen hie. Sa kamen alle filmrjochten op 'e boeken fan Fleming doe foar it earst yn ien hân. Dat makke in nije ferfilming fan 'e roman mooglik troch Eon Productions. It resultaat wie ''[[Casino Royale (film út 2006)|Casino Royale]]'' út [[2006]]. 

De tillefyzjefilm ''Casino Royale'' út [[1954]] rekke nei de útstjoering al rillegau yn 't ferjit en wie [[desennia]]lang in [[ferlerne film]], oant [[filmhistoarikus]] [[Jim Schoenberger]] der yn [[1981]] in [[swart-wyt]]ferzje fan ûntdiek. Dêr ûntbrieken de lêste twa [[minuten]] fan, mar letter fûn Schoenberger yn in oar [[argyf]] in twadde swart-wytferzje werom, dy't wol folslein wie. De ûnfolsleine swart-wytferzje fan ''Casino Royale'' waard begjin [[1980-er jierren]] nochris op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd troch [[Turner Broadcasting System|TBS]], as ûnderdiel fan in ''James Bond''-maraton. De folsleine swart-wytferzje waard as bonusmateriaal tafoege oan in [[VHS]]-[[keapfideo]] en letter oan 'e earste [[dvd]] fan ''[[Casino Royale (film út 1967)|Casino Royale]]'' út [[1967]].

==Untfangst==
Omreden fan 'e konneksje mei [[James Bond]] is de tillefyzjefilm ''Casino Royale'' beoardiele troch ferskate [[filmkritisy]]. David Cornelius fan 'e [[webside]] ''Efilmcritic.com'' fûn yn [[2011]] dat [[Barry Nelson]] mis[[cast]] wie as [[James Bond]]: &quot;[Hy] stroffelet oer syn [[dialooch]] en beskikt net oer de elegânsje dy't de rol ferget.&quot; Neffens him wie [[Peter Lorre]], dy't de rol fan Le Chiffre fertolke, de wiere haadrolspiler fan 'e tillefyzjefilm: &quot;in groteske rotsak waans oanwêzigens allinnich al oanlieding is om je net noflik te fielen.&quot; 

Yn it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' wie Peter Debruge it dêr yn [[2012]] mei iens. Hy beskôge Lorre as de boarne fan &quot;hokfoar [[sjarme]] dizze flodderige foarrinner fan it ''Bond''-[[oeuvre]] ek mar te bieden hat.&quot; Hy beklage him der ek oer dat &quot;de hiele brot blykber sa goedkeap mooglik moast.&quot; Wol stelde er fêst dat de fertolking troch Barry Nelson de rol fan Bond &quot;in reälistyske minsklike kwetsberens&quot; joech &quot;dy't net wer opdûke soe oant [[Eon Productions|Eon]] mear as in heale iuw letter einlings in [[Casino Royale (film út 2006)|remake fan ''Casino Royale'']] produsearre.&quot;

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0310853/ Ynformaasje oer ''Casino Royale'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]
* {{en}} [https://archive.org/details/ClimaxCasinoRoyale Folsleine werjefte fan ''Casino Royale'' op Archive.org]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Casino_Royale_(Climax!) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Casino Royale'' (film út 1954)}}
{{James Bond}}

[[Kategory:Amerikaanske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske skrillerfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske telefyzjefilm]]
[[Kategory:Spionaazjeskrillerfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:CBS Studios]]
[[Kategory:Film út 1954]]
[[Kategory:Film oer gokken]]
[[Kategory:Film oer marteling]]
[[Kategory:Film oer de Kâlde Oarloch]]
[[Kategory:Film oer James Bond]]
[[Kategory:Film oer in kasino]]</text>
      <sha1>ma26k2zjrkipx9q5xlrfi5zki7bdcfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casino Royale (film út 1967)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153499</id>
    <revision>
      <id>1235473</id>
      <parentid>1101944</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1235473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31514" sha1="9su4f6v0m32khti0zyjp52m0osjqir4" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Casino Royale 1967 film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File: Casino_Royale_1_–_UK_cinema_poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Casino Royale''
| regisseur                = [[Ken Hughes]]&lt;br&gt;[[John Huston]]&lt;br&gt;[[Joseph McGrath (regisseur)|Joseph McGrath]]&lt;br&gt;[[Robert Parrish]]&lt;br&gt;[[Val Guest]]&lt;br&gt;[[Richard Talmadge]]
| produsint                = [[Charles K. Feldman]]&lt;br&gt;[[Jerry Bresler (filmprodusint)|Jerry Bresler]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Wolf Mankowitz]]&lt;br&gt;[[John Law (skriuwer)|John Law]]&lt;br&gt;[[Michael Sayers]]&lt;br&gt;[[Terry Southern]]
| basearre op              = [[Casino Royale (roman)|de roman]] fan [[Ian Fleming]]
| kamerarezjy              = [[Jack Hildyard]]&lt;br&gt;[[Nicolas Roeg]]&lt;br&gt;[[John Wilcox (kameraregisseur)|John Wilcox]]
| muzyk                    = [[Burt Bacharach]]
| filmstudio               = [[Famous Artists Productions]]
| distribúsje              = [[Columbia Pictures]]
| haadrollen               = [[David Niven]]&lt;br&gt; [[Ursula Andress]]&lt;br&gt;[[Peter Sellers]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Joanna Pettet]]&lt;br&gt; [[Daliah Lavi]]&lt;br&gt; [[Woody Allen]]&lt;br&gt; [[Barbara Bouchet]]&lt;br&gt; [[Deborah Kerr]]&lt;br&gt;[[Orson Welles]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]] &lt;br&gt;[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[13&amp;nbsp;april]] [[1967]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[spionaazjefilm|spionaazje]][[parody]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 131 minuten
| budget                   = $12&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $41,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Casino Royale''''' is in [[Feriene Keninkryk|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[spionaazjefilm|spionaazje]][[parody]] út [[1967]] oer [[geheim agint]] [[James Bond]], dêr't in stikmannich ûnderskate [[regisseur]]s oan meiwurken. De [[haadrol]]len waarden fertolke troch [[David Niven]], [[Ursula Andress]] en [[Peter Sellers]], mei [[Joanna Pettet]], [[Daliah Lavi]], [[Woody Allen]], [[Barbara Bouchet]], [[Deborah Kerr]] en [[Orson Welles]] yn 'e wichtichste [[byrol]]len. De [[film]] wie hiel loskes basearre op 'e [[roman]] mei [[Casino Royale (roman)|deselde namme]] fan [[Ian Fleming]], út [[1953]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei de namme fan it [[kasino]] dêr't de wichtichste [[sêne]]s spylje. 

It [[plot|ferhaal]] folget in [[James Bond]] op jierren dy't twongen wurdt om werom te kommen út syn [[pinsjonearring]] sadat er ûndersyk dwaan kin nei de [[moard]]en op en ferdwinings fan in rige ynternasjonale [[spion]]nen. Dêrby moat er it opnimme tsjin 'e mysterieuze [[antagonist|smjunt]] [[dr.]] Noah en de organisaasje SMERSH. It [[biedwurd]] fan 'e film, dat op 'e [[filmposter]] fermeld waard, wie &quot;Casino Royale is tefolle foar ien James Bond!&quot; Dat ferwiist nei Bond syn mûklist om ta betizing fan syn fijannen seis oare geheim aginten yn te setten dy't allegear úthâlde de echte James Bond te wêzen: [[bakkarat]]master Evelyn Tremble, [[spion]]ne en [[miljonêr]] Vesper Lynd, Bond syn [[sekretaresse]] Miss Moneypenny (de [[dochter]] fan 'e oarspronklike [[Miss Moneypenny]], de sekretaresse fan syn baas [[M (James Bond)|M]]), Bond syn eigen dochter mei [[Mata Hari]] Mata Bond, de [[karate|karate-ekspêr]] Coop en de eksoatyske Finzenhâldster.

''Casino Royale'' makket gjin ûnderdiel út fan 'e 'offisjele' [[James Bond (filmsearje)|''James Bond''-kanon]] fan [[Eon Productions]], mar waard ynstee produsearre troch [[filmstudio]] [[Columbia Pictures]]. [[Filmprodusint]] [[Charles K. Feldman]] wie fan miening dat er net konkurrearje koe mei de films fan Eon, en besleat fan syn film dêrom in [[parody]] te meitsjen. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Casino Royale'' oer it algemien negative [[resinsje]]s, mar hoewol't it [[budget]] eskalearre doe't almar mear regisseurs by it projekt belutsen rekken, wie de film in [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]]. 

==Plot==
[[Sir]] James Bond is in [[legindarysk]] [[spion]] dy't al tweintich jier lyn mei [[pinsjoen]] gien is by de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[ynljochtingetsjinst]] [[MI6]]. As der [[geheim agint]]en fan ferskate [[nasjonaliteit]]en [[fermoarde]] wurde of [[fermissing|ferdwine]], wurdt de [[kriminaliteit|kriminele]] [[organisaasje]] SMERSH en syn mysterieuze lieder, [[dr.]] Noah, dy't út is op 'e oerhearsking fan 'e hiele wrâld, dêr ferantwurdlik foar holden. Yn syn [[lânhûs]] wurdt Bond opsocht troch [[M (James Bond)|M]], it haad fan MI6, dy't beselskippe wurdt troch Ransome, in fertsjintwurdiger fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] ynljochtingetsjinst [[CIA]], Legrand, in fertsjintwurdiger fan it [[Frankryk|Frânske]] [[Deuxième Bureau]], en Smirnov, in fertsjintwurdiger fan 'e [[KGB]], de ynljochtingetsjinst fan 'e [[Sovjet-Uny]]. Mei syn fjouweren steane dy der by him op oan om wer oan it wurk te gean om ôf te weven mei SMERSH. 

Dêr fielt Bond lykwols neat foar. Hy is opstapt nei't er syn troch it [[lotsbestimming|lot]] bedoarne [[wiere leafde]] fûn hie yn [[Mata Hari]], en hat sûnt mei [[ferachting]] tasjoen hoe't syn mei [[gimmick]]s oerladen opfolgers syn [[identiteit]] oernommen en syn [[reputaasje|goede namme]] te grabbel goaid hawwe. Dat, hy stegeret it fersyk fan syn gasten ôf. As dúdlik wurdt dat se him net op oare gedachten bringe kinne, lit M in [[mortier (wapen)|mortier]]oanfal op it lânhûs útfiere, dat dêrby ferwoastge wurdt. Sa hopet er Bond yn beweging te krijen. Sels komt M lykwols by dy oanfal om.
{{Plotbedjer film}}
Neitiid reizget Bond ôf nei [[Skotlân]] om it [[stoflik omskot]] fan M, dy't eins [[lord]] McTarry hiet, werom te bringen by syn [[rou]]jende [[widdo]], [[lady]] Fiona McTarry. Wat er net wit, is dat de echte lady McTarry en har hiele [[húshâlding]] ûnderwilens ferfongen binne troch aginten fan SMERSH. It snoade plan fan SMERSH is om Bond syn reputaasje fan in [[selibaat|selibatêre]] [[hegerein|hear fan stân]] om sjippe te helpen troch in swaarm [[skientme|tsjeppe]] agintes op him ôf te stjoeren dy't trochgean moatte foar de fiif [[dochter]]s fan McTarry. Bond lit him lykwols net sa maklik [[ferlieding|ferliede]], en aginte Mimi, dy't trochgiet foar lady McTarry, rekket sa [[fereale]] op him dat se [[oerinnen|oerrint]] en him helpt om it [[komplot]] tsjin him te oerwinnen. As er har de hurde wierheid fertelt dat har [[ûnbeäntwurde leafde|leafde ûnbeäntwurde]] is, lit se har bestean fan [[spionaazje]] en [[misdie]] efter har om yn it [[kleaster]] te gean en [[non]] te wurden.

Nei't er ûnderweis werom nei [[Londen]] in [[moardoanslach]] fan SMERSH ûntrûn is, wurdt Bond by oankomst [[promoasje (rang)|befoardere]] ta de nije M, as haad fan MI6. Yn syn nije funkje komt er oan 'e weet dat it meastepart fan 'e Britske spionnen ûnderwilens eliminearre is troch SMERSH, mei't se allegear yn 'e fâle rûn binne troch harren ûnfermogen om [[seks]] te wjerstean. Der wurdt him ek ferteld dat de &quot;seksmaniak&quot; oan wa't de namme 'James Bond' oerdroegen waard nei't hy mei pinsjoen gien wie, de geheime tsjinst ferlitten hat om in [[karriêre]] as [[akteur]] te begjinnen. Dêrop stelt Bond in dreech oefeningsprogramma yn om manlike geheim aginten te trainen yn it wjerstean fan 'e ferliedings fan tsjeppe froulju. Hy beslút ek dat der mear as ien geheim agint James Bond mei de koadenamme 007 komme moat om SMERSH yn betizing te bringen. Dêrta [[rekrutearring|rekrutearret]] er:
*de fan him ferfrjemde Mata Bond, syn eigen tsjeppe dochter mei Mata Hari; 
*syn [[sekretaresse]] Miss Moneypenny, de tsjeppe dochter fan 'e oarspronklike [[Miss Moneypenny]]; 
*Coop, in [[karate|karate-ekspêr]] dy't as earste it anty-ferliedingstrainingsprogramma trochrûn hat; 
*in eksoatyske geheim aginte dy't 'de Finzenhâldster' neamd wurdt; 
*Vesper Lynd, wrâlds [[rykdom|rykste]] en ferliedlikste geheim aginte; 
* en Evelyn Tremble, in [[bakkarat]]master dy't in net te ferslaan spylsysteem ûntwurpen hat. 
Bond wol Tremble ynsette om 'e SMERSH-agint Le Chiffre te ferslaan by in [[gokken|gokspul]] yn it Casino Royale. Le Chiffre hat nammentlik [[jild]] efteroer drukt fan SMERSH en besiket dat op [[wanhope|wanhopige]] wize oan te suverjen foar't syn [[dieverij]] útkomt en hy op befel fan dr. Noah [[eksekutearre]] wurdt.

Nei oanlieding fan in oanwizing dy't er fan aginte Mimi krigen hie, stjoert Bond syn dochter Mata nei [[West-Berlyn]], dêr't hja ynfiltrearret yn 'e Ynternasjonale Memmehelp, in [[au&amp;nbsp;pair]]tsjinst dy't in fasade is foar in trainingssintrum fan SMERSH. Dêr ûntdekt se in plan om kompromittearjende [[foto's]] fan lieders út 'e [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], de [[Sovjet-Uny]] en de [[Folksrepublyk Sina]] by opbod te ferkeapjen op in '[[feiling|keunstfeiling]]'. Dat is in alternatyf plan wêrmei't Le Chiffre oan jild hopet te kommen. Mata ferneatiget lykwols de foto's, sadat him neat oars rest as it bakkaratspul.

Tremble arrivearret ûnderwilens yn it Casino Royale ûnder begelieding fan Lynd, dy't it besykjen fan 'e SMERSH-aginte Miss Goodthighs om him te ferlieden mislearje lit. Letter dy [[jûn]]s beächtet Tremble Le Chiffre yn it [[kasino]]. Hy komt ta it besef dat Le Chiffre in [[ynfraread]]sinnebril brûkt om [[falskspyljen|falsk te spyljen]]. Lynd stelt dêrnei de sinnebril, sadat Tremble Le Chiffre ferslaan kin by in spultsje bakkarat. Neitiid wurdt Lynd lykwols bûten it kasino [[ûntfierd]] troch Le Chiffre en syn trewanten, en Tremble treft itselde lot as er der efteroan giet om har te befrijen. Le Chiffre, dy't bûge of barste it prizejild besette moat, [[marteling|martelet]] Tremble mei [[hallusinogeen|hallusinogene]] [[drugs]] om út te finen wêr't er de [[sjek (jild)|sjek]] mei it jild brocht hat. Ear't er Tremble oan it praten krije kin, kringe aginten fan SMERSH de basis fan Le Chiffre binnen en deadzje him as [[straf]] foar syn stellerij. Lynd rêdt Tremble, mar fermoardet him dêrnei ûnferwachts.

Yn Londen wurdt Mata Bond ûntfierd troch SMERSH yn in [[fleanende skûtel]]. Dêrop reizgje Bond en Moneypenny ôf nei it Casino Royale om har te rêden. Hja ûntdekke dat it kasino boppe-op it ûndergrûnske [[haadkertier]] fan dr. Noah stiet, en dat dr. Noah nimmen oars is as Jimmy Bond, de [[omkesizzer]] fan James Bond dy't by MI6 wei gien en nei SMERSH oerrûn is út [[bernigens|bernige]] opstannigens tsjin syn perfekte [[omke]]. Jimmy bringt oan Bond syn snoade plan út om troch [[biologyske oarlochfiering]] alle [[froulju]] op 'e wrâld [[skientme|byldmoai]] te meitsjen en alle mannen dy't langer binne as 1.40&amp;nbsp;[[meter|m]] te deadzjen. Dêrtroch soed er sels oerbliuwe as de 'grutte man' , dy't alle moaie froulju kriget. Hy hat de Finzenhâldster al finzen nommen en besiket har oer te heljen om syn partner te wurden. Sy stimt dêryn ta, mar dat blykt in list te wêzen om him safier te krijen dat er ien fan syn eigen 'atoomtiidpillen' ynnimt, wat him yn minsklike [[atoombom]] feroaret.

It slagget Bond, Moneypenny, Mata en Coop om út harren [[sel (finzenis)|sellen]] te ûntsnappen en har fjochtsjendewei in paad te klearjen nei it [[kantoar]] fan 'e kasinodirekteur. Dêr fynt Bond bewiis dat Lynd in [[dûbelspion|dûbelaginte]] is dy't eins foar SMERSH wurket. It kasino wurdt bestoarme troch Britske geheim aginten en der ûntjout him in [[sjitpartij]]. Bond ropt syn bûnsgenoaten op om helptroepen te stjoeren en dy arrivearje yn 'e foarm fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[kavalery]], in [[stamme]] [[Yndianen]], it [[Frânske Frjemdlingelegioen]], [[parasjutist]]en fan 'e [[Feriene Naasjes]] en de [[Keystone Cops]], wat inkeld ta mear gaos liedt. Underwilens hat Jimmy de [[hik]] krigen en eltse hik bringt him tichter by it ôfgean fan 'e atoomtiidpil. Lang om let giet de pil ôf, wêrby't it kasino [[ûntploffing|de loft yn giet]] en alle oanwêzigen omkomme. Bond en al syn aginten ferskine neitiid oan 'e [[Himel]]poarte, wylst Jimmy omleech giet nei de [[hel]].

==Rolferdieling==
[[File:David Niven 4 Allan Warren.jpg|right|thumb|160px|[[David Niven]].]]
[[File:Ursula Andress 1974.jpg|right|thumb|210px|[[Ursula Andress]].]]
[[File:Sellers-1966.jpg|right|thumb|150px|[[Peter Sellers]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[MI6]]-[[geheim agint|agint]] [[James Bond]]
| [[David Niven]]
|-
| Vesper Lynd / James Bond
| [[Ursula Andress]]
|-
| Evelyn Tremble / James Bond
| [[Peter Sellers]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;450px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Mata Bond / James Bond
| [[Joanna Pettet]]
|-
| de Finzenhâldster / James Bond
| [[Daliah Lavi]]
|-
| Jimmy Bond / [[dr.]] Noah
| [[Woody Allen]]
|-
| [[Miss Moneypenny]] / James Bond
| [[Barbara Bouchet]]
|-
| aginte Mimi / lady Fiona McTarry
| [[Deborah Kerr]]
|-
| Le Chiffre
| [[Orson Welles]]
|-
| Coop / James Bond
| [[Terence Cooper]]
|-
| [[CIA]]-[[spesjaal agint|agint]] Ransome
| [[William Holden]]
|-
| [[Deuxième Bureau]]-agint Legrand
| [[Charles Boyer]]
|-
| [[M (James Bond)|M]], haad fan MI6 / lord McTarry
| [[John Huston]]
|-
| [[KGB]]-agint Smernov
| [[Kurt Kasznar]]
|-
| opnommen [[stim]] fan Jimmy Bond
| [[Valentine Dyall]]
|-
| Miss Goodthighs
| [[Jacqueline Bisset]]
|-
| Carlton Towers
| [[Bernard Cribbins]]
|-
| Polo
| [[Ronnie Corbett]]
|-
| Frau Hoffner
| [[Anna Quayle]]
|-
| [[Q (James Bond)|Q]], [[kertiermaster (funksje)|kertiermaster]] fan MI6
| [[Geoffrey Bayldon]]
|-
| assistint fan Q
| [[John Wells (satirist)|John Wells]]
|-
| Eliza
| [[Gabriella Licudi]]
|-
| Buttercup
| [[Angela Scoular]]
|-
| Heather
| [[Tracey Crisp]]
|-
| Peg
| [[Elaine Taylor (aktrise)|Elaine Taylor]]
|-
| Meg
| [[Alexandra Bastedo]]
|-
| Hadley
| [[Derek Nimmo]]
|-
| himsels
| [[George Raft]] &lt;small&gt;([[cameo]])&lt;/small&gt;
|-
| [[Frankryk|Frânsk]] [[Frânske Frjemdlingelegioen|lezjionêr]]
| [[Jean-Paul Belmondo]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| [[kasino]]direkteur
| [[Colin Gordon]]
|-
| [[MI5]]-agint / [[portier (berop)|portier]]
| [[John Bluthal]]
|-
| [[kassiêre|kassier]]
| [[Graham Stark]]
|-
| [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] Mathis
| [[Duncan Macrae (akteur)|Duncan Macrae]]
|-
| [[Feriene Keninkryk|Britsk]] [[ofsier|legerofsier]]
| [[Richard Wattis]]
|-
| fertsjintwurdiger fan Le Chiffre
| [[Vladek Sheybal]]
|-
| [[doedelsek]]spiler #1
| [[Percy Herbert (akteur)|Percy Herbert]]
|-
| [[doedelsek]]spiler #2
| [[Peter O'Toole]]
|-
| Fang-liedster
| [[Tracy Reed (Ingelsk aktrise)|Tracy Reed]]
|-
| Chic
| [[Chic Murray]]
|-
| [[meunster fan Frankenstein]]
| [[David Prowse]]
|-
| John
| [[Jonathan Routh]]
|-
| [[skyldwacht|wachtkommandant]]
| [[Jeanne Roland]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Foarskiednis===
Yn [[maart]] [[1955]] ferkocht de [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[skriuwer]] [[Ian Fleming]] de [[filmrjochten]] op ''[[Casino Royale (roman)|Casino Royale]]'' ([[1953]]), de earste [[roman]] út syn [[James Bond (romansearje)|''James Bond''-romansearje]], oan [[filmprodusint]] [[Gregory Ratoff]] foar [[$]]6.000 (oanpast foar [[ynflaasje]] bedroech dat yn [[2019]] $57.265). Dat wie nei't Fleming earder deselde roman ferkocht hie oan [[CBS (tillefyzjenetwurk)|CBS]] om der in [[tillefyzjefilm]] op te basearjen. (It resultaat dêrfan wie ''[[Casino Royale (film út 1954)|Casino Royale]]'' út [[1954]].) Ratoff frege [[Lorenzo Semple&amp;nbsp;jr.]] om it [[boek]] om te wurkjen ta in ferfilmber [[senario]], mar beiden fûnen se Bond mar in stom [[personaazje]] en folslein ûnoannimlik. Neffens Semple soe Ratoff inkeld ljocht yn it projekt sjoen hawwe troch fan Bond in [[frou]] te meitsjen. Hy soe [[aktrise]] [[Susan Hayward]] op it each hân hawwe om 'Jane' Bond te spyljen. Ratoff trof tariedings foar de ferfilming, mar it slagge him net om 'e [[finansiering]] rûn te krijen. Doe't er yn [[desimber]] [[1960]] [[ferstoar]], kaam it projekt stil te lizzen.

[[Ympressario]] en filmprodusint [[Charles K. Feldman]], dy't Ratoff by syn libben fertsjintwurdige hie, kocht neitiid de filmrjochten op ''Casino Royale'' fan 'e [[widdo]] Ratoff. In oare filmprodusint, [[Albert R. Broccoli]], dy't letter mei [[Harry Saltzman]] de '[[kanon (kultuer)|kanonnike]]' [[James Bond (filmsearje)|''James Bond''-films]] fan [[Eon Productions]] meitsje soe, hie ek belangstelling foar de filmrjochten op ''Casino Royale'' en besocht se fan Feldman oer te nimmen, mar dy woe se net kwyt. Feldman en [[regisseur]] [[Howard Hawks]], dat in [[freonskip|freon]] fan him wie, hiene nammentlik in plan foar in eigen ferfilming, mei [[Leigh Brackett]] as [[senarioskriuwer]] en [[Cary Grant]] yn 'e rol fan [[James Bond]]. Nei't se seagen hoe'n grut súkses oft ''[[Dr. No (film)|Dr. No]]'' wie, de earste film fan Eon Productions, dy't yn [[1962]] útkaam, besleaten se mei harren plannen troch te setten.

Tsjin [[1964]], doe't er al krapoan $550.000 fan syn eigen [[fermogen]] yn it projekt [[ynvestearre]] hie, besocht Feldman ta oerienstimming te kommen mei Broccoli en Saltzman foar in [[ko-produksje]] mei Eon en [[United Artists]]. Doe't dat op 'e non rûn om't se it net iens wurde koene oer de [[winst (ûndernimming)|winstferdieling]], frege Feldman akteur [[Sean Connery]], dy't yn 'e iere ''Bond''-films fan Eon Productions de rol fan James Bond spile, om dat ek te dwaan yn syn film. Dat ketste ôf op 'e [[salaris]]eask fan Connery, dy't $1&amp;nbsp;miljoen bedroech. Feldman kaam ta de konklúzje dat er net opbokse koe tsjin Eon as er fan ''Casino Royale'' in serieuze [[spionaazjefilm]] makke. Dêrom besleat er der ynstee in [[parody]] op dat [[sjenre]] fan te meitsjen. Hy bea syn projekt oan by [[Columbia Pictures]] fia in kladsenario dat skreaun wie troch [[Ben Hecht]]. De studio besleat yn it projekt te stappen en de finansiering te berêden.

===Produksje===
It [[senario]] fan ''Casino Royale'' ûndergie in lange skiednis fan werskriuwings. Fan it wurk fan Ben Hecht, dy't yn [[april]] [[1964]] hommels oan in [[hertoanfal]] ferstoar noch foar't er syn kladferzje fan it skript by Feldman ynleverje kinnen hie, bleau úteinlik frijwol neat oer. De trije 'offisjele' [[senarioskriuwer]]s (om't se in fermelding yn 'e [[begjintitels]] fan 'e film krigen) wiene [[Wolf Mankowitz]], [[John Law (skriuwer)|John Law]] en [[Michael Sayers]], mar ek [[Terry Southern]] wurke deroan mei, wylst [[Woody Allen]], [[Peter Sellers]], [[Val Guest]], [[Joseph Heller]] en [[Billy Wilder]] der allegear eleminten oan bydroegen. Heller wurke der begjin [[1965]] in blaumoandei oan, nei't Feldman him $150.000 foar syn tsjinsten bean hie. Letter beskreau er dat barren yn it [[artikel (publikaasje)|artikel]] ''How I found James Bond, lost my self-respect and almost made $150,000 yn my spare time'' (&quot;Hoe't ik James Bond fûn, my selsrespekt ferlear en hast yn myn frije tiid $150.000 fertsjinne&quot;).

By ''Casino Royale'' wiene fiif ûnderskate [[regisseur]]s belutsen, dy't allegear in ferskillend segmint fan 'e film beävensearren, wylst [[stunt]]koördinator [[Richard Talmadge]] as ko-regisseur behelle wie yn 'e einsêne. Neffens Feldman regissearre [[John Huston]] 38&amp;nbsp;[[minuten]] fan 'e film, [[Val Guest]] 26&amp;nbsp;minuten, [[Ken Hughes]] 25&amp;nbsp;minuten, en [[Joseph McGrath (regisseur)|Joseph McGrath]] en [[Robert Parrish]] elts 20&amp;nbsp;minuten. Feldman en [[Jerry Bresler (filmprodusint)|Jerry Bresler]] wiene as [[filmprodusint|produsinten]] by it projekt belutsen foar harren [[filmstudio]] [[Famous Artists Productions]]. It [[budget]] fan [[$]]12&amp;nbsp;miljoen (oarspronklik begrutte op $8,5 oant $9,5&amp;nbsp;miljoen) waard [[finansierd]] troch [[Columbia Pictures]]. De film wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britske]] [[ko-produksje]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Jack Hildyard]], [[Nicolas Roeg]] en [[John Wilcox (kameraregisseur)|John Wilcox]], wylst de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Burt Bacharach]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Casino Royale'' setten op [[11&amp;nbsp;jannewaris]] [[1966]] útein. De film waard foar it meastepart opnommen yn 'e [[Pinewood Studios]] yn [[Buckinghamshire]], de [[Shepperton Studios]] yn [[Surrey]] en [[Twickenham Film Studios]] yn [[Londen]]. Op lokaasje waard yn Londen filme op it [[plein]] [[Trafalgar Square]] en foarhûs by [[10&amp;nbsp;Downing Street]], de [[amtswente]] fan 'e Britske [[premier]]. It [[Kastiel fan Mereworth]] yn [[Kent]] gie troch foar it [[lânhûs]] fan Bond dat oan it begjin fan 'e film ûnder fjoer nommen wurdt mei [[mortier (wapen)|mortieren]]. De measte opnamen yn it [[Skotlân|Skotske]] kastiel fan 'e [[famylje (besibskip)|famylje]] McTarry fûnen eins plak yn it [[Kastiel fan Killeen]], yn [[Ierlân]], hoewol't de efterfolging as Bond it kastiel ferlit, wol opnommen waard yn Skotlân, by it [[doarp]] [[Killin]] yn [[Perthshire]]. Oare sênes waarden filme yn it [[Ingelske greefskip]] [[Berkshire]], by [[Old Windsor]] en [[Bracknell]].

Fan 'e seis regisseurs hie [[John Huston]] de lieding oer de sênes yn it lânhûs fan Bond en it kastiel yn Skotlân. [[Ken Hughes]] regissearre de sênes mei Mata Bond yn [[Berlyn]]. [[Joseph McGrath (regisseur)|Joseph McGrath]] en [[Robert Parrish]] wiene elts ferantwurdlik foar de helte fan 'e sênes yn it kasino mei [[Peter Sellers]], [[Ursula Andress]] en [[Orson Welles]]. [[Val Guest]] die de sênes mei [[Woody Allen]] en de sênes mei [[David Niven]] nei syn weromkear út Skotlân. Hy krige ek de ûntankbere taak om it wurk fan 'e ûnderskate regisseurs oaninoar te riuwen, dêr't him de titel fan 'koördinearjend regisseur' foar oanbean waard. Guest, dy't bang wie dat de gaoatyske [[plot]] syn [[karriêre]] leechlizze soe, betanke dêrfoar; ynstee waard it koördinearjende diel fan syn funksje yn 'e begjintitels omskreaun as &quot;bykommende sênes&quot;. [[Richard Talmadge]], ta einbeslút, hie de lieding oer de grutte fjochtpartij yn it kasino dy't de [[klimaks (narratology)|klimaks]] fan 'e film foarmet.

Guon ferneamde [[akteur]]s waarden op 'e [[filmposter]] neamd, hoewol't se yn ''Casino Royale'' mar in lytse [[cameo]] hiene. [[George Raft]] en [[Jean-Paul Belmondo]] wiene bgl. allebeide inkeld eefkes yn 'e klimaktyske fjochtpartij te sjen. (Raft docht dêr de [[toss|munt-toss]] út ''[[Scarface (film út 1932)|Scarface]]'' út [[1932]], dy't syn [[gimmick]] wie, wêrnei't er himsels prompt deasjit mei in efterútsjittend [[pistoal]]. Belmondo is de [[ofsier]] fan it [[Frânske Frjemdlingelegioen]] dy't by de [[slaanderij]] ferlet hat fan in [[Ingelsk]] [[wurdboek]] om it wurd &quot;au!&quot; oer te setten.)

''Casino Royale'' wie in rommelige produksje, en dat waard noch helte minder makke troch ien fan 'e [[haadrolspiler]]s, de eigensinnige akteur [[Peter Sellers]]. Hoewol't dy de rol fan Evelyn Tremble spile, de bakkaratmaster dy't Le Chiffre ferslacht by it [[gokken|gokspul]] yn it kasino, wegere er, útein by inkele [[shot (sinematografy)|shots]], om tagelyk op 'e [[filmset]] te wêzen as [[Orson Welles]], dy't de rol fan Le Chiffre fertolke. De reden dêrfoar is net alhiel dúdlik; in protte boarnen wolle hawwe dat Sellers him [[yntimidaasje|yntimidearre]] fielde troch Welles, en Welles soe net folle op hân hawwe mei &quot;dy amateur&quot; Sellers. Los fan profesjonele wriuwing bestiene der tusken harren lykwols ek persoanlike swierrichheden. Neffens in ferhaal soene dy feroarsake wêze trochdat Sellers him tekoart dien fielde nei in besyk oan 'e set troch [[prinsesse]] [[Margaret grevinne fan Snowdon|Margaret]], dy't er persoanlik koe, mar dy't inkeld oandacht foar Welles hân hawwe soe. 

Guon [[biografy]]en fan Sellers hâlde út dat hy de rol fan Bond serieus spylje woe, en dat er grutte [[argewaasje]] hie fan it beslút om fan ''Casino Royale'' in parody te meitsjen. Syn [[biograaf]] [[Roger Lewis]] hold sels út dat Sellers oanhâldend syn eigen [[dialooch]] werskreau en sênes [[ymprovisaasje (aktearjen)|ymprovisearre]] om syn personaazje serieuzer oerkomme te litten. Dat strykt mei it feit dat de iennichste dielen fan 'e film dy't deunby it ferhaal fan Fleming bliuwe, de kasinosênes mei Sellers en Welles binne. It [[hâlden en dragen]] fan Sellers boaze almar fierder oan, en hy wie [[dagen]] en soms sels [[wiken]] efterinoar ôfwêzich. Doe't regisseur Joseph McGrath, dy't in freon fan him wie, him dêrop oanspriek, krige dy fan Sellers in terwinkel. Uteinlik ferliet Sellers de produksje foargoed foar't al syn sênes opnommen wiene. Neitiid mocht Val Guest besykje om fan 'e film in rinnend ferhaal te meitsjen sûnder de ûntbrekkende sênes mei Sellers. It resultaat wie in film dêr't dúdlik hjir en dêr gatten yn falle, trochdat guon wichtige foarfallen net sjen litten wurde, trochdat der abrupte spronkjes makke wurde fan 'e iene nei de folgjende sêne en trochdat op guon plakken yn 'e film dúdlik bylden mei Sellers ynfoege binne, dy't filme wiene foar oare sênes.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Casino Royale'' waard fersoarge troch [[Columbia Pictures]]. De film gie op [[13&amp;nbsp;april]] [[1967]] yn [[Londen]] yn [[premiêre]], en op [[28&amp;nbsp;april]] nochris yn [[New York (stêd)|New York]]. Dêrnei iepene er op [[28&amp;nbsp;maaie]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde yn [[1967]] by [[platemaatskippij]] [[Colgems]]. ''Casino Royale'' waard yn [[1989]] foar it earste útbrocht as [[VHS]]-[[keapfideo]], yn [[2002]] op [[dvd]] en yn [[2011]] op [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Casino Royale'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. In protte resinsinten wiisden op 'e gaoatyske [[plot]]. [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' skreau: &quot;Dit is mooglik de gemaksuchtichste film ea makke.&quot; It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' hie it oer &quot;in ynkoherinte en [[fulgariteit|fulgêre]] ''[[vaudeville]]'',&quot; wylst ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' de film omskreau as &quot;in gearklûntering fan [[sljochtsinnige]] sitewaasjes, [[inside joke]]s en [[special effects]], dy't it ûntbrekt oan [[dissipline]] en gearhing.&quot;

Yn ''[[The New York Times]]'' brocht [[Bosley Crowther]] wol guon positive dingen oer ''Casino Royale'' op 't aljemint. Sa priizge er it &quot;flugge begjin&quot; en de sênes oant it bakkaratspul tusken Bond en Le Chiffre ta. Fan dat punt ôf, sa fûn er, waard it skript [[ferfeling|ferfeelsum]] en werheljend en kaam it fol te sitten mei [[klisjee]]s fanwegen it &quot;wylde en yn it wylde wei tafoegjen fan inside jokes en útwrydske grappen,&quot; resultearjend yn in fierstente lange spyldoer.

Yn [[1986]] skreau [[Danny Peary]] yn syn boek ''Guide for the Film Fanatic'': &quot;It is dreech om te leauwen dat we yn [[1967]] echt hege ferwachtings hiene fan dizze saneamde ''[[James Bond (filmsearje)|James Bond]]''-[[parody]]. Doe wie it in [[teloarstelling]]; no is it in [[kuriositeit]], mar it is noch altyd like dreech om trochhinne te kommen.&quot; Yn [[2008]] skreau [[Leonard Maltin]]: &quot;[De] film is freeslik ûngelyk&amp;nbsp;– soms [[humor|grappich]], faak net.&quot; Andrea LeVasseur fan ''[[AllMovie]]'' fûn ''Casino Royale'' yn [[2012]] lykwols &quot;de oarspronklike ultime spionaazjeparody&quot;, hoewol't it ek in &quot;freeslike, healwize ramp&quot; wie. Mar de &quot;frijwol ûnmooglik te folgjen plot&quot; makke de film neffens LeVasseur krekt &quot;in [[satire]] fan 'e heechste graad&quot;, mei't de plots fan serieuze spionaazjefilms faak ek amper nei te kommen binne.

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Casino Royale'' in leech goedkarringspersintaazje fan 25%, basearre op 40 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] is in healwize, datearre parody fol spionaazjefilmklisjees en fergriemt syn [[cast|stjerrecast]] oan in swalkjend skript dat foar it meastepart frij fan [[laitsjen]] is.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Casino Royale'' in goedkarringspersintaazje fan 48%, basearre op 11 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Casino Royale'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]22,7&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $19,0&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $41,7&amp;nbsp;miljoen (omrekkene nei jild fan [[2019]] soe dat $320&amp;nbsp;miljoen wêze). Ofset tsjin it [[budget]] fan $12&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $29,7&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Nettsjinsteande de minne [[resinsje]]s wie ''Casino Royale'' dêrmei yn [[Noard-Amearika]] de op tolve nei meast opbringende film fan [[1967]]. [[Orson Welles]] skreau it súkses ta oan in slûchslimme [[marketing]]kampanje dy't gebrûk makke fan in [[neaken]]e, [[tatoeaazje|tatoeëarre]] [[frou]] op 'e [[filmposter]].

===Prizen===
It [[liet]] ''[[The Look of Love (liet fan Dusty Springfield)|The Look of Love]]'', [[songen]] troch [[Dusty Springfield]], dat diel útmakke fan 'e [[soundtrack]] fan ''Casino Royale'', waard yn [[1968]] nominearre foar de [[Oscar]] foar bêste orizjinele liet, mar ferlear fan ''[[Talk to the Animals]]'' út ''[[Doctor Dolittle (film út 1967)|Doctor Dolittle]]''. De soundtrack fan [[Burt Bacharach]] waard ek nominearre foar in [[Grammy Award]]. [[Kostúm]]ûntwerpster [[Julie Harris (kostúmûntwerpster)|Julie Harris]] waard foar har wurk oan ''Casino Royale'' nominearre foar de [[BAFTA]] foar bêste kostúmûntwerp.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0061452/ Ynformaasje oer ''Casino Royale'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Casino_Royale_(1967_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Casino Royale'' (film út 1967)}}
{{James Bond}}

[[Kategory:Britske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Britske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske spionaazjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Spionaazjekomeedzje]]
[[Kategory:Filmparody]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Columbia Pictures]]
[[Kategory:Film fan Val Guest]]
[[Kategory:Film fan Ken Hughes]]
[[Kategory:Film fan John Huston]]
[[Kategory:Film fan Robert Parrish]]
[[Kategory:Film fan Joseph McGrath]]
[[Kategory:Film út 1967]]
[[Kategory:Film oer MI6]]
[[Kategory:Film oer de CIA]]
[[Kategory:Film oer de KGB]]
[[Kategory:Film oer in bekend persoan]]
[[Kategory:Werjefte fan Mata Hari yn keunst en kultuer]]
[[Kategory:Film oer gokken]]
[[Kategory:Film oer de Kâlde Oarloch]]
[[Kategory:Film oer it Frânske Frjemdlingelegioen]]
[[Kategory:Film oer biologyske oarlochfiering en wapens]]
[[Kategory:Film oer nukleêre oarlochfiering en wapens]]
[[Kategory:Film basearre op in literêr wurk]]
[[Kategory:Film oer James Bond]]
[[Kategory:Film oer in kasino]]</text>
      <sha1>9su4f6v0m32khti0zyjp52m0osjqir4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Terminator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154410</id>
    <revision>
      <id>1235497</id>
      <parentid>1065262</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ berjocht</comment>
      <origin>1235497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32497" sha1="92sa7f183nc5nbkqigv0ud1bryk8zhv" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Terminator film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Terminator1984movieposter.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Terminator''
| regisseur                = [[James Cameron]]
| produsint                = [[Gale Ann Hurd]]
| útfierend produsint      = [[John Daly (produsint)|John Daly]]&lt;br&gt;[[Derek Gibson (produsint)|Derek Gibson]]
| senario                  = [[James Cameron]]&lt;br&gt;[[Gale Ann Hurd]]&lt;br&gt;[[William Wisher]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Adam Greenberg (kameraregisseur)|Adam Greenberg]]
| muzyk                    = [[Brad Fiedel]]
| filmstudio               = [[Hemdale Film Corporation]]&lt;br&gt;[[Pacific Western Productions]]&lt;br&gt;[[Cinema '84]]
| distribúsje              = [[Orion Pictures]]
| haadrollen               = [[Arnold Schwarzenegger]]&lt;br&gt; [[Linda Hamilton]]&lt;br&gt;[[Michael Biehn]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Paul Winfield]]&lt;br&gt; [[Lance Hernriksen]]&lt;br&gt; [[Earl Boen]]&lt;br&gt; [[Bess Motta]]&lt;br&gt; [[Rick Rossovich]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[26&amp;nbsp;oktober]] [[1984]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[science fiction-film|science fiction]]-[[aksjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 107 minuten
| budget                   = $6,4&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $78,3&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 3 × [[Saturn Award]]
| filmsearje               = ''[[Terminator (filmsearje)|Terminator]]''
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
}}
'''''The Terminator''''' is in ferneamde [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[science fiction-film|science fiction]]-[[aksjefilm]] út [[1984]] ûnder [[rezjy]] fan [[James Cameron]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Arnold Schwarzenegger]], [[Linda Hamilton]] en [[Michael Biehn]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Beëiniger&quot;. It [[plot|ferhaal]] giet oer in [[cyborg]], de [[Terminator (personaazje)|Terminator]], dy't út in [[post-apokalyptyske fiksje|post-apokalyptyske]] [[takomst]] wei [[tiidreizgjen|weromstjoerd wurdt yn 'e tiid]] om 'e jonge [[frou]] Sarah Connor te [[moard|fermoardzjen]]. De reden dêrfoar is dat hja ienris de [[mem]] wurde sil fan John Connor, de lieder fan it [[minsklik]]e ferset yn 'e [[oarloch]] tsjin 'e troch in [[keunstmjittige yntelliginsje]] oanstjoerde [[masine]]s. Om syn mem (en dêrmei himsels) te beskermjen, stjoert John Connor lykwols ien fan syn [[soldaten]], Kyle Reese, werom yn 'e tiid. 

''The Terminator'' krige foar it meastepart lof taswaaid troch de [[filmkritisy]] en wie in grut [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]]. De film hie ek grutte ynfloed op 'e [[Westerske wrâld|Westerske]] [[popkultuer]]. Foar Schwarzenegger en yn mindere mjitte ek Hamilton wie de film in stapstien fan krúsjaal belang yn harren [[karriêre]]s as [[akteur]]. Foar Cameron betsjutte ''The Terminator'' syn trochbraak as [[regisseur]]. It súkses late letter ta it ûntstean fan in [[mediafranchise]] om 'e film hinne, dy't ''[[Terminator (franchise)|Terminator]]'' neamd wurdt (sûnder [[lidwurd]]), en yn [[1991]] úteinsette mei de [[ferfolchfilm]] ''[[Terminator&amp;nbsp;2: Judgment Day]]''. Yn [[2008]] waard ''The Terminator'' troch de Amerikaanske [[Library of Congress]] útornearre foar preservaasje yn 'e [[National Film Registry]], omreden fan [[kultureel]], [[histoarysk]] en/of [[estetyk|estetysk]] belang. 

==Plot==
Yn [[Los Angeles]] arrivearret yn [[1984]] in [[cyborg]], de Terminator, nei [[tiidreizgjen|reis troch de tiid]] út it jier [[2029]] wei. Net folle letter komt op deselde manear út deselde [[takomst]] de [[minsklik]]e [[soldaat]] Kyle Reese oan. Beide [[dieverij|stelle]] se [[klean]] en [[wapen]]s, en Reese ûntwykt dêrby de [[plysje]], dy't al rillegau efter him oan sit. De Terminator begjint oan 'e hân fan it [[tillefoanboek]], dêr't harren [[adres]]sen yn fermeld steane, alle [[froulju]] dy't Sarah Connor hjitte te [[moard|fermoardzjen]]. De Sarah Connor dy't er hawwe moat, in jonge [[servearster]] yn in [[fastfoodrestaurant]], giet de grize oer de grouwe as se dy [[dei]]s op it [[nijs]] heart dat immen mei har [[namme]] ombrocht is. Dy [[jûn]]s hat se in [[ôfspraakje]] mei in [[jonge]] dy't lykwols op it lêste momint ôfseit. Se beslút nei de [[film]] te gean om har húsgenoate Ginger net foar de fuotten te rinnen, dy't har [[frijer]] Matt útnûge hat. 

Nei't Ginger en Matt [[seks]] hân hawwe, kringt de Terminator it [[appartemint]] binnen en [[dea]]det harren allebeide, yn 'e ferûnderstelling dat Ginger de lêste Sarah Connor is. De echte Sarah Connor is ûnderwilens [[ûngerêstens|ûngerêst]] wurden om't se yn in [[bar]] op it nijs heart dat der no twa froulju fermoarde binne dy't Sarah Connor hjitte. As se beslút en gean nei hûs, kriget se it gefoel dat se folge wurdt troch in ûnbekende man. Se dûkt in [[nachtklub]] yn en skillet dêrwei de [[plysje]]. Mei't se yn 'e wacht set wurdt, bellet se ynstee nei hûs, mei it fersyk oan Ginger en Matt om har op te heljen. Om't der net opnommen wurdt, sprekt se in boadskip yn op it [[antwurdapparaat]]. As de Terminator dat heart, beseft er dat de frou dy't er ombrocht hat, net Sarah Connor is. Hy siket in [[foto]] fan har op om har weromkenne te kinnen, en giet nei de nachtklub dy't se yn it berjocht neamd hat.
{{Plotbedjer film}}
As Sarah lang om let [[haadynspekteur]] Draxler fan it [[Los Angeles Police Department]] oan 'e tillefoan kriget, de man dy't de lieding hat oer de ûndersiken nei de moarden op 'e beide Sarah Connors, fertelt dy har dat se kalm bliuwe moat. Om't se har yn in iepenbiere romte befynt mei in protte minsken om har hinne, is se foarearst feilich. Hy stjoert in [[plysje-auto]] om har út 'e nachtklub op te heljen. Nei't se ophongen hat om te wachtsjen, wurdt Sarah [[senuweftigens|senuweftich]] as se deselde man oan 'e bar sitten sjocht wêrfan't se earder miende dat er har folge. De Terminator kringt de nachtklub binnen, dêr't er Sarah opmerkt en in [[mitrailleur]] foar 't ljocht hellet. De man oan 'e bar, dy't Kyle Reese is, lûkt in [[ôfseage jachtgewear]] ûnder syn [[oerjas]] wei en sjit de cyborg del, wêrnei't er tsjin Sarah seit: &quot;Kom mei ast libje wolst.&quot; Tegearre ûntflechtsje se de nachtklub, mar ta Sarah har [[ferbjustering]] en [[ôfgriis]] komt de Terminator gewoan wer oerein om efter harren oan te gean. Sy en Reese [[autodieverij|stelle in auto]] en naaie út, mar wurde efterfolge troch de Terminator yn 'e plysje-auto dy't er stelt fan 'e plysjes dy't Sarah ophelje soene.

Wylst se har skûlhâlde yn in [[parkeargaraazje]], leit Reese oan Sarah út dat &quot;oer in pear jier&quot; Skynet, it [[kompjûter]]systeem dat it [[Amerikaansk Ministearje fan Definsje]] brûkt foar de ferdigening fan it lân tsjin 'e [[Sovjet-Uny]], sa avansearre rekket dat it [[selsbewustwêzen|selsbewust]] wurdt en it stadium fan [[keunstmjittige yntelliginsje]] berikt. In [[mikrosekonde]] letter sil Skynet beslute dat de [[minskheid]] in bedriging foar syn bestean foarmet, sadat de iennichste [[logika|logyske]] beslissing is om 'e minskheid [[genoside|út te rûgjen]]. Dat docht it kompjûtersysteem troch in twasidige [[atoombom|atoomoarloch]] út te lokjen dy't in [[nukleêre holokaust]] feroarsaket. It meastepart fan 'e minskheid komt dêrby om, mar lytse restanten witte te oerlibjen. 

Der sil in [[oarloch]] ûntstean fan minske tsjin [[masine]], wêrby't it minsklik ferset tsjin Skynet oanfierd wurdt troch in John Connor: de [[soan]] dy't Sarah noch net krigen hat. As Connor-en-dy yn [[2029]] op it punt steane om 'e oerwinning te beheljen, stjoert Skynet ien fan syn masines, de Terminator, nei it [[ferline]] om Sarah Connor te fermoardzjen ear't se John [[befalling|te wrâld bringe]] kin. De Terminator is in Cyberdyne Systems T-800 model&amp;nbsp;101, in cyborg mei in hast net stikken te krijen [[skelet|endoskelet]] fan [[metaal]], mei dêroerhinne in bûtenlaach fan [[libben]] [[weefsel (biology)|weefsel]] mei [[hûd]] en [[hier (begroeiïng)|hier]], sadat er derút sjocht as in minske. Koart nei't er nei it ferline stjoerd wie, ferovere it ferset de fasiliteit mei de [[technology]] foar [[tiidreizgjen]]. John Connor stjoerde dêrnei ien fan syn soldaten (Reese sels) efter de Teminator oan om syn [[mem]] te beskermjen, wêrnei't de tiidmasine opblaasd waard.

Reese en Sarah wurde weromfûn troch de Terminator as se in oare auto stelle. Der folget in nije efterfolging, dy't einiget as it harren slagget en lit de cyborg yn in [[tunnel]] by in bline [[muorre]] op ride. Wannear't de tahastige plysje dêrnei Reese en Sarah [[arrestaasje|arrestearret]], blykt de Terminator lykwols al útpykt te wêzen. Op it [[plysjeburo]] wurdt Reese ûnderfrege troch [[psycholooch|plysjepsycholooch]] Peter Silberman, dy't wis is dat er fan dwaan hat mei ien dy't folslein [[sljochtsinnich]] is. Haadynspekteur Ed Draxler en syn direkte ûnderhearrige, [[resjersjeur]] Hal Vukovich, besykje Sarah derfan te oertsjûgjen dat Reese syn ferhaal op [[paranoia|paranoïde]] waanfoarstellings berêst. Dat de Terminator gewoan wer oerein kaam nei't Reese him ferskate kearen mei in ôfseage jachtgewear delsketten hie, moat betsjutte dat er in [[kûgelfrij fest]] droech. En doe't er mei de bleate [[hân]] yn ien kear dwers troch it [[autorút|foarrút]] fan in auto hinne sloech, briek er sûnder mis alle [[bonke]]n yn 'e hân en wied er nei alle gedachten ûnder ynfloed fan 'e [[drug]] [[PCP]], dy't [[pine]] ûnderdrukt. Sarah lit har troch de plysjes beprate. 

De Terminator hat it lykwols net oerjûn, want dêr is er net ta programmearre. Hy siket in feilich plak op om 'e skea dy't er oprûn hat, sa goed en sa min as dat giet te reparearjen. Dêrnei giet er nei it plysjeburo ta dêr't Sarah en Reese binne, dêr't er de [[hal (romte)|hal]] raamd mei syn auto. Bewapene mei mitrailleurs en in ôfseage jachtgewear kringt er dêrnei djipper yn it [[gebou]] troch en sjit dêrby alle plysjes dea dy't er tsjinkomt. Draxler en Vukovich bewapenje harsels mei mitrailleurs, mar komme allebeide om by de ferdigening fan it diel fan it gebou dêr't Sarah har befynt. Yn 'e gaos wit Reese te ûntsnappen. Hy rêdt Sarah op 'e nij troch har te finen en mei te nimmen út it gebou wei. Se stelle fannijs in auto en sykje beskûl yn in [[motel]]. 

Wylst Reese derop út giet om boadskippen, skillet Sarah har mem op, dy't der by har op oanstiet om har te fertellen wêr't se is. Nei lang oantrúnjen jout Sarah ta. Wat se lykwols net wit, is dat de Terminator út har appartemint har [[adresseboekje]] stellen hat, dêr't er it adres fan har mem yn fûn hat. Dejinge mei wa't se oan 'e tillefoan praat, is net har mem, dy't ûnderwilens al fermoarde is, mar de Terminator sels, dy't de [[stim]] fan har mem neibeart. As Reese weromkomt, blykt er de ûnderdielen en yngrediïnten ynslein te hawwen om [[piipbom]]men te meitsjen. Hy leart Sarah hoe't dat moat en tegearre meitsje se safolle dêrfan oan as se kinne. Neitiid freget Sarah Reese wêrom't har soan no krekt hìm yn 'e tiid weromstjoerd hat, en Reese fertelt ta dat hy [[frijwilliger|himsels dêrfoar oanbean hat]]. Hy bychtet op dat John him ferskate jierren lyn in [[foto]] fan syn mem jûn hat, en dat er al [[fereale]] op Sarah wie foar't er har ea libbensliif moete. As Sarah opmerkt dat sy him yn wurklikheid dan wol raar ôffallen wêze sil, sprekt er dat mei [[ynmoed]] tsjin. Se begjinne te [[tút]]sjen en reitsje mei-inoar op [[bêd]], dêr't se [[seksuele omgong]] hawwe.

As de Terminator by it motel oankomt, wurde Reese en Sarah foar him warskôge troch de [[hûn]] fan 'e moteleigner, dy't oanslacht. (Reese hie earder fertelt dat se yn 'e takomst hûnen brûke om Terminators te werkennen, mei't dy blykber hiel oars rûke as echte minsken.) Reese en Sarah naaie op 'e nij út, diskear yn in stellen [[pick-uptruck]] fan ien fan 'e oare motelgasten. Se wurde efterfolge troch de Terminator op in [[motorfyts]]. Wylst Sarah efter it stjoer sit, bekûgelet Reese de Terminator mei piipbommen. As er dêrby rekke wurdt troch in skot fan 'e Terminator, rekket Sarah alhiel [[breinroer]] en riidt se de cyborg fan syn motor ôf, mar kantelet dêrby tagelyk de pick-uptruck. De Terminator kaapt in [[tankwein]] mei [[brânstof]] en besiket Sarah dea te riden, mar it slagget Reese om yn it foarbygean in piipbom oan board fan 'e tankwein te stopjen, dy't [[ûntploffing|ûntploft]]. Yn 'e resultearjende [[fjoer]]see baarnt al it libbene weefsel fan 'e Terminator fuort, sadat der inkeld noch in metalen skelet oerbliuwt. 

De Terminator efterfolget Sarah en de ferwûne Reese geandefoets in [[fabryk]] yn, dêr't Reese alle masines oanset om genôch [[lûd|eftergrûnleven]] te kreëarjen dat de cyborg harren net weromfine kin. As Sarah lykwols letter by fersin in [[hydraulyske parse]] oan- en fan skrik gau wer útset, komt er harren op 'e nij op it spoar. Reese raamt syn lêste piipbom yn it ûnderlichem fan 'e Terminator, dy't troch de ûntploffing útinoar blaasd wurdt. Sarah kriget in metalen brokstik yn har [[boppeskonk]], mar Reese sels rekket dea. Fan 'e Terminator is inkeld noch in torso mei in [[plasse]] en twa [[earm]]s oer, mar klauwendewei set er likegoed de efterfolging fan Sarah fuort. Dy krûpt ûnder de hydraulyske parse troch, en as se der sels oan 'e oare kant wer ûnderút kommen is en de Terminator der noch ûnder sit, stelt se de masine op 'e nij yn wurking. De parse komt omleech en drukt de Terminator fyn oant er it einlings en te'n lêsten foargoed bejout.

[[Moanne (tiid)|Moannen]] letter reizget Sarah mei in [[Dútske hardershûn]] en in grutte [[revolver]] by har troch [[Meksiko]]. Hja is [[swierwêzen|swier]], en it is no dúdlik dat Kyle Reese de [[heit]] fan John Connor wie, wat ferklearret wêrom't John him in foto fan syn mem jûn hie. Sarah nimt in rige [[kassettebantsje]]s op foar har noch net berne soan en freget har ôf oft se John no fertelle moat wa't syn heit wie of net. Se beslút fan al. By in [[benzinestasjon]] makket in [[jonge]] in [[Polaroid]]foto fan har dy't er dêrnei oan har ferkeapet. It blykt deselde foto te wêzen dy't John [[desennia]] letter oan Kyle Reese jaan sil.

==Rolferdieling==
[[File:Schwarzenegger 1984.jpg|right|thumb|150px|[[Arnold Schwarzenegger]] ([[1984]]).]]
[[File:Linda Hamilton in The Terminator.jpg|right|thumb|180px|[[Linda Hamilton]] ([[1984]]).]]
[[File:Michael Biehn by Gage Skidmore.jpg|right|thumb|120px|[[Michael Biehn]] ([[2016]]).]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| de [[Terminator (personaazje)|Terminator]] &lt;small&gt;(Cyberdyne Systems T-800 model 101)&lt;/small&gt;
| [[Arnold Schwarzenegger]]
|-
| Sarah Connor
| [[Linda Hamilton]]
|-
| [[sersjant]] Kyle Reese
| [[Michael Biehn]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;500px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[haadynspekteur]] Ed Traxler
| [[Paul Winfield]]
|-
| [[resjersjeur]] Hal Vukovich
| [[Lance Henriksen]]
|-
| [[dokter]] Peter Silberman
| [[Earl Boen]]
|-
| Ginger Ventura
| [[Bess Motta]]
|-
| Matt Buchanan
| [[Rick Rossovich]]
|-
| Nancy
| [[Shawn Schepps]]
|-
| [[wapenhannel]]er
| [[Dick Miller]]
|-
| in Terminator yn [[2029]]
| [[Franco Columbu]]
|-
| [[punker]] #1
| [[Bill Paxton]]
|-
| punker #2
| [[Brian Thompson]]
|-
| Sarah Louise Connor
| [[Marianne Muellerleile]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Foarskiednis===
Doe't er yn [[1982]] yn [[Rome (stêd)|Rome]] wie foar de [[premiêre]] fan ''[[Piranha&amp;nbsp;II: The Spawning]]'', rekke [[regisseur]] [[James Cameron]] [[sykte|siik]] en krige er [[dwyljen]]dewei in [[dream]] oer in [[metaal|metalen]] [[torso]] dat himsels by in [[ûntploffing]] wei sleepte. [[Ynspiraasje (keunst)|Ynspirearre]] troch regisseur [[John Carpenter (regisseur)|John Carpenter]], dy't de súksesfolle [[slasherfilm]] ''[[Halloween (film út 1978)|Halloween]]'' as [[lowbudgetfilm]] makke hie, brûkte Cameron syn [[koarts]]dream as útgongspunt om in slasherfilm te skriuwen. Syn [[ympressario]] moast neat hawwe fan dat idee en stie der bot by him op oan om dermei op te hâlden en wat oars te betinken. Cameron [[ûntslach|ûntsloech]] dêrnei syn ympressario.

===Preproduksje===
Werom yn [[Kalifornje]] [[útfanhûzjen|útfanhûze]] Cameron by [[science fiction]]-[[skriuwer]] [[Randall Frakes]], dêr't er de earste kladferzje skreau fan it [[senario]] fan wat úteinlik ''The Terminator'' wurde soe. Om fan 'e kladferzje in wier filmskript te meitsjen, rôp er de help yn fan syn [[freonskip|maat]] [[Bill Wisher]], dy't in fierhinne gelikense oanpak hie as hysels. Cameron parte Wisher de stikken mei in protte [[dialooch]] ta, dêr't er sels net goed yn wie; dat kaam foar it meastepart del op 'e [[sêne]]s mei de [[resjersjeur]]s ûnderling en mei Sarah Connor op it [[plysjeburo]]. (Nei't ''The Terminator'' in trochslaand súkses wurde wie, soene Frakes en Wisher tegearre de '[[ferboeking]]' fan 'e film skriuwe.)

De earste ferzje fan it senario hie twa Terminators dy't nei it [[ferline]] [[tiidreizgjen|weromstjoerd]] waarden: ien lykas de Terminator yn 'e úteinlike film, en ien dy't bestie út [[floeistof|floeiber]] [[metaal]], en dêrom net mei konvinsjonele [[wapen]]s ferneatige wurde koe. Cameron besleat lykwols dat de [[technology]] yn 'e earste helte fan 'e [[1980-er jierren]] noch net by steat wie om 'e floeibere Terminator op in oannimlike manear yn byld te bringen, en skreau dyselde dêrom letter út it skript. (De floeibere Terminator soe yn 'e foarm fan 'e T-1000 úteinlik weromkomme yn 'e [[ferfolchfilm]] ''[[Terminator&amp;nbsp;2: Judgment Day]]'', út [[1991]].)

[[Gale Anne Hurd]], dy't as assistinte fan regisseur [[Roger Corman]] by de [[filmstudio]] [[New World Pictures]] wurke hie, toande belangstelling foar it projekt fan Cameron, dy't oan har dêrom foar it [[symboal]]yske bedrach fan [[$]]1 de [[auteursrjocht|rjochten]] op it idee ferkocht. Betingst dêrfoar wie wol dat se ''The Terminator'' allinne mar [[filmprodusint|produsearje]] mocht as Cameron de film regissearre. Hurd die suggestjes foar feroarings oan it senario en waard dêrom op 'e [[begjintitels]] en de [[ôftiteling]] fan 'e film oanmurken foar ien fan 'e [[senarioskriuwer]]s, hoewol't Cameron letter sei dat se &quot;eins hielendal gjin wurd skreaun&quot; hie. 

Hurd en Cameron hiene mienskiplike kunde dy't earder mei Corman gearwurke hiene en no yn 'e tsjinst wiene fan [[Orion Pictures]] (dat letter opgean soe yn [[Metro-Goldwyn-Mayer]]). Fia dy yngong leine se kontakten mei de studio; Orion stimde deryn ta om 'e [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan harren film te dwaan as se earne oars wei de [[finansiering]] rûnkrije koene. Nei in ferkeappraatsje troch Cameron, wêrfoar't er syn maat [[akteur]] [[Lance Henriksen]] ferklaaid as de Terminator opdrave liet, waard it senario ein [[1982]] oppikt troch [[John Daly (produsint)|John Daly]], de [[algemien direkteur]] fan 'e [[Hemdale Film Corporation]]. Dyselde en syn ûnderdirekteur [[Derek Gibson (produsint)|Derek Gibson]] soargen derfoar dat it [[jild]] foar de produksje byinoar skrabe waard, en krigen dêrom de funksje fan [[útfierend produsint]]. Der kaam foar ''The Terminator'' in [[budget]] beskikber fan earst $4 en letter $6,4&amp;nbsp;miljoen, dat ôfkomstich wie fan Hemdale en Orion, mei help fan [[Home Box Office|HBO]]. De film waard makke troch Hemdale, [[Pacific Western Productions]] en [[Cinema '84]]. 
[[File:Gale Anne Hurd.jpg|right|thumb|180px|[[Filmprodusint]]e [[Gale Anne Hurd]] kocht de [[auteursrjocht|rjochten]] op ''The Terminator'' fan [[regisseur]] [[James Cameron]] foar it [[symboal]]yske bedrach fan [[$]]1.]]

===Casting===
Foar de rol fan Kyle Reese woe Orion Pictures in opkommende stjer út 'e Amerikaanske [[filmyndustry]] hawwe, mar ien dy't tagelyk ek om utens it filmpublyk oansprekke soe. [[Mike Medavoy]], ien fan 'e oprjochters fan Orion, hie earder de [[Eastenryk]]sk-[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bodybuilder]] [[Arnold Schwarzenegger]] met en wie fan him ûnder de yndruk rekke. Schwarzenegger syn [[karriêre]] as [[akteur]] wie yn [[1982]] einlings fan 'e grûn kommen troch syn [[rol]] as [[Conan de Barbaar]] yn 'e [[fantasyfilm]] ''[[Conan the Barbarian (film út 1982)|Conan the Barbarian]]''. Hoewol't Medavoy him it skript fan ''The Terminator'' tastjoerde, wie Cameron dubieus oer Schwarzenegger yn 'e rol fan Kyle Reese, mei't er ornearre dat er dan in noch gruttere spierbondel foar de rol fan 'e Terminator sykje moast. [[Sylvester Stallone]] en [[Mel Gibson]] waard de rol fan 'e Terminator oanbean, mar beiden wiisden se dy ôf. Orion suggerearre âld-[[Amerikaansk fuotbal]]spiler [[O.J. Simpson]] foar dy rol, mar Cameron fûn dat dyselde net oannimlik wêze soe as koelbloedige [[moardner]], wat [[iroanysk]] is sjoen [[saak-O.J. Simpson|de moardsaak]] dêr't Simpson letter yn it echt yn behelle rekke.

Cameron stimde ta yn in moeting mei Schwarzenegger, mar betocht yn 't foar al in plan om foar te kommen dat er dyselde yn syn film [[cast]]e moast: hy soe derfoar soargje dat se [[rûzje|spul]] krigen en neitiid sizze dat er mei sa'nent net gearwurkje koe. Doe't er him ienris mette, die lykwols bliken dat Cameron Schwarzenegger wol lije mocht. De man siet fol advizen oer hoe't de Terminator spile wurde moast, dat Cameron besleat dat er him net as Kyle Reese, mar as de Terminator caste soe. Sels wie Schwarzenegger net botte [[entûsjasme|entûsjast]] oer de rol. Mar nei syn fertolking fan 'e [[legindarysk]]e [[held]] Conan de Barbaar beskôge er it spyljen fan in [[robot]] as in ynteressante útdaging, en boppedat tocht er dat it in [[lowbudgetfilm]] wurde soe dy't frijwol net ien sjen soe. Dus as it al misbeteare mocht, dan soe it net folle negative gefolgen foar him hawwe. Hoewol't Schwarzenegger yn 'e hiele film mar 18 regels [[tekst]] hat, waard it ien fan 'e meast krúsjale rollen fan syn karriêre. Neffens James Cameron spile diskear sels syn net ôf te skodzjen [[Dútsk]]e [[aksint (útspraak)|aksint]] him yn 'e kaart, mei't dat syn [[stim]] in &quot;nuvere syntesearre kwaliteit [joech], krekt as hiene [de cyborgs] it stimlûd noch net alhiel ûnder de knibbel.&quot;

Foar de rol fan Sarah Connor socht Cameron in jonge, lytseftige [[aktrise]] mei delikate [[gesicht]]strekken. [[Rosanna Arquette]] die [[audysje]] foar de rol, mar Cameron keas úteinlik foar [[Linda Hamilton]], dy't doe krekt klear wie mei de [[opnamen (film)|opnamen]] fan ''[[Children of the Corn (film út 1984)|Children of the Corn]]''. Doe't dúdlik waard dat Schwarzenegger net de rol fan Kyle Reese spylje soe, waarden ferskate oare akteurs foar de rol suggerearre, wêrûnder de [[sjonger]] [[Sting (muzikant)|Sting]]. Cameron keas lykwols [[Michael Biehn]], dy't yn 't earstoan [[skepsis|skeptysk]] wie oer syn rol en de film as gehiel mar ûnnoazel fûn. Pas nei in yngeand [[petear]] mei Cameron feroare er fan gedachten. Hurd sei letter dat &quot;frijwol alle oaren dy't audysje diene foar de rol [fan Kyle Reese] sa sterk en spierd wiene dat je gewoan nea leauwe koene der in minsklike bân ûntstean soe tusken Sarah Connor en Kyle Reese.&quot; Foar syn maat Lance Henriksen, dy't holpen hie by it beävensearjen fan 'e finansiering foar de film, fûn Cameron in [[byrol]] as [[resjersjeur]] Hal Vukovich.

===Opnamen===
De [[kamerarezjy]] fan ''The Terminator'' wie yn 'e hannen fan [[Adam Greenberg (kameraregisseur)|Adam Greenberg]]. De [[opnamen (film)|opnamen]] setten yn [[1983]] útein yn [[Toronto]], mar kamen al rillegau stil te lizzen doe't produsint [[Dino De Laurentiis]] in opsje yn syn [[kontrakt]] mei Arnold Schwarzenegger aktivearre dy't Schwarzenegger njoggen [[moanne (tiid)|moanne]] lang ûnbeskikber makke om op 'e nij de rol fan [[Conan de Barbaar]] te spyljen yn ''[[Conan the Destroyer]]''. Wylst er wacht oant it wer heve koe, skreau Cameron it senario foar de [[aksjefilm]] ''[[Rambo: First Blood Part&amp;nbsp;II]]'', skaafde er it skript foar ''The Terminator'' noch wat by en hied er tariedende petearen mei produsinten [[David Giler]] en [[Walter Hill (produsint)|Walter Hill]] oer in mooglik [[ferfolch]] op ''[[Alien (film)|Alien]]'', dat úteinlik ''[[Aliens (film)|Aliens]]'' ([[1986]]) wurde soe.

Underwilens bemuoide Orion Pictures him mar op beheinde wize mei de produksje. De studio die twa suggestjes ta ferbettering fan it senario, nammentlik om Reese in [[hûneftige]] [[androïde]] mei te jaan, in idee dat Cameron nei de foddekoer ferwiisde, en om 'e [[leafde]]sbân tusken Reese en Sarah Connor fuort te sterkjen, wat Cameron akseptearre en yn it ferhaal ferwurke. Yn [[maart]] [[1984]] waarden de opnamen foar ''The Terminator'' yn [[Los Angeles]] ferfette. In [[wike]] foartiid [[ferstûking|ferstûke]] Linda Hamilton har [[ankel]]. Fan gefolgen brocht hja de hiele produksje troch yn [[pine]] en waard it opnameskema hielendal omsmiten sadat de [[sêne]]s dêr't se yn [[draven|drave]] moast sa fier mooglik opskood waarden. Schwarzenegger die war om syn tekstregel &quot;''I'll be back''&quot; (&quot;Ik kom werom&quot;) feroare te krijen, mei't er it dreech fûn om 'e [[l]]-klank fan ''I'll'' en de [[b]] fan ''be'' efterinoaroan [[útspraak|út te sprekken]]. Cameron wegere him lykwols te geriven, en de regel waard neitiid [[kultureel ikoan|ikoanysk]] en soe by wize fan [[grap]] ferwurke wurde yn 'e measte oare films dêr't Schwarzenegger yn spile.

===Postproduksje===
De [[filmmontaazje]] foar ''The Terminator'' waard dien troch [[Mark Goldblatt]] y.g.m. Cameron. De [[special effects]] waarden oanmakke troch it [[bedriuw]] [[Fantasy&amp;nbsp;II]] fan [[Gene Warren jr.]] De sênes wêryn't Sarah Connor en Kyle Reese efterfolge wurde troch it metalen [[skelet]] fan 'e Terminator waarden opnommen mei [[stop-motion]]technyk. Om it metalene skelet mear lykje te litten op Schwarzenegger, lieten Cameron-en-dy Schwarzenegger as de Terminator yn in foarôfgeande sêne ferwûne reitsje oan in [[skonk]], sadat er begûn te mankepoatsjen. Dy manear fan [[fuortbeweging]] wie makliker nei te bearen mei de skokkerige bewegings fan stop-motion. De [[filmmuzyk]] fan ''The Terminator'' waard fersoarge troch [[Brad Fiedel]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Terminator'' waard fersoarge troch [[Orion Pictures]]. De film iepene op [[26&amp;nbsp;oktober]] [[1984]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. Orion hie der net folle fidúsje yn dat ''The Terminator'' it goed dwaan soe, en belei foarôfgeande oan 'e [[premiêre]] mar ien fertoaning fan 'e film foar de [[filmkritisy]], en dat inkeld om't de [[akteur]]s der fia harren [[ympressario|ympressario's]] op oankrongen. It byhearrende [[soundtrack]]album ''[[The Terminator (soundtrack)|The Terminator]]'', mei de [[filmmuzyk]] fan [[Brad Fiedel]], ferskynde yn [[1984]] by [[platemaatskippij]] [[Enigma Records]]. ''The Terminator'' waard yn [[1985]] útbrocht op [[keapfideo]] yn 'e foarm fan sawol [[VHS]] as [[Betamax]]. Op [[3&amp;nbsp;septimber]] [[1997]] kaam er foar it earst út op [[dvd]] en op [[20&amp;nbsp;juny]] [[2006]] op [[blu-ray]].
[[File:8.23.12MichaelBiehnByLuigiNovi6.jpg|right|thumb|200px|[[Akteur]] [[Michael Biehn]] set (28 jier nei dato) syn [[hantekening]] op in eksimplaar fan ''The Terminator'' op 'e [[konvinsje (gearkomste)|konvinsje]] [[Midtown Comics]] yn [[2012]].]]

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Terminator'' yn [[resinsje]]s oer it algemien in protte lof taswaaid. Ferskate resinsinten ferlieken de film mei ''[[Alien (film)|Alien]]'' en ''[[Mad Max&amp;nbsp;2: The Road Warrior]]'', dy't beide hiel oars wiene en dochs ek hichtepunten fan itselde [[sjenre|filmsjenre]]. 

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Terminator'' in perfekt goedkarringspersintaazje fan 100%, basearre op 50 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;Mei it each op 'e yndrukwekkende [[aksjefilm|aksjesênes]], de strakke en sunige [[rezjy]], en it oanhâldend flugge tempo is it dúdlik wêrom't [dizze film] noch altyd fan ynfloed is op science fiction- en aksjefilms.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''The Terminator'' in goedkarringspersintaazje fan 84%, basearre op 21 resinsjes.

Yn [[2008]] waard ''The Terminator'' troch de Amerikaanske [[Library of Congress]] útornearre foar preservaasje foar de ivichheid yn it [[National Film Registry]], omreden fan [[kultureel]], [[histoarysk]] en/of [[estetyk|estetysk]] belang.

==Plagiaatkontroverse==
[[Skriuwer]] [[Harlan Ellison]] sei nei it sjen fan ''The Terminator'' dat er it in geweldige film fûn, mar dat it him wol dúdlik wie dat it [[senario]] folslein basearre wie op in [[koart ferhaal]] fan him dat er letter bewurke hie ta it senario fan 'e [[ôflevering]] ''Soldier'' fan 'e [[tillefyzjesearje]] ''[[The Outer Limits (telefyzjeseaje út 1963)|The Outer Limits]]'' út [[1963]]. Hy neamde dat [[plagiaat]] en drige mei in [[rjochtsaak]]. [[Orion Pictures]] kaam yn [[1986]] mei him ta in [[skikking]], wêrby't oan Ellison in ûnbekend bedrach útkeard waard om in rjochtsaak ôf te keapjen. Hy krige ek in plak op 'e [[ôftiteling]] fan lettere edysjes fan 'e ''The Terminator''. [[James Cameron]] fertelde yn [[2009]] by in [[fraachpetear]] dat er fan it begjin ôf oan tsjin 'e skikking west hie, om't de beskuldiging fan plagiaat neffens him nearne op basearre wie. Orion makke him lykwols dúdlik dat er, as er dwerslei, opdraaie koe foar de folsleine finansjele skea fan 'e studio as Ellison syn rjochtsaak wûn. Om't er dêr it jild net foar hie, koed er net oars as him der by dellizze. 

==Resultaat==
===Opbringst===
''The Terminator'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]38,4&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $39,9&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $78,3&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $6,4&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $71,9&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte.

===Prizen===
''The Terminator'' wûn trije [[Saturn Award]]s, yn 'e [[kategory]]en bêste [[science fiction-film]], bêste [[senario]] en bêste [[fisazjy]].

===Franchise===
It súkses fan ''The Terminator'' joech meitiid oanlieding ta it ûntstean fan in [[mediafranchise]] mei it ferhaal fan 'e film as útgongspunt, dy't ''[[Terminator (franchise)|Terminator]]'' hjit, oars as de film sûnder [[lidwurd]]. Dy sette yn [[1991]] útein mei de produksje fan 'e [[ferfolchfilm]] ''[[Terminator&amp;nbsp;2: Judgment Day]]''. Anno [[2021]] binne der yn it ramt fan 'e franchise yn totaal seis films mei byhearrende [[soundtrack]]albums, in [[tillefyzjesearje]], twa [[websearje]]s, in [[romantrilogy]] en in breed ferskaat oan [[fideospultsje]]s en [[strip]]s ferskynd.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0088247/ Ynformaasje oer ''The Terminator'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Terminator ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|The Terminator}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{Terminator}}

{{DEFAULTSORT:Terminator, The}}
[[Kategory:Amerikaanske science fiction-film]]
[[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Science fiction-aksjefilm]]
[[Kategory:Dystopyske film]]
[[Kategory:Post-apokalyptyske film]]
[[Kategory:Apokalyptyske film]]
[[Kategory:Unôfhinklike film]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Orion Pictures]]
[[Kategory:Film fan James Cameron]]
[[Kategory:Film út 1984]]
[[Kategory:Film oer tiidreizgjen]]
[[Kategory:Film oer cyborgs]]
[[Kategory:Film oer robots]]
[[Kategory:Film oer keunstmjittige yntelliginsje]]
[[Kategory:Film oer in efterfolging]]
[[Kategory:Film oer in Amerikaanske plysjetsjinst]]
[[Kategory:Film oer in ober of servearster]]</text>
      <sha1>92sa7f183nc5nbkqigv0ud1bryk8zhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Police Academy 5: Assignment Miami Beach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154993</id>
    <revision>
      <id>1235494</id>
      <parentid>1120817</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rolferdieling */ kollommen netsjes ûnderinoar</comment>
      <origin>1235494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21387" sha1="joduosnvgvrmtpmdhggz0bvlvngpbmw" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Police Academy 5-Assignment Miami Beach logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Police Academy 5 Miami Florida.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Police Academy 5:&lt;br&gt;Assignment Miami Beach''
| regisseur                = [[Alan Myerson]]
| produsint                = [[Paul Maslansky]]&lt;br&gt;[[Donald West]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Stephen Curwick]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[James Pergola]]
| muzyk                    = [[Robert Folk]]
| filmstudio               = [[Warner Bros.]]
| distribúsje              = [[Warner Bros.]]
| haadrollen               = [[George Gaynes]]&lt;br&gt; [[G.W. Bailey]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[René Auberjonois]]&lt;br&gt; [[Bubba Smith]]&lt;br&gt; [[Leslie Easterbrook]]&lt;br&gt; [[Michael Winslow]]&lt;br&gt; [[David Graf]]&lt;br&gt; [[Marion Ramsey]]&lt;br&gt; [[Tab Thacker]]&lt;br&gt; [[Lance Kinsey]]&lt;br&gt; [[Matt McCoy (akteur)|Matt McCoy]]&lt;br&gt; [[Janet Jones (aktrise)|Janet Jones]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[18&amp;nbsp;maart]] [[1988]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[komeedzjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 90 minuten
| budget                   = $14&amp;nbsp; miljoen
| opbringst                = $54,5&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[Police Academy (filmsearje)|Police Academy]]''
| foarich diel             = ''[[Police Academy 4: Citizens on Patrol|Police Academy 3: Citizens&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;on Patrol]]''
| folgjend diel            = ''[[Police Academy 6: City under Siege|Police Academy 6: City&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;under Siege]]''
}}
'''''Police Academy 5: Assignment Miami Beach''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[komeedzjefilm]] út [[1988]] ûnder [[rezjy]] fan [[Jim Drake (regisseur)|Jim Drake]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George Gaynes]] en [[G.W. Bailey]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Plysjeskoalle&amp;nbsp;5: Operaasje Miami Beach&quot;. De [[film]] is it fyfde diel fan 'e [[Police Academy (filmsearje)|''Police Academy''-filmsearje]], en folget as sadanich op ''[[Police Academy&amp;nbsp;4: Citizens on Patrol]]'', út [[1987]]. It [[plot|ferhaal]] folget in groep eksintrike [[plysje]]s ferbûn oan in pleatslike [[plysjeskoalle]] as se mei de ûnnoazele [[kommandant]] fan dat [[ynstitút]] ôfreizgje nei in [[konvinsje (gearkomste)|konvinsje]] fan [[plysjekommissaris]]sen út it hiele lân, dy't holden wurdt yn [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]]. ''Police Academy&amp;nbsp;5: Assignment Miami Beach'' krige oer it algemien negative [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], mar ûntjoech him yn 'e [[bioskopen]] ta in [[kommersje]]el súkses. In folgjend diel út deselde searje, ''[[Police Academy&amp;nbsp;6: City Under Siege]]'', kaam út yn [[1989]].

==Plot==
[[Haadynspekteur]] Harris, dy't al jierren longeret op 'e posysje fan [[kommandant]] fan 'e pleatslike [[plysjeskoalle]], hat einlings en te'n lêsten in plan betocht dat net mislearje kin om fan 'e sittende kommandant, de [[populariteit|populêre]] mar ûnnoazele Eric Lassard, ôf te kommen. Yn it [[dossier]] fan Lassard (dat Harris ynsjoen hat troch mei syn fêste hantlanger, de noch ûnnoazelder [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] Carl Proctor, [[ynbraak|yn te brekken]] yn it [[kantoar]] fan [[kommissaris (plysje)|kommissaris]] Henry Hurst) hat er nammentlik ûntdutsen dat Lassard al in jier foarby de ferplichte [[pinsjonearring]]sleeftyd is. Harris soarget derfoar dat dêr de oandacht op fêstige wurdt, sadat Hurst gjin oare kar hawwe sil as om Lassard fuortendaliks mei [[pinsjoen]] te stjoeren. Hy is derfan oertsjûge dat hysels dêrnei fierwei de bêste papieren hawwe sil om Lassard op te folgjen.

By de [[diploma-útrikking]] fan 'e hjoeddeistige lichting nije [[plysje]]s fan 'e plysjeskoalle, ûnder wa de [[obesitas|obese]] Thomas Conklin, byneamd &quot;House&quot; om't er sa grut as in hûs is, jout Hurst in [[taspraak]]. Dêryn makket er bekend dat Lassard troch de Amerikaanske Nasjonale Plysjeferiening keazen is ta &quot;Plysjeman fan it Desennium&quot;, en dat er as sadanich huldige wurde sil op 'e oankommende [[konvinsje (gearkomste)|konvinsje]] fan [[plysjekommissaris]]sen yn [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]], yn [[Floarida]]. Sa lang kin er noch yn funksje bliuwe, mar neitiid sil er spitigernôch mei pinsjoen moatte, om't er de pinsjoenferplichte leeftyd al passearre is. Dat lêste berjocht komt foar Lassard wol as in klap, mar hy lit de moedfearren net lang hingje en beslút de huldiging yn Miami Beach as de kroan op syn [[karriêre]] te beskôgjen. Hy nûget guon fan syn favorite âld-[[learling|kadetten]] út om mei dêrhinne, sadat se de [[feest]]like plechtichheden bywenje kinne: de wielderige mar bikkelhurde ynspekteur Debbie Callahan; de reuseftige [[negroïde|swarte]] [[brigadier]] Moses Hightower; de troch [[fjoerwapen]]s [[obsesje|obsedearre]] brigadier Eugene Tackleberry; de mei in heech [[stim|piipstimke]] bejeftige brigadier Laverne Hooks; de elts [[lûd]] imitearjende brigadier Larvell Jones; en de krekt ôfstudearre plysjeman House Conklin.

By in [[petear]] mei kommissaris Hurst kriget haadynspekteur Harris te hearren dat er miskien op papier wol de kwalifikaasjes hat om Lassard op te folgjen, mar dat er, oars as Lassard, [[hate]] wurdt troch syn ûnderhearrigen. It is dêrom mar de fraach oft er wol in persoanlikheid hat dy't gaadlik is om kommandant fan 'e plysjeskoalle te wurden. Om 'e kommissaris, dy't sels ek ôfreizgje sil nei de konvinsje yn Miami Beach, sjen te litten hoe ealmoedich oft er wêze kin, beslút Harris om him mei Proctor nei Miami Beach te bejaan om persoanlik diel te nimmen oan 'e huldiging fan Lassard. As Proctor lykwols [[fleanticket]]s bestelle wol, kriget er by fersin Jones oan 'e [[tillefoan]], dy't der mei help fan Hightower foar soarget dat Harris en Proctor tickets boeke foar de goedkeapste, ûnfeilichste, gammelste flecht nei Floarida.

Dyselde [[nacht]]s fynt der in profesjonele [[ynbraak]] plak by it pleatslike [[egyptology]]sk [[museum]], dêr't in stikmannich [[sieraad|sieraden]] fan ûnskatbere wearde [[dieverij|stellen]] wurde troch in Tony en syn beide knoffelige trewanten Sugar en Mouse. De oare deis rjochtet Lassard op 'e [[lofthaven]] sûnder erch in ravaazje oan as der ûnder it [[rinnen]] allegeduerigen [[golfbal]]len út syn [[golftas]] rûgelje, dêr't lju efter him har de fuotten oer brekke. Hy hat ek in oanfarring mei Tony, dy't er by fersin by in [[roltrep]] del triuwt. In nije oanfarring fynt plak yn it [[fleantúch]] nei Floarida, dêr't Tony nei it [[húske]] moat en dan ûntdekt dat dejinge dy't dêr foar him west hat, Lassard, de [[wetterkraan|kraan]] nei gychem holpen hat, sadat er hielendal wiet spuite wurdt er dy iependraait. Op 'e lofthaven fan [[Miami]] struit Lassard noch altyd mei golfballen, en diskear giet Tony op ien dêrfan stean. Hy rekket raar ûnder fuotten, mar wat minder is: troch syn gewjukkel mei de [[earm]]s smyt er de [[tas]] mei de bút fan 'e oerfal fuort. Dy komt del fuort njonken Lassard, dy't noch altyd neat trochhat. It tafal wol dat Lassard krekt sa'n tas hat, dy't er even delset hat. Sûnder te sjen pakt er dêrnei de tas fan Tony op en rint dermei fuort. Tony, Sugar en Mouse binne har dêr net bewust fan en fandelje neitiid sûnder euvelmoed de tas fan Lassard op.
{{Plotbedjer film}}
By oankomst yn Miami Beach wurdt Lassard ûnthelle troch [[boargemaster]] Thompson en de pleatslike plysjekommissaris, Dave Murdoch. Hy bringt syn entoeraazje yn 'e kunde mei syn [[omkesizzer]] Nick Lassard, dy't brigadier by de plysje fan Miami Beach is. Wylst Lassard him mei Hurst en Murdoch by de [[pommerant]]en op 'e konvinsje jout, lit er it oan Nick oer om Callahan, Hightower, Tackleberry, Hooks, Jones en House [[rûnlieding|rûn te lieden]]. Lassard is daliks al [[nijsgjirrigens|nijsgjirrich]] nei hokker operasjonele [[demonstraasje (presintaasje)|demonstraasje]] der dit jier by de konvinsje op it program stiet, mar gasthear Murdoch wol dêr neat oer loslitte. As Nick de oaren nei it [[hotel]] bringt dêr't se ferbliuwe sille, sjocht er dêr by it [[swimbad]] in tige [[skientme|kreas]] [[frommeske]] yn in [[swimpak]], mei wa't er it besiket oan te lizzen troch himsels út te jaan foar de &quot;swimbadmasseur&quot;. Sy moat dêr lykwols neat fan hawwe, en mei't se in ekspêr yn [[fjochtsport]] blykt te wêzen, smyt se him mei [[klean]] en al it swimbad yn. 

Neitiid geane se mei syn allen nei it [[strân]] om te [[sinnebaaien]], te [[follybal]]jen en yn 'e [[see]] te [[swimmen]]. Underwilens binne Harris en Proctor ek yn Miami Beach arrivearre, nei in flecht wêrby't se yn in fleantúch tusken de losrinnende [[hin]]nen en [[geit]]en sieten en alhiel ûnderskiten rekke binne. Op it strân besiket Nick Lassard mei Harris yn 'e kunde te kommen, mar de haadynspekteur skelt him de hûd fol om't er yn syn sinne stean giet. Dêrop nimt Nick [[wraak]] troch letter, as Harris ûnder it sinnebaaien yn 'e [[sliep]] fallen is, mei [[sinnebrânoalje]] it wurd &quot;&lt;small&gt;DORK&lt;/small&gt;&quot; (&quot;&lt;small&gt;OETLUL&lt;/small&gt;&quot;) op syn [[boarstkas|boarst]] te [[skriuwen]]. As Harris oan 'e ein fan 'e [[middei (deidiel)|middei]] [[sinnebrân|read ferbrând]] wekker wurdt, binne inkeld de [[letter]]s dy't Nick op syn boarst skreaun hie, ûnferbrând bleaun en dêrom no foar eltsenien te [[lêzen]]. Oeral dêr't er komt, wurdt Harris no sadwaande oansprutsen mei &quot;oetlul&quot;, en sels de kommissarissen neame him lûd [[laitsjen]]d &quot;haadynspekteur Oetlul&quot;.

Yn 'e tuskentiid besiket Tony de sieraden ôf te leverjen by syn opdrachtjouwer, in [[rykdom|rike]] [[krimineel]] dy't Dempsey hjit. Ienris dêr docht lykwols bliken dat de sieraden, dy't yn 'e tas ferstoppe sieten yn in [[fideokamera]], nearne mear te finen binne. Tony beseft dat er mei de âld suffert dy't him hieltyd dwers siet fan tas wiksele hawwe moat. Dempsey jout him in [[etmiel]] de tiid om syn flater rjocht te breidzjen. Dêrfoar moatte se Lassard, oer wa't se neat witte, earst sjen te finen, dat de rest fan 'e dei binne Tony, Sugar, Mouse en in stikmannich pleatslike trewanten ûnder lieding fan in Julio dêrmei besteld. Dy jûns fiere Lassard en syn freonen feest op it strân mei û.o. in [[limbo (dûns)|limbowedstryd]]. Harris besiket in kreas frommeske te [[fersieren (seksualiteit)|fersieren]], mar Proctor [[sabotaazje|sabotearret]] dat as er nei it opstekken fan in [[sigaar]] by ûngelok Harris syn [[reid]]en [[hoed]] yn 'e [[brân]] stekt mei in achteleas fuortsmiten [[lusifers]]prikje. Hy makket it noch minder as er besiket de brân te blussen troch der in [[glês (drinkreau)|glês]] [[konjak (drank)|konjak]] oerhinne te smiten.

De oare deis, as Nick Lassard wer mei de entoeraazje fan syn [[omke]] op en út is, treft er it kreaze frommeske fan it swimbad wer, dat eins plysje-ynstruktrise Kate Stratton blykt te wêzen, dy't ek yn Miami Beach is foar de konvinsje. Sy fielt har dochs wol [[seksuele oantrekking|oanlutsen]] ta Nick, dat se jout har by de groep. Underwilens hawwe Tony-en-dy einlings Lassard witten op te spoaren. Se kringe syn [[hotelkeamer]] binnen en wikselje de tassen wer om, mar it docht bliken dat Lassard de fideokamera al út Tony syn tas helle hat, mei't er tocht dat it in [[kado]] fan 'e plysjeskoalle wie ta gelegenheid fan syn útferkiezing as Plysjeman fan it Desennium. Neitiid besykje Tony, Sugar en Mouse kear op kear om Lassard de fideokamera ôf te krijen, dy't er oeral mei hinne tôget, mar eltse kear is der wol wàt dat mis rint.

Lang om let ferliest Tony syn [[selsbehearsking]] en nimt er Lassard midden yn 'e [[seal (romte)|konvinsjeseal]] yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] om 'e kamera werom te krijen. Lassard, dy't mient dat dit in toanielstikje is dat opfierd wurdt as ûnderdiel fan 'e jierlikse operasjonele demonstraasje, is alhiel [[útskroevenens|útskroeven]] dat him in rol taparte is, en wurket gewillich mei. Op syn oantrún easket Tony yn ruil foar syn frijlitting in [[helikopter]] om harren nei de [[haven]] te [[fleanen]] en dêrwei in [[faasje|flugge]] [[boat]] om 'e sieraden op 'e tiid ôf te leverjen op it [[jacht (fartúch)|jacht]] fan Dempsey. Haadynspekteur Harris liket dit in útlêzen kâns ta om sjen te litten hoe profesjoneel oft er wol net is, dat hy wit de pleatslike kommissaris Murdoch en syn eigen kommissaris Hurst safier te krijen dat se him de lieding oer de rêdingsaksje jouwe. It plan fan Harris folgjend, fallen Nick, Kate, Callahan, Hightower, Tackleberry, Hooks, Jones en House it [[penthouse (gebou)|penthouse]] fan it hotel binnen, dêr't Lassard fêstholden wurdt. Se weve handich ôf mei Julio en syn trewanten, mar Tony-en-dy blike al mei Lassard ôfset te wêzen. Harris hat nammentlik de helikopter in oere earder komme litten as ôfsprutsen, sadat er sels dejinge wêze kin dy't, op it [[dak]] fan it penthouse, Lassard befrijt en Tony-en-dy oanhâldt. Dat rêdt er ek noch suver op, oant de knoffelige Proctor him yn 'e tsjillen riidt. It einiget dermei dat Tony ek Harris finzen nimt en mei twa gizelders yn 'e helikopter ôfset.

Hightower lit ien fan Julio syn mannen oer de râne fan it hoteldak bungelje oant er omlyk wol en fertelt wêr't Tony-en-dy mei de gizelders hinne sille. De plysjes kinne sadwaande it jacht fan Dempsey fan alle kanten oerfalle as de oerdracht fan 'e sieraden dêr plakhawwe sil. Dempsey en syn trewanten, en ek Sugar en Mouse, wurden troch Hightower, Callahan en House nei in [[fjochtpartij]] [[arrestaasje|yn 'e boeiens slein]], mar Tony wit mei Lassard op in [[moerasboat]] te ûntkommen. Harris, dy't útnaaid is, rekket troch tadwaan fan Proctor te wetter, wêrnei't er oanfallen wurdt troch in [[krokkedil]]. Hightower springt him efternei en wit yn in man-tsjin-reptylgefjocht it bist te ferslaan en Harris syn libben te rêden. Underwilens binne Nick en Kate en Tackleberry, Hooks en Jones yn twa oare moerasboaten efter Tony oanset. As in lange efterfolging troch de [[Everglades]] op 't langelêst útmûnet yn in wapene ympasse wit Nick syn omke einlings oan it ferstân te krijen dat Tony in echte krimineel is, wêrnei't Lassard himsels mei gemak befrijt en mei Tony ôfweeft. 

Yn 'e neisleep fan alle trelit wurdt der op 'e konvinsje in ynlaste [[seremoanje]] holden, wêrby't Nick, Kate, Hightower, Callahan, Hooks, Jones, Tackleberry en House in spesjale [[ûnderskieding]] opspjelde krije foar de [[moed]] dy't se oan 'e dei lein hawwe by de rêdingsaksje. Hightower wurdt noch eefkes apart yn it sintsje setten om't er syn eigen libben weage hat om dat fan Harris te rêden. Hy wurdt dêrom [[promoasje (rang)|befoardere]] ta ynspekteur, en Harris wurdt derby roppen om (mei tsjinnichheid) syn [[plysje-unifoarm|unifoarm]] fan 'e nije [[militêre rang|rangynsinjes]] te foarsjen. As dêrnei troch kommissaris Hurst oankundige wurdt dat er yn oerlis mei de [[gûverneur]] besletten hat om yn it gefal fan Lassard fan pinsjoenferplichting ôf te sjen, sadat er kommandant fan 'e plysjeskoalle bliuwe mei salang't er wol, is foar Harris de ramp kompleet.

==Rolferdieling==
[[File:George Gaynes 1964.jpg|right|thumb|160px|[[George Gaynes]] ([[1964]]).]]
[[File:G.W. Bailey.jpg|right|thumb|160px|[[G.W. Bailey]] ([[1989]]).]]
[[File:LeslieEasterbrook.JPG|right|thumb|160px|[[Leslie Easterbrook]] ([[2006]]).]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;550px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[kommandant]] Eric Lassard
| [[George Gaynes]]
|-
| [[haadynspekteur]] Thaddeus Harris
| [[G.W. Bailey]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;550px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Tony
| [[René Auberjonois]]
|-
| [[brigadier]] Moses Hightower
| [[Bubba Smith]]
|-
| [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] Debbie Callahan
| [[Leslie Easterbrook]]
|-
| brigadier Larvell Jones
| [[Michael Winslow]]
|-
| brigadier Eugene Tackleberry
| [[David Graf]]
|-
| brigadier Laverne Hooks
| [[Marion Ramsey]]
|-
| [[plysje]] Thomas &quot;House&quot; Conklin
| [[Tab Thacker]]
|-
| ynspekteur Carl Proctor
| [[Lance Kinsey]]
|-
| brigadier Nick Lassard
| [[Matt McCoy (akteur)|Matt McCoy]]
|-
| plysje Kate Stratton
| [[Janet Jones (aktrise)|Janet Jones]]
|-
| Mouse
| [[Archie Hahn]]
|-
| Sugar
| [[Jerry Lazarus]]
|-
| [[kommissaris (plysje)|kommissaris]] Henry J. Hurst
| [[George R. Robertson]]
|-
| Julio
| [[Ruben Rabasa]]
|-
| kommissaris Dave Murdoch fan [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]]
| [[Dan Fitzgerald]]
|-
| [[boargemaster]] Thompson fan Miami Beach
| [[James Hampton (akteur)|James Hampton]]
|-
| Dempsey
| [[Ed Kovens]]
|-
| [[sigaar|sigaresmoker]] yn [[fleantúch]]
| regisseur [[Alan Myerson]] &lt;small&gt;([[cameo]])&lt;/small&gt;
|-
| [[dakleazens|dakleaze]] by [[museum]]
| produsint [[Paul Maslansky]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' waard [[regissearre]] troch [[Alan Myerson]] nei in [[senario]] fan [[Stephen Curwick]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Paul Maslansky]] en [[Donald West]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[Warner Bros.]] Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]14&amp;nbsp; miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[James Pergola]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Robert Folk]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' fûnen yn it neijier fan [[1987]] plak, foar it meastepart op lokaasje yn [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]]. It [[hotel]] [[Fontainbleau Miami Beach]] wie ien fan 'e filmlokaasjes. Yn [[oktober]] moasten de opnamen tydlik stil lein wurde, doe't de [[orkaan]] [[Orkaan Floyd (1987)|Floyd]] oer [[Floarida]] triek. 

[[Steve Guttenberg]], dy't yn 'e alle foargeande fjouwer [[Police Academy (filmsearje)|''Police Academy''-films]] ien fan 'e [[haadrol]]len spile hie as [[brigadier]] Carey Mahoney, ûntbriek yn ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach''. Trochdat er oare ferplichtings oangien wie as ien fan 'e haadrolspilers fan 'e [[komeedzjefilm]] ''[[Three Men and a Baby]]'' (mei [[Ted Danson]] en [[Tom Selleck]]) wied er yn [[1987]] net frij om op 'e nij yn 'e hûd fan Mahoney te krûpen. As plakferfanger waard dêrom it [[personaazje]] fan Nick Lassard yntrodusearre, dat, wat [[karakter (persoanlikheid)|karakter]] oangie, frijwol in [[klonen|kloon]] fan Mahoney wie.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' waard fersoarge troch [[Warner Bros.]] De film gie op [[18&amp;nbsp;maart]] [[1988]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. Sa parte [[Gene Siskel]], fan 'e ''[[Chicago Tribune]]'', de film 0 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta en skreau: &quot;Ik haw ûnder de hiele film net ien kear lake: net om 'e [[slapstick]], net om 'e [[humor]] dy't fan it nivo [[pjutteboartersplak]] is.&quot; Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' in tige leech goedkarringspersintaazje fan 0%, basearre op 6 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet de film in goedkarringspersintaazje fan 18%, basearre op 10 resinsjes.

==Resultaat==
''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]19,5&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $35,0&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $54,5&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $14&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $40,5&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie de film in [[kommersje]]el súkses.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.warnerbros.com/police-academy-5-assignment-miami-beach Offisjele webside fan ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0095882/ Ynformaasje oer ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Police_Academy_5:_Assignment_Miami_Beach ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{Police Academy}}

[[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske plysjefilm]]
[[Kategory:Plysjekomeedzjefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Warner Bros.]]
[[Kategory:Film fan Alan Myerson]]
[[Kategory:Film út 1988]]
[[Kategory:Film oer in Amerikaanske plysjetsjinst]]
[[Kategory:Film oer dieverij]]
[[Kategory:Film oer in ynbraak]]</text>
      <sha1>joduosnvgvrmtpmdhggz0bvlvngpbmw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235495</id>
      <parentid>1235494</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>korr.</comment>
      <origin>1235495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21387" sha1="h3ampyi0ta0p1y50ljyjm7b3o7j6umd" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Police Academy 5-Assignment Miami Beach logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Police Academy 5 Miami Florida.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Police Academy 5:&lt;br&gt;Assignment Miami Beach''
| regisseur                = [[Alan Myerson]]
| produsint                = [[Paul Maslansky]]&lt;br&gt;[[Donald West]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Stephen Curwick]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[James Pergola]]
| muzyk                    = [[Robert Folk]]
| filmstudio               = [[Warner Bros.]]
| distribúsje              = [[Warner Bros.]]
| haadrollen               = [[George Gaynes]]&lt;br&gt; [[G.W. Bailey]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[René Auberjonois]]&lt;br&gt; [[Bubba Smith]]&lt;br&gt; [[Leslie Easterbrook]]&lt;br&gt; [[Michael Winslow]]&lt;br&gt; [[David Graf]]&lt;br&gt; [[Marion Ramsey]]&lt;br&gt; [[Tab Thacker]]&lt;br&gt; [[Lance Kinsey]]&lt;br&gt; [[Matt McCoy (akteur)|Matt McCoy]]&lt;br&gt; [[Janet Jones (aktrise)|Janet Jones]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[18&amp;nbsp;maart]] [[1988]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[komeedzjefilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 90 minuten
| budget                   = $14&amp;nbsp; miljoen
| opbringst                = $54,5&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = ''[[Police Academy (filmsearje)|Police Academy]]''
| foarich diel             = ''[[Police Academy 4: Citizens on Patrol|Police Academy 4: Citizens&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;on Patrol]]''
| folgjend diel            = ''[[Police Academy 6: City under Siege|Police Academy 6: City&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;under Siege]]''
}}
'''''Police Academy 5: Assignment Miami Beach''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[komeedzjefilm]] út [[1988]] ûnder [[rezjy]] fan [[Jim Drake (regisseur)|Jim Drake]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[George Gaynes]] en [[G.W. Bailey]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Plysjeskoalle&amp;nbsp;5: Operaasje Miami Beach&quot;. De [[film]] is it fyfde diel fan 'e [[Police Academy (filmsearje)|''Police Academy''-filmsearje]], en folget as sadanich op ''[[Police Academy&amp;nbsp;4: Citizens on Patrol]]'', út [[1987]]. It [[plot|ferhaal]] folget in groep eksintrike [[plysje]]s ferbûn oan in pleatslike [[plysjeskoalle]] as se mei de ûnnoazele [[kommandant]] fan dat [[ynstitút]] ôfreizgje nei in [[konvinsje (gearkomste)|konvinsje]] fan [[plysjekommissaris]]sen út it hiele lân, dy't holden wurdt yn [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]]. ''Police Academy&amp;nbsp;5: Assignment Miami Beach'' krige oer it algemien negative [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]], mar ûntjoech him yn 'e [[bioskopen]] ta in [[kommersje]]el súkses. In folgjend diel út deselde searje, ''[[Police Academy&amp;nbsp;6: City Under Siege]]'', kaam út yn [[1989]].

==Plot==
[[Haadynspekteur]] Harris, dy't al jierren longeret op 'e posysje fan [[kommandant]] fan 'e pleatslike [[plysjeskoalle]], hat einlings en te'n lêsten in plan betocht dat net mislearje kin om fan 'e sittende kommandant, de [[populariteit|populêre]] mar ûnnoazele Eric Lassard, ôf te kommen. Yn it [[dossier]] fan Lassard (dat Harris ynsjoen hat troch mei syn fêste hantlanger, de noch ûnnoazelder [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] Carl Proctor, [[ynbraak|yn te brekken]] yn it [[kantoar]] fan [[kommissaris (plysje)|kommissaris]] Henry Hurst) hat er nammentlik ûntdutsen dat Lassard al in jier foarby de ferplichte [[pinsjonearring]]sleeftyd is. Harris soarget derfoar dat dêr de oandacht op fêstige wurdt, sadat Hurst gjin oare kar hawwe sil as om Lassard fuortendaliks mei [[pinsjoen]] te stjoeren. Hy is derfan oertsjûge dat hysels dêrnei fierwei de bêste papieren hawwe sil om Lassard op te folgjen.

By de [[diploma-útrikking]] fan 'e hjoeddeistige lichting nije [[plysje]]s fan 'e plysjeskoalle, ûnder wa de [[obesitas|obese]] Thomas Conklin, byneamd &quot;House&quot; om't er sa grut as in hûs is, jout Hurst in [[taspraak]]. Dêryn makket er bekend dat Lassard troch de Amerikaanske Nasjonale Plysjeferiening keazen is ta &quot;Plysjeman fan it Desennium&quot;, en dat er as sadanich huldige wurde sil op 'e oankommende [[konvinsje (gearkomste)|konvinsje]] fan [[plysjekommissaris]]sen yn [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]], yn [[Floarida]]. Sa lang kin er noch yn funksje bliuwe, mar neitiid sil er spitigernôch mei pinsjoen moatte, om't er de pinsjoenferplichte leeftyd al passearre is. Dat lêste berjocht komt foar Lassard wol as in klap, mar hy lit de moedfearren net lang hingje en beslút de huldiging yn Miami Beach as de kroan op syn [[karriêre]] te beskôgjen. Hy nûget guon fan syn favorite âld-[[learling|kadetten]] út om mei dêrhinne, sadat se de [[feest]]like plechtichheden bywenje kinne: de wielderige mar bikkelhurde ynspekteur Debbie Callahan; de reuseftige [[negroïde|swarte]] [[brigadier]] Moses Hightower; de troch [[fjoerwapen]]s [[obsesje|obsedearre]] brigadier Eugene Tackleberry; de mei in heech [[stim|piipstimke]] bejeftige brigadier Laverne Hooks; de elts [[lûd]] imitearjende brigadier Larvell Jones; en de krekt ôfstudearre plysjeman House Conklin.

By in [[petear]] mei kommissaris Hurst kriget haadynspekteur Harris te hearren dat er miskien op papier wol de kwalifikaasjes hat om Lassard op te folgjen, mar dat er, oars as Lassard, [[hate]] wurdt troch syn ûnderhearrigen. It is dêrom mar de fraach oft er wol in persoanlikheid hat dy't gaadlik is om kommandant fan 'e plysjeskoalle te wurden. Om 'e kommissaris, dy't sels ek ôfreizgje sil nei de konvinsje yn Miami Beach, sjen te litten hoe ealmoedich oft er wêze kin, beslút Harris om him mei Proctor nei Miami Beach te bejaan om persoanlik diel te nimmen oan 'e huldiging fan Lassard. As Proctor lykwols [[fleanticket]]s bestelle wol, kriget er by fersin Jones oan 'e [[tillefoan]], dy't der mei help fan Hightower foar soarget dat Harris en Proctor tickets boeke foar de goedkeapste, ûnfeilichste, gammelste flecht nei Floarida.

Dyselde [[nacht]]s fynt der in profesjonele [[ynbraak]] plak by it pleatslike [[egyptology]]sk [[museum]], dêr't in stikmannich [[sieraad|sieraden]] fan ûnskatbere wearde [[dieverij|stellen]] wurde troch in Tony en syn beide knoffelige trewanten Sugar en Mouse. De oare deis rjochtet Lassard op 'e [[lofthaven]] sûnder erch in ravaazje oan as der ûnder it [[rinnen]] allegeduerigen [[golfbal]]len út syn [[golftas]] rûgelje, dêr't lju efter him har de fuotten oer brekke. Hy hat ek in oanfarring mei Tony, dy't er by fersin by in [[roltrep]] del triuwt. In nije oanfarring fynt plak yn it [[fleantúch]] nei Floarida, dêr't Tony nei it [[húske]] moat en dan ûntdekt dat dejinge dy't dêr foar him west hat, Lassard, de [[wetterkraan|kraan]] nei gychem holpen hat, sadat er hielendal wiet spuite wurdt er dy iependraait. Op 'e lofthaven fan [[Miami]] struit Lassard noch altyd mei golfballen, en diskear giet Tony op ien dêrfan stean. Hy rekket raar ûnder fuotten, mar wat minder is: troch syn gewjukkel mei de [[earm]]s smyt er de [[tas]] mei de bút fan 'e oerfal fuort. Dy komt del fuort njonken Lassard, dy't noch altyd neat trochhat. It tafal wol dat Lassard krekt sa'n tas hat, dy't er even delset hat. Sûnder te sjen pakt er dêrnei de tas fan Tony op en rint dermei fuort. Tony, Sugar en Mouse binne har dêr net bewust fan en fandelje neitiid sûnder euvelmoed de tas fan Lassard op.
{{Plotbedjer film}}
By oankomst yn Miami Beach wurdt Lassard ûnthelle troch [[boargemaster]] Thompson en de pleatslike plysjekommissaris, Dave Murdoch. Hy bringt syn entoeraazje yn 'e kunde mei syn [[omkesizzer]] Nick Lassard, dy't brigadier by de plysje fan Miami Beach is. Wylst Lassard him mei Hurst en Murdoch by de [[pommerant]]en op 'e konvinsje jout, lit er it oan Nick oer om Callahan, Hightower, Tackleberry, Hooks, Jones en House [[rûnlieding|rûn te lieden]]. Lassard is daliks al [[nijsgjirrigens|nijsgjirrich]] nei hokker operasjonele [[demonstraasje (presintaasje)|demonstraasje]] der dit jier by de konvinsje op it program stiet, mar gasthear Murdoch wol dêr neat oer loslitte. As Nick de oaren nei it [[hotel]] bringt dêr't se ferbliuwe sille, sjocht er dêr by it [[swimbad]] in tige [[skientme|kreas]] [[frommeske]] yn in [[swimpak]], mei wa't er it besiket oan te lizzen troch himsels út te jaan foar de &quot;swimbadmasseur&quot;. Sy moat dêr lykwols neat fan hawwe, en mei't se in ekspêr yn [[fjochtsport]] blykt te wêzen, smyt se him mei [[klean]] en al it swimbad yn. 

Neitiid geane se mei syn allen nei it [[strân]] om te [[sinnebaaien]], te [[follybal]]jen en yn 'e [[see]] te [[swimmen]]. Underwilens binne Harris en Proctor ek yn Miami Beach arrivearre, nei in flecht wêrby't se yn in fleantúch tusken de losrinnende [[hin]]nen en [[geit]]en sieten en alhiel ûnderskiten rekke binne. Op it strân besiket Nick Lassard mei Harris yn 'e kunde te kommen, mar de haadynspekteur skelt him de hûd fol om't er yn syn sinne stean giet. Dêrop nimt Nick [[wraak]] troch letter, as Harris ûnder it sinnebaaien yn 'e [[sliep]] fallen is, mei [[sinnebrânoalje]] it wurd &quot;&lt;small&gt;DORK&lt;/small&gt;&quot; (&quot;&lt;small&gt;OETLUL&lt;/small&gt;&quot;) op syn [[boarstkas|boarst]] te [[skriuwen]]. As Harris oan 'e ein fan 'e [[middei (deidiel)|middei]] [[sinnebrân|read ferbrând]] wekker wurdt, binne inkeld de [[letter]]s dy't Nick op syn boarst skreaun hie, ûnferbrând bleaun en dêrom no foar eltsenien te [[lêzen]]. Oeral dêr't er komt, wurdt Harris no sadwaande oansprutsen mei &quot;oetlul&quot;, en sels de kommissarissen neame him lûd [[laitsjen]]d &quot;haadynspekteur Oetlul&quot;.

Yn 'e tuskentiid besiket Tony de sieraden ôf te leverjen by syn opdrachtjouwer, in [[rykdom|rike]] [[krimineel]] dy't Dempsey hjit. Ienris dêr docht lykwols bliken dat de sieraden, dy't yn 'e tas ferstoppe sieten yn in [[fideokamera]], nearne mear te finen binne. Tony beseft dat er mei de âld suffert dy't him hieltyd dwers siet fan tas wiksele hawwe moat. Dempsey jout him in [[etmiel]] de tiid om syn flater rjocht te breidzjen. Dêrfoar moatte se Lassard, oer wa't se neat witte, earst sjen te finen, dat de rest fan 'e dei binne Tony, Sugar, Mouse en in stikmannich pleatslike trewanten ûnder lieding fan in Julio dêrmei besteld. Dy jûns fiere Lassard en syn freonen feest op it strân mei û.o. in [[limbo (dûns)|limbowedstryd]]. Harris besiket in kreas frommeske te [[fersieren (seksualiteit)|fersieren]], mar Proctor [[sabotaazje|sabotearret]] dat as er nei it opstekken fan in [[sigaar]] by ûngelok Harris syn [[reid]]en [[hoed]] yn 'e [[brân]] stekt mei in achteleas fuortsmiten [[lusifers]]prikje. Hy makket it noch minder as er besiket de brân te blussen troch der in [[glês (drinkreau)|glês]] [[konjak (drank)|konjak]] oerhinne te smiten.

De oare deis, as Nick Lassard wer mei de entoeraazje fan syn [[omke]] op en út is, treft er it kreaze frommeske fan it swimbad wer, dat eins plysje-ynstruktrise Kate Stratton blykt te wêzen, dy't ek yn Miami Beach is foar de konvinsje. Sy fielt har dochs wol [[seksuele oantrekking|oanlutsen]] ta Nick, dat se jout har by de groep. Underwilens hawwe Tony-en-dy einlings Lassard witten op te spoaren. Se kringe syn [[hotelkeamer]] binnen en wikselje de tassen wer om, mar it docht bliken dat Lassard de fideokamera al út Tony syn tas helle hat, mei't er tocht dat it in [[kado]] fan 'e plysjeskoalle wie ta gelegenheid fan syn útferkiezing as Plysjeman fan it Desennium. Neitiid besykje Tony, Sugar en Mouse kear op kear om Lassard de fideokamera ôf te krijen, dy't er oeral mei hinne tôget, mar eltse kear is der wol wàt dat mis rint.

Lang om let ferliest Tony syn [[selsbehearsking]] en nimt er Lassard midden yn 'e [[seal (romte)|konvinsjeseal]] yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] om 'e kamera werom te krijen. Lassard, dy't mient dat dit in toanielstikje is dat opfierd wurdt as ûnderdiel fan 'e jierlikse operasjonele demonstraasje, is alhiel [[útskroevenens|útskroeven]] dat him in rol taparte is, en wurket gewillich mei. Op syn oantrún easket Tony yn ruil foar syn frijlitting in [[helikopter]] om harren nei de [[haven]] te [[fleanen]] en dêrwei in [[faasje|flugge]] [[boat]] om 'e sieraden op 'e tiid ôf te leverjen op it [[jacht (fartúch)|jacht]] fan Dempsey. Haadynspekteur Harris liket dit in útlêzen kâns ta om sjen te litten hoe profesjoneel oft er wol net is, dat hy wit de pleatslike kommissaris Murdoch en syn eigen kommissaris Hurst safier te krijen dat se him de lieding oer de rêdingsaksje jouwe. It plan fan Harris folgjend, fallen Nick, Kate, Callahan, Hightower, Tackleberry, Hooks, Jones en House it [[penthouse (gebou)|penthouse]] fan it hotel binnen, dêr't Lassard fêstholden wurdt. Se weve handich ôf mei Julio en syn trewanten, mar Tony-en-dy blike al mei Lassard ôfset te wêzen. Harris hat nammentlik de helikopter in oere earder komme litten as ôfsprutsen, sadat er sels dejinge wêze kin dy't, op it [[dak]] fan it penthouse, Lassard befrijt en Tony-en-dy oanhâldt. Dat rêdt er ek noch suver op, oant de knoffelige Proctor him yn 'e tsjillen riidt. It einiget dermei dat Tony ek Harris finzen nimt en mei twa gizelders yn 'e helikopter ôfset.

Hightower lit ien fan Julio syn mannen oer de râne fan it hoteldak bungelje oant er omlyk wol en fertelt wêr't Tony-en-dy mei de gizelders hinne sille. De plysjes kinne sadwaande it jacht fan Dempsey fan alle kanten oerfalle as de oerdracht fan 'e sieraden dêr plakhawwe sil. Dempsey en syn trewanten, en ek Sugar en Mouse, wurden troch Hightower, Callahan en House nei in [[fjochtpartij]] [[arrestaasje|yn 'e boeiens slein]], mar Tony wit mei Lassard op in [[moerasboat]] te ûntkommen. Harris, dy't útnaaid is, rekket troch tadwaan fan Proctor te wetter, wêrnei't er oanfallen wurdt troch in [[krokkedil]]. Hightower springt him efternei en wit yn in man-tsjin-reptylgefjocht it bist te ferslaan en Harris syn libben te rêden. Underwilens binne Nick en Kate en Tackleberry, Hooks en Jones yn twa oare moerasboaten efter Tony oanset. As in lange efterfolging troch de [[Everglades]] op 't langelêst útmûnet yn in wapene ympasse wit Nick syn omke einlings oan it ferstân te krijen dat Tony in echte krimineel is, wêrnei't Lassard himsels mei gemak befrijt en mei Tony ôfweeft. 

Yn 'e neisleep fan alle trelit wurdt der op 'e konvinsje in ynlaste [[seremoanje]] holden, wêrby't Nick, Kate, Hightower, Callahan, Hooks, Jones, Tackleberry en House in spesjale [[ûnderskieding]] opspjelde krije foar de [[moed]] dy't se oan 'e dei lein hawwe by de rêdingsaksje. Hightower wurdt noch eefkes apart yn it sintsje setten om't er syn eigen libben weage hat om dat fan Harris te rêden. Hy wurdt dêrom [[promoasje (rang)|befoardere]] ta ynspekteur, en Harris wurdt derby roppen om (mei tsjinnichheid) syn [[plysje-unifoarm|unifoarm]] fan 'e nije [[militêre rang|rangynsinjes]] te foarsjen. As dêrnei troch kommissaris Hurst oankundige wurdt dat er yn oerlis mei de [[gûverneur]] besletten hat om yn it gefal fan Lassard fan pinsjoenferplichting ôf te sjen, sadat er kommandant fan 'e plysjeskoalle bliuwe mei salang't er wol, is foar Harris de ramp kompleet.

==Rolferdieling==
[[File:George Gaynes 1964.jpg|right|thumb|160px|[[George Gaynes]] ([[1964]]).]]
[[File:G.W. Bailey.jpg|right|thumb|160px|[[G.W. Bailey]] ([[1989]]).]]
[[File:LeslieEasterbrook.JPG|right|thumb|160px|[[Leslie Easterbrook]] ([[2006]]).]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;550px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[kommandant]] Eric Lassard
| [[George Gaynes]]
|-
| [[haadynspekteur]] Thaddeus Harris
| [[G.W. Bailey]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;550px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Tony
| [[René Auberjonois]]
|-
| [[brigadier]] Moses Hightower
| [[Bubba Smith]]
|-
| [[ynspekteur (plysje)|ynspekteur]] Debbie Callahan
| [[Leslie Easterbrook]]
|-
| brigadier Larvell Jones
| [[Michael Winslow]]
|-
| brigadier Eugene Tackleberry
| [[David Graf]]
|-
| brigadier Laverne Hooks
| [[Marion Ramsey]]
|-
| [[plysje]] Thomas &quot;House&quot; Conklin
| [[Tab Thacker]]
|-
| ynspekteur Carl Proctor
| [[Lance Kinsey]]
|-
| brigadier Nick Lassard
| [[Matt McCoy (akteur)|Matt McCoy]]
|-
| plysje Kate Stratton
| [[Janet Jones (aktrise)|Janet Jones]]
|-
| Mouse
| [[Archie Hahn]]
|-
| Sugar
| [[Jerry Lazarus]]
|-
| [[kommissaris (plysje)|kommissaris]] Henry J. Hurst
| [[George R. Robertson]]
|-
| Julio
| [[Ruben Rabasa]]
|-
| kommissaris Dave Murdoch fan [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]]
| [[Dan Fitzgerald]]
|-
| [[boargemaster]] Thompson fan Miami Beach
| [[James Hampton (akteur)|James Hampton]]
|-
| Dempsey
| [[Ed Kovens]]
|-
| [[sigaar|sigaresmoker]] yn [[fleantúch]]
| regisseur [[Alan Myerson]] &lt;small&gt;([[cameo]])&lt;/small&gt;
|-
| [[dakleazens|dakleaze]] by [[museum]]
| produsint [[Paul Maslansky]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' waard [[regissearre]] troch [[Alan Myerson]] nei in [[senario]] fan [[Stephen Curwick]]. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Paul Maslansky]] en [[Donald West]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[Warner Bros.]] Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]14&amp;nbsp; miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[James Pergola]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Robert Folk]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' fûnen yn it neijier fan [[1987]] plak, foar it meastepart op lokaasje yn [[Miami Beach (Floarida)|Miami Beach]]. It [[hotel]] [[Fontainbleau Miami Beach]] wie ien fan 'e filmlokaasjes. Yn [[oktober]] moasten de opnamen tydlik stil lein wurde, doe't de [[orkaan]] [[Orkaan Floyd (1987)|Floyd]] oer [[Floarida]] triek. 

[[Steve Guttenberg]], dy't yn 'e alle foargeande fjouwer [[Police Academy (filmsearje)|''Police Academy''-films]] ien fan 'e [[haadrol]]len spile hie as [[brigadier]] Carey Mahoney, ûntbriek yn ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach''. Trochdat er oare ferplichtings oangien wie as ien fan 'e haadrolspilers fan 'e [[komeedzjefilm]] ''[[Three Men and a Baby]]'' (mei [[Ted Danson]] en [[Tom Selleck]]) wied er yn [[1987]] net frij om op 'e nij yn 'e hûd fan Mahoney te krûpen. As plakferfanger waard dêrom it [[personaazje]] fan Nick Lassard yntrodusearre, dat, wat [[karakter (persoanlikheid)|karakter]] oangie, frijwol in [[klonen|kloon]] fan Mahoney wie.

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' waard fersoarge troch [[Warner Bros.]] De film gie op [[18&amp;nbsp;maart]] [[1988]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. Sa parte [[Gene Siskel]], fan 'e ''[[Chicago Tribune]]'', de film 0 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]] ta en skreau: &quot;Ik haw ûnder de hiele film net ien kear lake: net om 'e [[slapstick]], net om 'e [[humor]] dy't fan it nivo [[pjutteboartersplak]] is.&quot; Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' in tige leech goedkarringspersintaazje fan 0%, basearre op 6 ûnderskate resinsjes. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet de film in goedkarringspersintaazje fan 18%, basearre op 10 resinsjes.

==Resultaat==
''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]19,5&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $35,0&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $54,5&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $14&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $40,5&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie de film in [[kommersje]]el súkses.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.warnerbros.com/police-academy-5-assignment-miami-beach Offisjele webside fan ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0095882/ Ynformaasje oer ''Police Academy 5: Assignment Miami Beach'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Police_Academy_5:_Assignment_Miami_Beach ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{Police Academy}}

[[Kategory:Amerikaanske komeedzjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske plysjefilm]]
[[Kategory:Plysjekomeedzjefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Warner Bros.]]
[[Kategory:Film fan Alan Myerson]]
[[Kategory:Film út 1988]]
[[Kategory:Film oer in Amerikaanske plysjetsjinst]]
[[Kategory:Film oer dieverij]]
[[Kategory:Film oer in ynbraak]]</text>
      <sha1>h3ampyi0ta0p1y50ljyjm7b3o7j6umd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159742</id>
    <revision>
      <id>1235476</id>
      <parentid>1130552</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1235476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38694" sha1="nsn93nmbfqgh78qpdlgtoy5u3tii3ku" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Star Wars Episode VIII - The Last Jedi logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Star Wars The Last Jedi.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = &lt;small&gt;''Star Wars: Episode VIII&lt;/small&gt;&lt;br&gt;The Last Jedi''
| regisseur                = [[Rian Johnson]]
| produsint                = [[Kathleen Kennedy (produsinte)|Kathleen Kennedy]]&lt;br&gt;[[Ram Bergman]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Rian Johnson]]
| basearre op              = wurk fan [[George Lucas]]
| kamerarezjy              = [[Steve Yedlin]]
| muzyk                    = [[John Williams (komponist)|John Williams]]
| filmstudio               = [[Lucasfilm]]
| distribúsje              = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Motion Pictures]]
| haadrollen               = [[Daisy Ridley]]&lt;br&gt; [[Mark Hamill]]&lt;br&gt;[[John Boyega]]&lt;br&gt;[[Adam Driver]]&lt;br&gt;[[Oscar Isaac]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Domhnall Gleeson]]&lt;br&gt;[[Kelly Marie Tran]]&lt;br&gt; [[Carrie Fisher]]&lt;br&gt; [[Joonas Suotamo]]&lt;br&gt; [[Laura Dern]]&lt;br&gt; [[Andy Serkis]]&lt;br&gt; [[Benicio del Toro]]&lt;br&gt; [[Frank Oz]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[9&amp;nbsp;desimber]] [[2017]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[science fiction-film]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek guon optochte talen)&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 152 minuten
| budget                   = $200–317&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $1.332,7&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 3× [[Saturn Award]]&lt;br&gt;5× [[Empire Award]]
| filmsearje               = ''[[Skywalker Saga]]''
| foarich diel             = ''[[Star Wars: Episode VII – The Force Awakens|Star Wars: Episode VII – The&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Force Awakens]]''
| folgjend diel            = ''[[Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker|Star Wars: Episode IX – The &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Rise of Skywalker]]''
}}
'''''Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[science fiction-film]] út [[2017]] mei eleminten fan [[fantasy (sjenre)|fantasy]], [[oarlochsfilm|oarlochsfiksje]] en [[aventoerefiksje]]. It is it twadde diel fan 'e [[Star Wars-ferfolchtrilogy|''Star Wars''-ferfolchtrilogy]] en it achtste diel fan 'e ''[[Skywalker Saga]]''-[[filmsearje]]. De [[film]] heart as sadanich ta de [[Star Wars|''Star Wars''-mediafranchise]] en is it direkte [[ferfolch]] op ''[[Star Wars: Episode&amp;nbsp;VII&amp;nbsp;– The Force Awakens]]'', út [[2015]]. ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' waard [[regissearre]] troch [[Rian Johnson]] mei yn 'e [[haadrol]]len [[Daisy Ridley]], [[Mark Hamill]], [[John Boyega]], [[Adam Driver]] en [[Oscar Isaac]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Stjerre-oarloggen: Oflevering&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– De Lêste [[Jedi]]&quot;.

De film giet fierder dêr't ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VII&amp;nbsp;– The Force Awakens'' einige. De [[Krêft]]gefoelige jonge [[frou]] [[Rey (Star Wars)|Rey]] hat [[Luke Skywalker]] berikt, de lêste [[Jedi-master]], en besiket him oer te heljen mei har werom te gean, yn 'e [[hope]] dat er it wifkjende [[Ferset (Star Wars)|Ferset]] nij [[elan|fjoer]] jaan kin yn 'e striid tsjin 'e [[faksist]]oïde [[Earste Oarder (Star Wars)|Earste Oarder]]. Skywalker is dêr lykwols net botte happich op. Underwilens binne de lêste leden fan it Ferset, ûnder wa [[Finn (Star Wars)|Finn]], [[Poe Dameron]] en [[generaal]] [[Leia Organa]], op 'e flecht foar de [[float]] fan 'e Earste Oarder ûnder lieding fan [[Kylo Ren]] en [[generaal Hux]]. Finn en in [[monteur]], [[Rose Tico]] betinke in riskant plan om 'e efterfolgers ôf te skodzjen.

''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' krige fan 'e [[filmkritisy]] oer it algemien positive [[resinsje]]s, en ûntjoech him yn 'e [[bioskopen]] ta in ûnbidich [[kommersje]]el súkses. It wie de meast opbringende film fan [[2017]]. ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' waard nominearre foar fjouwer [[Oscar]]s, mar wûn net ien. De film wûn wol in trije [[Saturn Award]]s en fiif [[Empire Award]]s. It trêde en ôfslutende diel fan 'e ''Star Wars''-ferfolchtrilogy kaam yn [[2019]] yn 'e [[bioskopen]] ûnder de titel ''[[Star Wars: Episode&amp;nbsp;IX&amp;nbsp;– The Rise of Skywalker]]''. Nei har hommels [[ferstjerren]] yn [[desimber]] [[2016]] waard ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' [[opdracht (fiksje)|opdroegen]] oan 'e [[neitins]] fan [[aktrise]] [[Carrie Fisher]].

==Plot==
Troch de ferdylging fan 'e Galaktyske [[Senaat]] en it [[regear]] en de [[float]] fan 'e [[Galaktyske Republyk|Nije Republyk]] by de oanfal op Hosnian-Primus slacht de [[Earste Oarder (Star Wars)|Earste Oarder]] no yn it [[Stjerrestelsel]] foar master op. Inkeld it minmachtige [[Ferset (Star Wars)|Ferset]] behinderet noch de folsleine oerhearsking fan it Stjerrestelsel troch de Earste Oarder. Koart nei de ferneatiging fan 'e [[Stjerredeaderbasis]] fan 'e Earste Oarder (sjoch: ''[[Star Wars: Episode&amp;nbsp;VII&amp;nbsp;– The Force Awakens]]''), jouwe [[generaal]] [[Leia Organa]] en [[admiraal]] [[Gial Ackbar]] lieding oan 'e [[evakuaasje|ûntromming]] fan 'e basis fan it Ferset op 'e [[planeet]] [[D'Qar]], mei't de [[lokaasje]] dêrfan no bekend is by de fijân. De evakuaasje ferkeart yn 'e lêste stadia as de float fan 'e Earste Oarder û.l.f. [[generaal Hux]] yn it [[planetestelsel]] arrivearret.

De lieding fan it Ferset jout opdracht ta in oanfal op 'e fijannige float troch [[X-wjukjager]]s en [[bommesmiter]]s ûnder [[luitenant-kolonel]] [[Poe Dameron]]. Dat is bedoeld as in efterhoedegefjocht, dat de fijân ophâlde moat oant de lêste fersetssskippen it oerflak fan D'Qar ferlitten hawwe. Dameron sjocht lykwols in kâns om 'e ''Fulminatrix'', in [[stjerreslachskip]] fan 'e Earste Oarder, te ferdylgjen, en negearret befellen om him werom te lûken troch de oanfal troch te setten. Dêrby geane op ien nei alle bommesmiters fan it Ferset ferlern. De lêste, it tastel fan [[piloat]]e Paige Tico, rekket skansearre en kin inkeld de lading [[bom]]men útgoaie as Paige dat sels hânmjittich docht. Hja [[selsopoffering|offeret harsels op]]; de oanfal slagget en it stjerreslachskip wurdt ferneatige, mar foar it Ferset is it in [[Pyrrusoerwinning]], mei't de ferliezen dy't se lit hawwe net wer goed te meitsjen binne. Dameron wurdt neitiid troch Leia yn [[militêre rang|rang]] weromset ta [[kaptein (rang)|kaptein]].

De rest fan 'e fersetsfloat ûntsnapt nei de [[hyperromte]] en waant him feilich, mar de Earste Oarder hat in [[apparaat]] ûntwikkele wêrmei't skippen sels troch de hyperromte hinne folge wurde kinne. In heale [[minút]] nei't de fersetsfloat op in hiel oar plak de [[romte|reële romte]] wer ynkomt, arrivearret dêr ek de float fan 'e Earste Oarder, dêr't him ûnderwilens de ''Supremasy'' by jûn hat, it reuseftige skip fan [[opperste lieder Snoke]], de oprjochter fan 'e Earste Oarder. [[Kylo Ren]], dy't de [[TIE-jager]]s fan 'e Earste Oarder oanfiert by in oanfal op 'e fersetsfloat, wifelet om op it [[flaggeskip]] fan it Ferset, de [[kruser]] ''Raddus'', te sjitten as er troch [[de Krêft]] de oanwêzigens fan syn [[mem]] Leia oan board gewaarwurdt. De oare piloaten fan 'e Earste Oarder hawwe net sokke skrupules en iepenje it fjoer. De [[brêge (skip)|brêge]] fan 'e ''Raddus'' wurdt rekke en slim skansearre, en alle oanwêzigen, wêrûnder de hiele lieding fan it Ferset, wurdt de [[romte]] yn blaasd as alle [[lucht]] út 'e brêge nei bûten ta ûntsnapt. Dêrby komme admiraal Ackbar en de oare fersetslieders om, mar Leia wit troch manipulaasje fan 'e Krêft te oerlibjen, hoewol't se slim ferwûne rekket.

Mei Leia [[bewusteleas]] yn 'e [[sikeboech]] en de oare lieders [[dea]] nimt [[fise-admiraal]] [[Amilyn Holdo]] it befel oer it Ferset oer. It is foar eltsenien dúdlik dat it gjin sin hat om nochris te besykjen en ûntkom fia de hyperromte, om't it Ferset noch mar [[brânstof]] hat foar ien hyperromtesprong, en de float fan 'e Earste Oarder gewoan folgje soe. De lytse [[romteskip]]pen fan it Ferset binne flugger as de logge stjerreslachskippen fan 'e Earste Oarder, en kinne dêrom krekt bûten berik fan 'e grutte [[ploffer (Star Wars)|plofferkanonnen]] bliuwe. Der ûntstiet in efterfolging mei in legere [[faasje]] as [[ljochtfaasje|dy fan it ljocht]], dy't lykwols net mear as in pear [[dagen]] duorje kin foar't it Ferset troch de branje hinne is.
{{Plotbedjer film}}
Underwilens langet [[Rey (Star Wars)|Rey]] op it [[rots]]eilantsje op 'e planeet [[Ahch-To]], dêr't [[Luke Skywalker]], de lêste [[Jedi]], him weromlutsen hat, de [[ljochtsabel]] fan Luke syn [[heit]] [[Anakin Skywalker|Anakin]] oan him oer. Luke smyt it ding lykwols daliks fuort. Rey wol dat Luke mei har weromgiet om it Ferset nije [[hoop]] te jaan, mar Luke hat dêr gjin boadskip oan. Der is in reden dat er op it ûnfynberste plak yn it Stjerrestelsel yn selsopleine [[ballingskip]] gien is, sa hâldt er har foar, en dy reden is dat er wol dat men him gewurde lit. Rey jout lykwol gjin belies, mar sels tuskenkomst fan 'e [[Wookiee]] [[Chewbacca]], dy't Rey mei de ''[[Millennium Falcon]]'' nei Ahch-To ta brocht hat, is net genôch om Luke fan miening feroarje te litten. Hy is wisberet om him nearne mear mei te bemuoien en fertelt Rey dat it tiid is foar de Jedi om út te stjerren. 

As Luke op in [[nacht]] yn in [[nostalgy]]ske bui de ''Millennium Falcon'' binnenglûpt om it tastel wer fan binnen te sjen, treft er dêr lykwols syn âlde [[robot]] [[R2-D2]] oan. Luke jout him itselde beskie dat er oan Rey en Chewbacca jûn hat, mar R2-D2 spilet falsk troch foar him nochris it boadskip ôf te spyljen dat Leia hast 35 jier lyn oan [[Obi-Wan Kenobi]] stjoerde, wêryn't se him om help smeekte om't er de iennichste hope fan it [[Rebelleferbûn (Star Wars)|Rebelleferbûn]] wêze soe. Dat set Luke oan om Rey trije lessen oer de wurking fan [[de Krêft]] te jaan. Underwilens blykt der in bân tusken Rey en Kylo Ren te bestean, dy't harren fia de Krêft mei-inoar ferbynt. Se brekke har der allebeide de holle oer hoe't dat kin, mar it slagget harren net om der in ferklearring foar te betinken. Nei't Rey earst in tige ôfhâldige opstelling foar Kylo oer hat, begjint se njonkelytsen mei him te [[kommunisearjen]]. Fierders ûntdekt Rey op it eilantsje in reuseftige holle [[beam]], dêr't de âldste geskriften fan 'e Jedi bewarre wurde.

Nei't se op minder as gâns ûnthjittende wize mei-inoar yn 'e kunde kommen binne, betinke âld-[[stoarmtroeper (Star Wars)|stoarmtroeper]] [[Finn (Star Wars)|Finn]] en [[monteur]] [[Rose Tico]], de jongere suster fan Paige, in plan om 'e Fersetsfloat te rêden. It apparaat wêrmei't de Earste Oarder it Ferset troch de hyperromte folget, is inkeld op it flaggeskip fan opperste lieder Snoke oanwêzich. Finn wit it te finen, en Rose kin it útsette. Wat se misse, is in [[koadebrekker]] om harren tagong te ferskaffen ta de romte mei it apparaat, dat efter slot en skoattel bewarre wurdt. In [[hologram|holografysk]] [[petear]] mei fersetssympatisante en [[horeka]]ûndernimster [[Maz Kanata]] ferwiist harren datoangeande nei in [[gokker]] yn it [[kasino]][[resort]] [[Canto Bight]], dy't in [[read]]e [[blom]] op it [[revêr]] fan syn [[kolbêrjaske]] draacht. Mei help fan Poe Dameron en [[luitenant Connix]] pike Finn en Rose mei Dameron syn robot [[BB-8]] út by de float wei en sette troch de hyperromte koers nei Canto Bight.

It ferhaal dat Rey oer it ferfal fan Kylo Ren ta de tsjustere kant fan 'e Krêft heard hat, is dat er ien fan 'e learlingen wie dy't syn [[omke]] Luke Skywalker oplate ta nije Jedi. Kylo liet him [[ferlieding|ferliede]] troch opperste lieder Snoke. Doe slachte er by nacht de helte fan syn mei-learlingen ôf, korrumpearre de rest, stiek de nije Jedi Timpel yn 'e [[brân]] en naaide út. By ien fan harren kontakten fertelt Kylo lykwols oan Rey dat Luke syn [[macht]] eange en him besocht te [[fermoardzjen]], en dat dàt de reden wie dat er weromsloech en weiwaard. Rey konfrontearret Luke dêrmei, dy't tajout dat er op in nacht [[eangst|benaud]] waard foar it tsjuster yn 'e [[dream]]en fan syn [[omkesizzer]]. In momint lang stied er yn bestân om 'e bedriging dy't de jonge foarme, op 'e alderienfâldichste manear op te lossen: troch him dea te dwaan, mar dat stuit gie hiel gau foarby. Mar Kylo waard krekt doe wekker en seach Luke mei syn ljochtsabel boppe him stean, en ferdigene himsels. Dêrom jout Luke himsels de [[skuldgefoel|skuld]] fan alles dat dêrnei bard is en hat er de Krêft ôfsward.

Rey is derfan oertsjûge dat Kylo [[ferlossing|ferlost]] wurde kin fan 'e tsjustere kant fan 'e Krêft, dat se ferlit Ahch-To mei Chewbacca en R2-D2. Luke sjocht har ôfreis mei tige mingde gefoelens oan, mei't er yn Rey itselde ûnbidige potinsjeel foar manipulaasje fan 'e Krêft gewaarwurden is as er earder yn Kylo gewaar waard. Om foar iens en foar altyd skjin skip te meitsjen, risselwearret er om 'e oerâlde holle beam mei de âldste Jedi-geskriften te ferbaarnen, mar op it beslissende stuit wifket er. De [[geast]] fan syn âlde master [[Yoda]] ferskynt oan him en ferneatiget de beam troch it oproppen fan in [[wjerljocht]]ynslach. Neitiid hat Yoda bot [[wille]] om Luke syn [[konsternaasje]]. Hy fiteret Luke oan om fan syn falen te learen.

Yn Canto Bight sette Finn, Rose en BB-8 harren [[romtefear]] op in iepenbier [[strân]] del, wat blykber tsjin eltse pleatslike [[regeljouwing|regel]] yngiet. Se sykje alle kasino's ôf nei de koadebrekker mei de reade blom, mar krekt as se him einlings sjogge, wurde Finn en Rose troch de [[plysje]] mei [[stroomstjitwapen]]s oermastere en foar [[foutparkearjen]] ôffierd nei it pleatslike [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]]. Dêr wurde se yn ien [[sel (finzenis)|sel]] set mei de [[hacker]] [[DJ (Star Wars)|DJ]], dy't oanbiedt harren koadebrekker te wêzen. Finn en Rose stegerje syn oanbod ôf, mar binne likegoed ûnder de yndruk as DJ himsels (en harren) muoiteleas út 'e sel lit. Se geane ferskillende kanten út, en DJ komt BB-8 tsjin, dy't op eigen manneboet in befrijingsaksje foar Finn en Rose op tou set hat. Finn en Rose besykje werom te gean nei it kasino, mar krije al rillegau de plysje wer efter harren oan. Mei de help fan in [[keppel]] [[fathier]]s, semy-[[yntelligint]]e [[ryddier|racedieren]] dy't troch harren eigners [[bistemishanneling|mishannele]] wurde, en de [[minske]][[bern (persoan)|bern]] dy't de [[bisten]] fersoargje, witte se te ûntkommen nei it strân. Harren romtefear wurdt troch de plysje oan grôt sketten, en fierderop reitsje se ynsletten oan 'e top fan in heech [[klif]]. Se wurde rêden troch DJ en BB-8, dy't tegearre in romteskip [[dieverij|stellen]] hawwe.

Rey lit har troch Chewbacca yn in [[rêdingsboat (ûntsnapping)|rêdingskapsule]] by de float fan 'e Earste Oarder ôfsette. Se wurdt troch Kylo Ren [[finzen]] nommen en foar opperste lieder Snoke brocht, dy't [[selsfoldienens|selsfoldien]] útleit dat se moai yn syn fâle rûn is. Hy is nammentlik dejinge dy't har geast mei dy fan Kylo ferbûn hat en de twifel yn Kylo oanfitere hat. De ûnwissichheid yn him dy't Rey waarnommen hat, is sadwaande neat oars as wat Snoke har fiele litte woe. Fierders befreget Snoke Rey oer de lokaasje fan Luke, en hoewol't se him neat fertelle wol, wurdt er troch it gebrûk fan 'e Krêft de wierheid út har [[tinzen]] gewaar. Hy konkludearret dat Luke wol wachtsje kin oant er foargoed mei it Ferset ôfweefd hat. Dêrnei sil er Luke helpe om 'e Jedi útstjerre te litten troch syn eilantsje folslein oan grôt te [[bombardearjen]].

Oan board fan 'e ''Raddus'', it flaggeskip fan it Ferset, dat tsjin dy tiid it iennichst oerbleaune skip fan 'e float is, risselwearret fise-admiraal Holdo om alle opfarrenden yn lytse transportskippen fuort te stjoeren. Dameron fynt dat plan [[leffens|lef]] en nutteleas, mei't de transportskippen warleas wêze sille foar de kanonnen fan 'e Earste Oarder. Mei luitenant Connix en oare meistanners komt er dêrom yn [[opstân]] en nimt it befel oer de kruser oer. Underwilens arrivearje Finn, Rose, BB-8 en DJ tanksij de kwaliteiten fan DJ ûngemurken oan board fan it skip fan opperste lieder Snoke. Se witte de romte te berikken fan it apparaat wêrmei't de fersetsfloat troch de hyperromte folge wurdt, mar wurde dêr trappearre troch [[kaptein Phasma]], Finn syn eardere befelfierend [[ofsier]], dy't harren yn 'e hechten nimme lit.

Oan board fan 'e ''Raddus'' brekke Holdo, har ûnderbefelhawwer [[Larma D'Acy]] en de oare finzen nommen ofsieren los, wêrnei't Dameron en Connix har op 'e [[brêge (skip)|brêge]] ferskânzje. As de doarren fan 'e brêge iepenbrutsen wurde, is it lykwols Leia dy't dertroch komt en Dameron mei in op ferdôvingsstân sette [[ploffer (Star Wars)|ploffer]] bewusteleas sjit. De evakuaasje fan it skip giet dêrnei wer troch. As er wer bykomt, leit Leia oan Dameron út dat se no deunby de planeet [[Crait (Star Wars)|Crait]] binne, dêr't noch in âlde basis is út 'e tiid fan it Rebelleferbûn, mear as tritich jier lyn. De transportskippen sille, troch [[kamûflaazje]] ûnsichtber foar de efterfolgjende stjerreslachskippen fan 'e Earste Oarder, de leden fan it Ferset nei Crait oerbringe. Underwilens sil de float fan 'e Earste Oarder moai efter de ''Raddus'' oan gean as de kruser de planeet foarby fljocht. Dameron moat tajaan dat dat eins bêst in goed plan is. Der moat lykwols al immen oan board fan 'e ''Raddus'' bliuwe om 'e Earste Oarder mei te lokjen. It is Holdo dy't dy taak op har nimt. It plan fan 'e fersetslju mislearret lykwols as oan board fan it flaggeskip fan opperste lieder Snoke de koadebrekker DJ syn frijheid keapet troch generaal Hux op 'e transportskippen fan it Ferset opmerksum te meitsjen. Dêrop iepenet de Earste Oarder it fjoer op 'e transportskippen, dy't ien foar ien ferneatige wurde.

Snoke jout Kylo opdracht om Rey te fermoardzjen, mar Kylo fermoardet ynstee Snoke. Dêrnei ferslane Kylo en Rey tegearre de leden fan Snoke syn [[liifgarde]]. Rey mient dat Kylo de tsjustere kant fan 'e Krêft efter him litten hat, mar dat blykt net sa te wêzen. Kylo nimt ynstee it plak fan Snoke yn as opperste lieder fan 'e Earste Oarder. Hy wegeret it befel ta de besjitting fan 'e transportskippen fan it Ferset yn te lûken en freget Rey om tegearre mei him it Stjerrestelsel te regearjen. Sy stegeret him ôf en se wrakselje om it besit fan 'e ljochtsabel fan Luke, wêrby't it wapen úteinlik midstwa rekket. As fise-admiraal Holdo sjocht dat de Earste Oarder op it punt stiet om it Ferset út te rûgjen, keart se har kruser om en offeret har eigen libben op troch nei de hyperromte springen dwers troch de float fan 'e Earste Oarder hinne. It komt derop del dat se de fijannige float raamt mei de [[ljochtfaasje|faasje fan it ljocht]]. It reuseftige romteskip fan Snoke giet dêrby troch de helte, wylst de stjerreslachskippen fan 'e Earste Oarder hielendal nei gychem geane. Rey ûntkomt oan 'e ferwoastging en wurdt oppikt troch Chewbacca en R2-D2 yn 'e ''Millennium Falcon''. BB-8 befrijt Finn en Rose, wêrnei't Finn definityf ôfweeft mei kaptein Phasma en se trijeresom mei in romtefear fan 'e Earste Oarder ûntkomme. 

Oankommen op Crait sykje de lêste 400 leden fan it Ferset beskûl yn 'e âlde rebellebasis yn in [[berch]] oan 'e útein fan in útstrutsen [[sâltflakte]], yn 'e mande mei in kloft [[vulptex|foks-eftige wêzens dy't fan kristal makke]] lykje te wêzen en lânseigen op 'e planeet binne. Ek Finn, Rose en BB-8 jouwe harren dêr by de oaren. De reuseftige feilichheidsdoar blykt de iennichste yn- en útgong te wêzen. Kylo Ren en generaal Hux liede de Earste Oarder nei Crait ta, dy't de oanfal ynset mei [[AT-AT|AT-AT's]] en in belegeringskanon dat troch de feilichheidsdoar hinne komme kin. It Ferset stjoert in needoprop út nei de Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel, dêr't se in protte sympatisanten hawwe. Om tiid te rekken beslút Dameron mei in kloft fersetslju, ûnder wa Finn en Rose, om 'e fijân oan te fallen mei ferâldere [[lânglider]]s dy't tritich jier efter de tiid binne en troch gebrek oan [[ûnderhâld]] suver útinoar falle. Kylo stjoert syn [[TIE-jager]]s op harren ôf, mar dy wurde troch Rey en Chewbacca yn 'e ''Millennium Falcon'' fuortlokke. Nettsjinsteande dat slagget it de fersetslju net om ticht genôch by it belegeringskanon te kommen. Finn wol de oanfal likegoed trochsette, mar Rose komt foar dat er syn libben opofferet, om't se, sa seit se, de striid net winne sille troch dejingen te deadzjen sy't se [[haat]]sje, mar troch dejingen te rêden [[leafde|fan wa't se hâlde]].

Wannear't de Earste Oarder mei it belegeringskanon troch de feilichheidsdoar hinne brekt, ferskynt ynienen Luke Skywalker op it toaniel. Hy giet lykme-allinne nei bûten ta om syn omkesizzer Kylo Ren út te daagjen. Kylo lit earst it fjoer op him iepenje mei alle kanonnen dy't de Earste Oarder ta syn beskikking hat, mar as it stof oplûkt, is Luke ûnskeind. Dêrop giet Kylo him mei de ljochtsabel te liif yn in [[duël]]. Salang't er mei Luke lyk foar de stikkene feilichheidsdoar dwaande is, kinne de stoarmtroepers fan 'e Earste Oarder de rebellebasis net yngean. Underwilens liede de kristallen foksen de fersetslju nei in útgong fan 'e basis, dy't lykwols tichtset is troch in ynstoarting wêrby't reuseftige [[rots]]blokken delkommen binne. De kristallen wêzens kinne troch in lyts gatsje ûntkomme, mar de fersetslju sitte fêst. Rey arrivearret mei de ''Millennium Falcon'' en brûkt de Krêft om 'e rotsblokken fansiden sweve te litten. Alle fersetslju ûntsnappe út 'e basis en geane oan board fan 'e ''Millennium Falcon'', dêr't yn in laad de âldste Jedi-geskriften lizze, dy't Rey blykber meistellen hat doe't se Ahch-To ferliet. 

By de yngong fan 'e basis ûntdekt Kylo einlings dat er Luke mei syn ljochtsabel net ferwûnje kin. Stadichoan kringt it besef ta him troch dat Luke hielendal net op Crait oanwêzich is. Hy hat it eilantsje op Ahch-To nea ferlitten en Kylo hat de hiele tiid tsjin in projeksje troch de Krêft oan it fjochtsjen west. As Luke fernimt dat de fersetslju ûntkommen binne, lit er de projektsje slûpe. Troch himsels oer sa'n grutte ôfstân te projektearjen hat Luke himsels lykwols folslein útput. Hy ferstjert fredich en syn stoflik omskot ferdwynt spoarleas as er ien wurdt mei de Krêft. Rey en Leia fernimme syn dea en [[treast]]gje inoar. Leia bewissiget Rey derfan dat it Ferset dizze slimme slach te boppen komme sil. Yn Canto Bright fertelle de minsklike bern, dy't foarhinne foar de no ûntsnapte fathiers soargen, inoar it ferhaal oer de [[legindarysk]]e Jedi Luke Skywalker. As harren baas harren de mantel útfeecht en oan it wurk set, beweecht ien jonkje syn [[biezem]] mei de Krêft en stoarret omhegen de nachtlike loft yn, wylst er mei de [[finger]] oer de [[ring (sieraad)|ring]] mei it [[symboal]] fan it Ferset giet, dy't er fan Rose Tico krigen hat.

==Rolferdieling==
[[File:Daisy_Ridley_by_Gage_Skidmore.jpg|right|thumb|120px|[[Daisy Ridley]].]]
[[File:John_Boyega_by_Gage_Skidmore.jpg|right|thumb|120px|[[John Boyega]].]]
[[File:Oscar_Isaac_by_Gage_Skidmore.jpg|right|thumb|120px|[[Oscar Isaac]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;800px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|- 
| [[Rey (Star Wars)|Rey]]
| [[Daisey Ridley]]
|-
| [[Luke Skywalker]]
| [[Mark Hamill]]
|-
| [[Finn (Star Wars)|Finn]]
| [[John Boyega]]
|-
| [[Kylo Ren]]
| [[Adam Driver]]
|-
| [[Poe Dameron]]
| [[Oscar Isaac]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;800px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| [[generaal Hux]]
| [[Domhnall Gleeson]]
|-
| [[Rose Tico]]
| [[Kelly Marie Tran]]
|-
| [[prinsesse Leia Organa]]
| [[Carrie Fisher]]
|-
| [[Chewbacca]]
| [[Joonas Suotamo]]
|-
| [[fise-admiraal]] [[Amilyn Holdo]]
| [[Laura Dern]]
|-
| [[opperste lieder Snoke]]
| [[Andy Serkis]]
|-
| [[DJ (Star Wars)|DJ]]
| [[Benicio del Toro]]
|-
| de [[geast]] fan [[Yoda]]
| [[Frank Oz]]* &lt;small&gt;(poppespul en stim)&lt;/small&gt;
|-
| [[BB-8]]
| [[Dave Chapman (akteur)|Dave Chapman]] en [[Brian Herring]] &lt;small&gt;([[poppespul]])&lt;/small&gt; en [[Ben Schwartz]] en [[Bill Hader]] &lt;small&gt;([[lûd]])&lt;/small&gt;
|-
| [[C-3PO]]
| [[Anthony Daniels]]
|-
| [[R2-D2]]
| [[Jimmy Vee]]
|-
| [[kaptein Phasma]]
| [[Gwendoline Christie]]
|-
| [[luitenant]] [[Kaydel Ko Connix]]
| [[Billie Lourd]]
|-
| [[kaptein-luitenant-op-see|kaptein-luitenant]] [[Larma d'Acy]]
| [[Amanda Lawrence]]
|-
| [[Maz Kanata]]
| [[Lupita Nyong'o]]
|-
| Paige Tico
| [[Ngô Thanh Vân]]
|-
| [[kaptein-op-see|kaptein]] Canady
| [[Mark Lewis Jones]]
|-
| [[admiraal Ackbar]]
| [[Timothy D. Rose|Tim Rose]] &lt;small&gt;(fysyk)&lt;/small&gt; en [[Tom Kane]] &lt;small&gt;(stim)&lt;/small&gt;
|-
| Nien Nunb
| [[Mike Quinn (poppespiler)|Mike Quinn]] &lt;small&gt;(poppespul)&lt;/small&gt; 
|-
| kaptein Peavey
| [[Adrian Edmondson]]
|-
| Dobbu Scay
| [[Mark Hamill]] &lt;small&gt;(stim)&lt;/small&gt;
|-
| master-koadebrekker
| [[Justin Theroux]]
|-
| freondinne fan 'e master-koadebrekker
| [[Lily Cole]]
|-
| Slowen Lo
| [[Joseph Gordon-Levitt]] &lt;small&gt;([[cameo|stimcameo]])&lt;/small&gt;
|-
| Wodibin
| [[Warwick Davis]]
|-
| Tallissan &quot;Tallie&quot; Lintra
| [[Hermione Corfield]]
|-
| Starck
| [[Noah Segan]]
|-
| Tubbs
| [[Jamie Christopher]]
|-
| [[stoarmtroeper (Star Wars)|stoarmtroeper]] #1
| [[William, hartoch fan Cambridge]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| stoarmtroeper #2
| [[Harry, hartoch fan Sussex]] &lt;small&gt;(cameo)&lt;/small&gt;
|-
| stoarmtroeper #3
| [[Gary Barlow]]
|-
|}
&lt;small&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;) by it poppespul assistearre troch [[Dave Chapman (akteur)|Dave Chapman]], [[Damian Farrell]] en [[Colin Purves]]&lt;/small&gt;

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' waard [[regissearre]] troch [[Rian Johnson]] nei in [[senario]] fan himsels. Hy sette útein mei de film noch foar't it foargeande diel fan 'e ''[[Skywalker Saga]]'', ''[[Star Wars: Episode&amp;nbsp;VII&amp;nbsp;– The Force Awakens]]'', yn [[premiêre]] gien wie. Johnson oerlei mei [[J.J. Abrams]], de regisseur fan ''The Force Awakens'', oer de ein fan dy film, en Abrams brocht lytse wizigings yn syn eigen senario oan, sadat de beide dielen naadleas opinoar oansleaten. 
[[File:Rian Johnson by Gage Skidmore.jpg|right|thumb|180px|[[Regisseur]] [[Rian Johnson]].]]

As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Kathleen Kennedy (produsinte)|Kathleen Kennedy]] en [[Ram Bergman]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[Lucasfilm]], in [[dochterûndernimming]] fan [[The Walt Disney Company]]. Foar ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' wie in [[budget]] beskikber dat neffens ''[[Deadline Hollywood]]'' [[$]]200&amp;nbsp;miljoen bedroech, mar neffens ''[[The Washington Post]]'' mar leafst $317&amp;nbsp;miljoen. Dêrmei soe it ien fan 'e djoerste films aller tiden west hawwe. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Steve Yedlin]], en de [[filmmuzyk]] waard, lykas by alle foargeande dielen fan 'e ''Skywalker Saga'', fersoarge troch [[John Williams (komponist)|John Williams]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' setten op [[10&amp;nbsp;febrewaris]] [[2016]] útein en duorren oant en mei [[22&amp;nbsp;july]] fan dat jier. De film makke gebrûk fan 'e [[wurktitel]] ''Space Bear''. De [[sêne]]s op 'e [[planeet]] [[Ahch-To]], dy't filme waarden op it [[eilantsje]] [[Skelling Michael]], foar de [[kust|westkust]] fan it [[Ierlân|Ierske]] [[greefskippen fan Ierlân|greefskip]] [[Kerry (greefskip)|Kerry]], waarden al yn mids [[septimber]] [[2015]] opnommen. De film wie doe noch mar yn [[preproduksje]], mar filmjen wie omreden fan it [[waar]] yn 'e [[hjerst]], [[winter]] en [[maityd]] net mooglik op Skellig Michael, dat sadwaande. Likegoed rûnen de opnamen dêre, dy't earst fiif dagen duorje soene, troch minne waarsomstannichheden twa dagen fertraging op. 

De measte binnendoarsênes yn ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' waarden opnommen yn 'e [[Pinewood Studios]] yn it [[Ingelân|Ingelske]] [[Buckinghamshire]] en foar in diel ek yn 'e [[Longcross Studios]] yn [[Surrey]]. Op lokaasje waard filme yn û.o. [[Malin Head]], yn it Ierske greefskip [[Donegal (greefskip)|Donegal]], [[Ceann Sibeal]] yn it greefskip Kerry en in net spesifiëarre lokaasje yn [[Meksiko]]. De sênes mei de [[fjildslach]] op 'e planeet [[Crait (Star Wars)|Crait]] waarden opnommen op 'e [[sâltflakte]] [[Salar de Uyuni]], yn [[Bolivia]]. De [[nacht]]like bûtendoarsênes yn it [[kasino]]resort [[Canto Bight]] waarden filme yn 'e [[histoarysk]]e [[binnenstêd]] fan [[Dubrovnik]], oan 'e [[Adriatyske See|Adriatyske]] kust fan [[Kroaasje]].
[[File:Salar de Uyuni, Volcan Thunupa.jpg|left|thumb|250px|[[Salar de Uyuni]], in [[sâltflakte]] yn [[Bolivia]], wie wêr't de [[sêne]]s op 'e [[planeet]] [[Crait (Star Wars)|Crait]] opnommen waarden.]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' waard fersoarge troch [[Walt Disney Studios Motion Pictures]], de distribúsje[[difyzje (ûndernimming)|difyzje]] fan [[The Walt Disney Company]]. De film gie op [[9&amp;nbsp;desimber]] [[2017]] yn [[Los Angeles]] yn [[premiêre]], en iepene dêrnei op [[15&amp;nbsp;desimber]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. It byhearrende [[soundtrack]]album ferskynde dyselde deis by [[platemaatskippij]] [[Walt Disney Records]]. ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' kaam op [[13&amp;nbsp;maart]] [[2018]] beskikber as [[ynternet|digitale]] [[download]] en waard op [[27&amp;nbsp;maart]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Sa joech [[Matt Zoller Seitz]] fan 'e [[webside]] ''[[RogerEbert.com]]'' de film 4 fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy hie in protte lof foar de ferrassings yn it ferhaal en de risiko's dy't [[regisseur]] [[Rian Johnson]] dêrmei naam. Fan [[Peter Travers]], dy't foar it [[tydskrift]] ''[[Rolling Stone]]'' skreau, krige de film 3&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; stjer fan 4. Travers priizge sawol de rezjy fan Johnson as de [[aktearjen|aktearprestaasjes]] fan 'e [[cast]], yn 't bysûnder fan [[Mark Hamill]] yn 'e rol fan [[Luke Skywalker]]. Hy fûn dat ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' suver ''[[Star Wars: Episode&amp;nbsp;V&amp;nbsp;– The Empire Strikes Back]]'' belykje koe, dat nei syn miening de bêste [[Star Wars (filmsearje)|''Star Wars''-film]] wie. 

[[Richard Roeper]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' parte ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' ek 3&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; fan 4 stjerren ta. Hy hie lof foar de [[aksjefilm|aksjesênes]] en de [[humor]] yn 'e film, mar fûn dat ''The Last Jedi'' &quot;net alhiel deselde [[emosjonele]] yndruk neilit&quot; as ''[[Star Wars: Episode&amp;nbsp;VII&amp;nbsp;– The Force Awakens]]''. Ek fûn er dat ''The Last Jedi'' yn 'e twadde helte &quot;in bytsje ynsakke&quot;. Nettsjinsteande dat omskreau er de film as &quot;noch altyd in weardich haadstik yn 'e [[Star Wars|''Star Wars''-franchise]]&quot;. [[George Lucas]], de betinker fan ''Star Wars'', liet him ek posityf út oer ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'', in film dy't er &quot;prachtich makke&quot; fûn. Dat wie in hiel ferskil mei syn negative miening oer it foargeande diel yn 'e rige, ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VII&amp;nbsp;– The Force Awakens''.
[[File:Skellig Michael by Maureen (1).jpg|right|thumb|250px|It [[Ierlân|Ierske]] [[eilantsje]] [[Skellig Michael]] wie it [[dekôr]] foar de [[sêne]]s op 'e [[planeet]] [[Ahch-To]].]]

Oan 'e oare kant fan it spektrum wie der in lyts groepke resinsinten dat net folle fan ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' hawwe moast. Sa fûn [[Richard Brody]] yn it tydskrift ''[[The New Yorker]]'' dat de film &quot;oerkomt as in wurk dat glêdstrutsen is, platdrukt, freeslik reinige.&quot; Yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[krante]] ''[[The Globe and Mail]]'', út [[Toronto]], joech [[Kate Taylor (skriuwster)|Kate Taylor]] de film mar 2 fan 4 stjerren. Sy fûn dat de film te lijen hie ûnder de yntroduksje fan tefolle nijynkommelingen en skreau: &quot;dizze him ûntjaande trilogy wrakselet om in lykwicht te behâlden dat faak krekt bûten berik liket te bliuwen.&quot; 

Yn it tydskrift ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' bekritisearre [[Owen Gleiberman]] ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' om't de film neffens him &quot;dingen werhelle dy't al werhelle binne&quot;, wêrmei't er ferwiisde nei de oerienkomsten tusken eleminten út 'e film mei eleminten út ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;V&amp;nbsp;– The Empire Strikes Back'' (lykas de evakuaasje fan 'e basis fan it [[Ferset (Star Wars)|Ferset]] op [[D'Qar]] yn ''The Last Jedi'', dy't wol tige liket op 'e evakuaasje fan 'e basis fan it [[Rebelleferbûn (Star Wars)|Rebelleferbûn]] op [[Hoth]] yn ''The Empire Strikes Back''.

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 91%, basearre op 485 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;[De film] earet it rike beërf fan 'e [[filmsearje]] en foeget guon ferrassende draaiïngs yn it ferhaal ta&amp;nbsp;– en leveret dêrmei alle [[emoasje]]rike [[aksjefilm|aksje]] dêr't [[fan (persoan)|fans]] op hoopje koene.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' in goedkarringspersintaazje fan 84%, basearre op 56 resinsjes.

==Resultaat==
[[File:Dubrovnik (36).JPG|left|thumb|250px|[[Dubrovnik]], yn [[Kroaasje]], waard yn 'e film brûkt foar de [[sêne]]s yn [[Canto Bight]].]]
===Opbringst===
''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]620,2&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $712,5&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $1.332,7&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $200 oant 317&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan tusken de $1.132,7&amp;nbsp;miljoen en de $1.015,7&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' de meast opbringende film fan [[2017]] en de op acht nei meast opbringende film aller tiden. De [[webside]] ''[[Deadline Hollywood]]'' berekkene de skjinne winst op $417,5&amp;nbsp;miljoen.

===Prizen===
''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' waard yn [[2018]] by de [[Oscar]]s nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 4 [[kategory]]en: bêste orizjinele [[filmmuzyk]], bêste [[lûdsmontaazje]], bêste [[lûdsmixing]] en bêste [[special effects|fisuele effekten]], mar wûn dêrfan gjinien. By de [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] filmprizen, waard de film nominearre foar 2 prizen, yn 'e kategoryen bêste [[lûd]] en bêste [[special effects]].

By de [[Saturn Award]]s waard ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' nominearre foar 13 prizen yn 12 kategoryen, wêrûnder bêste [[science fiction-film]], bêste [[regisseur]], bêste [[aktrise]] ([[Daisey Ridley]]), twa kear bêste [[byrol]] fan in aktrise ([[Carrie Fisher]] en [[Kelly Marie Tran]]), bêste [[filmmuzyk]], bêste [[produksje-ûntwerp]], bêste [[kostúm]]ûntwerp, bêste [[fisazjy]] en bêste special effects. De film wûn 3 Saturn Awards, foar bêste [[akteur]] ([[Mark Hamill]]), bêste [[senario]] ([[Rian Johnson]]) en bêste [[filmmontaazje]] ([[Bob Ducsay]]). 

''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' waard ek nominearre foar 9 Britske [[Empire Award]]s. Dêrfan wûn er 5 prizen, foar bêste film, bêste regisseur, bêste aktrise (Daisy Ridley), bêste fisuele effekten ([[Ben Morris (special effects-technikus)|Ben Morris]], [[Mike Mulholland]], [[Neal Scanian]] en [[Chris Corbould]]) en bêste kostúmûntwerp ([[Michael Kaplan (kostúmûntwerper)|Michael Kaplan]]). ''Star Wars: Episode&amp;nbsp;VIII&amp;nbsp;– The Last Jedi'' waard fierders nominearre foar 8 [[Teen Choice Award]]s (en wûn dêrfan de priis foar favorite aktrise yn in [[fantasyfilm]] foar Carrie Fisher) en ek foar 3 [[MTV Movie Award]]s.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.starwars.com/films/star-wars-episode-viii-the-last-jedi Offisjele webside fan ''Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi'' op ''StarWars.com'']
* {{en}} [https://lucasfilm.com/productions/episode-viii/ Offisjele webside fan ''Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi'' op ''Lucasfilm.com'']
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt2527336/ Ynformaasje oer ''Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Star_Wars:_The_Last_Jedi ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}
{{Star Wars}}

[[Kategory:Star Wars-film]]
[[Kategory:Amerikaanske science fiction-film]]
[[Kategory:Amerikaanske aventoerefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske oarlochsfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske coming-of-agefilm]]
[[Kategory:Science fiction-fantasyfilm]]
[[Kategory:Science fiction-aventoerefilm]]
[[Kategory:Science fiction-oarlochsfilm]]
[[Kategory:Romte-aventoerefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Fiktyftalige film]]
[[Kategory:Film fan Lucasfilm]]
[[Kategory:Film fan Rian Johnson]]
[[Kategory:Film út 2017]]
[[Kategory:Film oer robots]]
[[Kategory:Film oer tsjoenderij]]
[[Kategory:Film oer romtefeart]]
[[Kategory:Film oer in fiktive oarloch]]
[[Kategory:Film oer bûtenierdske wêzens]]
[[Kategory:Film oer in prinsesse]]
[[Kategory:Film oer moard]]
[[Kategory:Film oer in kasino]]
[[Kategory:Film oer bistemishanneling]]
[[Kategory:Film oer in twilling]]</text>
      <sha1>nsn93nmbfqgh78qpdlgtoy5u3tii3ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Long John Silver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160948</id>
    <revision>
      <id>1235501</id>
      <parentid>1233242</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fertolkers */ )</comment>
      <origin>1235501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12434" sha1="d926lycdx7sqo6lzz5u2bwstccobidd" xml:space="preserve">{{Fiktyf of legindarysk personaazje
| ôfbylding            = TI-parrot.jpg
| ôfbyldingstekst      = 
| ôfbyldingsbreedte    = 
| namme                = Long John Silver
| oare namme(n)        = John Silver, Jack
| bynamme              = Long John
| sekse                = [[manlik]]
| soarte personaazje   = [[minske]]
| nasjonaliteit        = [[File:Union_flag_1606_(Kings_Colors).svg|border|20px]] [[Keninkryk Grut-Brittanje|Britsk]]
| berop/amt            = [[seerôver]], [[kok]], [[kaptein (skipfeart)|kaptein]]
| besibbe personaazjes = [[Jim Hawkins (personaazje)|Jim Hawkins]]
| attributen           = [[kruk (helpmiddel)|kruk]], [[pappegaai]]
| geastlike heit       = [[Robert Louis Stevenson]]
| útjouwer             = [[Cassell &amp; Co.]]
| ûntstean             = [[1881]]
}}
{{Oar|it fiktive personaazje Long John Silver|Long John Silver (betsjuttingsside)}}
'''Long John Silver''' ([[Ingelsk]] foar &quot;Lange John Silver&quot;) is in ferneamd [[fiktyf]] [[personaazje]] en de wichtichste [[antagonist]] út 'e [[histoaryske roman|histoaryske]] [[jeugdroman|jeugd]]- en [[aventoereroman]] ''[[Treasure Island (roman)|Treasure Island]]'', fan 'e [[Skotlân|Skotske]] [[skriuwer]] [[Robert Louis Stevenson]]. Dat wurk waard yn [[1881]]-[[1882]] yn in iere ferzje as [[fúljeton]] publisearre en yn [[1883]] yn syn úteinlike foarm as [[boek]]. Silver is fierwei it kleurrykste en meast komplekse personaazje yn 'e roman. Hy wurdt yntrodusearre as [[skipskok]], mar blykt de [[slûchslimmens|slûchslimme]] lieder en [[kaptein (skipfeart)|kaptein]] fan in groep [[seerôver]]s te wêzen. De opmerklikste eleminten yn ferbân mei Silver binne dat er syn [[lofterskonk]] mist en himsels fuortbeweegd mei in [[kruk (helpmiddel)|kruk]] ûnder de [[lofterearm]], wylst er in [[pappegaai]] op it [[skouder]] hat. Long John Silver, syn foarkommen en [[hâlden en dragen]] hawwe in ûnbidige ynfloed hân op it byld dat yn 'e [[Westerske wrâld|Westerske]] [[popkultuer]] bestiet fan 'de seerôver'.

==Ynspiraasje==
Neffens de [[brieven]] fan [[Robert Louis Stevenson]] basearre er it personaazje fan Silver, alteast wat syn [[minsklik lichem|lichaamlik foarkommen]] en [[garisma]] oanbelanget, op syn freon [[William Ernest Henley]], in [[skriuwer]] en [[redakteur]]. Yn in brief oan Henley dy't datearret fan nei de publikaasje fan ''Treasure Island'', skreau Stevenson iepentlik: &quot;Ik sil no wat opbychtsje. It wie it oansjen fan dyn skeinde krêft en gesach dêr't Long John Silver út berne waard.&quot; De [[styfsoan]] fan Stevenson, [[Lloyd Osbourne]], omskreau Henley as &quot;[...] in grutte, gloedzjende keardel mei ûnbidige skouders, in grut [[read hier|read burd]] en in [[kruk (helpmiddel)|kruk]]; joviaal en bjusterbaarlike fernimstich, waans [[laitsjen]] rôle as muzyk; hy hie alderraarst sa'n [[entûsjasme|fjoer]] en in ûnfoarstelbere fitaliteit oer him; men waard meisleept troch syn persoanlikheid.&quot;

==Foarkommen==
Yn ''[[Treasure Island (roman)|Treasure Island]]'' wurdt Long John Silver foarsteld as in [[burd]]ige [[man (sekse)|man]] yn syn [[middeljierren]], dy't tige lang en sterk is. Syn [[gesicht]] wurdt omskreaun as &quot;sa grut as in ham&amp;nbsp;– ûnsjoch en bleek, mar [[yntelligint]] en [[glimkjen]]d&quot;. Syn foarkommen wurdt lykwols dominearre troch syn missende [[lofterskonk]], dy't (neffens de [[tekst]] fan it boek) &quot;deunby de [[heup]]&quot; [[amputaasje|ôfset]] is. Silver [[rinnen|beweecht him fuort]] mei in [[kruk (helpmiddel)|kruk]] ûnder de [[lofterearm]]. [[Robert Louis Stevenson|Stevenson]] skriuwt dêroer: &quot;[...] ûnder it lofterskouder hold er in kruk, dy't er beweegde mei bjusterbaarlike handigens, sadat er dermei hinne en wer hipte as in fûgel.&quot;

Hoewol't hja yn 'e roman inkeld neamd wurdt (mar net foarkomt), is Silver [[troud]] mei in [[frou]] fan [[Afrika]]anske orizjine, dy't er [[fertrouwen|fertrout]] om syn saken yn [[Bristol (Ingelân)|Bristol]] te behertigjen as er op reis is, en letter ek om syn besittings dêre te ferkeapjen as syn dieden syn weromkear ûnmooglik meitsje.

Silver hâldt in [[pappegaai]] as [[húsdier]], in fûgel dy't er de namme Kaptein Flint jûn hat, ta [[ear (achting)|ear]] (of by wize fan [[bespotting]]) fan syn eigen eardere oerhearrige, de beruchte seerôver [[kaptein (skipfeart)|kaptein]] J. Flint. De pappegaai sit him ornaris op it skouder en uteret brokjes [[seeman]]s[[jargon]] lykas &quot;[[Spaanske mat]]ten&quot; en &quot;Klear om oerstaach te gean&quot;. Neffens de ferhalen dy't Silver oan Jim Hawkins fertelt, is it bist miskien wol twahûndert jier âld, mei't pappegaaien &quot;foar it meastepart ivich libje&quot;. It bist soe nei [[Madagaskar]], [[Suriname]] en [[Providence (Rhode Island)]] fearn hawwe, en Silver wol hawwe, inkeld [[Satan|de duvel]] sels hat mear kweadoggerij sjoen. 

==Persoanlikheid==
Long John Silver komt út ''[[Treasure Island (roman)|Treasure Island]]'' yn it earstoan nei foarren as in [[iver]]ige en [[sympaty|sympatike]] [[seeman]], mar neigeraden dat it ferhaal foarderet, docht bliken dat er eins in [[slûchslimmens|slûchslimme]] en [[opportunisme|opportunistyske]] [[seerôver]] is. It iene wisket it oare lykwols net út, en der bestiet in oansjenlike dualiteit yn it [[karakter (persoanlikheid)|karakter]] fan Silver sa't [[Robert Louis Stevenson|Stevenson]] him beskriuwt. Hy is yn elts gefal in tige [[garisma]]tyske persoanlikheid, dy't foar de jonge [[Jim Hawkins (personaazje)|Jim Hawkins]] as in [[mentor]] tsjinnet en meitiid sels as in pleatsferfangend [[heit]]figuer, mei't syn eigen [[heit]] koartby hommels kommen is te [[ferstjerren]]. It liedt sadwaande by Jim ta in grutte [[shock|skok]] en frijwat [[emosjonele]] betizing as er ûntdekt dat Silver eins de lieder is fan in [[binde]] seerôvers dy't fan doel binne en [[fermoardzje]] syn [[freonskip|freonen]]. Dat wurdt noch helte minder as Jim letter twongen wurdt om 'e konfontaasje mei Silver oan te gean en him te befjochtsjen.

Hoewol't er [[ferrie]]dlik is en altyd ree om [[oerrinnen|oer te rinnen]] nei de tsjinpartij as dat yn syn eigen belang is, hat Silver ek goede eigenskippen. Sa hat er in beskate [[wiisheid]] dy't de measte seerôvers ûntbeare, en is er [[sunigens|sunich]] mei syn [[jild]], yn tsjinstelling ta it rije ferslampamperjen dat oare seerôvers mei har ynkomsten dogge. Ek is er [[moed]]ich en skrillet er der net foar tebek om it yn [[sabel]]gefjochten en [[slaanderij]], nettsjinsteande syn [[lichaamlike beheining]], tsjin ferskate tsjinstanners op te nimmen. 

==Fiktive biografy==
Oer it [[ferline]] fan Silver is inkeld bekend wat er dêr sels oer fertelt, en dat hoecht net needsaaklikerwize wier te wêzen. Neffens wat er oan 'e [[haadpersoan]] [[Jim Hawkins (personaazje)|Jim Hawkins]] fertelt, hat er by de [[Britske Keninklike Marine]] tsjinne, en is er dêr syn [[lofterskonk]] kwytrekke doe't er ûnder &quot;de [[Edward Hawke, 1e baron Hawke|ûnstjerlike Hawke]]&quot; fear. Nei't men oannimme mei om as [[lichaamlik beheind]]e man yn syn [[libbensûnderhâld]] te foarsjen yn in tiid dat der gjin [[útkearing]]s wiene, waard Silver neitiid [[seerôver]]. Sa fear er ûnder mear mei [[Edward England]]. Troch syn [[yntelliginsje]] en [[fernimstigens]] klom er op troch de rangen. Hy wie [[kertiermaster (funksje)|kertiermaster]] ûnder de beruchte seerôver kaptein Flint. Neffens syn eigen sizzen is hy de iennichste man fan wa't Flint ea [[eangst|benaud]] west hat. 

Yn ''[[Treasure Island (roman)|Treasure Island]]'' docht Silver him yn 't earstoan foar as de [[skipskok]] fan 'e ''Hispaniola''. Dat is de [[skoender]] wêrmei't it selskip fan [[jonker]] Trelawney ôfreizget nei it Skateilân yn 'e [[tropen]], dêr't kaptein Flint syn [[skat (rykdom)|skat]] ferburgen hawwe soe neffens in opdûkte [[skatkaart]]. Silver brûkt syn pappegaai Kaptein Flint as in middel om it [[fertrouwen]] fan 'e jonge [[Jim Hawkins (personaazje)|Jim Hawkins]] te winnen, dy't as [[hutbetsjinde]] fan jonker Trelawney op 'e ''Hispaniola'' meifart. Troch in ôfharke [[petear]] komt Jim der lykwols op in stuit efter dat it meastepart fan 'e [[bemanning]] bestiet út seerôvers dy't ûnder Flint fearn hawwe, en dat Silver harren lieder is. Hja binne fan doel om 'e skat nei't er fûn is, te [[dieverij|stellen]] en kaptein Smollett, jonker Trelawney, [[dokter]] Livesey en it loyale diel fan 'e bemanning om hals te bringen by in [[skipsoproer]].

Op it Skateilân oankommen wurdt Silver troch guon fan 'e oare seerôvers twongen om it oproer te begjinnen foar't de skat fûn is. Tanksij tuskenkomst fan Jim witte de ofsieren de dea te ûntrinnen en beskûl te finen yn in ferlitten [[fort]] op it eilân, dat fan beamstammen boud is. Der folget in [[belegering]] troch de seerôvers, dy't einiget mei harren [[bestoarming]] fan it fort, mei [[dea]]den oan beide kante ta gefolch. Jim ûntkomt en ferpleatst de ''Hispaniola'' nei in oare [[baai]]. As gefolch fan 'e ferdwining fan it skip slute de stridende partijen in oerienkomst, wêrby't de piraten de ofsieren en har oanhingers gean litte yn ruil foar de skatkaart. By weromkear yn it fort wurdt Jim troch de seerôvers finzen nommen. Sadwaande is hy derby as Silver-en-dy it plak fan 'e skat fine, mar ûntdekke dat immen har foar west hat. De oerbleaune fiif [[moard]]suchtige seerôvers binne [[poerrazen]] en keare har tsjin Silver. Mei inkeld Jim, in [[opslûpen jonge]], as stipe, wegeret Silver lykwols om tebek te wiken. De ofsieren komme de seerôvers oer it mad, dy't by in fûleindige fjochtpartij deade wurde.
[[Ofbyld:Brian Blessed at Fan Expo Anaheim 2026-1.jpg|thumb|225x225px|De [[Ingelân|Ingelske]] [[akteur]] [[Brian Blessed]], dy't yn [[1985]] in ûnferjitlike [[aktearjen|aktearprestaasje]] as Long John Silver joech yn 'e [[minysearje]] ''[[Return to Treasure Island (tillefyzjesearje)|Return to Treasure Island]]''.]]
Neitiid leit dokter Livesey út dat Ben Gunn, in seerôver dy't troch kaptein Flint by wize fan straf op it Skateilân efterlitten wie, de skat al lang lyn fûn en ferpleatst hie. De oerlibjende leden fan 'e [[ekspedysje]] lade in diel fan 'e skat oan board fan 'e ''Hispaniola'' en sette ôf nei hûs. Silver wurdt meifierd as [[finzene]], mei de bedoeling om him nei thúskomst [[berjochting|berjochtsje]] te litten. Yn 'e earste [[haven]] dy't se oandogge, yn [[Spaansk-Amearika]], ûntkomt er lykwols mei in ponge mei trije- of fjouwerhûndert [[guinje]]s oan [[goud]] by him. Dat is in folle lytser oandiel fan 'e skat as de oare leden fan 'e ekspedysje har ta-eigenje, mar dochs in flinke bats jild. Jim stiet tsjin dy tiid noch altyd ynderlik yn twastriid wat Silver oangiet, en hy seit dat er mar [[hoop]]je sil dat Silver it goud brûke sil om in noflike âlde dei fan te bekostjen, &quot;want syn kânsen op noflikens yn [[hjirneimels|in oare wrâld]] binne tige lyts.&quot; (Mei oare wurden: nei syn [[ferstjerren]] giet er nei de [[hel]].)

==Fertolkers==
Fan ''[[Treasure Island (roman)|Treasure Island]]'' binne in grut tal [[film]]- en [[tillefyzje]]-adaptaasjes makke. De rol fan Long John Silver is dêrby spile troch [[akteur]]s as: 
*[[Robert Newton]] (yn 'e film ''[[Treasure Island (film út 1950)|Treasure Island]]'' út [[1950]], de film ''[[Long John Silver (film)|Long John Silver]]'' út [[1954]] en de [[tillefyzjesearje]] ''[[The Adventures of Long John Silver]]'' út [[1955]]); 
*[[Orson Welles]] (yn 'e film ''[[Treasure Island (film út 1972)|Treasure Island]]'' út [[1972]]); 
*[[Anthony Quinn]] (yn 'e tillefyzjesearje ''[[Treasure Island in Outer Space]]'' út [[1977]]);
*[[Brian Blessed]] (yn 'e minysearje ''[[Return to Treasure Island (tillefyzjesearje)|Return to Treasure Island]]'' út [[1985]]); 
*[[Charlton Heston]] (yn 'e tillefyzjefilm ''[[Treasure Island (film út 1990)|Treasure Island]]'' út [[1990]]);
*[[Jack Palance]] (yn 'e film ''[[Treasure Island (film út 1999)|Treasure Island]]'' út [[1999]]);
*[[Lance Henriksen]] (yn 'e film ''[[Pirates of Treasure Island]]'' út [[2006]]);
*[[Eddie Izzard]] (yn 'e minysearje ''[[Treasure Island (tillefyzjesearje út 2012)|Treasure Island]]'' út [[2012]]).

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Long_John_Silver ''References'', ''Bibliography'' en ''Further Reading'', op dizze side].
}}

{{DEFAULTSORT:Silver, Long John}}
[[Kategory:Fiktyf seerôver]]
[[Kategory:Fiktyf seeman]]
[[Kategory:Fiktyf kok]]
[[Kategory:Fiktyf Ingelsk persoan]]
[[Kategory:Fiktyf personaazje yntrodusearre yn 1881]]</text>
      <sha1>d926lycdx7sqo6lzz5u2bwstccobidd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>HIStory World Tour</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166401</id>
    <revision>
      <id>1235448</id>
      <parentid>1122350</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>taal</comment>
      <origin>1235448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="mt4894xus6foscvy65bu9cwvpsts8yi" xml:space="preserve">[[Ofbyld:HIStoryTourlogo.png|alt=Logo fan Michael Jackson's HIStory Tour|thumb|247x247px|Logo fan Michael Jackson's HIStory Tour]]
De '''HIStory World Tour''' wie de tredde en lêste wrâldtoernee fan [[Michael Jackson]] as soloartiest. It toernee duorre fan [[7 septimber]] [[1996]] oant en mei [[15 oktober]] [[1997]] en besloech [[Jeropa]], [[Afrika]], [[Aazje]], [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en [[Hawaï]].
[[Ofbyld:Michael Jackson sculpture.jpg|alt=Byld fan Michael Jackson ta promoasje fan it toernee.|thumb|Byld fan Michael Jackson ta promoasje fan it toernee.]]
Jackson trede yn dizze toer fiif kear op yn [[Nederlân]]. Alle fiif konserten wienen yn de [[Amsterdam Arena|Amsterdam ArenA]].

{{Stobbe-muzyk}}

[[Kategory:Konserttoernee fan Michael Jackson]]
[[Kategory:Barren yn 1996]]
[[Kategory:Barren yn 1997]]</text>
      <sha1>mt4894xus6foscvy65bu9cwvpsts8yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rain Man</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167886</id>
    <revision>
      <id>1235475</id>
      <parentid>1127787</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelings om utens */ kt</comment>
      <origin>1235475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27650" sha1="s5zpa67tl909r33e0xy522cb6ne0db7" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Rain Man logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Rain Man poster.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Rain Man''
| regisseur                = [[Barry Levinson]]
| produsint                = [[Mark Johnson (produsint)|Mark Johnson]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Barry Morrow]]&lt;br&gt;[[Ronald Bass]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[John Seale]]
| muzyk                    = [[Hans Zimmer]]
| filmstudio               = [[United Artists]]&lt;br&gt;[[Guber-Peters Company]]&lt;br&gt;[[Star Partners&amp;nbsp;II]]
| distribúsje              = [[MGM/UA Communications]]
| haadrollen               = [[Tom Cruise]]&lt;br&gt; [[Dustin Hoffman]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Valeria Golino]]&lt;br&gt; [[Jerry Molen]]&lt;br&gt; [[Ralph Seymour]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[16&amp;nbsp;desimber]] [[1988]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[komeedzjedrama]] / [[roadmovie]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 134 minuten
| budget                   = $25&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $354,8&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 4 × [[Oscar]]&lt;br&gt;2 × [[Golden Globe]]&lt;br&gt;[[Gouden Bear]]
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
{{Oar|de film ''Rain Man''|Rain Man (betsjuttingsside)}}
'''''Rain Man''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[komeedzjedrama]]film en [[roadmovie]] út [[1988]] ûnder [[rezjy]] fan [[Barry Levinson]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Tom Cruise]] en [[Dustin Hoffman]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Reinman&quot;. It [[plot|ferhaal]] folget de [[egoïsme|egoïstyske]] jonge [[auto]]ferkeaper Charlie Babbitt, dy't nei it [[ferstjerren]] fan syn fan him ferfrjemde [[heit]] ûntdekt dat er in âldere [[broer]] hat, oan wa't syn heit [[erfenis|alles neilitten]] hat. De broer, Raymond, is in [[autistyske steuring|autistyske]] [[savantsyndroom|savant]] dy't yn in [[fersoargingstehûs|ynrjochting]] sit om't er it yn 'e [[maatskippij]] net roaie kin. Charlie beslút [[ympuls (psychology)|ympulsyf]] syn broer te [[ûntfieren]] om him te ruiljen tsjin it erfdiel dêr't er rjocht op tinkt te hawwen. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Rain Man'' rûnom lof, en yn 'e [[bioskopen]] wie it in reuseftich [[kommersje]]el súkses en groeide it út ta de meast opbringende film fan it jier. De film wûn fjouwer [[Oscar]]s, wêrûnder de [[Oscar foar Bêste Film]] en de [[priis (ûnderskieding)|priis]] foar bêste akteur, dy't nei Hoffman gie foar syn fertolking fan 'e rol fan 'e autistyske Raymond. ''Rain Man'' wûn ek twa [[Golden Globe]]s (wêrûnder de [[Golden Globe foar Bêste Dramafilm]]) en de [[prestiizje|prestizjeuze]] [[Gouden Bear]] fan it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn]].

==Plot==
Charlie Babbitt is in glêde jonge [[sakeman]] yn [[Los Angeles]] dy't al syn [[jild]] stutsen hat yn 'e [[ymport]] fan fjouwer [[Lamborghini]]-[[sportauto|sportauto's]] út [[Itaalje]]. Hy moat dy [[auto's]] leverje oan [[ûngeduld]]ige [[klant]]en dy't al [[oanbetelling]]s dien hawwe fan mei-inoar [[$]]80.000. Dat jild hat Charlie brûkt foar de earste ôflossings fan 'e [[liening]] fan 'e [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] dy't er ôfsletten hat foar de oankeap fan 'e auto's. Alles draait der dus om dat er de auto's gau oan syn klanten ôfleverje kin, mar de [[United States Environmental Protection Agency|EPA]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ynstelling|oerheidsynstelling]] dy't oer it [[miljeu]] giet, hâldt de Lamborghini's fêst yn 'e [[haven]] om't de auto's net oan 'e Amerikaanske [[emisje]]regels foldogge. Charlie syn oplossing is om tiid te keapjen troch de bank oan it lyntsje te hâlden wylst er syn [[wurknimmer]] Lenny de klanten [[ligen|foarlige]] lit.

Yn it [[wykein]] knypt Charlie der tuskenút mei syn [[ferloofde]] en wurknimster Susanna, in Italjaanse, om nei [[Palm Springs (Kalifornje)]] ta. Underweis kriget er lykwols in [[tillefoan]]tsje dat syn [[heit]], de [[miljonêr]] Sanford Babbitt, [[ferstoarn]] is. Dêrop reizgje hy en Susanna ynstee nei [[Cincinnati (Ohio)]] foar de [[begraffenis]]. De [[dea]] fan syn heit docht Charlie net folle, mei't er nea goed mei de man kinnen hat en al tsien jier gjin kontakt mear mei him hân hat. Fan syn heite [[abbekaat]] kriget Charlie te hearren dat syn heit him syn klassike [[Buick Roadmaster]] út [[1949]] neilitten hat en dêropta syn bekroande [[roas|roazestrûken]], mar dat syn [[jild|fermogen]] fan $3&amp;nbsp;miljoen yn in [[trust]] pleatst is foar in net by namme neamde begeunstige. Dat rekket Charlie wol, en hy is der [[lulk|poer]] om. 

As Susanna him dernei freget, fertelt er har dat syn [[mem]] ferstoarn is doe't er noch hiel jong wie. Hy en syn heit bleaune tegearre efter, mar Sanford toande Charlie nea de [[leafde]] en erkenning dy't er socht. En hoewol't er al fan bern ôf oan sljocht nei auto's wie, mocht er nea yn syn heite Buick ride. Mei sechstjin jier, doe't er slagge wie foar de [[middelbere skoalle]], hied er de [[hoop]] dat it doe wol meie soe, mar it antwurd wie wer nee. Dêrop gie Charlie mei syn maten sûnder syn heite tastimming yn 'e Buick út te riden. Syn heit skille de [[plysje]] en joech de auto as [[dieverij|stellen]] op; Charlie en maten belânen dêrtroch op it [[plysjeburo]]. Wylst syn maten mei in oerke troch har âldelju ophelle waarden, liet Sanford Babbitt syn soan twa dagen yn 'e [[sel (finzenis)|sel]] sitte. Doe't Charlie úteinlik frijkaam, socht er syn spul byinoar en rûn noch dyselde [[jûn]]s [[fuortrinnen|fuort fan hûs]]. Hy hat neitiid nea wer in wurd mei syn heit wiksele.

Fia-fia wit Charlie oan 'e weet te kommen dat it fermogen fan syn heit beheard wurdt troch [[dokter]] Gerald Bruner, de [[direkteur]] fan Wallbrook, in [[fersoargingstehûs]] foar lju mei in [[ferstanlike beheining]]. Charlie set mei Susanna yn syn heite Buick dêrhinne en moetet Bruner, dy't wegeret om him mear [[ynformaasje]] oer de trust te jaan. Underwilens rekket Susanna, dy't bûtendoar by de auto bleaun is, oan 'e praat mei in swier [[autistyske steuring|autistyske]] man dy't Raymond hjit en dy't beweart dat de Buick de auto fan syn heit is. As Charlie mei de pest yn en sûnder wat bedijd te hawwen weromkomt fan syn ûnderhâld mei Bruner, hjit er Raymond om op te sokkebaljen. H rekket der lykwols ôf as Raymond sekuer de skiednis fan 'e Buick beskriuwt, oan 'e oarspronklike [[kleur]] fan 'e beklaaiïng ta. As Charlie weromgiet nei dokter Bruner om útlis te easkjen, komt út dat Raymond eins Charlie syn âldere [[broer]] is en de begeunstige fan 'e trust. Hy kin himsels net rêde yn 'e [[maatskippij]] en wennet sûnt syn achttjinde, al mear as tweintich jier, yn Wallbrook. Charlie is alhiel [[alteraasje|feralterearre]], mei't er altyd miend hat dat er in [[iennichst bern]] wie.
{{Plotbedjer film}}
Raymond is net allinne autistysk, mar hat ek it [[savantsyndroom]], wat sizze wol dat er op guon mêden tige [[heechbejeftige]] is, wylst er op oare terreinen folslein ûnselsrêdich is. Hy hat in [[ûnthâld (psychology)|ûnthâld]] dat frijwol [[fotografysk ûnthâld|fotografysk]] is, mar lit sa goed as gjin [[emoasje]]s sjen, of it moat wêze dat er yn [[panyk]] rekket. Om't alles dat nij is, him [[eangst|bang makket]], libbet er nei strikte rûtines en [[rituelen]], lykas it sjen op fêste tiden fan [[tillefyzjeprogramma's]] as ''Jeopardy!'' en ''The People's Court'', en it op [[bêd]] gean om persiis alve oere jûns. Charlie freget oft er mei Raymond in eintsje op it terrein fan Wallbrook út te [[kuierjen]] gean mei, en dat wurdt him tastien. Hy wit Raymond, dy't sljocht is nei [[honkbal]][[statistiken]], mei te lokjen nei de auto troch te sizzen dat er him meinimme sil nei in honkbalwedstryd fan 'e [[Los Angeles Dodgers]]. Sa kriget er him yn 'e auto, wêrnei't er mei him fuortriidt. Nei dy ferkapte [[ûntfiering]] bringe Charlie, Raymond en Susanna de nacht troch yn in [[hotel]]. As Raymond de keamer fan Charlie en Susanna binnenkomt wylst se [[seksuele omgong]] hawwe, wurdt Charlie [[lulk]] en foeteret er Raymond út. Susanna wurdt ek lulk, mar dan oer de manear dêr't Charlie Raymond op behannelet. Se hat har nocht en giet fuort.

De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] skillet Charlie dokter Gruner op en stelt foar om Raymond werom te bringen as Gruner him de oardel miljoen [[Amerikaanske dollar|dollar]] út syn heite [[beërf]] jout dy't him rjochtlik takomt. Gruner wegeret, en Charlie seit dat se inoar dan by de [[rjochter]] sjen sille. Fuort letter ken Raymond yn in [[kafetaria]] de [[namme]] fan 'e [[servearster]] werom út it [[tillefoanboek]] dat er de jûns tefoaren lêzen hat. Charlie beseft dat Raymond, dy't oant healwei de [[letter]] [[G]] kommen is, alle nammen en [[tillefoannûmer]]s nei ien kear oerlêzen ûntholden hat. As de servearster in doaske mei [[toskestoker]]s falle lit, telt Raymond mei ien blik 246 toskestokers op 'e flier. Mei't der 500 yn it doaske hearre te sitten, hâldt Charlie dat earst foar in skatting dy't der net fier by troch is, mar dan seit de servearster dat der fjouwer toskestokers yn it doaske sitten bleaun binne.

Dy [[middei (deidiel)|middeis]] wol Charlie mei Raymond it [[fleantúch]] nei Los Angeles nimme, mar it docht bliken dat Raymond [[fleaneangst|út noch yn net fleane]] wol om't er alle statistiken oer [[delstoarten|fleantúchûngelokken]] út 'e holle ken. Charlie syn earste ympuls is om Raymond mei te skuorren, mar as dy sa'n trelit makket dat se de belangstelling fan oare reizgers en fan it [[lofthaven]][[personiel]] lûke, bynt er yn. Dat, ynstee set er mei Raymond ôf yn 'e Buick Roadmaster om nei Los Angeles te riden. As Raymond ek it [[Interstate]]-[[snelwei]]stelsel te gefaarlik fynt, wurdt de [[reis]] beheint ta [[B-wei|B-wegen]]. Sels dat sjit net bot op om't Raymond him beslist oan syn deistige rûtines hâlde moat troch eltse dei op deselde tiid deselde tillefyzjeprogramma's te sjen en troch om alve oere jûns op bêd te lizzen. Se ferlieze boppedat in dei as it reint, want Raymond syn regel is dat er net bûtendoar komt as it [[rein (delslach)|reint]]. 

Yn in lyts [[stedsje]] op it Amerikaanske [[plattelân]] rekket Charlie op in stuit Raymond kwyt, as dyselde op eigen manneboet ôfdwaalt wylst Charlie yn in [[tillefoansel]] oant it [[tillefoan|beljen]] is. Raymond soarget foar in lytse [[file (ferkear)|ferkearsopstopping]] as er by it oerstekken midden op in [[krúspunt]] hohâldt om't it [[stopljocht]] foar [[fuotgonger]]s op read springt. Charlie arrivearret krekt op 'e tiid om syn broer te rêden fan in lulke [[auto]]mobilist, dy't Raymond syn [[hâlden en dragen]] ynterpretearret as klierigens. Nei dat foarfal nimt Charlie Raymond mei nei de pleatslike [[húsdokter]] om him ûndersykje te litten. De dokter hat noch nea immen mei it [[savantsyndroom]] sjoen, mar hy ken de [[oandwaning]] wer út beskriuwings. Hy jout Raymond yngewikkelde [[rekkenjen|rekkensommen]] op, dêr't Raymond sekuer it antwurd op jout, like fluch as in [[kalkulator|rekkenmasyntsje]]. As er him lykwols freget hoefolle [[sint (muntstik)|sint]] er oerhâldt as er in [[Amerikaanske dollar|dollar]] troch de helte docht, kin Raymond him net folgje en seit er mar wat: hy is net by steat om syn talint foar rekkenjen ta te passen op echte sitewaasjes.

Underwilens wurde Charlie syn fjouwer Lamborghini's noch altyd fêstholden troch de EPA. Yn 'e folgjende dagen besiket Charlie oer de tillefoan [[wanhoop|wanhopich]] syn bedriuw te rêden, wylst er tagelyk in [[harksitting]] oer de [[fâdij]] fan Raymond regelet. Op in jûn yn in [[motel]] komt by [[tafal]] út dat de namme fan &quot;Rain Man&quot;, oan wa't Charlie noch waarme [[oantinken]]s hat út syn iere [[jonkheid]], mar dy't er altyd as in [[fantasijfreon]]tsje beskôge hat, eins in [[ferbastering]] is fan 'e namme &quot;Raymond&quot;. Charlie kriget dan einlings en te'n lêsten foar it ferstân dat Raymond oarspronklik by him en syn heit ynwenne, oant er fuortstjoerd waard nei Wallbrook om't er de lytse Charlie hast ûnbedoeld yn in [[gleonhjit]] [[bad]] ûnderdompele hie. Dêr pakt Charlie bot mei om: dat it om hìm wie dat Raymond fuort moast. De oare deis keapet er in draachber [[tillefyzje]]tsje foar Raymond dat op [[batterij (enerzjy)|batterijen]] wurket, sadat er altyd tillefyzjesjen kin as er dat wol.

Letter kriget Charlie fan syn wurknimmer Lenny te hearren dat de bank [[beslachlizzing|beslach lizze]] litten hat op 'e Lamborghini's. Dat betsjut dat Charlie [[bankrot]] is. Ta oermjitte fan ramp wolle syn fjouwer klanten no elts har oanbetelling fan $20.000 weromhawwe, yn totaal $80.000, en dat jild hat Charlie net. As er lykwols beseft dat Raymond likegoed [[kaarttellen|spylkaarten telle]] kin as toskestokers, kriget er in idee. Op har reis binne de beide bruorren ûnderwilens oanbelâne yn [[Nevada]], en dêr meitsje se in tuskenstop yn it [[gokken|gokmekka]] [[Las Vegas]]. Charlie keapet in nij [[pak (klean)|pak]] foar Raymond en nimt him mei nei de [[hierknipper]], sadat er der net sa útrint, wernei't se nei it [[kasino]] geane. Dêr wurdt [[ienentweintigjen]] spile mei seis ûnderskate [[deck (kaartspul)|decks]] fan elts 52 [[spylkaart]]en, dus 312 kaarten yn totaal. Foar Raymond is it lykwols in kâld keunstke om yn syn holle by te hâlden hokker kaarten noch yn it spul binne, en de bruorren winne yn koarte tiid $86.000. 

Neitiid rekket Raymond yn 'e [[bar]] fan harren hotel yn petear mei de [[callgirl]] Iris, hoewol't er gjin idee hat wat se is. Charlie hat dat wol, mar as Raymond oanjout dat er mei Iris prate wol, lit er de boel gewurde, al hâldt er it spul wol yn 'e rekken. Iris nûget Raymond dy jûns út foar in [[ôfspraakje]], dêr't Raymond bot nei útsjocht. Dy middeis jout Susanna har wer by de beide bruorren, en sy en Charlie [[fermoedsoening|lizze harren skeel by]]. Dy jûns wurdt Charlie by de [[direkteur]] fan it kasino roppen. Hoewol't dy [[skepsis|skeptysk]] is dat der in minske op 'e wrâld is dy't 312 ferskillende kaarten yn 'e holle hâlde kin, is er net gerêst op 'e sitewaasje, en om't kaarttellen yn 'e kasino's fan Las Vegas ferbean is, wurde Charlie en Raymond frege om harren winst mei te nimmen en fuort te gean, en net werom te kommen. Underwilens beselskippet Susanna Raymond nei de hotelbar foar syn ôfspraakje mei Iris. Dat rint foar Raymond út op in rare ôfdijer as Iris net opdaagjen komt. Wannear't Susanna yn 'e [[lift (hefmeganisme)|lift]] werom nei harren hotelkeamers út Raymond syn praat opmakket dat Charlie him spesjaal foar it ôfspraakje [[dûnsjen]] leard hie, drukt se de stopknop yn en dûnset se mei Raymond yn 'e lift op 'e muzyk fan in film mei [[Fred Astaire]] en [[Ginger Rogers]] op Raymond syn draachbere tillefyzje. Nei ôfrin fan 'e dûns leart se him hoe't er in frou [[tút]]sje moat, de earste kear yn syn libben dat Raymond op 'e [[mûle]] tute is. 

De oare deis ride se trijeresom fan Las Vegas nei Los Angeles, dêr't Charlie Susanna by har thús ôfset en dêrnei Raymond mei nei syn eigen hûs nimt. Charlie syn prioriteiten binne troch de reis, dy't in wike duorre hat, folslein feroare. Dokter Bruner, dy't foar de harksitting nei Los Angeles oerkommen is, biedt him $250.000 út 'e trust oan as er Raymond wer oan him oerdraacht en de saak fierders gewurde lit. Charlie fertelt Bruner lykwols dat er gjin belang mear by it jild hat. Hy hat in bân mei Raymond krigen en no wol er de fâdij oer syn broer hawwe om't er foar him soargje wol. De oare moarns, de deis fan 'e harksitting, is Raymond al ier op 'e lapen, wylst Charlie noch [[sliep]]t. Hy set yn 'e [[koken]] de [[ûne]] oan, mar wurdt dan ôflaat en ferjit folslein wat er dien hat. As de ûne lang om let yn 'e [[brân]] fljocht en it [[reek]]alaarm ôfgiet, rekket er alhiel yn panyk: net troch de reek en de brân, mar troch it trochkringende piipjen fan 'e [[reekmelder]]. De wekker skrokken Charlie komt krekt op 'e tiid yn 'e koken om foar te kommen dat de hiele boel yn ljochte lôge set wurdt of dat Raymond himsels letsel tabringt.

De harksitting is in ynformeel barren foar in troch de [[rjochtbank]] oanstelde [[psychiater]]. Dyselde befreget Raymond oer syn [[ûnderfining]]s yn 'e lêste wike. Hoewol't út 'e antwurden, dy't Raymond sûnder ienige euvelmoed jout, bliken docht dat er yndie in bân mei Charlie foarme hat, komt ek it gokken yn Las Vegas oan it ljocht. Raymond fertelt dêrnjonken dat er Susanna tute hat, eat dêr't Charlie ek neat fan wist. Wannear't de psychiater him freget hoe't dat wie, antwurdet Raymond: &quot;Wiet.&quot; Uteinlik komt it derop oan dat Raymond in kar meitsje moat tusken weromgean nei Cincinnati en yn Los Angeles bliuwe. De psychiater freget him: &quot;Wolst by Charlie yn Los Angeles bliuwe?&quot; Hy antwurdet: &quot;Ja.&quot; De psychiater freget him: &quot;Wolst werom nei Wallbrook?&quot; Hy antwurdet: &quot;Ja.&quot; De psychiater besiket him dúdlik te meitsjen dat dat twa ferskillende dingen binne, en dat er ien kieze en de oare ôfwize moat, mar Raymond blykt net by steat te wêzen om op eigen manneboet in kar te meitsjen, of sels mar om te begripen dat der in kar is. As Raymond almar mear yn ûnstjoer rekket troch de oanhâldende fragen, grypt Charlie yn en makket er in ein oan 'e ûnderfreging. 

Charlie begrypt no dat Raymond ferlet hat fan mear soarch as dat hy biede kin. Hoewol't er him graach tichter by him hâlde wolle soe, is it sa klear as in klûntsje dat Wallbrook it bêste plak foar Raymond is. Sadwaande leit Charlie him by de fâdij fan dokter Bruner del en bringt er Raymond in dei letter frijwillich nei it [[treinstasjon]], dêr't hy en Bruner in [[Amtrak]]trein werom nei Cincinnati nimme sille. De beide bruorren nimme [[ôfskie]] op it [[perron]] en Charlie [[ûnthjit]] dat er Raymond mei koarten yn Wallbrook opsykje sil.

==Rolferdieling==
[[File:TomCruiseDec08MTV cropped.jpg|right|thumb|120px|[[Tom Cruise]].]]
[[File:Dustin Hoffman 02.jpg|right|thumb|120px|[[Dustin Hoffman]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Charlie Babbit
| [[Tom Cruise]]
|-
| Raymond Babbitt
| [[Dustin Hoffman]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Susanna
| [[Valeria Golino]]
|-
| [[dokter]] Gerald Bruner
| [[Jerry Molen]]
|-
| Lenny
| [[Ralph Seymour]]
|-
| Vern
| [[Michael D. Robert]]
|-
| Sally Dibbs
| [[Bonnie Hunt]]
|-
| [[mem]] op [[boerespultsje]]
| [[Beth Grant]]
|-
| Iris
| [[Lucinda Jenney]]
|-
| dokter
| [[Barry Levinson]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Rain Man'' waard [[regissearre]] troch [[Barry Levinson]] nei in [[senario]] fan [[Barry Morrow]] en [[Ronald Bass]]. Dyselden skreaune harren skript op basis fan in idee dat Morrow krige nei't er [[Kim Peek]] met hie, in echte [[autistyske steuring|autistyske]] persoan dy't oanhelle wie mei it [[savantsyndroom]]. It [[personaazje]] fan Raymond Babbitt wie basearre op Peek en op [[Bill Sackter]], in [[freonskip|freon]] fan Morrow, oer wa't er earder ek al it senario fan 'e film ''[[Bill (film út 1981)|Bill]]'' ([[1981]]) skreaun hie. As [[filmprodusint|produsint]] wie [[Mark Johnson (produsint)|Mark Johnson]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[United Artists]], de [[Guber-Peters Company]] en [[Star Partners&amp;nbsp;II]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]25&amp;nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[John Seale]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Hans Zimmer]]. 
[[File:Cogar Kelly.jpg|right|thumb|250px|In no al lang ferlitten en fertutearze earder [[benzinestasjon]] yn [[Cogar (Oklahoma)]], dêr't Charlie en Raymond op harren autoreis nei [[Kalifornje]] op in stuit oanstekke.]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Rain Man'' fûnen plak yn 'e [[simmer]] fan [[1988]] en omfetten û.m. njoggen wiken fan filmjen op lokaasje, yn [[Kalifornje]], [[Ohio]], [[Kentucky]], [[Oklahoma]] en [[Nevada]]. It hiele opnameproses fan 'e film barde ûnder in [[staking fan it Writers Guild of America (1988)|staking fan it Writers Guild of America]], it ynfloedrike [[fakbûn]] fan [[senarioskriuwer]]s. Ronald Bass levere de úteinlike ferzje fan it skript fan ''Rain Man'' pas in pear oeren foar it begjin fan 'e [[staking]] ôf, en kaam nea werom op 'e [[filmset]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Rain Man'' waard fersoarge troch [[MGM/UA Communications]], it distribúsjebedriuw fan [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (MGM), de [[memme-ûndernimming]] fan [[United Artists]] (UA). De film gie op [[16&amp;nbsp;desimber]] [[1988]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. ''Rain Man'' waard yn [[febrewaris]] [[1989]] ek fertoand op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Rain Man'' oer it algemien tige positive [[resinsje]]s. Sa joech [[Roger Ebert]] fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' de film 3&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; fan 4 [[stjer (figuer)|stjerren]]. Hy skreau: &quot;[[Dustin Hoffman|Hoffman]] bewiist mar werris dat er suver liket te tierjen op ûnmooglike aktearútdagings. […] Ik fielde in beskate [[leafde]] foar Raymond, it [[personaazje]] fan Hoffman. Ik wit net krekt hoe't Hofmman my safier krige.&quot; [[Gene Siskel]] fan 'e ''[[Chicago Tribune]]'' parte de film ek 3&lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; fan 4 stjerren ta. Hy hie fral lof foar [[Tom Cruise]]: &quot;De krêft fan 'e film sit him winliken yn 'e aktearprestaasje fan Cruise.&quot; Ek skreau er: &quot;De kombinaasje fan twa geweldige optredens makket de film de muoite fan it besjen wurdich.&quot;

Yn ''[[The New York Times]]'' omskreau [[Vincent Canby]] ''Rain Man'' as in &quot;foechsum beskieden, fatsoenlik úttochte, soms grappige film.&quot; Hoffman syn aktearjen wie neffens him in &quot;fertoan fan oanhâldinde firtuositeit […, dy't] gjin beklibjende bannen mei de [[emoasje]]s leit. It úteinlike effekt dêrfan hinget fierhinne ôf fan jins fetberens foar it byld fan in akteur dy't sûnder skoftsjen tige goed aktearret, mar dêrfoar gjin spesifyk driuwend dramatysk doel hat.&quot; Canby beskôge &quot;de betize, ekonomysk en emosjoneel wanhopige Charlie, prachtich spile troch Cruise,&quot; as it &quot;wiere sintrale personaazje fan 'e film.&quot;

Amy Dawes skreau yn it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' dat &quot;ien fan 'e meast yntrigearjende útgongspunten fan in film dit jier […] in ûngelikense, wat misse útwurking&quot; kriget. Sa neamde se de reissênes &quot;rimpen, út 'e losse hân wei skreaun, mei in protte net ta de saak dwaande spyltiid.&quot; It lêste trêdepart fan 'e film bewûndere hja lykwols tige as in ôfskildering fan &quot;twa tige isolearre wêzens&quot; dy't &quot;in mienskiplike skiednis en djippe bining ûntdekke.&quot; In resinsint dy't alhiel út 'e toan foel mei har negative beoardieling fan ''Rain Man'', wie [[Pauline Kael]] yn it blêd ''[[The New Yorker]]''. Sy skreau: &quot;Alles yn dizze film is o sa [[humanist]]ysk gearflânze op in oerflakkige wize sûnder druk. De film is wol effektyf: minsken [[gûlen|gûle]] as se dernei sjogge. Fansels gûle se: it is in stik [[sentimint]]ele [[kitsch]].&quot;

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Rain Man'' in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 79 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;Dizze [[roadmovie]] oer in [[autistyske steuring|autistyske]] [[savantsyndroom|savant]] en syn oerflakkige [[broer]] is fier fan perfekt, mar de [[rezjy]] fan [[Barry Levinson]] is yndrukwekkend en de krêftige [[aktearjen|aktearprestaasjes]] fan Tom Cruise en Dustin Hoffman sterkje dy ynnimlikens noch oan.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Rain Man'' in goedkarringspersintaazje fan 65%, basearre op 18 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Rain Man'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]172,8&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $182,0&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $354,8&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $25&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $329,8&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie ''Rain Man'' de meast opbringende film fan [[1988]].

===Prizen===
By de [[Oscar]]s waard ''Rain Man'' yn [[1989]] nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 8 [[kategory]]en, wêrûnder bêste [[kamerarezjy]], bêste orizjinele [[filmmuzyk]], bêste [[filmmontaazje]] en bêste [[artdirection]]. De film wûn 4 Oscars, foar [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[regisseur]], bêste [[akteur]] ([[Dustin Hoffman]]) en bêste orizjinele [[senario]]. By de [[Golden Globe]]s waard ''Rain Man'' nominearre foar 4 prizen, wêrûnder bêste regisseur en bêste senario. De film wûn 2 Golden Globes, foar [[Golden Globe foar Bêste Dramafilm|bêste film&amp;nbsp;– drama]] en foar bêste akteur (Hoffman).

Op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn]] wûn ''Rain Man'' de haadpriis: de [[Gouden Bear]]. By de [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] filmprizen, waard de film nominearre yn trije kategoryen, mei as wichtichste bêste akteur (Hoffman). De film waard ek nominearre foar de [[César du Cinéma]], de wichtichste [[Frankryk|Frânske]] filmpriis, foar bêste bûtenlânske film. ''Rain Man'' wûn 2 [[David di Donatello|Davids di Donatello]], de wichtichste [[Itaalje|Italjaanske]] filmpriis, foar bêste bûtenlânske film en bêste bûtenlânske akteur (Hoffman). Ek wûn de film de [[Japan]]ske [[Kinema Junpo Priis]] foar bêste bûtenlânske film, wylst er yn deselde kategory nominearre waard foar de [[Priis fan de Japanske Akademy|Priis fan 'e Japanske Akademy]].

Fierders wûn ''Rain Man'' de [[Directors Guild of America Award]] foar bêste rezjy fan in [[spylfilm]], de [[People's Choice Award]] foar favorite [[dramafilm]] en de [[BMI Award]] foar bêste filmmuzyk. Ek waard er noch nominearre foar de [[Writers Guild of America Award]] foar bêste senario foar in film.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0095953/ Ynformaasje oer ''Rain Man'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rain_Man ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''{{PAGENAME}}''}}

[[Kategory:Amerikaanske komeedzjedramafilm]]
[[Kategory:Amerikaanske roadmovie]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan United Artists]]
[[Kategory:Film fan Barry Levinson]]
[[Kategory:Film út 1988]]
[[Kategory:Film oer bruorren]]
[[Kategory:Film oer autisme]]
[[Kategory:Film oer gokken]]
[[Kategory:Film oer hannel]]
[[Kategory:Film oer auto's]]
[[Kategory:Film oer ûntfiering]]
[[Kategory:Film oer in reis]]
[[Kategory:Film oer in kasino]]
[[Kategory:Winner fan de Oscar foar Bêste Film]]
[[Kategory:Winner fan de Golden Globe foar Bêste Film – Drama]]</text>
      <sha1>s5zpa67tl909r33e0xy522cb6ne0db7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene spjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171987</id>
    <revision>
      <id>1235380</id>
      <parentid>1177062</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15217" sha1="ryioo2rsufce81myo2t093cpnb3pe47" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= griene spjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Green woodpecker Franconville 2022 01 21 2.jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[File:Green woodpecker (40842867993).jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd=[[Ofbyld:Picus viridis - European Green Woodpecker XC416424.mp3|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[griene spjochten]] (''Picus'')
|Wittenskiplike namme= Picus viridis
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Picus viridis dis.png|center|250px]]
}}
De '''griene spjocht''' (''Picus viridis'') is in fûgel út de famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae''). De griene spjocht komt in soad foar yn it grutste part fan [[Europa]] oant yn it meast westlike stik fan [[Aazje]]. Lykas de namme al seit is it grutste part fan de fûgel grien fan kleur en fierder hat er in swart mei reade kop. De griene spjocht yt fral [[mychammels]], dy't er op 'e grûn siket. Oars as oare spjochten roffelet de griene spjocht net in soad op 'e beammen.

== Beskriuwing ==
De griene spjocht is in relatyf grutte spjocht. In folwoeksen spjocht is tusken de 31 en 34 sm lang en hat meast in gewicht om de 170-180 gram hinne, mar it kin ferskille tusken de 140 en 250 gram. De spanwiidte is 40 oant 52 sm, mar meastentiids tusken de 45 en 51 sm. Wat it gewicht en de lingte oanbelanget is der hast gjin ferskil tusken it wyfke en it mantsje.   

De fearren fan 'e nekke en de boppekant binne oliifgrien, op 'e stuit giel en op 'e ûnderkant ljochtgriisgrien. De kleur fan 'e fleugels ferrint fan oliifgrien en gielich op 'e boppeside fan 'e binnenste fleugelfearren nei swart mei grutte wite flekken op 'e bûtenste fearren. De reade kape op 'e kop rint fan 'e foarholle oant efter yn 'e nekke. It gesicht oant de earstreek is swart en de eagen binne blaueftich wyt. Lykas de measte Europeeske spjochten is de grien spjocht [[Seksuele dimorfy|seksueel dimorf]], al is it ferskil mar lyts. Wol hat it mantsje in swart omseame reade burdstreek ûnder it each, wylst it dêr by it wyfke hielendal swart is.  
[[Ofbyld:Gruenspecht-Zunge.jpg|thumb|left|''De tonge fan 'e griene spjocht''.]]
De teannen fan 'e grize poaten binne lykas by in soad oare spjochten pearsgewiis foar inoar oer set: twa teannen steane nei foarren en twa steane nei efteren; dêrmei kriget de fûgel tegearre mei de stribbige sturtfearren fertikaal goed fet op 'e beamstamme. Syn snaffel is lykwols relatyf swak foar in spjocht en is allinne geskikt foar sêfter hout. De griene spjocht is mear as de measte oare spjochten oanpast om op 'e grûn te foerazjearen. Hy hat in ûngewoan lange tonge fan likernôch 10 sm., dy't er om syn plasse oprôlje kin. De hoarnige punt fan 'e tonge is plat, breed en hat lytse wearheakjes. De fergrutte spijklieren soargje foar in grutte kleverichheid.  

== Jonge fûgels ==
It fearrekleed fan in jonge fûgel is doffer as dy fan in folwoeksen fûgel. De kop, hals en ûnderkant binne mei donkere, ûnregelmjittige flekken en streken bedutsen en de boppekant en fleugels hawwe wite flekken. De reade kape op 'e kop is noch skier en meastentiids mei grize flekken bedutsen. De donkere koptekening is noch dreech te ûnderskieden. De mantsjes, dy't yntusken fleane kinne, hawwe somtiden al in pear reade fearren yn 'e burdstreek.          

It earste ferfearjen begjin al in pear wiken nei it útkommen fan 'e aaien en is nei likernôch fjouwer moanne oer. Yn 'e lette hjerst hawwe de jonge fûgels al it fearrekleed fan in folwoeksen fûgel. 

== Underskied ==
Troch syn grutte en syn griene fearren is de griene spjocht maklik te ûnderskieden en kin er mei mar in pear fûgels betiizge wurde. It wyfke fan de gielegau (''Oriolus oriolus'') is ek grien, mar slanker en lytser en hat smellere fleugels en in langere sturt. It ferspriedingsgebiet fan 'e griene spjocht oerlapet dat fan in pear gelikense soarten fan it skaai ''Picus''. Yn Sintraal-Europa libbet de wat lytsere [[griiskopspjocht]] (P. canus). Dy hat in griis gesicht, donkerreade eagen en in smelle burdstreek. By it mantsje is allinne de foarholle read en by it wyfke ûntbrekt de reade kape op 'e kop hielendal. Boppedat is syn leefgebiet mear yn 'e bergen en bosken as dat fan 'e griene spjocht. De [[Levaillantspjocht]] (''P. vaillantii'') en de [[Ibearyske griene spjocht]] (''P. sharpei'') lykje alletwa in soad op 'e griene spjocht, mar binne allinne op it [[Ibearysk Skiereilân]] resp. yn it noardwest fan [[Afrika]] te finen, gebieten dêr't de griene spjocht hast net foarkomt. De eagen fan dy soarten binne ljocht, lykas by de griene spjocht, mar de burdstreek is smel lykas by de griiskopspjocht.

== Gedrach ==
De griene spjocht is in [[stânfûgel]], dy't by it foerazjearen fakentiden deselde rûtes brûkt. Simmerdeis binne dy rûtes yn 'e regel koart, winterdeis siket er it fierder fan syn sliepplak en wurdt de fûgel ek wol yn tunen sjoen. De griene spjocht is deis warber en hy begjin fuort nei it lemieren mei it sykjen nei iten op 'e grûn. De fûgel is aktyf sa lang as it ljocht bliuwt en yn july is dat wol fyftjin oeren. 
[[Ofbyld:Зелёный дятел (1).jpg|thumb|left|''Fleanende griene spjocht''.]]
Yn 'e flecht giet de fûgel op en del, werby't er trije of fjouwer fleugelslaggen ôfwikselet mei in koarte glydflecht mei tichttearde fleugels. Yn ferlikening ta de measte oare spjochten is de griene spjocht in soad op de grûn te sjen en wit er him dêr folle makliker te bewegen. Ofstannen oant trije meter makket er mei lytse hipkes fan elts goed 25 sm. Yn it tsjuster fleant de fûgel net. Hy klimt floeiender en net sa skokkerich as bygelyks de [[grutte eksterspjocht]]  (''Dendrocopus major''), mar mei minder faasje as de griiskopspjocht. In lytse ôfstân tusken twa beammen makket de griene spjocht troch earst omheech te klimmen en dêrnei mei in glydflecht nei de oare beam te fleanen. As mear beammen tichteby inoar steane, werhellet er dat ferskillende kearen efter inoar.
[[Ofbyld:Green Woodpecker (6092809976).jpg|thumb|260px|''Griene spjocht dy't beien yt''.]]
De griene spjocht siket it iten hast allinne op 'e grûn en hakt in stik minder yn 'e beammen as de measte spjochten. Hy yt meast michammels en de larven dy't dêr te finen binne en is dêryn fan alle Sintraal-Europeeske spjochten it meast betûft. De griene spjocht siket syn iten fral yn koart gers op in losse boppegrûn, dêr't de measte mychammelnêsten te finen binne. Hy pakt de mychammels mei syn klibberige tonge, wylst er mei syn snaffel it materiaal ferwideret om by syn iten te kommen. Somtiden yt de griene spjocht ek oare lidpoatige bistjes en ek jaget er bytiden op lytse reptilen. It iten wurdt oanfolle mei beien, lykas hûnebeien fan 'e [[koetsekraal]], it fleisich omklaaisel fan it sied fan 'e [[taksis]] of fruchten lykas kersen, apels en druven.    

As der winterdeis snie leit kin de griene spjocht tunnels grave om by mychammels te kommen, der is waarnommen dat in griene spjocht in tunnel fan 85 sm makke. Ek yt de griene spjocht winterdeis lidpoatigen lykas [[wantsen]], [[miggen]], [[neefkes]] en [[spinnen]].

== Fuortplanting ==
[[Ofbyld:Grünspecht füttert Junge im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald edited.jpg|thumb|260px|''Nêst''.]]
Al yn it earste jier fan syn libben wurdt de griene spjocht geslachtsryp. Yn desimber begjint it mantsje te roppen om yndruk op wyfkes te meitsjen en de moannen jannewaris en febrewaris is er dêr it drokste mei. Yn Sintraal-Europa wurdt der healwei maart oant begjin april op 't lêst de pearkes foarme en de grinzen fan it territoarium ôfset.  

De griene spjocht brûkt foar it nêst in beamholte en siket faak in earder nêst of sliepholte út fan oare spjochten. As er sels in nêstholte makket, dan docht er dat it leafst yn fermôge hout. Wat de beamsoarte oanbelanget makket it de griene spjocht net in soad út. Yn West-Europa siket er faak ikebeammen, bûken, wylgen en fruitbeammen út, yn Noard-Europa binne dat faak popelieren.  

It úthakken fan in nêst is fral it wurk fan it mantsje en dêr is er sa'n 15 oant 30 dagen mei dwaande. Op in hichte fan teminsten 1 meter fan 'e grûn hat er syn nêst oant hielendal yn 'e top fan in grutte beam. De griene spjocht hat in relatyf grutte holte fan 15 oant 40 sm djip. It fleangat is likernôch 5-6 sm breed en 7,5 sm heech. Guon holtes wurde wol mear as tsjien jier troch griene spjochten brûkt.     
[[Ofbyld:Picus viridis eggs.JPG|thumb|left|''Aaien.'']]
Tusken begjin april en healwei maaie wurde fiif oant acht wite aaien lein, elts mei in ôfmjitting fan trochsnit 31 by 23 mm en 8,9 gram swier. Yn 14 oant 20 dagen wurde de aaien troch beide fûgels útbret en se wikselje inoar om 'e 1,5 oant 2,5 oere ôf. Allinne by it mislearjen fan it briedsel wurdt der foar in twadde kear aaien lein. Faak wurdt dan in oare holte brûkt.   
[[Ofbyld:Picus viridis (Grünspecht) 2023-07-15 02.jpg|thumb|260px|''Jonge fûgel dy't fuorre wurdt.'']]
De jonge fûgels krije mychammels en larven en kinne nei 21 oant 27 dagen fleane. Ek as de fûgels it nêst ferlitte bliuwe de âlders har noch fuorjen, somtiden wol sân wiken nei it útkommen fan 'e aaien.  

Jonge fûgels oant fyftjin wiken âld hâlde noch in skoft kontakt mei de âlders, ear't hja sels in territoarium sykje. Dy fine se yn 'e regel net fier fan harren berteplak, yn 'e regel net fierder as tritich kilometer. 

== Fersprieding ==
De griene spjocht libbet yn goed trijefearns part fan Europa en fierder yn it west fan Aazje. It is in stânfûgel, dy't op it fêstelân fan Europa libbet, yn [[Grut-Brittanje]] en yn it suden fan [[Noarwegen]] en [[Sweden]]. Yn [[Finlân]], [[Ierlân]] en op [[Gibraltar]] en [[Malta]] is de fûgel in [[dwaalgast]]. Op it Ibearysk Skiereilân libben de besibbe Ibearyske griene spjocht (''P. sharpei''), dy't foarhinne as in ûndersoarte beskôge waard. De griene spjocht komt dêr allinne yn 'e omkriten fan 'e [[Pyreneeën]] foar. Yn Aazje komst de griene spjocht foar yn [[Lyts-Aazje]] en nei it easten ta yn [[Turkmenistan]], [[Iran]] en de [[Kaukasus]].

De grutste populaasjes binne te finen yn Sintraal-Europa. Mei't it minder gie mei de reade boskmychammel hat de griene spjocht syn iten útwreide mei oare soarten mychammels en dêrmei wist er ek syn ferspriedingsgebiet út te wreidzjen. 

Yn Fryslân wie de griene spjocht eartiids in seldsume fûgel. It meast wie de fûgel yn it súdeasten fan 'e provinsje te sjen, mar de griene spjocht hat syn leefgebiet útwreide en komt no ek yn 'e Noardlike Wâlden foar.&lt;ref&gt;Us Gea: Hakken en roffelen, Winter 2023, side 8-9&lt;/ref&gt; De grutste Nederlânske konsintraasjes fan 'e griene spjocht binne yn 'e súdlike provinsjes en it easten fan Oerisel en Gelderlân te finen. Stikken dêr't de fûgel hast net foarkomst binne it westen fan Fryslân, dielen fan Grinslân en de provinsje Flevolân. 

=== Biotoop ===
De griene spjocht mei graach oer in lânskip mei âlde beammen, ôfwiksele mei iepen gebiet en genôch mychammels. Hy slept en briedt yn iepen bosk, boskrânen, parken en beamrike tunen en siket syn iten op gerslân, heide, jonge bosken en hôven.

Troch syn spesjalisaasje yn mychammels dy't op 'e grûn libje is de griene spjocht winderdeis kwetsber. Hy komt dêrnoch fral yn leger gebiet foar en op bergen oant 500 meter boppe seenivo. Yn 'e [[Alpen]] en [[Transkaukaazje]] libbet er oant in hichte fan 2000 meter mei in pear útsjitters.

== Beskerming ==
[[Ofbyld:Gröngöling i Biosfär Vänerskärgården med Kinnekulle.jpg|thumb|260px|''Jonge fûgel''.]]
De griene spjocht hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasjetichtens. Neffens in rûzing fan BirdLife International lei it tal briedpearen yn Europa yn 2015 op 587.000 oant 1.050.000. Der wurdt rûsd dat de Europeeske populaasje 95% fan it totaal útmakket. 

Njonken strange winters mei dikke snielagen en beferzen grûn, kinne feroarings yn e lânbou eb bosbou in bedriging foar de fûgel betsjutte. Nei in strange winter mei in soad stjergefallen hat de populaasje yn 'e regel 10 jier nedich om wer op it âlde oantal te kommen.   

It giet hast oeral yn Europa goed mei de griene spjocht. Dêrfandinne is de fûgel as 'net bedrige' klassifisearre op 'e Reade List fan IUCN. Op de Nederlânske Reade List wie de status kwetsber, om't der sûnt de jierren 1970 in tebekgong wie. Nei't de stân fan 'e griene spjocht nei 1990 ferbettere is de fûgel by it opmeitsjen fan 'e nije Reade List yn 2016 fan 'e list ferwidere.

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:nl:Groene specht]] (ferzje 22 desimber 2023)
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Picus viridis|griene spjocht}} 
}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Griene spjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]</text>
      <sha1>ryioo2rsufce81myo2t093cpnb3pe47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopspjocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171995</id>
    <revision>
      <id>1235404</id>
      <parentid>1177064</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6667" sha1="rhy40tyhd8m03mbzjtndr0egi9csqwf" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= griiskopspjocht
|Ofbyld= [[Ofbyld:Grey-headed Woodpecker (33237288278).jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[Ofbyld:Grey-headed Woodpecker - Flickr - Koshyk.jpg|250px]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
|lûd= [[Ofbyld:Picus canus - Grey-headed Woodpecker XC310918.mp3|250px]]
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[spjochteftigen]] (''Piciformes'') 
|Famylje= [[spjochten]] (''Picidae'')
|Skaai= [[griene spjochten]] (''Picus'')
|Wittenskiplike namme= Picus canus
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Picus canus distr new.png|center|250px]]
}}
De '''griiskopspjocht''' (''Picus canus'') is in fûgel út de famylje fan 'e [[spjochten]] (''Picidae'').

== Beskriuwing ==
De griiskopspjocht is wat lytser as de griene spjocht en ek maklik dêrmei te betizen. De fûgel is 27 oant 30 sm en hat in grize kop. It mantsje hat wat read op syn kop en it wyfke hielendal net, wylst it dêr by de [[griene spjocht]] sawol by it mantsje as it wyfke  hielendal read is. De griiskopspjocht roffelet faker as de griene spjocht.    
 
== Iten ==
It iten bestiet foar de haadsaak út mychammels en de aaikes dêrfan. De fûgel kin goed tsjin strange winters.

== Fuortplanting ==
[[Ofbyld:Picus canus MHNT ZOO 2010 11 162 ST MORE Yonne.jpg|thumb|left|''Aaien''.]]
It [[Nêst (fûgel)|nêst]] bestiet út 5 oant 7 aaien en dy't yn 25 oant 27 dagen útbret wurde troch beide âlders. It mantsje wikselet it wyfke likernôch fjouwer kear deis ôf.  

== Fersprieding ==
De soarte libbet yn in grut part fan Sintraal- en East-Europa en it suden fan [[Noarwegen]] en [[Finlân]]. Fierder binne der tsien ûndersoarten yn in grut gebiet yn Aazje (Súd-, Midden- en East-Aazje en [[Yndo-Sina]]).&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill F, D Donsker &amp; P Rasmussen (Eds). 2023. IOC World Bird List (v13.2).]&lt;/ref&gt;

* ''P. c. canus'': fan noardlik en sintraal Europa oant westlik [[Sibearje]].
* ''P. c. jessoensis'': fan eastlik Sibearje oant noardeastlik [[Sina]], [[Koreä]] en noardelik [[Japan]].
* ''P. c. kogo'': Sintraal-Sina.
* ''P. c. guerini'': it noardlike diel en it eastlike diel fan Sintraal-Sina.
* ''P. c. sobrinus'': súdeastlik Sina en noardeastlik [[Fjetnam]].
* ''P. c. tancolo'': [[Hainan]] en [[Taiwan]].
* ''P. c. sordidior'': fan súdeastlik [[Tibet (gebiet)|Tibet]] en súdwestlik Sina oant noardeastlik [[Myanmar]].
* ''P. c. sanguiniceps'': fan noardlik [[Ynje]] oant westelik [[Nepal]].
* ''P. c. hessei'': fan Nepal en noardeastlik Ynje oant Myanmar en [[Yndosina]].
* ''P. c. robinsoni'': westelik [[Maleizje]].

Guon fan dy ûndersoarten wurde as eigen soarten beskôge. 

It leefgebiet bestiet út âlde mingde- of leafbosken mei in soad dea hout. De fûgel mei graach oer grutte parken en bosken by wetter. Fierder komt de griiskopspjocht yn 'e bergen op gruttere hichte foar as de griene spjocht.

Syn leefgebiet leit net fier fan Nederlân ôf, mar de fûgel is yn ús lân in tige seldsume [[dwaalgast]]. It tal waarnimmings sûnt 2000 is op ien hân te tellen. 

== Status ==
De griiskopspjocht hat in grut ferspriedingsgebiet en yn Europa is it tal fûgels sûnt 1982 wer tanommen, mar de ynformaasje oer de rest fan syn ferspriedingsgebiet is beheind. De status fan 'e fûgel wurdt as net bedrige kategorisearre. 

It totale tal fûgels is fanwegen resinte taksonomyske ôfsplitsings net te rûzen. De Europeeske popelaasje wurdt op 187.000-360.000 peakes rûsd. In rappe rûzing fan 'e wrâldpopelaasje soe op 900.000-1.900.000 folwoeksen fûgels komme.&lt;ref&gt;[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-faced-woodpecker-picus-canus/text Birdlife, oproppen 23 desimber 2023]&lt;/ref&gt;

De grutste konsintraasjes fan de griiskopspjocht binne yn Europeesk [[Ruslân]] en [[Roemeenje]] te finen. [[Dútslân]] telt likernôch 9.000-13.500 pearkes fan 'e griiskopspjocht. Yn Dútslân nimt it oantal ôf en stiet de fûgel op de Reade List.&lt;ref&gt;{{de}} [https://www.nabu.de/tiere-und-pflanzen/voegel/portraets/grauspecht/ Naturschutzbund Deutschland, oproppen 23 desimber 2023]&lt;/ref&gt;
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis [[:nl:Grijskopspecht]] (ferzje 23 desimber 2023)
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Picus canus|Griiskopspjocht}} 
}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Griene spjocht]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]</text>
      <sha1>rhy40tyhd8m03mbzjtndr0egi9csqwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte snilekrûper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172362</id>
    <revision>
      <id>1235440</id>
      <parentid>1181598</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2974" sha1="eazzwp9db9ozmfks6swnrx1wh1s2zmx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme= grutte snilekrûper
|Ofbyld= [[Ofbyld:Locustella fasciolata Keulemans.jpg|250px]] 
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift= [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje= [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'')
|Skaai=  [[imerkesjongers]] (''Helopsaltes'')
|Wittenskiplike namme= Helopsaltes fasciolatus
|Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1861
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[Ofbyld:Locustella fasciolata distribution map.png|center|250px]]
&lt;small&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte snilekrûper'''  (''Helopsaltes fasciolatus'') is in fûgelsoarte fan it skaai [[imerkesjongers]] (''Helopsaltes'') yn 'e famylje  [[imerkesjongerfûgels]] (''Locustellidae'').

== Fersprieding ==
De fûgel briedt yn it suden fan [[Sibearje]], noardeastlik [[Sina]] en [[Koreä]]. It is in [[trekfûgel]] dy't oerwinteret yn it súdeasten fan [[Aazje]]. De grutte imerkesjonger is te finen yn leechlân en kustgebieten en hat syn nêst yn bosk of strûken.  

== Beskriuwing ==
De grutte snilekrûper is de grutste fan 'e imerkesjongerfûgels en is hast like grut as de [[reidklyster]]. In folwoeksen fûgel hat in brune boppekant, de foarholle, kiel en búk binne bleek en it boarst is griis. De ûnderste dielen binne bleekgiel mei doforanje ûndersturtdekfearren sûnder flekken. De fûgel is tige skou en wurdt selden sjoen om't er yn tichte strûken libbet.  

De fûgel sjongt koart, lûd en karakteristyk. It is net te ferlikenjen mei it ynsekteftige sjongen fan 'e Europeeske strûksjonger-soarten en muzikaler as de sang fan it [[Sibearysk reidimerke]].

== Status ==
De populaasje is neffens [[IUCN]] stabyl en de status fan 'e grutte imerkesjonger op 'e [[Reade list]] is net bedrige. It is net bekend hoe grut de populaasje is, mar de fersprieding fan 'e fûgel beslacht in grut gebiet. 

{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside [[:en:Gray's grasshopper warbler]] (ferzje fan 8 jannewaris 2024)
* [https://ebird.org/species/grgwar1?siteLanguage=nl eBird]
* [https://www.iucnredlist.org/search?query=Gray%27s%20grasshopper%20warbler&amp;searchType=species IUCN]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/103783163 Birdlife]
* [https://animalia.bio/nl/grays-grasshopper-warbler Animalila]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Locustella fasciolata|grutte snilekrûper}}
}}
{{DEFAULTSORT:grutte snilekruper}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Imerkesjonger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]</text>
      <sha1>eazzwp9db9ozmfks6swnrx1wh1s2zmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene dwerchein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173221</id>
    <revision>
      <id>1235371</id>
      <parentid>1171962</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5000" sha1="q5d6knjov627ql64ff0t0qdaqy4qac9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = 
|Ofbyld              = [[File:Green Pygmy Goose 3009.jpg|260px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jerk''&lt;/small&gt;
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'')
|Famylje             = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai               = [[dwercheinen]] (''Nettapus'')
|Wittenskiplike namme= Nettapus pulchellus
|Beskriuwer, jier    = [[John Gould|Gould]], 1842
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart             =[[File:Nettapus map.svg|center|260px]]&lt;small&gt;{{Color box|#ffff80}} Ferspriedingsgebiet griene dwerchein
}}
De '''griene dwerchein''' (''Nettapus pulchellus'') is in in lyts eintsje mei in [[goes]]eftige snaffel út 'e famylje [[einfûgels]] (''Anatidae''). De griene ein libbet op wetter yn [[Nij-Guineä]] en tropysk [[Austraalje]]. 

== Beskriuwing ==
De griene dwerchein hat in lingte fan 30 oant 36 sm en de wjukken hawwe in spanwiidte fan likernôch 48 oant 60 sm. It trochsnit gewicht fan in jerk is 310 g en it trochsnit gewicht fan in wyfke 304 g. 
[[Ofbyld:Nettapus pulchellus (Elizabeth Gould).jpg|thumb|left|''Yllustraasje fan in pearke troch Elizabeth Gould.'']]
It mantsje hat in donkergriene kop, nekke en boppedielen mei in grutte wite wangflek. De snaffel is leadgriis en hat in opfallende rôze punt. De wjukken binne grien en wyt, de búk is wyt, mei in swym fan griis. De griene dwerchein hat donkere, oliifgriene poaten en de eagen binne donkerbrún.

Wyfkes en mantsjes hawwe gjin grutte ferskillen en winterdeis binne dy mar hiel lyts. De wyfkes hawwe lykwols gjin griene hals en de opfallende kleur fan 'e snaffel mei in rôze punt. De krún is donker en it wyfke hat in brúneftige wynbraustreek. Meiïnoar is de boppe kant oant op eachhichte griisbrún.    

De einepiken binne hiel lyts en hawwe in fearrekleed dat liket op dat fan 'e wyfkes, mar de kleuren binne minder skerp ôftekene.  
== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e griene dwerchein leit yn it tropyske noarden fan Austraalje en it súdlike leechlân fan Nij Guineä. Dêrnjonken komt de ein ek op in pear eilannen yn it easten fan [[Yndoneezje]] foar. Fral op dy eilannen is de status net wis en der is gjin bewiis dat de fûgel dêr ek briedt.    

Yn it tropyske noarden fan Austraalje hat de ein in grut ferspriedingsgebiet, mar nearne binne de dwercheinen yn grutte oantallen. Foar safier der in geskikt biotoop oanwêzich is, binne de griene dwercheinen net honkfêst. Ynfierde wetterbuffels en kij binne neidielich foar de dwercheinen, om 't dy de wetterbegroeiing beynfloedzje. It oantal griene dwercheinen wurdt op likernôch 10.000 yndividuën rûsd.      

== Gedrach en iten ==
[[Ofbyld:Green pygmy-goose (Nettapus pulchellus) male in flight Kakadu.jpg|thumb|left|''Flecht fan 'e griene dwerchein''.]]
De dwercheinen ite hast allinne plantaardich materiaal fan it wetteroerflak. As it wetter net te djip is kin de ein oant 30 sm dûke om oan planten te kommen. It grutste diel fan it iten bestiet lykwols út wetterleeljes en it sied dêrfan. Se sykje fral moarsier en by it lemieren harren iten. Oerdeis rêste de einen tusken it grien fan 'e driuwende wetterplanten.  

De griene dwerchein is hast nea op lân te sjen. Ek in rêstend dwercheintsje bliuwt sûnder him te ferweegjen op it wetter driuwen. Hiel út en troch is er op in sânbank of op tûken, dy't boppe it wetter útstekke, te opstrewearjen. De dwerchein fleant meast leech oer it wetter.

Griene dwercheinen binne hast net yn dieretunen te sjen. Der binne al sûnt 1935 griene dwercheinen nei Europa helle, mar se aardzje hjir net goed. Sûnt 1972 wurde yn Australyske dieretunen dwercheinen holden, mar de fersoarging dêrfan is ek dêr dreech. Om 't de eksport yn Austraalje fan wylde bisten ferbean waard, binne yn 'e jierren 1990 út Nij-Guineä noch griene dwercheinen nei Europa helle, mar mear as de helte oerlibbe dat net. Ek slagge it net om neiteam te fokken.

== Nêst ==
Oer it brieden is net in soad bekend en der binne mar in pear nêsten fûn. De briedtiid falt tegearre mei de reintiid. Der wurdt oannnommen dat se harren nêsten meastentiids yn beamholtes bouwe. In nêst bestiet út likernôch 10 aaien. Oannommen wurdt dat de pearkes lang by inoar bliuwe. Se komme bûten de briedtiid yn gruttere groepen foar. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://ebird.org/species/grnpyg1?siteLanguage=nl Ebird]
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Australische Zwergente]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Nettapus pulchellus}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dwerchein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]</text>
      <sha1>q5d6knjov627ql64ff0t0qdaqy4qac9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Groubekpappegaaido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174340</id>
    <revision>
      <id>1235418</id>
      <parentid>1224597</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="63arje4vasszkijvoupmrif8awr2tjv" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = groubekpappegaaido
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Thick-billed Green Pigeon (Treron curvirostra).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[pappegaaidowen]] (''Treron'')
|Wittenskiplike namme = Treron curvirostra
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''groubekpappegaaido''' (''Treron curvirostra'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it skaai [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Indian pigeons and doves (Plate 5) (6197894642).jpg|thumb|left|Tekening fan in spantsje groubekpappegaaidowen&lt;br&gt;[[Edward Charles Stuart Baker]].]]
De groubekpapegaaido is in middelgrutte griene do fan 22,5 oant 31 sm. De fûgel liket mei syn grize krún, de readbrune mantel by it mantsje en de giele en swarte rânen fan 'e wjukfearren in soad op 'e dowen fan de saneamde Pompadour-groep. It ûnderskied is lykwols in dikkere snaffel mei in reade basis, in heldergriene eachring en it patroan op 'e ûnderste sturtdekfearren. 

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Thick Billed Green Pigeon Male.jpg|thumb|250px|Mantsje.]]
De soarte libbet yn 'e bosken fan it leechlân fan [[Súdeast-Aazje]] en de [[Yndyske Arsjipel]]. Der is strideraasje oer de yndieling yn ûndersoarten. De fûgel wurdt fan monotypysk behannele oant ferdield yn twa oant njoggen ûndersoarten mei de folgjende ferdieling:

* ''T. c. nipalensis'': fan sintraal [[Nepal]] en noardeastlik [[Yndia]] oer [[Myanmar]] oant súdlik [[Yndosjina]].
* ''T. c. hainanus'': [[Hainan]] (by súdeastlik [[Sina]]).
* ''T. c. curvirostra'': [[Maleizje]] en [[Sumatra]].
* ''T. c. haliplous'': [[Simeulue (eilân)|Simeulue]] (by noardwestlik Sumatra).
* ''T. c. pegus'': [[Nias]] (by westlik Sumatra).
* ''T. c. smicrus'': [[Sipora]], [[Siberut]] en de Batû-eilannen (by westlik Sumatra).
* ''T. c. hypothapsinus'': [[Enggano (eilân)|Enggano]] (by súdwestlik Sumatra).
* ''T. c. nasica'': [[Borneo]].
* ''T. c. erimacrus'': [[Balabac (eiland)|Balabac]], [[Palawan]], [[Mindoro]] ([[Filipinen]]). 

== Status ==
It oantal fûgels fan 'e soarte liket ôf te nimmen, alhoewol't it net bekend is hoe grut de populaasje is. Der wurdt fan útgien dat de populaasje net hurd tebekrint en de soarte wurdt neffens de [[Reade list]] fan it [[IUCN]] dêrom as 'net bedrige' klassisifisearre.      

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=3F61AB0769A120FC Avibase]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/thick-billed-green-pigeon-treron-curvirostra Birdlife, oproppen 18 april 2024]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Treron curvirostra|Groubekpappegaaido}}
}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaaido]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]</text>
      <sha1>63arje4vasszkijvoupmrif8awr2tjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskrúnpappegaaido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174386</id>
    <revision>
      <id>1235405</id>
      <parentid>1227438</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4517" sha1="mad8tyzinegswhsdx0jhsfs8ggyqqxl" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = griiskrúnpappegaaido
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Birds Ashy Headed Green Pigeon (cropped).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[pappegaaidowen]] (''Treron'')
|Wittenskiplike namme = Treron phayrei
|Beskriuwer, jier= [[Edward Blyth|Blyth]], 1862
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''griiskrúnpappegaaido''' (''Treron phayrei'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Indian pigeons and doves (Plate Frontispiece) (6197374075).jpg|thumb|left|Yllustraasje út it begjin fan 'e 20e iuw út ''Indian pigeons and doves'' (E.C. Stuart Baker).]]
De do wurdt likernôch 27 sm lang en is in middelgrutte, kompakt boude do mei in krêftige snaffel. De fûgel is ien fan 'e seis soarten fan 'e Pompadour-groep, dy't foarhinne as ien soarte beskôge waarden. Dy fûgels hawwe allegear in readbrune rêch by it mantsje (grien by it wyfke), giele en swarte rânen oan 'e wjukfearren en in grize punt op 'e sturt. 

Tusken doffers en wyfkes binne de ferskillen beheind, dy't fral oan 'e kleur fan 'e mantel en it boarst te sjen binne. It kastanjebrún op 'e mantel fan 'e doffer ûntbrekt by it wyfke. Ek hat hja gjin oranje op it boarst. De griiskrúnpappegaaido hat reade poaten en in griengrize snaffel, dy't oan 'e punt ljochtblau wurdt.

De griiskrúnpappegaaido ûnderskiedt him fan 'e geografysk oanbuorjende [[Yndiaaske pappegaaido]] (''T. affinis'') en de [[Srylankaanske pappegaaido]] (''T. pompadoura'') troch in oranjegiele flek op it boarst fan 'e doffer en in earder kastanjebrune rêch yn stee fan in readbrune rêch. De griiskrúnpappegaaido hat in reade iris, wylst de oare twa soarten in blauwe iris ha.  

De soartgelikense [[groubekpappegaaido]] (''Treron curvirostra'') ferskilt mei't dy in grouwere snaffel hat mei in reade basis en in helder grieneftige eachring.

== Iten ==
De fûgel yt fruchten en beien, fral figen hawwe de foarkar. De do komt allinne op 'e grûn om te drinken.  

== Nêst ==
It nêst is typysk foar dowen en bestiet út twigen. It lechsel bestiet út twa aaien, beide âlders helpe by it útbrieden. De jongen komme 12 oant 14 dagen nei it lizzen fan 'e aaien út.  

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Treron phayrei.jpg|thumb|260px|Griiskrúnpappegaaidowen yn Nepal.]]
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet fan [[Nepal]], [[Bûtan]], [[Bangladesj]], it easten fan [[Yndia]], [[Myanmar]], de [[Sina|Sineeske]] provinsje [[Yunnan]], [[Kambodja]] oant [[Fjetnam]]. De fûgels libje yn fochtich bosk. Yn 'e [[Himalaya]] komt de do oant in hichte fan 1500 m foar; yn 'e rest fan it ferspriedingsgebiet komt de fûgel net heger as 100 m foar. Yn [[Yndosina]] bliuwt de fûgel op leechflaktes en yn Kambodja oant heechút 450 m.  

== Undersoarten ==
De griiskrúnpappegaaido is te ferdielen yn twa ûndersoarten: 

* ''T. p. conoveri'': Nepal. 
* ''T. p. phayrei'': fan noardeastlike Yndia oer Myanmar oant súdwestlik Sina en súdlik Yndosina.

== Status ==
Der wurdt oannommen dat de do troch jacht en ferlies fan biotoop yn oantal aardich hurd efterút giet. Dêrom wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as 'gefoelich' (hast bedrige) klassifisearre.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Aschkopf-Pompadourtaube]] (ferzje 19 april 2024)
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=4116FF6B6FC6D1E1 Avibase]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ashy-headed-green-pigeon-treron-phayrei Birdlife, oproppen 19 april 2024]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Treron phayrei|griiskrúnpappegaaido}}
}}
{{DEFAULTSORT:griiskrunpappegaaido}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaaido]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>mad8tyzinegswhsdx0jhsfs8ggyqqxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griismaskerpappegaaido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174472</id>
    <revision>
      <id>1235406</id>
      <parentid>1171776</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="96ppiqjtwr5oc17lkdbvp4afsiyqo60" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = griismaskerpappegaaido
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Treron griseicauda 53175203.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[pappegaaidowen]] (''Treron'')
|Wittenskiplike namme = Treron griseicauda 
|Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]], 1855
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''griismaskerpappegaaido''' (''Treron griseicauda'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:OsmotreronKeulemans.jpg|thumb|left|Pearke griismaskerpappegaaidowen neffens&lt;br&gt;
John Gerrard Keulemans  (1842–1912).]]
De griismaskerpappegaaido is in mûtel doke fan 28 sm lang mei in krêftige griene oant giele snaffe, in griis gesicht en in grize krún, in griis boarst en in hast komyske gielgriene ring om de eagen. It kin is gielgriis oant griis en giet op 'e kiel en it boarst yn grien oer. It boarst is by in soad mantsjes ek wat oranje-eftich. De búk is wer appelgrien en de flanken binne griis en grien. De stút is donkergrien. 

It mantsje hat donkerreadbrun op 'e rêch en skouders, dat by it wyfke ûntbrekt. Ek binne de giele rânen fan 'e wjukfearren by it wyfke smeller en bleker fan kleur. It wyfke kin betiizge wurde mei de wyfkes fan 'e [[Yndyske pappegaaido]] en [[oranjeboarstpappegaaido]], mar de grize krún, de griene eachring en de felgrien-giele wjukken binne ûnderskiedend. 

== Undersoarten ==
Griismaskerpappegaaidowen binne yn fjouwer oant fiif ûndersoarten te ûnderskieden.
* ''Treron griseicauda griseicauda'': [[Java]] en [[Baly]].
* ''Treron griseicauda sangirensis'': [[Talaud-eilannen]] en [[Sangihe-eilannen]].
* ''Treron griseicauda wallacei'': [[Selebes]], [[Banggai]] en [[Sulu-eilannen]].
* ''Treron griseicauda vordermani'': [[Kangean-eilannen]].
* ''Treron griseicauda pallidior'': op 'e eilannen Kalao, Kalaotoa- en Tanahjampea tusken Selebes en Floares (faak ek opnommen yn 'e ûndersoarte ''Treron griseicauda wallacei'').

== Status ==
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebied. De populaasje liket stabyl ek al is net bekend hoe grut de populaasje is. De fûgel wurdt dêrom as net bedrige beskôge.  

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-cheeked-green-pigeon-treron-griseicauda Birdlife, oproppen 18 april 2024]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=72CCDB5A531BF5B0 Avibase]
* [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20oxyurus%20&amp;searchType=species IUCN]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Treron griseicauda|griismaskerpappegaaido}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griismaskerpappegaaido}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaaido]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>96ppiqjtwr5oc17lkdbvp4afsiyqo60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte pappegaaido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174481</id>
    <revision>
      <id>1235434</id>
      <parentid>1171778</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3019" sha1="8b6v6kjylflme18n84tlr0nec9idrpt" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = Grutte pappegaaido
|Ofbyld   = [[File:Treron capellei 195843637.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[pappegaaidowen]] (''Treron'')
|Wittenskiplike namme = Treron capellei
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1823
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''Grutte pappegaaido''' (''Treron capellei'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:TreronCapellii.jpg|thumb|left|''Treron capellii''.]]
De fûgel is in 36 sm grutte beamdo. It mantsje is foar it measte griisgrien, fan ûnder wat bleker, mei in donkergiele flek op it boarst, swartgrize wjukken mei giele rannen. De ûndersturtdekfearren binne donker kastanjebrún. It wyfke hat in giele flek op it boarst. 

== Fersprieding ==
De soarte libbet fan it [[Maleizysk skiereilân]] oant noardlik [[Sumatra]], [[Borneo]], [[Java]] en oanbuorjende eilannen yn 'e reinwâlden fan it leechlân. De fûgels libje yn 'e hegere dielen fan beammen, dêr't se yn groepen fruit ite.    

== Undersoarten en systematyk ==
De fûgel wurdt somtiden monotypysk behannele of ferdield yn 'e twa folgjende ûndersoarten:

* ''Treron capellei magnirostris'': Malakka, Sumatra en Borneo.
* ''Treron capellei capellei'': Java.

== Status ==
Hjoed-de-dei wurdt de  populaasje op likernôch 10.000 oant 20.000 fûgels rûsd. Eartiids kaam de fûgel in soad foar fan Tailân oant grutte dielen fan Yndoneezje, mar de oantallen binne bot sake en de soarte komt no allinne noch lokaal en seldsum foar. Op Java wurdt de fûgel net mear waarnommen en ek op oare plakken wurde de groepen fûgels lytser. In grut part fan 'e leechlân bosken yn it ferspriedingsgebiet fan 'e do binne ferneatige foar houtwinning en it oanplantsjen fan palmplantaazjes. Ek wurdt bosk yn 'e brân stutsen en wurdt der lokaal op fragmintearre populaasjes jage. De fûgel is dêrfandinne troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as kwetsber klassifisearre.       

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-green-pigeon-treron-axillaris Birdlife, oproppen 18 april 2024]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=455CE57099F5E991 Avibase]
* [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20oxyurus%20&amp;searchType=species IUCN]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Treron capellei|Grutte pappegaaido}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte pappegaaido}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaaido]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>8b6v6kjylflme18n84tlr0nec9idrpt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235435</id>
      <parentid>1235434</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1235435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3047" sha1="3ukxm1wfqlc0c94s52g5339gei0taof" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = Grutte pappegaaido
|Ofbyld   = [[File:Treron capellei 195843637.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[pappegaaidowen]] (''Treron'')
|Wittenskiplike namme = Treron capellei
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1823
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''Grutte pappegaaido''' (''Treron capellei'') is in [[Fûgels|fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pappegaaidowen]] (''Treron'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:TreronCapellii.jpg|thumb|left|''Treron capellii''.]]
De fûgel is in 36 sm grutte beamdo. It mantsje is foar it measte griisgrien, fan ûnder wat bleker, mei in donkergiele flek op it boarst, swartgrize wjukken mei giele rannen. De ûndersturtdekfearren binne donker kastanjebrún. It wyfke hat in giele flek op it boarst. 

== Fersprieding ==
De soarte libbet fan it [[Maleizysk skiereilân]] oant noardlik [[Sumatra]], [[Borneo]], [[Java]] en oanbuorjende eilannen yn 'e reinwâlden fan it leechlân. De fûgels libje yn 'e hegere dielen fan beammen, dêr't se yn groepen fruit ite.    

== Undersoarten en systematyk ==
De fûgel wurdt somtiden monotypysk behannele of ferdield yn 'e twa folgjende ûndersoarten:

* ''Treron capellei magnirostris'': Malakka, Sumatra en Borneo.
* ''Treron capellei capellei'': Java.

== Status ==
Hjoed-de-dei wurdt de  populaasje op likernôch 10.000 oant 20.000 fûgels rûsd. Eartiids kaam de fûgel in soad foar fan Tailân oant grutte dielen fan Yndoneezje, mar de oantallen binne bot sake en de soarte komt no allinne noch lokaal en seldsum foar. Op Java wurdt de fûgel net mear waarnommen en ek op oare plakken wurde de groepen fûgels lytser. In grut part fan 'e leechlân bosken yn it ferspriedingsgebiet fan 'e do binne ferneatige foar houtwinning en it oanplantsjen fan palmplantaazjes. Ek wurdt bosk yn 'e brân stutsen en wurdt der lokaal op fragmintearre populaasjes jage. De fûgel is dêrfandinne troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as kwetsber klassifisearre.       

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/philippine-green-pigeon-treron-axillaris Birdlife, oproppen 18 april 2024]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=455CE57099F5E991 Avibase]
* [https://www.iucnredlist.org/search?query=Treron%20oxyurus%20&amp;searchType=species IUCN]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Treron capellei|Grutte pappegaaido}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte pappegaaido}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pappegaaido]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>3ukxm1wfqlc0c94s52g5339gei0taof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene ibis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174618</id>
    <revision>
      <id>1235374</id>
      <parentid>1172372</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3476" sha1="qm0lyey8qfk6n6i6tlyykk27pjrgw07" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Griene ibis
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Green Ibis (Mesembrinibis cayennensis), Poconé, Mato Grosso.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje      = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'')
|Skaai        = '''Amerikaanske griene ibissen''' (''Mesembrinibis'') &lt;small&gt;[[James Lee Peters|J.L. Peters]], 1930&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Mesembrinibis cayennensis
|Beskriuwer, jier=  [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Mesembrinibis cayennensis map.svg|250px]]
}}
De '''griene ibis''' (''Mesembrinibis cayennensis'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[ibissen en leppelbekken]] (''Threskiornithidae''). It is de iennige soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Mesembrinibis''.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Mesembrinibis cayennensis Pantanal.jpg|thumb|left|Griene ibis yn Pantanal ([[Brazylje]]).]]
De griene ibis is in skoue, middelgrutte fûgel mei koarte poarten en in lange, kromme snaffel. De fûgel is 45 oant 60 sm lang en 700 oant 890 gram swier. Mantsjes en wyfkes binne yn 'e fearren allyk, mar mantsjes binne wat grutter as wyfkes.

Folwoeksen fûgels binne donkergrien oant swart en ha in brûnskleurige oant griene glâns mei yn 'e nekke smaragdgriene fearkes. De fûgels hawwe in neaken griis gesicht, in ljochtgriene oant griisgriene snaffel en poaten fan 'e selde kleur.

Jonge fûgels binne doffer en donkerder fan kleur.

== Fersprieding ==
De soarte komt fan [[Hondoeras]] oant súdeastlik [[Brazylje]] en de meast noardeastlike hoeke fan [[Argentynje]] foar. Griene ibissen komme dêr yn boskeftige sompen foar en oan rânen fan rivieren en wurde yn 'e regel allinne of yn pearkes sjoen. Yn 'e drûge tiid wol de fûgel wol migrearje.

== Status ==
Neffens Birdlife International wurdt de populaasje op 50.000 oant 500.000 folwoeksen fûgels rûsd. It ferspriedingsgebiet is grut en ek de populaasje is noch grut genôch. De fûgel hat op de [[Reade list]] fan [[IUCN]] de status fan 'net bedrige'. 


{{Boarnen|boarnefernijing= 
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:de:Grünibis]] (ferzje 28 april 2024)
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-ibis-mesembrinibis-cayennensis Birdlife, oproppen 29 april 2024]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=08DD4E80E6F4B5AE Avibase, oproppen 29 april 2024]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Mesembrinibis cayennensis|Griene ibis}}
}}

{{DEFAULTSORT:Griene ibis}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wylpreagerfûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>qm0lyey8qfk6n6i6tlyykk27pjrgw07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grize ibis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175287</id>
    <revision>
      <id>1235414</id>
      <parentid>1172379</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4371" sha1="fdqqqhv88chc4p2y69vlwmtwiq0ouji" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = grize ibis
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Plumbeous Ibis (Theristicus caerulescens) (28209701253).jpg|250px]]
|lûd          = [[Ofbyld:Ave-Theristicus-caerulescens.ogg|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje      = [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'')
|Skaai        = [[Súdamerikaanske ibissen]] (''Theristicus'')
|Wittenskiplike namme= Theristicus caerulescens  
|Beskriuwer, jier=  [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Plumbeousibismap.png|250px]]
}}
De '''grize ibis''' (''Theristicus caerulescens'') is in [[Fûgels|fûgel]]soarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Súdamerikaanske ibissen]] ''Theristicus'' fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wylpreagerfûgels]] (''Threskiornithidae'')

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Plumbeous Ibis (Theristicus caerulescens) (27217387604).jpg|thumb|left|Grize ibis yn Brazylje.]]
De 71 oant 76 sm lange fûgel hat in griisswart fearrekleed, dat ôfhinklik fan it ljocht in blaugrize of griengrize gloed kriget. Opfallend binne de wite bân op 'e kop en de grize tûffearren. Dy wite bân jout de fûgel syn Dútske namme ''Stirnbandibis''. De snaffel is donkergriis oant swart en de poaten binne read. Grize ibissen ha in oranje oant brúngiele iris. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin opfallende ferskillen.  

De fûgel wurdt faak allinne of yn pearkes sjoen. Grutte groepen komme net foar. Groepen fan maksimaal seis fûgels binne faak de âlders mei harren jongen.  

== Fersprieding ==
De soarte wurdt oantroffen yn [[Súd-Amearika]] yn it suden en it súdeasten fan [[Brazylje]], it easten en noarden fan [[Bolivia]], [[Paraguay]], [[Oerûguay]] en it noarden fan [[Argentynje]]. In noardlike Boliviaanske populaasje is geografysk isolearre fan it gruttere restearjende ferspriedingsgebiet. Alhoewol't de soarte algemien liket te wêzen, is der sprake fan in fragmintearre fersprieding. Yn guon gebieten is de grize ibis in gewoane ferskining, yn oare dielen in seldsume fûgel.

De fûgel hat in foarkar foar iepen gêrslân, ûnderstrûpt lân, ûndjippe marren, greide en lagunes. Ek wurdt de fûgel sjoen yn heger lizzende sompen oant in hichte fan 600 m en út en troch ek op savannes.  

== Nêst ==
[[Ofbyld:Plumbeous Ibis (Theristicus caerulescens) couple (28957826532).jpg|thumb|left|Spantsje grize ibissen.]]
Grize ibissen briede oars as oare ibissen net yn koloanjes. De nêsten wurde op in hichte tusken 8 en 20 m boud, yn 'e regel by wetter. De takken fan it nêst wurde mei gers en blêden ôfset. In lechsel bestiet út 2 oant 3 aaien, dy't nei likernôch 28 dagen útkomme. Nei 40-43 dagen fleane de fûgels út. 

It iten bestiet út slakken, wetterdierkes, kikkers, fiskjes en iel. Op it drûge gerslân yt er ek slangen, hagedissen en oare wringeleaze lândierkes. It iten bestiet dus út in grut ferskaat, mar grize ibissen binne it meast spesjalisearre yn it iten fan weakdieren.    

== Status ==
De wrâldpopulaasje wurdt op 50.000 oant 100.000 fûgels rûsd. Der is gjin bewiis dat de oantallen tebekrinne en der wurdt net in soad op 'e fûgel jage. Ek is it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel grut. Dêrfandinne stiet de fûgel as net bedrige op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]].    


{{Boarnen|boarnefernijing= 
Dizze side foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Plumbeous ibis]] (ferzje 12 juny 2024)
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/plumbeous-ibis-theristicus-caerulescens/text Birdlife, oproppen 12 juny 2024.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=4FCC3FE0304B3A2D Avibase, oproppen 12 juny 2024.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/pluibi1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 juny 2024.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Theristicus caerulescens|Grize ibis}}
}}

{{DEFAULTSORT:Grize ibis}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Súdamerikaanske ibis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]</text>
      <sha1>fdqqqhv88chc4p2y69vlwmtwiq0ouji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte soldate-ara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178988</id>
    <revision>
      <id>1235441</id>
      <parentid>1179816</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5193" sha1="ia9nm1jexfz4ntne6qq98poya3lpo1i" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = grutte soldate-ara
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Buffons ara (16309541321).jpg|250px]] 
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai               = [[echte ara's]] (''Ara'')  
|Wittenskiplike namme= Ara ambiguus
|Beskriuwer, jier    = [[Johann Matthäus Bechstein|Bechstein]], 1811
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]]
----
|lânkaart            =[[Ofbyld:Ara ambiguus distribution.svg|center|250px]]
}}
De '''grutte soldate-ara''' of '''grutte griene ara''' (''Ara ambiguus'') is in tige seldsume [[Echte ara's|ara]]soarte. De hiele wrâldpopulaasje fan 'e soarte wurdt op mar 500 oant 1000 fûgels rûsd. Dêrfan libbet in grut part yn [[Kosta Rika]]. De [[IUCN]] beöardielet de status fan 'e fûgel as krityk. 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Great green macaw (22625377666).jpg|thumb|left|Fleanende grutte soldate-ara.]]
De grutte soldate-ara hat in lingte fan 85 oant 90 sm en in gewicht fan likernôch 1,3 kg. It is ien fan 'e grutste pappegaaiesoarten fan 'e wrâld en de grutste yn syn ferspriedingsgebiet. It fearrekleed is foar it measte grien. De foarholle is fel read, wylst de punten fan 'e wjukken, de boppekant fan 'e sturt en de ûnderrêch fealblau binne. De sturt is readbrún en oan 'e punten blau. 

Lykas oare ara-soarten hat de grutte soldate-ara in keal gebiet om it each, dat yn syn gefal rôze fan kleur is mei donkere streekjes. Dy donkere streekjes binne koarte fearkes, dy't mei in hegere leeftyd readbrún wurde. By wyfkes binne dy streekjes hast altiten readbrún. 

Dizze soarte kin 50 oant 60 jier, maksimaal 70 jier wurde.

De grutte soldate-ara liket in hiel soad op de nau oan him besibbe lytse soldate-ara, mar is in stik grutter.

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Araambiguustap001.jpg|thumb|left|Grutte soldate-ara's fan it Ara-projekt yn Kosta Rika.]]
De grutte soldate-ara libbet yn Midden- en Súd-Amerika yn [[Hondoeras]], [[Nikaragûa]], [[Kosta Rika]], [[Panama]], [[Kolombia]] en [[Ekwador]] yn 'e fochtige bosken fan leechlân. Syn ferspriedingsgebiet is oant in hichte fan 600 m, mar yn it grinsgebiet fan Panama en Kolombia is de fûgel oant op hichtes fan 1500 m waarnommen.

== Undersoarten ==
De grutte soldate-ara telt twa ûndersoarten:

* ''A. a. ambiguus'': fan eastlik Hondûras oant noardwestlik Kolombia.
* ''A. a. guayaquilensis'': westlik Ekwador.

== Iten ==
It iten fan 'e grutte soldate-ara bestiet út fruit fan 'e ''Dipteryx panamensis'' yn Sintraal-Amerika of de ''Cavanillesia plantanifolia'' yn it mear súdlike diel fan it ferspriedingsgebiet. 

== Fuortplanting ==
Grutte soldate-ara's binne hoalebrieders en briede fan juny oant en mei novimber. It nêst sit heech yn 'e stam fan 'e beam. It wyfkes leit trochstrings 2 of 3 aaien, dy't nei 26 dagen útkomme. De jongen ferlitte nei hûndert dagen it nêst. Jonge fûgels binne yn alle gefallen yn finzenskip nei 5 jier folwoeksen en nei 6 of 7 jier geslachtsryp. 

== Status ==
[[Ofbyld:Great Green Macaw (19616518859).jpg|thumb|left|Grutte soldate-ara.]]
Yn Sintraal-Amerika ferdwynt de oarspronklike begroeiing troch it oanlizzen fan plantaazjes en it omsetten fan natoer yn lânbou en feehâlderij. It kappen fan bosk fynt al jierren op grutte skaal plak. Yn Panama is al mear as in tredde fan 'e bosken ferdwûn en yn Kosta Rika en Ekwador is fan it oarspronklike boskareaal oer de lêste 100 jier al sa'n 90% ferdwûn. Yn Súd-Amerika binne plannen om min tagonklike gebieten te ûntsluten en de ynfrastruktuer foars út te wreidzjen, itjinge ek in taname fan houtkap, lytsskalige lânbou, yllegale plantaazjes, mynbou en jacht betsjut, dy't ek in pear belangrike beskerme gebieten treft. 

Grutte gebieten yn it west fan Ekwador wurde opkocht, ûntboske en omset yn grutskalige oaljepalmplantaazjes. It ferstedskjen en de lânbou ha de ''guayaquilensis'' foar in grut part útroege. De fûgel wurdt sketten om't er skea oan it gewaaks bringe soe en fierder wurdt er yllegaal fongen foar de hannel, it fleis of foar de fearren.  

Yn Kosta Rika is foar de grutte soldate-ara it Refugio de Vida Silvestre Maquenque oprjochte.

== Keppeling om utens ==
* [https://aramanzanillo.org/ Ara Manzanillo.]
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/species/22685553/172908289 IUCN-nl, oproppen 3 jannewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/grgmac Birdlife, oproppen 3 jannewaris 2025.]
* [https://animalia.bio/great-green-macaw Animalia, oproppen 3 jannewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ara ambiguus|Grutte soldate-ara}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte soldate-ara}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte ara]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>ia9nm1jexfz4ntne6qq98poya3lpo1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grienwjukara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178999</id>
    <revision>
      <id>1235392</id>
      <parentid>1201936</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="kc2qshx0428dtjy36jecrxt40at9qb7" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = grienwjukara
|Ofbyld              = [[Ofbyld:PARABAS MADIDI (cropped).jpg|250px]] 
|lûd                 =
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai               = [[echte ara's]] (''Ara'')  
|Wittenskiplike namme= Ara chloropterus
|Beskriuwer, jier    = [[George Robert Gray|Gray]], 1859
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            =[[Ofbyld:Distribution Ara chloropterus.svg|center|250px]]
}}
De '''grienwjukara''' (''Ara chloropterus'') is in grutte [[fûgel]]soarte fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte ara's|ara's]]. De fûgel is ien fan 'e grutste soarten fan it skaai en hat in grut ferspriedingsgebiet yn 'e bosken fan Noard- en Sintraal-[[Súd-Amearika]]. Troch yllegale strûperij en it ferlies oan [[biotoop]] is de fûgel lykas oare arasoarten yn oantal efterút gien.    

== Beskriuwing ==
[[OFbyld:JhonathaConection Complexo Pedra Caida Santuario CAROLINA MA (26185462547).jpg|thumb|left|Goed te sjen binne de reade streekjes op 'e wite hûd om 'e eagen, dy't de grienwjukara ûnderskiedt fan 'e reade ara.]]
De grienwjukara is maklik te ûnderskieden fan 'e [[reade ara]]. Wylst it boarst fan beide fûgels helderread is, binne de grutte dekfearren fan 'e grienwjukara foar it grutste part grien (wylst dy fan 'e reade ara meast giel of giel en grien binne). Dêrnjonken hat de grienwjukara karakteristike reade streekjes om 'e eagen fan lytse fearkes op 'e fierder neakene wite hûd. De irisearjende blaugriene fearren fan 'e sturt binne mei read ôfset. De grienwjukara is ek dúdlik grutter as de reade ara. 

Wat de lingte oanbelanget is de grienwjukara op ien nei de grutste ara. Allinne de [[hyasintara]] is noch grutter. In folwoeksen grienwjukara is likernôch 90 oant 95 sm lang en weecht tusken 1 en 1,7 kg. 

== Nêst ==
Grienwjukara's foarmje in pearke foar it libben. It wyfke leit twa oant trije aaien yn in beamholte. De aaien wurde likernôch 28 dagen bebret en nei it útkommen fleane de piken nei 90 dagen út.

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:0 Tres Araras Veu de Noiva 2618 009 1.jpg|thumb|left|Grienwjukara's yn 'e flecht.]]
De fûgels komme yn bosk en savanne's oant in hichte 1500 m foar.

De histoaryske fersprieding fan 'e soarte wie nei it suden ta oant de [[Argentynje|Argentynske]] provinsjes Chaco, Corrientes, Formosa en Misione. De jacht foar it fleis, de hannel as kouwefûgel en feroaringen yn it lângebrûk wiene de oarsaak fan it ferdwinen fan 'e fûgel yn Argentynje yn 'e jierren 1960. Foar Argentynje stiet de fûgel as krityk klassifisearre. Healwei de jierren 2010 binne der wer fûgels ûntdutsen yn it Nasjonaal Park Iguazú en sûnt 2019 is de soarte ek werom yn it Provinsjale Park Puerto Penínsyla. Fierder is der in weryntroduksjeprogramma fan ferskillende dielnimmende organisaasjes yn it Provinsjale Reservaat Iberá yn 'e provinsje Corrientes. Fûgels út Britske finzenskip binne yn 2015 ymportearre en binne yn febrewaris 2019 frijlitten. 

Sûnt 1999 komt de fûgel ek foar op [[Trinidad en Tobago|Trinidad]]. Mooglik binne dy fûgels út finzenskip ûntsnapt, mar it is ek mooglik dat se dêr út harren sels kommen binne en dêrmei harren ferspriedingsgebiet útwreide ha.  

De wylde populaasje fan 'e grienwjukara wurdt op it stuit tusken 50.000 en 499.999 fûgels rûst. 

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/ja/species/22685566/163776409 IUCN-nl, oproppen 4 jannewaris 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-and-green-macaw-ara-chloropterus/summary Birdlife, oproppen 4 jannewaris 2025.]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Ara_chloropterus/#:~:text=Conservation%20Status,on%20the%20IUCN%20Red%20List. Animal Diversity Org., oproppen 4 jannewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ara chloropterus|Grienwjukara}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grienwjukara}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte ara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]</text>
      <sha1>kc2qshx0428dtjy36jecrxt40at9qb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bekkesnije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179298</id>
    <revision>
      <id>1235357</id>
      <parentid>1231338</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T15:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fersprieding */ - dûbele ynfo</comment>
      <origin>1235357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5659" sha1="9vrhwlp4zhdvz3r8keewc3v94bs1vj4" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Snickersnee.jpg|thumb| Ofbyld út 1681 fan it bekkesnijen yn in mei stippelline oanjûn striidperk]]
'''Bekkesnije''' wie in fjochtspul, dat oant midden 18de iuw populêr wie. Tsjinstanners besochten elkoar in sneed yn it wang te jaan.

By bekkesnije wie it doel om de tsjinstanner yn it gesicht te snijen mei in [[mes]]. It rûge mar populêre fermaak wie in wichtich ûnderdiel fan de kultuer en tradysjes fan it plattelân yn Nederlân.
Minsken út de bettere klassen seagen it as in barbaarsk ferskynsel, al is it te fergelykjen mei de mensoer, it duellearjen troch studinten mei as doel om de oar in groede te jaan of krije te litten. Yn de midsieuske literatuer wurdt skreaun oer de beruchte boeremerken. De 17e iuwske [[Gerbrand Adriaens Bredero|Brederode]] hat it neist 'bekkesnijers' ek oer 'kattekneppelders' en [[Guozzelûke|'guozzelûkers']]. It waard dien troch manlju en soms froulju om ûnienigens op te lossen.

==Eare en prestiizje == 
Bekkesnije waard wol sjoen as in prestiizjespul en in earesaak. It hie lang net altyd te krijen mei dronken gefjochten yn de kroech. Bekkesnije waard meast dien mei strange regels. 
De bedoeling wie krektas by [[mensoer]] in tsjinstanner in sneed yn it wang te jaan; de dêrtroch ûntstiene groeden waarden beskôge as in teken fan moed. Bekkesnijers mei groeden op it gesicht stiene yn oansjen by guon froulju. In man mei in protte groeden hie oansjen by guon froulju, om't it bliken die dat er dapper wie en goed fjochtsje koe. Benammen yn Dútslân waard sa'n litteken fan in duel as in eareteken beskôge.

==Spulregels==
De fjochtpartijen wiene net sûnder regels. Sadree't ien fan de dielnimmers syn geduld ferlear, wat gauris barde, waard ferwachte dat omstanners yngrypten. 
De ferdigening koe bestean út it mei stof omwuoljen fan de hannen. &lt;ref&gt;[https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/63285 Side oer snijmunten]&lt;/ref&gt;Der waarden sels toernoaien organisearre. 
[[Ofbyld:Duit 1675-1688 Provinsje Fryslân, Ljouwert, bekkesnijer.jpg|thumb|Bewurke Fryske [[duit]]en, mei in kartele râne waarden brûkt foar bekkesnijen.]]

== Messen en munten ==
It brûkte [[mes]] hie gjin punt en koe meastentiids inkeld in ûndjippe sneed feroarsaakje. It wie in fjochtspul dat mei in mes spile wurde koe, mar ek mei in kartele of ynseage koperen munt. De bedoeling wie om de tsjinstanner mei dizze munt sa gau mooglik yn it gesicht te ferwûnjen, sadat it bloed der út rûn. &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=R_8UthhGOs4  sêne út it filmke ''Bekkensnijden'' fan it Teleac programma ''Echt? Niet!'']&lt;/ref&gt;

Troch sokke munten tusken de fingers te hâlden, koene slimme ferwûnings oprûn wurde. De persoan dy't de measte bekkensnijkompetysjes wûn koe útdage wurde.

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Bekkensnijders Gevecht-in-een-herberg-Frans-Greenwood-1733-Rijksmuseum-klein.jpg|thumb|Gefjocht yn in herberch 1733 (Ryksmuseum)]]
It bekkesnijen kaam yn hast hiel Nederlân foar yn kroegen, mar ek wol op brulloften en merken. Guon doarpsherbergen wiene berucht. Sa stie De Bilt bekend om syn bekkesnijers. &lt;ref&gt;[https://www.onlinemuseumdebilt.nl/bekkensnijders-in-de-bilt/ Bekkensnijders in De Bilt], www.onlinemuseumdebilt.nl&lt;/ref&gt; It wie dêr wênst dat puntleaze messen ophongen waarden yn herbergen as in útdaging foar in gefjocht. 
Yn de roman ''De lotgevallen van Ferdinand Huyck'' ([[Jacob van Lennep]], 1840) wurdt bekkesnijen neamd yn in herberch yn [[Soest (Nederlân)|Soest]]. Gasten waaarden dêr soms útdage troch in mes foar har yn 'e tafel te stekken. As de gast it mes fuorthelle, betsjutte dat er fjochtsje moast mei de eigener fan it mes. As de gast net fjochtsje woe, koe er fêstpakt wurde en in sneed yn it gesicht krije. Sa stiene de Soesters bekend as bekkesnijers. &lt;br&gt;
Yn it Goai wie de bêste bekkesnijer fan in doarp in man fan oansjen en droech syn mes op 'e hoed njonken in hoannefear. Hy hong syn twadde mes boppe de doar fan de herberch of oan in balke boppe de taap. Wa't it oanrekke of sels mar beseach, naam de útdaging oan en moast tsjin de kampioen op. Doarpen mei in kampioen dêr't nimmen tsjin te fjochtsjen doarde wiene ferneamd yn it hiele gebiet.
It wie op plakken tradysje dat de bêste bekkesnijer fan it doarp twa messen hie, ien hied er op’e hoed, de oare hong yn de pleatslike herberch.

== Ferbean == 
De machthebbers wiene net bliid mei it populêre spul en besochten it te ferbieden. 
Al yn 'e 16e iuw waarden keizerlike edikten útjûn dy't it bekkesnijen ferbean, mar it wie pas yn 'e 17e iuw dat it guon skouten slagge om it fjochtspul wat te ferminderjen.
Omt de oerheid swiere straffen sette op dizze messestekkerij, ûntstiene bekkesnijerijen mei puntleaze messen en skerpe munten, dy't de rjochterlike macht dreech te ûntdekken wiene. Mar om't dit dochs in frij barbaarsk spul bleau, waard it yn de achttjinde iuw ferbean. Dochs waard it noch oant fier yn de achttjinde iuw temûk dien yn guon gebieten. Stadichoan keazen lykwols ek in protte rûzjesikers foar in striid mei de fûsten. It bekkesnijen is pas yn de 19e iuw folslein útstoarn.

== Literatuer ==
* {{aut|Pieter Breuker}} Van Bekkensnijders tot Onderzoeksprogramma’s Afûk ISBN : 9789491536786
* {{aut| Jerome Blanes}}  Stavast - Knife Fighting in the Netherlands - The forbidden art of Bekkensnijden, ISBN 978-1326194819

== Sjoch ek ==
* [[skermjen]]
* [[duël]]
* [[mensoer]]

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://www.dbnl.org/tekst/gouw002volk01_01/gouw002volk01_01_0052.php Jan ter Gouw, De volksvermaken (side 563)], Digitale Bibliotheek Nederlandse Letteren
&lt;references/&gt;
}}

[[Kategory:Spultsje]]
[[Kategory:Bloedsport]]
[[Kategory:Fjochtsport]]</text>
      <sha1>9vrhwlp4zhdvz3r8keewc3v94bs1vj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte Aleksanderparkyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179518</id>
    <revision>
      <id>1235421</id>
      <parentid>1212777</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8047" sha1="7uo4m8p5gxpd4vrh373ic2jy3r1673x" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = Grutte Aleksanderparkyt
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Alexandrine parakeet kalakote.jpg|250px]] 
|lûd                 = [[Ofbyld:Alexandrine parakeet sound.wav|250px]]
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'')
|Skaai               = [[ealparkiten]] (''Psittacula'')
|Wittenskiplike namme= Psittacula eupatria
|Beskriuwer, jier    = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:Psittacula eupatria range map.png|center|250px]]&lt;center&gt;Oarspronklik ferspriedingsgebiet.&lt;/center&gt;
}}
De '''Grutte Aleksanderparkyt''' (''Psittacula eupatria'') is in grutte parkyt út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]]  (''Psittacula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae''). De fûgel is lânseigen yn Súd-Aazje en Súdeast-Aazje en ferneamd nei [[Aleksander de Grutte]], dy't in soad fûgels út de [[Punjab]] nei Europa en oare mediterrane lannen brocht, dêr 't se tige wurdearre waarden as hûsdieren foar de boppelaach.

Grutte Aleksanderparkiten hawwe lykas de [[Halsbânparkyt|halsbânparkiten]] (''Psittacula krameri'') ferwyldere populaasjes yn in soad lannen yn it Midden Easten en West-Europa.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Alexandrine Parakeet.jpg|left|thumb|Kop fan 'e Aleksanderparkyt.]]
Grutte Aleksanderparkiten wurde 56 oant 62 sm lang en wege 200 oant 300 gram. De sturt allinne is tusken de 28 en 35 sm lang. De fûgels binne foar it measte grien mei in ljocht blaugrize gloed op 'e wangen en nekke en in  gielgriene búk, in read plak op 'e skouders en in foarse reade snaffel mei giele punten. De boppekant fan 'e sturt giet fan grien boppe nei blau ûnder en giel op 'e punt. De ûnderkant fan 'e sturt is giel.

Tusken mantsjes en wyfkes bestiet ferskil. Folwoeksen mantsjes ha in swarte streek oer de wangen en in rôze bân yn 'e nekke, dy't by de wyfkes ûntbrekke. Juvenilen lykje op 'e wyfkes, mar ha koartere sturten.

== Fersprieding ==
Aleksanderparkiten binne fûgels dy't yn bosken, mangroves en boulân oant in hichte fan 900 m libje. 

== Undersoarten ==
Der wurde fiif ûndersoarten erkend:

* ''P. e. eupatria'': West-[[Yndia]], Súd-Yndia en [[Sry Lanka]]. (Nominaatfoarm.)  
* ''P. e. nipalensis'': Eastlik [[Afganistan]], [[Pakistan]], Noard-Yndia, Sintraal-Yndia, East-Yndia, [[Nepal]] en [[Bûtan]]. Grutter as de nominaatfoarm en mear griisgrien, de achterkant fan 'e kop en de wangen binne blaueftich. Folwoeksen mantsjes ha in bredere swarte streek oer de ûnderwang.
* ''P. e. avensis'': Noardeast-Yndia, [[Bangladesj]] en [[Birma]]. Hat in lytsere snaffel as de nominaatfoarm. Mantsjes lykje op 'e ''P. e. nipalensis'', mar de nekke en de ûnderdielen binne mear gieleftich en der is in smelle blauwe streek efter yn 'e nekke.
* ''P. e. magnirostri'': [[Andamanen]] en de [[Kokoseilannen]]. Wat grutter as de nominaatfoarm. Hat in gruttere snaffel en in helderder skouderplak. Mantsjes ha in smelle blauwe streek boppe de bân yn 'e nekke.
* ''P. e. siamensis'': [[Fjetnam]], [[Kambodja]], [[Laos]] en [[Tailân]]. Lytser as de nominaatfoarm mei in ljochter skouderplak. It gesicht en de nekke binne mear gielich. Mantsjes lykje op 'e ''P. e. avensis'', mar de efterkant fan 'e kop en de nekke binne blaueftich.

== Gedrach ==
[[Ofbyld:Alexandrine Parakeets at Vizag.02.jpg|thumb|left|Spantsje yn Andhra Pradesh.]]
Se ite sied, fruit, nuten, knoppen en blommen en kinne in soad skea feroarsaakje oan rypjend fruit en maisfjilden. Se libje yn lytse groepen, mar wêr 't genôch te fretten is binne de groepen grutter. Bûten de briedtiid kinne de oantallen op 'e sliepplakken foars tanimme. 

Se briede yn it oarspronklike ferspriedingsgebiet fan novimber oant april yn beamholtes, dy't se somtiden sels meitsje mei harren snaffels. Ek briede se somtiden yn keunstmjittige holtes fan gebouwen. Se lizze 2 oant 4 aaien, dy't nei 24 dagen útkomme. De piken ferlitte nei 7 wiken it nêst en bliuwe dan noch in skoft by de âlders oant se 3 of 4 moanne âld binne.

== Status ==
[[Ofbyld:Alexandrine Parakeet Psittacula eupatria by Dr. Raju Kasambe DSCN1240 (19).jpg|thumb|left|Aleksanderparkyt yn Maharashtra, Yndia.]]
De IUCN klassifisearret de Grutte Aleksanderparkyt as net bedrige. Nettsjinsteande dat hat dizze soarte te lijen ûnder it [[habitatferlies|ferdwinen fan it natuerlike biotoop]], [[streuperij|ferfolging en it fangen fan fûgels foar de yllegale hannel]]. De soarte komt net in soad mear yn it suden fan Yndia foar, is seldsum  woarn yn Bangladesj en ferdwynt út it noardwesten fan dat lân en dielen fan Sry Lanka. De populaasjes binne noch it measte krompen yn 'e Pakistaanske provinsjes Sindh en Punjab, Laos, Noardwest- en Súdwest-Kambodja en Tailân. Waarnimmings yn Bangladesj, Tailân en noardwestlik en súdwestlik Kambodja binne mooglik fan frijlitten koaifûgels.
[[Ofbyld:Alexandrine parakeet (Psittacula eupatria) 2024.jpg|thumb|250px|Aleksanderparkyt op in maisfjild.]]
Yn Yndia is de hannel fan 'e fûgel ferbean, mar der is in iepenlike hannel yn 'e fûgels op 'e merken yn 'e stêden. Yn Pakistan is de hannel yn 'e soarte net ferbean en dêr wurdt dus ek omraken hannele op 'e merken fan Lahore en Rawalpindi. 

== Avikultuer ==
De Grutte Aleksanderparkiten binne relatyf populêre fûgels yn 'e avikultuer om 't se yn finzenskip oant wol 40 jier wurde kinne. Se binne boppedat boartlik en kinne de minsklike spraak neidwaan. Der wurdt oannommen dat Aleksander de Grutte sels in fûgel as hûsdier hold. Op de Yndiaaske merk binne it de meast populêre koaifûgels. Neffens gegevens fan [[CITES]] waarden tusken 1981 en 2014 teminsten 57.772 fan 'e soarte eksportearre nei lannen bûten it oarspronklike ferspriedingsgebiet.

== Eksoat ==
De fûgel komt yn in soad lannen as eksoat foar. Yn Nederlân libbet ek in populaasje dy't stadichoan grutter wurdt. Mei wissens waard der yn 2006 foar it earst yn Amsterdam bret, mar oannommen wurdt dat dat al earder barde. Op in sliepplak yn it Amsterdamske Easterpark waarden yn 2021-2022 sa'n 600 fûgels telt. It oantal briedpearen telt yn Nederlân teminsten tsientallen. Yn West-Europa binne der ek yn Dútslân en it Feriene Keninkryk groeiende populaasjes.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/species/22685434/110985466 IUCN, oproppen 15 jannewaris 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/alexandrine-parakeet-palaeornis-eupatria/text Birdlife, oproppen 15 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1021FA920B6915F9 Avibase, oproppen 15 jannewaris 2025.]
Sjoch foar boarnen en referinsjes ek op [[:en:Rose-ringed parakeet]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittacula eupatria|Grutte Aleksanderparkyt}}
}}
[[Kategory:Ealparkyt]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]]
[[Kategory:Eksoat yn Bachrein]]
[[Kategory:Eksoat yn Belgje]]
[[Kategory:Eksoat yn Dútslân]]
[[Kategory:Eksoat yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Eksoat yn Iran]]
[[Kategory:Eksoat yn Irak]]
[[Kategory:Eksoat yn Katar]]
[[Kategory:Eksoat yn Koeweit]]
[[Kategory:Eksoat yn Nederlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Eksoat yn Turkije]]</text>
      <sha1>7uo4m8p5gxpd4vrh373ic2jy3r1673x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopparkyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179576</id>
    <revision>
      <id>1235401</id>
      <parentid>1214076</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="or0eyzwav7qurpi3lftex0izkuork6b" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = griiskopparkyt
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Grey-headed parakeet (34365126130).jpg|250px]] 
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'')
|Skaai               = [[ealparkiten]] (''Psittacula'')
|Wittenskiplike namme= Psittacula finschii
|Beskriuwer, jier    = [[Allan Octavian Hume|Hume]], 1874
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart            = 
}}
De '''griiskopparkyt''' of '''Finsch' parkyt''' (''Psittacula finschii'') is in [[pappegaai-eftigen|pappegaaieftige]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ealparkiten]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittaculidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Grey-headed parakeet (33907507574).jpg|thumb|left|Wyfke.]]
De 36 oant 40 sm lange fûgel liket in soad op 'e [[Himalayaparkyt]] (''Psittacula himalayana''). Earder waard de griiskopparkyt as in ûndersoarte fan 'e Himalayaparkyt behannele, mar se oerlaapje inoar net yn it ferspriedingsgebiet. De griiskopparkyt is wat lytser en hy hat in ljochtere grize kop as de Himalayaparkyt. 

It mantsje fan 'e griiskopparkyt hat in donkergrize kop mei in smelle swarte kraach, dy't nei de kiel ta breder wurdt en omheech rint. De kop fan it wyfke is folle ljochter griis en de swarte kraach ûntbrekt. Mantsjes en wyfkes fan 'e soarte ha in reade snaffel en fierder oer it algemien in grien fearrekleed mei in lange, blau mei griene sturt.

== Fersprieding ==
De soarte komt fan it meast eastlike diel fan [[Yndia]] oant súdlik [[Sina]], [[Birma]] en [[Yndosina]] foar yn iepen bosk en kultivearre gebieten oant 3800 m hichte. De fûgels ite knoppen, figen, nôt, sied, fruit en blommen. Yn Sintraal- en Sud-Birma briedt de fûgel tusken jannewaris en maart. In nêst bestiet út likernôch 4 aaien. 

== Status ==
It is net bekend hoe grut de populaasje is, mar oannommen wurdt dat de soarte yn oantal tebekrint. It ferlies fan it oarspronklike biotoop hat lykwols minder grutte gefolgen om't de fûgel him ek oanpast oan kultivearre lân en mear iepen gebieten. De hannel dêrfoaroer yn fral Birma en Sina is wol in soarch. Dêrnjonken giet de soarte ek achterút troch it kappen fan geskikte nêstbeammen. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] is de soarte dêrom as gefoelich klassifisearre.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iucnredlist.org/species/22685473/261477759 IUCN, oproppen 15 jannewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/gyhpar2?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 15 jannewaris 2025.]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-parakeet-himalayapsitta-finschii/summary Birdlife, oproppen 15 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=A72667DFE3933E71 Avibase, oproppen 15 jannewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Psittacula finschii|Griiskopparkyt}}
}}
[[Kategory:Ealparkyt]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]</text>
      <sha1>or0eyzwav7qurpi3lftex0izkuork6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte see-ein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179916</id>
    <revision>
      <id>1235437</id>
      <parentid>1183308</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6798" sha1="3luufea8zlenb83ca7cjow5ekzyxud5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = grutte see-ein
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Melanitta fusca 2.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Jerk&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Female scoter.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Wyfke.&lt;/small&gt; 
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'')
|Famylje             = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai               = [[see-einen]] (''Melanitta'') 
|Wittenskiplike namme= Melanitta fusca
|Beskriuwer, jier    = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:MelanittaFuscaIUCNver2018 2.png|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte see-ein''' (''Melanitta fusca'') is in [[Einfûgels|einfûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[see-einen]] (''Melanitta'').

== Beskriuwing ==
De grutte see-ein is 51 oant 56 sm lang mei in spanwiidte fan 90 oant 99 sm. It is in relatyf grutte see-ein mei in dikke nekke, in lange brede snaffel en in puntige sturt.

It jerkje is glânzgjend swart mei in wite plak by it each en in wite wjukspegel. Syn snaffel is foar in part oranje. It wyfke is bruner, net glânzgjend en hat ek in wite spegel. Fierder hat it wyfke op 'e wangen twa ljochte plakken.

== Fersprieding ==
De fûgels briede yn it noarden fan Europa fan [[Noarwegen]] oant de [[Jenisej (rivier)|Jenisej]] yn Sintraal-[[Sibearje]] en fan dêr nei it suden oant it noardeasten fan [[Kazachstan]]. Grutte see-einen brieden ek yn [[Armeenje]], [[Georgje]], [[Turkije]] en [[Turkmenistan]], mar dêr is de fûgel as briedfûgel ferdwûn. Allinne Georgje hat noch in ôfnimmende briedende populaasje mei yn 2017-2018 noch mar 25 oant 35 pearkes by de Tabatskoerimar.

Foar de winter trekt de soarte nei súdliker gebieten mei in minder kâld klimaat oant it noarden fan [[Spanje]], dielen fan Súdeast-Europa, de [[Swarte See|Swarte]] en de [[Kaspyske See]]. It grutste oerwinteringsgebiet foarmet de [[Eastsee]]. Se swimme winterdeis yn grutte groepen, deun op inoar en se fleane faak ek ei inoar op.     

Ek Nederlân heart ta it oerwinteringsgebiet fan 'e fûgel. Se binne fral op 'e westlike [[Waadsee]] en de [[Noardsee]]kust fan 'e eastlike Waadsee-eilannen te finen. Oant de jierren 1990 gie dat om oantallen tusken 1.000 oant 13.000 eksimplaren. Hjoed-de-dei (2024) binne dat noch mar 200 oant 800 eksimplaren en dêrmei hat de fûgel foar wat Nederlân oanbelanget it nivo werom fan healwei de jierren 1970. It tebekrinnen hâldt nei alle gedachten ferbân mei de ôfnimmende populaasje op 'e Eastsee. As briedfûgel komt de soarte yn Nederlân net foar. 

== Nêst ==
De fûgels begjinne yn 'e âldens fan twa jier mei it brieden. De nêsten wurde op 'e grûn boud, meast tichteby de see, marren of rivieren yn bosken of op 'e [[tûndra]]. It nêst leit goed ferside tusken tichte begroeiïng en bestiet trochstrings út 7 oant 9 rjemmewite aaien. Nei 27 oant 28 dagen brieden troch it wyfke komme de aaien út. De piken wurde troch it wyfke fersoarge en binne nei 30 oant 40 dagen selsstannich.   

== Status ==
Yn 'e jierren 1992-1993 waard de oerwinterjende populaasje yn Noardwest-Europa op likernôch 1 miljoen fûgels rûsd. Dêrnei sette in flugge delgong yn. De oerwinterjende populaasje op 'e Eastsee sakke fan likernôch 933.000 (1992-1993) oant likernôch 373.000 (2007-2009). Foaral yn 'e wintergebieten foarmje de fisknetten by it sykjen nei iten in bedriging foar de fûgels. De yntroduksje fan 'e [[Amerikaanske nerts]] kin de [[Skandinaavje|Skandinavyske]] populaasje oantaaste en in oare ynvasive [[eksoat]], de [[swartbekgrondel]]  (''Neogobius melanostomus'') yt wringelreaze dierkes fan 'e boaiem en kin dêrom de fiedselfoarried fan 'e see-einen yn 'e Baltyske See beynfloedzje. Oaljeloazingen op see kinne grutte ynfloed op 'e populaasje, om't de bisten yn grutte kloften by inoar libje. Oare redenen fan 'e tebekgong fan 'e fûgels foarmje de fûgelgryp, degradaasje fan it biotoop en de oanlis fan [[wynmûnepark]]en op see. Ek klimaatferoaring kin foar de takomst gefolgen foar de fûgelsoarte ha. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel dêrom as gefoelich op 'e [[Reade list]].
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/velvet-scoter-melanitta-fusca/text Birdlife, oproppen 24 jannewaris 2025.]
* [https://www.iucnredlist.org/species/22724836/183801134 IUCN, oproppen 24 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=BAF44E36E8D647CB Avibase, oproppen 23 jannewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Melanitta fusca}}
}}
[[Kategory:See-ein]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]</text>
      <sha1>3luufea8zlenb83ca7cjow5ekzyxud5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235438</id>
      <parentid>1235437</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Status */ korr</comment>
      <origin>1235438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6797" sha1="saibtljb72g1epvmz0l2cylrgskyyy2" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = grutte see-ein
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Melanitta fusca 2.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Jerk&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Female scoter.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Wyfke.&lt;/small&gt; 
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'')
|Famylje             = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai               = [[see-einen]] (''Melanitta'') 
|Wittenskiplike namme= Melanitta fusca
|Beskriuwer, jier    = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:MelanittaFuscaIUCNver2018 2.png|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte see-ein''' (''Melanitta fusca'') is in [[Einfûgels|einfûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[see-einen]] (''Melanitta'').

== Beskriuwing ==
De grutte see-ein is 51 oant 56 sm lang mei in spanwiidte fan 90 oant 99 sm. It is in relatyf grutte see-ein mei in dikke nekke, in lange brede snaffel en in puntige sturt.

It jerkje is glânzgjend swart mei in wite plak by it each en in wite wjukspegel. Syn snaffel is foar in part oranje. It wyfke is bruner, net glânzgjend en hat ek in wite spegel. Fierder hat it wyfke op 'e wangen twa ljochte plakken.

== Fersprieding ==
De fûgels briede yn it noarden fan Europa fan [[Noarwegen]] oant de [[Jenisej (rivier)|Jenisej]] yn Sintraal-[[Sibearje]] en fan dêr nei it suden oant it noardeasten fan [[Kazachstan]]. Grutte see-einen brieden ek yn [[Armeenje]], [[Georgje]], [[Turkije]] en [[Turkmenistan]], mar dêr is de fûgel as briedfûgel ferdwûn. Allinne Georgje hat noch in ôfnimmende briedende populaasje mei yn 2017-2018 noch mar 25 oant 35 pearkes by de Tabatskoerimar.

Foar de winter trekt de soarte nei súdliker gebieten mei in minder kâld klimaat oant it noarden fan [[Spanje]], dielen fan Súdeast-Europa, de [[Swarte See|Swarte]] en de [[Kaspyske See]]. It grutste oerwinteringsgebiet foarmet de [[Eastsee]]. Se swimme winterdeis yn grutte groepen, deun op inoar en se fleane faak ek ei inoar op.     

Ek Nederlân heart ta it oerwinteringsgebiet fan 'e fûgel. Se binne fral op 'e westlike [[Waadsee]] en de [[Noardsee]]kust fan 'e eastlike Waadsee-eilannen te finen. Oant de jierren 1990 gie dat om oantallen tusken 1.000 oant 13.000 eksimplaren. Hjoed-de-dei (2024) binne dat noch mar 200 oant 800 eksimplaren en dêrmei hat de fûgel foar wat Nederlân oanbelanget it nivo werom fan healwei de jierren 1970. It tebekrinnen hâldt nei alle gedachten ferbân mei de ôfnimmende populaasje op 'e Eastsee. As briedfûgel komt de soarte yn Nederlân net foar. 

== Nêst ==
De fûgels begjinne yn 'e âldens fan twa jier mei it brieden. De nêsten wurde op 'e grûn boud, meast tichteby de see, marren of rivieren yn bosken of op 'e [[tûndra]]. It nêst leit goed ferside tusken tichte begroeiïng en bestiet trochstrings út 7 oant 9 rjemmewite aaien. Nei 27 oant 28 dagen brieden troch it wyfke komme de aaien út. De piken wurde troch it wyfke fersoarge en binne nei 30 oant 40 dagen selsstannich.   

== Status ==
Yn 'e jierren 1992-1993 waard de oerwinterjende populaasje yn Noardwest-Europa op likernôch 1 miljoen fûgels rûsd. Dêrnei sette in flugge delgong yn. De oerwinterjende populaasje op 'e Eastsee sakke fan likernôch 933.000 (1992-1993) oant likernôch 373.000 (2007-2009). Foaral yn 'e wintergebieten foarmje de fisknetten by it sykjen nei iten in bedriging foar de fûgels. De yntroduksje fan 'e [[Amerikaanske nerts]] kin de [[Skandinaavje|Skandinavyske]] populaasje oantaaste en in oare ynvasive [[eksoat]], de [[swartbekgrondel]]  (''Neogobius melanostomus'') yt wringelreaze dierkes fan 'e boaiem en kin dêrom de fiedselfoarried fan 'e see-einen yn 'e Baltyske See beynfloedzje. Oaljeloazingen op see kinne grutte ynfloed op 'e populaasje, om't de bisten yn grutte kloften by inoar libje. Oare redenen fan 'e tebekgong fan 'e fûgels foarmje de fûgelgryp, degradaasje fan it biotoop en de oanlis fan [[wynmûnepark]]en op see. Ek klimaatferoaring kin foar de takomst gefolgen foar de fûgelsoarte ha. De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel dêrom as kwetsber op 'e [[Reade list]].
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/velvet-scoter-melanitta-fusca/text Birdlife, oproppen 24 jannewaris 2025.]
* [https://www.iucnredlist.org/species/22724836/183801134 IUCN, oproppen 24 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=BAF44E36E8D647CB Avibase, oproppen 23 jannewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Melanitta fusca}}
}}
[[Kategory:See-ein]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Middellânske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Swarte See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaspyske See]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]</text>
      <sha1>saibtljb72g1epvmz0l2cylrgskyyy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte karein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179951</id>
    <revision>
      <id>1235430</id>
      <parentid>1183348</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4933" sha1="l5s5eax7ngy4ljh1gdb9dvlq73v6hhh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme            = 
|Ofbyld           = [[Ofbyld:CANVASBACK (12-6-01) patagonia lake, scc, az -07 (5239683752).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;jerk&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Canvasback (female) - Aythya valisineria, Oakley Street, Cambridge, Maryland.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd              =
|Ryk              = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme           = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse           = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift            = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje          = [[einfûgels]] (''Anatidae'')  
|Skaai            = [[jollings]] (''Aythya'') 
|Wittenskiplike namme= Aythya valisineria
|Beskriuwer, jier = [[Alexander Wilson (ornitolooch)|Wilson]], 1814
|IUCN-status      = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart         =[[File:Aythya valisineria map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] &lt;br&gt;
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte karein''' (''Aythya valisineria'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] (''Aythya'') [[jollings]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Canvasback Ducks (16666591841).jpg|thumb|left|Wyfke en jerk.]]
De grutte karein wurdt 48 oant 56 sm lang, weecht 862 oant 1.600 gram en hat in spanwiidte fan 79 oant 89 sm. It is de grutste ein yn it skaai en likernôch like grut as de wylde ein. Jerken ha in swarte snaffel, in kastanjereade kop en nekke, in swart boarst, in griiseftige rêch, in swarte romp en in swartbrune sturt. De flanken, rêch en búk ha in fyn patroan dat oan kanvas tinken docht, fandêre syn ingelske namme ''canvasduck''. De iris fan it jerkje is readoranje, mar winterdeis minder helder fan kleur, syn poaten binne blaueftich griis. 

It wyfke hat ek in swarte snaffel, in ljochtbrune kop en nekke op it boarst oergeand yn donkerder brún. It kin en de hals binne ljochter. De flanken en rêch binne griiseftich brún. De snaffel is swart en de poaten binne blaueftich griis. Har iris is brún en by it each sit in ljocht streekje. 

== Fersprieding ==
Grutte kareinen briede yn sompen op 'e Noard-Amearikaanske [[prêrje]]s. Se bouwe it nêst fan wetterplanten tusken bygelyks bargjeblommen en sette dat ôf mei dûns. It ferlies fan briedgelegenheid late ta de ôfname fan 'e populaasje. Al jierren foarmet de ein in nij pearke yn 'e wintergebieten. Oare belangrike briedgebieten binne de rivierdelta's yn [[Saskatchewan]] en it binnenlân fan [[Alaska]].

Foar de winter lûkt de grutte karein nei it suden fan Noard-Amearika oant it noarden fan [[Meksiko]] ta. Brakke [[Estuarium|estuaria]] en sompen mei in oerdied oan ûnderwetterbegroeiïng en wringeleaze dieren binne de ideale wintergebieten foar grutte kareinen. It belangrykse oerwinteringsgebiet wie eartiids de [[Chesapeakebaai]]. De helte fan'e populaasje oerwintere dêr yn 'e jierren 1950. Healwei de jierren 1980 oerwintere dêr noch mar 10% fan 'e populaasje, itjinge te meitsjen hie mei it ferdwinen fan 'e ûnderwetter floara dêre. In soad grutte kareinen oerwinterje sûnt súdliker yn 'e kustgebieten fan [[Kalifornje]] en de benedenrin fan 'e [[Mississippi (rivier)|Mississippi]]. Somtiden wurdt de soarte op 'e [[Grut-Brittanje|Britske eilannen]] as [[dwaalgast]] waarnommen. 

== Status ==
De populaasje hat bot fluktuearre. Troch de lege oantallen fan 'e jierren 1980 wie de grutte karein kwetsber, mar yn 'e jierren 1990 gie it goed mei de ein en koe de populaasje ûnbidich groeie. De fûgels binne tige gefoelich foar drûchte en ôfwettering fan wiete gebieten op 'e prêrjes fan Noard-Amearika.   

Grutte kareinen trekke oer grutte ôfstannen. Troch harren briedgebieten te beskermjen wurdt de soarte yn stân holden, ek al wurdt der bûten dy briedgebieten op 'e fûgels jage. 

De populaasje wurdt hjoed-de-dei as stabyl beskôge en nimt sels wat ta. Rûsd wurdt dat de populaasje út likernôch 690.000 fûgels (2020) bestiet.

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/canvasback-aythya-valisineria Birdlife, oproppen 26 jannewaris 2025.]
* [https://www.iucnredlist.org/species/22680364/137943278 IUCN, oproppen 26 jannewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/canvas Ebird, oproppen 26 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=1929E1E16E073570 Avibase, oproppen 26 jannewaris 2025.]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch: [[:en:Canvasback]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Aythya valisineria}}
}}
[[Kategory:Jolling]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>l5s5eax7ngy4ljh1gdb9dvlq73v6hhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235431</id>
      <parentid>1235430</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1235431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4946" sha1="iog7q7dd05k10hbo6l59stm3z9mvkhk" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme            = grutte karein
|Ofbyld           = [[Ofbyld:CANVASBACK (12-6-01) patagonia lake, scc, az -07 (5239683752).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;jerk&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[File:Canvasback (female) - Aythya valisineria, Oakley Street, Cambridge, Maryland.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd              =
|Ryk              = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme           = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse           = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift            = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'') 
|Famylje          = [[einfûgels]] (''Anatidae'')  
|Skaai            = [[jollings]] (''Aythya'') 
|Wittenskiplike namme= Aythya valisineria
|Beskriuwer, jier = [[Alexander Wilson (ornitolooch)|Wilson]], 1814
|IUCN-status      = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart         =[[File:Aythya valisineria map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]] &lt;br&gt;
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte karein''' (''Aythya valisineria'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] (''Aythya'') [[jollings]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae''). 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Canvasback Ducks (16666591841).jpg|thumb|left|Wyfke en jerk.]]
De grutte karein wurdt 48 oant 56 sm lang, weecht 862 oant 1.600 gram en hat in spanwiidte fan 79 oant 89 sm. It is de grutste ein yn it skaai en likernôch like grut as de wylde ein. Jerken ha in swarte snaffel, in kastanjereade kop en nekke, in swart boarst, in griiseftige rêch, in swarte romp en in swartbrune sturt. De flanken, rêch en búk ha in fyn patroan dat oan kanvas tinken docht, fandêre syn ingelske namme ''canvasduck''. De iris fan it jerkje is readoranje, mar winterdeis minder helder fan kleur, syn poaten binne blaueftich griis. 

It wyfke hat ek in swarte snaffel, in ljochtbrune kop en nekke op it boarst oergeand yn donkerder brún. It kin en de hals binne ljochter. De flanken en rêch binne griiseftich brún. De snaffel is swart en de poaten binne blaueftich griis. Har iris is brún en by it each sit in ljocht streekje. 

== Fersprieding ==
Grutte kareinen briede yn sompen op 'e Noard-Amearikaanske [[prêrje]]s. Se bouwe it nêst fan wetterplanten tusken bygelyks bargjeblommen en sette dat ôf mei dûns. It ferlies fan briedgelegenheid late ta de ôfname fan 'e populaasje. Al jierren foarmet de ein in nij pearke yn 'e wintergebieten. Oare belangrike briedgebieten binne de rivierdelta's yn [[Saskatchewan]] en it binnenlân fan [[Alaska]].

Foar de winter lûkt de grutte karein nei it suden fan Noard-Amearika oant it noarden fan [[Meksiko]] ta. Brakke [[Estuarium|estuaria]] en sompen mei in oerdied oan ûnderwetterbegroeiïng en wringeleaze dieren binne de ideale wintergebieten foar grutte kareinen. It belangrykse oerwinteringsgebiet wie eartiids de [[Chesapeakebaai]]. De helte fan'e populaasje oerwintere dêr yn 'e jierren 1950. Healwei de jierren 1980 oerwintere dêr noch mar 10% fan 'e populaasje, itjinge te meitsjen hie mei it ferdwinen fan 'e ûnderwetter floara dêre. In soad grutte kareinen oerwinterje sûnt súdliker yn 'e kustgebieten fan [[Kalifornje]] en de benedenrin fan 'e [[Mississippi (rivier)|Mississippi]]. Somtiden wurdt de soarte op 'e [[Grut-Brittanje|Britske eilannen]] as [[dwaalgast]] waarnommen. 

== Status ==
De populaasje hat bot fluktuearre. Troch de lege oantallen fan 'e jierren 1980 wie de grutte karein kwetsber, mar yn 'e jierren 1990 gie it goed mei de ein en koe de populaasje ûnbidich groeie. De fûgels binne tige gefoelich foar drûchte en ôfwettering fan wiete gebieten op 'e prêrjes fan Noard-Amearika.   

Grutte kareinen trekke oer grutte ôfstannen. Troch harren briedgebieten te beskermjen wurdt de soarte yn stân holden, ek al wurdt der bûten dy briedgebieten op 'e fûgels jage. 

De populaasje wurdt hjoed-de-dei as stabyl beskôge en nimt sels wat ta. Rûsd wurdt dat de populaasje út likernôch 690.000 fûgels (2020) bestiet.

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/canvasback-aythya-valisineria Birdlife, oproppen 26 jannewaris 2025.]
* [https://www.iucnredlist.org/species/22680364/137943278 IUCN, oproppen 26 jannewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/canvas Ebird, oproppen 26 jannewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=1929E1E16E073570 Avibase, oproppen 26 jannewaris 2025.]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch: [[:en:Canvasback]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Aythya valisineria}}
}}
[[Kategory:Jolling]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Alaska]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>iog7q7dd05k10hbo6l59stm3z9mvkhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte Madagaskargoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180728</id>
    <revision>
      <id>1235433</id>
      <parentid>1186598</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>fossyl</comment>
      <origin>1235433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="1vx6md4r5vwc7308c4cjxseorysnhci" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = 
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Centrornis majori.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;center&gt;Bonken fan 'e grutte Madagaskargoes&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[goeseftigen]] (''Ansariformes'') 
|Famylje             = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai               = '''grutte Madagaskarguozzen''' &lt;br&gt;(''Centrornis'') &lt;small&gt;[[Charles William Andrews|Andrews]], 1897 &lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= † Centrornis majori
|Beskriuwer, jier    = [[Charles William Andrews|Andrews]], 1897 
|IUCN-status         = status: [[File:Fossyl.png|250px]]
|lânkaart            = 
}}
De '''grutte Madagaskargoes''' (''Centrornis majori'') is in útstoarne [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[einfûgels]] (''Anatidae'').

== Untdekking ==
De soarte waard yn 1897 troch Charles William Andrews oan 'e hân fan subfossile resten út de samling fan 'e [[soölooch]] Charles Immanuel Forsyth Major beskreaun, dy't in Sintraal-[[Madagaskar]] by [[Antsirabe]] ûntdutsen binne. Andrews koe de foarse langpoatige [[Healguozzen|healgoes]] lykwols net oan in bekend fûgelskaai tawize en fierde dêrom de [[Monotypysk takson|monotypyske]] ''centornis'' yn.

Mei help fan in koalstofdatearing koe fêststeld wurde dat de subfossilen likernôch 17.000 jier âld wiene.  

== Beskriuwing ==
Madagaskarguozzen wiene relatyf grutte einfûgels. De soarte hat oerienkomsten mei de [[kaamein]], mar se wiene grutter en hiene langere poaten. Se wiene grutter en hiene langere poaten. De soarte wie ek folle grutter as de [[lytse Madagaskargoes]] (''Alopochen sirabensis'') en syn knokkels oan 'e wjukken brûkte de fûgel nei alle gedachten om him yn 'e briedtiid tsjin rôfdieren te warjen. It bist rûn nei alle gedachten yn ûndjip wetter yn stee fan dat er swom.

Oannommen wurdt dat de fûgel noch oant de 14e of 15e iuw libbe hat. De soarte is nei alle gedachten troch natuerlike ferdrûging op it eilân en jacht troch de bewenners fan it eilân útstoarn.   

== Namme ==
De wittenskiplike namme ferwiist nei de ûntdekker Charles Immanuel Forsyth Major, dy't in soad subfossilen út Sintraal-Madagaskar nei it [[Britsk Museum]] stjoerde.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* Dit artikel is foar in part in oersetting fan it Dútsktalige artikel, sjoch: [[:de:Centrornis majori]] 
{{reflist}}
}}
[[Kategory:Goes (fûgel)]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn it Holoseen]]
[[Kategory:Fossyl yn Madagaskar]]</text>
      <sha1>1vx6md4r5vwc7308c4cjxseorysnhci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180827</id>
    <revision>
      <id>1235395</id>
      <parentid>1186260</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4588" sha1="hhqixvfhyntsajuaoisjbq0kuq3xlhd" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = griiskopgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Patos En Jeinimeni (93169763).jpeg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[goeseftigen]] (''Anseriformes'')
|Famylje = [[einfûgels]] (''Anatidae'')
|Skaai   = [[Súdamerikaanske guozzen]] (''Chloephaga'')  
|Wittenskiplike namme= Chloephaga poliocephala
|Beskriuwer, jier= [[Philip Lutley Sclater|Sclater]], 1857
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Chloephaga poliocephala map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#87aade}} [[wintergast]] &lt;br&gt;{{Color box|#aa87de}} [[stânfûgel]]
}}
De '''griiskopgoes''' (''Chloephaga poliocephala'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[einfûgels]] (''Anatidae''). De fûgel is ien fan 'e fiif soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[Súdamerikaanske guozzen]]. De griiskopgoes is [[Monotypysk takson|monotypysk]].

== Skaaimerken ==
De griiskopgoes wurdt tusken 50 oant 60 sm lang. Mantsjes wege tusken 1.62 oant 2.27 kg en wyfkes tusken 1.47 en 1.49 kg. Folwoeksen mantsjes en wyfkes ha itselde fearrekleed. Se ha in grize nekke en kop en de boppebealch en it boarst binne kastanjebrún mei in fyn streekjespatroan. De flanken binne swart en wyt en de búk is wyt. Yn 'e flecht is op de swart mei wite wjukken in glânzgjende griene spegel te sjen. Se ha in swarte snaffel en de poaten binne oranje mei swarte dielen. 

De juvenilen binne doffer fan kleur en se ha in brúneftige spegel. 

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Argentina - Bariloche trekking 075 - a family of colourful ground birds (6797910977).jpg|thumb|left|Fûgels yn Argentynje.]]
Griiskopguozzen komme yn it suden fan [[Súd-Amearika]] foar. De soarte is ek as [[dwaalgast]] waarnommen op 'e [[Falklâneilannen]] en hat dêr ek bret. Simmerdeis libbet de fûgel op iepen plakken yn bûkebosken om marren en sompen, op greiden yn it binnenlân, tichteby de kust en op hegere gebieten. Winterdeis jout de soarte in foarkar oan greidelân.

Se briede yn it suden fan [[Sily]] en de westlike râne fan [[Argentynje]]. In grut part fan 'e populaasje trekt yn 'e winter fierder nei it noarden fan Sily en nei de Argentynske [[pampa]]'s.   

== Gedrach ==
De soarte is hast hielendal [[herbivoar]]. In stúdzje oer it dieet fan 'e fûgel toande oan dat se winterdeis yn Argentynje fral ite sykje op stoppellân nei sied fan mais of sinneblommen en nôt. Ut in oare stúdzje die bliken dat de fûgels simmerdeis yn [[Fjoerlân]] blêd en sêfte fruchten frette, fral fan 'e ''Empetrum rubrum'' (reade kraaiheide).

Se begjinne tusken oktober en novimber te brieden en yn guon gebieten noch letter. Se briede net yn koloanjes en de nêsten wurde yn in beamholte, op stobben of tusken lang gers boud en ôfset mei dûns. In lechsel bestiet út fjouwer oant seis aaien. Mantsjes beweitsje it wyfke yn 'e [[Brieden (fûgels)|ynkubaasjetiid]], dy't 30 dagen duorret. 

== Status ==
Griiskopguozzen ha in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is, alhoewol't in rûzing fan 'e oantallen ûntbrekt. Der binne gjin direkte bedrigings bekend. Winterwaarnimmingen yn it noardeasten fan Argentynje suggerearren in oantal dêr fan 150.000. De soarte is relatyf frij fan ferfolging troch minsken yn harren briedgebiet, mar wurdt winterdeis troch boeren ferfolge om 't dy de fûgels as in konkurrint fan harren fee beskôgje.

De [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige, mar neffens in rûzing fan Wetlands International fan 2023 soe de populaasje bestean út 16.700 oant 66.700 folwoeksen fûgels en nimme de oantallen ôf.

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ashy-headed-goose-chloephaga-poliocephala BirdLife, oproppen 10 febrewaris 2025.]
* [https://www.iucnredlist.org/species/22679981/264998491 IUCN, oproppen 10 febrewaris 2025.]
* [https://ebird.org/species/ashgoo1/L606243 Ebird, oproppen 10 febrewaris 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=E0DEB0E731794C70 Avibase, oproppen 10 febrewaris 2025.]

{{Boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en/of referinsjes: [[:en:Ashy-headed goose]]
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ashy-headed-goose-chloephaga-poliocephala BirdLife, oproppen 9 febrewaris 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Chloephaga poliocephala|Griiskopgoes}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Súdamerikaanske goes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]</text>
      <sha1>hhqixvfhyntsajuaoisjbq0kuq3xlhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Väinö Kokkinen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181512</id>
    <revision>
      <id>1235450</id>
      <parentid>1189426</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>e</comment>
      <origin>1235450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2301" sha1="kjhnnuvbha0dllyb5jicg4zyko2lef8" xml:space="preserve">{{Ynfoboks sporter
| namme                = Väinö Kokkinen
| ôfbylding            = Väinö Kokkinen 1928.jpg
| ôfbyldingsbreedte    = 200px
| ôfbyldingtekst       = ''Väinö Kokkinen (1928)''
| echte namme          = Väinö Anselmi Kokkinen
| bynamme              = 
| nasjonaliteit        = {{FINnasj}}
| bertedatum           = [[25 novimber]] [[1899]]
| berteplak            = [[Hollola]]
| stjerdatum           = [[27 augustus]] [[1967]]
| stjerplak            = [[Kouvola]]
| etnisiteit           = 
| regionale identiteit = 
| grutte               = 1.72 m
| gewicht              = 
| sport                = [[Wrakseljen]]
| ûnderdiel            = Gryksk-Romeinsk
| trener               = 
| 1etitel              = 
| OS                   = [[Olympyske Simmerspullen 1928|Amsterdam 1928]],&lt;br&gt;[[Olympyske Simmerspullen 1932|Los Angeles 1932]],&lt;br&gt;[[Olympyske Simmerspullen 1936|Berlyn 1936]]
| PS                   = 
| ekstra               = 
| debút                = 
| karriêre-ein         = [[1936]]
| prestaasjes          = {{Goudgrut}} 2x [[Olympyske Spullen]] 1928, 1932&lt;hr&gt;{{Goudgrut}} 1x EK 1930&lt;br&gt;{{Sulvergrut}} 4x EK 1925, 1929, 1931, 1933
| webside              = 
}}'''Väinö Anselmi Kokkinen''' ([[Hollola]], [[25 novimber]] [[1899]] - [[Kouvola]], [[27 augustus]] [[1967]]) wie in [[Finlân|Finske]] [[Wrakseljen|wrakselder]]. 

Hy die meardere kearen mei it Europeeske kampioenskip en trije kear oan de [[Olympyske Spullen|Olympyske Simmerspullen]] (yn  [[Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1928|1928]], [[Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1932|1932]] en [[Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1936|1936]]). hy waard ien kear Europeesk kampioen yn de klasse oant 79 kg, en yn [[1932]] Olympysk kampioen by it Gryksk-Romeinsk yn de klasse oant 79 kg.&lt;br&gt;
Väinö Kokkinen ferstoar op 27 augustus 1967, yn 'e âldens fan 67 jier.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
* Wikipedy:EN
* Wikipedy:DE
* [https://www.olympedia.org/athletes/57906 Olympedia, Väinö Kokkinen ''Riedplachte op 4-3-2025'']
* Wikipedy:EN, European Wrestling Championships
{{Commonscat|Väinö Kokkinen}}
}}

{{DEFAULTSORT:Kokkinen, Vaino}}
[[Kategory:Finsk wrakselder]]
[[Kategory:Finsk Olympysk kampioen]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1899]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1967]]</text>
      <sha1>kjhnnuvbha0dllyb5jicg4zyko2lef8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene iisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182181</id>
    <revision>
      <id>1235375</id>
      <parentid>1192896</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5497" sha1="hcwxlrwi72j85ttv6r88ty5q4r8vf5z" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Griene iisfûgel
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Green kingfisher (Chloroceryle americana americana) male.jpg|250px]]&lt;br&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Chloroceryle americana.jpg|250px]]&lt;br&gt;wyfke 
|lûd         = [[Ofbyld:Chloroceryle americana - Green Kingfisher XC250627.mp3|250px]]&lt;br&gt;lûd
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[griene iisfûgels]] (''Chloroceryle'')
|Wittenskiplike namme= Chloroceryle americana
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Chloroceryle americana map.svg|250px]]
}}
De '''griene iisfûgel''' (''Chloroceryle americana'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Beskriuwing == 
[[Ofbyld:Green Kingfisher - 49483303071.jpg|thumb|left|Mantsje.]]
Griene iisfûgels wurde oant 20 sm lang en wege 35 oant 40 gram. Wyfkes binne grutter en swierder as mantsjes. Beide skaaien ha griene boppedielen mei twa of mear rigen wite plakken op 'e slachpinnen. De sturt is grien mei in soad wyt op 'e bûtenste fearren, itjinge it bêste te sjen is as se fleane. Folwoeksen mantsjes ha in wite kraach en in readbrún boarst. Folwoeksen wyfkes ha in wite kraach, in feal brúngiele kiel en boarst en in bân fan griene spikkels oer it boarst en de boppebúk. Jonge fûgels ha in soad fan 'e wyfkes, mar binne doffer en ha lytse, ljocht brúngiele plakjes op 'e krún en dekfearren fan 'e wjukken.   

== Ferspriedingsgebiet ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e griene iisfûgel leit tusken it suden fan Teksas oer Midden- en Súd-Amearika oant yn Sintraal-Argentynje. Syn biotoop bestiet út relatyf iepen bosk oan stadich streamende rivieren en marren. De fûgels ha lege begroeiing boppe wetter nedich om te jeijen. Se libje it hiele jier troch yn itselde gebiet.  

== Undersoarten ==
De ûndersoarten ferskille yn it grien fan 'e boppedielen, de hoemannichte wyt op 'e wjukken en sturt, de flanktekeningen en de omfang fan 'e boarstbannen (hielendal of net). Der bestiet binnen de ûndersoarten ek in soad yndividuële fariaasje, sadat ek de ferskillen tusken de ûndersoarten faak min te sjen binne. 

De wurde fiif ûndersoarten ûnderskieden:

* ''Chloroceryle americana hachisukai'''- De ûndersoarte libbet yn it sudlik sintrale diel fan 'e [[Feriene Steaten]] en it noardwesten fan [[Meksiko]].
* ''Chloroceryle americana septentrionalis''  – Komt foar yn it súdlik sintrale diel fan [[Teksas]] en it easten fan Meksiko oant yn Noard-[[Kolombia]] en West-[[Fenezuëla]]. 
* ''Chloroceryle americana americana'' – De nominaatfoarm libbet eastlik fan 'e [[Andes]] fan Fenezuëla oant yn it noardeasten fan [[Bolivia]], yn it noardlike en sintrale diel fan [[Brazylje]] en op [[Trinidad en Tobago]]. 
* ''Chloroceryle americana mathewsii'' – Libbet yn it suden fan Brazylje, it suden fan Bolivia en it noarden fan [[Argentynje]].
* ''Chloroceryle americana cabanisii'' – Hat syn ferspriedingsgebiet fan Kolombia oant [[Sily]] westlik fan 'e Andes. 

== Nêst ==
[[Ofbyld:Green Kingfisher (female) - 49284342486.jpg|thumb|left|Wyfke.]]
It briedseizoen fan 'e soarte fariëarret geografysk. In pearke boud in nêst troch in holte te graven, yn 'e regel yn in igge fan ierde by in beek of rivier. De tunnel is oant 1 m djip en einiget yn in lytse nêstkeamer. It nêst bestiet út twa oant seis aaien, dy't yn 19 oant 21 dagen troch it mantsje en it wyfke útbret wurde. Nei likernôch 26 dagen nei it útkommen fan 'e aaien fleane de jonge út. Se bliuwe dan noch in wike as fjouwer by de âlders, oant se út it territoarium ferjage wurde. 

== Status ==
De wrâldpopulaasje wurdt op 20 miljoen folwoeksen fûgels rûsd (sifers fan 2008). Oannommen wurdt dat wrâldpopulaasje ôfnimt. Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre.

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-kingfisher-chloroceryle-americana Birdlife]
* [https://ebird.org/species/grnkin Abird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=ED7D674117006CCB Avibase]

{{boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:en:Green kingfisher]]  
----
{{Commonscat|Chloroceryle americana|Griene iisfûgel}}
}}
[[Kategory:Griene iisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]</text>
      <sha1>hcwxlrwi72j85ttv6r88ty5q4r8vf5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene dwerchiisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182193</id>
    <revision>
      <id>1235372</id>
      <parentid>1192939</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4056" sha1="7qi8g74s13kt0c9ujp9c81zsmng4oar" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = Griene dwerchiisfûgel
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Chloroceryle-aenea-001.jpg|250px]]&lt;br&gt;Mantsje.&lt;br&gt;[[Ofbyld:American Pygmy Kingfisher (49734444428).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke.
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[griene iisfûgels]] (''Chloroceryle'')
|Wittenskiplike namme= Chloroceryle aenea
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Chloroceryle aenea map.svg|250px]]
}}
De '''griene dwerchiisfûgel''' (''Chloroceryle aenea'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[griene iisfûgels]] (''Chloroceryle'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Beskriuwing==
[[File:American Pygmy Kingfisher (Chloroceryle aenea) female ... (52399523498).jpg|thumb|left|Wyfke.]]
It mar 13 sm lange iisfûgeltsje wurdt 18 gram swier. Lykas oare iisfûgels hat er in koart sturtsje en in lange snaffel. De boppekant is oliifgrien, de ûnderkant is oranjeread en midden op 'e búk is it fûgeltsje wyt. Wyfkes binne te ûnderskieden fan mantsjes troch de griene bân op it boarst. 

Juvenilen lykje op folwoeksen fûgels mar binne sûnder boarstbân, Fierder binne se op 'e flanken spikkele. 

== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e griene dwerchiisfûgel leit fan Súd-[[Meksiko]] oer [[Midden-Amearika]] oant yn it westen fan [[Ekwador]] en [[Bolivia]] en [[Brazylje]]. De soarte is ek oanwêzich op [[Trinidad en Tobago|Trinidad]]. Griene dwerchiisfûgels libje oan rivieren yn tichte bosken.   

== Undersoarten ==
Fan 'e griene dwerchiisfûgel binne twa ûndersoarten bekend:

* ''C. a. aenea'': de súdlike nominaatfoarm. Is te ûnderskieden fan 'e oare ûndersoarten troch twa rigen mei wite plakken op 'e wjukken.
* ''C. a. stictoptera'': is te ûnderskieden fan 'e nominaatfoarm troch trije oant fjouwer rigen mei plakken op 'e wjukken. Fierder hat dizze ûndersoarte in wyt plak op 'e ûndersturtdekfearren, dat lykwols hast net te sjen is. 

== Iten ==
Lykas de oare iisfûgels jaget de griene dwerchiisfûgel fanôf in stôk of stangel op fiksjes en kikkertfiskjes troch him fertikaal yn it wetter te soarten. Ynsekten folle syn iten oan, dy't yn 'e loft fongen wurde. 

== Nêst ==
De dwerchiisfûgel graaft in 40 sm lange horisonale tunnel yn 'e steile wetterkant of yn in ierden heuvel. In lechsel bestiet út trije oant fjouwer wite aaikes.  

== Status ==
De fûgel wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. Oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne. 

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/american-pygmy-kingfisher-chloroceryle-aenea Birdlife]
* [https://ebird.org/species/ampkin1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=A08C5C0687704F82 Avibase]

{{boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Erzfischer]]  
----
{{Commonscat|Chloroceryle aenea|Griene dwerchiisfûgel}}
}}
[[Kategory:Griene iisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]</text>
      <sha1>7qi8g74s13kt0c9ujp9c81zsmng4oar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grienreade iisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182194</id>
    <revision>
      <id>1235389</id>
      <parentid>1192944</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3843" sha1="rpa93emjkyqwyvhsb1vyyhzxskholsn" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = grienreade iisfûgel
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Green-and-Rufous Kingfisher (female) - Flickr - Becky Matsubara.jpg|250px]]
|lûd         =
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[griene iisfûgels]] (''Chloroceryle'')
|Wittenskiplike namme= Chloroceryle inda
|Beskriuwer, jier=[[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Chloroceryle inda map.svg|250px]]
}}
De '''grienreade iisfûgel''' (''Chloroceryle inda'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[griene iisfûgels]] (''Chloroceryle'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Ceryle inda - 1700-1880 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ16800279.tif|thumb|left|Ofbyld fan in mantsje en wyfke.]]
Grienreade iisfûgels wurde 24 sm lang en ha in gewicht fan 46 oant 60 gram. De boppedielen binne glânzgjend grien en ûnder is de fûgel readbrún. De wjukken binne fral by de wyfkes wyt sprinkeld. Allinne it wyfke hat oer it boarst in grienwite bân. De grienreade iisfûgel liket noch it meast op 'e [[griene dwerchiisfûgel]], mar is twaris sa grut. 

== Fersprieding ==
De grienreade iisfûgels komme fan it súdeasten fan [[Nikaragûa]], [[Kosta Rika]] en [[Panama]] oant de [[Golf fan Guayaquil]] en eastlik fan 'e [[Andes]] oer it noarden fan [[Súd-Amearika]] oant de [[Atlantyske Oseaan|Atlantyske]] kust fan 'e [[Brazylje|Brazyljaanske]] dielsteat Santa Catarina foar. Se libje oant in hichte fan 400 m yn tichte bosken oan stadich streamend wetter, sompen en mangroves.  

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* ''Chloroceryle inda inda'' – fan Nikaragûa oant it noarden fan [[Bolivia]] en Súdeast-Brazylje.
* ''Chloroceryle inda chocoensis'' – West-[[Kolombia]] en Noardwest-[[Ekwador]].

== Gedrach ==
De soarte jaget fan in stangel út yn it wetter nei proaien, dy't besteane út fisken fan maksimaal 12 sm lang en garnalen.  

== Nêst ==
In nêst bestiet út trije oant fiif aaien. Der is fierder net in soad bekend oer it briedgedrach.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De ôfname is lykwols net sa grut dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] klassifisearet de fûgel dêrfandinne as net bedrige op 'e [[Reade list]]. In rûge rûzing út 2016 hâldt de populaasje op in heal oant fiif miljoen fûgels.

== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-and-rufous-kingfisher-chloroceryle-inda Birdlife]
* [https://ebird.org/species/garkin1#:~:text=Identification&amp;text=Fairly%20small%20kingfisher%2C%20unique%20with,speckled%20green%20band%20across%20chest. Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5900955BA78AC3DD Avibase]

{{boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Zweifarbenfischer]]  
----
{{Commonscat|Chloroceryle inda|Grienreade iisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grienreade iisfugel}}
[[Kategory:Griene iisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]</text>
      <sha1>rpa93emjkyqwyvhsb1vyyhzxskholsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopiisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182257</id>
    <revision>
      <id>1235397</id>
      <parentid>1193196</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5601" sha1="3juq4y7lajgswejh0vav5vlq9kqwy2x" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = griiskopiisfûgel 
|Ofbyld     = [[Ofbyld:044 Grey-headed kingfisher at Queen Elizabeth National Park Photo by Giles Laurent.jpg|250px]]
|lûd        = [[Ofbyld:Halcyon leucocephala, roep, 28s, 2017-10-30 08h27, Kililene Lodge, a.mp3|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje    = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai      = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'')
|Wittenskiplike namme= Halcyon leucocephala
|Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''griiskopiisfûgel''' (''Halcyon leucocephala'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Beskriuwing ==
De griiskopiisfûgel is in lytse fertsjintwurdiger yn it skaai en wurdt likernôch 22 sm grut. De fûgel hat in reade snaffel, in grize kop oant by de kiel hast wyt, in readbrune búk en swart en blauwe fearren op 'e boppekant fan 'e wjukken. Lykas de snaffel binne ek de poaten read.    

== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e griiskopiisfûel leit yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. It leit fan 'e [[Kaapverdje|Kaapverdyske eilannen]] yn it westen oant it [[Arabysk skiereilân]] yn it easten en oant Súd-Afrika yn it suden.    

Der binne fiif ûndersoarten bekend:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; colspan =&quot;5&quot; |'''Undersoarten'''
|-
! Wittenskiplike &lt;br&gt; namme !! Beskriuwer !! Fersprieding 
|-
| ''Halcyon leucocephala acteon'' || {{Aut|[[René Primevère Lesson|Lesson]]}} (1830)|| [[Brava]], [[Fogo]] en [[Santiago (eilân)|Santiago]].
|-
| ''Halcyon leucocephala leucocephala' || {{Aut|[[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]]}}&lt;br&gt;(1776) || Fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant yn Noardwest-[[Somaalje]] en Noard-[[Tanzania]] en it noarden fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]].  
|-
| ''Halcyon senegalensis  cyanoleuca'' || {{Aut|[[Louis Pierre Vieillot|Gmelin]]}} &lt;br&gt;(1788) || It suden fan it Arabysk Skiereilân.
|-
| ''Halcyon leucocephala semicaerulea'' || {{Aut|[[Anton Reichenow|Reichenow]]}} &lt;br&gt;(1900) || Fan Súdeast-Somaalje oant [[Tanzania]].
|-
| ''Halcyon leucocephala pallidiventris'' || {{Aut|[[Jean Louis Cabanis|Cabanis]]}} &lt;br&gt;(1881) || Fan it suden fan 'e Demokratyske Republyk Kongo oer it noardwesten fan Tanzania en súdlik oant yn it noarden fan [[Súd-Afrika]].
|}

== Iten ==
[[Ofbyld:Alción cabeciblanco (Halcyon leucocephala), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-23, DD 19.jpg|thumb|left|Griiskopiisfûgel yn Kenia.]]
It iten fan 'e soarte bestiet út [[ynsekten]] ([[imerke]]s), lytse [[reptilen]] en [[amfibyen]].  

== Status ==
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Der bestiet gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje en oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. Dêrfandinne wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre.
== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-kingfisher-halcyon-leucocephala Birdlife]
* [https://ebird.org/species/gyhkin1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=178B6892F59B71D3 Avibase]

{{boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Senegalliest]]  
----
{{Commonscat|Halcyon leucocephala|Griiskopiisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griiskopiisfugel}}
[[Kategory:Echte beamiisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>3juq4y7lajgswejh0vav5vlq9kqwy2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235398</id>
      <parentid>1235397</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>typfl</comment>
      <origin>1235398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5602" sha1="1co43vroi45u2ooarlj90uerpbrwpji" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = griiskopiisfûgel 
|Ofbyld     = [[Ofbyld:044 Grey-headed kingfisher at Queen Elizabeth National Park Photo by Giles Laurent.jpg|250px]]
|lûd        = [[Ofbyld:Halcyon leucocephala, roep, 28s, 2017-10-30 08h27, Kililene Lodge, a.mp3|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje    = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai      = [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'')
|Wittenskiplike namme= Halcyon leucocephala
|Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''griiskopiisfûgel''' (''Halcyon leucocephala'') is in [[fûgel]] fan it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte beamiisfûgels]] (''Halcyon'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Beskriuwing ==
De griiskopiisfûgel is in lytse fertsjintwurdiger yn it skaai en wurdt likernôch 22 sm grut. De fûgel hat in reade snaffel, in grize kop oant by de kiel hast wyt, in readbrune búk en swart en blauwe fearren op 'e boppekant fan 'e wjukken. Lykas de snaffel binne ek de poaten read.    

== Fersprieding ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e griiskopiisfûgel leit yn [[Afrika]] besuden de [[Sahara]]. It leit fan 'e [[Kaapverdje|Kaapverdyske eilannen]] yn it westen oant it [[Arabysk skiereilân]] yn it easten en oant Súd-Afrika yn it suden.    

Der binne fiif ûndersoarten bekend:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color: #D3D3A4&quot; colspan =&quot;5&quot; |'''Undersoarten'''
|-
! Wittenskiplike &lt;br&gt; namme !! Beskriuwer !! Fersprieding 
|-
| ''Halcyon leucocephala acteon'' || {{Aut|[[René Primevère Lesson|Lesson]]}} (1830)|| [[Brava]], [[Fogo]] en [[Santiago (eilân)|Santiago]].
|-
| ''Halcyon leucocephala leucocephala' || {{Aut|[[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller]]}}&lt;br&gt;(1776) || Fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant yn Noardwest-[[Somaalje]] en Noard-[[Tanzania]] en it noarden fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]].  
|-
| ''Halcyon senegalensis  cyanoleuca'' || {{Aut|[[Louis Pierre Vieillot|Gmelin]]}} &lt;br&gt;(1788) || It suden fan it Arabysk Skiereilân.
|-
| ''Halcyon leucocephala semicaerulea'' || {{Aut|[[Anton Reichenow|Reichenow]]}} &lt;br&gt;(1900) || Fan Súdeast-Somaalje oant [[Tanzania]].
|-
| ''Halcyon leucocephala pallidiventris'' || {{Aut|[[Jean Louis Cabanis|Cabanis]]}} &lt;br&gt;(1881) || Fan it suden fan 'e Demokratyske Republyk Kongo oer it noardwesten fan Tanzania en súdlik oant yn it noarden fan [[Súd-Afrika]].
|}

== Iten ==
[[Ofbyld:Alción cabeciblanco (Halcyon leucocephala), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-23, DD 19.jpg|thumb|left|Griiskopiisfûgel yn Kenia.]]
It iten fan 'e soarte bestiet út [[ynsekten]] ([[imerke]]s), lytse [[reptilen]] en [[amfibyen]].  

== Status ==
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Der bestiet gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje en oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. Dêrfandinne wurdt de fûgel op 'e [[Reade list]] troch de [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre.
== Keppeling om utens ==
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-kingfisher-halcyon-leucocephala Birdlife]
* [https://ebird.org/species/gyhkin1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=178B6892F59B71D3 Avibase]

{{boarnen|boarnefernijing=
Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Senegalliest]]  
----
{{Commonscat|Halcyon leucocephala|Griiskopiisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griiskopiisfugel}}
[[Kategory:Echte beamiisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>1co43vroi45u2ooarlj90uerpbrwpji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutsnaffeliisfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182400</id>
    <revision>
      <id>1235419</id>
      <parentid>1193577</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="hxrmi9lea17n50htmo40hd03mqx6c1d" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = grutsnaffeliisfûgel
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Great-billed Kingfisher 0A2A9307.jpg|250px]]
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[rôldereftigen]] (''Coraciiformes'') 
|Famylje     = [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'') 
|Skaai       = [[eibertiisfûgels]] (''Pelargopsis'')
|Wittenskiplike namme= Pelargopsis melanorhyncha
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 18261
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart    = 
}}
De '''grutsnaffeliisfûgel''' (''Pelargopsis melanorhyncha'') is in [[fûgel]]soarte út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] [[iisfûgels]] (''Alcedinidae'').

== Besrkiuwing ==
[[Ofbyld:Great-billed Kingfisher.jpg|thumb|left|Fûgel yn Noard-Selebes.]]
Folwoeksen grutsnaffeliisfûgels wurde 35 sm lang. Wyfkes binne wat swierder útfierd as mantsjes; der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed. Se ha in krêmkleurige kop, hals, kiel, boarst, búk en rêch. Allinne it gesicht en de eachstreek binne griisswart. De wjukken en sturtfearren binne donkerbrún en bytiden ljochtblau glânzgjend. De foarse saffel is swart, de iris donkerbrún en de poaten donker readbrún.   

== Fersprieding ==
De soarte is [[endemisme|endemysk]] op [[Selebes]] en oanbuorjende eilannen. Hy bewennet [[mangrove]]bosken, tropysk bosk, sompen en beboske riviermûningen oant 600 m. Yn it Bogani Nani Wartabone Nationalpark komt de soarte oant 980 m foar.

Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* ''P. m. melanorhyncha'': Selebes.
* ''P. m. dichrorhyncha'': [[Banggai-eilanden]] (eastlik fan Selebes).
* ''P. m. eutreptorhyncha'': [[Sûla-eilannen]]  (eastlik fan 'e Banggai-eilannen).

== Status ==
Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de soarte is net seldsum en lokaal algemien. Troch it ferlies fan biotoop nimme de oantallen fan 'e fûgel lykwols ôf. De fûgel wurdt op de [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre.
{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-billed-kingfisher-pelargopsis-melanorhyncha Birdlife International]
* [https://www.birdsoftheworld.com/bow/species/blbkin1/cur/introduction?lang=es Birds of the World]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=7CF2B1F81E749CF9 Avibase]  
----
{{Commonscat|Pelargopsis melanorhyncha|Grutsnaffeliisfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutsnaffeliisfugel}}
[[Kategory:Eibertiisfûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>hxrmi9lea17n50htmo40hd03mqx6c1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griennekketangare</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182964</id>
    <revision>
      <id>1235387</id>
      <parentid>1195261</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="db6jer1gmjkbjm9c99e7gdbl7zki10g" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = 
|Ofbyld      = 
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje     = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'')
|Skaai       = [[echte tangaren]] (''Tangara'')
|Wittenskiplike namme= Tangara fucosa
|Beskriuwer, jier= [[Edward William Nelson|Nelson]], 1912
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:Tangara fucosa map.svg|250px]]
|250px]]
}}
De '''griennekketangare''' (''Tangara fucosa'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). 

== Beskriuwing ==
Griennekketangaren ha ljochtgriene plakken op it wang en yn 'e nekke en donkere plakken op it boarst en de flanken, in swarte rêch en blauwe rannen op 'e wjukfearren.  

== Fersprieding ==
De fûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet en komt yn 'e heechlannen fan it grinsgebiet fan [[Panama]] (Darién) en [[Kolombia]]. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge sizze wol dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. De soarte libbet yn berchwâlden en oan boskrânen oant in hichte fan likernôch 600 m oant 1350 m, dêr't se fakentiden yn pearkes en lytse groepkes mei oare soarten foerazjearje yn 'e middelse en boppeste beamlagen. 

De griennekketangare is net lang lyn ôfsplitst fan 'e [[glânsplaktangare]], dy't yn West-Panama en Kosta Rika libbet en in soad hat fan 'e griennekketangare, mar net mei it ferspriedingsgebiet oerlapet. 

== Status ==
De wrâldpopulaasje wurdt tusken 1.300 en 16.000 folwoeksen fûgels rûsd (2020). De populaasje is stabyl (2024) en de [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2024).  

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-naped-tanager-tangara-fucosa Birdlife International]
* [https://ebird.org/species/grntan1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=7F58387333CCDE6C Avibase]
----
{{Commonscat|Tangara fucosa|griennekketangare}}
}}
{{DEFAULTSORT:griennekketangare}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte tangare]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>db6jer1gmjkbjm9c99e7gdbl7zki10g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235388</id>
      <parentid>1235387</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1235388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2395" sha1="sfoun55ap0rncqeszemwav0m3cs83kk" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = griennekketangare
|Ofbyld      = 
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje     = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'')
|Skaai       = [[echte tangaren]] (''Tangara'')
|Wittenskiplike namme= Tangara fucosa
|Beskriuwer, jier= [[Edward William Nelson|Nelson]], 1912
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:Tangara fucosa map.svg|250px]]
|250px]]
}}
De '''griennekketangare''' (''Tangara fucosa'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). 

== Beskriuwing ==
Griennekketangaren ha ljochtgriene plakken op it wang en yn 'e nekke en donkere plakken op it boarst en de flanken, in swarte rêch en blauwe rannen op 'e wjukfearren.  

== Fersprieding ==
De fûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet en komt yn 'e heechlannen fan it grinsgebiet fan [[Panama]] (Darién) en [[Kolombia]]. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge sizze wol dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. De soarte libbet yn berchwâlden en oan boskrânen oant in hichte fan likernôch 600 m oant 1350 m, dêr't se fakentiden yn pearkes en lytse groepkes mei oare soarten foerazjearje yn 'e middelse en boppeste beamlagen. 

De griennekketangare is net lang lyn ôfsplitst fan 'e [[glânsplaktangare]], dy't yn West-Panama en Kosta Rika libbet en in soad hat fan 'e griennekketangare, mar net mei it ferspriedingsgebiet oerlapet. 

== Status ==
De wrâldpopulaasje wurdt tusken 1.300 en 16.000 folwoeksen fûgels rûsd (2020). De populaasje is stabyl (2024) en de [[IUCN]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2024).  

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-naped-tanager-tangara-fucosa Birdlife International]
* [https://ebird.org/species/grntan1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=7F58387333CCDE6C Avibase]
----
{{Commonscat|Tangara fucosa|griennekketangare}}
}}
{{DEFAULTSORT:griennekketangare}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte tangare]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>sfoun55ap0rncqeszemwav0m3cs83kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grize tangare</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182991</id>
    <revision>
      <id>1235417</id>
      <parentid>1195310</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="1i8u9fn2avpzp8txxpwtgiofwxg97y6" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme       = 
|Ofbyld      = [[Ofbyld:Plain-collared tanager (39761228985) (cropped).jpg|250px]]
|lûd         = 
|Ryk         = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme      = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse      = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift       = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje     = [[tangarefûgels]] (''Thraupidae'')
|Skaai       = [[echte tangaren]] (''Tangara'')
|Wittenskiplike namme= Tangara inornata
|Beskriuwer, jier= ([[John Gould|Gould]]), 1855
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart    = [[Ofbyld:Tangara inornata map.svg|250px]]
}}
De '''grize tangare''' (''Tangara inornata'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[echte tangaren]] (''Tangara'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[tangarefûgels]] (''Thraupidae''). 

== Beskriuwing ==
De grize tangare is foar it measte in grize fûgel mei swarte wjukken en donkere eachplakken. De ûnderkant fan 'e fûgel is ljochter.  Op 'e skouder is in pearsblau plak, mar dat is lestich te sjen. De soarte liket it meast op 'e [[palmtangare]], mar is griis ynstee fan oliifgrien. Ek kin de fûgel by min ljocht betiizge wurde mei de [[biskopstangare]], mar de donkere wjukken fan 'e grize tangare binne mear kontrastearjend. De skaaien binne lyk oan inoar.

== Fersprieding ==
Grize tangaren wurde yn trije [[ûndersoarte]]n ferdield:

* ''Tanager inornata rava'' - komt foar yn 'e Karibyske leechlannen fan súdeastlik [[Kosta Rika]] en westlik [[Panama]].
* ''Tanager inornata languens'' - komt foar yn tropysk eastlik [[Panama]] en noardwestlik Kolombia.
* ''Tanara inornata inornata'' — komt foar yn noardlik Kolombia (Sinú, lege dielen fan Cauca en de sintrale Magdalena-dellingen).

Grize tangaren wurde yn iepen bosk lykas boskrânen en jong bosk mei strewellen waarnommen. Se wurde faak yn pearkes of lytse kloften sjoen.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige (LC, 2021). De wrâldpopulaasje wurdt tusken de heal miljoen en fiif miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2019). 

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/plain-colored-tanager-tangara-inornata Birdlife International]
* [https://ebird.org/species/plctan1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=6E314A86F5F1117F Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Tangara inornata|grize tangare}}
}}
{{DEFAULTSORT:grize tangare}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Echte tangare]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>1i8u9fn2avpzp8txxpwtgiofwxg97y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene muskaatdo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184101</id>
    <revision>
      <id>1235378</id>
      <parentid>1212760</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="5edhchjbtrzxmcbi4gp866wqo1j8g4d" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = 
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Green Imperial Pigeon RWD5a.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = [[muskaatdowen]] (''Ducula'')
|Wittenskiplike namme = Ducula aenea
|Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''griene muskaatdo''' (''Ducula aenea'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[muskaatdowen]] (''Ducula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dowen]] (''Columbidae''). 

== Beskriuwing ==
De griene muskaatdo is in grutte do fan 45 sm lang. De rêch, wjukken en sturt binne irisearjend grien. De kop en ûnderkant binne wyt mei útsûndering fan 'e ûndersturtdekfearren, dy't kastanjebrún binne. Mantsjes en wyfkes binne itselde wat kleur oanbelanget.  

== Fersprieding ==
De griene muskaatdo hat in grut ferspriedingsgebiet yn [[Aazje]] en der wurde alve [[ûndersoarte]]n erkend:&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F, D Donsker &amp; P Rasmussen (Eds). 2023. IOC World Bird List (v13.1).] [https://web.archive.org/web/20230530153824/https://www.worldbirdnames.org/new/ Archivearre] op 30 maaie 2023.&lt;/ref&gt;
* ''Ducula aenea sylvatica'': fan noardlik [[Yndia]] en [[Nepal]] oant súdlik [[Sina]] oant [[Tailân]] en [[Yndosina]].
* ''Ducula aenea pusilla'': súdlik Yndia en [[Sry Lanka]].
* ''Ducula aenea andamanica'': [[Andamanen]].
* ''Ducula aenea consobrina'': eilannen westlik [[Sumatra]], útsein [[Enggano (eilân)|Enggano]].
* ''Ducula aenea polia'': fan [[Maleizje]] oant de [[Filipinen]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen|Grutte]]- en [[Lytse Sûnda-eilannen]].
* ''Ducula aenea palawanensis'': [[Banggai-eilannen]] (noardlik [[Borneo]]) oant [[Palawan]] en de oanbuorjende eilannen.
* ''Ducula aenea fugaensis'': [[Calayan (eilân)|Calayan]], [[Camiguin]] en [[Fuga (eilân)|Fuga]].
* ''Ducula aenea nuchalis'': noardlik [[Luzon (eilân)|Luzon]] (noardlike Filipinen).
* ''Ducula aenea aenea'': Filipinen.
* ''Ducula aenea intermedia'': [[Talaud-eilannen|Talaud]].
* ''Ducula aenea paulina'': [[Selebes]], [[Sangihe-eilannen]], [[Togian-eilannen]], Banggai-eilannen en [[Sûla-eilannen]].

== Status ==
Alhoewol't de fûgel noch algemien is en yn dielen sels talryk, nimme de oantallen werom troch it ferlies fan habitat en yn guon gebieten ek de jacht. De oantallen binne foar 2000 bot werom rûn yn bygelyks Laos en Maleizje. Tusken 2001 en 2020 ferdwûn yn it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel 18% fan it bosk. De fûgel libbet yn gruttere oantallen yn yntakt bosk as yn degradearre bosk. Dêrfandinne wurdt de griene muskaatdo troch de [[IUCN]] as hast bedrige (NT, 2021) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. 
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-imperial-pigeon-ducula-aenea Birdlife]
* [https://ebird.org/species/gripig1?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=579C780F34888DE8 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Ducula aenea|Griene muskaatdo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griene muskaatdo}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Muskaatdo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]]</text>
      <sha1>5edhchjbtrzxmcbi4gp866wqo1j8g4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte blau-earglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185158</id>
    <revision>
      <id>1235425</id>
      <parentid>1201728</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5621" sha1="qmcffwmj29y1hdesc3is22c4ngrrwv8" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = grutte blau-earglânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Greater blue-eared starling, Kruger National Park, South Africa (51396975102).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis chalybaeus
|Beskriuwer, jier= [[Friedrich Wilhelm Hemprich|Hemprich]] &amp; [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1828
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Afrika-Verbreitungsgebiet-Lamprotornis chalybaeus.png|250px]]
}}
De '''grutte blau-earglânsstaar''' of '''grutte blau-earglânsprotter''' (''Lamprotornis chalybaeus'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae'').

== Skaaimerken ==
De 21 oant 24 sm lange fûgel weaget 79 oant 106 gram. It is in relatyf grutte, meast blaugriene glânsprotter mei in soad likenis op 'e [[brûnssturtstaar]] en de [[lytse blau-earglânsstaar]]. In ferskil mei de brûnssturtstaar is de blauwe irisaasje op 'e boppesturtdekfearren en de blaugriene sturtfearren. De kleur fan 'e iris ferskilt fan wyt en giel oant oranje of read.

== Fersprieding ==
De soarte libbet yn [[Afrika]] ûnder de [[Sahara]] en wurdt yn fjouwer [[ûndersoarte]]n ferdield: 

* ''Lamprotornis chalybaeus chalybaeus'': fan [[Senegal]] en [[Gambia]] oant sintraal [[Sûdan]].
* ''Lamprotornis chalybaeus cyaniventris'': fan [[Eritreä]] oant noardwestlik [[Somaalje]], noardlik [[Kenia]] en easstlik [[Kongo-Kinsjasa]].
* ''Lamprotornis chalybaeus nordmanni'': fan súdlik [[Angoala]] en noardlik [[Namybje]] oant súdlik [[Mozambyk]] en noardelik [[Súd-Afrika]].
* ''Lamprotornis chalybaeus sycobius'': fan súdwestlik [[Uganda]] en súdlik Kenia oant westlik Mozambyk.

De ferskillen tusken de ûndersoarten binne subtyl en njonken de geografyske fersprieding is der ferskil yn grutte en kleur.
&lt;gallery&gt;
Fauna senegal.jpg|''L.c. chalybaeus''
Lewa 2018-170 (29383229317).jpg|''L.c. cyaniventris''
Greater blue-eared starling (Lamprotornis chalybaeus nordmanni) Kruger.jpg|''L.c. nordmanni''
Greater blue-eared starling (Lamprotornis chalybaeus).jpg|''L.c. sycobius''
&lt;/gallery&gt;
It habitat fan 'e fûgel bestiet út savanne mei bosk. Yn West-Afrika libbet de fûgel yn drûge gebieten, yn it easten en suden mear yn boskryk of yn kultuer brocht lân mei mear rein. De fûgel libbet yn leechlannen en yn Kenia ek oan 'e kust, mar yn Etioopje komt de fûgel ek yn heechlân oant 2000 m boppe de seespegel foar. 

== Briedgedrach ==
It briedseizoen is ôfhinklik fan 'e regio; yn it noardwestlike en sintrale gebieten is dat fan juny oant oktober, yn it noardeasten fan maart oant jylyt en yn it suden fan augstus oant jannewaris. Wyfkes lizze twa oant fiif ljocht blauwe of grieneblauwe aaikes mei readbrune en donkerblauwe plakjes. De briedtiid duorret twa wiken. De jongen wurde ynearsten mei ynsekten fuorre, letter ek mei beien. Nei 23 dagen ferlitte de jongen it nêst, dêr't de fûgel faak in holte fan in âld nêst fan in spjocht of Afrikaanske burdfûgel foar brûkt. Ek briede de fûgels wol yn toarneftige strûken of sels âlde nêsten fan 'e [[hillige ibis]] of earrebarren.   

== Status ==
Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de fûgel wurdt as algemien en lokaal talryk beskreaun. Oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (LC, net bedrige)klassifisearre. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/emerald-starling-lamprotornis-iris BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/gbesta1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=7DDB347EDFED5A66 Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis chalybaeus|grutte blau-earglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:grutte blau-earglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>qmcffwmj29y1hdesc3is22c4ngrrwv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grize glânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185162</id>
    <revision>
      <id>1235412</id>
      <parentid>1201732</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2500" sha1="96g4q8sm3yaa2g397xoi07xclpdvnta" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = grize glânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Cosmopsarus unicolor (Serengeti, 2009).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis unicolor
|Beskriuwer, jier= [[George Ernest Shelley|Shelley]], 1881
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart     =
}}
De '''grize glânsstaar''' of '''grize glânsprotter'''  (''Lamprotornis unicolor'')  is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). Guon taksonomen sette de fûgel yn it skaai ''Cosmopsarus'' of ''Spreo''.

== Skaaimerken ==
[[File:Cosmopsarus unicolor Ashy Starling Head.JPG|thumb|left|Kop fan 'e fûgel.]]
In folgroeide fûgel is likernôch 30 sm grut. Alle fearren binne griis; yn it prachtkleed jouwe de wjukken, de sturt en de rêch  in donkere oliifkleurige glâns. De snaffel en poatsjes binne griis, de eagen ljochtgiel mei in donkere, wynreade ring om de pupil.  

Jonge fûgels binne bleker, ha donkere eagen en in koartere sturt.

== Fersprieding ==
De fûgel is [[endemisme|endemysk]] yn [[Tanzania]] en komt as [[dwaalgast]] yn [[Kenia]] foar. Se libje op gerslân en savannes mei hjir en dêr wat beammen op in hichte tusken 1000 en 1850 m. Se wurde meastentiids yn lytse kloften sjoen as se op 'e grûn foerazjearje.

De fûgel is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n is.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) kategorisearret de soarte as net bedrige (LC, 2024). Der is neat bekend oer de trend fan 'e populaasje.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ashy-starling-lamprotornis-unicolor BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/ashsta2?siteLanguage=nl Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&amp;avibaseid=6BFEA7BEC7C46223 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis unicolor|Grize glânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grize glansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>96g4q8sm3yaa2g397xoi07xclpdvnta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griisboarstglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185194</id>
    <revision>
      <id>1235393</id>
      <parentid>1201753</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="7uk86chswnmbmge61gxsg4s6vv69pzi" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = griisboarstglânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Fisher's Starling - Samburu - Kenya S4E4497 (22382989627).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis fischeri
|Beskriuwer, jier= [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1884
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Verbreitungsgebiet des Fischerglanzstars (Lamprotornis fischeri) in Afrika.png|250px]]
}}
De '''griisboarstglânsstaar''' of '''griisboarstglânsprotter''' (''Lamprotornis fischeri'', earder: ''Spreo fischeri'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Starlings, Tsavo National Park.jpg|thumb|left|Griisboarstglânsprotters mei [[Trijekleurige glânsstaar|trijekleurige glânsstaren]].]]
De griisboarstglânsstaar is in protter mei in ljochtgrize kop, in wyteftige kroan en in ljocht each, dat kontrastearret mei it swart tusken de snaffel en it each. De boppedielen binne brúngriis mei in swakke griene en blauwe irisaasje. It boarst is brúngriis en de búk is witich, mei op'e flanken donkere plakken. Yn 'e flecht binne der grutte wite plakken oan 'e ûnderkant fan 'e wjukken te sjen.  

== Fersprieding ==
De fûgel libbet fan Súd-[[Etioopje]] en Súd-Somaalje oant eastlik [[Kenia]] en noardeastlik [[Tanzania]] en wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. 

Harren habitat bestiet út drûge savannes, lânbougebieten en om stêden en doarpen hinne. Se binne faak yn groepen mei oare soarten te sjen.   

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny ta Behâld fan 'e Natuer ([[IUCN]]) beskôget de soarte as net bedrige (LC). 

== Namme ==
De wittenskiplike namme fan 'e fûgel is in earbetoan oan [[Gustav Adolf Fischer]] (1848-1886), in [[Dútslân|Dútske]] arts, ûntdekkingsreizger en samler fan bisten, dy't fan 1876 oant 1886 aktyf wie yn tropysk Afrika.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/fischers-starling-lamprotornis-fischeri BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/fissta1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=4FF4CAF8790799B0 Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis fischeri|Griisboarstglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griisboarstglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>7uk86chswnmbmge61gxsg4s6vv69pzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte glânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185201</id>
    <revision>
      <id>1235429</id>
      <parentid>1201802</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="ox1f1eran1s2zhuet48n22g5dt8m9nz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = grutte glânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Burchell's Starling (Lamprotornis australis) (52100042362).jpg|250px]]
|lûd          = [[Ofbyld:Lamprotornis australis, roep 15s by Boekenhoutspruit, 2023-11-25 17h47, a.mp3|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis australis
|Beskriuwer, jier= [[Andrew Smith|Smith]], 1836
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Afrika Verbreitungsgebiet Lamprotornis australis.png|250px]]
}}
De '''grutte glânsstaar''' of '''grutte glânsprotter''' (''Lamprotornis australis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Burchell's Starling (Lamprotornis australis) (16363266107).jpg|thumb|left|Fûgel yn it Krugerpark, Súd-Afrika.]]
De likernôch 30 sm lange soarte is in grutte blaugriene oant pearse glânsprotter mei in lange sturt mei in rûne punt. Hy hat swarte eagen, de snaffel is donker en de poaten binne griis oant swart. De wjukken ha in subtile dwersbandearing en dat jildt ek foar de sturt. Grutte glânsstaren lykje op 'e [[Mevesglânsprotter]], mar dy is lytser, blauwer en hat in langere sturt.

== Fersprieding ==
Grutte glânsstaren komme yn it suden fan [[Afrika]] foar fan súdlik [[Angoala]] oant westlik [[Sambia]], [[Namymbje]], [[Mozambyk]] en noardlik [[Súd-Afrika]].

Guon autoriteiten ferdiele de soarte noch jimmeroan yn twa [[ûndersoarte]]n:

* ''Lamprotornis australis australis'': Súdlik Angoala, súdlik en sintraal Namybje, súdwestlik Botswana en noardwestlik Súd-Afrika (benammen yn 'e Kalahary en omlizzende drûge savannes).
* ''Lamprotornis australis degener'': Fral yn it noarden en easten fan it ferspriedingsgebiet, û.o. yn sintraal en eastlik Botswana, westlik Simbabwe en noardlik Súd-Afrika (benammen de provinsje [[Limpopo (provinsje)|Limpopo]]).

Op resintere listen lykas dy fan 'e International Ornithologists’ Union of it Handbook of the Birds of the World wurdt de soarte as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, nei alle gedachten om't de ferskillen te lyts binne om se yn aparte ûndersoarten ûnder te bringen.

Pearkes en groepkes libje yn drûge savannes, fral by toarnbeammen. Se binne ek faak by minsken te sjen. De fûgel foerazjearret op 'e grûn en rint mei grutte stappen. Se ite ynsekten, lytse wringeleazen en plantaardich materiaal.

== Status ==
Der bestiet gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e populaasje. Likemin is bekend wat de trend fan 'e soarte is. De [[IUCN]] klassifisearet de fûgel as net bedrige (LC, 2018).
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/burchells-starling-lamprotornis-australis BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/bugsta1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=996AF595E650454A Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis australis|Grutte glânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte glansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]</text>
      <sha1>ox1f1eran1s2zhuet48n22g5dt8m9nz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene langsturtglânsstaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185208</id>
    <revision>
      <id>1235376</id>
      <parentid>1201791</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4121" sha1="fe3g3ko5tcnrw1w8wbcj2ug5chh24gg" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Griene langsturtglânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Long-tailed Glossy Starling (Lamprotornis caudatus).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis caudatus
|Beskriuwer, jier= [[Statius Müller]], 1776
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Lamprotornis caudatus distribution.PNG|250px]]
}}
De '''griene langsturtglânsstaar''' of '''griene langsturtglânsprotter''' (''Lamprotornis caudatus'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Lamprotornis caudatus-Lisbon.JPG|thumb|left|De fûgel mei syn opfallende sturt.]]
De fûgel is ynklusyf de lange sturt fan wol 33 sm tusken de 40 oant 50 sm lang en weaget 103 oant 133 gram. It is in grutte protter mei in opfallend lange sturt, wêrfan't de boppeste fear hiel lang is en de fearren dêrûnder hieltiten koarter binne. De kroan, de sydkanten fan 'e kop en de kiel binne donker blaugrien mei in brûnskleurige glâns. De rest fan 'e fûgel is ek glânzgjend blaugrien, mar ljochter. De poaten en de snaffel binne swart. Mantsje en wyfke binne allyk, allinnich ha mantsjes in langere sturt.&lt;ref name=&quot;HBW&quot;&gt;Handbook of the Birds of the World diel 14, 2009.&lt;/ref&gt;

== Fersprieding ==
De fûgel komt yn West-Afrika foar yn it súdlike part fan 'e [[Sahel]] en op 'e Sûdaneeske [[savanne]]. 

De [[habitat]] fan 'e griene langsturtglânsstaar bestiet út iepen, drûge gebieten lykas savannes, ikkerlân, parken en galerijbosken. Se binne faak by bewenning, dêr't se profitearje fan fruchten, sied en ynsekten. De fûgels binne meastentiids yn leechlizzende gebieten en net yn tichte tropyske reinwâlden te finen.

== Hâlden en dragen ==
Griene langsturtglânsstaren binne allesiters. Se ite meast ynsekten, fruit en beien mar somtiden ek sied en lytse hagedissen. Guon proaien, lykas de larven fan krobben, kinne bite en dêrom drukt de fûgel de kop fan 'e lare plat foardat er him opfret.   
[[Ofbyld:Lamprotornis caudatus 95507440.jpg|thumb|left|Drinkende fûgels oan de Gambiarivier yn Gambia.]]
Se briede yn in beamholte en in nêst bestiet út 2 oant 4 aaien, dy't 15 dagen troch it wyfke bebret wurde. Nei 18 oant 24 dagen fleane de jongen út en wurde dan noch in skoft troch de âlden fuorre.  

== Status ==
Der bestiet gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e populaasje. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2024) beskôge. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-tailed-glossy-starling-lamprotornis-caudatus BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/ltgsta1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=56713D11679C12A6 Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis caudatus|griene langsturtglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griene langsturtglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]</text>
      <sha1>fe3g3ko5tcnrw1w8wbcj2ug5chh24gg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235377</id>
      <parentid>1235376</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>namme beskriuwer folút</comment>
      <origin>1235377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4152" sha1="n7lqo327cxye9z2l3bfre39f8fteuco" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = Griene langsturtglânsstaar
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Long-tailed Glossy Starling (Lamprotornis caudatus).jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'')
|Wittenskiplike namme= Lamprotornis caudatus
|Beskriuwer, jier= [[Philipp Ludwig Statius Müller|Statius Müller]], 1776
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Lamprotornis caudatus distribution.PNG|250px]]
}}
De '''griene langsturtglânsstaar''' of '''griene langsturtglânsprotter''' (''Lamprotornis caudatus'') is in fûgel yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[glânsstaren]] (''Lamprotornis'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae'').

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Lamprotornis caudatus-Lisbon.JPG|thumb|left|De fûgel mei syn opfallende sturt.]]
De fûgel is ynklusyf de lange sturt fan wol 33 sm tusken de 40 oant 50 sm lang en weaget 103 oant 133 gram. It is in grutte protter mei in opfallend lange sturt, wêrfan't de boppeste fear hiel lang is en de fearren dêrûnder hieltiten koarter binne. De kroan, de sydkanten fan 'e kop en de kiel binne donker blaugrien mei in brûnskleurige glâns. De rest fan 'e fûgel is ek glânzgjend blaugrien, mar ljochter. De poaten en de snaffel binne swart. Mantsje en wyfke binne allyk, allinnich ha mantsjes in langere sturt.&lt;ref name=&quot;HBW&quot;&gt;Handbook of the Birds of the World diel 14, 2009.&lt;/ref&gt;

== Fersprieding ==
De fûgel komt yn West-Afrika foar yn it súdlike part fan 'e [[Sahel]] en op 'e Sûdaneeske [[savanne]]. 

De [[habitat]] fan 'e griene langsturtglânsstaar bestiet út iepen, drûge gebieten lykas savannes, ikkerlân, parken en galerijbosken. Se binne faak by bewenning, dêr't se profitearje fan fruchten, sied en ynsekten. De fûgels binne meastentiids yn leechlizzende gebieten en net yn tichte tropyske reinwâlden te finen.

== Hâlden en dragen ==
Griene langsturtglânsstaren binne allesiters. Se ite meast ynsekten, fruit en beien mar somtiden ek sied en lytse hagedissen. Guon proaien, lykas de larven fan krobben, kinne bite en dêrom drukt de fûgel de kop fan 'e lare plat foardat er him opfret.   
[[Ofbyld:Lamprotornis caudatus 95507440.jpg|thumb|left|Drinkende fûgels oan de Gambiarivier yn Gambia.]]
Se briede yn in beamholte en in nêst bestiet út 2 oant 4 aaien, dy't 15 dagen troch it wyfke bebret wurde. Nei 18 oant 24 dagen fleane de jongen út en wurde dan noch in skoft troch de âlden fuorre.  

== Status ==
Der bestiet gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e populaasje. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (LC, 2024) beskôge. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-tailed-glossy-starling-lamprotornis-caudatus BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/ltgsta1 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=56713D11679C12A6 Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lamprotornis caudatus|griene langsturtglânsstaar}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griene langsturtglansstaar}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Glânsstaar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]</text>
      <sha1>n7lqo327cxye9z2l3bfre39f8fteuco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte beo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185250</id>
    <revision>
      <id>1235424</id>
      <parentid>1212770</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4656" sha1="18h292x2jr02tolvw85i17ddflikl3r" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = grutte beo
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Common Hill Myna by Tisha Mukherjee 19.jpg|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje      = [[protterfûgels]] (''Sturnidae'')
|Skaai        = [[beo's]] (''Gracula'')
|Wittenskiplike namme= Gracula religiosa
|Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Gracula.svg|250px]]&lt;br&gt;Fersprieding neffens ûndersoarte.
}}
De '''grutte beo''' of '''hillige beo''' (''Gracula religiosa'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[beo's]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[protterfûgels]] (''Sturnidae''). [[Carolus Linnaeus]] beskreau de soarte foar it earst wittenskiplik yn 1758. De beo is by ús tige bekend as kouwefûgel. 

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Common Hill Myna, Satchari NP, Bangladesh 1.jpg|thumb|left|Grutte beo yn Bangladesj.]]
Grutte beo's wurde 27 oant 31 sm lang en ha in glânzgjend swart fearrekleed mei fearreleaze ljochtoranje of giel stikjes hûd en lellen oan 'e kop. Ek de snaffel is giel oant oranje. Opfallend binne de grutte wite plakken op 'e hânpinnen fan 'e wjukken, dy't fral goed te sjen binne yn 'e flecht.  

== Fersprieding ==
De grutte beo hat in grut ferspriedingsgebiet yn it súdeasten fan Aazje en telt acht ûndersoarten:

* ''Gracula religiosa peninsularis'': noardeastlik [[Yndia]]
* ''Gracula religiosa intermedia'': komt foar fan noardlik Yndia oant [[Birma]], [[Tailân]], [[Yndosina]], súdlik [[Sina]]
* ''Gracula religiosa andamanensis'': komt foar op 'e [[Andamanen]] en [[Nikobaren]].
* ''Gracula religiosa religiosa'': komt foar op [[Malakka]], [[Sumatra]], [[Java]], [[Borneo]] en oanbuorjende eilannen.
* ''Gracula religiosa batuensis'': de [[Batû-eilannen|Batû-]] en [[Mentawai-eilannen]] (westlik fan Sumatra).
* ''Gracula religiosa palawanensis'': [[Palawan]] (Súdwest-Filipinen).
* ''Gracula religiosa miotera'': [[Simeulue]] (noardwestlik fan Sumatra), mooglik útstoarn yn it wyld
* ''Gracula religiosa enganensis'' (Engganobeo): [[Enggano]] (súdwestlik fan Sumatra).

De ''[[Niasbeo|Gracula religiosa robusta]]'' wurdt troch guon ek as ûndersoarte beskôge.

Op guon plakken binne ferwyldere populaasjes ûntstien, lykas op [[Porto Riko]], yn [[Hongkong]] en [[Makau]].

De biotoop bestiet út tropysk bosk, heech yn beamkroanen fan it reinwâld of oan 'e rânen dêrfan. As de biotoop foldocht oan 'e easken en der gjin substansjele bedrigingen oanwêzich binne, komt de fûgel algemien foar. Se ite fan alles, lykas nektar, fruchten, beien en ynsekten.

== Status ==
De grutte beo hat in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrom allinnich al is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net bekend, mar troch ferlies fan geskikt biotoop, de fûgelhannel en de jacht op 'e fûgel foar iten nimme dy oantallen wol ôf, mar net sa slim dat de fûgel bedrige wurdt. Dêrfandinne stiet de fûgel op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] as net bedrige klassifisearre. De troch [[BirdLife International]] as aparte soarte behannele ''robusta'' stiet op 'e râne fan útstjerren. De ''miotera'' is mooglik al útstoarn.

== Kouwefûgel ==
Om't de fûgel prate kin wurdt er fakentiden as hûsdier holden. Beo's kinne yn it wyld likernôch 12 jier âld wurde, yn finzenskip lykwols 20 jier.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-hill-myna-gracula-religiosa BirdLife International]
* [https://ebird.org/species/hilmyn Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=B2741AD0123E300B Avibase]     
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Gracula religiosa|grutte beo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte beo}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Beo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]]
[[Kategory:Eksoat yn Porto Riko]]</text>
      <sha1>18h292x2jr02tolvw85i17ddflikl3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene gaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186339</id>
    <revision>
      <id>1235373</id>
      <parentid>1205667</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3843" sha1="4j62315ip9pmytmmrngf5cd2gcepj14" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = griene gaai
|Ofbyld        = [[Ofbyld:Green jay hugh ramsey park 4.2.23 DSC 8393-topaz-denoiseraw.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Cyanocorax luxuosus glaucescens'' út Teksas (griene ûnderkant, donker each.)&lt;/small&gt;
|lûd           = [[Ofbyld:Cyanocorax luxuosus - Green Jay XC544044.mp3|250px]]
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje       = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai         = [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'')
|Wittenskiplike namme= Cyanocorax luxuosus
|Beskriuwer, jier= [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1839
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart      = [[Ofbyld:Cyanocorax luxuosus map.svg|250px]]
}}
De '''griene gaai''' (''Cyanocorax luxuosus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[maskergaaien]] (''Cyanocorax'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kriefûgels]] (''Corvidae'').

== Taksonomy ==
De griene gaai ferskilt fan 'e besibbe [[Inkagaai]] út de [[Andes]], fral troch it ûntbrekken fan 'e noasboarstel, dy't oan 'e basis fan 'e snaffel by dy soarte in plôk fearkes foarmet. Ek giet by dy fûgel it blau op 'e kroan by guon wat fierder troch nei de nekke. It ferspriedingsgebiet fan 'e griene gaai leit sa'n 1600 km noardliker as dat fan 'e Inkagaai, mar guon [[Ornitolooch|ornitologen]] beskôgje de fûgels [[konspesifyk]] mei de griene gaai as de ''C. yncas luxuosu'' en Inkagaai as de ''C. yncas yncas''. 

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Cyanocorax luxuosus maya, Vidanta Riviera Maya, Quintana Roo, Mexico 1.jpg|thumb|left|C. l. maya'' yn Yucatán mei de heldergiele ûnderkant.]]
Griene gaaien wurde 25 oant 29 sm lang en weage 66 oant 110 gram. De kop en nekke ha gielwite, blauwe en swarte fearren. It boarst en de ûnderkant ferskilt fan helder giel yn it suden (bygelyks ''C. l. maya'' yn Yucatán) oant ljochtgrien yn it noarden (bygelyks ''C. l. glaucescens'' yn Teksas). De kleur fan 'e iris hinget ôf fan 'e ûndersoarte, ferskilt fan donkerbrúnich yn it noarden oant helder giel yn it suden.

== Fersprieding ==
De soarte komt fan Súd-[[Teksas]] oant [[Hondoeras]] foar en wurdt ferdield yn sân ûndersoarten (fan noard nei súd):

* ''Cyanocorax luxuosus glaucescens'': súdlik [[Teksas]], noardeastlik Meksiko.
* ''Cyanocorax luxuosus luxuosus'': East-sintraal [[Meksiko]].
* ''Cyanocorax luxuosus speciosus'': West-Meksiko.
* ''Cyanocorax luxuosus vividus'': Súdwestlik Meksiko.
* ''Cyanocorax luxuosus maya'': [[Yucatán]].
* ''Cyanocorax luxuosus confusus'': Súdeastlik Meksiko oant westlik [[Gûatemala]].
* ''Cyanocorax luxuosus centralis'': [[Hondoeras]].

== Status ==
Griene gaai binne yn it grutste part fan syn brede ferspriedingsgebiet gewoane fugels. Se passe harren maklik oan en oannommen wurdt dat de populaasje groeit mei't it kappen fan beammen geskikt habitat makket. Der binne gjin spesifike bedrigingen en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] klassifisearret de fûgel as net bedrige (''Least Concern'', 2016) op 'e [[Reade list]].
{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-jay-cyanocorax-yncas BirdLife, oproppen 23 septimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/grnjay Ebird, oproppen 23 septimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=C3D54A19CA996011 Avibase, oproppen 23 septimber 2025.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Cyanocorax luxuosu|griene gaai}}
}}
[[Kategory:Maskergaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>4j62315ip9pmytmmrngf5cd2gcepj14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grize grûndo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186437</id>
    <revision>
      <id>1235413</id>
      <parentid>1205968</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="ttxvj1rmjaqxyr58uv3m26i8vv6ko2w" xml:space="preserve">{{Bistesoarte|
|Namme    = grize grûndo
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Trugon.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[do-eftigen]] (''Columbiformes'') 
|Famylje  = [[dofûgels]] of [[dowen]] (''Columbidae'')  
|Skaai    = '''grize grûndowen''' (''Trugon'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1849&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme = Trugon terrestris
|Beskriuwer, jier= [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1849
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}}
De '''grize grûndo''' (''Trugon terrestris'') is in [[fûgel]]soarte út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[dofûgels]] (''Columbidae''). It is de iennige soarte yn it [[Monotypysk (takson)|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Trugon''.

== Skaaimerken ==
It is in grutte en krêftige do mei donkere boppedielen en feal readbrune flanken. It wang is wyt en efter op 'e kop hat er in lyts túfke. It each is helderread. De poaten binne rôze oant fioletread.  

== Fersprieding ==
De grize do is [[endemisme|endemysk]] op [[Nij-Guineä]] en wurdt yn trije [[ûndersoarte]]n ferdield:

* ''Trugon terrestris leucopareia'': súdlik Nij-Guineä.
* ''Trugon terrestris mayri'': it noardlike part fan Sintraal-Nij-Guineä.
* ''Trugon terrestris terrestris'': noardwestlik Nij-Guineä en [[Salawati]].

It habitat bestiet út subtropyske en tropyske fochtige leechlânbosken en dy fan 'e legere berchgebieten. De do is skou en libbet op 'e grûn. Dêrfandinne is de soarte dreech waar te nimmen.

== Status ==
De soarte hat in breed ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de fûgel troch ferlies en fragmintaasje fan it leefgebiet yn oantal ôfnimt, alhoewol't dat net genôch is om as bedrige beskôge te wurden. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] klassifisearret de soarte as net bedrige (Least Concern, 2024) op 'e [[Reade list]].
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wompoo-fruit-dove-megaloprepia-magnifica Birdlife]
* [https://ebird.org/species/wofdov1/L981446 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1A279952CBA4F77E Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Trugon terrestris|Grize grûndo}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grize grundo}}
[[Kategory:Grize grûndo]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>ttxvj1rmjaqxyr58uv3m26i8vv6ko2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grize kroankraanfûgel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186576</id>
    <revision>
      <id>1235415</id>
      <parentid>1206352</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="tih647bn2l3dqhnlp9rbhphp73vzdmn" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = grize kroankraanfûgel
|Ofbyld       = [[Ofbyld:P1020484-Top-Südafrika- Kronenkranich, Tansania Ngorongoro Krater 2014.JPG|250px]]
|lûd          =
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'') 
|Famylje      = [[kraanfûgels]] (''Gruidae'')
|Skaai        = [[kroankraanfûgels]] (''Balearica'') 
|Wittenskiplike namme= Balearica regulorum 
|Beskriuwer, jier= [[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1834
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Balearica regulorum dist.jpg|250px]]
}}
De '''grize kroankraanfûgel''' (''Balearica regulorum'') is ien fan 'e twa soarten yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[kroankraanfûgels]] (''Balearica'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kraanfûgels]] (''Gruidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Balearica regulorum 1 Luc Viatour.jpg|thumb|left|Kop fan 'e grize kroankraan.]] 
Grize kroankraanfûgels wurde 100–110 sm lang, weagje tusken trije oant fjouwer kg en ha in spanwiidte fan 1,80–2,00 m. Syn fearren binne spektakulêr en meast blaugriis mei in swart en wyt gesicht en in kroan fan giele pluimen en in brune sturt. Jonge fûgels binne oer it algemien griis mei brún op 'e kroan en nekke, griis oant brún op it lichem en brune eagen. De [[swarte kroankraanfûgel]] ûnderskiedt him fan 'e grize kroankraanfûgel troch syn donkerder laaigrize fearren, lytsere reade plakken op it gesicht en in readwyt plak op 'e wang ynstee fan wyt. Syn rop bestiet út sêfte, relatyf tsjustere en melancholike trompetlûden.

== Fersprieding ==
De grize kroankraan komt foar yn eastlik en súdlik [[Afrika]] en wurdt yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding ferdield: 

* ''Balearica regulorum gibbericeps'' - [[Uganda]] en [[Kenia]] oant noardlik [[Simbabwe]] en noardlik [[Mozambyk]].
* ''Balearica regulorum regulorum'' – súdlik [[Angoala]] en noardlik [[Namybje]] oant Simbabwe en eastlik [[Súd-Afrika]]

== Hâlden en dragen ==
De grize kroankraan libbet op wiet lân, greiden dy't splis steane en wettergebieten, dy't troch minsken makke binne, mar kin breder sjoen wurde yn iepen lânskippen by it sykjen nei iten. De soarte is in [[stânfûgel]], mar kin lokaal nomadysk wêze yn reinseizoenen.

== Status ==
De grize kroankraanfûgel wurdt bedrige troch ferlies, fragmintaasje en degradaasje fan habitat, minsklike fersteuring en yllegale streuperij fan sawol fûgels as aaien. As gefolch dêrfan is de soarte sûnt teminsten healwei de jierren 1980 sterk yn oantal ôfnommen. Resinte ynspanningen ta behâld fan 'e populaasje hawwe de oantallen yn [[Rûanda]], [[Sambia]] en [[Uganda]] fergrutte. De populaasje waard yn 2024 op 20.100 oant 24.600 folwoeksen fûgels rûsd.

== Kultuer ==
De grize kroankraan is de nasjonale fûgel fan Uganda en stiet op 'e flagge en it wapen fan it lân.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Balearica%20regulorum BirdLife]
* [https://ebird.org/species/grccra1/RW-01 Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=D10CAC5DE781E990 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Balearica regulorum|Grize kroankraanfûgel}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grize kroankraanfugel}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Kroankraanfûgel]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>tih647bn2l3dqhnlp9rbhphp73vzdmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopgoudfink</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186920</id>
    <revision>
      <id>1235396</id>
      <parentid>1207697</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="dbutd94z9bagzlw5yn929fb68p1jnzu" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = griiskopfink
|Ofbyld   = [[File:Grey-headed Bullfinch.jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
|Skaai    = [[goudfinken]] (''Pyrrhula'')
|Wittenskiplike namme= Pyrrhula erythaca
|Beskriuwer, jier= [[Edward Blyth|Blyth]], 1862
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Pyrrhula erythaca BirdLife International range.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Color box|#00b400}} [[stânfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#005fe1}} [[wintergast]]
}}
De '''griiskopgoudfink''' (''Pyrrhula erythaca'') is in [[sjongfûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[goudfinken]] (''Pyrrhula'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[finkfûgels]] (''Fringillidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:A monograph of the weaver-birds, Ploceidae, and arboreal and terrestrial finches, Fringillidae (1888) (14750238102).jpg|thumb|left|Mantsje en wyfke.]]
De soarte is in 17 sm lange fink en te ferlikenjen mei de goudfink (''Pyrrhula pyrrhula'') mei in stevich bealchje en in koarte, dikke snaffel, swarte wjukken en sturt en in wite stút. It mantsje hat in swart masker en in blaugrize kop, nekke en rêch en in oranje-eftige ûnderkant. De wjukken binne donker mei wat ljochtere dielen. De snaffel is swart oant donkergriis. 

Wyfkes binne oer it generaal minder kleure en se ha gjin of minder oanwêzich blaugriis op 'e kop. It boarst en de búk binne griisbrún, sûnder it oranje fan it mantsje. De rêch is brún.

== Fersprieding ==
De griiskopgoudfink libbet yn eastlik en súdlik [[Aazje]] en wurdt meastentiids ferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Pyrrhula erythaca erythaca'' - komt foar yn 'e [[Himalaya]], fan [[Sikkim]] oant [[Bûtan]], súdeastlik [[Tibet]], westlik [[Sina]] en noardlik [[Myanmar]].
* ''Pyrrhula erythaca wilderi'' - komt foar yn Liaoning yn noardeastlik Sina

De ûndersoarte ''wilderi'' wurdt faak opnommen yn 'e [[Nominale ûndersoarte|nominaatfoarm]]. 

De [[Taiwangoudfink]] (''Pyrrhula owstoni ) waard earder opnommen yn 'e griiskopgoudfink, mar wurdt no meastentiids as in aparte soarte behannele. Ut stúdzjes hat nammentlik bliken dien dat der genetyske, [[morfology]]ske en fokale ferskillen binne. 

== Hâlden en dragen ==
De griiskopgoudfink libbet yn bercheftige gebieten op hichten fan 1.800–4.000 meter yn súdlik en eastlik Aazje. It is in standfûgel, mar winterdeis migrearret de fûgel nei legere dielen. De soarte wurdt yn mingde bosken en wylgestrûken oantroffen. Hy yt meast sied, knoppen en blommen, benammen fan 'e wylch. 

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en der binne gjin grutte bedrigingen. De griiskopgoudfink wurdt op basis fan dy kritearia troch de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] as net bedrige (Least Concern, ) op 'e [[Reade list]] klassifisearre. Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje en dy wurdt omskreaun as lokaal algemien. De fûgel is tige seldsum yn Sikkim en Bûtan.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-bullfinch-pyrrhula-erythaca BirdLife]
* [https://ebird.org/species/gyhbul2/BT Ebird]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1C8E0DB232878D74 Avibase]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Pyrrhula erythaca}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Goudfink]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]</text>
      <sha1>dbutd94z9bagzlw5yn929fb68p1jnzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte klikstirns</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187022</id>
    <revision>
      <id>1235432</id>
      <parentid>1208401</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10748" sha1="drjtalph9p1urmgtdxk7czb20th4q9b" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme              = grutte klikstirns
|Ofbyld             = [[Ofbyld:Hydroprogne caspia ralphs bay.jpg|250px]]
|lûd                = [[Ofbyld:Hydroprogne caspia - Caspian Tern XC432679.mp3|250px]]
|Ryk                = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme             = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse             = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift              = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje            = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Underfamylje       = [[stirnzen]] (''Sterninae'')
|Skaai              = '''grutte klikstirnzen''' (''Hydroprogne'')&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829&lt;/small&gt; 
|Wittenskiplike namme= Hydroprogne caspia
|Beskriuwer, jier   = [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1770
|IUCN-status        = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart           = [[File:Hydroprogne caspia map.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1             =
{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#7137C8}} [[stânfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#5F8DD3}} net-briedend
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte klikstirns''' of '''Kaspyske klikstirns''' (''Hydroprogne caspia'', ek wol ''Sterna caspia'') is in fûgel yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] [[Skaai (taksonomy)|skaai]] ''Hydroprogne''. De fûgel hat gjin erkende ûndersoarten.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Caspian Tern 6936v.jpg|thumb|left|Grutte klikstirnzen yn Noard-Amearika.]]
De grutte klikstirns is mei 48 oant 60 sm, in spanwiidte fan 127 oant 145 sm en in gewicht fan 530 oant 782 gram de grutste stirns. Folwoeksen fûgels ha swarte poarten en in lange oranjereade snaffel mei swart op 'e punt. De kop is boppe swart oant ûnder it each en fierder wyt. Ek de nekke, de búk en de sturt binne wyt.  De boppewjukken en rêch binne feal griis en sa ek de ûnderwjukken mar dan mei donkere primêre fearren. Yn 'e flecht is de sturt minder foarke as by oare stirnzen. Ek oars as by oare stirnzen hat de grutte klikstirns winterdeis noch in swarte kroan, mar mei wat wite streken.

== Fersprieding ==
De soarte briedt by de grutte marren en oseaankusten fan [[Noard-Amearika]] en lokaal yn [[Europa]] ([[Eastsee]] en [[Swarte See]]), [[Aazje]], [[Afrika]] en [[Australaazje]]. Noardamearikaanske fûgels migrearje nei de súdlike kusten, de [[West-Ynje|Westyndyske]] fûgels nei it meast noardlike diel fan [[Súd-Amearika]] en de Europeeske en Aziatyske fûgels yn 'e tropen fan 'e [[Alde Wrâld]]. De fûgels fan [[Afrika]], [[Austraalje]] en [[Nij-Seelân]] binne [[stânfûgel]]s of migrearje oer lytse ôfstannen.   

Yn Nederlân wurdt de fûgel meast yn augustus en septimber waarnommen en dan fral oan 'e Fryske [[Iselmar]]kust. De oantallen fariearje en hingje ôf fan it briedsukses yn 'e Eastsee. Sûnt 1990 wurde der alle jierren mear grutte klikstirnzen waarnommen yn Nederlân.   

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Sterna caspia with chicks.jpg|thumb|left|Fûgel mei piken.]]
Se dûke nei fisk en ite út en troch ek ynsekten, jongen en aaien fan oare fûgels of [[kjifdieren]] en kinne oant 60 km fan 'e briedkoloanje fleane om fisk te fangen. 

De fûgels briede yn 'e maitiid en de simmer yn koloanjes of mei oare stirzen en seefûgels. It nêst leit tusken grind en sân en bestiet út ien oant trije ljochtblaugriene aaien mei brune plakken. De briedtiid duorret 26 oant 28 dagen en de piken binne ljocht krêmkleurich oant donkerder griisbrún. De kleurfariaasje helpt de âlden om harren piken nei it foerazjearjen werom te finen. De piken rêde harren sels nei 35 oant 45 dagen.

== Status ==
De wrâldpopulaasje fan 'e fûgel wurdt op 250.000-470.000 fûgels rûsd (Wetlands International 2015). De Europeeske populaasje soe bestean út likernôch 11.800-14.800 pearkes (23.600-29.600 folwoeksen fûgels (BirdLife International 2015). Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme, fral yn Noard-Amearika dêr't de soarte it briedareaal nei it noarden útwreidet, mar ek yn Europa. De fûgel wurdt as net bedrige (''Least Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/caspian-tern-hydroprogne-caspia BirdLife.]
* [https://ebird.org/species/caster1 Ebird.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=BC06BC0D1056BC7B Avibase.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Hydroprogne caspia}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Grutte klikstirns]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]		
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]		
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>drjtalph9p1urmgtdxk7czb20th4q9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte sjouwerman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187393</id>
    <revision>
      <id>1235439</id>
      <parentid>1233064</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status */ kt</comment>
      <origin>1235439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7466" sha1="4iasbcsorjk9zdwoeaozev6yn1o6gy4" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = grutte sjouwerman
|Ofbyld     = [[Ofbyld:Great Black-backed Gull Larus marinus.jpg|250px]]
|lûd        = [[Ofbyld:Gavión atlántico (Larus marinus).mp3|250px]]
|Ryk        = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme     = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse     = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift      = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje    = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Skaai      = [[miuwen]] (''Larus'')
|Wittenskiplike namme= Larus marinus
|Beskriuwer, jier= [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   =[[Ofbyld:Larus marinus map.svg|center|250px]]{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#FF9955}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#ffdd55}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#87AADE}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''grutte sjouwerman''' (''Larus marinus'') is in [[fûgel]]soarte yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[miuwen]] (''Larus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[seefûgels]] (''Laridae'')

== Skaaimerken ==
De grutte sjouwerman is de grutste miuw en 74 sm lang mei in spanwiidte fan likernôch oardel meter. Folwoeksen fûgels ha in swarte mantel. De snaffel is giel mei in read plak en de poaten binne fleiskleurich. Hy hat in reade orbitale ring en giele irissen. Jonge fûgels binne brúnbûnt en krije yn 'e tredde maitiid harren donkere mantel.

&lt;gallery = widths=&quot;100px&quot; heights=&quot;75px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Ofbyld:Great black-backed gull, (Larus marinus) RWD1.jpg|Earste jier yn septimber.
Ofbyld:Sopot mewa.jpg|Twadde jier yn augustus.
Ofbyld:The Great Black-backed Gull -Larus marinus.jpg|Tredde kalinderjier yn juny.
Ofbyld:Great black-backed gull, (Larus marinus) RWD2.jpg|Folwoeksen simmerdracht.
&lt;/gallery&gt;

== Fersprieding ==
De soarte komt yn in grut gebiet oan 'e kusten fan 'e noardlike [[Atlantyske Oseaan]] en de [[Noardsee]] foar. De meast wichtige briedplakken fan 'e grutte sjouwerman lizze oan 'e kusten fan [[Spitsbergen]], [[Nova Sembla]], [[Skandinaavje]], [[Baltikum]], de eastlike kust fan [[Grut-Brittanje]], [[Yslân]], súdlik [[Grienlân]] en oan 'e eastlike kust fan [[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]]. 

Foar in part bestiet de populaasje út [[trekfûgel]]s, benammen de fûgels dy't briede yn Arktyske gebieten, mar ek de populaasje dy't briedt oan 'e kusten fan 'e noardlike [[Eastsee]]. Oaren fûgels binne [[stânfûgel]]s of migrearje mar koarte ôfstannen.

=== Nederlân ===
Yn [[Nederlân]] komt de soarte foaral foar as wintergast. Sûnt de jierren 1990 is de fûgel yn ús lân yn it ramt fan in útwreiding fan it súdlike Europeeske ferspriedingsgebiet in briedfûgel yn lytse oantallen. It giet om 118-120 (2024) pearkes, dy't foar it grutste part yn 'e rivieredelta en op 'e [[Waadeilannen]] briede. As wintergast is de fûgel oan 'e hiele kust te sjen.  

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Larus marinus nestlings.jpg|thumb|left|Nêst.]]
It nêst is op 'e grûn en bestiet út planten, gers en fearren. De likernôch trije aaien binne donkerbûnt en wurde yn 23 oant 26 dagen útbret.

De grutte sjouwerman is in opportunistyske fûgel wat iten oanbelanget en kin omskreaun wurde as [[omnivoar]]. Hy fret benammen fisk, mar kin syn dieet oanpasse oan 'e omstannichheden. Hy foerazjearret ek op jiskebulten, stelt it fretten fan oare seefûgels en hâldt him ek op by briedtkoloanjes fan oare seefûgels, dêr't er aaien en piken stelt. Ek is de grutte sjouwerman yn steat om ferswakke seefûgels te fersûpen, lykas [[alkfûgels]], lytse [[seefûgels]] en [[mokfûgels]].

== Status == 
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte wrâldpopulaasje. Alhoewol't de ûntwikkeling fan 'e soarte net dúdlik is, klassifisearret de IUCN de fûgel as net bedrige (''Last Concern'', 2018) op 'e [[Reade list]]. Fan guon populaasjes nimme de oantallen ta, wylst op oare plakken de oantallen ôfnimme.  

De Jeropeeske populaasje wurdt op 118.000–133.000 pearkes rûsd, dat op 236.000–266.000 folwoeksen fûgels delkomt. De noardwestlike Atlantyske populaasje wurdt rûsd op 690.000–940.000 folwoeksenen, wêrtroch't in wrâldpopulaasje wurdt op 500.000–999.999 fûgels rûsd. De sifers binne fan 2012.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-black-backed-gull-larus-marinus  BirdLife] 
*[https://ebird.org/species/gbbgul?siteLanguage=nl eBird]
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E826E9F3FBAED223 Avibase]
----
{{Commonscat|https://ebird.org/species/gbbgul?siteLanguage=nl|Grutte sjouwerman}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte sjouwerman}}
[[Kategory:Miuw]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]] 	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]	
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Atlantyske Oseaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Iissee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Eastsee]]</text>
      <sha1>4iasbcsorjk9zdwoeaozev6yn1o6gy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutsnaffelstirns</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187629</id>
    <revision>
      <id>1235420</id>
      <parentid>1210410</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4608" sha1="lqprb1cow0oegh9sgetl813ipmsf5vn" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = grutsnaffelstirns
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Grossschnabel-Seeschwalbe.jpg|250px]]
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') 
|Famylje             = [[seefûgels]] (''Laridae'')
|Underfamylje        = [[stirnzen]] (''Sterninae'')
|Skaai               = '''grutsnaffelstirnzen''' (''Phaetusa'') &lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1832&lt;/small&gt;
|Wittenskiplike namme= Phaetusa simplex	
|Beskriuwer, jier    = [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart            = [[Ofbyld:Phaetusa simplex map.svg|250px]]
}}
De '''grutsnaffelstins''' (''Phaetusa simplex'') is in [[Súd-Amearika|Súdamerikaanske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[seefûgels]] (''Laridae'') yn it [[skift]] fan 'e [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'').

== Ferskining ==
De grutsnaffelstirns is net betiizgjen mei oare stirnzen troch syn tige krêftige giele snaffel. Mei in lichemslingte fan 38-42 sintimeter is er in relatyf grutte stirns.
[[Ofbyld:Large-billed tern (Phaetusa simplex) in flight 2.JPG|thumb|left|Grutsnaffelstirns yn 'e [[Pantanal]], [[Brazylje]].]] 
Yn it briedkleed hat de soarte in swarte mûtse. De stút en ûnderkant binne wyt, de flanken griis en de poaten giel. De boppekant is middelgriis, donkerder as by de measte stirnzesoarten. Yn 'e flecht is dúdlik te sjen dat de wjukken trije kleuren ha: fan ljochtgriis nei wyt mei donkere haadslachpinnen. De fûgel hat in brúnswarte iris.

Bûten it briedseizoen binne de kroan en foarholle bleker, lykas dat ek it gefal is by jonge fûgels, dy't ek in blekere snaffel en in brúnbûnte rêch en wjukken ha.  

== Fersprieding ==
De grutsnaffelstirns is de iennige soarte yn it [[Monotypysk takson|monotypyske]] skaai ''Phaetusa''. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n erkend:

* ''Phaetusa simplex simplex'' – fan eastlik [[Kolombia]] oant eastlik [[Brazylje]], [[Trinidad en Tobago|Trinidad]], it [[Amazône]]gebiet en westlik [[Ekwador]].
* ''Phaetusa simplex chloropoda'' – oan 'e rivier de [[Paraguay (rivier)|Paraguay]] en de rivier de [[Paraná (rivier)|Paraná]] oant noardlik [[Argentynje]].

Guon autoriteiten ferdiele de fûgel net yn ûndersoarten.

== Ekology ==
De soarte komt foar by brede rivieren en marren, dêr't er briedt op strannen en sânbanken. Bûten it briedseizoen wurdt er ek yn estuaria en kustmangrovebosk waarnommen. Grutsnaffelstirnzen briede yn lytse groepkes oant maksimaal hûndert fûgels, faak njonken de [[Amazônestirns]] (''Sternula superciliaris''), de [[swarte skimker]] (''Rynchops niger'') en [[Amerikaanske lytse stirns]] (''Sternula antillarum''). In lechsel bestiet út maksimaal trije aaien. 

De fûgel libbet fan lytse fiskjes tusken de fjouwer en tolve sintimeter lang. Hy fangt syn proaien troch te dûken fan seis oant alve meter heech. Ek wurdt waarnommen dat er ynsekten boppe waadflakten fangt of iten siket by it ploegjen.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', 2024) op 'e [[Reade list]]. In rûge rûzing skat de wrâldpopulaasje op 23.300 oant 83.300 folwoeksen fûgels (Wetlands International 2023).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/large-billed-tern-phaetusa-simplex BirdLife]
* [https://ebird.org/species/labter1?siteLanguage=nl Ebird.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&amp;avibaseid=C3C30D037278088D Avibase.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Phaetusa simplex}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Grutsnaffelstirns]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>lqprb1cow0oegh9sgetl813ipmsf5vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grize pilekaan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187775</id>
    <revision>
      <id>1235416</id>
      <parentid>1210760</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5026" sha1="i34p1ibdt8dp00mwjg5fte1iqkj0azb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme           = grize pilekaan
|Ofbyld          = [[Ofbyld:Spot-billed pelican-02.jpg|250px]]
|lûd             = 
|Ryk             = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme          = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse          = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift           = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje         = [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae'')
|Skaai           = [[pilekanen]] (''Pelecanus'')
|Wittenskiplike namme= Pelecanus philippensis
|Beskriuwer, jier= [[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789
|IUCN-status     = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-NT.png|250px]]
|lânkaart        = 
}}
De '''grize pilekaan''' (''Pelecanus philippensis'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[pilekanen]] (''Pelecanus'') út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[pilekaanfûgels]] (''Pelecanidae'').

== Ferskining ==
[[Ofbyld:A Spot-Billed Pelican in Flight and turning (49570623722).jpg|thumb|left|Grize pilekaan yn flecht.]]
De grize pilekaan is in frij grutte wetterfûgel, ien fan 'e grutste lânseigen fûgels yn 'e súdlike dielen fan syn ferspriedingsgebiet ek al is er frij lyts foar in pilekaan. Grize pilekanen wurde 125 oant 152 sm lang en weagje 4,1–6 kg. De spanwiidte kin fariearje fan 2,13 oant 2,50 m, wylst de snaffel 28,5 oant 35,5 sm lang is. De fûgel is meast wyt en hat in grize túf, efterhals en in brunige sturt. De fearren op 'e efterhals binne slaggerich en foarmje in griizige nekketúf. De kielsek is rôze oant pears en hat grutte bleke plakken en de boppesnaffel hat donkere plakken. De punt fan 'e snaffel is giel oant oranje. Yn it briedkleed is de hûd oan 'e basis fan 'e snaffel tsjuster en it orbitale plak is rôze. Yn 'e flecht lykje se net oars as de [[kroeskoppilekaan]], mar de tertials en binnenste sekundêre fearren binne tsjusterder en lâns de gruttere dekfearren rint in bleke bân. De sturt is ek rûner. 

Piken sitte yn wyt dons en dêrnei ferearje se yn in griisbûnt fearrekleed. De plakken op 'e snaffel ferskine earst nei in jier. It folwoeksen briedkleed ferskynt yn it tredde jier.

== Fersprieding ==
De grize pilekaan komt oarspronklik yn [[Kambodja]], [[Yndia]], [[Yndoneezje]] ([[Sumatra]]), [[Laos]], [[Myanmar]], [[Nepal]], [[Sry Lanka]], [[Tailân]] en [[Fjetnam]] foar. Eartiids libbe de fûgel ek op 'e [[Filipinen]], mar sûnt 1940 is de fûgel dêr net mear sjoen en oannommen wurdt dat er dêr is útstoarn.

Yn [[Súd-Koreä]] komt de fûgel as [[swalker]] foar. Yn [[Bangladesj]] en [[Sina]] wie dat yn it ferline ek sa, mar dêr wurdt er nea mear waarnommen.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Pelican feeding young at Telineelapuram.jpg|thumb|left|Pilekaan mei jonge fûgels.]]
De fûgels njeskje yn koloanjes en it nêst is in platfoarm fan tûken op in lege beam. It briedseizoen ferskilt fan oktober oant maaie. Yn Tamil Nadu folget it briedseizoen mei it begjin fan 'e noardeastlike [[moesson]]. De nêsten wurde meast boud mei oare koloanjefûgels, fral earrebarren. In nêst bestiet út trije oant fjouwer krytwite aaien, dy't nei sawat 30-33 dagen útkomme. De jongen bliuwe trije oant fiif moannen yn of by it nêst. 

Oars as de [[rôze pilekaan]] foarmje se gjin grutte groepen fiskers en se wurde meast allinnich of yn lytse groepen fiskjend sjoen. Groepen kinne lykwols soms yn in rige stean en fiskjes nei it ûndjippe wetter driuwe. 

== Status ==
[[BirdLife International]] rûsde yn 2017 de populaasje op 8,7 oant 12 tûzen folwoeksen fûgels. De oantallen nimme ôf en dêrfandinne wurdt de soarte as hast bedrige (''Near Threatened'', 2017) klassifisearre op 'e [[Reade list]].
== Kultuer ==
De soarte waard eartiids yn dielen fan eastlik Bengalen troch fiskers brûkt as lokmiddel foar bepaalde fisken. Dy fiskers leauden dat in oaljeftige ôfskieding fan 'e fûgel bepaalde fisken oanluts lykas ''Colisa'' en ''Anabas''. De fûgel hat oanstriid om tichteby minsken te njeskjen. In soad koloanjes binne ferdwûn, mar der binne noch jimmeroan in pear doarpen mei koloanjes, dêr't in soad toeristen op ôfkomme. Bekende doarpen mei koloanjes binne ûnder oaren Kokrebellur, Koothankulam en Uppalapadu.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/search?search=Pelecanus%20philippensis BirdLife, oproppen 20 novimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/spbpel1/SG eBird, oproppen 20 novimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8D24E93CF5DAD3FA Avibase, oproppen 20 novimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Pelecanus philippensis|grize pilekaan}}
}}
{{DEFAULTSORT:grize pilekaan}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Pilekaan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>i34p1ibdt8dp00mwjg5fte1iqkj0azb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskoppoarperhin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188007</id>
    <revision>
      <id>1235402</id>
      <parentid>1231437</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="87c72nmkjm65vl5wib2nf7g1qqe70hl" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme         = griiskoppoarperhin
|Ofbyld        = [[Ofbyld:Flying Swamphen.jpg|250px]]
|lûd           = 
|Ryk           = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme        = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse        = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift         = [[kraanfûgeleftigen]] (''Gruiformes'')
|Famylje       = [[ralfûgels]] (''Rallidae'')
|Underfamylje  = [[poarperhinfûgels]] (''Porphyrioninae'')
|Skaai         = [[poarperhinnen]] (''Porphyrio'')
|Wittenskiplike namme= Porphyrio poliocephalus
|Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1801
|IUCN-status   = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]
|lânkaart      = 
}}
De '''griiskoppoarperhin''' (''Porphyrio poliocephalus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[ralfûgels]] (''Rallidae'').

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Grey-headed Swamphen Porphyrio porphyrio poliocephalus by Dr. Raju Kasambe DSCN6333 (12).jpg|thumb|left|Fûgel yn Yndia.]]
Griiskoppoarperhinnen binne wetterfûgels mei donkere, skimerjende [[Indigo (kleur)|indigo-]] of pearse fearren mei reade snaffels en in read skyld op 'e foarholle. Alhoewol't de kleur fan 'e fearren regionaal ferskilt, binne de rêch en wjukken oer it generaal donkergrien of brún mei in griene glâns. It boarst en de kop fariearret fan ljochtblau oant griis. De sturt is koart en helderwyt oan 'e ûnderkant. Se ha lange oranjereade poaten. 
== Fersprieding ==
It grutste diel fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit fan it easten fan [[Pakistan]] oer it [[Yndysk subkontinint]] oant [[Súdeast-Aazje]]. Nei it westsen ta lizze fan dat gebiet in oantal lokale ferspriedingsgebieten oant it suden fan [[Turkije]].     

[[Birds of the World]] neamt de folgjende ûndersoarten:

* ''Porphyrio poliocephalus caspius'' ([[Ernst Hartert|Hatert]], 1917) – [[Kaspyske See]], Noardwest-[[Iran]] en Turkije.
* ''Porphyrio poliocephalus seistanicus'' ([[Nikolai Aleksejevitsj Sarûdny|Sarudny]] &amp; M. Härms, 1911) – Súdeast-Turkije oant de Kaspyske See, Noardwest-Iran, [[Irak]]oant Pakistan en Noardwest-Yndia.
* ''Porphyrio poliocephalus poliocephalus'' (Latham, 1801), nominaatfoarm – Yndia en [[Sry Lanka]] oant súdwest-Sina en noardlik Tailân, de [[Andamanen]] en [[Nikobaren]].
* ''Porphyrio poliocephalus viridis'' (Begbie , 1834) – Súdlik [[Myanmar]] oant Sintraal- en Súdlik [[Yndosina]], it [[Malakka (skiereilân)|Maleizysk Skiereilân]] en Noard-[[Sumatra]]

(''Viridis'' stiet net yn 'e Avibase-database, ''Caspius'' stiet net yn 'e IOC Worldbirdlist.)

== Eksoat ==
Yn [[Florida]] is in útwreidzjende populaasje, ôfkomstich fan healwei de jierren 1990 ûntsnapte finzen fûgels. Yn 'e jierren 2006-2008 binne tûzenen fûgels fongen om it bist dêr út te roegjen, mar de maatregels hienen in minimaal effekt en de fûgel wie al te talryk. It útroegingsprogramma waard dêrom stopset. De grutste populaasjes binne yn [[Miami]], [[Fort Lauderdale]] en de [[Everglades]] te finen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/purple-gallinule-porphyrio-martinicus BirdLife, oproppen 29 novimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1CE84B66B28ECEC9 Avibase, oproppen 29 novimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/azugal1/L1133586 Ebird, oproppen 29 novimber 2025.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Porphyrio martinica|azuerpoarperhin}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griiskoppoarperhin}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Poarperhin]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren]]
[[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]]</text>
      <sha1>87c72nmkjm65vl5wib2nf7g1qqe70hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopljip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188791</id>
    <revision>
      <id>1235399</id>
      <parentid>1214356</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="sijpbt7l6n3b036t0q7qdcj96j6iyv7" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = griiskopljip
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Vanellus cinereus 02.JPG|250px]]
|lûd          = 
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje      = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'')
|Skaai        = [[ljippen]] (''Vanellus'')
|Wittenskiplike namme= Vanellus cinereus
|Beskriuwer, jier=  [[Edward Blyth|Blyth]], 1842
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart     = 
}}
De '''griiskopljip''' (''Vanellus cinereus'') in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'').

== Ferskining ==
[[OFbyld:Grey-headed Lapwing by Tisha Mukherjee 08.jpg|thumb|left|Griiskopljipkes.]]
De griiskopljip is in 34-37 sm lange fûgel mei lange giele poaten en in giele snaffel mei in swarte punt. Lykas de namme al seit hat er in grize kop en nekke. De fûgel hat in donkergrize boarstbân en in wite búk, wylst de rêch brún is en de sturt wyt mei in swarte einbân. Yn 'e flecht kontrastearje de swarte haadslachpinnen mei de wite sekundêre slachpinnnen en brune boppewjukdekfearren. Hijkes en sijkes binne gelyk, mar it hijke is wat grutter as it sijke. Jonge fûgels binne griis, dêr't folwoeksen fûgels wyt binne, de boarstbân is minder dúdlik en oan 'e boppekant binne de fearpunten bleek.

== Fersprieiding ==
De fûgel briedt yn noardeastlik en eastlik [[Sina]] ([[Binnen-Mongoalje]], sintraal [[Mantsjoerije]], [[Jiangsu]] en [[Fujian]]), oangrinzgjende dielen fan [[Ruslân]] en yn [[Japan]]. Winterdeis migrearret er nei Súd-Aazje fan [[Nepal]], noardlik en noardeastlik [[Yndia]] en [[Bangladesj]] oant súd-sintraal Sina en noardlik [[Yndosina]], somtiden fierder nei it suden.

== Fryslân ==
Yn maaie 2019 waard in fûgel yn [[Noarwegen]] warnommen. In pear dagen letter waard nei alle gedachten deselde fûgel yn 'e omkriten fan [[Kristinehamn]] yn [[Värmlands län]] ([[Sweden]]) sjoen. Ein juny waard er ek yn 'e [[Warkumermar]] yn [[Fryslân]] sjoen.

== Systematyk ==
Genetyske stúdzjes ha útwiisd dat de griiskoplip it meast besibbe is oan 'e ''[[Vanellus leucurus]]'' en de ''[[Vanellus gregarius]]''. De fûgel wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat sizze wol dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) neamt de fûgel dêrom as net bedrige (''Least Concern'', ). De wrâldpopulaasje wurdt tusken 25.000 en 100.000 fûgels rûsd.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-lapwing-vanellus-cinereus BirdLife, oproppen 26 desimber 2025.]
* [https://ebird.org/species/gyhlap1 Ebird, oproppen 26 desimber 2025.]
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=8F8F0CF04F2CB9F8 Avibase, oproppen 26 desimber 2025.]
----
{{commonscat|Vanellus cinereus|griiskopljip}}
}}
[[Kategory:Ljip]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]		
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>sijpbt7l6n3b036t0q7qdcj96j6iyv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene reager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189742</id>
    <revision>
      <id>1235379</id>
      <parentid>1217629</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6826" sha1="ouo8xzybtjxw7qu11jwgicuunq1tx10" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme        = griene reager
|Ofbyld       = [[Ofbyld:Green Heron (Butorides virescens) (52399319649).jpg|250px]]
|lûd          = [[Ofbyld:Butorides virescens - Green Heron XC109391.mp3|250px]]
|Ryk          = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme       = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse       = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift        = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') 
|Famylje      = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') 
|Skaai        = [[reiddompreagers]] (''Butorides '') 
|Wittenskiplike namme= Butorides virescens
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
|IUCN-status  = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart     = [[Ofbyld:Butorides_virescens.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#FFFF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#0000FF}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''griene reager''' (''Butorides virescens'') is in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[reiddompreagers]] (''Butorides '') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'').

== Ferskining ==
[[File:Green heron in PP (14296).jpg|thumb|left|Jeiende griene reager.]]
Griene reagers ha in glânzgjende grienswarte kroan dy't as in túf opset wurde kin by opwining. De sydkanten fan 'e nekke en it boarst binne kastanjebrún oant readbrún en der rint in wite streek mei in bûnt patroan oer de kiel en foarkant fan 'e nekke. De rêch en wjukken ha in donkergrize basis mei in oliifgriene of blaueftige glâns. De dekfearren fan 'e wjukken ha ljochte rânen, sadat in skobbich patroan ûntstiet. Under is de fûgel meast griis. De snaffel is griis en giel, de koarte poaten binne giel en de eagen binne ek giel. Yn 'e briedtiid kinne de poaten en hûd om de eagen nei read ferkleurje. Wyfkes binne oer it generaal wat doffer fan kleur en in bytsje lytser as mantsjes.

Jonge fûgels binne doffer en ha in brune nekke en in brún boarst mei wite streken en op 'e rêch bêzje of wite plakken.

== Fersprieding ==
De griene reager is in fûgel fan wiete gebieten yn 'e [[Feriene Steaten]]. De fûgel is op it grutste part fan it kontinint te finen, mar hy mijt de bergen en de heuvelgebieten yn in oantal Midwestlike steaten. In lyts perzintaazje fan 'e populaasje briedt yn it súdwesten fan [[Kanada]]. De fûgel wurdt ek op 'e [[Kariben]] oantroffen.

De soarte hat fjouwer ûndersoarten:

* ''B. v. anthonyi'': westlik fan 'e Feriene Steaten en noardlik [[Baja California]].
* ''B. v. frazari'' : súdlik Baja California.
* ''B. v. virescens'' : fan 'e sintrale en eastlike Feriene Steaten en eastlik Kanada oant [[Panama]].
* ''B. v. maculata'' : de [[Bahama's]] en de Kariben.

It is in tige seldsume besiker yn Europa, mei benammen waarnimmingen op 'e [[Azoaren]] en yn [[Grut-Brittanje]], mar ek yn [[Nederlân]], [[Frankryk]], [[Iislân]], [[Ierlân]] en [[Itaalje]]. 

== Hâlden en dragen ==
Lykas de measte reigersoarten stiet de fûgel ûnferweechlik oan 'e kant fan wetter te wachtsjen oant in proai foarby komt. De fûgel jaget op fisken, kikkerts, lytse reptilen en wetterynsekten. Dêrnjonken hat de griene reager ek in nijsgjirrige jachttechnyk: as er in lytse proai lykas in ynsekt fongen en deade hat, yt er dy somtiden net op mar brûkt er dy as ies om gruttere proaien mei te fangen.
[[File:Juvenile Green Heron - 50246927582.jpg|thumb|left|Jonge fûgels.]]
Mantsjes en wyfkes bouwe tegearre it nêst fan tûken, mar it wurk wurdt foar it grutste part troch it wyfke útfierd. Beide briede se de aaien út en fersoargje se de jongen. It nêst sit meast yn beammen, mar is somtiden ek by it wetter leech by de grûn te finen. It wyfke leit yn twa dagen tusken de trije en fiif ljochtgriene oant ljochtblauwe aaien, dy't nei 16 oant 17 dagen útkomme. Trije wiken nei it útkommen fan 'e aaien kinne de piken útfleane. Dêrnei bliuwe se noch in goede moanne by de âlden om it foerazjearjen te learen.

In pear bliuwt yn it seizoen monogaam.

== Status ==
De [[IUCN]] behannelet de griene en de [[mangrovereager]] as ien soarte en dêrom is der foar de griene reager gjin eigen statusbeöardieling. De populaasje fan 'e griene reager is tusken 1966 en 2019 foars yn oantal ôfnommen (-51%), mar de soarte komt noch jimmeroan relatyf algemien foar. Eartiids foarme jacht in bedriging foar de fûgel, hjoed-de-dei foarmet biotoopferlies in bedriging. 

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://animaldiversity.org/accounts/Butorides_virescens/ Animal Diversity, oproppen 2 febrewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/grnher/PT Ebird, oproppen 2 febrewaris 2026.]
* [https://www.allaboutbirds.org/guide/Green_Heron/lifehistory Birds of the World, oproppen 2 febrewaris 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Butorides virescens|Griene reager}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griene reager}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Reiddompreager]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]</text>
      <sha1>ouo8xzybtjxw7qu11jwgicuunq1tx10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopdwerchpappegaai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189836</id>
    <revision>
      <id>1235394</id>
      <parentid>1218332</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="sle1mcrishe5dnu57qb99rejk2ibbmi" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme               = griiskopdwerchpappegaai
|Ofbyld              = [[Ofbyld:Agapornis canus 454681621.jpg|250px]]&lt;br&gt;Griiskopdwerchpappegaaikes.
|lûd                 = 
|Ryk                 = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme              = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse              = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift               = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje             = [[pappegaaien fan de Alde Wrâld]] (''Psittacoidea'')
|Skaai               = [[dwerchpappegaaien]] (''Agapornis'')
|Wittenskiplike namme= Agapornis canus
|Beskriuwer, jier    = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
|IUCN-status         = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart            = 
}}
De '''griiskopdwerchpappegaai''' of de '''griiskopagapornis''' (''Agapornis canus'') is in fûgelsoarte út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[dwerchpappegaaien]].

== Ferskining ==
It mantsje fan 'e griiskopdwerchpappegaai hat in grize kop, boarst en kiel. De rêch en wjukken binne donkergrien en de stút en ûnderkant binne grien. It wyfke ferskilt fan it mantsje troch it ûntbrekken fan griis en is hielendal grien. Se hawwe in ljochtgrize of hoarnkleurige snaffel en griisblauwe poaten. Griiskopdwerchpappegaaien wurde likernôch 13 sintimeter lang.    

== Fersprieding ==
De fûgel is [[endemisme|endemysk]] op [[Madagaskar]] en yntrodusearre op 'e [[Komoaren]] en [[Majot]]. Ek op [[Mauritsius]], op 'e [[Seysjellen]] en plakken oan 'e kust fan East-Afrika binne fûgels yntrodusearre, mar dêr binne se útstoarn of mooglik útstoarn. Der wurde twa [[ûndersoarte]]n ûnderskieden: 

* A. c. canus: Madagaskar (útsein yn it suden).
* A. c. ablectaneus: súdlik Madagaskar.

De ''ablectaneus'' is wat donkerder fan kleur as de nominaat en soe in wat ljochtere grize kop mei in fiolette waas ha.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Agapornis canus 378916045.jpg|thumb|left|Foarazjearjende griiskopdwerchpappegaaien.]]
In lechsel bestiet út fjouwer oant seis aaikes, dy't yn likernôch 18 dagen útbret wurde. Nei sa'n seis wiken ferlitte de jongen harren nêst. It binne skouwe fûgels. Yn it wyld ite se in soad sied fan gers en se binne dêrom faak op 'e grûn te sjen.   

== Status ==
Oannommen wurdt dat de populaasje fan 'e  soarte stabyl is. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige op 'e [[Reade list]].

== Avikultuer ==
De nominaat wurdt it meast yn finzenskip holden. It binne groepsdieren dy't it bêste as koppels (man en pop) holden wurde kinne. Yn finzenskip fokte fûgels binne minder skrutel as yn it wyld.
{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-headed-lovebird-agapornis-canus BirdLife, oproppen 4 febrewaris 2026.]
* [https://ebird.org/species/gyhlov1 Ebird, oproppen 1 febrewaris 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gyhlov1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 1 febrewaris 2026.]
{{reflist}}
---- 
{{Commonscat|Agapornis canus|Griiskopdwerchpappegaai}} 
}}
{{DEFAULTSORT:Griiskopdwerchpappegaai}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Dwerchpappegaai]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Eksoat yn de Komoaren]]
[[Kategory:Eksoat yn Majot]]</text>
      <sha1>sle1mcrishe5dnu57qb99rejk2ibbmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mel Gibson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190062</id>
    <revision>
      <id>1235465</id>
      <parentid>1219425</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1235465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16854" sha1="gs95ezhlz6v9fjjwgsotcql7zbbk5zp" xml:space="preserve">{{Ynfoboks akteur
| ôfbylding         = Mel Gibson Cannes 2016 3.jpg
| ôfbyldingstekst   = Mel Gibson
| ôfbyldingsbreedte = 
| echte namme       = Mel Columcille Gerard Gibson
| nasjonaliteit     = Amerikaansk en Australysk
| berne             = 3 jannewaris 1956
| berteplak         = Peekskill, New York, Feriene Steaten
| stoarn            = 
| stjerplak         = 
| regionale identiteit = 
| etnisiteit        = Iersk komôf
| jierren aktyf     = 1976–no
| prizen            = 2 Oscars (Braveheart – Bêste Film en Bêste Regy)
| webside           = [https://www.facebook.com/p/Mel-Gibson-Official-100063913411674/ FB-Side]
}}
'''Mel Colm-Cille Gerard Gibson''' (berne op 3 jannewaris 1956 yn [[Peekskill]], [[New York (steat)|New York]]) is in Amerikaansk-Iersk akteur, filmregisseur en produsint. Hy waard bekend troch rollen yn súksesfolle aksje- en oarlochsfilms, dêr't er benammen yn 'e jierren 1990 rekordynkomsten foar krige. Foar syn film ''[[Braveheart]]'' krige er yn 1996 in [[Oscar]] foar Bêste Regy en in [[Oscar foar Bêste Film]], en ek in [[Golden Globe]], ek foar Bêste Regy.

== Biografy ==
Gibson waard as sechsde fan tsien bern berne yn in katolike famylje fan [[Ierlân|Ierske]] komôf yn Peekskill yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] steat New York. In alfte bern waard adoptearre. Syn heit Hutton Gibson (1918–2020), dy't al yn 'e Feriene Steaten berne wie, ferfear nei't er USD 25.000 wûn hie yn in tillefyzjekwis yn 1968 mei de hiele famylje nei [[Austraalje (lân)|Austraalje]], it lân dêr't syn mem wei kaam, de operasjongeres Eva Mylott.

Yn Austraalje troude Mel Gibson yn 1980 mei de eardere doktersassistinte Robyn Moore, mei wa't er sân bern krige, ien dochter en seis soannen. Yn april 2009 frege Robyn Gibson de skieding oan fanwegen &quot;net oer te kommen ferskillen&quot;. As reden foar de ferskillen waard Gibsons relaasje mei de [[Ruslân|Russyske]] popsjongeres Oksana Petrovna Grigorjeva neamd. Mei har krige er yn oktober 2009 syn achtste bern, de dochter Lucia. De skieding mei Grigorjeva yn april 2010 late ta in iepenbier útfjochte skeel, dat lang om let einige yn in rjochtsaak oer it gesach oer de dochter.

Yn jannewaris 2016 makke Gibson syn relaasje mei de senarioskriuwster Rosalind Ross bekend, mei wa't er in jier letter foar de njoggende kear heit waard. Tegearre krigen hja yn [[Los Angeles]] de soan Lars. Ein 2025 makke it pear bekend dat se al in jier útinoar wiene.

Yn 2005 kocht Gibson fan it Japanske bedriuw Tokyu Corporation it eilân [[Mago]] yn 'e [[Stille Oseaan]], dat by [[Fidzjy]] heart.

Gibson hat ferskate kearen yn behanneling west fanwegen alkoholmisbrûk. In rjochtbank feroardiele him foar it riden ûnder ynfloed ta in straf ûnder betingst fan trije jier, in boete fan USD 1300 en ta it regelmjittich bywenjen fan gearkomsten fan 'e Anonyme Alkoholisten.

== Karriêre ==
Ien fan Gibsons susters ûntduts syn akteartalint en trune him oan om te sollisitearjen by it National Institute of Dramatic Art yn [[Sydney]]. Dêr die Gibson syn earste ûnderfining op yn ferskate toanielstikken.

Nei in tal lytsere rollen op it toaniel en foar de kamera krige Mel Gibson yn 1979 yn 'e troch [[George Miller]] regissearre bioskoopfilm ''[[Mad Max (film)|Mad Max]]'' de rol fan in plysjeman, dy't wraak nimt op in motorbinde dy't syn frou fermoarde hat. De film, dy't sels neffens Australyske mjitstêven relatyf goedkeap makke wie, waard in súkses oer de hiele wrâld. De film makke Gibson ynternasjonaal bekend en late ta de ferfolchfilms ''[[Mad Max II]]'', ek bekend as ''The Road Warrior'' (1981), en ''[[Mad Max Beyond Thunderdome]]'' (1985). Mei ''[[Mad Max: Fury Road]]'' yn 2015 kaam in fjirde diel fan 'e rige út, dat al sûnt 1999 pland wie, mar sûnder dielname fan Gibson.

Yn 1987 krige Gibson lang om let de rol dy't him ta in superstjer makke: yn ''[[Lethal Weapon]]'' spile er njonken [[Danny Glover]] de rol fan 'e psychysk ûnstabile plysjeman Martin Riggs. De film, mei in mingeling fan komeedzje en geweld, fernijde it sjenre fan 'e [[aksjethriller]] en krige mei ''[[Lethal Weapon 2]]'' (1989), ''[[Lethal Weapon 3]]'' (1992) en ''[[Lethal Weapon 4]]'' (1998) in ferfolch.

Oant begjin jierren 2000 hearde Gibson ta de populêrste [[Hollywood]]-akteurs. Nei haadrollen yn 'e films ''[[Signs (film út 2002)|Signs]]'' en it epos ''[[We were Soldiers]]'', dy't op 'e nij súksesfol yn 'e bioskopen draaiden, kundige er oan dat er him foar in grut part út de aktearwrâld weromlûke soe om as [[filmprodusint|produsint]] en [[regisseur]] te wurkjen.

Yn 2010 kaam Gibson nei sân jier skoft werom op it wite doek mei ''[[Edge of Darkness]]'', en in jier letter wie er yn de haadrol te sjen njonken [[Jodie Foster]] yn it filmdrama ''[[The Beaver]]''. Wylst de earste film in súkses waard, flopte de twadde oan 'e kassa, nettsjinsteande de tige goede resinsjes.

== Regisseur ==
[[Ofbyld:Scott Neeson on the set of Braveheart, 1995.jpg|thumb|left|Mel Gibson mei Scott Neeson op 'e set fan Braveheart, 1995]]
Yn 1989 rjochte er tegearre mei Bruce Davey it produksjebedriuw [[Icon Productions]] op, dat sûnt syn films produsearre. Mel Gibson makke syn debút as regisseur yn 1993 mei de film ''[[The Man Without a Face (film út 1993)|The Man Without a Face]]'', dêr't er sels de haadrol fan 'e learaar Justin McLeod yn spile, waans gesicht troch in auto-ûngemak misfoarme waard. Yn 1995 wie er regisseur, produsint en haadrolspiler fan it histoarysk drama ''[[Braveheart]]''. De film krige tsien Oscar-nominaasjes en wûn yn fiif kategoryen, ûnder oare foar Bêste Film en Bêste Regy.

Sûnt 1992 wurke er ta nei de film ''[[The Passion of the Christ]]'', dy’t er yn 2003 yn [[Itaalje]] draaide mei in sels opbrocht budzjet fan 25 miljoen dollar, sawat itselde bedrach as syn doetiidske lean as haadrolspiler yn in film. Gibsons oankundiging om 'e film yn 'e oarspronklike [[Arameesk]]e talen en sûnder ûndertiteling út te bringen (hoewol't er lang om let dochs foar ûndertiteling keas), makke dat it súkses yn 't foar betwifele waard. Dochs kaam de film yn 2004 yn 'e Top 10 fan 'e oant doe ta kommersjeel meast súksesfolle bioskoopfilms. 

In oar grut kommersjeel súkses wie de film ''[[Apocalypto]]'' út 2006, dy't him flak foar de komst fan 'e konkwistadoaren yn it ryk fan de Maya's ôfspilet.

Yn 2016 die Gibson de regy fan it oarlochsdrama ''[[Hacksaw Ridge]]'', dat giet oer de Amerikaanske soldaat Desmond Doss (spile troch Andrew Garfield), dy't yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] tsjinst wegere om in wapen te dragen en de [[Medal of Honor]] krige. De film krige yn 2017 seis Oscar-nominaasjes, ûnder oare yn 'e kategoryen Film en Regy.

Mei ''[[Flight Risk]]'' folge yn 2025 syn sechsde spylfilm as regisseur.

== Produsint ==
Gibson is eigner fan 'e ûndernimmingsgroep Icon. It dochterbedriuw [[Icon Productions]] produsearre syn films Braveheart, Apocalypto en Die Passion Christi. Icon Entertainment International hat de rjochten op sa'n 200 filmproduksjes.

Ta de groep hearre noch twa oare bedriuwen, dy't films yn Grut-Brittanje en Austraalje útbringe en ferspriede (bioskoopdistribúsje en letter DVD-útjeften).

== Trivia ==
* Mel Gibson hinget in strange en tradisjonele foarm fan it roomsk-katolisisme oan, dy't de herfoarmingen fan it [[Twadde Fatikaansk Konsylje]] ôfwiist. Hy hat in eigen tsjerke bouwe litten yn Kalifornje, de Church of the Holy Family, dy't net ûnder it offisjele bisdom falt.
* Yn jannewaris 2025 beneamde presidint [[Donald Trump|Trump]] Mel Gibson mei [[Sylvester Stallone]] en [[Jon Voight]] as &quot;Special Ambassadors&quot; (bysûndere gesanten) foar Hollywood. Harren taak is om filmproduksjes werom te heljen nei de Feriene Steaten.
* Mel Gibson ferlear yn 2011 syn rjocht op it besit fan fjoerwapens fanwegen in feroardieling foar hûslik geweld. Yn 2025 krige er fan it Ministearje fan Justysje it rjocht om in wapen te besitten werom.
* Mel Gibson hat yn ferskate gefallen útspraken dien dy't troch media en kommentatoaren as rassistysk, antisemitysk en homofoob beskôge waarden. Dizze útspraken late ta publike kontroversje en krityk en yn guon gefallen ta formele ekskuses fan Gibson.
==Filmografy==
{{Filmografy|as=akteur en regisseur}}

|- {{Filmografy/Titel|titel=film}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''[[I Never Promised You a Rose Garden (film)|I Never Promised You a Rose Garden]]'' || figurant || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1977 || ''[[Summer City (film)|Summer City]]'' || Scollop || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''[[Mad Max]]'' || Max Rockatansky || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''[[Tim (film)|Tim]]'' || Tim Melville || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1980 || ''[[The Chain Reaction]]'' || burdige monteur || cameo
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''[[Attack Force Z]]'' || kaptein Paul Kelly || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981 || ''[[Gallipoli (film út 1981)|Gallipoli]]'' || Frank Dunne || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''[[Mad Max 2]]'' || Max Rockatansky || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1982 || ''[[The Year of Living Dangerously (film)|The Year of Living Dangerously]]'' || Guy Hamilton || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1984 || ''[[The Bounty (film út 1984)|The Bounty]]'' || [[Fletcher Christian]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1984 || ''[[The River (film út 1984)|The River]]'' || Tom Garvey || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1984 || ''[[Mrs. Soffel]]'' || Ed Biddle || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1985 || ''[[Mad Max Beyond Thunderdome]]'' || Max Rockatansky || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1987 || ''[[Lethal Weapon (film)|Lethal Weapon]]'' || Martin Riggs || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1988 || ''[[Tequila Sunrise (film)|Tequila Sunrise]]'' || Dale McKussic || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1989 || ''[[Lethal Weapon 2]]'' || Martin Riggs || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''[[Bird on a Wire (film)|Bird on a Wire]]'' || Rick Jarmin || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''[[Air America (1990)|Air America]]'' || Gene Ryack|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1990 || ''[[Hamlet (film út 1990)|Hamlet]]'' || Hamlet || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992 || ''[[Forever Young (1992)|Forever Young]]'' || kaptein David McCormick|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1992 || ''[[Lethal Weapon 3]]'' || Martin Riggs || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1993 || ''[[The Man Without a Face]]'' || Justin McLeod || ek regisseur
|-
|align=&quot;center&quot;| 1994 || ''[[Maverick (film)|Maverick]]'' || Bret Maverick || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1995 || ''[[Braveheart]]'' || [[William Wallace]] || ek regisseur en produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 1995 || ''[[Casper (film)|Casper]]'' || himsels || as stimakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 1995 || ''[[Pocahontas (film út 1995)|Pocahontas]]'' || [[John Smith (ûntdekkingsreizger)|John Smith|| as stimakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 1996 || ''[[Ransom (film út 1996)|Ransom]]'' || Tom Mullen || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''[[Father's Day (film út 1997)|Father's Day]]'' || Scott de [[piercing]]setter || cameo
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''[[Conspiracy Theory]]'' || Jerry Fletcher || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1997 || ''[[Fairy Tale: A True Story]]'' || majoar Sargent Griffiths ||  cameo
|-
|align=&quot;center&quot;| 1998 || ''[[Lethal Weapon 4]]'' || Martin Riggs || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999 || ''[[Payback (film út 1999)|Payback]]'' || Porter || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2000|| ''[[Chicken Run]]'' || Rocky || as stimakteur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2000 || ''[[The Patriot (film út 2000)|The Patriot]]'' || Benjamin Martin || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2000|| ''[[What Women Want]]'' || Nick Marshall || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2000 || ''[[The Millian Dollar Hotel]]'' || resjersjeur Skinner|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2002 || ''[[Signs (film)|Signs]]'' || Graham Hess || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2002 || ''[[We were Soldiers]]'' || luitenant-kolonel [[Hal Moore]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2003|| ''[[The Singing Detective (film)|The Singing Detective]]'' || dr. Gibbon || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004 || ''[[The Passion of the Christ]]'' || – || regisseur en produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004|| ''[[Paparazzi (film út 2004)|Paparazzi]]'' || pasjint yn lulkensbehearskingsterapy || cameo
|-
|align=&quot;center&quot;| 2006 || ''[[Apocalypto]]'' || – || regisseur en produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2010 || ''[[Edge of Darkness (film út 2010)|Edge of Darkness]]'' || Thomas Craven || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2011 || ''[[The Beaver (film)|he Beaver]]'' || Walter Black || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2012|| ''[[Get the Gringo]]'' || Richard Johnson|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2013|| ''[[Machete Kills]]'' || Luther Voz|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2014|| ''[[The Expendables 3]]'' || Conrad Stonebanks || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2014|| ''[[Stonehearst Asylum]]'' || – || produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2016 || ''[[Blood Father]]'' || John Link || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2016 || ''[[Hacksaw Ridge]]'' || – || regisseur
|-
|align=&quot;center&quot;| 2017 || ''[[Daddy's Home 2]]'' || Kurt Mayron || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2018|| ''[[Dragged Across Concrete]]'' || resjersjeur Brett Ridgeman || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2019|| ''[[The Professor and the Madman]]'' || [[James Murray (leksikograaf)|James Murray]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2020|| ''[[Force of Nature (film út 2020)|Force of Nature]]'' || Ray|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2020|| ''[[Fatman (film út 2020)|Fatman]]'' || [[krystman|Chris Cringle]] || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2021|| ''[[Boss Level]]'' || kolonel Clive Ventor|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2021|| ''[[Dangerous (film út 2021)|Dangerous]]'' || dr. Alderwood || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2022|| ''[[Last Looks]]'' || Alastair Pinch|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2022|| ''[[Panama (film út 2022)|Panama]]'' || Stark || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2022|| ''[[Agent Game]]'' || [[CIA]]-agint Olsen|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2022 || ''[[Father Stu]]'' || Bill Long || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2022|| ''[[Hot Seat (film)|Hot Seat]]'' || Wallace Reed|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2022|| ''[[Bandit (film)|Bandit]]'' || Tommy Kay|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2022|| ''[[On the Line (film út 2022)|On the Line]]'' || Elvis|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2023|| ''[[Confidential Informant (film)|Confidential Informant]]'' || Kevin Hickey|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2023|| ''[[Sound of Freedom (film)|Sound of Freedom]]'' || – || produsint
|-
|align=&quot;center&quot;| 2023|| ''[[Desperation Road]]'' || Mitchell|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2024|| ''[[Boneyard (film)|Boneyard]]'' || [[FBI]]-agint Petrovick|| 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2024|| ''[[Monster Summer]]'' || Gene Carruthers || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2025|| ''[[Hunting Season (film út 2025)|Hunting Season]]'' || Bowdrie || 
|-
|align=&quot;center&quot;| 2025 || ''[[Flight Risk (film)|Flight Risk]]'' || – || regisseur
|- {{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 1978 || ''[[The Sullivans]]'' ||  || 4 ôfl.
|-
|align=&quot;center&quot;| 1979 || ''[[Cop Shop]]'' ||  || 2 ôfl.
|-
|align=&quot;center&quot;| 1981|| ''[[The Punishment (telefyzjesearje)|The Punishment]]'' ||  || 2 ôfl.
|-
|align=&quot;center&quot;| 1999|| ''[[The Simpsons]]'' || himsels || ôfl. ''Beyond Thunderdome''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2004-2005|| ''[[Complete Savages]]'' || Steve Cox || 3 ôfl.; ek regisseur en produsint
|-
|}

== Underskiedingen ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jier !! Priis !! Kategory !! Foar !! Utslach
|-
| 1985 || Australian Film Institute Award || Bêste Akteur || ''Gallipoli'' || Wûn
|-
| 1996 || Academy Award (Oscar) || Bêste Regy || ''Braveheart'' || Wûn
|-
| 1996 || Academy Award (Oscar) || Bêste Film || ''Braveheart'' || Wûn
|-
| 1996 || Golden Globe Award || Bêste Regy || ''Braveheart'' || Wûn
|-
| 2017 || Academy Award (Oscar) || Bêste Regy || ''Hacksaw Ridge'' || Nominearre
|-
| 2017 || Academy Award (Oscar) || Bêste Film || ''Hacksaw Ridge'' || Nominearre
|-
| 2017 || Golden Globe Award || Bêste Regy || ''Hacksaw Ridge'' || Nominearre
|-
| 2017 || BAFTA Award || Bêste Regy || ''Hacksaw Ridge'' || Nominearre
|}

{{boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar in part in oersetting fan 'e Dútske wikipedyside, sjoch foar boarnen dêre [[:de:Mel Gibson]]    
* [https://www.imdb.com/name/nm0000154/ Mel Gibson op IMDb.]
----
{{commonscat|Mel Gibson}}
}}
{{DEFAULTSORT:Gibson, Mel}}
[[Kategory:Amerikaansk filmakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Amerikaansk toanielakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk stimakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk senarioskriuwer]]
[[Kategory:Amerikaansk filmprodusint]]
[[Kategory:Amerikaansk filmregisseur]]
[[Kategory:Amerikaansk filantroop]]
[[Kategory:Australysk filmakteur]]
[[Kategory:Australysk telefyzje-akteur]]
[[Kategory:Australysk toanielakteur]]
[[Kategory:Australysk stimakteur]]
[[Kategory:Australysk senarioskriuwer]]
[[Kategory:Australysk filmprodusint]]
[[Kategory:Australysk filmregisseur]]
[[Kategory:Australysk filantroop]]
[[Kategory:Persoan feroardiele foar mishanneling]]
[[Kategory:Oscar-winner]]
[[Kategory:Golden Globe-winner]]
[[Kategory:Icon Productions]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Australysk komôf]]
[[Kategory:Australysk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Australysk persoan fan Amerikaansk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1956]]</text>
      <sha1>gs95ezhlz6v9fjjwgsotcql7zbbk5zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene triedkolibry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190544</id>
    <revision>
      <id>1235383</id>
      <parentid>1220983</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3671" sha1="4f2698xfuvae7fyy4or3gdl8ical23g" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namm      = griene triedkolibry
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Green Thorntail (24762597249).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd       =
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'')
|Famylje   = [[kolibrys]] (''Tröchilidae'')
|Skaai     = [[triedkolibrys]] (''Discosura'')
|Wittenskiplike namme= Discosura conversii
|Beskriuwer, jier= ([[Jules Bourcier|Bourcier]] &amp; [[Étienne Mulsant|Mulsant]]), 1846
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
---- 
|lânkaart    = [[Ofbyld:Discosura conversii map.svg|250px]]
}}
De '''griene triedkolibry''' (''Discosura conversii'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is in lytse kolibry dy't foaral opfalt troch de lange, smelle sturt fan it mantsje.

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''conversii'' is in ferneaming nei de Frânske natuerûndersiker Convers, dy't yn 'e 19e iuw de earste eksimplaren yn Kolombia ûntduts.&lt;ref&gt;[https://www.biodiversitylibrary.org/item/159286#page/326/mode/1up Annales des sciences physiques et naturelles, d'agriculture et d'industrie, side 314]&lt;/ref&gt; It skaai ''Discosura'' ferwiist nei de bysûndere sturtfoarmen dy't yn it skaai foarkomme.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Green Thorntail.jpg|thumb|left|Mantsje.]]
De griene triedkolibry is in lytse soarte. It mantsje wurdt ynklusyf de sturt likernôch 10 sintimeter lang en it wyfke likernôch 7 sintimeter.. It mantsje is hast hielendal glânzgjend grien. Hy hat in koarte, rjochte swarte snaffel. De sturt is djip foarke en de bûtenste fearren binne tige lang en triedeftich. In wichtich skaaimerk is de smelle wite bân oer de stút.

It wyfke hat in koarte, donkere sturt mei wite punten. Hja is boppe grien, mar hat in opfallende brede wite snorstreek en in swarte kiel mei wite spikkels. Ek it wyfke hat de wite bân oer de stút.

== Fersprieding en systematyk ==
De griene triedkolibry komt foar yn 'e fochtige tropyske bosken fan Midden- en Súd-Amearika. It ferspriedingsgebiet rint fan [[Kosta Rika]] en [[Panama]] oant de [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske]] kustregio fan [[Kolombia]] en [[Ekwador]]. De soarte libbet benammen yn 'e hegere dielen fan it reinwâld en oan 'e rânen fan it bosk, op hichten tusken de 700 en 1.400 meter boppe de seespegel.

== Ekology ==
Dizze kolibry yt nektar fan ferskate bloeiende beammen en strûken, lykas dy út de skaaien ''Inga'' en ''Calliandra''. Se wurde faak sjoen wylst se stilhingje foar de blommen yn 'e boppeste lagen fan it bosk. Dêrnjonken fangt de soarte lytse ynsekten yn 'e loft. Troch harren lytse formaat en rappe manier fan fleanen kinne se somtiden foar grutte ynsekten oansjoen wurde.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de griene triedkolibry de status net bedrige (''Least Concern''). Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte tebekrinne troch it ûntboskjen yn syn ferspriedingsgebiet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gretho1/cur/introduction?lang=en Birds of the World, oproppen 16 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/gretho1 eBird, oproppen 16 maart 2026.]
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-thorntail-discosura-conversii BirdLife, oproppen 16 maart 2026.]
{{reflist}}
{{Commonscat|Discosura conversii|''Discosura conversii''}}
}}
[[Kategory:Triedkolibry]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>4f2698xfuvae7fyy4or3gdl8ical23g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235384</id>
      <parentid>1235383</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>typfl</comment>
      <origin>1235384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3672" sha1="tsqph81ncitqvzb6zr41royd5nbq5zq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme      = griene triedkolibry
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Green Thorntail (24762597249).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd       =
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[toersweleftigen]] (''Apodiformes'')
|Famylje   = [[kolibrys]] (''Tröchilidae'')
|Skaai     = [[triedkolibrys]] (''Discosura'')
|Wittenskiplike namme= Discosura conversii
|Beskriuwer, jier= ([[Jules Bourcier|Bourcier]] &amp; [[Étienne Mulsant|Mulsant]]), 1846
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
---- 
|lânkaart    = [[Ofbyld:Discosura conversii map.svg|250px]]
}}
De '''griene triedkolibry''' (''Discosura conversii'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[kolibrys]] (''Trochilidae''). It is in lytse kolibry dy't foaral opfalt troch de lange, smelle sturt fan it mantsje.

== Namme ==
De wittenskiplike soartenamme ''conversii'' is in ferneaming nei de Frânske natuerûndersiker Convers, dy't yn 'e 19e iuw de earste eksimplaren yn Kolombia ûntduts.&lt;ref&gt;[https://www.biodiversitylibrary.org/item/159286#page/326/mode/1up Annales des sciences physiques et naturelles, d'agriculture et d'industrie, side 314]&lt;/ref&gt; It skaai ''Discosura'' ferwiist nei de bysûndere sturtfoarmen dy't yn it skaai foarkomme.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Green Thorntail.jpg|thumb|left|Mantsje.]]
De griene triedkolibry is in lytse soarte. It mantsje wurdt ynklusyf de sturt likernôch 10 sintimeter lang en it wyfke likernôch 7 sintimeter.. It mantsje is hast hielendal glânzgjend grien. Hy hat in koarte, rjochte swarte snaffel. De sturt is djip foarke en de bûtenste fearren binne tige lang en triedeftich. In wichtich skaaimerk is de smelle wite bân oer de stút.

It wyfke hat in koarte, donkere sturt mei wite punten. Hja is boppe grien, mar hat in opfallende brede wite snorstreek en in swarte kiel mei wite spikkels. Ek it wyfke hat de wite bân oer de stút.

== Fersprieding en systematyk ==
De griene triedkolibry komt foar yn 'e fochtige tropyske bosken fan Midden- en Súd-Amearika. It ferspriedingsgebiet rint fan [[Kosta Rika]] en [[Panama]] oant de [[Pasifyske Oseaan|Pasifyske]] kustregio fan [[Kolombia]] en [[Ekwador]]. De soarte libbet benammen yn 'e hegere dielen fan it reinwâld en oan 'e rânen fan it bosk, op hichten tusken de 700 en 1.400 meter boppe de seespegel.

== Ekology ==
Dizze kolibry yt nektar fan ferskate bloeiende beammen en strûken, lykas dy út de skaaien ''Inga'' en ''Calliandra''. Se wurde faak sjoen wylst se stilhingje foar de blommen yn 'e boppeste lagen fan it bosk. Dêrnjonken fangt de soarte lytse ynsekten yn 'e loft. Troch harren lytse formaat en rappe manier fan fleanen kinne se somtiden foar grutte ynsekten oansjoen wurde.

== Status en bedrigingen ==
Op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]] hat de griene triedkolibry de status net bedrige (''Least Concern''). Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte tebekrinne troch it ûntboskjen yn syn ferspriedingsgebiet.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gretho1/cur/introduction?lang=en Birds of the World, oproppen 16 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/gretho1 eBird, oproppen 16 maart 2026.]
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-thorntail-discosura-conversii BirdLife, oproppen 16 maart 2026.]
{{reflist}}
{{Commonscat|Discosura conversii|''Discosura conversii''}}
}}
[[Kategory:Triedkolibry]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]</text>
      <sha1>tsqph81ncitqvzb6zr41royd5nbq5zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte amazône</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190571</id>
    <revision>
      <id>1235423</id>
      <parentid>1221166</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4178" sha1="j506wlqyh1qtzpaldlcnyk254xu2e2s" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = grutte amazône
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Amazona farinosa 220046512.jpg|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Amazona farinosa - Mealy Amazon XC250467.mp3|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje  = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai    = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'')
|Wittenskiplike namme= Amazona farinosa
|Beskriuwer, jier = ([[Pieter Boddaert (natuerûndersiker)|Boddaert]], 1783)
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Amazona farinosa map.svg|250px]]
}}
De '''grutte amazône''' (''Amazona farinosa'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). 

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Amazona farinosa at Jungle Island-3.jpg|thumb|left|Goed te sjen is de grizige gloed op 'e rêch.]]
De grutte amazône is ien fan 'e grutste soarten yn it skaai fan 'e amazônepappegaaien en kriget in lingte fan 38 oant 41 sm en in gewicht dat fariëarje kin tusken de 550 en 750 gram. De fûgel is foar it grutste part grien, mar hat in karakteristike matte, grizige gloed oer de rêch en nekke, lykas ha se der wat moal oerhinne struid. Yn 'e slachpinnen fan 'e wjukken binne reade en blauwe details.

Boppe op 'e krún is in lyts giel plak, dat net altiten by alle fûgels goed te sjen is. De eachring fearreleas, breed en wyt. De snaffel is donkergriis oant swart, faak ljochter by de basis.

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet yn [[Súd-Amearika]] en dielen fan [[Sintraal-Amearika]] fan súdlik [[Meksiko]] oant [[Panama]], in part fan it easten fan [[Bolivia]] en it hiele [[Amazônebekken]] yn [[Brazylje]], [[Kolombia]], [[Perû]], [[Ekwador]] en de [[Guyana]]'s.

Yn 2017 is de noardlike foarm as de [[Gûatemala-amazône]] (''Amazona guatemalae'') troch ferskate autoriteiten (lykas de BirdLife International en de IOC) as aparte soarte ôfspjalte. De súdlike populaasjes yn it Amazônebekken en de Guyana's wurde sûnt dy tiid beskôge as de 'echte' grutte amazône (''Amazona farinosa''). De IUCN folge de feroaringen yn 2021/2022.

== Status ==
Hoewol't de fûgel oant 2022 as hast bedrige (NT) klassifisearre stie, waard by de werbeöardieling fan 'e fûgel fêststeld dat it ferspriedingsgebiet yn it Amazônebekken sa ûnbidich grut is en de populaasje (nettsjinsteande de krimp) noch sa grut, dat de soarte de drompel foar &quot;hast bedrige&quot; net mear helle. Dêrom wurdt de soarte no as net bedrige (LC) klassifisearre. Bedrigingen foar de fûgel binne lykwols noch jimmeroan it ûntboskjen en it fangen fan 'e soarte foar de hannel.  
  
== Avikultuer ==
Yn 'e avikultuer binne grutte amazônes populêr fanwegen harren rêstige karakter yn fergeliking mei oare amazônes. Se binne minder opfleanend en steane bekend as yntelliginte fûgels dy't goed leare kinne. Se hawwe lykwols in tige fierdragend lûd dat kilometers fier te hearren is, wat se minder geskikt makket foar yn in wenwiken.
{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-mealy-amazon-amazona-farinosa BirdLife International, oproppen 17 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/meapar2?siteLanguage=nl eBird, oproppen 17 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/meapar/cur/introduction Birds of the World, oproppen 17 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Amazona farinosa|grutte amazône}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte amazone}}
[[Kategory:Amazônepappegaai]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>j506wlqyh1qtzpaldlcnyk254xu2e2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grienwangamazône</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190591</id>
    <revision>
      <id>1235391</id>
      <parentid>1221133</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3287" sha1="aozajuvanui6edfcmel3zkdjzmmcy2h" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = grienwangamazône
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Parrot (32953393963).jpg|250px]]
|lûd       =
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[pappegaai-eftigen]] (''Psittaciformes'')
|Famylje   = [[Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae'')
|Skaai     = [[Amazônepappegaaien]] (''Amazona'')
|Wittenskiplike namme= Amazona viridigenalis
|Beskriuwer, jier = [[John Cassin|Cassin]], 1853
|IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]]
----
|lânkaart  = [[Ofbyld:Amazona viridigenalis map.svg|250px]]
}}
De '''grienwangamazône''' (''Amazona viridigenalis'') is in [[Pappegaai-eftigen|pappegaai-eftige]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld]] (''Psittacidae''). De wittenskiplike namme fan 'e [[Soarte (taksonomy)|soarte]] waard foar it earst yn 1853 troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[ornitolooch]] [[John Cassin]] publisearre.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Amazona viridigenalis -head-4.jpg|thumb|left|Kop fan 'e grienwangamazône.]]
De grienwangamazône wurdt likernôch 30 oant 33 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien, mar hat in opfallende reade krún en foarholle. De wangen binne felgrien, dêr't de fûgel syn namme oan tanket. Efter it each rint in blaupearse streek. De snaffel is ljochtgiel en de poaten binne griis. De slachpinnen fan 'e wjukken hawwe donkerblauwe en reade aksinten en de sturtfearren binne grien mei gielige úteinen. Tusken mantsjes en wyfkes is yn 'e fearren hast gjin ferskil.

== Fersprieding ==
De soarte is lânseigen yn it noardeasten fan [[Meksiko]]. It natuerlike habitat bestiet út fochtige leechlânwâlden, iepen boskgebieten en de drûgere bosken yn 'e dellingen. Der binne ek grutte ferwyldere populaasjes yn it suden fan 'e [[Feriene Steaten]], benammen yn [[Kalifornje]], [[Teksas]] en [[Floarida]], it neiteam fan ûntsnapte koaifûgels.

== Iten ==
De grienwangamazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien. Yn it wyld binne se faak te finen yn 'e kroanen fan beammen dêr't se sykje nei wylde figen en it sied en fruchten fan ferskate beamsoarten.

== Status ==
De grienwangamazône wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as bedrige (EN). De wylde populaasje yn Meksiko is de lêste desennia bot ôfnommen. De grutste gefaren foar de fûgel binne it ferlies fan habitat troch lânbou en it yllegaal fangen fan jonge fûgels út 'e nêsten foar de fûgelhannel. Hoewol't de fûgel yn Amerikaanske stêden faak foarkomt, bliuwt de oarspronklike wylde populaasje yn Meksiko kwetsber.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-crowned-amazon-amazona-viridigenalis BirdLife International, oproppen 18 maart 2026.]
*[https://parrots.org/encyclopedia/green-cheeked-amazon/ World Parrot Trust, oproppen 18 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/recpar/cur/introduction, oproppen 18 maart 2026 ]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Amazona viridigenalis|grienwangamazône}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grienwangamazone}}
[[Kategory:Amazônepappegaai]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]]</text>
      <sha1>aozajuvanui6edfcmel3zkdjzmmcy2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Granaatastrild</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190754</id>
    <revision>
      <id>1235369</id>
      <parentid>1235340</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1235369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4562" sha1="bl10qm3za7p99xn9kstt0zpmp909z1n" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Granaatastrild
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Violet-eared waxbill, Uraeginthus granatinus, at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (28037408514).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;br&gt;[[Ofbyld:Violet-eared Waxbill (Uraeginthus granatinus) female coming to drink ... (46180756685).jpg|250px]]&lt;br&gt;Wyfke&lt;/small&gt;
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje  = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'')
|Skaai    = [[granaatastrilden]] (''Granatina'')
|Wittenskiplike namme= Granatina granatina
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''granaatastrild''' (''Granatina granatina'') is in kleurrike [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). De fûgel is lânseigen yn it suden fan [[Afrika]]. De fûgel waard yn 1766 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch [[Linnaeus|Karolus Linnaeus]].

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Violet-eared waxbill, Uraeginthus granatinus, at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (15868537530).jpg|thumb|left|Mantsje yn it Nasjonaal Park Pilanesberg, Súd-Afrika.]]
De fioletwangastrild is likernôch 14 oant 15 sm lang, ynklusyf de frij lange, smelle staart. Der is in dúdlik ferskil tusken de geslachten ([[Seksuële dimorfy|seksueel dimorfisme]]). It mantsje hat in opfallend kastanjebrún lichem, in helderblauwe stút en in swarte sturt mei blauwe rânen. Op 'e wangen hat it mantsje grutte fiolette oant pearse plakken, de foarholle is blau en it kin is swart. Om it each is in reade eachring. De snaffel is read en de team is swart. 

It wyfke is bleker fan kleur, meast bêzjebrún mei in ljochtere ûnderkant. De fiolette wangplakken en de blauwe foarholle binne by it wyfke minder fel fan kleur as by it mantsje en se hat gjin swart kin. De jongfûgels lykje op it wyfke, mar misse ynearsten noch de fiolette wangplakken en de blauwe stút.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgels komme foar yn in grut part fan it suden fan Afrika, ûnder oaren yn [[Angoala]], [[Botswana]], [[Namybje]], [[Simbabwe]] en [[Súd-Afrika]]. Se libje foaral yn drûge gebieten mei toarnboskjes (faak ''Acacia'') en op iepen [[savanne]]s. Oars as in soad oare astrilden foarmje se gjin grutte groepen, mar wurde se meast yn pearkes sjoen.

De soarte wurdt as [[monotypysk takson|monotypysk]] behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend wurde. 

== Hâlden en dragen ==
De granaatastrild yt benammen lyts gerssied fan 'e grûn. Yn 'e briedtiid wurdt it dieet oanfolle mei ynsekten lykas termiten en spinnen, dy't nedich binne foar de groei fan 'e piken.

In bysûnderheid yn it gedrach is de relaasje mei de [[keningswida]] (''Vidua regia''). De keningswida is in [[Briedparasitisme|briedparasyt]] dy't har aaien yn it nêst fan 'e granaatastrild leit. De jongen fan 'e wida groeie tegearre mei de jongen fan 'e astrild op sûnder dat se ferstjitten wurde.

== Status ==
De granaatastrild hat in tige grut ferspriedingsgebiet. De grutte fan 'e populaasje is net krekt bekend, mar der is gjin oanlieding om oan te nimmen dat de soarte yn syn fuortbestean bedrige wurdt. Dêrom hat de [[IUCN]] de status fan de fûgel fêststeld op net bedrige (''Least Concern'').

== Avikultuer ==
Yn 'e avikultuer is de soarte allinnich geskikt foar leafhawwers mei ûnderfining. Se binne frij gefoelich foar temperatuerwikselingen en hawwe in rom, goed beplante fûgelhok nedich. Oars as guon oare prachtfinken kinne mantsjes ûnderling frij agressyf wêze en dêrom is it bettert se yn pearkes te hâlden.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/violet-eared-waxbill-granatina-granatina BirdLife International, oproppen 25 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/viewax1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 25 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/viewax1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 25 maart 2026.]
----
{{reflist}}
{{Commonscat|Granatina granatina|Fioletwangastrild}}
}}
{{DEFAULTSORT:granaatastrild}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Granaatastrild]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>bl10qm3za7p99xn9kstt0zpmp909z1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griene tigerfink</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190798</id>
    <revision>
      <id>1235381</id>
      <parentid>1223444</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3377" sha1="3fo5gbyfvv6gpwbwckka2zu87r2byvx" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Griene tigerfink
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Green Munia pair.jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje  = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'')
|Skaai    = [[tigerfinken]] (''Amandava'')
|Wittenskiplike namme= Amandava formosa
|Beskriuwer, jier= [[John Latham (ornitolooch)|Latham]], 1790
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''griene tigerfink''' (''Amandava formosa'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). It is in [[Endemisme|endemyske]] [[Soarte (taksonomy)|soarte]] dy't allinne foarkomt yn it sintrale diel fan [[Yndia]]. Fan 'e trije soarten yn it skaai fan 'e [[tigerfinken]] is it de soarte dy't it meast bedrige wurdt.

== Ferskining ==
De griene tigerfink is likernôch 10 sm lang. De fûgel hat in opfallende oliifgriene boppekant en in giele ûnderkant. De snaffel is read en de poatsjes binne fleiskleurich. Op de flanken hat de fûgel fertikale swarte en wite streken yn in sebrapatroan. Der ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne net sa grut; it mantsje hat feller giel op 'e búk en de streken op 'e flanken binne dúdliker en kontrastriker. Oer it gehiel is it wyfke wat fletser fan kleur en se ha in lochtgrize gloed oer it giel fan 'e ûnderkant.      

Oars as de besibbe [[tigerfink]] (A. amandava) hat de griene tigerfink gjin apart briedkleed; de fûgels sjogge der it hiele jier troch itselde út.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De fûgel hat in fragmintearre ferspriedingsgebiet yn 'e Yndiaaske steaten Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh en Bihar. Se libje yn heech gers, strûken en op lânbougebieten (lykas sûkerreidfjilden), faak tichteby wetter of by doarpen.

== Hâlden en dragen ==
Griene tigerfinken wurde meastentiids sjoen yn lytse groepen of pearkes. Se foerazjearje op 'e grûn nei gerssied en lytse ynsekten en meitsje in lûd dat liket op in heech &quot;tsjy-tsjy&quot;. De briedtiid falt tusken oktober en jannewaris. It nêst is in rûn bousel fan gers, boud yn tichte strûken of tusken sûkerreid. In lechsel bestiet út 4 oant 6 wite aaikes.

== Status ==
De griene tigerfink stiet as kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De populaasje stiet ûnder druk troch de yllegale fûgelhandel ek al is dy yn Yndia ferbean. Dêrnjonken hat de fûgel te lijen fan 'e tapassing fan pestisiden yn 'e lânbou.

== Avikultuer ==
Yn 'e avikultuer is de griene tigerfink in seldsumheid. It binne net maklike fûgels om te hâlden en te kweekjen, om't se tige gefoelich binne foar stress en spesifike temperatueren nedich hawwe. Se wurde komselden bûten Yndia yn fûgelhokken sjoen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-avadavat-amandava-formosa BirdLife International, oproppen 27 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/grnava1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grnava1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Amandava formosa|Griene tigerfink}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griene tigerfink}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Tigerfink]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>3fo5gbyfvv6gpwbwckka2zu87r2byvx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235382</id>
      <parentid>1235381</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Avikultuer */ kt</comment>
      <origin>1235382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3405" sha1="aqk7hs5n2scv9ise9cl3tewnd1fj4mm" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Griene tigerfink
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Green Munia pair.jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje  = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'')
|Skaai    = [[tigerfinken]] (''Amandava'')
|Wittenskiplike namme= Amandava formosa
|Beskriuwer, jier= [[John Latham (ornitolooch)|Latham]], 1790
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''griene tigerfink''' (''Amandava formosa'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). It is in [[Endemisme|endemyske]] [[Soarte (taksonomy)|soarte]] dy't allinne foarkomt yn it sintrale diel fan [[Yndia]]. Fan 'e trije soarten yn it skaai fan 'e [[tigerfinken]] is it de soarte dy't it meast bedrige wurdt.

== Ferskining ==
De griene tigerfink is likernôch 10 sm lang. De fûgel hat in opfallende oliifgriene boppekant en in giele ûnderkant. De snaffel is read en de poatsjes binne fleiskleurich. Op de flanken hat de fûgel fertikale swarte en wite streken yn in sebrapatroan. Der ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne net sa grut; it mantsje hat feller giel op 'e búk en de streken op 'e flanken binne dúdliker en kontrastriker. Oer it gehiel is it wyfke wat fletser fan kleur en se ha in lochtgrize gloed oer it giel fan 'e ûnderkant.      

Oars as de besibbe [[tigerfink]] (A. amandava) hat de griene tigerfink gjin apart briedkleed; de fûgels sjogge der it hiele jier troch itselde út.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De fûgel hat in fragmintearre ferspriedingsgebiet yn 'e Yndiaaske steaten Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh en Bihar. Se libje yn heech gers, strûken en op lânbougebieten (lykas sûkerreidfjilden), faak tichteby wetter of by doarpen.

== Hâlden en dragen ==
Griene tigerfinken wurde meastentiids sjoen yn lytse groepen of pearkes. Se foerazjearje op 'e grûn nei gerssied en lytse ynsekten en meitsje in lûd dat liket op in heech &quot;tsjy-tsjy&quot;. De briedtiid falt tusken oktober en jannewaris. It nêst is in rûn bousel fan gers, boud yn tichte strûken of tusken sûkerreid. In lechsel bestiet út 4 oant 6 wite aaikes.

== Status ==
De griene tigerfink stiet as kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De populaasje stiet ûnder druk troch de yllegale fûgelhandel ek al is dy yn Yndia ferbean. Dêrnjonken hat de fûgel te lijen fan 'e tapassing fan pestisiden yn 'e lânbou.

== Avikultuer ==
Yn 'e avikultuer is de griene tigerfink in seldsumheid. It binne net maklike fûgels om te hâlden en te kweekjen, om't se tige gefoelich binne foar stress en spesifike temperatueren nedich hawwe. Se wurde komselden bûten Yndia yn fûgelhokken sjoen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-avadavat-amandava-formosa BirdLife International, oproppen 27 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/grnava1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grnava1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Amandava formosa|Griene tigerfink}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griene tigerfink}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Tigerfink]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]</text>
      <sha1>aqk7hs5n2scv9ise9cl3tewnd1fj4mm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235385</id>
      <parentid>1235382</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1235385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3405" sha1="25i2y6qy31x2bhkx3q0uwoexes72n49" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = griene tigerfink
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Green Munia pair.jpg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje  = [[prachtfinken]] (''Estrildidae'')
|Skaai    = [[tigerfinken]] (''Amandava'')
|Wittenskiplike namme= Amandava formosa
|Beskriuwer, jier= [[John Latham (ornitolooch)|Latham]], 1790
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart =
}}
De '''griene tigerfink''' (''Amandava formosa'') is in lytse [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[prachtfinken]] (''Estrildidae''). It is in [[Endemisme|endemyske]] [[Soarte (taksonomy)|soarte]] dy't allinne foarkomt yn it sintrale diel fan [[Yndia]]. Fan 'e trije soarten yn it skaai fan 'e [[tigerfinken]] is it de soarte dy't it meast bedrige wurdt.

== Ferskining ==
De griene tigerfink is likernôch 10 sm lang. De fûgel hat in opfallende oliifgriene boppekant en in giele ûnderkant. De snaffel is read en de poatsjes binne fleiskleurich. Op de flanken hat de fûgel fertikale swarte en wite streken yn in sebrapatroan. Der ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne net sa grut; it mantsje hat feller giel op 'e búk en de streken op 'e flanken binne dúdliker en kontrastriker. Oer it gehiel is it wyfke wat fletser fan kleur en se ha in lochtgrize gloed oer it giel fan 'e ûnderkant.      

Oars as de besibbe [[tigerfink]] (A. amandava) hat de griene tigerfink gjin apart briedkleed; de fûgels sjogge der it hiele jier troch itselde út.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De fûgel hat in fragmintearre ferspriedingsgebiet yn 'e Yndiaaske steaten Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh en Bihar. Se libje yn heech gers, strûken en op lânbougebieten (lykas sûkerreidfjilden), faak tichteby wetter of by doarpen.

== Hâlden en dragen ==
Griene tigerfinken wurde meastentiids sjoen yn lytse groepen of pearkes. Se foerazjearje op 'e grûn nei gerssied en lytse ynsekten en meitsje in lûd dat liket op in heech &quot;tsjy-tsjy&quot;. De briedtiid falt tusken oktober en jannewaris. It nêst is in rûn bousel fan gers, boud yn tichte strûken of tusken sûkerreid. In lechsel bestiet út 4 oant 6 wite aaikes.

== Status ==
De griene tigerfink stiet as kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade list]] fan 'e [[IUCN]]. De populaasje stiet ûnder druk troch de yllegale fûgelhandel ek al is dy yn Yndia ferbean. Dêrnjonken hat de fûgel te lijen fan 'e tapassing fan pestisiden yn 'e lânbou.

== Avikultuer ==
Yn 'e avikultuer is de griene tigerfink in seldsumheid. It binne net maklike fûgels om te hâlden en te kweekjen, om't se tige gefoelich binne foar stress en spesifike temperatueren nedich hawwe. Se wurde komselden bûten Yndia yn fûgelhokken sjoen.

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/green-avadavat-amandava-formosa BirdLife International, oproppen 27 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/grnava1?siteLanguage=nl Ebird, oproppen 27 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grnava1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 27 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Amandava formosa|Griene tigerfink}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griene tigerfink}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Tigerfink]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]</text>
      <sha1>25i2y6qy31x2bhkx3q0uwoexes72n49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griisnekkekanarje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190883</id>
    <revision>
      <id>1235408</id>
      <parentid>1223859</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3947" sha1="ev82cihkasr2djv1y9panx5zsr5lxjz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = griisnekkekanarje
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Serinus canicollis canicollis - bdhimes - 582242429.jpeg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje  = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
|Skaai    = [[kanarjes]] (''Serinus'')
|Wittenskiplike namme= Serinus canicollis
|Beskriuwer, jier= ([[Willem Swainson|Swainson]], 1838)
|IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart  =
}}
De '''griisnekkekanarje''' (''Serinus canicollis'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] stiet bekend om syn opfallend grize nekke en syn lûde, melodieuske sang.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Serinus canicollis canicollis - Shaun Swanepoel - 174266798.jpeg|thumb|left|Fûgeltsjes yn Súd-Afrika.]]
De griisnekkekanarje is likernôch 11,5 oant 13 sm lang. It mantsje hat in giel gesicht en in giele búk, mar de efterkant fan 'e kop en de folsleine nekke binne griis. De rêch is gielgrien mei donkere streken. De wjukken en de sturt binne donker mei giele rânen. De snaffel en de poaten binne donkergriis.

It wyfke sjocht der wakker itselde út mar is wat doffer fan kleur. It giel op 'e kop is minder fel en de grize nekke is minder dúdlik ôftekene.

== Fersprieding en systematyk ==
De griisnekkekanarje komt foar yn it suden en easten fan [[Afrika]]. It ferspriedingsgebiet rint fan it easten fan [[Súd-Afrika]] en [[Lesoto]] oant it easten fan [[Simbabwe]]. De soarte hat in breed hichteberik 2.000 - 3.000 m boppe de seespegel. It habitat bestiet út iepen bosken, gerslân, tunen, wyngerds en lânbougrûn. Yn 'e winter lûke guon populaasjes nei legere dellingen.

De griisnekkekanarje wurdt fûn yn súdlik Afrika. Hy is ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: 

* ''Serinus canicollis griseitergum'' - komt foar yn heechlannen fan eastlik Simbabwe en tichtby [[Mozambyk]].
* ''Serinus canicollis thompsonae'' - komt foar yn noardlik en eastlik [[Súd-Afrika]] (súdlik oant eastlik [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] en súdlik [[KwaZulu-Natal]]), [[Lesoto]] en westlik [[Swazylân]].
* ''Serinus canicollis canicollis'' - komt foar yn súdlik [[Súd-Afrika]] (fan 'e [[West-Kaap]] yn it easten oant de westlike provinsje Frijsteat en de noardeastlike provinsje [[East-Kaap]].

== Hâlden en dragen ==
Dizze fûgels binne tige sosjaal en wurde faak sjoen yn grutte groepen fan bytiden wol hûnderten eksimplaren. Se ite benammen sied fan krûden en gers, mar ek knoppen fan beammen en út en troch lytse ynsekten.

It nêst is komfoarmich boud fan gers en moas, beklaaid mei fearkes en sit faak yn in strûk of lytse beam. It wyfke leit 3 oant 4 ljochtblauwe aaikes mei pearse of brune plakjes.

== Status ==
De griisnekkekanarje wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. Neffens [[BirdLife International]] is it ferspriedingsgebiet hiel grut en wurdt de populaasjetrend as stabyl beskôge. De fûgel hat him goed oanpast oan troch minsken feroare lânskippen, lykas parken en tunen.
{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-canary-serinus-canicollis BirdLife International, oproppen 31 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/capcan1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 31 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/capcan1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 31 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Serinus canicollis|Griisnekkekanarje}}
}}
{{DEFAULTSORT:griisnekkekanarje}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Kanarje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]</text>
      <sha1>ev82cihkasr2djv1y9panx5zsr5lxjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235409</id>
      <parentid>1235408</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>in fersin, tink?</comment>
      <origin>1235409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3948" sha1="fnlq0c2401z9bf5t3wllazfm6s5e3a9" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = griisnekkekanarje
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Serinus canicollis canicollis - bdhimes - 582242429.jpeg|250px]]
|lûd      =
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje  = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
|Skaai    = [[kanarjes]] (''Serinus'')
|Wittenskiplike namme= Serinus canicollis
|Beskriuwer, jier= ([[William Swainson|Swainson]], 1838)
|IUCN-status= [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart  =
}}
De '''griisnekkekanarje''' (''Serinus canicollis'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). De [[Soarte (taksonomy)|soarte]] stiet bekend om syn opfallend grize nekke en syn lûde, melodieuske sang.

== Ferskining ==
[[Ofbyld:Serinus canicollis canicollis - Shaun Swanepoel - 174266798.jpeg|thumb|left|Fûgeltsjes yn Súd-Afrika.]]
De griisnekkekanarje is likernôch 11,5 oant 13 sm lang. It mantsje hat in giel gesicht en in giele búk, mar de efterkant fan 'e kop en de folsleine nekke binne griis. De rêch is gielgrien mei donkere streken. De wjukken en de sturt binne donker mei giele rânen. De snaffel en de poaten binne donkergriis.

It wyfke sjocht der wakker itselde út mar is wat doffer fan kleur. It giel op 'e kop is minder fel en de grize nekke is minder dúdlik ôftekene.

== Fersprieding en systematyk ==
De griisnekkekanarje komt foar yn it suden en easten fan [[Afrika]]. It ferspriedingsgebiet rint fan it easten fan [[Súd-Afrika]] en [[Lesoto]] oant it easten fan [[Simbabwe]]. De soarte hat in breed hichteberik 2.000 - 3.000 m boppe de seespegel. It habitat bestiet út iepen bosken, gerslân, tunen, wyngerds en lânbougrûn. Yn 'e winter lûke guon populaasjes nei legere dellingen.

De griisnekkekanarje wurdt fûn yn súdlik Afrika. Hy is ferdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding: 

* ''Serinus canicollis griseitergum'' - komt foar yn heechlannen fan eastlik Simbabwe en tichtby [[Mozambyk]].
* ''Serinus canicollis thompsonae'' - komt foar yn noardlik en eastlik [[Súd-Afrika]] (súdlik oant eastlik [[Frijsteat (provinsje)|Frijsteat]] en súdlik [[KwaZulu-Natal]]), [[Lesoto]] en westlik [[Swazylân]].
* ''Serinus canicollis canicollis'' - komt foar yn súdlik [[Súd-Afrika]] (fan 'e [[West-Kaap]] yn it easten oant de westlike provinsje Frijsteat en de noardeastlike provinsje [[East-Kaap]].

== Hâlden en dragen ==
Dizze fûgels binne tige sosjaal en wurde faak sjoen yn grutte groepen fan bytiden wol hûnderten eksimplaren. Se ite benammen sied fan krûden en gers, mar ek knoppen fan beammen en út en troch lytse ynsekten.

It nêst is komfoarmich boud fan gers en moas, beklaaid mei fearkes en sit faak yn in strûk of lytse beam. It wyfke leit 3 oant 4 ljochtblauwe aaikes mei pearse of brune plakjes.

== Status ==
De griisnekkekanarje wurdt troch de [[IUCN]] op 'e [[Reade list]] as net bedrige (''Least Concern'') klassifisearre. Neffens [[BirdLife International]] is it ferspriedingsgebiet hiel grut en wurdt de populaasjetrend as stabyl beskôge. De fûgel hat him goed oanpast oan troch minsken feroare lânskippen, lykas parken en tunen.
{{Boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-canary-serinus-canicollis BirdLife International, oproppen 31 maart 2026.]
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/capcan1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 31 maart 2026.]
*[https://ebird.org/species/capcan1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 31 maart 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Serinus canicollis|Griisnekkekanarje}}
}}
{{DEFAULTSORT:griisnekkekanarje}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Kanarje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]</text>
      <sha1>fnlq0c2401z9bf5t3wllazfm6s5e3a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griiskopputter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190935</id>
    <revision>
      <id>1235403</id>
      <parentid>1224066</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5633" sha1="6zyv1bc1f2zkye7t1f08gtqg3zznu48" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
| Namme     = Griiskopputter
| Ofbyld    = [[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (54005895011).jpg|250px]]
| lûd       =
| Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
| Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
| Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
| Skift     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
| Famylje   = [[finkfûgels]] (''Fringillidae'')
| Skaai     = [[putters]] (''Carduelis'')
| Wittenskiplike namme = Carduelis caniceps
| Beskriuwer, jier= [[Vigors]], 1831
| IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
| lânkaart   =
}}
De '''griiskopputter''' of '''eastlike putter''' (''Carduelis caniceps'') is in lytse [[Moskeftigen|moskeftige]] [[fûgel]] út de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[finkfûgels]] (''Fringillidae''). Hy is nau besibbe oan 'e yn [[Europa]] bekende [[putter]] (''Carduelis carduelis''), mar ûnderskiedt him troch it ûntbrekken fan it swart-wite patroan op 'e kop.

== Beskriuwing ==
De eastlike putter is likernôch 12 oant 13,5 sintimeter lang. It meast opfallende ferskil mei de gewoane putter is de kop: op it plak dêr't de gewoane putter in swarte pet en in wite nekke hat, is de eastlike putter folslein griis. Fierder is de griiskopputter op 'e boppe en ûnderkant folle grizer en hat er in wite búk, wylst de putter dêr waarmbrún is. It reade masker is by de griiskopputter wol oanwêzich, mar faak wat lytser of minder skerp ôftekene. De hoarnkleurige, skerpe snaffel fan 'e griiskopputter is wat langer as dy fan 'e gewoane putter. De wjukken hawwe it karakteristike patroan fan 'e putter: swart mei in brede, felgiele bân. De poatsjes binne fleiskleurich oant ljochtbrún.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center; border-collapse: collapse; border: 1px solid #aaa;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; padding: 10px;&quot; | Ferskil yn koptekening tusken de beide soarten
|-
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (53473156368).jpg|250px]]
| style=&quot;padding: 10px;&quot; | [[Ofbyld:12 bis 13 Zentimeter Körperlänge erreicht der Stieglitz (Distelfink). 05.jpg|250px]]
|-
| style=&quot;background: #f9f9f9; padding: 5px; font-weight: bold;&quot; | Eastlike putter of griiskopputter&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''Carduelis caniceps'')&lt;/small&gt;
| style=&quot;background: #f9f9f9; padding: 5px; font-weight: bold;&quot; | Putter of distelfink&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''Carduelis carduelis'')&lt;/small&gt;
|-
|}
== Fersprieding ==
De eastlike putter komt foar yn 'e sintrale dielen fan [[Aazje]]. It ferspriedingsgebiet rint fan it easten fan [[Iran]], oer [[Afganistan]] en [[Pakistan]], oant yn 'e [[Himalaya]], [[Tibet]] en it súden fan [[Sibearje]]. Dizze fûgels libje yn iepen bosken, yn tunen en agraryske gebieten, faak yn heuveleftige of bercheftige kriten. Ofhinklik fan it klimaat kinne it [[stânfûgel]]s wêze, mar populaasjes út it hege noarden lûke winterdeis nei it suden.

De taksonomyske status fan 'e griiskopputter is in punt fan diskusje. Der binne ferskate [[ûndersoarte]]n beskreaun:

*''C. c. subulata'' – noardeastlik [[Kazachstan]], súd-sintraal [[Ruslân]] (eastlik oant de [[Baikalmar]]) en noardwestlik [Mongoalje]]; bûten it briedseizoen yn súdwestlik en sintraal [[Aazje]].
*''C. c. paropanisi'' – westlik [[Turkmenistan]] en noardeastlik [[Iran]] eastlik oant noardlik, sintraal en eastlik [[Afganistan]], westlik [[Pamir]], [[Tiensjan]], súdeastlik en eastlik Kazachstan, en noardwestlik [[Sina]] (noardeastlik [[Xinjiang]])
*''C. c. caniceps'' – westlik en noardlik [[Pakistan]] ([[Baluchistan]] en [[Khyber Pakhtunkhwa]]), [[Kasjmir]] en de noardwestlike [[Himalaya]] eastlik oant sintraal [[Nepal]] en súdwestlik Sina (súdwestlik [[Tibet]])
*''C. c. ultima'' – súdlik Iran (súdeastlik Fars en Kerman)
== Iten ==
[[Ofbyld:Grey-crowned Goldfinch (Carduelis caniceps), Gilgit (53550905479).jpg|thumb|left|Foerazjearjende fûgel.]]
Lykas de oare fûgels fan it skaai yt de griiskopputter sied. Se hawwe in foarkar foar it sied fan 'e ''[[cirsium]]'', mar se ite ek sied fan oare krûden en beammen (lykas de els). Mei harren skerpe snaffel kinne se sied handich út de flúskes pelle. Yn 'e briedtiid wurde ek lytse ynsekten iten.

Dêr't de ferspriedingsgebieten fan 'e eastlike en de westlike putter inoar oerlaapje (yn bygelyks Sintraal-Aazje), wurde faak [[Krusing (biology)|krusingen]] sjoen dy't tuskenbeiden skaaimerken hawwe.

== Beskerming ==
De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade list]] klassifisearre. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-capped-goldfinch-carduelis-caniceps BirdLife, oproppen 2 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/eurgol2?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 2 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/eurgol2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 2 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Carduelis caniceps}}
}}
{{DEFAULTSORT:Griiskopputter}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Putter]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]</text>
      <sha1>6zyv1bc1f2zkye7t1f08gtqg3zznu48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte gielkopgier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191453</id>
    <revision>
      <id>1235428</id>
      <parentid>1228976</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>IUCN-skema</comment>
      <origin>1235428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="jy78vjy7mifz1p9wrej753kf7h2o8i6" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme     = grutte gielkopgier
|Ofbyld    = [[Ofbyld:Cathartes melambrotus 332164545 (cropped).jpg|250px]]
|lûd       =
|Ryk       = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme    = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse    = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift     = [[giereftigen fan de Nije Wrâld]] (''Cathartiformes'')
|Famylje   = [[gierfûgels fan de Nije Wrâld]] (''Cathartidae'')
|Skaai     = [[kalkoengieren]] (''Cathartes'')
|Wittenskiplike namme= Cathartes melambrotus
|Beskriuwer, jier= [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1964
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Cathartes melambrotus map.svg|250px]]
}}
De '''grutte gielkopgier''' (''Cathartes melambrotus'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[kalkoengieren]] (''Cathartes'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[gierfûgels fan de Nije Wrâld]] (''Cathartidae''). 

== Beskriuwing ==
De grutte gielkopgier is in grutte fûgel mei in lichemslingte oant 75 sintimeter en in wjukspanne fan 165 oant 178 sintimeter. It fearrekleed is swart mei yn it sinneljocht in opfallende griene en pearse glâns. De kop is keal en hat in kleur dy't fariëarret fan djipgiel oant ljochtoranje. De eagen binne read en de dikke snaffel hat in fleiskleur.

Yn ferliking mei de besibbe [[lytse gielkopgier]] is dizze soarte grutter, binne de fearren donkerder (minder brún) en is de sturt langer en breder. De sturt is rûn fan foarm en komt foarby de wjukken as de fûgel sit. Ek de kealens fan 'e kop rint by de grutte gielkopgier folle fierder oer de krún nei efteren as by syn lytsere sibbe.

Lykas de oare soarten yn it skaai hat er gjin syrinx en kin er allinne wat gromme en sêft systerje.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De soarte komt foar yn it [[Súd-Amearika]]anske [[Amazônegebiet]], yn it noarden fan Súd-Amearika. Oars as syn sibben, dy't leaver op iepen flakten libje, hâldt de grutte gielkopgier him foaral op yn it tichte, tropyske reinwâld fan it leechlân. 

De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde. De grutte gielkopgier waard earder mei de lytse gielkopgier as ien soarte beskûge. Sûnt 1964 wurde de twa as aparte soarten behannele.
== Libbenswize ==
De fûgels libje fan [[ies]] en troch harren tige goed ûntwikkelde rookfermogen en sicht lokalisearje se de karkassen al fan fierrens. Om't se sels net sterk genôch binne om de hûd fan grutte karkassen iepen te skuorren om by it fleis te kinnen, wachtsje se faak op 'e komst fan 'e [[keningsgier]]. Se meitsje gebrûk fan 'e [[termyk]] om sûnder in soad ynspanning boppe it bosk te sweven.
== Fuortplanting ==
It nêst wurdt makke op in flakke ûndergrûn yn grotten of op rotsrânen, mar ek wol yn holle beammen. It wyfke leit meastentiids twa bleke aaien mei brune plakjes. De jongen wurde fuorre troch't de âlden it iten opkoarje. Nei likernôch twa moannen fleane de jonge fûgels út.
== Status ==
De grutte gielkopgier hat in hiel grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrom kategorisearret de [[Ynternasjonale Uny foar Behâld fan 'e Natoer]] (IUCN) de soarte as net bedrige (''Least Concern'').

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/greater-yellow-headed-vulture-cathartes-melambrotus BirdLife, oproppen op 28 april 2026.]
* [https://ebird.org/species/gyhvul1?siteLanguage=nl eBird, oproppen op 28 april 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gyhvul1/cur/introduction Birds of the World, oproppen op 28 april 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Cathartes melambrotus}}
}}
[[Kategory:Kalkoengier]]
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]</text>
      <sha1>jy78vjy7mifz1p9wrej753kf7h2o8i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omgong fan Frankryk 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192843</id>
    <revision>
      <id>1235446</id>
      <parentid>1235267</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>13e etappe</comment>
      <origin>1235446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11210" sha1="28tqguizgkbkm021ujj0ew95dmsym5z" xml:space="preserve">{{aktueelsport}}
{{Ynfoboks edysje hurdfytswedstriid
| namme             = {{Flagge FR}} Omgong fan Frankryk 2026
| edysje            = 113
| ôfbylding         = 
| ôfbyldingsbreedte =
| ûnderskrift       = 
| rûtekaart         = Route of the 2026 Tour de France.png
| tiidrek           = [[4 july|4]] - [[26 july]] 2026
| datum             = 
| startplak         = {{Flagge ES}} [[Barcelona]]
| finishplak        = [[Parys]]
| totale ôfstân     =  3.333 km
| hichtemeters      = 54.450 m
| gem. faasje       = 
| dielnimmers       = 184
| type wedstriid    = 
| etappe            = 13
| klass1            = Giele trui
| lieder1           = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| klass2            = Griene trui
| lieder2           = {{Flagge DK}} [[Mads Pedersen]]
| klass3            = Boltsjestrui
| lieder3           = {{Flagge SI}} [[Tadej Pogačar]]
| klass4            = Wite trui
| lieder4           = {{Flagge ES}} [[Juan Ayuso]]
| klass5            = Ploegen
| lieder5           = {{GER}} Lidl–Trek
| klass6            = Striidberens
| lieder6           = 
| klass7            = 
| lieder7           = 
| klass8            = 
| lieder8           = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Omgong fan Frankryk 2025|2025]]
| folgjende         = [[Omgong fan Frankryk 2027|2027]]
}}

De 113e edysje fan de '''[[Omgong fan Frankryk]]''' wurdt holden fan [[4 july|4]] oant en mei [[26 july]] [[2026]]. 

==Dielnimmende ploegen==
{{Kolommen3
|Kolom1=
* {{BEL}} Alpecin–Deceuninck
* {{FRA}} Decathlon CMA CGM Team
* {{FRA}} Groupama-FDJ
* {{GER}} Lidl-Trek
* {{ESP}} Movistar
* {{GER}} Red Bull-Bora-Hansgrohe
* {{AUS}} Jayco AlUla
* {{NED}} Visma–Lease a Bike
* {{NOR}} Uno-X 
* {{ESP}} Caja Rural-Seguros RGA
* {{SUI}} Pinarello-Q36.5
* {{SUI}} Tudor
|Kolom2=
* {{BRN}} Bahrain Victorious
* {{USA}} EF Education-EasyPost
* {{GBR}} Netcompany Ineos
* {{BEL}} Lotto-Intermarché
* {{SUI}} NSN
* {{BEL}} Soudal Quick-Step
* {{NED}} Picnic-PostNL
* {{UAE}} UAE Team Emirates XRG
* {{KAZ}} XDS Astana Team
* {{FRA}} Cofidis
* {{FRA}} TotalEnergies
}}

== Startplak ==
De start wie yn [[Barcelona]], in stêd yn [[Kataloanje]], [[Spanje]], de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje. It is nei [[San Sebastián]] yn [[Omgong fan Frankryk 1992|1992]] en [[Bilbao]] yn [[Omgong fan Frankryk 2023|2023]] de tredde kear dat de Omgong yn Spanje fan start giet.
{{clear}}
== Etappe-oersjoch&lt;ref&gt;[https://www.letour.fr/fr/parcours-general Parcours 2026] op Letour.fr&lt;/ref&gt; ==
Yn de sechsde etappe kaam giele trui drager [[Torstein Traeen]] hurd te fallen by de ôfdaling fan de Tourmalet. Nei medyske fersoarging gie er dochs wer fierder – en finishte úteinlik sa’n 30 minuten efter [[Tadej Pogačar]], wêrmei’t er syn giele trui ferlear. Uno-X melde letter dat Traeen in &quot;harsenskodding en meardere breuken yn syn ribbekast&quot; oprûn hie en de oare deis net oan de start ferskine soe. De 9e etappe op 12 july waard fanwegen de waarmte ynkoarten mei 30 kilometer yn stee fan 185 km fytsten se no 155 km
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
! Datum
! Etappe
! Start –&lt;br&gt;Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|-
| 1
| align=&quot;center&quot;| 4 july
| {{Flagge ES}} [[Barcelona]]
| 19.7 km
| {{Piktogram etappe|ploege-tiidrit}}
| {{NED}} Visma–Lease a Bike
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; | {{DEN}} [[Jonas Vingegaard]]
|-
| 2
| align=&quot;center&quot;| 5 july
| {{Flagge ES}} [[Tarragona]] -&lt;br&gt; {{flagge ES}} [[Barcelona]]
| 178 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{MEX}} [[Isaac del Toro]]
|-
| 3
| align=&quot;center&quot;| 6 july
| {{Flagge ES}} [[Granollers]] -&lt;br&gt; {{Flagge FR}} [[Les Angles (Pyrénées-Orientales)|Les Angles]]
| 196 km
| {{piktogram etappe|berch}}
|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 4
| align=&quot;center&quot;| 7 july
| [[Carcassonne]] -&lt;br&gt; [[Foix]]
| 182 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
|{{DEN}} [[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{NOR}} [[Torstein Træen]]
|-
| 5
| align=&quot;center&quot;| 8 july
| [[Lannemezan]] -&lt;br&gt; [[Pau, Pyrénées-Atlantiques|Pau]]
| 158 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NED}} [[Olav Kooij]]
|-
| 6
| align=&quot;center&quot;| 9 july
| [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] -&lt;br&gt; [[Gavarnie-Gèdre]]
| 186 km
| {{piktogram etappe|berch}}
|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|{{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 7
| align=&quot;center&quot;| 10 july
| [[Hagetmau]] -&lt;br&gt; [[Bordeaux]]
| 175 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 8
| align=&quot;center&quot;| 11 july
| [[Périgueux]] -&lt;br&gt; [[Bergerac (stêd)|Bergerac]]
| 182 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 9
| align=&quot;center&quot;| 12 july
| [[Malemort]] -&lt;br&gt; [[Ussel (Corrèze)|Ussel]]
| 155 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{NED}} [[Mathieu van der Poel]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;|13 july
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | '''Rêstdei yn [[Cantal]]'''
|-
| 10
| align=&quot;center&quot;| 14 july
| [[Aurillac]] -&lt;br&gt; [[Le Lioran]]
| 167 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;| {{SLO}} [[Tadej Pogačar]]
|-
| 11
| align=&quot;center&quot;| 15 july
| [[Vichy]] -&lt;br&gt; [[Nevers]]
| 161 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{NOR}} [[Søren Wærenskjold]]
|-
| 12
| align=&quot;center&quot;| 16 july
| [[Circuit de Nevers Magny-Cours]] -&lt;br&gt; [[Chalon-sur-Saône]]
| 181 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| {{BEL}} [[Tim Merlier]]
|-
| 13
| align=&quot;center&quot;| 17 july
| [[Dole (Jura)|Dole]] -&lt;br&gt; [[Belfort]]
| 205 km
| {{piktogram etappe|heuvel}}
| {{SUI}} [[Mauro Schmid]]
|-
| 14
| align=&quot;center&quot;| 18 july
| [[Mulhouse]] -&lt;br&gt; [[Le Markstein]] [[Fellering]]
| 155 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
| 15
| align=&quot;center&quot;| 19 july
| [[Champagnole]] -&lt;br&gt; [[Col de Solaison]]
| 184 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;| 20 july
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | '''Rêstdei yn [[Haute-Savoie]]'''
|-
| 16
| align=&quot;center&quot;| 21 july
| [[Évian-les-Bains]] -&lt;br&gt; [[Thonon-les-Bains]]
| 26 km
| {{piktogram etappe|tiidrit}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
| 17
| align=&quot;center&quot;| 22 july
| [[Chambéry]] -&lt;br&gt; [[Voiron]]
| 175 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
| 18
| align=&quot;center&quot;| 23 july
| [[Voiron]] -&lt;br&gt; [[Orcières-Merlette]]
| 185 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
| 19|19]]
| align=&quot;center&quot;| 24 july
| [[Gap (Hautes-Alpes)|Gap]] -&lt;br&gt; [[Alpe d'Huez]]
| 128 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
| 20
| align=&quot;center&quot;| 25 july
| [[Le Bourg-d'Oisans]] -&lt;br&gt; [[Alpe d'Huez]]
| 171 km
| {{piktogram etappe|berch}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
| 21
| align=&quot;center&quot;| 26 july
| [[Thoiry (Yvelines)|Thoiry]]  &lt;br&gt; [[Parys]] ([[Avenue des Champs-Élysées|Champs Élysées]])
| 130 km
| {{piktogram etappe|flak}}
| 
|bgcolor=&quot;#FFFF80&quot;|
|-
! Datum
! Etappe
! Start – Finish
! Ofstân&lt;br&gt;(yn km)
! Type
! Winner
! [[Ofbyld:Jersey yellow.svg|20px|Giele trui]] Klassemintslieder
|}

== Klassemintslieders nei eltse etappe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%;&quot;
! width=&quot;7%&quot; |Etappe
!Winner
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |'''Giele trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow.svg|20x20px|Giele trui]]
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |'''Griene trui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_green.svg|20x20px|Griene trui]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |'''Bolletsjestrui'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_polkadot.svg|20x20px|Bolletsjestrui]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |'''Jongerein'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_white.svg|20x20px|Witte trui]]
| bgcolor=&quot;#90D0EA&quot; |'''Ploegen'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey_yellow_number.svg|20x20px|Ploegeklassemint]]
| bgcolor=&quot;#BEAF88&quot; |'''Striidberens'''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Jersey beige number.svg|20x20px|Bêzje rêchnûmer]]
|-
! 1ste
| {{NED}}&lt;br&gt;Visma–Lease a Bike
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{DEN}}&lt;br&gt;[[Jonas Vingegaard]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{COL}}&lt;br&gt;[[Egan Bernal]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Juan Ayuso]]
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GBR}}&lt;br&gt;Netcompany INEOS
| ''Net útrikt''
|-
!2e
| {{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{NED}}&lt;br&gt;[[Alex Molenaar]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{UAE}}&lt;br&gt;UAE Team Emirates XRG
| {{GER}}&lt;br&gt;[[Felix Engelhardt]]
|-
!3e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{FRA}}&lt;br&gt;[[Alex Baudin]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Alex Baudin]]
|-
!4e
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{NOR}}&lt;br&gt;[[Torstein Træen]]
| rowspan=&quot;10&quot; bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |{{DEN}}&lt;br&gt;[[Mads Pedersen]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{CZE}}&lt;br&gt;[[Mathias Vacek]]
| rowspan=&quot;10&quot;  bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |{{GER}}&lt;br&gt;Lidl–Trek
| {{ESP}}&lt;br&gt;[[Pablo Castrillo]]
|-
!5e
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Olav Kooij]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!6e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;8&quot; bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;8&quot; bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |{{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{MEX}}&lt;br&gt;[[Isaac del Toro]]
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
|-
!7e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!8ste
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Liam Slock]]
|-
!9e
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
| {{NED}}&lt;br&gt;[[Mathieu van der Poel]]
|-
!10e
| {{SLO}}&lt;br&gt;[[Tadej Pogačar]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |{{ESP}}&lt;br&gt;[[Juan Ayuso]]
| {{ECU}}&lt;br&gt;[[Richard Carapaz]]
|-
!11e
| {{NOR}}&lt;br&gt;[[Søren Wærenskjold]]
| {{DEN}}&lt;br&gt;[[Anthon Charmig]]
|-
!12e
| {{BEL}}&lt;br&gt;[[Tim Merlier]]
| {{FRA}}&lt;br&gt;[[Baptiste Veistroffer]]
|-
!13e
| {{SUI}}&lt;br&gt;[[Mauro Schmid]]
| {{GBR}}&lt;br&gt;[[Tom Pidcock]]
|-
!14e
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
!15e
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
!16e
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| ''Net útrikt''
|-
!17e
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
!18e
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
!19e
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
!20ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
!21ste
| 
| bgcolor=&quot;#FFFF80&quot; |
| bgcolor=&quot;#90EE90&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |
| bgcolor=&quot;#D5E5EC&quot; |
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Einklassemint
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#54FF54&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#FFABBB&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#90D0EA&quot; |''' '''
| bgcolor=&quot;#BEAF88&quot; |''' '''
|}

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

{{Navigaasje Omgong fan Frankryk}}

[[Kategory:Omgong fan Frankryk|2026]]
[[Kategory:Barren yn 2026]]</text>
      <sha1>28tqguizgkbkm021ujj0ew95dmsym5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapelle (doarp)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192992</id>
    <redirect title="Kapelle (Seelân)" />
    <revision>
      <id>1235411</id>
      <timestamp>2026-07-17T16:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Kapelle (doarp)]] omneamd ta [[Kapelle (Seelân)]] fan de trochferwizing: Der binne mear doarpen mei deselde namme (begryp earlik ek net wêrom der Kapelle (doarp) fan makke is. </comment>
      <origin>1235411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="ije3trq0688912ao34ha8za03c0bp0r" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kapelle (Seelân)]]</text>
      <sha1>ije3trq0688912ao34ha8za03c0bp0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Schore (plak)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192993</id>
    <revision>
      <id>1235442</id>
      <timestamp>2026-07-17T17:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik leau dat hjir wat misgien is, Romke. Jo hiene dizze side earst omneamd ta [[Schore (Nederlân)]] en no hawwe jo der dochs wer in artikel fan makke. Mar it âlde stobbe-artikel stiet no by Schore (Nederlân), dus no is it dûbeld. Ik fermoedzje dat jo dit artikel oer de stobbe hinne plakke woene ynstee fan oer de trochwizing. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>1235442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="491" sha1="5mggob53zd7nvjqfax8vnghamif45lu" xml:space="preserve">{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik leau dat hjir wat misgien is, Romke. Jo hiene dizze side earst omneamd ta [[Schore (Nederlân)]] en no hawwe jo der dochs wer in artikel fan makke. Mar it âlde stobbe-artikel stiet no by Schore (Nederlân), dus no is it dûbeld. Ik fermoedzje dat jo dit artikel oer de stobbe hinne plakke woene ynstee fan oer de trochwizing. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 jul 2026, 19.21 (CEST)</text>
      <sha1>5mggob53zd7nvjqfax8vnghamif45lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235443</id>
      <parentid>1235442</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1235443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="640" sha1="gyb58a1180qswi4abb3a7eo85udxk66" xml:space="preserve">{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik leau dat hjir wat misgien is, Romke. Jo hiene dizze side earst omneamd ta [[Schore (Nederlân)]] en no hawwe jo der dochs wer in artikel fan makke. Mar it âlde stobbe-artikel stiet no by Schore (Nederlân), dus no is it dûbeld. Ik fermoedzje dat jo dit artikel oer de stobbe hinne plakke woene ynstee fan oer de trochwizing. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 jul 2026, 19.21 (CEST)
{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Hoe'k dit no wer hân ha. Ik kopiëarje de hannel wol nei Schore (Nederlân). Wolle jo Schore (plak) dêrnei wiskje?</text>
      <sha1>gyb58a1180qswi4abb3a7eo85udxk66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235444</id>
      <parentid>1235443</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T17:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1235444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="641" sha1="4kz5r74wh39enfdu35qojvps69rnv56" xml:space="preserve">{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik leau dat hjir wat misgien is, Romke. Jo hiene dizze side earst omneamd ta [[Schore (Nederlân)]] en no hawwe jo der dochs wer in artikel fan makke. Mar it âlde stobbe-artikel stiet no by Schore (Nederlân), dus no is it dûbeld. Ik fermoedzje dat jo dit artikel oer de stobbe hinne plakke woene ynstee fan oer de trochwizing. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 jul 2026, 19.21 (CEST)
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Hoe'k dit no wer hân ha. Ik kopiëarje de hannel wol nei Schore (Nederlân). Wolle jo Schore (plak) dêrnei wiskje?</text>
      <sha1>4kz5r74wh39enfdu35qojvps69rnv56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235449</id>
      <parentid>1235444</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1235449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="pf4f6kdgp7eqhdo8n2alxtwcfhplbzu" xml:space="preserve">{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik leau dat hjir wat misgien is, Romke. Jo hiene dizze side earst omneamd ta [[Schore (Nederlân)]] en no hawwe jo der dochs wer in artikel fan makke. Mar it âlde stobbe-artikel stiet no by Schore (Nederlân), dus no is it dûbeld. Ik fermoedzje dat jo dit artikel oer de stobbe hinne plakke woene ynstee fan oer de trochwizing. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 jul 2026, 19.21 (CEST)
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Hoe'k dit no wer hân ha. Ik kopiëarje de hannel wol nei Schore (Nederlân). Wolle jo Schore (plak) dêrnei wiskje?
::Dien. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 17 jul 2026, 20.39 (CEST)</text>
      <sha1>pf4f6kdgp7eqhdo8n2alxtwcfhplbzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panama (betsjuttingsside)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192994</id>
    <revision>
      <id>1235459</id>
      <timestamp>2026-07-17T20:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>betsj</comment>
      <origin>1235459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3843" sha1="39h1gmggzmyv19s916j5pwofrtu9z0o" xml:space="preserve">&quot;'''Panama'''&quot; hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
{{TOCright}}

*[[Panama]], in lân yn Midden-Amearika

==Films==
*[[Panama (film út 2015)|''Panama'' (film út 2015)]], in Servyske dramafilm út 2015
*[[Panama (film út 2022)|''Panama'' (film út 2022)]], in Amerikaansk-Portorikaansk-Britske aksjeskriller út 2022

==Geografy==
===Panama===
*[[Lâningte fan Panama]], in smelle lâningte dy't Noard-Amearika ferbynt mei Súd-Amearika
*[[Panamakanaal]], in kanaal dat troch dy lâningte hinne groeven is
*[[Golf fan Panama]], in baai fan 'e Stille Oseaan oan 'e súdkant fan 'e lâningte
*[[Panama (provinsje)]], in provinsje fan Panama
*[[Panama (distrikt)]], in distrikt fan dy provinsje
*[[Panama-Stêd]], de haadstêd fan it lân, de provinsje en it distrikt
*[[West-Panama]] (''Panamá Oeste''), in nije provinsje dy't kreëarre is troch de ôfspjalting fan it westlike diel fan 'e provinsje Panama

===Feriene Steaten===
*[[Panama City (Floarida)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat Floarida
*[[Panama City Beach (Floarida)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat Floarida
*[[Panama (Illinois)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat Illinois
*[[Panama (Iowa)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat Iowa
*[[Panama (Kalifornje)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje
*[[Panama (Missoery)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat Missoery
*[[Panama (Nebraska)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat Nebraska
*[[Panama (New York)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat New York
*[[Panama (Oklahoma)]], in plak yn 'e Amerikaanske steat Oklahoma

===Oare lannen===
*[[Panama (Brazylje)]], in plak yn 'e Brazyljaanske steat Goiás
*Panama, de âlde namme foar it Filipynske eilân [[Panay]]
*[[Panamá (Sily)]], in plak yn Sily
*[[Panama (Sry Lanka)]], in plak yn Sry Lanka

==Muzyk==
===Bands===
*[[Panama (band)]], in Australyske band

===Albums===
*[[Panama (album)|''Panama'' (album)]], in album fan A Balladeer út 2006

===Lieten===
*[[Panama (jazzstandert)|''Panama'' (jazzstandert)]], in tradisjonele jazzmeldij
*[[Panama (liet fan Van Halen)|''Panama'' (liet fan Van Halen)]], in liet fan Van Halen út 1984
*[[Panama (liet fan The Cat Empire)|''Panama'' (liet fan The Cat Empire)]], in liet fan The Cat Empire út 2007
*[[Panama (liet fan The Avener)|''Panama'' (liet fan The Avener)]], in liet fan The Avener út 2015

==Skiednis==
*[[Keninklike Audiïnsje Panama]], in Spaansk koloniaal bestjoerslichem yn 'e Nije Wrâld dat mei tuskenskoften bestie fan 1538 oant 1751 
*[[Departemint Panama]], in departemint fan Grut-Kolombia dat bestie fan 1824 oant 1831 (mei grinzen dy't û.m. it hjoeddeistige lân mei deselde namme omfiemen)
*[[Steat Panama]], in steat fan Kolombia dy't bestie fan 1855 oant 1886 (mei grinzen dy't gelyk wiene oan it hjoeddeistige lân mei deselde namme)

==Skippen==
*[[USS Panama (skip út 1917)|USS ''Panama'' (skip út 1917)]], in Amerikaanske patrûljeboat dy't by de Amerikaanske Marine yn 'e tsjinst wie fan 1917 oant 1920
*[[SS Panama (skip út 1902)|SS ''Panama'' (skip út 1902)]], in Britsk passazjiersskip út 1902
*[[SS Panama (skip út 1939)|SS ''Panama'' (skip út 1939)]], in Amerikaansk passazjiersskip út 1939 dat yn 'e Twadde Wrâldoarloch tsjinst die as troepetransportskip

==Oar==
*[[Panama (cocktail)]], in cocktail
*[[Panama (skiep)]] in Amerikaansk skiepperas
*[[Panama Papers]], in kloft fan 11,5&amp;nbsp;miljoen dokuminten, dy't yn 2016 lekt waarden, mei ynformaasje tusken abbekaten en harren klanten oangeande it fuortsetten fan grutte bedraggen oan jild op oerseeske bankrekkens (yn Panama) om belesting te ûntdûken of ûntwiken
*[[panamahoed]], in ljochtkleure, fan drûge palmblêden frissele Súdamerikaanske hoed mei in net al te brede râne, in platte bol en almeast in hoedbân om 'e bol hinne
*[[Panamasykte]], in plantesykte dy't de bananebeam oantaast

{{neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>39h1gmggzmyv19s916j5pwofrtu9z0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panama (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192995</id>
    <redirect title="Panama (betsjuttingsside)" />
    <revision>
      <id>1235461</id>
      <timestamp>2026-07-17T20:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Panama (betsjuttingsside)#Films]]</comment>
      <origin>1235461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="547l3tnprceyijny6uheeftkua321sa" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Panama (betsjuttingsside)#Films]]</text>
      <sha1>547l3tnprceyijny6uheeftkua321sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Panama 2022 film logo.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>192996</id>
    <revision>
      <id>1235462</id>
      <timestamp>2026-07-17T20:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>It logo fan 'e film ''Panama'' út 2022. Eigenmakke ôfbylding.</comment>
      <origin>1235462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="gznz7h3p36f0rvbn5ekhergh7fvp4hm" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e film ''Panama'' út 2022. Eigenmakke ôfbylding.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>gznz7h3p36f0rvbn5ekhergh7fvp4hm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235463</id>
      <parentid>1235462</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gearfetting */ red</comment>
      <origin>1235463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="q7wkww7x1nb4q4a4k09f6tzfofbk6gw" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
It logo fan 'e film ''Panama'' út 2022. Eigenmakke ôfbylding.

Dit is in logo besteande út simpele letters en/of ienfâldige geometryske foarmen dy't net oer de drompel fan orizjinaliteit komt om oanspraak meitsje te kinnen op auteursrjochtlike beskerming.

== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht standert}}</text>
      <sha1>q7wkww7x1nb4q4a4k09f6tzfofbk6gw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sângril</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192997</id>
    <revision>
      <id>1235464</id>
      <timestamp>2026-07-17T20:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Wurk}} {{Bistesoarte |Namme          = Trijeteangril |Ofbyld         = [[Ofbyld:Calidris alba (breeding plumage).jpg|250px]] |lûd            =  |Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris alb...&quot;</comment>
      <origin>1235464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="m5klpcwi3d5ojhz5jxcx25i76693sfy" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Bistesoarte
|Namme          = Trijeteangril
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Calidris alba (breeding plumage).jpg|250px]]
|lûd            = 
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'')
|Wittenskiplike namme=Calidris alba
|Beskriuwer, jier= ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1764]])
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart       = [[Ofbyld:Calidris alba map.svg|250px]]{{Kolommen2
|Kolom1= &lt;small&gt;{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]]
|Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
|}
}}
De '''trijeteangril''' (''Calidris alba'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Calidris alba - 6250.jpg|thumb|thumb|left|De fûgel yn winterkleed.]]
De trijeteangril wurdt likernôch 20 sintimeter grut. Simmerdeis binne trijeteangrillen readbrún en hawwe se in wite búk. Winterdeis wurde se griiswyt en hawwe se in swart plak op 'e foarwjuk.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Alaska]], [[Grienlân]], [[Spitsbergen]] en it noardlike diel fan [[Sibearje]]. Hy oerwinteret yn Súdwest-Jeropa, it westlike [[Middellânske See]]gebiet, [[Afrika]], [[Súd-Amearika]] en [[Austraalje]].

De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n:

* ''C. a. alba'': briedt op [[Ellesmere (eilân)|Ellesmere]], noardlik en eastlik Grienlân, Spitsbergen, [[Frâns Joazeflân]] en [[Taimyr-skiereilân|Taimyr]].
* ''C. a. rubida'': briedt yn noardeastlik Sibearje, Alaska en noardlik Kanada.

=== Nederlân ===
Yn Nederlân komt de soarte as [[wintergast]] foar. Se binne oan sânstrannen te sjen, dêr't se efter de ôfrinnende weagen oanrinne. 

== Hâlden en dragen ==
De fûgel briedt op 'e noardlike tûndra.

It iten fan dizze yn groepen libjende fûgels bestiet út ynsekten, lytse wjirms en slakken, mar ek grienwier, moas en sied.</text>
      <sha1>m5klpcwi3d5ojhz5jxcx25i76693sfy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235502</id>
      <parentid>1235464</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>wurk ferwidere</comment>
      <origin>1235502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12857" sha1="jxlm9r6luzko9j08grwl1azv9h02y1w" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          = Sângril
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Calidris alba (breeding plumage).jpg|250px]]
|lûd            = 
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'')
|Wittenskiplike namme= Calidris alba
|Beskriuwer, jier= ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1764]])
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart       = [[Ofbyld:Calidris alba map.svg|250px]]{{Kolommen2
|Kolom1= &lt;small&gt;{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]]
|Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
|}
}}
De '''sângril''' (''Calidris alba'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Calidris alba - 6250.jpg|thumb|thumb|left|De fûgel yn winterkleed.]]
De sângril wurdt likernôch 20 sintimeter grut. Simmerdeis binne sângrillen readbrún en hawwe se in wite búk. Winterdeis binne se griiswyt mei donkere skouders. De poaten en snaffel binne roetswart. 
== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Alaska]], [[Grienlân]], [[Spitsbergen]] en it noardlike diel fan [[Sibearje]]. Hy oerwinteret yn Súdwest-Jeropa, it westlike [[Middellânske See]]gebiet, [[Afrika]], [[Súd-Amearika]] en [[Austraalje]].

De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n:

* ''C. a. alba'': briedt op [[Ellesmere (eilân)|Ellesmere]], noardlik en eastlik Grienlân, Spitsbergen, [[Frâns Joazeflân]] en [[Taimyr-skiereilân|Taimyr]].
* ''C. a. rubida'': briedt yn noardeastlik Sibearje, Alaska en noardlik Kanada.

=== Nederlân ===
Yn [[Nederlân]] komt de soarte as [[wintergast]] oan 'e hiele kust foar. Yn [[Fryslân]] is de fûgel winterdeis fral oanwêzich op 'e [[Waadeilannen]]. Tusken de jierren 1995 en 2015 namen de oantallen yn Nederlân ta. Se binne oan sânstrannen te sjen, dêr't se efter de ôfrinnende weagen oanrinne.

== Hâlden en dragen ==
De fûgel briedt op 'e noardlike [[tûndra]]. 

It iten fan dizze yn groepen libjende fûgels bestiet út ynsekten, lytse wjirms en slakken, mar ek grienwier, moas en sied. De soarte is folle minder in waadfûgels as oare grillen. De rop fan 'e trijeteangril is skel, koart en heech.

== Status ==
Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e sângril ôfnimme. Dochs beskôget de [[IUCN]] de populaasje noch grut genôch om de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] te klassifisearjen.   

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sanderling-calidris-alba BirdLife, oproppen 18 july 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sander/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ]
*[https://ebird.org/species/sander eBird, oproppen 18 july 2026]
*[https://stats.sovon.nl/stats/soort/4970 SOVON, oproppen 18 july 2026] 
----
{{Commonscat|Calidris alba}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sangril}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>jxlm9r6luzko9j08grwl1azv9h02y1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235503</id>
      <parentid>1235502</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Trijeteangril]] omneamd ta [[Sângril]]: sjoch oerlis by grillen.</comment>
      <origin>1235502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12857" sha1="jxlm9r6luzko9j08grwl1azv9h02y1w" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          = Sângril
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Calidris alba (breeding plumage).jpg|250px]]
|lûd            = 
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'')
|Wittenskiplike namme= Calidris alba
|Beskriuwer, jier= ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1764]])
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart       = [[Ofbyld:Calidris alba map.svg|250px]]{{Kolommen2
|Kolom1= &lt;small&gt;{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]]
|Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
|}
}}
De '''sângril''' (''Calidris alba'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Calidris alba - 6250.jpg|thumb|thumb|left|De fûgel yn winterkleed.]]
De sângril wurdt likernôch 20 sintimeter grut. Simmerdeis binne sângrillen readbrún en hawwe se in wite búk. Winterdeis binne se griiswyt mei donkere skouders. De poaten en snaffel binne roetswart. 
== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Alaska]], [[Grienlân]], [[Spitsbergen]] en it noardlike diel fan [[Sibearje]]. Hy oerwinteret yn Súdwest-Jeropa, it westlike [[Middellânske See]]gebiet, [[Afrika]], [[Súd-Amearika]] en [[Austraalje]].

De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n:

* ''C. a. alba'': briedt op [[Ellesmere (eilân)|Ellesmere]], noardlik en eastlik Grienlân, Spitsbergen, [[Frâns Joazeflân]] en [[Taimyr-skiereilân|Taimyr]].
* ''C. a. rubida'': briedt yn noardeastlik Sibearje, Alaska en noardlik Kanada.

=== Nederlân ===
Yn [[Nederlân]] komt de soarte as [[wintergast]] oan 'e hiele kust foar. Yn [[Fryslân]] is de fûgel winterdeis fral oanwêzich op 'e [[Waadeilannen]]. Tusken de jierren 1995 en 2015 namen de oantallen yn Nederlân ta. Se binne oan sânstrannen te sjen, dêr't se efter de ôfrinnende weagen oanrinne.

== Hâlden en dragen ==
De fûgel briedt op 'e noardlike [[tûndra]]. 

It iten fan dizze yn groepen libjende fûgels bestiet út ynsekten, lytse wjirms en slakken, mar ek grienwier, moas en sied. De soarte is folle minder in waadfûgels as oare grillen. De rop fan 'e trijeteangril is skel, koart en heech.

== Status ==
Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e sângril ôfnimme. Dochs beskôget de [[IUCN]] de populaasje noch grut genôch om de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] te klassifisearjen.   

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sanderling-calidris-alba BirdLife, oproppen 18 july 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sander/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ]
*[https://ebird.org/species/sander eBird, oproppen 18 july 2026]
*[https://stats.sovon.nl/stats/soort/4970 SOVON, oproppen 18 july 2026] 
----
{{Commonscat|Calidris alba}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sangril}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>jxlm9r6luzko9j08grwl1azv9h02y1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235506</id>
      <parentid>1235503</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T07:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1235506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12875" sha1="20ori5uok2e4xsqg7egc3esyrr7shw5" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          = Sângril
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Calidris alba (breeding plumage).jpg|250px]]
|lûd            = 
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'')
|Wittenskiplike namme= Calidris alba
|Beskriuwer, jier= ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], [[1764]])
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart       = [[Ofbyld:Calidris alba map.svg|250px]]{{Kolommen2
|Kolom1= &lt;small&gt;{{Color box|#ff8753}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#fddb53}} [[trekfûgel]]
|Kolom2= {{Color box|#5bb5ff}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
|}
}}
De '''sângril''' (''Calidris alba'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Calidris alba - 6250.jpg|thumb|thumb|left|De fûgel yn winterkleed.]]
De sângril wurdt likernôch 20 sintimeter grut. Simmerdeis binne sângrillen readbrún en hawwe se in wite búk. Winterdeis binne se griiswyt mei donkere skouders. De poaten en snaffel binne roetswart. 
== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte komt foar yn [[Noard-Amearika]], [[Alaska]], [[Grienlân]], [[Spitsbergen]] en it noardlike diel fan [[Sibearje]]. Hy oerwinteret yn Súdwest-Jeropa, it westlike [[Middellânske See]]gebiet, [[Afrika]], [[Súd-Amearika]] en [[Austraalje]].

De soarte telt twa [[ûndersoarte]]n:

* ''C. a. alba'': briedt op [[Ellesmere (eilân)|Ellesmere]], noardlik en eastlik Grienlân, Spitsbergen, [[Frâns Joazeflân]] en [[Taimyr-skiereilân|Taimyr]].
* ''C. a. rubida'': briedt yn noardeastlik Sibearje, Alaska en noardlik Kanada.

=== Nederlân ===
Yn [[Nederlân]] komt de soarte as [[wintergast]] oan 'e hiele kust foar. Yn [[Fryslân]] is de fûgel winterdeis fral oanwêzich op 'e [[Waadeilannen]]. Tusken de jierren 1995 en 2015 namen de oantallen yn Nederlân ta. Se binne oan sânstrannen te sjen, dêr't se efter de ôfrinnende weagen oanrinne.

== Hâlden en dragen ==
De fûgel briedt op 'e noardlike [[tûndra]]. 

It iten fan dizze yn groepen libjende fûgels bestiet út ynsekten, lytse wjirms en slakken, mar ek grienwier, moas en sied. De soarte is folle minder in waadfûgels as oare grillen. De rop fan 'e trijeteangril is skel, koart en heech.

== Status ==
Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e sângril ôfnimme. Dochs beskôget de [[IUCN]] de populaasje noch grut genôch om de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]] te klassifisearjen.   

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sanderling-calidris-alba BirdLife, oproppen 18 july 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sander/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ]
*[https://ebird.org/species/sander eBird, oproppen 18 july 2026]
*[https://stats.sovon.nl/stats/soort/4970 SOVON, oproppen 18 july 2026] 
----
{{Commonscat|Calidris alba}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sangril}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Gril]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Samoä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Anguilla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Antigûa en Barbûda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Barbados]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bermuda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dominika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Falklâneilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Polyneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grienlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grenada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kiribaty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Martinyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Bartelemy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Helena]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Kits en Nevis]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Lusia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Marten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Finsint en de Grenadinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spitsbergen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tûvalû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Britske Famme-eilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>20ori5uok2e4xsqg7egc3esyrr7shw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calidris alba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192998</id>
    <redirect title="Trijeteangril" />
    <revision>
      <id>1235466</id>
      <timestamp>2026-07-17T20:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Trijeteangril]]</comment>
      <origin>1235466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="ao1870jb3ax36pcob6fjksh45ogh1m0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Trijeteangril]]</text>
      <sha1>ao1870jb3ax36pcob6fjksh45ogh1m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moddersnip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192999</id>
    <redirect title="Trijeteangril" />
    <revision>
      <id>1235467</id>
      <timestamp>2026-07-17T20:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Trijeteangril]]</comment>
      <origin>1235467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="ao1870jb3ax36pcob6fjksh45ogh1m0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Trijeteangril]]</text>
      <sha1>ao1870jb3ax36pcob6fjksh45ogh1m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panama (film út 2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193000</id>
    <revision>
      <id>1235468</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1235468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18634" sha1="5d9nshxgavp7fbk1wpdue3ax4iwq2ho" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = Panama 2022 film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Panama_(2022_film).jpg |Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''Panama''
| regisseur                = [[Mark Neveldine]]
| produsint                = [[Jordan Yale Levine]]&lt;br&gt;[[Jordan Beckerman]]&lt;br&gt;[[Shaun Sanghani]]&lt;br&gt;[[Michelle Chydzik Sowa]]&lt;br&gt;[[Michelle Reihel]]&lt;br&gt;[[Stanley Preschutti]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Daniel Adams (regisseur)|Daniel Adams]]&lt;br&gt;[[William Barber (senarioskriuwer)|William Barber]]
| basearre op              = 
| kamerarezjy              = [[Pedro Juan López]]
| muzyk                    = [[Mick Fury]]
| filmstudio               = [[Highland Film Group]]&lt;br&gt;[[BondIt Media Capital]]&lt;br&gt;[[SSS Entertainment]]&lt;br&gt;[[SSS Film Capital]]&lt;br&gt;[[YP (filmstudio)|YP]]&lt;br&gt;[[T-Pro]]&lt;br&gt;[[Yale Productions]]&lt;br&gt;[[Do More Productions]]&lt;br&gt;[[Idiot Savant Pictures]]&lt;br&gt;[[Head Gear Films]]&lt;br&gt;[[Metrol Technology]]&lt;br&gt;[[Grandave Capital]]&lt;br&gt;[[LB Entertainment LLC]]
| distribúsje              = [[Saban Films]]
| haadrollen               = [[Cole Hauser]]&lt;br&gt; [[Mel Gibson]]
| voice-over               = [[Mel Gibson]]
| byrollen                 = [[Mauricio Henao]]&lt;br&gt; [[Kiara Liz]]&lt;br&gt; [[Néstor Rodulfo]]&lt;br&gt; [[Charlie Weber (akteur)|Charlie Weber]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Porto Riko]]&lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk]]
| premiêre                 = [[18&amp;nbsp;maart]] [[2022]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[aksjefilm|aksje]][[skrillerfilm|skriller]]
| taal                     = [[Ingelsk]] &lt;small&gt;(ek wat [[Spaansk]])&lt;/small&gt;
| spyltiid                 = 95 minuten
| budget                   = ûnbekend
| opbringst                = &gt;$366.785
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Panama''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Porto Riko|Portorikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britkske]] [[histoaryske film|histoaryske]] [[aksjefilm|aksje]][[skrillerfilm|skriller]] út [[2022]] ûnder [[rezjy]] fan [[Mark Neveldine]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Cole Hauser]] en [[Mel Gibson]]. De [[titel (namme)|titel]] ferwiist nei it [[Midden-Amearika|Middenamerikaanske]] [[lannen en territoaria|lân]] mei [[Panama|deselde namme]]. It [[plot|ferhaal]] folget in Amerikaanske [[feteraan]] dy't yn 'e [[1980-er jierren]] op in misje nei Panama stjoerd wurdt om dêr [[wapen]]s te [[keap]]jen fan it [[rezjym (regear)|rezjym]] fan [[diktator]] [[Manuel Noriega]] foar de [[Contra's|Contra-rebellen]] yn [[Nikaragûa]]. Hy bedarret yn in stjonkdobbe fan [[korrupsje]], [[drugshannel]] en [[prostitúsje]]. ''Panama'' krige oer it algemien negative [[resinsje]]s fan 'e [[filmkritisy]]. Hoewol't it [[budget]] fan 'e produksje net bekendmakke waard, liket it ûnwierskynlik dat de film yn 'e [[bioskopen]] út 'e [[ferlies (ûndernimming)|reade sifers]] kaam.

==Plot==
Yn [[1989]] wrakselet de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[feteraan]] James McLeod, dy't troch eltsenien 'Becker' neamd wurdt, mei [[skuldgefoel]]ens en [[wanhoop]] nei de tragyske [[dea]] fan syn [[oarehelte|frou]] Sarah. Hy siket syn heil yn [[alkohol]] en [[sliep]]t yn 'e regel op 'e [[grûn]] fan har [[grêf]]. Sûnder de soarch fan syn [[skoansuster]] Tatiana, de jongere [[suster]] fan Sarah, dy't [[ferpleechkundige]] is, soed er der nei alle gedachten alhiel oan ûndertroch gien wêze. Dejinge dy't him der úteinlik wer byskuort, is Stark, syn eardere befelfierend [[ofsier]] yn it [[Amerikaansk Marinierskorps]]. Stark wurket no op [[freelance]] basis foar it Amerikaanske [[regear]] en knapt dêrby putsjes op dy't it deiljocht net ferdrage kinne. Hy wol dat Becker foar him op in misje nei [[Panama]] giet, in útstel dat Becker nei wat oantrúnjen oannimt.

By syn ynstruksjepetear foarôfgeande oan 'e misje is net inkeld Stark oanwêzich, mar ek Hank Burns, in oare feteraan út it Marinierskorps, dy't no foar de Amerikaanske [[ynljochtingetsjinst]] [[CIA]] wurket. Becker en Burns hawwe fuortendaliks in grouwéligen hekel oaninoar. De misje fan Becker draait om 'e oankeap fan in [[legerhelikopter]] fan Sovjet-makkelei, dy't yn it besit is fan it [[rezjym (regear)|rezjym]] fan [[diktator]] [[Manuel Noriega]] fan Panama. De [[helikopter]] is bedoeld foar de [[Contra's|Contra-rebellen]] yn [[Nikaragûa]], dy't it tastel dan brûke kinne foar geheime oarlochsoperaasjes tsjin it [[sandinisme|sandinistyske]] regear fan Nikaragûa, dat befoarriede wurdt troch de [[Sovjet-Uny]]. Harren helikopter soe sadwaande oansjoen wurde foar in tastel fan it regearingsleger. Yn ruil foar it bewurkmasterjen fan 'e oankeap wol de CIA dat de Contra's de helikopter brûke om Noriega [[moard|út 'e wei te romjen]]. Hoewol't Noriega yn 'e [[Kâlde Oarloch]] jierrenlang in trouwe bûnsgenoat fan 'e Feriene Steaten west hat, is it in publyk geheim dat er ien fan 'e grutste [[drugshannel]]ers fan [[Latynsk-Amearika]] is. Boppedat is er sels ek in [[drugs]]brûker, en dat makket him hieltyd minder foarsisber. No't de Kâlde Oarloch op syn ein rint, wol de CIA fan him ôf om't er as in bongel oan 'e foet beskôge wurdt.
{{Plotbedjer film}}
Becker reizget ôf nei Panama, dêr't in [[undercover|dekmantel]] foar him beävensearre is as adviseur yn it [[kasino]] fan Jackie Cardoza, byneamd 'El Gordo' (&quot;De Grouwe&quot;). Dat kasino wurdt troch Noriega en ko. brûkt om harren drugsjilden [[wytwaskjen|wyt te waskjen]]. De kontaktpersoan fan Becker by it Panameeske rezjym is Enrique Rodríguez, in [[effektehannel]]er dy't [[oplieding|oplaat]] is oan 'e [[Universiteit fan Harvard]]. Dyselde blykt lykwols it grutste part fan syn tiid te ferdwaan oan it snuven fan [[kokaïne]] en it [[seks|omslaan]] mei in yndrukwekkende [[harem]] [[prostituee]]s. Rodríguez is de [[peetsoan]] fan [[kolonel]] Marco Justines, de twadde man yn it rezjym fan Noriega. Becker besiket de helikopteroankeap fluch en effisjint te regeljen, mar dêr hat Rodríguez gjin boadskip oan. Hy hat al in foarskot fan [[$]]1&amp;nbsp;miljoen op 'e oankeappriis yn ûntfangst nommen en mei syn [[peetheit]] hat er ôfpraat dat er besykje sil om safolle mooglik ekstra jild út Becker en syn opdrachtjouwers te wringen. Tsjin Becker seit er dat er it net daliks oer de oerienkomst hawwe wol en dat Becker earst marris wenne moat oan it lân en syn nije [[baan (wurk)|baan]].

Dyselde [[jûn]]s noch moetet Becker syn kontaktpersoan by de Contra's, in Brooklyn Rivera, dy't him mei it [[fleantúch]] mei weromnimt nei [[Miami]] foar in moeting mei syn baas, [[Steadman Fagoth Müller]]. Dy lêste wol pas mei Becker yn see as er begrepen hat wêr't de Contra's foar fjochtsje. Dêrom moat Becker mei Müller en Rivera nei in [[flechtlingekamp]] fan 'e Contra's yn it [[oerwâld]] fan [[Hondoeras]], wêrnei't er twongen wurdt om diel te nimmen oan in oanfal fan 'e Contra's op in [[legerbasis]] fan it Nikaragûaanske regearingsleger. Müller besiket Becker te winnen foar de saak fan 'e Contra's, mar ynstee wurdt it Becker dúdlik dat der yn Nikaragûa in smoarge oarloch útfochten wurdt wêryn't beide kant [[oarlochsmisdie]]den begeane. Syn weromkear nei it [[dekadinsje|dekadinte]] fermidden dêr't er yn [[Panama-Stêd]] yn tahâldt, komt sadwaande suver as in opluchting.

Becker wurdt dêr benei kommen troch Cynthia Benítez, in [[spesjaal agint]]e fan 'e Amerikaanske federale [[drugs|narkotikabestriding]] [[Drug Enforcement Administration|DEA]], dy't him freget om te dokumintearjen hoe't it wytwaskjen fan it drugsjild fan Noriega yn it kasino fan Cardoza yn syn wurk giet. Becker komt ek yn 'e kunde mei de [[skientme|tsjeppe]] prostituee Camila, mei wa't er in [[seks]]uele [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] begjint. De [[arrogânsje|arrogante]] en ûnfoarsisbere Rodríguez twingt Becker ûnderwilens ta in race op [[crossmotor]]s troch de [[jungle]]. As Becker wint, ferkeapet Rodríguez him de Sovjet-helikopter, mar as er ferliest, siket er in oare keaper, sa seit er. Becker riidt thús yn 'e Feriene Steaten wol in protte op [[motorfyts|motors]] om, mar net off-road, en hy ferliest de race dan ek. Hy hie tocht dat Rodríguez mar wat sei, mar wannear't Rodríguez letter yndie de helikopter oars besiket te sliten sûnder it foarskot fan $1&amp;nbsp;miljoen werom te jaan, is Becker [[razernij|des duvels]]. Hy kringt de [[hotelkeamer]] fan Rodríguez binnen en twingt him ûnder [[bedriging (misdriuw)|bedriging]] mei in [[pistoal]] om him in miljoen yn [[kontant jild|kontanten]] te jaan.

Underwilens rinne de spannings yn Panama almar fierder op. Noriega is iepentlik [[deilis]] mei it regear fan [[presidint fan 'e Feriene Steaten]] [[George Herbert Walker Bush|George Bush sr.]], en it [[Amerikaanske Leger]] lûkt in troepemacht gear yn 'e [[Panamakanaalsône]] by wize fan tarieding op in [[Amerikaanske ynvaazje fan Panama|ynvaazje fan Panama]]. De ûnderdrukking fan 'e [[opposysje (polityk)|opposysje]] yn Panama nimt tirannike foarmen oan en tûzenen tsjinstanners fan it rezjym fan Noriega wurde troch de [[plysje]] en it [[leger (lânmacht)|leger]] slim [[mishannele]], wêrnei't se útsletten wurde fan [[genêskunde|medyske soarch]]. It Amerikaanske [[Reade Krús]] stjoert dêrom in misje fan [[dokter]]s en [[ferpleechkundige]]n nei Panama ta om 'e [[slachtoffer]]s fan it [[geweld]] te helpen. Under de ferpleechkundigen dy't har dêrfoar opjouwe, is ek Becker syn skoansuster Tatiana.

Kolonel Justines jout opdracht om &quot;syn&quot; miljoen werom te heljen fan Becker en jout oan dat eltse metoade dêrfoar tastien is. Rodríguez stjoert in pear [[hiermoardner]]s om mei Becker ôf te weven en it jild werom te heljen, en teffens makket er yn opdracht fan syn peetheit skjin skip oangeande oare lju dy't tefolle witte, lykas Cardoza. It docht bliken dat Camila foar Justines wurket. Wannear't sy op in [[nacht]] har [[sliepkeamer]] op fertocht hastige wize ferlit, wurdt Becker [[erchtinkendheid|erchtinkend]]. As letter twa hiermoardners binnenkringe om him út 'e ljochten te helpen, makket er koarte metten mei harren. Becker giet nei Rodríguez ta, waans namme ien fan 'e hiermoardners falle litten hat. Under bedriging mei de dea fertelt Rodríguez dat de opdracht om Becker te deadzjen fan Justines kaam. Becker lit Rodríguez fierder yn syn eigen sop gearsiede, mar treft Camila neitiid deasketten oan.

Hy giet efter Justines oan om [[wraak]] te nimmen. Mar wat er net wit, is dat dy ûnder ien tekken skûlet mei de [[korrupt]]e Burns. Tegearre besykje se de CIA jild ôfhandich te meitsjen (lykas it foarskot foar de oankeap fan 'e helikopter), om dat ûnderinoar te ferdielen. Wannear't Becker de [[filla]] fan Justines binnenkringt, skillet dyselde Burns op, dy't nijs foar Becker hat. It docht bliken dat Burns Tatiana yn Panama-Stêd [[ûntfierd]] hat en yn [[gizeling (misdriuw)|gizeling]] hâldt. Justines en Burns wolle har graach libben en wol weromjaan salang't Becker de $1&amp;nbsp;miljoen weromjout dy't er fan Justines &quot;[[dieverij|stellen]]&quot; hat. Becker ropt de help yn fan Stark, dy't delkomt nei Panama en by de útruil fan Tatiana tsjin it jild foarkomt dat Becker troch in op 'e loer lizzende [[skerpskutter]] yn 'e tsjinst fan Burns deasketten wurde kin. Nei't Tatiana nei in feilich plak brocht is, geane Becker en Stark efter Burns oan, dy't se thús opwachtsje en de [[tas]] mei it jild wer ôfnimme. Yn opdracht fan Stark sparret Becker Burns, mar as dyselde ynienen syn pistoal lûkt en Becker besiket dea te sjitten, bringt Becker him dochs noch om.

Rodríguez wurdt ûnderwilens troch syn eigen peetheit Justines fermoarde om't er him [[ferrie|ferret]] hat oan Becker. Stark seit tsjin Becker dat er der net oer yn hoecht te sitten dat Justines noch lang in it lân fan 'e libbenen bliuwe sil, mei't de CIA him no troch hat en mei him ôfweve sil. Yn in [[voice-over]] fertelt Stark dat de Sovjet-helikopter úteinlings dochs nei de Contra's gie. Mar Müller brûkte it tastel net om Noriega út 'e wei te romjen, sa't de ôfspraak wie, mar om twahûndert fan syn oanhingers út Nikaragûa wei yn feilichheid yn Hondoeras te bringen. Noriega waard by de Amerikaanske ynvaazje fan Panama [[finzen]] nommen en ferdwûn neitiid foar de rest fan syn libben foar drugshannel yn in Amerikaanske [[finzenis|sel]].

==Rolferdieling==
[[File:Actor Cole Hauser visits US Special Operations Command (4) (cropped).jpg|right|thumb|160px|[[Cole Hauser]].]]
[[File:Mel Gibson Cannes 2016 2.jpg|right|thumb|140px|[[Mel Gibson]].]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Becker / James McLeod
| [[Cole Hauser]]
|-
| Stark / [[voice-over|ferteller]]
| [[Mel Gibson]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Enrique Rodríguez
| [[Mauricio Henao]]
|-
| Camila
| [[Kiara Liz]]
|-
| [[kolonel]] Marco Justines
| [[Néstor Rodulfo]]
|-
| Hank Burns
| [[Charlie Weber (akteur)|Charlie Weber]]
|-
| Tatiana
| [[Kate Katzman]]
|-
| Brooklyn Rivera
| [[Victor Turpín]]
|-
| [[DEA]]-[[spesjaal agint|aginte]] Cynthia Benítez
| [[Jackie Cruz]]
|-
| [[Steadman Fagoth Müller]]
| [[Julio Ramos Velez]]
|-
| Pablo
| [[Joksan Ramos]]
|-
| Jackie &quot;El Gordo&quot; Cardoza
| [[Junior Álvarez]]
|-
| Santos
| [[Jai Stefan]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
De produksje fan ''Panama'' waard oarspronklik yn [[2014]] oankundige, doe noch mei [[Daniel Adams (regisseur)|Daniel Adams]] as [[regisseur]] fan it [[senario]] dat dyselde yn 'e mande mei [[William Barber (senarioskriuwer)|William Barber]] skreaun hie. De produksje kaam lykwols jierrenlang muorrefêst te sitten. Yn [[2019]] wie der sprake fan dat [[Frank Grillo]] en [[Morgan Freeman]] de [[haadrol]]len fan Becker, resp. Stark fertolkje soene. Adams wie doe noch altyd yn byld as regisseur. Fierdere fertraging troch it útbrekken fan 'e [[koroanafiruspandemy (2019-2023)|koroanapandemy]] folge, en tsjin [[2020]] heakke Adams ôf en waarden de nammen fan [[Cole Hauser]] en [[Mel Gibson]] neamd as haadrolspilers. 

''Panama'' waard úteinlik regissearre troch [[Mark Neveldine]] op basis fan it skript fan Adams en Barber. As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Jordan Yale Levine]], [[Jordan Beckerman]], [[Shaun Sanghani]], [[Michelle Chydzik Sowa]], [[Michelle Reihel]] en [[Stanley Preschutti]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Highland Film Group]], [[BondIt Media Capital]], [[SSS Entertainment]] en [[SSS Film Capital]], [[YP (filmstudio)|YP]], [[T-Pro]], [[Yale Productions]], [[Do More Productions]], [[Idiot Savant Pictures]], [[Head Gear Films]], [[Metrol Technology]], [[Grandave Capital]] en [[LB Entertainment LLC]]. Dêrmei wie de film in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Porto Riko|Portorikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britkske]] [[ko-produksje]]. Wat it [[budget]] foar de film wie, waard net bekendmakke. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Pedro Juan López]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Mick Fury]].

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Panama'' setten yn [[desimber]] [[2020]] útein. De hiele film waard opnommen op 14&amp;nbsp;draaidagen ferspraat oer 3&amp;nbsp;[[wike]]n. ''Panama'' waard, útsein [[establishing shot]]s fan [[Miami]] en [[Panama-Stêd]], hielendal filme yn [[Porto Riko]].

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Panama'' waard fersoarge troch [[Saban Films]]. De film iepene op [[18&amp;nbsp;maart]] [[2022]] yn in tige beheind tal [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. ''Panama'' waard op [[17&amp;nbsp;maaie]] fan dat jier útbrocht op [[dvd]] en [[blu-ray]].

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Panama'' oer it algemien negative [[resinsje]]s. Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat de film in tige leech goedkarringspersintaazje fan 8%, basearre op 13 ûnderskate resinsjes. [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, hat anno [[2026]] (noch) gjin beoardieling fan ''Panama''

==Resultaat==
''Panama'' brocht oant [[13&amp;nbsp;augustus]] [[2024]] yn 'e [[bioskopen]] wrâldwiid [[$]]366.785 op. Dat hie dermei te krijen dat film yn 'e [[Feriene Steaten]] amper yn 'e bioskopen te sjen wie. It meastepart fan 'e [[opbringst (jild)|opbringst]] kaam út 'e [[Feriene Arabyske Emiraten]], [[Portegal]], [[Meksiko]] en [[Ruslân]]. Mei't it [[budget]] nea bekendmakke waard, is net mei wissichheid te sizzen oft ''Panama'' [[winst (ûndernimming)|winst]] of [[ferlies (ûndernimming)|ferlies]] makke, mar de opbringst is sa leech dat it ûnwierskynlik liket dat de film mei de bioskoopopbringst út 'e reade sifers kaam.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt4029412/ Ynformaasje oer ''Panama'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Panama_(2022_film) ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''Panama'' (film út 2022)}}

[[Kategory:Amerikaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Amerikaanske skrillerfilm]]
[[Kategory:Amerikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Portorikaanske aksjefilm]]
[[Kategory:Portorikaanske skrillerfilm]]
[[Kategory:Portorikaanske histoaryske film]]
[[Kategory:Britske aksjefilm]]
[[Kategory:Britske skrillerfilm]]
[[Kategory:Britske histoaryske film]]
[[Kategory:Aksjeskrillerfilm]]
[[Kategory:Histoaryske skrillerfilm]]
[[Kategory:Histoaryske aksjefilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Saban Films]]
[[Kategory:Film fan Mark Neveldine]]
[[Kategory:Film út 2022]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film oer in militêr]]
[[Kategory:Film oer in feteraan]]
[[Kategory:Film oer in ferpleechkundige]]
[[Kategory:Film oer in prostituee]]
[[Kategory:Film oer drugshannel]]
[[Kategory:Film oer wapenhannel]]
[[Kategory:Film oer korrupsje]]
[[Kategory:Film oer in kasino]]
[[Kategory:Film oer moard]]
[[Kategory:Film oer ûntfiering]]
[[Kategory:Film oer in gizeling]]
[[Kategory:Film oer hoannegefjochten]]
[[Kategory:Film oer de DEA]]
[[Kategory:Film oer de CIA]]</text>
      <sha1>5d9nshxgavp7fbk1wpdue3ax4iwq2ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film fan Mark Neveldine</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193001</id>
    <revision>
      <id>1235470</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="lepqhx2su8q7nglja21wfabwdfslnv0" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei regisseur|Neveldine, Mark]]</text>
      <sha1>lepqhx2su8q7nglja21wfabwdfslnv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film oer in kasino</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193002</id>
    <revision>
      <id>1235471</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="m7zg00vcacmf15jknq5u29yyjmaed1c" xml:space="preserve">[[Kategory:Film oer in hoarekagelegenheid|Kasino]]
[[Kategory:Film oer gokken|Kasino]]
[[Kategory:Kasino]]</text>
      <sha1>m7zg00vcacmf15jknq5u29yyjmaed1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film oer hoannegefjochten</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193003</id>
    <revision>
      <id>1235477</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="9eh48nt5iy49evqe3gsuwg1hich88k2" xml:space="preserve">[[Kategory:Film oer bloedsport|Hoannegefjochten]]
[[Kategory:Film oer bistemishanneling|Hoannegefjochten]]
[[Kategory:Hoannegefjochten]]</text>
      <sha1>9eh48nt5iy49evqe3gsuwg1hich88k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Hoannegefjochten</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193004</id>
    <revision>
      <id>1235478</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="egb1hiny0mt179whs95mepttub19qse" xml:space="preserve">[[Kategory:Bloedsport]]
[[Kategory:Bistemishanneling]]
[[Kategory:Hin]]</text>
      <sha1>egb1hiny0mt179whs95mepttub19qse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Portorikaanske aksjefilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193005</id>
    <revision>
      <id>1235479</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="8mn58l3jsy53j2zpfowg01najmt3ax9" xml:space="preserve">[[Kategory:Portorikaanske film|Aksjefilm]]
[[Kategory:Aksjefilm]]</text>
      <sha1>8mn58l3jsy53j2zpfowg01najmt3ax9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Portorikaanske skrillerfilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193006</id>
    <revision>
      <id>1235480</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="ovug6d4fp4mk3drrxf6lap534ld58hk" xml:space="preserve">[[Kategory:Portorikaanske film|Skrillerfilm]]
[[Kategory:Skrillerfilm]]</text>
      <sha1>ovug6d4fp4mk3drrxf6lap534ld58hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Portorikaanske histoaryske film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193007</id>
    <revision>
      <id>1235481</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="s2tjg45exoc293t1c3vd8ozqc1qp6cr" xml:space="preserve">[[Kategory:Portorikaanske film|Histoarysk]]
[[Kategory:Histoaryske film]]</text>
      <sha1>s2tjg45exoc293t1c3vd8ozqc1qp6cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Portorikaanske film</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193008</id>
    <revision>
      <id>1235482</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="fkcmpu5bsaqcdq53echobecjo9qwqcm" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei nasjonaliteit]]
[[Kategory:Sinema yn Porto Riko|Film]]</text>
      <sha1>fkcmpu5bsaqcdq53echobecjo9qwqcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sinema yn Porto Riko</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193009</id>
    <revision>
      <id>1235483</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="i3ta3xud4xhgrzrkxol7nltw24h8kqm" xml:space="preserve">[[Kategory:Sinema nei lân|Porto Riko]]
[[Kategory:Kultuer yn Porto Riko]]</text>
      <sha1>i3ta3xud4xhgrzrkxol7nltw24h8kqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cat on a Hot Tin Roof</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193010</id>
    <revision>
      <id>1235485</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>betsj</comment>
      <origin>1235485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="539" sha1="14pcxkgg37um3mgtocucfsnj1kip2lu" xml:space="preserve">{{foarbetsjuttings}}

*[[Cat on a Hot Tin Roof (toanielstik)|''Cat on a Hot Tin Roof'' (toanielstik)]], in toanielstik fan Tennessee Williams út 1955
*[[Cat on a Hot Tin Roof (film út 1958)|''Cat on a Hot Tin Roof'' (film út 1958)]], in Amerikaanske film út 1958
*[[Cat on a Hot Tin Roof (film út 1976)|''Cat on a Hot Tin Roof'' (film út 1976)]], in Amerikaanske tillefyzjefilm út 1976
*[[Cat on a Hot Tin Roof (film út 1984)|''Cat on a Hot Tin Roof'' (film út 1984)]], in Amerikaanske tillefyzjefilm út 1984

{{neibetsjuttings}}</text>
      <sha1>14pcxkgg37um3mgtocucfsnj1kip2lu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cat on a Hot Tin Roof (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193011</id>
    <redirect title="Cat on a Hot Tin Roof" />
    <revision>
      <id>1235486</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Cat on a Hot Tin Roof]]</comment>
      <origin>1235486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="mwvcep1t8xk52fac6s3eo0hwyxl4100" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Cat on a Hot Tin Roof]]</text>
      <sha1>mwvcep1t8xk52fac6s3eo0hwyxl4100</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cat on a Hot Tin Roof (film út 1958)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193012</id>
    <revision>
      <id>1235487</id>
      <timestamp>2026-07-17T22:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1235487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26525" sha1="hpz4b7iu62d5nbksvt87wq3xjrthjnc" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                =Cat_roof.jpg
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = 
| namme                    = ''Cat on a Hot Tin Roof''
| regisseur                = [[Richard Brooks]]
| produsint                = [[Lawrence Weingarten]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[Richard Brooks]]&lt;br&gt;[[James Poe]]
| basearre op              = [[Cat on a Hot Tin Roof (toanielstik)|it toanielstik]] &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;fan [[Tennessee Williams]]
| kamerarezjy              = [[William Daniels (kameraregisseur)|William Daniels]]
| muzyk                    = [[Charles Wolcott]]
| filmstudio               = [[Metro-Goldwyn-Mayer]]&lt;br&gt;[[Avon Productions]]
| distribúsje              = [[Metro-Goldwyn-Mayer]]
| haadrollen               = [[Elizabeth Taylor]]&lt;br&gt; [[Paul Newman]]&lt;br&gt; [[Burl Ives]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Judith Anderson]]&lt;br&gt; [[Madeleine Sherwood]]&lt;br&gt; [[Jack Carson]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[27&amp;nbsp;augustus]] [[1958]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[dramafilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 108 minuten
| budget                   = $2,3&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $11,3&amp;nbsp;miljoen
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''Cat on a Hot Tin Roof''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[dramafilm]] út [[1958]] ûnder [[rezjy]] fan [[Richard Brooks]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[Elizabeth Taylor]], [[Paul Newman]] en [[Burl Ives]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;Kat op in Hjit Tinnen Dak&quot;. De [[film]] is in adaptaasje fan it bekende [[toanielstik]] mei [[Cat on a Hot Tin Roof (toanielstik)|deselde namme]] fan [[Tennessee Williams]]. It [[plot|ferhaal]] giet oer in [[rykdom|rike]] mar [[gelokkigens|ûngelokkige]] [[famylje]] yn it [[Amerikaanske Suden]]. [[Soan]] Brick is [[alkoholisme|oan 'e drank]] en wol neat mear witte fan syn [[oarehelte|frou]] Maggie, wylst syn [[broer]] Gooper en dy syn frou Mae yntrigearje om 'e [[erfenis]] te krijen fan 'e &quot;Big Daddy&quot;, de [[heit]] fan Brick en Gooper, dy't [[dea|terminaal]] [[siik]] is mar dat net wit om't it foar him geheim holden wurdt. ''Cat on a Hot Tin Roof'' krige oer it algemien positive [[resinsje]]s fan [[filmkritisy]] en wie in grut [[kommersje]]el súkses yn 'e [[bioskopen]]. De film waard nominearre foar gâns [[priis (ûnderskieding)|prizen]], wêrûnder seis [[Oscar]]s en twa [[Golden Globe]]s, mar wûn se net.

==Plot==
Te neare [[nacht]] besiket Brick Pollitt yn syn berteplak yn eastlik [[Mississippy (steat)|Mississippy]] syn heechtijdagen te werbelibjen. Op 'e [[sportbaan]] fan syn âlde [[middelbere skoalle]] giet er mei syn [[dronken]] kop oan it [[horderinnen]], mar keallet del oer ien fan 'e hordes en [[brutsen bonke|brekt]] syn [[ankel]]. 

De oare deis hinget Brick, op 'e nij dronken, op 'e [[bank (meubel)|bank]] om yn 'e [[útfanhûzerskeamer]] op it [[lângoed]] fan syn [[heit]]. Dyselde is in [[rykdom|rike]] grutgrûnbesitter dy't troch eltsenien 'Big Daddy' neamd wurdt. Brick en syn [[oarehelte|frou]] Maggie binne út [[New Orleans]] dêrhinne kommen foar de 65e [[jierdei]] fan Big Daddy. Brick, dy't him de lêste jierren ûntjûn hat ta [[alkoholist]], is lykwols [[klinyske depresje|deprimearre]] en hat in [[humeur|min sin]]. Maggie besiket him om 'e nocht derby te skuorren, en wannear't se har [[leafde]] foar him útsprekt, lit er inkeld [[minachting]] foar har blike. Harren stoarmeftige [[houlik]] is binnen de [[famylje]] reden foar spekulaasjes: se hawwe noch gjin [[bern (persoan)|bern]] ek al binne se al in jier as trije [[troud]]. Maggie wiist Brick derop dat er de kop der better by hâlde kin, want Big Daddy is nei in [[klinyk]] yn it noarden flein omreden fan oanhâldende [[sûnens]]klachten, en as er, sa't sy ferwachtet, [[dea|terminaal]] [[sykte|siik]] is, dan sille Brick syn âldere [[broer]] Gooper en syn fekke fan in frou Mae besykje om Brick syn rjochtlike part fan 'e [[erfenis]] yn te pikken. Brick seit lykwols dat him dat alhiel neat skele kin.
{{Plotbedjer film}}
Big Daddy en Ida, de [[mem]] fan Gooper en Brick, dy't ek wol 'Big Mama' neamd wurdt, arrivearje mei in [[privee-fleantúch]] werom yn Mississippy. Op it pleatslike [[fleanfjild]] wurde se ûnthelle troch Gooper en de [[swierens|swiere]] Mae en harren fiif bloedyrritante en trochbedoarne bern. Maggie is der ek, mar Brick is op 'e bank lizzen bleaun mei in flesse [[whisky]]. [[Dokter]] Baugh, de [[húsdokter]] fan 'e famylje Pollitt, hat mei Big Daddy en Ida nei it noarden west. Hy en Ida meitsje bekend dat it nijs net better wêze koe: it wie loas alaarm en Big Daddy is sa sûn as in fisk. Mae hat har bern mei [[muzykynstrumint|ynstruminten]] tarist as wiene se in [[muzykkorps]] om Big Daddy yn teheljen mei it spyljen fan ''[[Dixie (liet)|Dixie]]''. Yrritearre troch de optwingerige Mae en syn lûdroftige [[pakesizzer]]s kiest Big Daddy derfoar om mei Maggie yn har [[kabriolet]] nei syn lângoed te riden. Hy fielt him as hat er in nije libbenskâns krigen, en hy hat grutte plannen en is fan doel om feroarings troch te fieren yn saken dy't er te lang op har berin litten hat.

Thús siket dokter Baugh earst Gooper en letter Brick op om ûnder fjouwer eagen te praten. It docht bliken dat er Big Daddy en Ida [[ligen|foarliigd]] hat, neffens himsels om harren te sparjen, mar syn [[hâlden en dragen]] suggerearret dat er te [[leffens|lef]] is om min nijs oer te bringen. Hoe dan ek, it wie gjin loas alaarm mei de sûnens fan Big Daddy. De âldman hat útsiedde [[kanker]] dêr't gjin [[genêskunde|medyske]] yngryp mear wat oan ferhelpe kin. De prognoaze is dat er noch minder as in jier te libjen hat. By in nije [[rûzje]] tusken harren beiden fertelt Brick letter troch oan Maggie wat de dokter tsjin him sein hat. Mei't Big Daddy hast it iennichste lid fan har [[skoanfamylje]] is dat sy lije mei, hat se bot mei him te dwaan. Brick kin min mei syn heit. Maggie wol dat er him mei de âldman [[fermoedsoening|fermoedsoenet]] foar't it te let is, mar Brick ferpoft dat. Hy wol sels net iens in bryfke skriuwe om by it [[kado]] te dwaan dat Maggie foar him kocht hat om Big Daddy op 'e jierdei te jaan.

Wannear't it [[jierdeisfeest]] jûns let ôfrint, jout Big Daddy him by Brick, dy't de hiele jûn yn 'e útfanhûzerskeamer bleaun is. Hy makket dúdlik dat er skjin syn nocht hat fan Brick syn dwerskoppich hâlden en dragen en syn alkoholisme, en hy easket dat Brick him fertelt wat der no eins oan  'e hân is. Mei [[tsjinnichheid]] draacht Brick ferskate redens oan foar syn gedrach, dy't Big Daddy allegearre ôfwiist as leagens. Hy fermoedet dat it ynstee te krijen hat mei de [[dea]] fan Brick syn [[freonskip|bêste freon]] Skipper, dy't himsels in pear jier tebek [[selsmoard|fan kant makke]] hat troch út it [[finster]] fan in [[hotel]] yn [[Chicago]] te springen. Brick reägearret as troch in bij stutsen, en Big Daddy wit dat er it by it rjochte ein hat. Brick wol lykwols net prate oer Skipper. Wannear't Big Daddy dernei riedt oft Skipper en Maggie soms [[oerhoer]] bedreaun hawwe, seit Brick dat er dat mar oan Maggie freegje moat.

Dat, Big Daddy hjit Maggie om deryn te kommen, wêrnei't er har oer de saak ûnderstiet. Sy jout ta dat se [[jaloerskens|jaloersk]] wie op 'e [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] dy't Brick mei Skipper hie. De beide mannen wiene inoar sa nei, dat Skipper sels mei wie op Brick en Maggie harren [[houliksreis]], as dat tripke by [[Amerikaansk fuotbal]]stadions lâns al sa hjitte mocht. Brick hâldt út dat hysels net goed genôch wie om it as Amerikaansk-fuotbalspiler te meitsjen, mar Maggie fertelt dat Brick yn syn topjierren de bêsten fan dy [[sport]] belykje koe. It wie Skipper dy't net goed genôch wie om it te meitsjen, en hy line sa op Brick dat dy him net yn 'e steek litte woe. Dêrom rjochte Brick in eigen team op, dat [[finansierd]] waard mei it jild fan Big Daddy. Dat team wûn gjin inkele wedstryd, mei't de iennichste spiler dy't der wat fan koe Brick sels wie.

Yn Chicago, dêr't Brick yn it sikehûs lei nei't er in [[blessuere]] oprûn hie, moast it team sûnder him in [[wedstryd]] spylje, en dat waard in ôfgong. Neitiid moast Skipper syn eigen ûnfermogen ûnder eagen sjen. Yn syn [[hotelkeamer]] bedronk er him en makke er sa'n trelit dat Maggie frege waard om him del te bêdzjen, oars soe de [[plysje]] skille wurde. Allinnich mei in dronken Skipper yn in hotelkeamer kaam it idee by Maggie op om him te [[ferlieding|ferlieden]], om sa oan Brick dúdlik te meitsjen dat Skipper in mantsje fan neat wie, dy't noch net genôch [[respekt]] foar Brick hie om fan syn frou ôf te bliuwen. Se [[tút|tute]] Skipper, en dy liet blike har wol graach hawwe te wollen, mar Maggie skrille tebek om't se benaud wie dat Brick har de [[skuld (ferantwurdlikheid)|skuld]] jaan soe foar de [[oerhoer]]. Dat se flechte Skipper syn keamer út sûnder dat it fierder kommen wie as dy iene tút. 

Dat is allegearre nijs foar Brick, dy't al twa jier lang ûnder de yndruk ferkeart dat Maggie him mei syn bêste freon bedragen hat. It [[iroanysk]]e oan 'e sitewaasje wie dat Skipper letter dy jûns selsmoard die en dat Brick Maggie dêrfan de skuld joech. Dus se hie likegoed trochgean kinnen mei har oarspronklike plan, dan soe Skipper no miskien wol net dea wêze. Brick beskuldiget Maggie derfan dat sy de lêste wie dy't mei Skipper praat hat foar syn selsmoard, mar Maggie ûntstriidt dat. Se seit dat Brick de sprong út it finster oerlibbe en letter yn it sikehûs [[ferstoar]]. Sy ried mei him yn 'e [[ambulânse]] nei it sikehûs en it hiele ein seid er hieltyd: &quot;Wêrom hong Brick op?&quot; Maggie begrypt dêrút dat Skipper, nei't sy syn hotelkeamer ferlitten hie, noch mei Brick skille hawwe moat.

Nei't Maggie har ôfjûn hat, bychtet Brick oan syn heit op dat Maggie gelyk hat. Skipper skille Brick dy jûns yn it sikehûs yndie op. Hy socht Brick syn stipe, lykas gewoanlik, mar Brick hie op dat stuit genôch oan himsels. Doe't de [[tillefoan]], nei't er einlik harren earste petear beëinige hie, wer oergie en trochgie mei oergean, rekke er op 't langelêst sa [[lulk]] dat er yn argewaasje de [[hoarn (tillefoan)|hoarn]] oppakte en direkt wer delklapte. Dan komt by Brick it hege wurd derút: it is net Maggie dy't er de skuld jout foar de selsmoard fan Skipper, mar himsels, en dat is wêrom't er drinkt. Big Daddy besiket Brick derfan te oertsjûgjen dat er sjen moat syn libben wer op 'e rails te krijen, mar Brick is net ree om dêrnei te harkjen. It liedt ta in heechoprinnende rûzje wêrby't Brick op in stuit derút blaft dat de grutte plannen fan Big Daddy neat mear wurde sille. Wannear't er beseft wat er sein hat, besiket er syn wurden werom te nimmen, mar it is al te let. Big Daddy hâldt oan mei trochfreegjen oant Brick tajout dat dokter Baugh him foarliigd hat en dat er in terminaal stadium fan kanker hat. Yn [[shock]] lûkt Big Daddy him werom yn 'e [[kelder]] fan it [[lânhûs]].

Nei witwat drokte jout dokter Baugh úteinlik ek oan Ida ta hoe't it echt sit. Gooper, dy't [[abbekaat]] is, en Mae tsiere neitiid mei Ida oer de [[takomst]] fan it sake-ympearium fan Big Daddy. Gooper besiket syn mem offisjele papierren ûndertekenje te litten dy't er taret hat, wêrmei't de lieding oer it hiele spul oan him oerdroegen wurde sil as Big Daddy ferstjert. Ida wegeret lykwols te tekenjen. Mae docht alles wat se kin om Brick en Maggie swart te meitsjen, en driuwt Maggie dêrmei op in stuit suver ta [[slaanderij]]. Brick heart it hottefyljen fan 'e [[gong (romte)|gong]] ôf oan en giet dan nei de kelder om syn heit te wurd.

De kelder stiet fol mei âlde rommel en [[antyk]] en dingen dy't Ida kocht mar nea brûkt hat en is in wier labyrint. Brick fynt syn heit dy't dêr de âld koffer opdobbe hat dy't de hiele erfenis fan syn eigen heit wie: dy suterige koffer mei dêryn in [[militêr unifoarm]] út 'e [[Spaansk-Amerikaanske Oarloch]]. Brick ferwyt syn heit dat dy nea [[leafde]] toant hat foar him of Gooper, of sels mar foar Ida, mei wa't er [[troud]] is om't Ida swier rekke fan Gooper. Big Daddy leit dêr tsjinyn dat er Brick altyd fan alles jûn hat, mar hy komt net fierder as [[jild]] en besittings. Hy liket net te begripen wat Brick fan him wol, oant Brick it petear yn 'e rjochting stjoert fan Big Daddy syn eigen heit. Dyselde wie in [[feteraan]] dy't as [[omrinner]] libbe, en Big Daddy meisleepte op syn omdoarmings. Hy ferstoar [[glimkjen]]d doe't er in [[hertoanfal]] krige by it besykjen om in ôfsettende [[frachttrein]] yn te heljen om yllegaal mei te riden. Brick suggerearret op mylde toan dat syn pake Big Daddy oeral hinne meisleepte om't er fan him hold, en dat er by syn ferstjerren glimke om't syn soan by him wie. Dan begjint Big Daddy einlings en te'n lêsten yn te sjen wat er fout dien hat by de [[opfieding]] fan syn eigen soannen. Op basis dêrfan berikke heit en soan úteinlik in fermoedsoening.

Wannear't Brick en Big Daddy inoar by de kelderstrep op holpen hawwe, makket Big Daddy gau in ein oan Gooper syn optwingerigens mei syn papierwurk. Mae beklaget har deroer dat Brick, yn it petear dat er mei Big Daddy yn 'e kelder hân hat, Gooper fansels folslein swartmakke hat. Brick freget Gooper oft er dat wier leaut, en Gooper antwurdet fan net. Maggie seit dat se Big Daddy no graach har eigen jierdeiskado jaan wol: in bekendmakking dat se yn ferwachting is. Mae leaut dêr neat fan en lit dat eltsenien witte, mar Brick falt Maggie by, ek al wit er dat it net wier is. Ek Big Daddy hâldt út dat er Maggie leaut, al moat er, de eardere opbychtings fan Brick en Maggie oer harren houlik, wol fermoedzje dat it net sa wêze kin. Ida is fral bliid mei de langferwachte útwreiding fan 'e famylje. Nei dy lêste opskuor risselwearret eltsenien om op bêd. Yn 'e útfanhûzerskeamer fermoedsoenje Brick en Maggie har mei-inoar, en Brick, dy't oant no ta hieltyd op 'e bank [[sliep]]t hat wylst Maggie it bêd allinnich hie, stelt foar om fannacht it bêd te dielen. De ymplikaasje is dat se Maggie har leagen ta wierheid meitsje sille.

==Rolferdieling==
[[File:Cat_on_a_Hot_Tin_Roof13.jpg|right|thumb|250px|[[Elizabeth Taylor]] as Maggie yn ''Cat on a Hot Tin Roof''.]]
[[File:Cat_on_a_Hot_Tin_Roof9.jpg|right|thumb|250px|[[Paul Newman]] (rj.) en [[Burl Ives]] (l.) as Brick en Big Daddy yn ''Cat on a Hot Tin Roof''.]]
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Maggie Pollitt
| [[Elizabeth Taylor]]
|-
| Brick Pollitt
| [[Paul Newman]]
|-
| &quot;Big Daddy&quot; Pollitt
| [[Burl Ives]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Ida &quot;Big Mama&quot; Pollitt
| [[Judith Anderson]]
|-
| Mae Flynn Pollitt
| [[Madeleine Sherwood]]
|-
| Gooper Pollitt
| [[Jack Carson]]
|-
| [[dokter]] Baugh
| [[Larry Gates]]
|-
| [[diaken]] Davis
| [[Vaughn Taylor (akteur)|Vaughn Taylor]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Cat on a Hot Tin Roof'' waard [[regissearre]] troch [[Richard Brooks]] nei in [[senario]] fan himsels en [[James Poe]] op basis fan it [[toanielstik]] mei [[Cat on a Hot Tin Roof (toanielstik)|deselde namme]] fan [[Tennessee Williams]]. As [[filmprodusint|produsint]] wiene [[Lawrence Weingarten]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio's]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]] en [[Avon Productions]]. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[William Daniels (kameraregisseur)|William Daniels]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Charles Wolcott]], dy't dêrfoar gjin fermelding yn 'e [[begjintitels]] fan 'e film krige (in [[ôftiteling]] bestie doedestiden noch net). 

===Casting===
De oarspronklike [[toaniel]]produksje fan ''[[Cat on a Hot Tin Roof (toanielstik)|Cat on a Hot Tin Roof]]'', dy't op [[24&amp;nbsp;maart]] [[1955]] op [[Broadway]] iepene, hie [[akteur]]s [[Burl Ives]] en [[Madeleine Sherwood]] yn deselde rollen dy't se letter ek yn 'e film spilen. [[Ben Gazzara]], dy't de rol fan Brick yn 'e toanielproduksje spile, waard deselde rol yn 'e film oanbean, mar hy sloech it oanbod ôf. [[Sporter]] en akteur [[Floyd Simmons]] die [[audysje]] foar dy rol, dy't úteinlik nei [[Paul Newman]] gie. Foar de rol fan Maggie diene filmstjerren [[Lana Turner]] en [[Grace Kelly]] audysje, mar foel de kar op [[Elizabeth Taylor]].
[[File:Cat on a Hot Tin Roof4.jpg|left|thumb|250px|[[Paul Newman]] as Brick en [[Elizabeth Taylor]] as Maggie yn ''Cat on a Hot Tin Roof''.]]

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Cat on a Hot Tin Roof'' setten op [[12&amp;nbsp;maart]] [[1958]] útein. Foar de film wie in frij lyts [[budget]] beskikber fan [[$]]2,3&amp;nbsp;miljoen, mei't der útsein twa [[keamer]]s en in [[kelder]] hast gjin [[filmset|sets]] of [[dekôr]]s nedich wiene. It is dúdlik oan it gebrek oan wikselings fan plak te merken dat de boarne fan 'e film in toanielstik is. 

Tsjin [[19&amp;nbsp;maart]], doe't de opnamen in wike oan 'e gong wiene, rekke [[Elizabeth Taylor]] [[siik]]. Se moast it bêd hâlde en koe net fierder mei de opnamen. Op [[21&amp;nbsp;maart]] hie se mei har [[oarehelte|man]], [[filmprodusint]] [[Mike Todd]], nei [[New York (stêd)|New York]] fleane sillen, dêr't hy op [[22&amp;nbsp;maart]] in [[priis (ûnderskieding)|priis]] yn ûntfangst nimme soe op 'e [[New York Friars' Club]]. Taylor wie doe noch altyd siik, dat se koe net mei. Dat wie har rêding, want it fleantúch [[delstoarten|stoarte del]] en alle ynsittenden, ûnder wa Mike Todd, kamen om. Oerkomd troch [[fertriet]] bleau Taylor by de opnamen foar ''Cat on a Hot Tin Roof'' wei oant [[14&amp;nbsp;april]], doe't se op 'e filmset weromkearde yn in ferswakke en folle tinnere lichemstastân.  
[[File:Cat_on_a_Hot_Tin_Roof11.jpg|right|thumb|250px|[[Madeleine Sherwood]] as Mae en [[Jack Carson]] as Gooper yn ''Cat on a Hot Tin Roof''.]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Cat on a Hot Tin Roof'' waard fersoarge troch [[Metro-Goldwyn-Mayer]] (MGM). De film gie op [[27&amp;nbsp;augustus]] [[1958]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]]. 

==Untfangst==
[[Toanielskriuwer]] [[Tennessee Williams]] wie nei't it skynt tige ûntefreden oer de ferfilming fan syn stik. Yn it [[senario]] wiene frijwol alle [[homoseksualiteit|homoseksuele]] [[tema (fiksje)|tema's]], dêr't it toanielstik foar Williams om draaide, fuortknipt. Ek wie it diel fan 'e film dat basearre wie op it [[trije-aktestruktuer|trêde bedriuw]] fan it stik feroare troch der in lange [[sêne]] oan ta te foegjen oer de fermoedsoening fan Brick en Big Daddy. [[Akteur]] [[Paul Newman]], dy't yn 'e film de rol fan Brick fertolke, spriek ek syn [[teloarstelling]] oer it senario út. Mar de [[Hays Code]], dy't fan [[1934]] oant [[1968]] bepaalde wat der op it mêd fan [[seksualiteit]] yn [[film]]s sitte mocht dy't produsearre waarden yn [[Hollywood]], liet gjin portrettearing fan Brick syn [[seksuele oantrekking|seksuele begearte]] foar syn freon Skipper ta. De [[maatskippijkrityk]] fan it toanielstik op [[homofoby]] en [[seksisme]] waard dêrtroch yn 'e film suver wei. Tennessee Williams wie dêr sa [[lulk]] oer dat er tsjin 'e lju dy't foar de [[bioskoop]] yn 'e rige stiene om in kaartsje foar ''Cat on a Hot Tin Roof'' te keapjen, raasde: &quot;Dizze film set de tiid foar de [[filmyndustry]] fyftich jier tebek. Gean nei hûs!&quot;

Nettsjinsteande dat krige ''Cat on a Hot Tin Roof'' in protte lof fan 'e [[filmkritisy]]. Sa skreau [[Bosley Crowther]] fan ''[[The New York Times]]'' dat hoewol't &quot;it oarspronklike toanielstik fan dhr. Williams oansjenlik feroare is, yn 't bysûnder oangeande it útlizzen wêrom't de soan is sa't er is,&quot; hy it dochs noch in &quot;fassinearjende fertoaning&quot; fûn. It [[aktearjen]] fan Paul Newman kwalifisearre er as &quot;in ynnimmende portrettearring fan in tramtearre en op 'e proef stelde jongeman&quot;. [[Elizabeth Taylor]] neamde er &quot;geweldich&quot;. Yn it [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' waard de film karakterisearre as &quot;in krêftige, goed útwurke film, produsearre binnen de grinzen fan goede smaak, sij it inkeld gaadlik foar [[folwoeksene]]n&quot;. Yn deselde [[resinsje]] waard Newman omskreaun as &quot;ien fan 'e bêste akteurs yn 'e [[filmyndustry]]&quot;.
[[File:Cat_on_a_Hot_Tin_Roof_(1958)_Trailer.ogv|left|thumb|250px|De orizjinele [[trailer]] fan ''Cat on a Hot Tin Roof''.]]

Neffens ''[[Harrinson's Reports]]'' wie ''Cat on a Hot Tin Roof'' &quot;in yntins drama foar folwoeksenen, aldertreflikst aktearre troch in formidabele [[cast]].&quot; [[Richard L. Coe]] fan ''[[The Washington Post]]'' skreau: &quot;[It toanielstik] is mei hast wol ferbjusterjende feardichheid oerbrocht nei it [[wite doek]]&quot;. Dêr heakke er oan ta: &quot;Paul Newman docht syn bêste wurk yn 'e rol fan Brick […]. It is in superlative aktearprestaasje en hy sil perfoarst nominearre wurde foar in [[Oscar]].&quot; Yn 'e ''[[Los Angeles Times]]'' ferklearre Philip K. Scheuer: &quot;It wie in machtich toanieldrama en it is in machtich filmdrama, en [[Richard Brooks|Brooks]] hat fan syn spilers sikestûkjend echte en ferskillende aktearprestaasjes easke en krigen.&quot; 

[[John McCarten]] fan it blêd ''[[The New Yorker]]'' wie ien fan 'e minderheid fan resinsinten dy't minder oer ''Cat on a Hot Tin Roof'' te sprekken wie. Hy skreau dat &quot;hoewol't it foar in skoftke wol ynteressant is om ta te harkjen hoe't [de personaazjes] [[emosjonele]] steam ôfblaze, begjint harren gejammer (dat wa wit hoefolle [[desibel]]len opskroeve is troch it [[stereofony|stereofoanysk]]e [[lûd]]) op in stuit slim te [[ferfeling|ferfelen]].&quot; McCarten beklage him der ek oer dat de filmmakkers &quot;net by steat [wiene] om mear as flechtich it wiere probleem fan 'e held oan te tsjutten: [[homoseksualiteit]], wat, fansels, in [[taboe]]-ûnderwerp is yn Amerikaanske films.&quot; ''[[The Monthly Film Bulletin]]'' betreure dat lêste ek en skreau: &quot;Tajûn, swierrichheden mei de [[sinsuer]] meitsje it ûnmooglik om sjen te litten dat homoseksualiteit de woartel fan it probleem fan Brick is, mar Brooks liket net de feardichheden te hawwen om 'e plakferfangende motiven oertsjûgjend te meitsjen. It meastepart fan Williams syn opwinende [[dialooch]] is weilitten of inkeld yn slim skeinde foarm opnommen, en it slagget it [[senario]] net om 'e op 'e nij besjoene karakterisearring fan Brick te harmonisearjen mei it oarspronklike konsept fan 'e auteur.&quot;
[[File:Harbor_Drive-In_Ad_-_27_November_1958,_National_City,_CA.jpg|right|thumb|180px|In [[reklame]]biljet út [[1958]] foar de fertoaning fan ''Cat on a Hot Tin Roof'' yn in lokale [[drive-in bioskoop]].]]

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Cat on a Hot Tin Roof'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 97%, basearre op 37 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: &quot;Paul Newman en Elizabeth Taylor binne op it hichtepunt fan harren [[glamour]] en aktearfermogen yn dizze koartseftige ferfilming fan it toanielstik fan Tennessee Williams, mei in [[subtekst]] fan seksuele ûnderdrukking dy't in elektryske ûnderstream tafoeget.&quot; Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Cat on a Hot Tin Roof'' in goedkarringspersintaazje fan 84%, basearre op 16 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Cat on a Hot Tin Roof'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]7,7&amp;nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $3,6&amp;nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op [[$]]11,3&amp;nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $2,3&amp;nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $9&amp;nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie ''Cat on a Hot Tin Roof'' de súksesfolste film fan [[MGM]] út [[1958]] en teffens de op twa nei meast opbringende film fan it jier, nei ''[[South Pacific (film út 1958)|South Pacific]]'' en ''[[Auntie Mame (film)|Auntie Mame]]''. Neffens de [[argiven]] fan [[filmstudio]] [[MGM]] bedroech de skjinne winst fan ''Cat on a Hot Tin Roof'' $2.428.000.

===Prizen===
By de [[Oscar]]s waard ''Cat on a Hot Tin Roof'' nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 6 [[kategory]]en: [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[regisseur]], bêste [[akteur]] ([[Paul Newman]]), bêste [[aktrise]] ([[Elizabeth Taylor]]), bêste adaptearre [[senario]] en bêste [[kamerarezjy]] fan in [[kleurefilm]]. De film waard ek nominearre foar de [[Golden Globe]]s foar [[Golden Globe foar Bêste Film – Drama|bêste film (drama)]] en bêste regisseur, en foar de [[BAFTA's]] foar bêste film, bêste bûtenlânske akteur (Paul Newman) en bêste bûtenlânske aktrise (Elizabeth Taylor). Fan al dy nominaasjes wûn ''Cat on a Hot Tin Roof'' lykwols gjinien.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/52496 Ynformaasje oer ''Cat on a Hot Tin Roof''] yn 'e filmkatalogus fan it [[Amerikaansk Filmynstitút]] (AFI)
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0051459/ Ynformaasje oer ''Cat on a Hot Tin Roof''] yn 'e [[Internet Movie Database]] (IMDb)

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Cat_on_a_Hot_Tin_Roof_(1958_film) ''References'', op dizze side].
----
{{Commonscat|Cat on a Hot Tin Roof (film)}}
}}
{{DISPLAYTITLE:''Cat on a Hot Tin Roof'' (film út 1958)}}

[[Kategory:Amerikaanske dramafilm]]
[[Kategory:Southern Gothic-film]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Metro-Goldwyn-Mayer]]
[[Kategory:Film fan Richard Brooks]]
[[Kategory:Film út 1958]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film oer alkoholisme]]
[[Kategory:Film oer it houlik]]
[[Kategory:Film oer kanker]]
[[Kategory:Film oer de dea]]
[[Kategory:Film oer selsmoard]]
[[Kategory:Film oer freonskip]]
[[Kategory:Film oer heiten en soannen]]
[[Kategory:Film oer in abbekaat]]
[[Kategory:Film basearre op in toanielstik]]</text>
      <sha1>hpz4b7iu62d5nbksvt87wq3xjrthjnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Film fan Richard Brooks</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193013</id>
    <revision>
      <id>1235488</id>
      <timestamp>2026-07-17T22:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="d087z0fjovyvurfprufh48azkqix2kd" xml:space="preserve">[[Kategory:Film nei regisseur|Brooks, Richard]]</text>
      <sha1>d087z0fjovyvurfprufh48azkqix2kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sambiaansk publisist</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193014</id>
    <revision>
      <id>1235491</id>
      <timestamp>2026-07-17T23:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="e8vygvz4y58f5zqdxobtu270zjxtuyj" xml:space="preserve">[[Kategory:Sambiaansk skriuwer|Publisist]]
[[Kategory:Publisist]]</text>
      <sha1>e8vygvz4y58f5zqdxobtu270zjxtuyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sambiaansk skriuwer</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193015</id>
    <revision>
      <id>1235492</id>
      <timestamp>2026-07-17T23:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="4jqmiwkhfuftyzbhsbsadt6jsfnaysu" xml:space="preserve">[[Kategory:Sambiaansk persoan|Skriuwer]]
[[Kategory:Skriuwer nei nasjonaliteit]]</text>
      <sha1>4jqmiwkhfuftyzbhsbsadt6jsfnaysu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Sambiaansk autobiograaf</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193016</id>
    <revision>
      <id>1235493</id>
      <timestamp>2026-07-17T23:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1235493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="3bfzjsnfju6f36uljwpwvtohj4fkqyw" xml:space="preserve">[[Kategory:Sambiaansk skriuwer|Autobiograaf]]
[[Kategory:Autobiograaf]]</text>
      <sha1>3bfzjsnfju6f36uljwpwvtohj4fkqyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Setting (narratology)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193017</id>
    <redirect title="Lokaasje" />
    <revision>
      <id>1235499</id>
      <timestamp>2026-07-17T23:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Lokaasje]]</comment>
      <origin>1235499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="as6ge37r3bvbf180qzfccy1x83qelv5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Lokaasje]]</text>
      <sha1>as6ge37r3bvbf180qzfccy1x83qelv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trijeteangril</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193018</id>
    <redirect title="Sângril" />
    <revision>
      <id>1235504</id>
      <timestamp>2026-07-18T07:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Trijeteangril]] omneamd ta [[Sângril]]: sjoch oerlis by grillen.</comment>
      <origin>1235504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="lapwwsd9uuohi40gguhig5r0mm2otia" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sângril]]</text>
      <sha1>lapwwsd9uuohi40gguhig5r0mm2otia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Grillen</title>
    <ns>1</ns>
    <id>193019</id>
    <revision>
      <id>1235505</id>
      <timestamp>2026-07-18T07:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>/* moddersnip, trijeteangril, sângril. */ nije seksje</comment>
      <origin>1235505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="1wgb56x62wv9a2822nf90598xsm401g" xml:space="preserve">== moddersnip, trijeteangril, sângril. ==

{{Ping|Ruurd Jorritsma|Ieneach fan 'e Esk}} De moddersnip of trijeteangril (Calidris alba) hjit yn &quot;Fûgels&quot; fan Sake Roodbergen sângril. Op himsels wol tapaslik om't de soarte foar it measte op sânstrannen libbet en hast net op waad. Ik ha it artikel dat ik juster tafoege dêrom omneamd yn [[sângril]]. Is der in boarne dat de fûgel ek  moddersnip of trijeteangril neamd wurdt? Sa net, dan moatte wy it hjir ek noch eefkes oanpasse. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jul 2026, 09.17 (CEST)</text>
      <sha1>1wgb56x62wv9a2822nf90598xsm401g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sibearyske gril</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193020</id>
    <revision>
      <id>1235507</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme          = Sibearyske gril |Ofbyld         = [[Ofbyld:Sharp-tailed Sandpiper - Lake Wollumboola.jpg|250px]] |lûd            = |Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris ac...&quot;</comment>
      <origin>1235507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6194" sha1="39e764echkmc2oc1y5uoqx48m8kigc3" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          = Sibearyske gril
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Sharp-tailed Sandpiper - Lake Wollumboola.jpg|250px]]
|lûd            =
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'')
|Wittenskiplike namme=Calidris acuminata
|Beskriuwer, jier= ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1821]])
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart       = [[Ofbyld:Calidris acuminata map.svg|250px]]{{Kolommen2
|Kolom1=&lt;small&gt;{{Color box|#FF7F2A}} [[briedfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#FFDD55}} [[trekfûgel]]
|Kolom2={{Color box|#5F8DD3}} [[wintergast]]&lt;br&gt;{{Color box|#cdde87}} [[dwaalgast]]&lt;/small&gt;
}}
|}
}}
De '''Sibearyske gril''' (''Calidris acuminata'') is in [[fûgel]] út de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Calidris acuminata (wing s2).JPG|thumb|left|Fûgel mei iepen wjuk.]]
De fûgel mjit 17 oant 21 sintimeter en hat in spanwiidte fan 36 oant 43 sintimeter. Mantsjes weagje 53 oant 114 gram en wyfkes 39-105 gram. Yn briedkleed hawwe folwoeksen fûgels in readbrune, swier streke krún en in dúdlike wite wynbraustreek, fral efter it each. De boppekant is okerbrún mei donkere plakken op it sintrum fan 'e fearren. De ûnderkant is wyt en it boarst is swier streke en bûnt mei swart op 'e boppedielen tsjin in waarm gielbêzje eftergrûn. Der is gjin dúdlik skieding tusken de boarstmarkearingen en it bleke boarst. Oan 'e sydkant fan it lichem en de ûnderbúk feroarje de streken yn pylkfoarmige plakjes en hoekige streken. De boppekant yn it winterkleed is grizer, mar de readbrune krún bliuwt. 

De juvenyl hat in kontrastearjend ljocht gesicht. It hat ferlykbere markearingen as de folwoeksen fûgel, mar is folle minder donker tekene op it waarm bêzje boarst. De donkere markearingen oan 'e sydkant fan it lichem en de ûnderbúk ûntbrekke, wylst de skouderfearren in wite ûnderrâne hawwe en der in wite &quot;V&quot; op 'e mantel is. 

It hiele jier troch binne de poaten giel oant griengiel, is de nei ûnder bûge snaffel donker mei in brúneftige of rôzige ûnderbasis en is der in smelle wite eachring.

== Fersprieding en leefgebiet ==
[[Ofbyld:Calidris acuminata (flocks).JPG|thumb|left|Sibearyske grillen op in rysfjild yn Japan.]]
De soarte is in [[trekfûgel]] dy't lange ôfstannen fleant nei de wintergebieten. It briedgebiet leit yn it noardeasten fan [[Sibearje]]. De measte fûgels oerwinterje fier nei it suden, yn [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]] en op eilannen yn [[Polyneezje]], [[Mikroneezje]] en [[Melaneezje]]. Guon oerwinterje bliuwe sa noardlik mooglik oant [[Taiwan]]. Yn Austraalje is de soarte ien fan 'e meast foarkommende trekfûgels en komt er yn geskikt habitat oan kusten en ynlânsk foar. Op 'e trek yn 'e hjerst wurdt de Sibearyske gril ek alle jierren yn [[Alaska]] waarnommen. Folwoeksen fûgels trekke mear oer lân en juvenilen mear bylâns de kust.      

=== Nederlân ===
De Sibearyske gril is in [[dwaalgast]] yn [[West-Jeropa]] en is ek yn Nederlân in oantal kearen waarnommen.

== Ekology ==
De Sibearyske gril briedt yn 'e súdlike [[Arktis|Arktyske]] en subarktyske [[tûndra]], yn heuveleftige omkriten mei fochtige begroeiïng en strûken. Yn 'e oerwinteringsgebieten komt de fûgel foar yn wiete gebieten, rysfjilden en waadgebieten. Yn 'e wiete gebieten wurdt er meast oan 'e drûgere rânen dêrfan sjoen.    

Sibearyske grillen briede om juny hinne. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn en wurdt beklaaid mei wylgebledsjes. Der wurde fjouwer oliifkleurige oan brune aaien lein mei donkerbrune plakken.  

Sibearyske grillen foerazjearje op sicht en snippe de proaien mei de snaffel fan it oerflak. Somtiden foerazjearet de fûgel lykwols ek djipper mei de snaffel yn 'e dridze of sêfte grûn. De fûgel yt ynsekten en lytse [[wringeleazen]].  

== Status ==
Sibearyske grillen ha in grut ferspriedingsgebiet, mar op basis fan 'e oerwinterjende populaasje yn Austraalje wurdt fêststeld dat de soarte te lijen fan in sterke delgong. De oarsaak wurdt socht yn fersmoarging en oantaasting fan it leefgebiet en klimaatferoaring. De [[IUCN]] hat de soarte dêrom sûnt 2022 opnommen yn 'e kategory kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade List]]. De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 60.000 oant 120.000 fûgels (2020). 

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sharp-tailed-sandpiper-calidris-acuminata BirdLife, oproppen 18 july 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/shtsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ]
*[https://ebird.org/species/shtsan?siteLanguage=nl eBird, oproppen 18 july 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Calidris acuminata}}
}}
{{DEFAULTSORT:Sibeariske gril}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Gril]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fidzjy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Marshalleilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Naurû]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Noardlike Marianen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tonga]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]]</text>
      <sha1>39e764echkmc2oc1y5uoqx48m8kigc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calidris acuminata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193021</id>
    <redirect title="Sibearyske gril" />
    <revision>
      <id>1235508</id>
      <timestamp>2026-07-18T08:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Sibearyske gril]]</comment>
      <origin>1235508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="0zi1nqn3x0bde0s7em8qir1ssnlwcm2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sibearyske gril]]</text>
      <sha1>0zi1nqn3x0bde0s7em8qir1ssnlwcm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Breedbekgril</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193022</id>
    <revision>
      <id>1235509</id>
      <timestamp>2026-07-18T10:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Wurk}} {{Bistesoarte |Namme          = Breedbekgril |Ofbyld         = [[Ofbyld:Broad-billed sandpiper (52394484947).jpg|250px]] |lûd            = |Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'') |Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'') |Wittenskiplike namme=Calidris f...&quot;</comment>
      <origin>1235509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10192" sha1="3morboj8m9mh1edbz5ku1cfthw2xg3r" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Bistesoarte
|Namme          = Breedbekgril
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Broad-billed sandpiper (52394484947).jpg|250px]]
|lûd            =
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'')
|Wittenskiplike namme=Calidris falcinellus
|Beskriuwer, jier= ([[Erik Pontoppidan|Pontoppidan]], [[1763]])
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart       = [[Ofbyld:Sumpflaeufer (Limicola falcinellus) Verbreitungskarte.png|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;1. Briedgebiet ''Limicola falcinellus falcinellus''&lt;br&gt;2. Briedgebiet ''Limicola falcinellus sibirica''&lt;br&gt;3. Wintergebieten&lt;/small&gt;
}}
De '''breedbekgril''' (''Calidris falcinellus'', synonym: ''Limicola falcinellus'') heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'').

De breedbekgril waard yn 1763 foar it earst as soarte beskreaun troch Erik Pontoppidan as ''Scolopax Falcinellus''. Foarhinne waard de fûgel allinnich yn it eigen skaai ''Limicola'' set. Ut resinte stúdzes die lykwols bliken dat syn neiste sibben de [[hoants]] (''Philomachus pugnax'') en de [[Sibearyske gril]] (''Calidris acuminata'') binne. Dy foarmje in [[klade]] yn it skaai ''Calidris'', en dêrom binne sawol de breedbekgril as de hoants dêrhinne ferpleatst.

== Skaaimerken ==
De 17 oant 18 sm lange breedbekgril is lytser as de [[bûnte gril]] (''Calidris alpina''), mar grutter as de [[lytse gril]] (''Calidris minuta''). De soarte hat opfallend koarte poaten en in lange snaffel mei in swarte basis en in knik yn 'e punt. De boppekant is donker mei ljochte streken. De ûnderkant is wyt. By 't winter is de soarte grizer fan kleur.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De breedbekgril komt foar op begroeid waadgebiet, lân dat ûnder wetter stien hat en yn sompen, mar minder oan 'e kust. It briedgebiet leit yn Noard-Jeropa en yn [[Sibearje]] yn wiete feanen en sompen. It oerwinteringsgebiet fan 'e Jeropeeske populaasje leit yn it [[Middellânske See]]gebiet, wylst de Sibearyske populaasje yn [[Súdeast-Aazje]] de winter trochbringt. 

De soarte telt 2 [[ûndersoarte]]n:

* ''C. f. falcinellus'': briedt yn noardlik Skandinaavje en Jeropeesk Ruslân.
* ''C. f. sibirica'': briedt yn it noardeasten fan Sibearje.

=== Nederlân ===
Yn Nederlân is de breedbekgril as er trekt in ûnregelmjittige gast yn tige lytse oantallen.

== Ekology ==
De breedbekgril briedt yn 'e fochtichste dielen fan feangebieten en iepen sompen. Yn [[Skandinaavje]] en noardwestlik [[Jeropeesk Ruslân|Ruslân]] briedt er yn leechlizzende gebieten en heuveleftige kriten oant boppe de 200 meter hichte, yn [[Noarwegen]] om de 1000 meter hinne, wylst er yn [[Sibearje]] briedt op fochtige dielen fan 'e [[Arktis|Arktyske]] [[tûndra]].

[[Ofbyld:Limicola falcinellus falcinellus MHNT.ZOO.2010.11.119.5.jpg|thumb|left|Aai.]]
It brieden begjint mei de pearingsdûns, dy't bestiet út in [[balts]]flecht en baltslûden fan it mantsje. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn, dêr't trije oant fjouwer aaien yn lein wurde. Beide âlders briede de aaien út, dy't nei likernôch trije wiken útkomme.

De breedbekgril siket iten op dridzige stripen lân by wetter en op wiet lân. Hy pikt it iten mei de snaffe op en lokalisearret syn proaikes op it each. It iten bestiet foar it grutste part út ynsekten en lytse [[wringeleazen]]. Op 'e trek foarmet de fûgel faak groepen mei oare steltrinners, benammen mei de [[bûnte gril]].

== Status ==
De breedbekgril hat in grut ferspriedingsgebiet en de grutte fan 'e populaasje waard yn 2023 rûsd op 96.000 oant 136.000 yndividuen. Sûnt 2020 docht út ferskate publikaasjes bliken dat de populaasjes mei mear as 30% efterút gien binne yn 'e lêste trije generaasjes (13 jier). De oarsaken fan 'e delgong binne net goed bekend, mar it drûchlizzen fan feangebieten foar boskbou yn 'e briedgebieten is in mooglike oarsaak. Populaasjegegevens út Sweden, Noarwegen en Finlân fertoane sûnt de jierren 2000 in grutte delgong, mei oanwizingen dat de populaasjes mooglik mei 50% ôfnommen binne. Boppedat binne der de negative effekten fan lânwinning, jacht en fersteuring troch fiskerijaktiviteiten yn 'e Aziatyske trek- en oerwinteringsgebieten. Dêrfandinne stiet de breedbekgril sûnt 2024 as kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]].

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/broad-billed-sandpiper-calidris-falcinellus BirdLife, oproppen 18 july 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brbsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ]
*[https://ebird.org/species/brbsan?siteLanguage=nl eBird, oproppen 18 july 2026]
----
{{Commonscat|Calidris falcinellus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Breedbekgril}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Gril]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>3morboj8m9mh1edbz5ku1cfthw2xg3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1235512</id>
      <parentid>1235509</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1235512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10192" sha1="09tvssnibug6m41oduhkexcam1kgh9v" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme          = Breedbekgril
|Ofbyld         = [[Ofbyld:Broad-billed sandpiper (52394484947).jpg|250px]]
|lûd            =
|Ryk            = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme         = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse         = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift          = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'')
|Famylje        = [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'')
|Skaai          = [[grillen]] (''Calidris'')
|Wittenskiplike namme=Calidris falcinellus
|Beskriuwer, jier= ([[Erik Pontoppidan|Pontoppidan]], [[1763]])
|IUCN-status    = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
|lânkaart       = [[Ofbyld:Sumpflaeufer (Limicola falcinellus) Verbreitungskarte.png|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;1. Briedgebiet ''Limicola falcinellus falcinellus''&lt;br&gt;2. Briedgebiet ''Limicola falcinellus sibirica''&lt;br&gt;3. Wintergebieten&lt;/small&gt;
}}
De '''breedbekgril''' (''Calidris falcinellus'', synonym: ''Limicola falcinellus'') heart ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[snipfûgels]] (''Scolopacidae'').

De breedbekgril waard yn 1763 foar it earst as soarte beskreaun troch Erik Pontoppidan as ''Scolopax Falcinellus''. Foarhinne waard de fûgel allinnich yn it eigen skaai ''Limicola'' set. Ut resinte stúdzjes die lykwols bliken dat syn neiste sibben de [[hoants]] (''Philomachus pugnax'') en de [[Sibearyske gril]] (''Calidris acuminata'') binne. Dy foarmje in [[klade]] yn it skaai ''Calidris'', en dêrom binne sawol de breedbekgril as de hoants dêrhinne ferpleatst.

== Skaaimerken ==
De 17 oant 18 sm lange breedbekgril is lytser as de [[bûnte gril]] (''Calidris alpina''), mar grutter as de [[lytse gril]] (''Calidris minuta''). De soarte hat opfallend koarte poaten en in lange snaffel mei in swarte basis en in knik yn 'e punt. De boppekant is donker mei ljochte streken. De ûnderkant is wyt. Nei de winter ta wurdt de soarte grizer fan kleur.

== Fersprieding en leefgebiet ==
De breedbekgril komt foar op begroeid waadgebiet, lân dat ûnder wetter stien hat en yn sompen, mar minder oan 'e kust. It briedgebiet leit yn Noard-Jeropa en yn [[Sibearje]] yn wiete feanen en sompen. It oerwinteringsgebiet fan 'e Jeropeeske populaasje leit yn it [[Middellânske See]]gebiet, wylst de Sibearyske populaasje yn [[Súdeast-Aazje]] de winter trochbringt. 

De soarte telt 2 [[ûndersoarte]]n:

* ''C. f. falcinellus'': briedt yn noardlik Skandinaavje en Jeropeesk Ruslân.
* ''C. f. sibirica'': briedt yn it noardeasten fan Sibearje.

=== Nederlân ===
Yn Nederlân is de breedbekgril as er trekt in ûnregelmjittige gast yn tige lytse oantallen.

== Ekology ==
De breedbekgril briedt yn 'e fochtichste dielen fan feangebieten en iepen sompen. Yn [[Skandinaavje]] en noardwestlik [[Jeropeesk Ruslân|Ruslân]] briedt er yn leechlizzende gebieten en heuveleftige kriten oant boppe de 200 meter hichte, yn [[Noarwegen]] om de 1000 meter hinne, wylst er yn [[Sibearje]] briedt op fochtige dielen fan 'e [[Arktis|Arktyske]] [[tûndra]].

[[Ofbyld:Limicola falcinellus falcinellus MHNT.ZOO.2010.11.119.5.jpg|thumb|left|Aai.]]
It brieden begjint mei de pearingsdûns, dy't bestiet út in [[balts]]flecht en baltslûden fan it mantsje. It nêst is in ûndjip gat yn 'e grûn, dêr't trije oant fjouwer aaien yn lein wurde. Beide âlders briede de aaien út, dy't nei likernôch trije wiken útkomme.

De breedbekgril siket iten op dridzige stripen lân by wetter en op wiet lân. Hy pikt it iten mei de snaffel op en lokalisearret syn proaikes op it each. It iten bestiet foar it grutste part út ynsekten en lytse [[wringeleazen]]. Op 'e trek foarmet de fûgel faak groepen mei oare steltrinners, benammen mei de [[bûnte gril]].

== Status ==
De breedbekgril hat in grut ferspriedingsgebiet en de grutte fan 'e populaasje waard yn 2023 rûsd op 96.000 oant 136.000 yndividuen. Sûnt 2020 docht út ferskate publikaasjes bliken dat de populaasjes mei mear as 30% efterút gien binne yn 'e lêste trije generaasjes (13 jier). De oarsaken fan 'e delgong binne net goed bekend, mar it drûchlizzen fan feangebieten foar boskbou yn 'e briedgebieten is in mooglike oarsaak. Populaasjegegevens út Sweden, Noarwegen en Finlân fertoane sûnt de jierren 2000 in grutte delgong, mei oanwizingen dat de populaasjes mooglik mei 50% ôfnommen binne. Boppedat binne der de negative effekten fan lânwinning, jacht en fersteuring troch fiskerijaktiviteiten yn 'e Aziatyske trek- en oerwinteringsgebieten. Dêrfandinne stiet de breedbekgril sûnt 2024 as kwetsber (''Vulnerable'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]].

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/broad-billed-sandpiper-calidris-falcinellus BirdLife, oproppen 18 july 2026] 
*[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brbsan/cur/introduction Birds of the World, oproppen 18 july 2026 ]
*[https://ebird.org/species/brbsan?siteLanguage=nl eBird, oproppen 18 july 2026]
----
{{Commonscat|Calidris falcinellus}}
}}
{{DEFAULTSORT:Breedbekgril}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Gril]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sily]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kokoseilannen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]</text>
      <sha1>09tvssnibug6m41oduhkexcam1kgh9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calidris falcinellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193023</id>
    <redirect title="Breedbekgril" />
    <revision>
      <id>1235510</id>
      <timestamp>2026-07-18T10:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Breedbekgril]]</comment>
      <origin>1235510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="nu70fo597j199tkpqfmurif7qbsn35u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Breedbekgril]]</text>
      <sha1>nu70fo597j199tkpqfmurif7qbsn35u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Limicola falcinellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193024</id>
    <redirect title="Breedbekgril" />
    <revision>
      <id>1235511</id>
      <timestamp>2026-07-18T10:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Breedbekgril]]</comment>
      <origin>1235511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="nu70fo597j199tkpqfmurif7qbsn35u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Breedbekgril]]</text>
      <sha1>nu70fo597j199tkpqfmurif7qbsn35u</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>