Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2454 1238388 1238374 2026-08-14T14:20:29Z Burjkh 57637 /* Flaggen */ 1238388 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks gemeente | namme = Weststellingwerf | ôfbyld = [[File:Schoterzijl Tjonger 2008.jpg|300px]] <br><small>De [[rivier]] de [[Tsjonger]] by [[Skoattersyl]].</small> | flagge = [[File:Weststellingwerf flag.svg|border|125px]] | wapen = [[File:Weststellingwerf wapen.svg|60px]]<br><small>[[Wapen fan Weststellingwerf]]</small> | lokaasje = [[File:Weststellingwerf location map municipality NL.png|300px]] | lân = [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | boargemaster = [[Stieneke van der Graaf]] ([[CU]]) (wnd.) | haadplak = [[Wolvegea]] | grutste plak = [[Wolvegea]] | ynwennertal = {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Weststellingwerf}} <small>({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}})</small> | befolkingstichtens = 119 / [[km²]] | oerflak = 228,45 km² | wêrfan lân = 220,30 km² | wêrfan wetter = 8,15 km² | tal stêden = | tal doarpen = 26 | ferkearsieren = [[Rykswei 32|A32]], [[N351]] | oprjochte = [[1851]] | perioade 1 = oant 1851 | namme perioade 1 = [[File:Weststellingwerf wapen.svg|10px]] [[Gritenij Weststellingwerf]] | perioade 2 = | namme perioade 2 = | perioade 3 = | namme perioade 3 = | perioade 4 = | namme perioade 4 = | perioade 5 = | namme perioade 5 = | opheft = | opgien yn = | no part fan = | netnûmer = 0527, 0561 | postkoades = 8388–8398, 8470–8472, <br>8474–8479, 8481–8489 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | webside = [https://www.weststellingwerf.nl/ www.weststellingwerf.nl] }} '''Weststellingwerf''' ([[Nederlânsk]] en offisjeel: ''Weststellingwerf''; [[Stellingwerfsk]]: ''Weststellingwarf'') is in [[Fryske gemeenten|gemeente]] yn it suden fan [[Fryslân]], mei {{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|Weststellingwerf}}&nbsp;ynwenners ({{Statistyk gemeente Nederlân ynwenners|TXT=Year}}, boarne: [[Sintraal Buro foar de Statistyk|CBS]]).<ref>[https://allecijfers.nl/gemeente/weststellingwerf/ Informatie gemeente Weststellingwerf], AlleCijfers.nl</ref> It hat in [[oerflak]] fan 228,45 km², wêrfan 8,15 km² wetter. De [[gritenij]] Weststellingwerf waard yn [[1851]] in [[gemeente (bestjoer)|gemeente]] nei de ynfiering yn Nederlân fan de [[gemeentewet]] fan [[Thorbecke]]. Weststellingwerf foarmet mei de gemeente [[Eaststellingwerf]] de [[Stellingwerven]]. Fanâlds wurdt hjir [[Stellingwerfsk]] sprutsen. Hjoed de dei fynt men der ek in soad [[Frysk]]- en [[Nederlânsk]]taligen. == Geografy == [[Ofbyld:Gem-Weststellingwerf-OpenTopo.jpg|left|thumb|250px|left|Kaart fan gemeente Weststellingwerf]] [[File:Stellingwerf West Einde, de tiende en laaste Grietenije van de Zevenwolden - door B. Schotanus a Sterringa - btv1b530119527.jpg|thumb|250px|left|Lânkaart út [[1718]].]] De gemeente Weststellingwerf telt 26 wenplakken. It [[haadplak]] fan de gemeente is [[Wolvegea]]. De Nederlânske plaknamme binne de offisjele. === Doarpen === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ !Fryske namme !Stellingwerfske namme !Nederlânske plaknamme !oantal ynwenners |- |[[Aldeholtpea]] |''Hooltpae'' |''Oldeholtpade'' |1.095 |- |[[Aldeholtwâlde]] |''Hooltwoolde'' |''Oldeholtwolde'' |145 |- |[[Aldetrine]] |''Ooldetriene'' |''Oldetrijne'' |205 |- |[[Aldlemmer]] |''Ooldelaemer'' |''Oldelamer'' |225 |- |[[Blesdike]] |''Blesdieke'' |''Blesdijke'' |500 |- |[[De Blesse]] |''De Blesse'' |''De Blesse'' |810 |- |[[Boyl]] |''Buil'' |''Boijl'' |870 |- |[[Easterstreek]] |''De Oosterstreek'' |''Oosterstreek'' |570 |- |[[Finkegea]] |''Vinkege'' |''Vinkega'' |205 |- |[[Wolvegea]] |''Wolvege'' |''Wolvega'' |13.395 |- |[[De Hoeve]] |''De Hoeve'' |''De Hoeve'' |390 |- |[[De Langelille]] |''De Langelille'' |''Langelille'' |275 |- |[[Munnikebuorren]] |''Munnikeburen'' |''Munnekeburen'' |460 |- |[[Nijeholtpea]] |''Ni'jhooltpae'' |''Nijeholtpade'' |535 |- |[[Nijeholtwâlde]] |''Ni'jhooltwoolde'' |''Nijeholtwolde'' |190 |- |[[Nijetrine]] |''Ni'jtriene'' |''Nijetrijne'' |135 |- |[[Nijlemmer]] |''Ni'jlaemer'' |''Nijelamer'' |140 |- |[[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]] |''Noordwoolde'' |''Noordwolde'' |3.640 |- |[[Pepergea]] |''Peperge'' |''Peperga'' |90 |- |[[Sânhuzen (Weststellingwerf)|Sânhuzen]] |''Zaandhuzen'' |''Zandhuizen'' |330 |- |[[Skerpenseel (Fryslân)|Skerpenseel]] |''Scharpenzeel'' |''Scherpenzeel'' |450 |- |[[Slikenboarch (plak)|Slikenboarch]] |''Sliekenborg'' |''Slijkenburg'' |41 |- |[[Sonnegea]] |''Sunnege'' |''Sonnega'' |240 |- |[[Spangea]] |''Spange'' |''Spanga'' |199 |- |[[Steggerda]] |''Steggerde'' |''Steggerda'' |1.030 |- |[[Teridzert]] |''Der Izzerd'' |''Ter Idzard'' |320 |} De sifers komme út it jier 2024, fan https://allecijfers.nl/. === Buorskippen === De folgjende buorskippen lizze yn de gemeente Weststellingwerf: [[Boekelte]], [[De Grêft (Spangea)|De Grêft]], [[Rysberkampen]] en [[Skoattersyl]] (diels). == Taal == Histoarysk sjoen makket Weststellingwerf ûnderdiel út fan de [[Stellingwerven]], mar it [[Stellingwerfsk]] is foar it meastepart al ferdreaun út it gebiet. De taal is benammen ferdreaun troch it [[Nederlânsk]]. Dochs bestiet der noch in treftige mienskip Stellingwerfsktaligen yn de gemeente, likernôch 28% fan de minsken hawwe it Stellingwerfsk noch as memmetaal, wylst it Nederlânsk troch 52% en it Frysk troch 18% fan de minsken as memmetaal sprutsen wurdt.<ref>''De Bosatlas van Fryslân'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Producties), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 284.</ref> Yn Weststellingwerf bestiet gjin gemeentlik belied op it mêd fan de Fryske taal.<ref>''De Bosatlas van Fryslân'', Grins, 2009 (Noordhoff Atlas Producties), ISBN 978-9 00 17 79 047, s. 177.</ref> == Wapens en flaggen == === Wapens === <gallery> Ofbyld:Boijl wapen.svg|[[Wapen fan Boyl]] </gallery> === Flaggen === <gallery> Ofbyld:De Blesse vlag.svg|[[Flagge fan De Blesse]] Ofbyld:De Hoeve vlag.svg|[[Flagge fan De Hoeve]] Ofbyld:Nijeholtpade vlag.gif|[[Flagge fan Nijeholtpea]] Ofbyld:Steggerda vlag.svg|[[Flagge fan Steggerde]] Ofbyld:Ter Idzard vlag.svg|[[Flagge fan Teridzert]] </gallery> == Untwikkeling ynwennertal == {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 2002 || 2008 || 2011 || 2017 || 2021 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 25.804 || 25.679 || 25.846 || 25.701 || 26.130 |} == Polityk == Ferkiezingsresultaten foar de gemeenteried sûnt 1998:<ref>[https://www.nlverkiezingen.com/GR_FR.html Weststellingwerf], nlverkiezingen.com</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !colspan="16"|Gemeenteriedssiten |- ! Partij || 1998 || 2002 || 2006 || 2010 || 2014 || 2018 || 2022 |- | style="text-align:left;"| [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] || 3 || 4 || 4 || 5 || 5 || 5 || 4 |- | style="text-align:left;"| Weststellingwerfs Belang || 1 || 4 || 3 || 3 || 3 || 2 || 4 |- | style="text-align:left;"| [[Kristen-Demokratysk Appèl|CDA]] || 4 || 5 || 4 || 4 || 4 || 4 || 3 |- | style="text-align:left;"| Sociaal Duurzaam Weststellingwerf * || || || || || || 5 || 3 |- | style="text-align:left;"| Blijf Stellingwarfs || || || || || || 2 || 3 |- | style="text-align:left;"| [[GrienLinks]] || 2 || 2 || 2 || 3 || 2 || 2 || 2 |- | style="text-align:left;"| [[Demokraten 66|D66]] || || || || || || 1 || 2 |- | style="text-align:left;"| [[Partij fan de Arbeid|PvdA]] * || 5 || 5 || 8 || 6 || 5 || || |- | style="text-align:left;"| Weststellingwerf Natuurlijk! * || || || || || 1 || || |- | style="text-align:left;"| Vrijheid Voor Allen * || || || || || 1 || || |- | style="text-align:left;"| Sociaal Democratische Partij || 4 || 1 || || || || || |- ! Totaal || 19 || 21 || 21 || 21 || 21 || 21 || 21 |- ! Opkomst || 60,5% || 57,1% || 58,5% || 51,8% || 53,7% || 55,0% || 50,0% |} » * Sociaal Duurzaam Weststellingwerf: gearwurking fan PvdA, Weststellingwerf Natuurlijk! en Vrijheid Voor Allen (VVA). == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] * [[Fryske gemeenten]] * [[List fan grytmannen fan Weststellingwerf]] * [[List fan boargemasters fan Weststellingwerf]] == Keppeling om utens == * [https://www.weststellingwerf.nl/ Webstee fan de gemeente] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{CommonsBalke|Weststellingwerf}} {{GemeentenFryslân}} {{Weststellingwerf}} [[Kategory:Weststellingwerf| ]] [[Kategory:Stellingwerven]] [[Kategory:Sânwâlden]] [[Kategory:Gemeente yn Fryslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1851]] t8hdfudf9yuil4nqq4j2zyhliu3jgwc 0 6818 1238387 1226803 2026-08-14T14:20:06Z Burjkh 57637 1238387 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Kerkje De Hoeve.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | wapen = [[Ofbyld:De Hoeve vlag.svg|80px]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Hoeve}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> | oerflak = 7,64 km², wêrfan: <br> - lân: 7,54 km² <br> - wetter: 0,10 km² | befolkingstichtens = 52 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Weststellingwerf flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = 8394 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_53_15_N_6_5_25_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|52° 53' N 6° 5' E}} | webside = [http://www.dorpdehoeve.nl www.dorpdehoeve.nl] | ôfbylding2 = Map NL Weststellingwerf De Hoeve.png | ôfbyldingstekst2 = ''Lokaasje De Hoeve (grien) yn de gemeente Weststellingwerf'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Fryslân | lat_deg = 52 | lat_min = 53 | lat_sec = 15 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 5 | lon_sec = 25 | lon_dir = E }} '''De Hoeve''' is in doarp west fan [[Noardwâlde (Fryslân)|Noardwâlde]] yn de gemeente [[Weststellingwerf]]. De Hoeve hat {{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|De Hoeve}} <small>({{Statistyk wenplak Fryslân ynwenners|TXT=Year}})</small><ref>https://opendata.cbs.nl/statline</ref> ynwenners. == Skiednis== === Untstean fan buorskippen === Op in kaart fan [[1646]] bestie it gebiet allinnich út heide. Net lang dêrnei waarden oan de Noardwâlderwei twa pleatsen set: de ''Westerhoeve'' en de ''Oosterhoeve''. Op in kaart fan grytman [[Willem van Haren (grytman)|Willem van Haren]] út [[1698]] binne beide pleatsen te sjen. Om't de pleatsen tichteby [[Finkegea]] en [[Steggerda]] stiene, waarden dy pleatsen ek wol ''Steggerdahoeve'' en ''Finkegeahoeve'' neamd. De Westerhoeve lei bewesten de [[Noardwâlder Feart]] en de Easterhoeve lei east dêrfan oan in yn 'e 19e iuw drûchmakke marke. De boerearbeiders bouden harren wenninkjes yn de lannen efter de pleatsen. Yn de rin fan de tiid kamen der mear húskes by, dy't mei inoar buorskipkes foarmen. De sânrêch dy't tusken it leechfean lei wie in rûge wyldernis en hiel min ûnlân dat mei wrotten en wramen oanmakke waard. === Slûswachter Contermans === Doe't yn [[1642]] de tastimming fan de Steaten fan Fryslân kaam om de Noardwâlder Feart te graven waard der yn [[1650]] in slûs yn de [[Linde]] boud. Dy slûs waard letter ferneamd nei de doetiidske slûsmaster [[Jan Harm Contermans|Contermans]]. Dy man lei op in minne namme want yn [[1742]] waard der troch [[feanbaas|feanbazen]] en skippers in brief oan 'e Steaten fan Fryslân stjoerd mei de klacht dat skutmaster Contermans syn wurk allinne mar die as er dêr nocht oan hie. Hy woe de minsken leaver op it plak hâlde, sadat er har syn [[jenever]] ferkeapje koe. Dêrom liet er nachts it wetter fuortrinne. [[bloedhûn (hûneras)|Bloedhûnen]] holpen de skippers op ôfstân te hâlden as hja der sels wat oan dwaan woenen. === De buorskippen wurde in doarp === Troch it krewearjen fan de boer en feanbaas [[Albert H. Kuipers]] krige De Hoeve yn de jierren 1870 in [[legere skoalle|skoalle]]. Hy stjoerde mei út namme fan oare bewenners yn 'e jierren 1870 in fersyk oan de provinsje om in skoalle te stiftsjen en stelde foar dat doel in stik grûn beskikber. De gemeente wraksele ynearsten tsjin, mar om't de diken winterdeis net te gean wiene stipe de provinsje it fersyk en sa krige it doarp in skoalle. Yn 1920 fersochten ynwenners ek om in eigen herfoarme tsjerke yn it doarp. It jier dêrop waard it tsjerkje oanbestege. De Hoeve hie dus al in eigen skoalle en in eigen tsjerke doe't de twa buorskippen op 1 jannewaris 1938 gearfoege waarden en De Hoeve in selstannich doarp waard. Yn it ramt fan de ruilferkaveling ferdwûn yn de jierren 1970 in soad âlde bebouwing, dy't ferfongen waard troch nijbou. === Kultureel Haaddoarp 2018 === [[Ofbyld:De Hoeve hoofdplak publicaties.jpg|left|200px]] De Hoeve rôp himsels op 11 febrewaris 2014 offisjeel út ta Kultuereel Haaddoarp fan Fryslân 2018. [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] is dan [[Kulturele Haadstêd fan Europa]] en De Hoeve woe by dat barren de Fryske doarpen fertsjintwurdigje.<ref>[http://www.2018.nl/nl/nieuws/de-hoeve-presenteert-zich-als-cultureel-hoofddorp ''De Hoeve presenteert zich als Cultureel Hoofddorp'', Webside 2018.nl, sjoen 16-02-2015]</ref> == Mienskip == De earder sportkantine waard yn 2013 ferboud ta it moderne multyfunksjoneel doarpshûs 't Hokkien. It doarp hat sûnt 1908 in eigen Pleatslik Belang. By de fiering fan it iuwfeest fan Pleatslik Belang yn 2008 krige it doarp in eigen flagge. Tsienris yn 't jier wurdt de doarpskrante "Ooster Wester" útjûn. === Tsjerke === * [https://gemeentelindestreek.protestantsekerk.net/ PKN-gemeente De Lindestreek] Sûnt 2005 is de tsjerke fan De Hoeve foar de earetsjinst sletten en krige it gebou in oare funksje. It ynterieur is doe leechhelle en oan de nije funksje oanpast. === Skoalle === * [https://deklaeter.nl/ Iepenbiere basisskoalle De Klaeter] (Klaeter is it [[Stellingwerfsk]]e wurd foar [[kletterbeam]]. Lykas de blêden fan de kletterbeam binne bern jimmeroan yn beweging. De namme fan de skoalle ferwiist dêrnei). === Ferienings === * [https://www.facebook.com/OudejaarsclubDeHoeve/ Aldjiersklub De Hoeve] * [https://www.dorpdehoeve.nl/koor Koar fan De Hoeve] * [https://www.kcdehoeve.nl/ Kuorbalklub De Hoeve] === Befolkingsferrin === {| class="wikitable" style="width:450px" |- ! style="text-align:left;"| Jier || 1954 || 1964 || 1969 || 1974 || 2008 || 2015 || 2020 |- style="text-align:center;" |style="text-align:left;"| '''Ynwenners''' || 421 || 396 || 371 || 312 || 293 || 410 || 400 |} ''<small>Boarnen: 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oldeberkoop/ Alle Cijfers]. Oare jierren sûnder boarnefermelding oernommen fan de besteande ynformaasje yn it artikel'')</small> === Eveneminten === * [https://www.facebook.com/dorpsfeestdehoeve/ Doarpsfeest] (juny) == Strjitten == Sjoch: alle [[strjitten yn De Hoeve]]. == Ferskaat == * Benoardeasten it doarp stiet in lytse [[Wynmotor De Hoeve|Amerikaanske wynmotor]]. * Oan Lolkema's Leane stiet in yn 1996 werboude [[Tsjasker|pealtsjasker]].<ref>[https://molendatabase.nl/nederland/molen.php?nummer=56 Molendatabase, opropppen 7 july 2023]</ref> == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen]] {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.dorpdehoeve.nl/de-klaeter Doarpsside] <references/> }} {{Koördinaten|52_53_13_N_6_5_15_E_type:city_zoom:15_region:NL|52° 53' NB, 6° 5' EL}} {{Weststellingwerf}} {{DEFAULTSORT:Hoeve, De}} [[Kategory:De Hoeve| ]] [[Kategory:Doarp of stêd yn Weststellingwerf]] p63gj3dsku55p8s97le7q7v9uqpoxyt 0 7381 1238382 1054246 2026-08-14T12:09:05Z ~2026-44052-44 59299 Update it gebiet fan Pakistan neffens de lêste boarnen 1238382 wikitext text/x-wiki {{Lântabel| eigennamme = اسلامی جمہوریت پاکستا<br />Islāmī Jamhūriya-i-Pākistān | namme = Pakistan | flagge = Flag of Pakistan.svg | wapen = Coat of arms of Pakistan.svg | lokaasje = Pakistan_(orthographic_projection).svg | motto = Iman, Ittehad, Nazm | folksliet = Pāk sarzamīn shād bād | taal = [[Urdu]] | haadstêd = Islamabad | steatsfoarm = Republyk | oerflak = 881.913| pctwetter = 3,1 | ynwenners = 212.742.631 | teljier = 2017 | munt = Rupee | muntkoade = PKR | tiidsône = +5 | feestdei = [[14 augustus]] | lânkoade = PAK | ynternet = .pk | tillefoan = 92 | }} '''Pakistan''', sûnt [[1956]] de '''Islamityske Republyk Pakistan''' (dêrfoar fanôf [[1947]] it [[Dominion Pakistan]]), is in lân yn [[Aazje|Súd-Aazje]]. De haadstêd is [[Islamabad]]. Pakistan betsjut ''Lân fan de reinen'', dêrmei wurde de moslims bedoeld. Ek hawwe de letters fan Pakistan in betsjutting. De ''P'' is fan Punjab, de ''A'' fan Afganistan (noardwesten), de ''K'' fan Kasjmir, de ''S'' fan Sindh en ''Tan'' fan Baluchistan. Dizze letters foarmje meielkoar Pakstan. De Ingelsken hawwe der noch in ''i'' tusken setten sadat it wat makliker útsprutsen wurde kin. == Geografy == === Lizzing === Pakistan wurdt begrinzge troch: * [[Afganistan]] yn it noarden; * [[Sina]] yn it noardeasten; * [[Yndia]] yn it easten; * de [[Arabyske See]] yn it suden; * [[Iran]] yn it westen. === Lânskip === [[Ofbyld:K2 8611.jpg|thumb|left|[[K2]], op 8.611 meter hichte, is de twadde heechste pyk yn de wrâld.]] Pakistan hat in oerflakte fan 803.940 km. Te suden fan it lân befynt him de [[Arabyske See]], mei 1046 km kuststripe. Ten easten leit [[Yndia]] (grins 2912 km), ten noardeasten [[Folksrepublyk Sina|Sina]] (grins 523 km), ten noarden en noardwesten leit [[Afganistan]] (grins 2430km) en ten westen leit [[Iran]] (grins 909 km). It noarden fan Pakistan is bercheftich en guon bergen, lykas de [[K2]] yn [[Kasjmir]], hearre ta de heechste yn de wrâld. Yn it suden fynt men it [[Kirtharberchtme]]. De wichtichste rivier is de [[Yndus|Indus rivier]]. Yn it suden fan it lân komme woastinen foar. === Klimaat === It klimaat fariearet krekt sa folle as it lânskip, mei kâlde winters en hjitte simmers yn it noarden en in myld klimaat yn it suden dat hoeden wurdt troch de ynfloed fan de oseaan. De sintrale dielen hawwe ekstreme hjitte simmers mei temperatueren dy't rize oant 45&nbsp;°S folge troch tige kâlde winters, meastentiids ûnder it friespunt. Yn it hiele lân falt trochstrings net folle reinwetter. Delslach wurdt meastentiids brocht troch de net betroubere súd-westlike [[monsoon]] winen tidens de lette simmers. It sifer leit tusken de 250 milimeter oant 1,250 milimeter. De bou fan damen yn de rivieren en it slaan fan wetterputten yn skrokke gebieten hawwe tydlik ferlichting jûn oan it te koart oan wetter foar de hieltyd tanimmende befolking. == Skiednis == Pakistan waard op [[14 augustus]] [[1947]] makke sadat de Indiaaske [[islam|moslims]] harren eigen steat hienen. Doetiids wie it in ''[[dominion]]'' yn it [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[Commonwealth]]. Yn [[1956]] waard it in selsstannige republyk. Twa jier letter waard in kûp dien troch it leger dy't it bestjoer fan it lân oernaam. [[Mohammed Ayub Khan]] regeare oant [[1969]] en dêrnei regeare [[Agha Mohammed Yahya Khan]] oant [[1971]]. Yn 1971 bruts der in boargeroarloch út en yn de rin fan dizze kriich ferklearre [[Banglades]] har ûnôfhinklik fan Pakistan. Yn [[1973]] waard in nije [[grûnwet]] oannommen en krige it lân offisjeel in presidint en in premier. [[Zulfiquar Ali Bhutto]] waard premier. Lykwols folge yn 1977 in nije in steatsgreep, diskear ûnder lieding fan generaal [[Mohammed Zia-ul-Haq]]. Nei de dea fan Zia ul-Haq (augustus 1988) kamen der frije ferkiezings, dy't troch [[Benazir Bhutto]] wûn waarden. Sy soe hjirtroch de earste froulike premier wurde yn in islamitysk lân. Dôchs waard har rezjym kenmerke troch korrupsje en freonepolityk. Yn 1990 waard sy troch presidint [[Ghulam Ishaq Khan]] ûntslein. Op [[28 maaie]] [[1998]] fierde Pakistan har earste test út mei in [[kearnbom]]. Fermoedlik komt de kennis hjirfoar foar in grut diel út Nederlân, troch smokkeljen troch de Pakistaanske kearnfysikus [[Abdul Qadir Khan]]. Sûnt de oprjochting fan sawol India as Pakistan wurdt troch beide lannen twisten oer it besit fan [[Kasjmir]]. == Demografy == Oan it begjin fan de [[20e iuw]] telde it gebiet dat no Pakistan is 20 miljoen ynwenners; dat oantal is yn distiid fersânfoudige. === Etnyske groepen === De [[Punjaby's]] foarmje de grutste etnyske groep y it lân. Oare wichtige etnyske groepen binne de [[Patanen]], [[Sindy (folk)|Sindy's]], [[Beloetsjen|Beloetsjy]], [[Muhajirs]] en [[Seraiky's]]. Ferskate oare etnyske groepen wenje benammen yn it bercheftige noarden fan it lân. Ek wenne der in protte flechtlingen út buorlân [[Afganistan]], benammen [[Patanen]] mar ek [[Hazara's]] en [[Tadzjiken]]. === Talen === * De nasjonale taal is [[Urdu]] (Oerdoe), besibbe oan [[Hindy]], mar skreaun mei oan it [[Arabysk]]e ûntliende letters. * [[Pûnjaby]] is de memmetaal fan de mearderheid fan de befolking * [[Sindy (taal)|Sindy]] * [[Pasjtû]] (taal fan de [[Patanen]]) * [[Belûtsjy (taal)|Belûtsjy]] * [[Kasjmiry]] * [[Seraiky]] * [[Farsy]] == Bestjoer en polityk == Yn [[1999]] griep generaal [[Pervez Musharraf]] de macht troch it demokratyske regear fan [[Nawaz Sharif]] oan de kant te skowen. Sûnt dy steatsgreep regeart presidint [[Pervez Musharraf]] it lân mei hurde hân. Hy fiert in pro-westersk belied en krijt dêrom in proatte stipe út it westen. Dar is faak net nei't sin fan de (ekstremistysk) godstsjinstige befolking. Hy krijt de benammen út de [[Feriene Steaten]]. Dizze stipe komt foaral om't Presidint Musharraf meidocht as bûnsmaat yn de kriich tsjin it terrorisme. De premier is [[Shaukat Aziz]]. Yn it lân binne in soad groepearrings it net iens mei it belied fan Musharraf. Benammen godstsjinstige groepearrings sjogge him as in [[sekulier]]e diktator dy't it lân net yn namme fan de islam regeart. Yn de provinsje [[Beloetsjistan]] binne der groepen dy't stribje nei gruttere selsstannigens. Dit komt foaral fanwege ûnfrede oer de ferdieling fan de opbringsten fan de oanwêzige gasfoarrieden en oare minerale rykdommen. Somtiids wurdt troch dizze groepearrings geweld brûkt. Baloechistan jildt as ien fan de earmste provinsjes fan it lân. === Bestjoerlike yndieling === Pakistan bestiet út 4 provinsjes, 2 grûngebieten en 2 gebieten yn Kasjmir dy't in striidpunt foarmje: {| |----- | [[Ofbyld:Sub Pakistan.png|right]] | # [[Beloetsjistan]] ''(Alternative stavering: Baluchistan)'' - Provinsje yn it súdwesten; it eastlik part fan de lânsdouwe Beloetsjistan (it westlik part leit yn [[Iran]], it noardlike part yn [[Afganistan]]). Haadstêd: [[Quetta]]. # [[Noardwestlike Grinsprovinsje]] - Haadstêd: [[Pesjawar]] # [[Punjab]] - Provinsje yn it easten; it westlik part fan de lansdouwe Punjab (it eastlik part leit yn [[Yndia]]). Haadstêd: [[Lahore]]. Oare wichtige stêden: [[Faisalabad]], [[Gujranwala]], [[Multan]] en [[Rawalpindy]] # [[Sindh]]. Haadstêd: [[Karachi]]. Oare wichtige stêd: [[Hyderabad (Pakistan)|Hyderabad]] # [[Haadstêdlik Territoarium Islamabad]] # [[Federaal Bestjoerde Stamgebieten]] - Federaal territorium. # [[Azad Kasjmir]] # [[Noardlike Gebieten]] |} [[Kategory:Pakistan| ]] [[Kategory:Lân yn Aazje]] [[Kategory:Histoaryske Britske koloanje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1947]] [[Kategory:Republyk]] 004zgrvx0aw822vh6vofzzhape018no 0 12116 1238384 1237772 2026-08-14T13:25:29Z RomkeHoekstra 10582 Tekst útwreide. De Fryske namme stikelbolhean foar "bolbies" ha ik hjir wei: https://www.wilde-planten.nl/kogelbies.htm Yn 'e ynlieding stie dat de fûgel in seldsume ferskining is troch it ferdwinen fan biotoop, dat soe wrâldwiid sa wêze kinne, mar foar Fryslân is dat te stellich (it biotoop is yn Fryslân earder útwreide), de redenen fan 'e efterútgong binne net dúdlik en kin te meitsje ha mei it ferdwinen fan biotoop yn 'e oerwinteringsgebieten.. 1238384 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = woffer |Ofbyld = [[File:Бугайчик в Національному природному парку "Голосіївський".jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[Ofbyld:Бугайчик (Ixobrychus minutus).jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br> |lûd =[[File:Ixobrychus minutus - Little Bittern XC618583.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reiddompen]] (''Botaurus'') |Wittenskiplike namme= Botaurus minutus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:IxobrychusMinutusIUCNvr2018 2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''woffer''' of '''lytse reiddomp''' (''Botaurus minutus'', foarhinne ''Ixobrychus minutus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[reagerfûgels]] of [[reagers]]. == Foarkommen == De woffer wurdt heechút 40 sm lang en hat in spanwiidte fan 40 oant 58 sm. It is de lytste yn Nederlân foarkommende reagerfûgel. Se hawwe in koarte nekke. It mantsje hat in swarte rêch, swarte wjukken mei yn it midden in grut wyt fjouwerkant. It wyfke is wat bruner, sawol op 'e rêch as op 'e wjukken, mei in ljochtbrún fjouwerkant ynstee fan wyt. De jongen fan 'e woffer hawwe ynearsten in brún-wite [[skutkleur]]. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Ixobrychus minutus (52308555483).jpg|juvenyl Ixobrychus minutus- femmina.png|wyfke Ixobrychus minutus-maschio.png|mantsje </gallery> </div> == Fersprieding en ûndersoarten == Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend mei de folgjende fersprieding: * ''Botaurus minutus minutus'' (Linnaeus, 1766) - [[Jeropa]], [[Aazje]], [[Noard-Afrika]] (trekfûgel). * ''Botaurus minutus payesii'' (Hartlaub, 1858) - [[Sahara]]gebiet, [[Afrika]] (stânfûgel). * ''Botaurus minutus podiceps'' (Bonaparte, 1855) - [[Madagaskar]], (stânfûgel). * ''Botaurus minutus dubius'' (Matthews, 1912) - [[Austraalje]], [[Nij Guineä]], (stânfûgel), wurdt tsjinwurdich as aparte soarte "[[Australyske woffer]]" (''Ixobrychus dubius'') besjoen. De útstoarne Nijseelânske woffer (''Botaurus novaezelandiae'') waard earder beskôge as in ûndersoarte fan 'e woffer. === Nederlân === De woffer wie yn Nederlân oant 1950 noch in lokaal algemiene briedfûgel yn reitlannen en marre- en plassegebieten yn Súd-Hollân en Utert. Yn 'e jierren 1961–1967 waard it tal briedpearen rûsd op 250. Dat tal rûn stadichoan werom: yn 1973–1977 wie de populaasje al mei de helte krompen en yn 1978–1983 waarden der noch mar 50 pearkes rûsd. Tusken 1988–1989 rûn de populaasje op 'e nij mei de helte tebek. De oarsaak fan 'e efterútgong is net folslein dúdlik. De grutte reitsompen dy't nei it drûchlizzen yn [[Flevolân]] beskikber kamen, hawwe net ta in tanimming fan it tal laat. Sûnt 2015 is der in ferbettering en nimme de oantallen wer wat ta. De woffer stiet sûnt 2004 as swier bedrige op 'e [[Nederlânske Reade List]]. Yn Fryslân briedt de woffer op in pear lokaasjes. == Ekology == De fûgel komt it meast foar yn swietwettersompen mei reidfjilden en stikelbolhean, leafst ek mei beammen lykas wylgen en swarte elzen. Hy kin ek foarkomme oan 'e iggen fan marren, yn sompige bosken, fochtige greiden, rysfjilden en mangroves. De woffer klauteret en klimt troch de reidfjilden. It mantsje makket (benammen) yn 'e maaitiid in blaffend lûd, dêr't er sûnder mis syn Fryske namme oan te tankjen hat. De woffer fret benammen ynsekten, lykas sprinkhoannen en kevers, mar ek weakdieren, kreefteftigen, fisken, kikkerts, lytse reptilen en fûgels. === Briedgedrach === De woffer boud syn nêst fan reit en tûken. It nêst wurdt alle jierren werbrûkt en leit tichteby it wetteroerflak of oant 60 sintimeter dêrboppe, of yn lege strûken en beammen. De woffer briedt meastentiids allinnich, mar kin ek losse koloanjes foarmje. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Ixobrychus minutus MHNT.ZOO.2010.11.49.1.jpg|aaiken Гнездо малой выпи на оз. Больничном.jpg|piken Blongios nain Ixobrychus minutus waDSC 7493 (51279322814).jpg|juvenilen </gallery> </div> == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De ôfname is lykwols noch net sa grut om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom noch as net bedrige (''Least Concern''). Yn Jeorpa briede neffens rûzing tusken de 63.000 en 111.000 pear. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-little-bittern-ixobrychus-minutus BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litbit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/litbit1 eBird, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/980/?language=english Sovon, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/woudaap Fûgelbeskerming, oproppen 14 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Botaurus minutus|Woffer}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] d1hyf601os52x1rq4v97z8kf98yvoos 1238385 1238384 2026-08-14T13:32:53Z RomkeHoekstra 10582 1238385 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = woffer |Ofbyld = [[File:Бугайчик в Національному природному парку "Голосіївський".jpg|250px]]<br><small>mantsje</small><br>[[Ofbyld:Бугайчик (Ixobrychus minutus).jpg|250px]]<br><small>wyfke</small><br> |lûd =[[File:Ixobrychus minutus - Little Bittern XC618583.mp3|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[pilekaaneftigen]] (''Pelecaniformes'') |Famylje = [[reagerfûgels]] (''Ardeidae'') |Skaai = [[reiddompen]] (''Botaurus'') |Wittenskiplike namme= Botaurus minutus |Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:IxobrychusMinutusIUCNvr2018 2.png|center|250px]]<small>{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]]<br>{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]</small> }} De '''woffer''' of '''lytse reiddomp''' (''Botaurus minutus'', foarhinne ''Ixobrychus minutus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[reagerfûgels]] of [[reagers]]. == Foarkommen == De woffer wurdt heechút 40 sm lang en hat in spanwiidte fan 40 oant 58 sm. It is de lytste yn Nederlân foarkommende reagerfûgel. Se hawwe in koarte hals. It mantsje hat in swarte rêch, swarte wjukken mei yn it midden in grut bêzje plak. It wyfke is wat bruner, sawol yn 'e nekke as op 'e wjukken, mei in liembrún plak ynstee fan wyt. Har rêch is swart mei brune streken. De jongen fan 'e woffer hawwe ynearsten in brún-wite [[skutkleur]]. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Ixobrychus minutus (52308555483).jpg|juvenyl Ixobrychus minutus- femmina.png|wyfke Ixobrychus minutus-maschio.png|mantsje </gallery> </div> == Fersprieding en ûndersoarten == Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend mei de folgjende fersprieding: * ''Botaurus minutus minutus'' (Linnaeus, 1766) - [[Jeropa]], [[Aazje]], [[Noard-Afrika]] (trekfûgel). * ''Botaurus minutus payesii'' (Hartlaub, 1858) - [[Afrika]] besuden de [[Sahara]] (stânfûgel). * ''Botaurus minutus podiceps'' (Bonaparte, 1855) - [[Madagaskar]], (stânfûgel). * ''Botaurus minutus dubius'' (Matthews, 1912) - [[Austraalje]], [[Nij-Guineä]], (stânfûgel), wurdt tsjinwurdich as aparte soarte "[[Australyske woffer]]" (''Ixobrychus dubius'') beskôge. De útstoarne Nijseelânske woffer (''Botaurus novaezelandiae'') waard earder beskôge as in ûndersoarte fan 'e woffer. === Nederlân === De woffer wie yn Nederlân oant 1950 noch in lokaal algemiene briedfûgel yn reitlannen en marre- en plassegebieten yn Súd-Hollân en Utert. Yn 'e jierren 1961–1967 waard it tal briedpearen rûsd op 250. Dat tal rûn stadichoan werom: yn 1973–1977 wie de populaasje al mei de helte krompen en yn 1978–1983 waarden der noch mar 50 pearkes rûsd. Tusken 1988–1989 rûn de populaasje op 'e nij mei de helte tebek. De oarsaak fan 'e efterútgong is net folslein dúdlik. De grutte reitsompen dy't nei it drûchlizzen yn [[Flevolân]] beskikber kamen, hawwe net ta in tanimming fan it oantal fûgels fan 'e soarte laat. Sûnt 2015 is der in ferbettering en nimme de oantallen wer wat ta. De woffer stiet sûnt 2004 as swier bedrige op 'e [[Nederlânske Reade List]]. Yn Fryslân briedt de woffer op in pear lokaasjes. == Ekology == De fûgel komt it meast foar yn swietwettersompen mei reidfjilden en stikelbolhean, leafst ek mei beammen lykas wylgen en swarte elzen. Hy kin ek foarkomme oan 'e iggen fan marren, yn sompige bosken, fochtige greiden, rysfjilden en mangroves. De woffer klauteret en klimt troch de reidfjilden. It mantsje makket (benammen) yn 'e maaitiid in blaffend lûd, dêr't er sûnder mis syn Fryske namme oan te tankjen hat. De woffer fret benammen ynsekten, lykas sprinkhoannen en kevers, mar ek weakdieren, kreefteftigen, fisken, kikkerts, lytse reptilen en fûgels. === Briedgedrach === De woffer bout syn nêst fan reit en tûken. It nêst wurdt alle jierren werbrûkt en leit tichteby it wetteroerflak of oant 60 sintimeter dêrboppe, of yn lege strûken en beammen. De woffer briedt meastentiids allinnich, mar kin ek losse koloanjes foarmje. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Ixobrychus minutus MHNT.ZOO.2010.11.49.1.jpg|aaiken Гнездо малой выпи на оз. Больничном.jpg|piken Blongios nain Ixobrychus minutus waDSC 7493 (51279322814).jpg|juvenilen </gallery> </div> == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme. De ôfname is lykwols noch net sa grut om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom noch as net bedrige (''Least Concern''). Yn Jeropa briede neffens rûzing tusken de 63.000 en 111.000 pear. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-little-bittern-ixobrychus-minutus BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litbit1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/litbit1 eBird, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://stats.sovon.nl/stats/soort/980/?language=english Sovon, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/woudaap Fûgelbeskerming, oproppen 14 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Botaurus minutus|Woffer}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Reiddomp]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] eu9e06pm4inezmktzxl7ggq32caep7g 0 13341 1238425 1203117 2026-08-15T10:43:35Z RomkeHoekstra 10582 stobbeberjocht ferwidere, tekst tafoege en oernommen fan 'e Ned. wikipedyside fan Turyn. 1238425 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Turyn<br>Torino | ôfbylding = Turin monte cappuccini.jpg | ôfbyldingstekst = | flagge = Torino-Bandiera.svg | wapen = Torino-Stemma.svg | lân = {{IT}} | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Piemonte]] | bestjoerlike ienheid 2 = Metropolitane stêd | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Turyn (metropolitane stêd)|Turyn]] | ynwennertal = 856.343 <small>(31.05.2026)</small><ref>[https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B Demografia in cifre]</ref> | oerflak = 130,01 km² | befolkingstichtens = 6.586,75 ynw/km² | hichte = 239 m | postkoade = 10121–10156 | netnûmer = 011 | webside = [https://www.comune.torino.it comune.torino.it] | mapname = Itaalje | mapwidth = | lat_deg = 45 | lat_min = 4 | lat_sec = 9 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 40 | lon_sec = 36 | lon_dir = E }} {{Oar|de stêd yn noardlik Itaalje|Turyn (betsjuttingsside)}} '''Turyn''' ([[Italjaansk]]: ''Torino'', [[Piëmonteesk]]: ''Turin'') is nei [[Milaan]] de grutste stêd fan Noard-[[Itaalje]]. It leit súdwestlik fan Milaan en noardwest fan [[Savona]] en is de haadstêd fan 'e regio [[Piëmont]] en de [[metropolitane stêd]] [[Turyn (metropolitane stêd)|Turyn]]. == Beskriuwing en skiednis == Omtrint 28 f.Kr. waard op it plak dêr't no Turyn leit troch de Romeinen in militêre delsetting mei de namme Castra Taurinorum stifte. Histoarisy tinke lykwols dat foar dy tiid op it plak al in grut tal minsken wenne. Ut 'e Romeinske tiid datearret de [[Porta Palatina]]. Ek yn it typyske rjochthoekige strjitplan fan it hjoeddeiske stedssintrum is de Romeinske ynfloed noch werom te sjen. Al yn 'e [[Midsiuwen]] waard der in [[universiteit]] stifte, mar Turyn waard echt wichtich doe't [[Emanuel Filibert fan Savoye]] de stêd yn 1563 ta haadstêd fan syn hartochdom makke. Op it Piazza San Carlo stiet in stânbyld fan him. [[Ofbyld:Torino - Duomo di Torino - 2024-09-15 16-43-33 001.jpg|thumb|left|De katedraal fan Turyn.]] De measte ferneamde gebouwen fan Turyn datearje dan ek út 'e [[Barok (styl)|barok]]. Ien fan 'e pear foarbylden fan [[renêssânse]]-arsjitektuer is de om 1500 hinne boude Duomo, de [[Katedraal fan de Hillige Jehannes de Doper (Turyn)|katedraal fan Turyn]], dêr't it [[Lykklaad fan Turyn]] bewarre wurdt. Yn opdracht fan 'e 18e-iuwske hartoch Victor Amadeus II fan Sardynje waarden yn it natuerpark Collina di Superga it Jachtpaleis Stupinigi en de [[Basilika fan Superga]] boud. Yn it [[mausoleum]] fan 'e basilika binne in soad leden fan it Hûs Savoye begroeven. Yn it Palazzo dell'Accademia delle Scienze binne it Museo Egizio, in Egyptologysk museum dat ta de wichtichste fan syn soarte yn 'e wrâld heart, en de Galleria Sabauda fêstige. Dy lêste herberget de skilderijekolleksje fan it Hûs Savoye, mei ûnder oare wurken fan 'e Flaamske primityven, lykas Van Eyck en Memling. Om't Victor Emanuel II, in lid fan it Hûs Savoye, yn 1861 de earste kening fan it feriene [[Keninkryk Itaalje]] waard, is de skiednis fan Turyn sterk ferbûn mei de Italjaanske ienwurding (de ''[[Risorgimento]]''). Turyn wie oant 1865 de earste haadstêd fan it feriene Itaalje. Fan 'e 17e iuw oant 1870 hie it Hûs Savoye syn residinsje yn it barokke Keninklik Paleis. It 17e-iuwske Palazzo Carignano, it bertehûs fan Victor Emanuel II, wurdt beskôge as ien fan 'e moaiste gebouwen fan Turyn. Hjoed-de-dei is dêr it Museo Nazionale del Risorgimento ûnderbrocht. Turyn en de omkriten fan [[Marseille]] wurde mei-inoar ferbûn mei de skiednis fan 'e drank [[Vermout]]. Turyn hat in lange tradysje yn 'e produksje dêrfan en in soad produsinten lykas Martini produsearje de drank. [[Ofbyld:Fiat4HP front1.jpg|thumb|left|It earste model fan FIAT, de [[Fiat 4 HP]], yn it Automuseum fan Turyn.]] Yn 1899 waard yn Turyn it automerk [[FIAT]] oprjochte troch de famylje Agnelli. It bedriuw is noch altyd fan grut belang foar de ekonomy fan Turyn. It Nasjonaal Automuseum MAUTO waard yn 1933 iepene. De Agnelli's hawwe sûnt in grutte ynfloed op 'e stêd hân. Sa hat de famylje troch de holding Exor in kontrolearjend belang yn fuotbalklup [[Juventus]] en is de famylje ek ferbûn mei de Pinacoteca Agnelli. Oant it útbrekken fan 'e [[Earste Wrâldoarloch]] wie Turyn boppedat ien fan 'e wichtichste filmstêden fan Itaalje. De [[bruorren Lumière]] joegen yn Turyn ien fan 'e earste filmfoarstellings yn [[Itaalje]]. Nei de Earste Wrâldoarloch ferhuze it sintrum fan 'e Italjaanske filmyndustry lykwols nei [[Rome]]. Turyn hat noch jimmeroan in wichtich filmmuseum, it Museo del Cinema. Dat is yn ien fan 'e opfallendste bouwurken fan 'e stêd ûnderbrocht: de 19e-iuwske, 167 meter hege [[Mole Antonelliana]]. Lykas de [[Eiffeltoer]] yn [[Parys]] dominearret dy toer it stedsgesicht. Oare bekende bedriuwen dy't yn Turyn fêstige binne, binne Invicta, in fabrikant fan rêchsekken dy't yn 1821 oprjochte waard, Superga, in fabrikant fan sportskuon, Robe di Kappa, fabrikant fan sportklean, De Fonseca, fabrikant fan skuon, Borbonese, fabrikant fan learguod, en Lavazza, in produsint fan kofje. == Demografy == Yn 1974 berikte de befolking fan Turyn har hichtepunt mei 1.202.846 ynwenners. Yn 2014 hie Turyn in befolking fan 901.025 ynwenners en yn 2026 856.343 ynwenners. Lykas yn in soad oare Italjaanske stêden fergrizet de befolking: it tal ynwenners dat jonger as 18 jier is, foarmet in relatyf lyts oandiel, wylst it oandiel minsken op pensioenleeftyd in grut oandiel foarmet. De delgong fan it ynwennertal wurdt troch migranten út it suden fan Itaalje of troch ymmigranten wat ôfremme. Likernôch 15 persint (2020) fan 'e befolking bestiet út migranten. De grutste groepen binne Roemenen, Marokkanen, Sinezen, Perûanen, Nigearianen, Egyptenaren en Albanezen. == Geografy == [[Ofbyld:Torino- Ponte Umberto I - 52733054868.jpg|thumb|left|De Po yn Turyn.]] Turyn leit yn it noardwesten fan Itaalje. Oan 'e westlike en noardlike kant lizze de [[Alpen]], oan 'e súdkant de heuvels fan Monferrato. Fjouwer rivieren streame troch de stêd: de [[Po (rivier)|Po]], de [[Dora Riparia]], de [[Stura di Lanzo]] en de [[Sangone]]. == Klimaat == Turyn hat in kontinintaal klimaat. Dat ferskilt nochal foar de rest fan Itaalje oer, dat bekend is om syn Mediterraan klimaat. De winters binne kâld en drûch, de simmers binne fris yn 'e heuvels en relatyf waarm op 'e flakten. By't hjerst en winterdeis moat rekken holden mei tsjokke dize op 'e flakten. == Ferfier == De metro fan Turyn bestiet út ien trajekt mei tweintich stasjons en ferbynt de foarstêd Collegno en it treinstation Lingotto mei it sintrum. De halte yn it sintrum, Porta Nuova, is it wichtichste treinstation fan Turyn. It fleanfjild fan Turyn leit 15 km noardlik fan e stêd. <gallery mode="packed" heights="150"> Mole Antonelliana di sera.jpg|Mole Antonelliana Torino - Palazzo Reale - 1.jpg|Palazzo Reale Palazzo Madama 6.JPG|Palazzo Madama </gallery> <gallery mode="packed" heights="150"> La palazzina di caccia di Stupinigi (Filippo Juvarra, 1729-1733) vista della facciata con cancellata.jpg|Palazzina di caccia di Stupinigi Torino - Porta Palatina.jpg|Porte Palatina Teatro Regio (Parma) 2013-04-06.jpg|Teatro Regio </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Turin|Turyn}} }} {{DEFAULTSORT:Turin}} [[Kategory:Turyn| ]] [[Kategory:Gemeente yn Piëmont]] [[Kategory:Plak yn Piëmont]] [[Kategory:Plak stifte yn de 1e iuw f.Kr.]] 52dp7top4dmnyo4387ogw7a7nmml1vn 0 13492 1238391 1191028 2026-08-14T14:56:30Z Drewes 2754 /* Nijsgjirrich */ is dat wol trochgien? 1238391 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Doutzen Kroes Cannes 2015 3.jpg|thumb|220px|Doutzen Kroes op it Film Festival fan Cannes, 2015]] '''Doutzen Kroes''' ([[Gytsjerk]]<ref>[https://twitter.com/doutzen/status/247306980157435905 Doutzen op Twitter]</ref><ref>[http://home.kpn.nl/martinus.jongsma/kro/kro.htm Genealogy]</ref>, [[23 jannewaris]] [[1985]]) is in earder [[fotomodel]]. Hja is in ynternasjonaal topmodel. Doutzen is opgroeid yn [[Eastermar]]. Se wennet ôfwikseljend yn [[Amsterdam]] en [[New York City|New York]]. ==Wurkpaad== === Modellewurk === Nei't se slagge wie foar de Hafû, stjoerde se in pear fakânsjefoto's nei it modelleburo ''Paparazzi'' yn [[Amsterdam]]. Se woe graach wat byfertsjinje. It smiet mear op as't se ferwachte hie, want binnen twa jier wie se op itselde nivo as oare topmodellen. Doutzen rint moadeshows foar [[Versace (merk)|Versace]], [[Dolce en Gabbana]] en [[Gucci]] en se is it nije oansjen fan de parfumrige fan [[Calvin Klein]]. Yn [[2006]] hat se in kontrakt mei it kosmetikabedriuw [[L'Oréal]] ôfsletten. As it gesicht fan L'Oréal waard se it bêstbetelle model fan Fryslân en Nederlân ea. Yn novimber 2007 waard bekend dat Doutzen it nije gesicht wurde sil fan it linzjerymerk ''Victoria's Secret''. {{wrapper}} |[[Ofbyld:Doutzen Kroes.jpg|thumb|220px|Doutzen Kroes (2011)]] |- | [[Ofbyld:Doutzencrop2.jpg|thumb|220px|Doutzen Kroes as model]] |- |[[Ofbyld:Doutzen Kroes Praat mar Frysk.jpg|thumb|220px|Doutzen foar Praat Mar Frysk]] |- | [[Ofbyld:Doutzen Kroes Cannes 2009.jpg|thumb|220px|Yn Cannes (2009)]] |} Kroes heart sûnt [[2008]] by de top fiif fan de bêst betelle modellen. Yn [[2007]] stie sy al op it trettjinde plak. Se fertsjinne yn [[2007]] 1,5 miljoen dollar. <ref>[[Het Parool]], [[freed]] [[2 maaie]] [[2008]], ekonomy</ref><ref>[http://archive.is/20120530114945/http://www.forbes.com/2008/04/30/models-bundchen-klum-biz-media-cz_kb_0430topmodels_slide_10.html?thisSpeed=15000 forbes.com]''The World's Top-Earning Models'' troch Kiri Blakeley</ref> Doutzen hat yn 2009 yn [[Amsterdam]] de Lifetime Achievement Award wûn. Om't se al op sa'n jonge leeftyd it heechst helbere yn in modellekarriêre berikt hat, wie de sjuery it unanym iens oer it takennen fan de award. Ek waard se útroppen ta Miss Nederland Positief. Eardere winners wienen [[Yolanthe Cabau van Kasbergen]] en Liza Sips. Doutzen hat de titel te tankjen oan har positive útstrieling; se is nofteren, beskieden en in rolmodel foar jonge modellen. Yn july 2009 is Doutzen it gesicht fan de C&A promoasjekampanje yn [[Brazylje]] en yn augustus 2009 wurdt Doutzen oankundige as nije ambassadeur fan de organisaasje ''dance4life''. [[Dance4Life (organisaasje)|Dance4life]] set har yn om [[hiv]] en [[aids]] yn de wrâld werom te kringen. Sûnt novimber 2009 skriuwt hja ienris yn de moanne in kollum oer har libben yn de Nederlânske edysje fan 'Marie Claire.'<ref> [http://www.ad.nl/ad/nl/1002/Showbizz-TV/article/detail/437232/2009/10/14/Doutzen-Kroes-schrijft-in-Marie-Claire.dhtml Doutzen Kroes schrijft in Marie Claire"], ''Algemeen Dagblad,'' 14 oktober 2009</ref> === Moadeline === Doutzen is al sûnt 2008 it gesicht fan it lúkse kasjmirlabel Repeat. De eksklusive kolleksje yn ynspireaare op Doutzens har drokke libbensstyl wêryn't reizgjen sintraal stiet, en lekker sittende klean wichtich is. Yn oktober 2011 toande se yn [[Berlyn]] en München har eigen moadeline 'Repeat by Doutzen'. De kolleksje bestie út tsien items, wêrûnder jurkjes fan kasjmir, grou breide festen en komfortabele reisklean. === Filmografy === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Film |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Jier !! Produksje !! Rol !! Opmerkingen |- | 2011 || ''[[Nova Zembla (film)|Nova Zembla]]'' ||Catharina Plancius || dochter fan Petrus Plancius |- | 2017 || ''[[Wonder Woman (film út 2017)|Wonder Woman]]'' || Venelia || |- | 2017 || ''[[Justice League (film)|Justice League]]'' || Venelia || |- | 2020 || ''[[Wonder Woman 1984]]'' || Venelia || |- | 2021 || ''Zack Snyder's Justice League'' || Venelia || |- ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Telefyzje |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Jier !! Produksje !! Rol !! Opmerkingen |- | 2005-no || ''[[The Victoria's Secret Fashion Show]]'' || as harsels || model, presintatrise |- | 2008 || ''[[Waar is de Mol?]]'' || kandidaat || telefyzjeprogramma |- | 2013 || ''[[Are All Men Pedophiles?]]'' || as harsels || dokumintêre |} == Praat mar Frysk == Woansdei [[21 novimber]] [[2007]] hie Doutzen besletten om foar de kampanje "[[Praat mar Frysk]]" warber te wurden. Se sil opblaaslippen mei de tekst "Praat mar Frysk" oer de hiele wrâld mei har mei tôgje en soargje dat se yn byld komme op de foto's dy't se dit kear sels meitsje sil. Op de kampanje-webside sil se de Friezen op de hichte hâlde. Yn in yntervieuw mei [[Omrop Fryslân]] yn 2015 liet Kroes witte dat se har bern ek mei it Frysk grutbringt. == Persoanlik == Doutzen hat twa jier (yn augustus 2009) ferkearing hân mei de Amerikaanske Greg Andrews (''d.j. Ruckus''), in neef fan de popsjonger [[Lenny Kravitz]]. Sy hawwe tegearre posearre foar it blêd ''Vogue''. Nei't sy en Andrews út elkoar wiene, is hja sjoen mei DJ/rapper [[Sunnery James]] op it Veronica Sunset Grooves Festival yn [[Hoek van Holland]].<ref>[http://www.telegraaf.nl/prive/4716533/__Doutzen_Kroes_weer_gelukkig___.html "Doutzen Kroes weer gelukkig"] ''De Telegraaf,'' 30 augustus 2009</ref> Op 7 novimber 2010 binne sy troud yn Amsterdam.<ref>Ljouwerter Krante 21 novimber 2010, ''Doutzen en Sunnery getrouwd in Amsterdam''</ref> Op 21 jannewaris 2011 waard harren earste berntsje berne, in jonkje, Phyllon Gorré. <ref>Ljouwerter Krante, ''Zoon voor Doutzen Kroes'', 21 jannewaris 2011</ref> July 2015 waard har' dochter Myllena Mae berne. Yn de COVID-19 pandemy hat Kroes gearspanningsteoryen ferspraat oer [[COVID-19]] en faksins. <ref> Van Gool, Rosa & Van de Ven, Coen (14 septimber 2020). "'Wij zijn het nieuwe nieuws'". De Groene Amsterdammer</ref> Yn septimber 2021 ferklearre Kroes op Instagram dat se "net twongen wurde soe om de prip te nimmen", ferwizend nei it COVID-19 faksin. <ref>"Doutzen Kroes trekt coronavaccins in twijfel en haalt zich de woede van velen op de hals". Metro Nieuws. 22 novimber 2021</ref><ref>[https://www.elle.com/uk/life-and-culture/a37701757/doutzen-kroes-latest-celebrity-anti-vaxx/ Elle.com]</ref> Kroes, waans nettofermogen troch Quote rûsd wurdt op € 29 miljoen, waard ek bekritisearre omdat se oerheidskompensaasje oanfrege hat foar ynkommensferlies as gefolch fan COVID -19, wylst se tagelyk ferkearde ynformaasje oer de pandemy fersprate. <ref>[https://www.telegraaf.nl/entertainment/1564794001/bedrijf-van-coronascepticus-doutzen-kroes-vroeg-vijf-keer-overheidssteun-aan "Bedrijf van coronascepticus Doutzen Kroes vroeg vijf keer overheidssteun aan". De Telegraaf. 29 novimber 2021]</ref> == Nijsgjirrich == * Neist Doutzen docht ek [[Jane Fonda]] modellewurk foar L'Oréal en ek dy is fan fiere Fryske komôf. * Yn it [[Madame Tussaud's]] waaksen byldemuseum yn [[Amsterdam]] stiet in byld fan Doutzen Kroes. * Yn it maitiidsnûmmer 2009 fan ''V Man Magazine'' posearret Doutzen neaken foar fotograaf [[Sebastian Faena]]. * Yn novimber 2009 ropt Doutzen fia [[twitter]] op ta ferset tsjin de oanlis fan de [[Sintrale As]] ([[Nyegea]] - [[Dokkum]]) as fjouwerbaanswei. (''Dear Dutchies'', wy moatte ús moaie Fryslân beskermje'.)<ref> [[Ljouwerter Krante]], 11 novimber 2009</ref> == Keppeling om utens == * [http://doutzen-kroes.startpagina.nl/ Startside Doutzen Kroes] * [http://fashionistazone.websitemaker.nl/hollandsmodels/116833 Oer Doutzen Kroes] * [http://www.youtube.com/watch?v=3g8-h9BDxEE Filmke mei Doutzen oer de Praat Mar Frysk kampanje] * [http://www.yesmodels.ro/model.php?id_model=15 Profyl by ''YES Model Management''] {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Kroes, Doutzen}} [[Kategory:Frysk model]] [[Kategory:Frysk filmakteur]] [[Kategory:Frysk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Nederlânsk model]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Nederlânsk sosjaal aktivist]] [[Kategory:Sûnensaktivist]] [[Kategory:Dielnimmer oan in Nederlânsk realitytelefyzjeprogramma]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Eastermar]] [[Kategory:Persoan berne yn Gytsjerk]] [[Kategory:Persoan berne yn 1985]] 2bqr5597ro67t9lenanj90m7537meg3 0 15194 1238405 1238377 2026-08-14T16:16:31Z Kneppelfreed 2013 1238405 wikitext text/x-wiki {{Wurk}}{{histoarysk lân |namme = Greefskip Eastfryslân |bestean = <span style="color:white;">0</span>1464–1744 |flagge = [[Ofbyld:Ostfriesland_CoA.svg|100px]] |wapen = [[Ofbyld:Ostfriesland_CoA.svg|100px]] |biedwurd = |lânkaart = [[Ofbyld:OFrie1477.png|250px]] |haadstêd = [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] |offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Eastfrysk]], [[Eastfrysk Plat]], [[Nederlânsk]], [[Dútsk]] |steatsfoarm = [[Greefskip]], [[foarstedom]] |ûntstien út = [[Fryske Frijheid]] |opgien yn = [[Ofbyld:Flag_of_the_Kingdom_of_Prussia_(1701-1750).svg|20px|border]] [[Prusen]] |no diel fan = {{Flagge DE NDS}} [[Nedersaksen]] |ynwennertal = |oerflak = |folksliet = |muntienheid = |tillefoan = |ISO 3166-koade = |ynternetekstinsje = }} It '''Greefskip Eastfryslân''' wie in greefskip (sûnt [[1662]] lykwols regearre troch in foarst) yn de streek [[East-Fryslân]], yn wat hjoed-de-dei it noardwesten fan de Dútske dielsteat [[Nedersaksen]] is. == Skiednis == Eastfryslân hearde oarspronklik ta it wengebiet fan de [[Friezen]] en de [[midsiuwen]] hiene de Friezen gjin lânshearlik gesach. Dy snuorje waard de [[Fryske Frijheid]] neamd. Wol wiene der rike famyljes, de [[haadlingen]], dy't nei it útwreidzjen fan harren lokale macht stribben. Yn 'e [[15e iuw]] slagge de skaai [[Sirksena]] en bring hiel East-Fryslân ûnder harren macht. Yn [[1464]] waard [[Ulrik Sirksena|Ulrik I]] troch keizer [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Freark III]] fan it [[Hillige Roomske Ryk]] ta de grevestân ferheft en sadwaande waard Eastfryslân in greefskip. === Untstean fan it greefskip === It ûntstean fan it greefskip sette sa stadichoan útein yn 'e [[14e iuw]] mei it opkommen fan de macht fan [[Edzard Sirksena]] dy't haadling wie fan [[Norden]], [[Greetsiel]], [[Manslagt]], [[Berum]] en [[Pilsum]] wie. De skaai [[Tom Brok]], fan oarsprong út it [[Brokmerlân]], hiene harren macht yn [[Emsigerlân]], [[Norderlân]] en [[Auwerkerlân]] fêstige. [[Okko I tom Brok]] akseptearre yn [[1381]] [[Albrecht fan Beieren]], as [[greve fan Hollân]], de hearskippij oer de Fryske lannen. Dat waard troch de Eastfriezen as in skeining fan de Fryske Frijheid sjoen, en fermoarden him by syn state by Auwerk. [[Okko II tom Brok]] koe mei help fan de skaai [[Ukena]] syn macht yn gâns East-Fryslân en [[Westerlauwersk Fryslân]] fêstigje. Lang om let late it ta in skeel tusken him en [[Fokko Ukena]], dêr't er troch Ukena twaris, yn [[1426]] yn de [[Slach by Detern]] en yn [[1427]] yn de [[Slach op de Wylde Ikkers]] ferslein waard. Fokko Ukena waard troch Enno Sirksena bystien. Ta grutte teloarstelling fan Enno Sirksena joech Fokko Ukena de haadlingen harren tradisjonele frijheden net werom en loek de macht nei himsels ta. Yn [[1430]] waard it [[Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen]] ûnder lieding fan de haadling [[Edzard Sirksena]] fan [[Greetsiel]] sletten, dy't rjochte wie tsjin de hearskjende haadling [[Fokko Ukena]]. Edzard en syn broer Ulrik koene doe in ein oan 'e macht fan de Ukena's meitsje. Nei it boaskjen yn [[1455]] fan [[Ulrik Sirksena]], mei [[Theda Ukena]], de pakesizzer fan syn tsjinstanner, waard it grutste part fan [[East-Fryslân]] feriene. Allinnich de hearlikheden [[Hearlikheid Jever|Jever]] en [[Friedeburg]] koene harren selsstannigens hâlde. [[Sibet Attena]], in neef en bûnsmaat fan Ulrik, krige de hearlikheden [[Esens]], [[Stedesdorf]] en [[Wittmund (stêd)|Wittmund]], dy't mei-inoar it [[Harlingerlân]] foarmen. It Harlingerlân bleau lykwols ûnder it heechste gesach fan de Sirksena's. === Ambysje om út te wreidzjen === [[Ofbyld:UllrichI.jpg|thumb|Greve Ulrik I (1464-1466)]] [[Ofbyld:Jacob Cornelisz van Amsterdam.jpg|thumb|Greve Edzard de Grutte (1491-1528)]] Yn 1464 waarden de [[Sirksena]]'s mei it Ryksgreefskip Norden, Emden en Emsigonien yn East-Fryslân, ofwol it Ryksgreefskip Eastfryslân, beleanne. Nei it ferstjerren fan Ulrik I yn [[1466]] wiene syn trije bern [[Enno I fan Eastfryslân|Enno]], [[Edzard de Grutte fan Eastfryslân|Edzard]] en Uko wiene noch minderjierrich. Syn widdo Theda regearre doe foar har bern. Hja koe de drigings fan [[Karel de Stoute]] fan Boergonje en greve Gerd fan Aldenburch wjerstean. Yn [[1481]] waard de hearlikheid Friedeburg oan it greefskip taheakke. Har âldste soan Enno hie gjin ynteresse te regearjen en doe waard Edzard de opfolger. Edzard besocht syn ynfloed yn it easten fan East-Fryslân oant de [[Weser]] ûnder syn gesach te bringen. Dat late ta konflikten mei de haadlingen fan Harlingerlân en [[Jeverlân]]. Hy slagge der lykwols net yn en bring se ûnder syn kontrôle. Boppedat besochten de greven fan Aldenburch harren macht yn East-Fryslân te fergrutsjen. Yn [[1500]] koe Edzard [[Bûtjadingen]] en [[Stêdlân]], parten fan de eardere goa [[Rjustringen]], fan de greven fan Aldenburch bemachtigje en ûnder syn kontrôle bringe. Nei de ein fan de [[Fryske frijheid]] yn [[Westerlauwersk Fryslân]] en de [[Ommelannen]] yn 1498, besiket [[Edzard de Grutte]] fan Eastfryslân yn it begjin fan de 16e iuw syn macht nei it westen ta út te wreidzjen, om de eardere gebieten fan it [[Opstalbeam]]bûn te werienigjen yn ien moderne Fryske steat. De stêd [[Grins (stêd)|Grins]] en de doe noch frije Ommelannen ferbûnen harren yn [[1506]] mei Eastfryslân. Yn [[1512]] waard de [[primogenituer]] ynfierd om de ienheid te bewarjen. It konflikt einiget mei it [[Saksyske Skeel]] (1514-1517). It [[Saksyske Skeel]] rint min ôf foar Sirksena. Yn 1517 waard in oerienkomst sletten tusken Edzard en [[Karel V fan it Hillige Roomske Ryk]]. Eastfryslân soe tenei in greefskip bliuwe binnen it [[Hillige Roomske Ryk]]. Om't syn Fryske aventoer te djoer waard, ferkocht [[Joaris mei it Burd|Joaris fan Saksen]] syn rjochten op de Fryske gebieten oan Karel V. Om't Edzard de middels net mear hie om Grins te beskermjen, besocht dy stêd doe de help fan [[Karel fan Gelre]] yn te roppen. Op 3 desimber sleat Edzard frede mei Aldenburch by it Ferdrach fan Zetel. Dêr soene Bûtjadingen en Stêdlân nei Aldenburch ta en Jeverlân soe ûnder Eastfryske gesach komme. Yn [[1527]] koe Edzard it Jeverlân ûnder syn macht bringe. Nei't [[Edo Wiemken de Jongere|Edo Wiemken]], hear fan it Jeverlân, yn [[1511]] ferstoar, waard syn dochter [[Marije fan Jever|Marije]] regintesse. Edzard sleat in houliksoerienkomst mei syn soan [[Enno II fan Eastfryslân|Enno]] mei Marije. Dy oerienkomst waard net neikaam, om't Enno yn [[1529]] [[Anna fan Aldenburch]] boaske, en de troepen fan de greve besetten it slot fan Jever. Marije frege doe help fan [[Karel V]], hartoch fan Boergonje, dy't it hearlikheid dêrnei ynnaam en it oan har yn lien weromjoech. Nei har ferstjerren waard it hearlikheid neilitten greve [[Jehan VII fan Aldenburch]], har neef fan memmekant. Dêrtroch rekke it Jeverlân tenei skaat fan Eastfryslân. Ek it Harlingerlân wie in boarne fan argewaasje foar de Sirksena's. De haadlingen dy't oer dat hearlikheid regearren, [[Hero Oomkens fan Esens|Hero Oomkens]] en letter syn soan [[Baltasar Oomkens fan Esens|Baltasar]] stiene de ambysjes fan de Sirksena's om it hearlikheid folslein yn it greefskip te ynkorporearjen yn it paad. Boppedat makke Baltasar Oomkes in soad fijannen om't er de hannel op 'e Noardsee fersteurde troch [[Kaperbrief|kaperbrieven]] oan hannelsskippen oer te hannigjen. Om't er by de iere [[Reformaasje]] katolyk bleau, krige er stipe fan de [[Aartsbisdom Bremen|aartsbiskop fan Bremen]] en de [[Hartochdom Gelre|hartoch fan Gelre]]. Dat late ta it Geldersk Skeel yn [[1531]] dêr't de Eastfriezen belies jaan moasten. Dêrtroch waard it Harlingerlân lien fan it hartochdom Gelre. Nei de dea fan Baltasar Oomkens gie de lien fan it hearlikeid oer oan de greven fan Rietberg. [[Ofbyld:EdzardCirksena1508.png|500px|thumb|center|It gebiet fan Edzard de Grutte yn syn grutste omfang]] === Reformaasje === [[Ofbyld:Enno II Ostfriesland msu-0036.jpg|thumb|Greve Enno II (1528-1540)]] Yn [[1519]] kaam de [[Reformaasje]] nei Eastfryslân. Ynearsten hie dy in tolerant karakter oangeande de katoliken. It [[Oldersumer Kollokwium]] fan [[1526]] regele de oergong fan it [[katolisisme]] nei it [[protestantisme]] yn Eastfryslân. Nei't Edzard yn [[1528]] troch syn soan [[Enno II fan Eastfryslân|Enno II]] opfolge waard, waarden de katoliken swierder ûnderdrukt. De measte Eastfryske kleasters waarden [[Sekularisaasje|sekularisearre]]. Boppedat ûntstiene dêr ek grutte tsjinstellings tusken [[Lutheranisme|lutheranen]] en [[Kalvinisme|kalvinisten]]. Emden waard in wichtich sintrum dêr't flechtelingen út 'e Nederlannen, dy't it Spaanske repressive gesach sûnt [[1568]] besochten te ûntflechtsjen, en fan dêr't de nije kalvinistyske ideeëen ferspriede koene. De earste synodale gearkomsten waarden yn Emden holden, dêr't letter de [[Nederdútsk Grifformearde Tsjerke]] út ûntstean soe. It westlik en súdwestlik part fan Eastfryslân soe him by dy tsjerke oanslute en it [[Nederlânsk]] waard dêr de preek- en bibeltaal dat oant fier yn 'e 19e iuw hanthavene wurde soe. It eastlike part fan Eastfryslân waard luthersk en har tsjerketaal waard it [[Heechdútsk]]. === Tydlik ferpartsjen fan it greefskip === [[Ofbyld:EastFrisiain1550.png|thumb|left|It greefskip Eastfryslân om 1550 hinne]] Yn [[1540]] kaam Enno II te ferstjerren en waard syn widdo [[Anna fan Aldenburch]] de regintesse fan har minderjierrige soannen. Yn [[1558]] besleat se de yn Eastfryslân gongbere [[primogenituer]] te negearjen en it greefskip te ferpartsjen ûnder har soannen [[Edzard II fan Eastfryslân|Edzard II]] en [[Jehan II fan Eastfryslân|Jehan II]]. Dat late ta negative gefolgen. Edzard wie luthersk, wylst Jehan kalvinistysk wie. Edzard boaske yn [[1559]] [[Katarina fan Sweden]] In fûleindige striid folge tusken de twa bruorren om de macht fan it greefskip. Hja koene it net iens wurde en brochten it yn [[1570]] by de Roomsk-Dútske keizer op it aljemint. In spesjale kommisje waard stjoerd, mar dat wie om 'e nocht en it skeel waard trochwiisd nei de Eastfryske stannen. Dy kamen yn [[1589]] oerien it greefskip te ferpartsjen. De amten [[Greetsiel]], [[Stickhausen]] en [[Lier (stêd)|Lier]], dy't benammen kalvinistysk wiene, giene nei Jehan en de rest, dat luthersk wie, nei Edzard. Nei it ferstjerren fan Jehan yn [[1591]] kaam it gânse greefskip ûnder Edzard. Edzard syn âldste soan [[Enno III fan Eastfryslân|Enno III]] boaske yn [[1581]] Walburgis fan Rietberg, de erfgenamt fan it Harlingerlân en it [[greefskip Rietberg]]. Hy folge yn [[1599]] syn heit op as greve fan Eastfryslân. Yn it [[Ferdrach fan Berum]] fan [[1600]] wie it Harlingerlân tenei fannijs feriene mei it Ryksgreefskip Eastfryslân. It wie lykwols in ienheid as [[personele uny]], want it Harlingerlân bleau bûten de macht fan de Eastfryske stannen. De broer fan Enno, greve Jehan waard yn [[1601]] greve fan Rietberg en nei syn dea yn [[1625]] syn trije soannen. Yn [[1690]] stoar de sydtakke fan de Sirksena's út. Enno III wie de lêste greve dy't it [[Eastfrysk]] machtich wie. === Striid mei Emden en de Nederlannen === [[Ofbyld:Emden by Braun Hogenberg (middle size) (110200963).jpg|thumb|Emden yn 1575, troch Braun en Hogenberg]] [[Ofbyld:Ennoeastfrisia-optimiert.jpg|thumb|Greve Enno III (1599-1625)]] Binnen Eastfryslân slagge it de grevefamylje [[Sirksena]] nea om in absolút bewâld te konsolidearjen. Yn de belieningsbrief dêr't de famylje mei ta greve fan Eastfryslân beneamd waard, waarden de eardere [[haadling]]en nammentlik yn harren rjochten befêstige, mits hja it oerhearskjende gesach fan de grevefamylje Sirksena erkenden. Dêrtroch beholden sy in grut part fan harren ynfloed yn de eigen gebieten, dy't letter as amten yn it Greefskip Eastfryslân opnommen waarden. Ek de [[Eastfryske stannen]] hiene in sterke posysje. Sy mochten fiergeand meikedize oer wichtige bestjoerlike en finansjele saken. Dat late yn de rin fan de tiid ta weromkearende konflikten tusken it grevehûs en de stannen oer de ferdieling fan de macht. It hichtepunt fan dy machtsstriid wie de [[Emder Revolúsje]] oan 'e ein fan de [[16e iuw]]. Dêrby ferjagen de ynwenners fan [[Emden]] de greve út syn residinsje, de [[Boarch fan Emden]]. Nei bemiddeling troch de [[Steaten-Generaal fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]] waard op [[21 maaie]] [[1611]] it [[Easterhuzer Akkoart]] sletten troch fertsjintwurdigers fan de Eastfryske stannen en greve [[Enno III fan East-Fryslân|Enno III]]. It [[Easterhuzer Akkoart]] lei de fiergeande rjochten fan de stannen fêst en stelde fêst dat sy meibeslute soene oer de wetjouwing, de belestingheffing en de rjochtspraak. Dêrmei waard de machtsferhâlding tusken de greve en de stannen formeel regele. Benammen de stêd Emden krige troch it ferdrach in tige sterke, hast selsstannige posysje binnen it Greefskip East-Fryslân. It akkoart bleau oant fier yn de [[18e iuw]] de grûnslach fan it steatsrjocht yn Eastfryslân. Ek de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Republyk]] besocht syn ynfloed yn Eastfryslân te fergrutsjen. Der wiene Nederlânske garizoens stasjonearre yn Emden en [[Leerort]]. Eastfryslân waard wynliken in [[de facto]] [[fazalsteat]] fan de Republyk. Lykwols it besykjen om it greefskip yn 'e Republyk op te nimmen mislearren. Eastfryslân hat bot te lijen hân fan de [[Tritichjierrige Kriich]]. It greefskip waard mannich kear plondere, it iene kear troch troepen fan de [[Protestantske Uny]] en it oare kear troch troepen fan de [[Katolike Liga (1609)|Katolike Liga]]. Militêre lieders, lykas [[Peter Ernst II fan Mansfeld|Ernst fan Mansfeld]], besochten harren macht yn it greefskip te fergrutsjen. Ek de Republyk bleau it greefskip algeduerigen útrûpeljen. === Foarstedom Eastfryslân === [[Ofbyld:Ennoludwig.jpg|thumb|Foarst Enno Loadewyk (1651-1660)]] De famylje [[Sirksena]] besocht op de tanimmende tsjinstân fan de Eastfryske stannen te reagearjen troch de rang fan ryksfoarst te bemachtigjen. Dat slagge greve [[Enno Loadewyk fan Eastfryslân|Enno Loadewyk]] yn [[1654]], mei stipe fan de Eastfryske rjochtsgelearde [[Hermann Conring]]. Dêrfoar moast lykwols in bedrach fan 15.000 gûne betelle wurde. De titel jilde lykwols inkeld foar Enno Loadewyk persoanlik en joech him gjin sit op de foarstebank fan de [[Ryksdei fan it Hillige Roomske Ryk]]. Pas yn [[1662]] koe syn broer [[Joaris Kristiaan fan Eastfryslân|Joaris Kristiaan]] de titel fan erflik ryksfoarst foar it [[Hûs Sirksena]] bemachtigje. Nettsjinsteande dy statusferheging bleau Eastfryslân neffens de histoarikus Walter Deeters praktysk in greefskip. Nei't Joaris Kristiaan yn [[1665]] ferstoar, waard syn widdo [[Kristine Charlotte fan Wuertemberch]] regintesse en hja besocht in [[absolute monargy]] yn te stellen. De Eastfryske stannen leine har dêr net by del en kearden har ta keizer [[Leopold I fan it Hillige Roomske Ryk|Leopold I]]. Dy erkende de fiergeande rjochten en frijheden fan de stannen en ferliende harren op [[24 jannewaris]] [[1678]] in eigen wapen. Dy ferliening wie in unyk foarfal yn de skiednis fan it Hillige Roomske Ryk en ûnderstreke de bysûndere steatsrjochtlike posysje fan Eastfryslân. Yn [[1682]] giene de Eastfryske stannen en de stêd Emden in geheime alliânsje oan mei [[karfoarst]] [[Freark Willem fan Brandenburch]]. De tsjinstellingen tusken de foarsten út it Hûs Sirksena en de Eastfryske stannen namen dêrnei fierder ta. Yn de folgjende desennia kamen it geregeld ta fûle konflikten oer de ferdieling fan de macht tusken de foarst en de stannen. Dy machtsstriid berikte syn hichtepunt yn [[1726]] en [[1727]] mei de saneamde [[Appeloarloch]] (''Appell-Krieg''). Yn dy boargeroarloch koe foarst [[Joaris Albrecht fan Eastfryslân]] úteinlik de oerhân te krijen. Ek de stêd [[Emden]], dy't it ferset fan de saneamde ''renitinte'' stannen oanfierde, moast him úteinlik oan it foarstlik gesach ûnderwerpe. === Suksesje === Yn [[1690]] waard [[Kristiaan Everhard fan Eastfryslân|Kristiaan Everhard]] foarst. De [[Piëtisme (tsjerkeskiednis)|piëtistyske]] foarst fermoedsoene mei de Eastfryske stannen en mei Emden en waard dêr waarmlik ûntfongen. Hy woe de ynfloed fan it [[Hûs Hohenzollern]], dy't oer [[Prusen#Brandenburch-Prusen|Brandenburch-Prusen]] regearre tebekkringe en hy sleat op 20 maart [[1691]] in suksesjeferdrach mei de hartoggen fan [[Breunswyk-Lüneburg]]. Neffens dat ferdrach gie de suksesje by it útstjerren fan it Hûs Sirksena oer nei Breunswyk en krige Eastfryslân by it útstjerren fan Breunswyk it [[greefskip Hoya]] en it [[greefskip Diepholz]]. De keizer befêstige dat ferdrach lykwols net en sei op 10 desimber [[1694]] karfoarst [[Freark I fan Prusen|Freark III fan Brandenburch]] de suksesje ta. Brandenburch besette dêrnei it [[Stins Greetsiel|slot fan Greetsiel]] en fergrutte syn ynfloed yn Emden. Emden waard sûnt de wichtichste marinebasis fan Brandenburch en de begjinhaven fan syn oerseeske koloanjes. Op 10 april [[1744]] sleat Emden in ferdrach mei [[Prusen]], dêr't de stêd in takomstige Prusyske suksesje yn erkende as betingst dat syn status as frije stêd beholden wurde soene. Doe't op 25 maaie 1744 foarst [[Karel Edzard fan Eastfryslân|Karel Edzard]] sûnder erfgenamten kaam te ferstjerren, besette it Prusysk garnizoen yn Emden fuortendaliks it gânse greefskip. Protesten fan Breunswyk-Lüneburg mochten neat lije. === Ferlies fan selsstannigens === Yn 1744 ferlear Eastfryslân syn selsstannigens en hearde tenei by Prusen as de [[Provinsje Eastfryslân]]. Nei it [[Kongres fan Wenen]] hearde it by it [[Keninkryk Hannover]]. Yn 1866 kaam Eastfryslân wer by Prusen en sûnt 1946 is Eastfryslân in ûnderdiel fan de dielsteat [[Nedersaksen]]. Troch it opheffen fan de [[Provinsje Auwerk]] yn [[1978]] komt der in ein oan de lange skiednis fan Eastfryslân as bestjoerlike ienheid. It gebiet fan it eardere greefskip hat nei 1978 noch wol syn [[Ostfriesische Landschaft]], in kultuerparlemint foar Eastfryslân. == Rjocht == === Fryske Frijheid === [[Ofbyld:Brokmerbrief.jpg|thumb|Earste side fan in manuskript fan de [[Brookmerbrief]]]] {{Apart|Fryske Frijheid}} Nei't it gebiet fan de [[Friezen]] ûnder Frankysk bewâld kamen ûnder [[Karel de Grutte]], bleaune de lokale wetten, regels en tradysjes, sa't se beskreaun wiene yn 'e [[Lex Frisionum]] fan krêft. Yn de [[Iere Midsiuwen|iere midsiuwen]] ûntstie der ek yn [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] in struktuer mei greven as lokale fertsjintwurdigers fan it gesach. Dy [[goagreve]]n tsjinnen as heechste rjochter yn in [[Goa (krite)|goa]]. Hy beneamde tagelyk oare rjochtlike autoriteiten, lykas de [[Skelta]]. Dêrnjonken keazen de frije grûnbesitters út har midden in "[[Asega]]". De taak fan de Asega wie it hanthavenjen fan de wet en hy koe op fersyk in útspraak dwaan yn in rjochtsaak. Nei it ynstoarten fan it sintrale gesach yn it [[Hillige Roomske Ryk]] kamen oeralgjer pleatslike hearskers op en stiften se dynastyen. Dêrtroch ferskode de macht nei de greefskippen, hartochdommen en prinsbisdommen. Yn Fryslân tusken [[Fly]] en [[Weser]] koe him lykwols gjin dynasty hanthavenje en bûtenlânske hearskers koene harren gesach nea yn de Fryske gebieten fêstigje. Dat foarme it útgongspunt fan it systeem fan de "[[Fryske Frijheid]]". De rol fan de Skelta en de Asega waard feriene, en krige de namme fan "[[Redjeva]]" ("[[Grytman]]" yn [[Westerlauwersk Fryslân]]) of "Riuchter". It beklaaien fan dy funksje wie noch hieltyd keppele oan grûnbesit. It rjochtsgebiet fan de redjeva wie altyd in doarp of [[karspel]]. Al dy midsiuwske distrikten fan Fryslân, de saneamde [[Sân Seelannen|Seelannen]] hiene elts likernôch 12 oant 16 fan dy redjeva's. Hja kamen alle jierren byinoar yn 'e [[Opstalbeam]] en besprek allegear saken oangeande wetjouwing en rjochtspraak. === Snuorje fan de haadlingen === Fan de 14e iuw ôf kamen foaroansteande persoanen op 'e foargrûn te stean yn it bestjoer fan de Fryske lannen. Op basis fan ferwurven rykdom, grut lânbesit of de funksje fan redjeva, bemachtigen se in hieltyd grutter oandiel yn 'e macht. It tiidrek fan de Fryske Frijheid makke plak foar in systeem fan [[haadling]]en. Pleatslike hearskers dy't de macht útoefenen yn harren karspel of gebiet. De haadlingen beskôgen harsels as opfolgers fan de eardere redjeva/grytmannen. Yn [[1438]] neamden de haadlingen fan it [[Norderlân]] en it [[Harlingerlân]] harsels mei klam "Haadling en Redjeva". Guon haadlingen, lykas [[Fokko Ukena]], besochten harren eigen wetten en foarskriften yn de Eastfryske gebieten yn te fieren. Wjerstân tsjin syn machtgripen behindere dat lykwols. Yn dat tiidrek waarden allegear âlde Fryske rjochtsboarnen fêstlein. Njonken rjochtsregels befetten dy rjochtsboarnen ek fêststellings oangeande konstitúsjonele of bestjoerlike regels en tradysjes. De keazen redjeva/grytmannen oefenen de legere rjochtspraak út yn harren doarpen en karspels en fertsjintwurdigen mei redjeva/grytmannen út neie doarpen harren distrikt. Dat kolleezje fan redjeva/grytmannen tsjinne as it heechste gerjochtshôf yn it oanbelangjende gebiet. Lang om let krigen de haadlingen hieltyd mear macht. Hja bemachtigen hieltyd mear ynfloed op 'e rjochtspraak yn it gebiet dêr't se harren macht útoefenen en diene harren gauris foar as heechste rjochter. Allinnich yn it [[Emsigerlân]], mei de machtige stêd [[Emden]], bleau it rjochtssysteem suver itselde. Dêr bleau in kolleezje fan keazen rjochters tsjinjen as heechste rjochtbank. Nettsjinsteande dat oefenen ek ynit Emsigerlân de haadlingen gauris de legere rjochtspraak yn 'e doarpen út. === Rjochtlike macht yn it grreefskip === Doe't it greefskip Eastfryslân yn 1464 stifte waard, besochten de greven fan it [[Hûs Sirksena]] ek harren macht op it mêd fan rjocht en rjochtspraak jilde te litten. De earste grevne fan dy dynasty fierden wetten en foarskriften yn dy't basearre wiene op de lokale regels en tradysjes fan dy tiid. In probleem wie lykwols dat dy fan distrikt oant distrikt tige faninoar ferskille koene. Greve [[Ulrik Sirksena|Ulrik I]] rjochte allegear kommisjes op en kreëarje dúdlikens om sa ta ien inkelde rjochtspraak yn gâns it greefskip te kommen. Dêrtroch begûn de rjochtspraak yn Eastfryslân fierder fan de âlde Fryske rjochtstradysjes komme te stean en hieltyd mear oerienkamen mei dy fan oare gebieten yn it noardwesten fan it Hillige Roomske Ryk. Dat proses waard fuortset troch [[Edzard de Grutte fan Eastfryslân|Edzard I]]. Yn [[1518]] stelde er it [[Eastfryske Lânrjocht]] op. Dat wie dêrnei krapoan 300 jier lang it jildende steatsrjocht fan Eastfryslân. Dêrfoaroer bleau de ynfloed fan de âlde Fryske rjochtstradysjes bestean. De legere rjochtspraak yn Eastfryslân waard no útoefene troch de [[amtman]] fan de ferskate amten dêr't Eastfryslân doe út bestie. Berop koe yntsjinne wurde by de "lânrjochter". Dy rjochtbank hie gjin fêste sit en luts troch it greefskip hinne. Ek tsjin de lânrjochter koe berop yntsjinne wurde. Dat moast streekrjocht by de greve en syn riedshearen yntsjinne wurde. Ynearsten wie der ien lânrjochter. By de tsierderijen tusken de bruorren [[Edzard II fan Eastfryslân|Edzard II]] en [[Jehan II fan Eastfryslân|Jehan II]] wiene der twa lânrjochters en yn 1600 kaam der in tredde by foar it Harlingerlân. Ek de [[Eastfryske stannen]], dy't hieltyd machtiger waarden, trunen oan op in ûnôfhinklik gerjochtshôf. Op hjitten fan keizer Rudolf II waard dat gerjochtshôf yn 1593 oprjochte, nettsjinsteande swier protest fan Edzard II. It ward yn de haadstêd [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] fêstige. Oan oare kant wie der it kânselarijgerjocht, dat swier ûnder de ynfloed fan de greve stie, en oan oare kant it gerjochtshôf, dat swiier ûnder de ynfloed fan de Eastfryske stannen stie. Dêrtroch ûntstie in sitewaasje d♪6r't twa konkurrearjende rjochtbanken mei-inoar yn konflikt wiene oer it rjochtsfoech yn Eastfryslân. It foech fan de lânrjochter waarden hieltyd mear beheind. Nei't de ynstellings yn Eastfryslân harren ûntjoegen, kamen der hieltyd mear oplate griffiers by de rjochtbanken yn Eastfryslân wurkjen. Hja wiene benammen oplaat yn it midsiuwsk Romeinsk rjocht, itjinge ek betsjutte dat de Fryske rjochtsregels hieltyd minder wichtich waarden. == Administrative yndieling == [[Ofbyld:Administrative division of East Frisia (1728).png|500px|thumb|Administrative yndieling fan Eastfryslân yn 1728.<br> {| | '''Amt''': 1.&nbsp;Emden 2.&nbsp;Greetsiel 3.&nbsp;Lier 4.&nbsp;Auwerk 5.&nbsp;Norden 6.&nbsp;Berum 7.&nbsp;Stickhausen 8.&nbsp;Friedeburg 9.&nbsp;Pewsum 10.&nbsp;Esens 11.&nbsp;Friedeburg<br> '''Frije stêd''' І.&nbsp;Emden | width=60 | | '''Hearlikheid''': A.&nbsp;Lütetsburg B.&nbsp;Gödens C.&nbsp;Dornum D.&nbsp;Jennelt E.&nbsp;Petkum F.&nbsp;Rysum G.&nbsp;Up- en Wolthusen H.&nbsp;Borssum I.&nbsp;Oldersum J.&nbsp;Loga |} ]] {{DEFAULTSORT:Eastfrislan, Greefskip}} [[Kategory:Greefskip Eastfryslân| ]] [[Kategory:Histoarysk lân yn Jeropa]] [[Kategory:Steat fan it Hillige Roomske Ryk]] [[Kategory:Skiednis fan East-Fryslân]] [[Kategory:Skiednis fan Nedersaksen]] [[Kategory:Greefskip]] [[Kategory:Eastfryslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1464]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1744]] btzm0l5njxewb72aqmzu6evow0mbkvn 1238423 1238405 2026-08-15T03:28:40Z Kneppelfreed 2013 1238423 wikitext text/x-wiki {{Wurk}}{{histoarysk lân |namme = Greefskip Eastfryslân |bestean = <span style="color:white;">0</span>1464–1744 |flagge = [[Ofbyld:Ostfriesland_CoA.svg|100px]] |wapen = [[Ofbyld:Ostfriesland_CoA.svg|100px]] |biedwurd = |lânkaart = [[Ofbyld:OFrie1477.png|250px]] |haadstêd = [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] |offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Eastfrysk]], [[Eastfrysk Plat]], [[Nederlânsk]], [[Dútsk]] |steatsfoarm = [[Greefskip]], [[foarstedom]] |ûntstien út = [[Fryske Frijheid]] |opgien yn = [[Ofbyld:Flag_of_the_Kingdom_of_Prussia_(1701-1750).svg|20px|border]] [[Prusen]] |no diel fan = {{Flagge DE NDS}} [[Nedersaksen]] |ynwennertal = |oerflak = |folksliet = |muntienheid = |tillefoan = |ISO 3166-koade = |ynternetekstinsje = }} It '''Greefskip Eastfryslân''' wie in greefskip (sûnt [[1662]] lykwols regearre troch in foarst) yn de streek [[East-Fryslân]], yn wat hjoed-de-dei it noardwesten fan de Dútske dielsteat [[Nedersaksen]] is. == Skiednis == Eastfryslân hearde oarspronklik ta it wengebiet fan de [[Friezen]] en de [[midsiuwen]] hiene de Friezen gjin lânshearlik gesach. Dy snuorje waard de [[Fryske Frijheid]] neamd. Wol wiene der rike famyljes, de [[haadlingen]], dy't nei it útwreidzjen fan harren lokale macht stribben. Yn 'e [[15e iuw]] slagge de skaai [[Sirksena]] en bring hiel East-Fryslân ûnder harren macht. Yn [[1464]] waard [[Ulrik Sirksena|Ulrik I]] troch keizer [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Freark III]] fan it [[Hillige Roomske Ryk]] ta de grevestân ferheft en sadwaande waard Eastfryslân in greefskip. === Untstean fan it greefskip === It ûntstean fan it greefskip sette sa stadichoan útein yn 'e [[14e iuw]] mei it opkommen fan de macht fan [[Edzard Sirksena]] dy't haadling wie fan [[Norden]], [[Greetsiel]], [[Manslagt]], [[Berum]] en [[Pilsum]] wie. De skaai [[Tom Brok]], fan oarsprong út it [[Brokmerlân]], hiene harren macht yn [[Emsigerlân]], [[Norderlân]] en [[Auwerkerlân]] fêstige. [[Okko I tom Brok]] akseptearre yn [[1381]] [[Albrecht fan Beieren]], as [[greve fan Hollân]], de hearskippij oer de Fryske lannen. Dat waard troch de Eastfriezen as in skeining fan de Fryske Frijheid sjoen, en fermoarden him by syn state by Auwerk. [[Okko II tom Brok]] koe mei help fan de skaai [[Ukena]] syn macht yn gâns East-Fryslân en [[Westerlauwersk Fryslân]] fêstigje. Lang om let late it ta in skeel tusken him en [[Fokko Ukena]], dêr't er troch Ukena twaris, yn [[1426]] yn de [[Slach by Detern]] en yn [[1427]] yn de [[Slach op de Wylde Ikkers]] ferslein waard. Fokko Ukena waard troch Enno Sirksena bystien. Ta grutte teloarstelling fan Enno Sirksena joech Fokko Ukena de haadlingen harren tradisjonele frijheden net werom en loek de macht nei himsels ta. Yn [[1430]] waard it [[Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen]] ûnder lieding fan de haadling [[Edzard Sirksena]] fan [[Greetsiel]] sletten, dy't rjochte wie tsjin de hearskjende haadling [[Fokko Ukena]]. Edzard en syn broer Ulrik koene doe in ein oan 'e macht fan de Ukena's meitsje. Nei it boaskjen yn [[1455]] fan [[Ulrik Sirksena]], mei [[Theda Ukena]], de pakesizzer fan syn tsjinstanner, waard it grutste part fan [[East-Fryslân]] feriene. Allinnich de hearlikheden [[Hearlikheid Jever|Jever]] en [[Friedeburg]] koene harren selsstannigens hâlde. [[Sibet Attena]], in neef en bûnsmaat fan Ulrik, krige de hearlikheden [[Esens]], [[Stedesdorf]] en [[Wittmund (stêd)|Wittmund]], dy't mei-inoar it [[Harlingerlân]] foarmen. It Harlingerlân bleau lykwols ûnder it heechste gesach fan de Sirksena's. === Ambysje om út te wreidzjen === [[Ofbyld:UllrichI.jpg|thumb|Greve Ulrik I (1464-1466)]] [[Ofbyld:Jacob Cornelisz van Amsterdam.jpg|thumb|Greve Edzard de Grutte (1491-1528)]] Yn 1464 waarden de [[Sirksena]]'s mei it Ryksgreefskip Norden, Emden en Emsigonien yn East-Fryslân, ofwol it Ryksgreefskip Eastfryslân, beleanne. Nei it ferstjerren fan Ulrik I yn [[1466]] wiene syn trije bern [[Enno I fan Eastfryslân|Enno]], [[Edzard de Grutte fan Eastfryslân|Edzard]] en Uko wiene noch minderjierrich. Syn widdo Theda regearre doe foar har bern. Hja koe de drigings fan [[Karel de Stoute]] fan Boergonje en greve Gerd fan Aldenburch wjerstean. Yn [[1481]] waard de hearlikheid Friedeburg oan it greefskip taheakke. Har âldste soan Enno hie gjin ynteresse te regearjen en doe waard Edzard de opfolger. Edzard besocht syn ynfloed yn it easten fan East-Fryslân oant de [[Weser]] ûnder syn gesach te bringen. Dat late ta konflikten mei de haadlingen fan Harlingerlân en [[Jeverlân]]. Hy slagge der lykwols net yn en bring se ûnder syn kontrôle. Boppedat besochten de greven fan Aldenburch harren macht yn East-Fryslân te fergrutsjen. Yn [[1500]] koe Edzard [[Bûtjadingen]] en [[Stêdlân]], parten fan de eardere goa [[Rjustringen]], fan de greven fan Aldenburch bemachtigje en ûnder syn kontrôle bringe. Nei de ein fan de [[Fryske frijheid]] yn [[Westerlauwersk Fryslân]] en de [[Ommelannen]] yn 1498, besiket [[Edzard de Grutte]] fan Eastfryslân yn it begjin fan de 16e iuw syn macht nei it westen ta út te wreidzjen, om de eardere gebieten fan it [[Opstalbeam]]bûn te werienigjen yn ien moderne Fryske steat. De stêd [[Grins (stêd)|Grins]] en de doe noch frije Ommelannen ferbûnen harren yn [[1506]] mei Eastfryslân. Yn [[1512]] waard de [[primogenituer]] ynfierd om de ienheid te bewarjen. It konflikt einiget mei it [[Saksyske Skeel]] (1514-1517). It [[Saksyske Skeel]] rint min ôf foar Sirksena. Yn 1517 waard in oerienkomst sletten tusken Edzard en [[Karel V fan it Hillige Roomske Ryk]]. Eastfryslân soe tenei in greefskip bliuwe binnen it [[Hillige Roomske Ryk]]. Om't syn Fryske aventoer te djoer waard, ferkocht [[Joaris mei it Burd|Joaris fan Saksen]] syn rjochten op de Fryske gebieten oan Karel V. Om't Edzard de middels net mear hie om Grins te beskermjen, besocht dy stêd doe de help fan [[Karel fan Gelre]] yn te roppen. Op 3 desimber sleat Edzard frede mei Aldenburch by it Ferdrach fan Zetel. Dêr soene Bûtjadingen en Stêdlân nei Aldenburch ta en Jeverlân soe ûnder Eastfryske gesach komme. Yn [[1527]] koe Edzard it Jeverlân ûnder syn macht bringe. Nei't [[Edo Wiemken de Jongere|Edo Wiemken]], hear fan it Jeverlân, yn [[1511]] ferstoar, waard syn dochter [[Marije fan Jever|Marije]] regintesse. Edzard sleat in houliksoerienkomst mei syn soan [[Enno II fan Eastfryslân|Enno]] mei Marije. Dy oerienkomst waard net neikaam, om't Enno yn [[1529]] [[Anna fan Aldenburch]] boaske, en de troepen fan de greve besetten it slot fan Jever. Marije frege doe help fan [[Karel V]], hartoch fan Boergonje, dy't it hearlikheid dêrnei ynnaam en it oan har yn lien weromjoech. Nei har ferstjerren waard it hearlikheid neilitten greve [[Jehan VII fan Aldenburch]], har neef fan memmekant. Dêrtroch rekke it Jeverlân tenei skaat fan Eastfryslân. Ek it Harlingerlân wie in boarne fan argewaasje foar de Sirksena's. De haadlingen dy't oer dat hearlikheid regearren, [[Hero Oomkens fan Esens|Hero Oomkens]] en letter syn soan [[Baltasar Oomkens fan Esens|Baltasar]] stiene de ambysjes fan de Sirksena's om it hearlikheid folslein yn it greefskip te ynkorporearjen yn it paad. Boppedat makke Baltasar Oomkes in soad fijannen om't er de hannel op 'e Noardsee fersteurde troch [[Kaperbrief|kaperbrieven]] oan hannelsskippen oer te hannigjen. Om't er by de iere [[Reformaasje]] katolyk bleau, krige er stipe fan de [[Aartsbisdom Bremen|aartsbiskop fan Bremen]] en de [[Hartochdom Gelre|hartoch fan Gelre]]. Dat late ta it Geldersk Skeel yn [[1531]] dêr't de Eastfriezen belies jaan moasten. Dêrtroch waard it Harlingerlân lien fan it hartochdom Gelre. Nei de dea fan Baltasar Oomkens gie de lien fan it hearlikeid oer oan de greven fan Rietberg. [[Ofbyld:EdzardCirksena1508.png|500px|thumb|center|It gebiet fan Edzard de Grutte yn syn grutste omfang]] === Reformaasje === [[Ofbyld:Enno II Ostfriesland msu-0036.jpg|thumb|Greve Enno II (1528-1540)]] Yn [[1519]] kaam de [[Reformaasje]] nei Eastfryslân. Ynearsten hie dy in tolerant karakter oangeande de katoliken. It [[Oldersumer Kollokwium]] fan [[1526]] regele de oergong fan it [[katolisisme]] nei it [[protestantisme]] yn Eastfryslân. Nei't Edzard yn [[1528]] troch syn soan [[Enno II fan Eastfryslân|Enno II]] opfolge waard, waarden de katoliken swierder ûnderdrukt. De measte Eastfryske kleasters waarden [[Sekularisaasje|sekularisearre]]. Boppedat ûntstiene dêr ek grutte tsjinstellings tusken [[Lutheranisme|lutheranen]] en [[Kalvinisme|kalvinisten]]. Emden waard in wichtich sintrum dêr't flechtelingen út 'e Nederlannen, dy't it Spaanske repressive gesach sûnt [[1568]] besochten te ûntflechtsjen, en fan dêr't de nije kalvinistyske ideeëen ferspriede koene. De earste synodale gearkomsten waarden yn Emden holden, dêr't letter de [[Nederdútsk Grifformearde Tsjerke]] út ûntstean soe. It westlik en súdwestlik part fan Eastfryslân soe him by dy tsjerke oanslute en it [[Nederlânsk]] waard dêr de preek- en bibeltaal dat oant fier yn 'e 19e iuw hanthavene wurde soe. It eastlike part fan Eastfryslân waard luthersk en har tsjerketaal waard it [[Heechdútsk]]. === Tydlik ferpartsjen fan it greefskip === [[Ofbyld:EastFrisiain1550.png|thumb|left|It greefskip Eastfryslân om 1550 hinne]] Yn [[1540]] kaam Enno II te ferstjerren en waard syn widdo [[Anna fan Aldenburch]] de regintesse fan har minderjierrige soannen. Yn [[1558]] besleat se de yn Eastfryslân gongbere [[primogenituer]] te negearjen en it greefskip te ferpartsjen ûnder har soannen [[Edzard II fan Eastfryslân|Edzard II]] en [[Jehan II fan Eastfryslân|Jehan II]]. Dat late ta negative gefolgen. Edzard wie luthersk, wylst Jehan kalvinistysk wie. Edzard boaske yn [[1559]] [[Katarina fan Sweden]] In fûleindige striid folge tusken de twa bruorren om de macht fan it greefskip. Hja koene it net iens wurde en brochten it yn [[1570]] by de Roomsk-Dútske keizer op it aljemint. In spesjale kommisje waard stjoerd, mar dat wie om 'e nocht en it skeel waard trochwiisd nei de Eastfryske stannen. Dy kamen yn [[1589]] oerien it greefskip te ferpartsjen. De amten [[Greetsiel]], [[Stickhausen]] en [[Lier (stêd)|Lier]], dy't benammen kalvinistysk wiene, giene nei Jehan en de rest, dat luthersk wie, nei Edzard. Nei it ferstjerren fan Jehan yn [[1591]] kaam it gânse greefskip ûnder Edzard. Edzard syn âldste soan [[Enno III fan Eastfryslân|Enno III]] boaske yn [[1581]] Walburgis fan Rietberg, de erfgenamt fan it Harlingerlân en it [[greefskip Rietberg]]. Hy folge yn [[1599]] syn heit op as greve fan Eastfryslân. Yn it [[Ferdrach fan Berum]] fan [[1600]] wie it Harlingerlân tenei fannijs feriene mei it Ryksgreefskip Eastfryslân. It wie lykwols in ienheid as [[personele uny]], want it Harlingerlân bleau bûten de macht fan de Eastfryske stannen. De broer fan Enno, greve Jehan waard yn [[1601]] greve fan Rietberg en nei syn dea yn [[1625]] syn trije soannen. Yn [[1690]] stoar de sydtakke fan de Sirksena's út. Enno III wie de lêste greve dy't it [[Eastfrysk]] machtich wie. === Striid mei Emden en de Nederlannen === [[Ofbyld:Emden by Braun Hogenberg (middle size) (110200963).jpg|thumb|Emden yn 1575, troch Braun en Hogenberg]] [[Ofbyld:Ennoeastfrisia-optimiert.jpg|thumb|Greve Enno III (1599-1625)]] Binnen Eastfryslân slagge it de grevefamylje [[Sirksena]] nea om in absolút bewâld te konsolidearjen. Yn de belieningsbrief dêr't de famylje mei ta greve fan Eastfryslân beneamd waard, waarden de eardere [[haadling]]en nammentlik yn harren rjochten befêstige, mits hja it oerhearskjende gesach fan de grevefamylje Sirksena erkenden. Dêrtroch beholden sy in grut part fan harren ynfloed yn de eigen gebieten, dy't letter as amten yn it Greefskip Eastfryslân opnommen waarden. Ek de [[Eastfryske stannen]] hiene in sterke posysje. Sy mochten fiergeand meikedize oer wichtige bestjoerlike en finansjele saken. Dat late yn de rin fan de tiid ta weromkearende konflikten tusken it grevehûs en de stannen oer de ferdieling fan de macht. It hichtepunt fan dy machtsstriid wie de [[Emder Revolúsje]] oan 'e ein fan de [[16e iuw]]. Dêrby ferjagen de ynwenners fan [[Emden]] de greve út syn residinsje, de [[Boarch fan Emden]]. Nei bemiddeling troch de [[Steaten-Generaal fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen]] waard op [[21 maaie]] [[1611]] it [[Easterhuzer Akkoart]] sletten troch fertsjintwurdigers fan de Eastfryske stannen en greve [[Enno III fan East-Fryslân|Enno III]]. It [[Easterhuzer Akkoart]] lei de fiergeande rjochten fan de stannen fêst en stelde fêst dat sy meibeslute soene oer de wetjouwing, de belestingheffing en de rjochtspraak. Dêrmei waard de machtsferhâlding tusken de greve en de stannen formeel regele. Benammen de stêd Emden krige troch it ferdrach in tige sterke, hast selsstannige posysje binnen it Greefskip East-Fryslân. It akkoart bleau oant fier yn de [[18e iuw]] de grûnslach fan it steatsrjocht yn Eastfryslân. Ek de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen|Republyk]] besocht syn ynfloed yn Eastfryslân te fergrutsjen. Der wiene Nederlânske garizoens stasjonearre yn Emden en [[Leerort]]. Eastfryslân waard wynliken in [[de facto]] [[fazalsteat]] fan de Republyk. Lykwols it besykjen om it greefskip yn 'e Republyk op te nimmen mislearren. Eastfryslân hat bot te lijen hân fan de [[Tritichjierrige Kriich]]. It greefskip waard mannich kear plondere, it iene kear troch troepen fan de [[Protestantske Uny]] en it oare kear troch troepen fan de [[Katolike Liga (1609)|Katolike Liga]]. Militêre lieders, lykas [[Peter Ernst II fan Mansfeld|Ernst fan Mansfeld]], besochten harren macht yn it greefskip te fergrutsjen. Ek de Republyk bleau it greefskip algeduerigen útrûpeljen. === Foarstedom Eastfryslân === [[Ofbyld:Ennoludwig.jpg|thumb|Foarst Enno Loadewyk (1651-1660)]] De famylje [[Sirksena]] besocht op de tanimmende tsjinstân fan de Eastfryske stannen te reagearjen troch de rang fan ryksfoarst te bemachtigjen. Dat slagge greve [[Enno Loadewyk fan Eastfryslân|Enno Loadewyk]] yn [[1654]], mei stipe fan de Eastfryske rjochtsgelearde [[Hermann Conring]]. Dêrfoar moast lykwols in bedrach fan 15.000 gûne betelle wurde. De titel jilde lykwols inkeld foar Enno Loadewyk persoanlik en joech him gjin sit op de foarstebank fan de [[Ryksdei fan it Hillige Roomske Ryk]]. Pas yn [[1662]] koe syn broer [[Joaris Kristiaan fan Eastfryslân|Joaris Kristiaan]] de titel fan erflik ryksfoarst foar it [[Hûs Sirksena]] bemachtigje. Nettsjinsteande dy statusferheging bleau Eastfryslân neffens de histoarikus Walter Deeters praktysk in greefskip. Nei't Joaris Kristiaan yn [[1665]] ferstoar, waard syn widdo [[Kristine Charlotte fan Wuertemberch]] regintesse en hja besocht in [[absolute monargy]] yn te stellen. De Eastfryske stannen leine har dêr net by del en kearden har ta keizer [[Leopold I fan it Hillige Roomske Ryk|Leopold I]]. Dy erkende de fiergeande rjochten en frijheden fan de stannen en ferliende harren op [[24 jannewaris]] [[1678]] in eigen wapen. Dy ferliening wie in unyk foarfal yn de skiednis fan it Hillige Roomske Ryk en ûnderstreke de bysûndere steatsrjochtlike posysje fan Eastfryslân. Yn [[1682]] giene de Eastfryske stannen en de stêd Emden in geheime alliânsje oan mei [[karfoarst]] [[Freark Willem fan Brandenburch]]. De tsjinstellingen tusken de foarsten út it Hûs Sirksena en de Eastfryske stannen namen dêrnei fierder ta. Yn de folgjende desennia kamen it geregeld ta fûle konflikten oer de ferdieling fan de macht tusken de foarst en de stannen. Dy machtsstriid berikte syn hichtepunt yn [[1726]] en [[1727]] mei de saneamde [[Appeloarloch]] (''Appell-Krieg''). Yn dy boargeroarloch koe foarst [[Joaris Albrecht fan Eastfryslân]] úteinlik de oerhân te krijen. Ek de stêd [[Emden]], dy't it ferset fan de saneamde ''renitinte'' stannen oanfierde, moast him úteinlik oan it foarstlik gesach ûnderwerpe. === Suksesje === Yn [[1690]] waard [[Kristiaan Everhard fan Eastfryslân|Kristiaan Everhard]] foarst. De [[Piëtisme (tsjerkeskiednis)|piëtistyske]] foarst fermoedsoene mei de Eastfryske stannen en mei Emden en waard dêr waarmlik ûntfongen. Hy woe de ynfloed fan it [[Hûs Hohenzollern]], dy't oer [[Prusen#Brandenburch-Prusen|Brandenburch-Prusen]] regearre tebekkringe en hy sleat op 20 maart [[1691]] in suksesjeferdrach mei de hartoggen fan [[Breunswyk-Lüneburg]]. Neffens dat ferdrach gie de suksesje by it útstjerren fan it Hûs Sirksena oer nei Breunswyk en krige Eastfryslân by it útstjerren fan Breunswyk it [[greefskip Hoya]] en it [[greefskip Diepholz]]. De keizer befêstige dat ferdrach lykwols net en sei op 10 desimber [[1694]] karfoarst [[Freark I fan Prusen|Freark III fan Brandenburch]] de suksesje ta. Brandenburch besette dêrnei it [[Stins Greetsiel|slot fan Greetsiel]] en fergrutte syn ynfloed yn Emden. Emden waard sûnt de wichtichste marinebasis fan Brandenburch en de begjinhaven fan syn oerseeske koloanjes. Op 10 april [[1744]] sleat Emden in ferdrach mei [[Prusen]], dêr't de stêd in takomstige Prusyske suksesje yn erkende as betingst dat syn status as frije stêd beholden wurde soene. Doe't op 25 maaie 1744 foarst [[Karel Edzard fan Eastfryslân|Karel Edzard]] sûnder erfgenamten kaam te ferstjerren, besette it Prusysk garnizoen yn Emden fuortendaliks it gânse greefskip. Protesten fan Breunswyk-Lüneburg mochten neat lije. === Ferlies fan selsstannigens === Yn 1744 ferlear Eastfryslân syn selsstannigens en hearde tenei by Prusen as de [[Provinsje Eastfryslân]]. Nei it [[Kongres fan Wenen]] hearde it by it [[Keninkryk Hannover]]. Yn 1866 kaam Eastfryslân wer by Prusen en sûnt 1946 is Eastfryslân in ûnderdiel fan de dielsteat [[Nedersaksen]]. Troch it opheffen fan de [[Provinsje Auwerk]] yn [[1978]] komt der in ein oan de lange skiednis fan Eastfryslân as bestjoerlike ienheid. It gebiet fan it eardere greefskip hat nei 1978 noch wol syn [[Ostfriesische Landschaft]], in kultuerparlemint foar Eastfryslân. == Rjocht == === Fryske Frijheid === [[Ofbyld:Brokmerbrief.jpg|thumb|Earste side fan in manuskript fan de [[Brookmerbrief]]]] {{Apart|Fryske Frijheid}} Nei't it gebiet fan de [[Friezen]] ûnder Frankysk bewâld kamen ûnder [[Karel de Grutte]], bleaune de lokale wetten, regels en tradysjes, sa't se beskreaun wiene yn 'e [[Lex Frisionum]] fan krêft. Yn de [[Iere Midsiuwen|iere midsiuwen]] ûntstie der ek yn [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] in struktuer mei greven as lokale fertsjintwurdigers fan it gesach. Dy [[goagreve]]n tsjinnen as heechste rjochter yn in [[Goa (krite)|goa]]. Hy beneamde tagelyk oare rjochtlike autoriteiten, lykas de [[Skelta]]. Dêrnjonken keazen de frije grûnbesitters út har midden in "[[Asega]]". De taak fan de Asega wie it hanthavenjen fan de wet en hy koe op fersyk in útspraak dwaan yn in rjochtsaak. Nei it ynstoarten fan it sintrale gesach yn it [[Hillige Roomske Ryk]] kamen oeralgjer pleatslike hearskers op en stiften se dynastyen. Dêrtroch ferskode de macht nei de greefskippen, hartochdommen en prinsbisdommen. Yn Fryslân tusken [[Fly]] en [[Weser]] koe him lykwols gjin dynasty hanthavenje en bûtenlânske hearskers koene harren gesach nea yn de Fryske gebieten fêstigje. Dat foarme it útgongspunt fan it systeem fan de "[[Fryske Frijheid]]". De rol fan de Skelta en de Asega waard feriene, en krige de namme fan "[[Redjeva]]" ("[[Grytman]]" yn [[Westerlauwersk Fryslân]]) of "Riuchter". It beklaaien fan dy funksje wie noch hieltyd keppele oan grûnbesit. It rjochtsgebiet fan de redjeva wie altyd in doarp of [[karspel]]. Al dy midsiuwske distrikten fan Fryslân, de saneamde [[Sân Seelannen|Seelannen]] hiene elts likernôch 12 oant 16 fan dy redjeva's. Hja kamen alle jierren byinoar yn 'e [[Opstalbeam]] en besprek allegear saken oangeande wetjouwing en rjochtspraak. === Snuorje fan de haadlingen === Fan de 14e iuw ôf kamen foaroansteande persoanen op 'e foargrûn te stean yn it bestjoer fan de Fryske lannen. Op basis fan ferwurven rykdom, grut lânbesit of de funksje fan redjeva, bemachtigen se in hieltyd grutter oandiel yn 'e macht. It tiidrek fan de Fryske Frijheid makke plak foar in systeem fan [[haadling]]en. Pleatslike hearskers dy't de macht útoefenen yn harren karspel of gebiet. De haadlingen beskôgen harsels as opfolgers fan de eardere redjeva/grytmannen. Yn [[1438]] neamden de haadlingen fan it [[Norderlân]] en it [[Harlingerlân]] harsels mei klam "Haadling en Redjeva". Guon haadlingen, lykas [[Fokko Ukena]], besochten harren eigen wetten en foarskriften yn de Eastfryske gebieten yn te fieren. Wjerstân tsjin syn machtgripen behindere dat lykwols. Yn dat tiidrek waarden allegear âlde Fryske rjochtsboarnen fêstlein. Njonken rjochtsregels befetten dy rjochtsboarnen ek fêststellings oangeande konstitúsjonele of bestjoerlike regels en tradysjes. De keazen redjeva/grytmannen oefenen de legere rjochtspraak út yn harren doarpen en karspels en fertsjintwurdigen mei redjeva/grytmannen út neie doarpen harren distrikt. Dat kolleezje fan redjeva/grytmannen tsjinne as it heechste gerjochtshôf yn it oanbelangjende gebiet. Lang om let krigen de haadlingen hieltyd mear macht. Hja bemachtigen hieltyd mear ynfloed op 'e rjochtspraak yn it gebiet dêr't se harren macht útoefenen en diene harren gauris foar as heechste rjochter. Allinnich yn it [[Emsigerlân]], mei de machtige stêd [[Emden]], bleau it rjochtssysteem suver itselde. Dêr bleau in kolleezje fan keazen rjochters tsjinjen as heechste rjochtbank. Nettsjinsteande dat oefenen ek ynit Emsigerlân de haadlingen gauris de legere rjochtspraak yn 'e doarpen út. === Rjochtlike macht yn it grreefskip === Doe't it greefskip Eastfryslân yn 1464 stifte waard, besochten de greven fan it [[Hûs Sirksena]] ek harren macht op it mêd fan rjocht en rjochtspraak jilde te litten. De earste grevne fan dy dynasty fierden wetten en foarskriften yn dy't basearre wiene op de lokale regels en tradysjes fan dy tiid. In probleem wie lykwols dat dy fan distrikt oant distrikt tige faninoar ferskille koene. Greve [[Ulrik Sirksena|Ulrik I]] rjochte allegear kommisjes op en kreëarje dúdlikens om sa ta ien inkelde rjochtspraak yn gâns it greefskip te kommen. Dêrtroch begûn de rjochtspraak yn Eastfryslân fierder fan de âlde Fryske rjochtstradysjes komme te stean en hieltyd mear oerienkamen mei dy fan oare gebieten yn it noardwesten fan it Hillige Roomske Ryk. Dat proses waard fuortset troch [[Edzard de Grutte fan Eastfryslân|Edzard I]]. Yn [[1518]] stelde er it [[Eastfryske Lânrjocht]] op. Dat wie dêrnei krapoan 300 jier lang it jildende steatsrjocht fan Eastfryslân. Dêrfoaroer bleau de ynfloed fan de âlde Fryske rjochtstradysjes bestean. De legere rjochtspraak yn Eastfryslân waard no útoefene troch de [[amtman]] fan de ferskate amten dêr't Eastfryslân doe út bestie. Berop koe yntsjinne wurde by de "lânrjochter". Dy rjochtbank hie gjin fêste sit en luts troch it greefskip hinne. Ek tsjin de lânrjochter koe berop yntsjinne wurde. Dat moast streekrjocht by de greve en syn riedshearen yntsjinne wurde. Ynearsten wie der ien lânrjochter. By de tsierderijen tusken de bruorren [[Edzard II fan Eastfryslân|Edzard II]] en [[Jehan II fan Eastfryslân|Jehan II]] wiene der twa lânrjochters en yn 1600 kaam der in tredde by foar it Harlingerlân. Ek de [[Eastfryske stannen]], dy't hieltyd machtiger waarden, trunen oan op in ûnôfhinklik gerjochtshôf. Op hjitten fan keizer Rudolf II waard dat gerjochtshôf yn 1593 oprjochte, nettsjinsteande swier protest fan Edzard II. It ward yn de haadstêd [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] fêstige. Oan oare kant wie der it kânselarijgerjocht, dat swier ûnder de ynfloed fan de greve stie, en oan oare kant it gerjochtshôf, dat swiier ûnder de ynfloed fan de Eastfryske stannen stie. Dêrtroch ûntstie in sitewaasje d♪6r't twa konkurrearjende rjochtbanken mei-inoar yn konflikt wiene oer it rjochtsfoech yn Eastfryslân. It foech fan de lânrjochter waarden hieltyd mear beheind. Nei't de ynstellings yn Eastfryslân harren ûntjoegen, kamen der hieltyd mear oplate griffiers by de rjochtbanken yn Eastfryslân wurkjen. Hja wiene benammen oplaat yn it midsiuwsk Romeinsk rjocht, itjinge ek betsjutte dat de Fryske rjochtsregels hieltyd minder wichtich waarden. == Administrative yndieling == [[Ofbyld:Administrative division of East Frisia (1728).png|500px|thumb|Administrative yndieling fan Eastfryslân yn 1728.<br> {| | '''Amt''': 1.&nbsp;Emden 2.&nbsp;Greetsiel 3.&nbsp;Lier 4.&nbsp;Auwerk 5.&nbsp;Norden 6.&nbsp;Berum 7.&nbsp;Stickhausen 8.&nbsp;Friedeburg 9.&nbsp;Pewsum 10.&nbsp;Esens 11.&nbsp;Friedeburg<br> '''Frije stêd''' I.&nbsp;Emden | width=60 | | '''Hearlikheid''': A.&nbsp;Lütetsburg B.&nbsp;Gödens C.&nbsp;Dornum D.&nbsp;Jennelt E.&nbsp;Petkum F.&nbsp;Rysum G.&nbsp;Up- en Wolthusen H.&nbsp;Borssum I.&nbsp;Oldersum J.&nbsp;Loga |} ]] === Amten === ==== Fêstelân ==== Doe't de Sirksena's greven fan Eastfryslân waarden, brochten se ek in nije bestjoerlike struktuer mei. It âlde systeem fan iuwenâlde histoaryske Seelannen, lykas [[Brokmerlân]] of [[Oerledingerlân]] of [[Lengenerlân]] ferdwûn. Dêr ynstee fan ûntstie in struktuer yn 'e foarm fan [[Amt (gebiet)|amt]]en (distrikten). De âlde stinzen fan haadlingen lykas [[Boarch Berum|Berum]], [[Slot Auwerk|Auwerk]] en [[Boarch Emden|Emden]] waarden it bestjoerssintrum fan in amt. Dat jilde ek foar strategyske boargen dy't boud waarden, lykas [[Stickhausen]], [[Leerort]] en [[Friedeburg]]. Yn 'e iere jierren fan it greefskip bestiene ek de amten Lengen en [[Mariënhafe]] (Brokmerlân). Oan 'e ein fan de 15e iuw waard it Amt Mariënhafe lykwols opnommen yn it Amt Auwerk. It Amt Lengen waard dêrfoaroer yn 1535 by it Amt Stickhausen foege. Boppedat waard it Amt Friedeberg yn 1481 troch [[Theda Ukena]] foarme. Dêr kaam it tal amten mei op acht:Emden, Greetsiel, Lier, Auwerk, Norden, Berum, Stickhausen en Friedeburg. Nei it [[Ferdrach fan Berum]] yn 1600 kamen der twa nije amten by: [[Esens]] en [[Wittmund (stêd)|Wittmund]] yn it Harlingerlân. Dat lêste tafoegjen barde yn 1610 nei it ferstjerren fan [[Katarina fan Sweden]], de frou fan greve [[Edzard II fan Eastfryslân|Edzard II]]. Hja hie as sûverein foarst regearre oer de hearlikheden [[Loquard]], [[Campen]], [[Woquard]] en [[Pewsum]]. Nei har ferstjerren waarden dyhearlikheden gearfoege ta it nij foarme Amt Pewsum. Dêr kaam it definitive tal amten mei op alve yn Eastfryslân. Alle amten, mei útsûndering fan Pewsum, wiene fierder ferparte yn fâdijen. It Amt Norden bygelyks bestie út de fâdijen Westernmarsch en Lintelermarsch. Oan it haad fan in amt stie in [[amtman]], letter ek wol [[Lândrost|drost]] neamd. Njonken in sivile taak hie de amtman as haad fan syn distrikt ek rjochtlike en militêre ferantwurdlikheden. ==== Eilannen ==== Yn 1728 hearden seis [[waadeilannen]] ta it greefskip Eastfryslân. Fan west nei east wiene dat [[Boarkum]], [[Jyst]], [[Nordeneach]], [[Baltrum]], [[Langereach]] en [[Spikereach]]. Dy hearden ta ien fan de amten. Boarkum hearde ta it Amt Greetsiel, Jyst oant Greetsiel oant 1591, dêrnei oant 1715 ta it Amt Auwerk en dêrnei ta it Amt Norden. Nordeneach en Baltrum hearden ta it Amt Berum en Langereach en Spikereach ta it Amt Esens. Nettsjinsteande dat, wiene de eilannen net alhiel yntegrearre yn harren amten en holden se in grutte mjitte fan selsstannigens yn it amt. De macht fan de hear op de eilannen wie dan ek tige grut. De eilânbewenners hiene dêrom ek minder rjochten as de Eastfriezen op it fêstelân. {{DEFAULTSORT:Eastfrislan, Greefskip}} [[Kategory:Greefskip Eastfryslân| ]] [[Kategory:Histoarysk lân yn Jeropa]] [[Kategory:Steat fan it Hillige Roomske Ryk]] [[Kategory:Skiednis fan East-Fryslân]] [[Kategory:Skiednis fan Nedersaksen]] [[Kategory:Greefskip]] [[Kategory:Eastfryslân]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1464]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1744]] 0lc8y70cm232zl0g5klcdan2jh5jgaw 0 21864 1238421 1128673 2026-08-15T01:44:58Z PhantomFunds 59342 1238421 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Nap reference2.jpg|thumb|right|250px|De hichtereferinsje yn it gemeentehûs fan Amsterdam]] [[Ofbyld:Nap reference waterlooplein.jpg|thumb|right|250px|NAP-nivo yn gemeentehûs Amsterdam]] [[Ofbyld:Normaal Amsterdams Peil - Woerden.jpg|thumb|250px|right|Peilskaal by Woerden,<br>wetterstân 188 sm ûnder (-) NAP]] [[Ofbyld:NAP_DenBosch.JPG|thumb|250px|right|Peilskaal by 's-Hertogenbosch,<br>wetterstân 274 sm boppe (+) NAP]] [[Ofbyld:The_Netherlands_compared_to_sealevel.svg|thumb|250px|right|Kustline neffens NAP]] It '''Normaal Amsterdamsk [[Peil]]''' (meastal ôfkoarten ta '''NAP''') is de referinsjehichte dêr't [[hichtemjitting]]en yn Fryslân en Nederlân oan relatearre wurde. Foar it gemak wurdt it NAP lyksteld oan it gemiddelde [[seenivo]], yn werklikheid is it heger (sjoch hjirûnder). Fan oarsprong kaam it NAP oerien mei de [[geoïde]], mar tsjintwurdich komt dit net mear hielendal oerien. == Peilmerken == It NAP-net bestiet út ûngefear 50.000 sichtbere peilmerken, meastal brûnzen boutjes mei it opskrift NAP, oanbrocht yn kaden, muorren, bouwurken of op peallen en boppedat 250 ûndergrûnse peilmerken. De ûnderlinge hichteferskillen tusken de peilmerken wurdt sekuer fêstlein. Troch boaiembewegingen binne der hieltiten feroarings. Iens yn de tsien jier bepaalt Rykswettersteat opnij de hichte fan de measte peilmerken. De gegevens fan de peilmerken wurde bekend makke yn in NAP-peilmerkelist, dêr't de mjitten hichte t.o.f. it NAP-flak yn oanjûn stiet en de gegevens dêr't it merk te finen is. Yn 1818 waard it Amsterdams Peil (AP) as fergelikingsflak foarskreaun. Yn 1829 waard it AP foarskreaun nulpunt foar alle peilskalen yn Nederlân. Nei de earste presizenswetterpassing (1875-1885) waard de namme Normaal Amsterdamsk Peil, N.A.P. ynfierd. De ferantwurdlikheid foar de ynstânhâlding fan it NAP-net yn Nederlân is opdroegen oan Rykswettersteat (RWS). == Skiednis == It NAP is it normalisearre Amsterdamsk Peil (AP).<br /> Dit AP wie it ''Stads Peijl'' dat yn [[1684]] bepaald wie en ôflaat wie fan it gemiddelde simmerfloednivo fan it [[IJ (Amsterdam)|IJ]] en dus it heechwetternivo. Dit peil waard fêststeld op ''njoggen foet 5 duym'' (= 2,67689 meter) ûnder de ''Zeedijks Hooghte'' dy't oanjûn wie middels in groef yn in merkstien. De stiennen waarden yn opdracht fan [[Johannes Hudde|boargemaster Hudde]] oanbrocht yn de Ienhoarnslûs, Nije Haarleimmerslûs, Alde Haarlimmerslûs, Nije Brêgeslûs, Kolkslûs, Kraanslûs, West-Yndyske slûs en de Scharrebierslûs yn Amsterdam. Fan dizzze stiennen is allinnich dy yn de Ienhoarnslûs ([[Koarte Prinsegrêft]] ter hichte fan de [[Haarlimmerdyk]]) noch oer. De stien en de slûs binne yn 2005 ta monumint ferklearre.[http://home.tiscali.nl/~wr2777/NAP-niveau.htm] Yn [[1860]] waard as fergeliking it AP oerbrocht nei oare brûkte peilen. Hjirby bliek lykwols in fout ûntstien te wêzen. Dat waard fan [[1885]] oant [[1894]] korrizjearre (normalisearre). Ter ûnderskied waard it ferbettere peil NAP neamd. AP en NAP binne dus itselde. De oantsjutting 'Normaal' joech yn de tuskenlizzende perioade allinnich oan dat it om in korrizjearre (normalisearre, fandêr de 'N') hichte gie. In (noch) net korrizjearre hichte bleau, oant it momint fan korrizjearjen oantsjutten mei AP. Neidat alle punten normalisearre wienen bleau de oantsjutting NAP hanthavene. Yn it earstoan waard de betsjutting fan de taheakke letter 'N' net neamd, dêr't minsken troch't spekulearjen gienen oer de betsjutting der fan. De betsjutting 'nij 'of ''nauwkeurig'' lei foar de hân, mar yn de notulen fan de 46e gearkomst fan de ''Rykskommisje foar Graadmjitting en Waetterpassing'' wurdt sprutsen fan ''Normaal Amsterdamsk Peil''. Yn [[1879]] waard [[Prusen]] oansluten op it NAP. Het peil hjit dêr [[Normalnull]] (NN = NAP). Yn [[1973]] folgen oare Jeropeeske lannen. As fersekering fan it NAP is in brûnzen bout op in 22 meter lange heipeal ûnder de [[Dam (Amsterdam)|Dam]] yn Amsterdam oanbrocht. Dat punt jildt as 1,43 meter boppe NAP. == Ekstremen == *It [[leechste punt fan Nederlân]] leit op 6,76 meter ûnder it Normaal Amsterdamsk Peil yn [[Nieuwerkerk aan den IJssel]]. *Ticht by it [[trijelannepunt (Faals)|trijelannepunt]] op de [[Faalserberch]] is it heechste punt fan Nederlân (NAP + 322,70 m). Yn de [[list fan heechste punten yn Nederlân]] stean de heechste punten per provinsje. Ter fergeliking: de hichte fan de stjoermêst de [[Gerbrandytoer]] yn IJsselstein bedraacht 367 m. == Opmerklike ferskillen== Binnen 1 kilometer fan elkoar ôf lizze de [[ENCI-groeve]] NAP + 5 meter (djipste punt), de [[Maas]] streamt op NAP + 45 meter en [[d'n Observant]] stekt 170,8 meter boppe NAP út. It kaartsje hjirneist mei de '''kustline fan Nederlân''' is net hielendal goed werjûn. It eilân Goeree-Overflakkee leit foar it grutste part ûnder NAP mei útsûndering fan in gedielte fan de Kop fan Goeree. Dêrneist is it eilân IJsselmonde ek gedeeltlik ûnder NAP. == Sjoch ek == *[[Trijehoeksmjitting]] *[[Lânmjitten]] *[[List fan referinsjepunten by hichtemjittings]] *[[Rykstrijehoekskoördinaten]] *[[Wetterpasynstrumint]] {{boarnen|boarnefernijing= *[http://www.rdnap.nl/ rdnap.nl] Rykstrijekoeknet en NAP ([[RDNAP]]) *[http://www.ahn.nl/ ahn.nl] Aktueel Hichtebestân Nederlân *[http://home.tiscali.nl/~wr2777/NAP-niveau.htm#NAP,%20GPS%20en%20de%20geo%EFde Skiednis fan it NAP] }} [[Kategory:Geografy]] 2w4ljrt77agati0dnqs9sf053ul5r0p 0 22439 1238396 1226587 2026-08-14T15:37:10Z Drewes 2754 red. 1238396 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Sieuwert Bruins Slot (1968).jpg|thumb|Sieuwert Bruins Slot (1968)]] [[Ofbyld:Sieuwert Bruins Slot (1960).jpg|thumb|Sieuwert Bruins Slot (1960)]] '''Jan Albertus Hendrik Johan Sieuwert Bruins Slot''' ([[Drachten]], [[8 jannewaris]] [[1906]] - [[Haarlim]], [[4 april]] [[1972]]) wie in [[Anti-Revolúsjonêre Partij|Anti-Revolúsjonêr]] [[politikus]], [[parlemint]]slid, yn [[Nederlân|Nederlânske]] fersetsstrider yn de [[Twadde Wrâldoarloch]] en [[haadredakteur]] fan it deiblêd [[Trouw (krante)|Trouw]]. == Jeugd en oplieding== De grifformearde Bruins Slot, soan fan [[Albertus Bruins Slot]] dy't boargemaster fan [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] en fan [[Smellingerlân]] wie, en Antje Hoogeboom, gie yn [[1918]] nei it kristlik [[Marnix Gymnasium]] yn [[Rotterdam]] dêr't er yn [[1924]] eineksamen die en studearre dêrnei fan [[1924]] oant [[1928]] [[rjochten]] oan de [[Frije Universiteit Amsterdam|Frije Universiteit]] fan Amsterdam wêr't er op [[13 maart]] [[1931]] promovearre ta doktor yn de rjochtsgeleardheid op in proefskrift oer [[Guillaume Groen van Prinsterer|Groen van Prinsterer]]. == Wurk en fersetswurk == Fan [[1928]] oant [[1933]] wie Bruins Slot [[abbekaat]] en prokureur yn [[Amsterdam]]. Yn [[1933]] waard er beneamd ta [[boargemaster]] fan [[Adorp]] yn [[Grinslân]]. Hy besocht nei de besetting sa lang mooglik oan te bliuwen om sa de ynfloed fan de Dútsers te beheinen, mar yn [[1942]] slagge dat net mear, sadat er op [[24 febrewaris]] [[1942]] op fersyk earfol ûntslein waard. Dêrnei festige er him as abbekaat yn [[Sauwerd]] yn Grinslân en begûn yn jannewaris [[1943]] mei syn redaksjewurk oan it dan yllegale blêd [[Trouw]], ûnder de skûlnamme "Zwart". Hy wie ien fan de steunpylders binnen de organisaasje fan it yllegale deiblêd. Ek joech er lieding oan de destiids yllegale ARP fan [[1943]] oant[[1945]]. == Nei de oarloch == Nei de befrijing waard er haadredakteur fan it deiblêd Trouw, wat hy oant [[1971]] bliuwe soe. Yn dat jier waard er ek oansocht foar de posysje fan [[Minister fan Bûtenlânske Saken]], wat er wegere. Op [[4 juny]] [[1946]] waard er wol lid fan de [[Twadde Keamer]] foar de [[Anti-Revolúsjonêre Partij|ARP]], dêr't er op [[3 oktober]] [[1956]] de fraksjefoarsitter fan waard. Teffens wie er fan [[10 septimber]] [[1952]] oant [[22 febrewaris]] [[1955]] lid fan de Mienskiplike Gearkomst fan de Europeeske Mienskip foar Koalen en Stiel (de foarrinner fan de Europeeske Uny). Yn it parlemint wie er bûten [[fraksjefoarsitter]] en wurdfierder bûtenlân nammens de ARP en in grut foarstanner fan Europeeske gearwurking. Hy hold him ek dwaande mei definsje, binnenlânske saken, ûnderwiis en omropsaken. Hy wie in haadrolspiler yn de "boukrisis" oer de wenningbouproduksje yn [[1960]] en kaam dêrby mei syn fraksje rjocht foaroer de eigen bewâldslju Van Aartsen en Zijlstra te stean. Op 4 april 1962 ferklearre er yn in politike draai fan de ARP yn de Twadde Keamer dat by de saak Nij-Guinea neist behertiging fan de belangen fan de [[Papoea's]] oerienstimming mei [[Yndoneezje]] doelstelling wêze moast. Hjirmei waard ôfwykt fan de eardere line dy't útgie fan it selsbeskikkingsrjocht fan de Papoea's. Troch dizze twa kwestjes ynein en út de graasje rekke fan syn partij joech er op [[16 maaie]] [[1963]] syn fraksjefoarsitterskip oer en in skoftke letter, op [[5 juny]] [[1963]] luts er him werom út de polityk en kaam wer alle dagen op syn kantoar by Trouw, dêr't er haadredakteur fan bleaun wie yn syn politike karriêre. Hy ferliet Trouw yn [[1971]] en stoar yn [[1972]]. == Fierdere personalia == Bruins Slot waard op [[29 april]] [[1957]] beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw. Hy troude op 29 juny 1933 mei Cornelie Catherine Hermance Rutgers dêr't er twa soannen mei krige. Rutgers ferstoar op 20 novimber 1947. Op 25 maart 1953 troude er mei Wilhelmina Chardon mei wa't er ien soan krige. Bruins Slot is de skoansoan fan âld-minister V.H. Rutgers en de skoanheit fan it [[CDA]] âld-Twadde Keamerlid [[Jan Nico Scholten]] dy't troude mei dochter Anneke Bruins Slot (juriste en teologe). == Publikaasjes == * ''Groen van Prinsterer en het herstel der hiërarchie in de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland'' ([[dissertaasje]] 1931) * ''Bezinning en uitzicht. De motieven der huidige wereldontwikkeling en onze roeping daarin'' (1950) * ''En ik was gelukkig, herinneringen'' ([[1972]]) == Keppeling om utens == *[https://www.parlement.com/9291000/biof/00226 Parlement.com - biografy] *[http://www.glimmerveen.nl/Henk/Bruins%20Slot.html Sinjalen út de famylje Glimmerveen - biografy] {{boarnen|boarnefernijing= * {{Aut|J.A. van Bennekom}} - "Bruins Slot. Een politicus die van inzicht durfde te veranderen", yn: C. Bremmer (red.), "Personen en momenten uit de geschiedenis van de Anti-Revolutionaire Partij" (1980) * {{Aut|D.F.J. Bosscher}} - "Bruins Slot, Jan Albertus Hendrik Johan Sieuwert (1906-1972)", yn: Biografysk Wurdboek fan Nederlân, diel II, 79 * {{Aut|Pieter Bak}} - "Een meneer van een krant. Trouw en Bruins Slot 1943-1968", proefskrift 1994 * Kolleksje-Bruins Slot, Histoarysk Dokumintaasjesintrum foar it Nederlânsk Protestantisme }} {{DEFAULTSORT:Bruins Slot, Sieuwert}} [[Kategory:Frysk abbekaat]] [[Kategory:Frysk sjoernalist]] [[Kategory:Frysk amtner]] [[Kategory:Frysk politikus]] [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Frysk konservatyf]] [[Kategory:Nederlânsk abbekaat]] [[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]] [[Kategory:Nederlânsk amtner]] [[Kategory:Nederlânsk politikus]] [[Kategory:ARP-politikus]] [[Kategory:Nederlânsk boargemaster]] [[Kategory:Twadde Keamerlid]] [[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Nederlânsk konservatyf]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn Drachten]] [[Kategory:Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw]] [[Kategory:Persoan berne yn 1906]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1972]] p6s84sh95jeco1u5ahvl31af6v70akc 0 29114 1238389 1013662 2026-08-14T14:34:08Z Drewes 2754 red. 1238389 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Palazzo della Ragione.gif|left|200px|thumb|Paleis ûntwurpen troch Palladio]] [[Ofbyld:Queens house greenwich.jpg|thumb|right|200px|[[Inigo Jones]] wie de ûntwerper fan [[Queen's House]], Greenwich, it earste Ingelske Palladianistyske bouwurk.]] [[Ofbyld:TheWhiteHouse.jpg|thumb|right|200px|It [[Wite Hûs (Washington D.C.)|Wite Hûs]], troch arsjitekt [[James Hoban]]]] It '''palladianisme''' is yn styl út de Europeeske [[arsjitektuer]], skaaimerke troch ienfâld en harmony. De styl is ôflaat fan de Italjaanske [[arsjitekt]] [[Andrea Palladio]] (1508–1580) dy't arbeide yn [[Feneetsje (stêd)|Feneetsje]]. De styl is it resultaat fan in evolúsje dy't útein sette yn de [[17e iuw]] en dy't oanhâlde oant de ein fan de [[18e iuw]]. It wurk fan Palladio gie werom op de boukeunst fan de [[âldheid]], dat it waard in tsjinhinger fan de [[Barok (stylperioade)|barok]]. It is in diel fan it [[klassisisme]] De styl waard tapast yn de Noardlike Nederlannen, yn Noard-[[Dútslân]] en yn [[Frankryk]] (yn it regear fan [[Loadewyk XIV fan Frankryk|Loadewyk XIV]] en [[Loadewyk XV fan Frankryk|Loadewyk XV]]). Yn Ingelân briek it palladianisme troch mei [[Inigo Jones]]. Ferskate bûtenpleatsen waarden neffens dy styl delsetten, bygelyks [[Chiswick House]] fan [[William Kent]]. [[Christopher Wren]] hat ferskate tsjerken yn [[Londen]] yn de styl boud. De styl fûn ek yngong yn de [[Feriene Steaten]] en waard dêr populêr, benammen yn de gebouwen fan arsjitekt [[Thomas Jefferson]]. In protte oerheids- en mienskipsgebouwen binne yn dy styl set. == Keppelings om utens == * [http://www.english-heritage.org.uk/filestore/visitsevents/asp/visits/Details.asp?Property_Id=100 Chiswick House] * [http://www.holkham.co.uk/ Holkham Hall] * [http://www.cisapalladio.org/index.php?lingua=e Ynternasjonaal sintrum foar stúdzje fan Andrea Palladio's arsjitektuer (CISA)] * [http://www.britainexpress.com/architecture/palladian.htm Palladian Architecture in England] * [http://www.palladiancenter.org The Center for Palladian Studies in America, Inc.] * [http://www.boglewood.com/palladio/home.html Palladio's Villas] * [http://www.iath.virginia.edu/wilson/home.html Thomas Jefferson syn arsjitektuer] * [http://www.woburnestates.com/ Woburn Abbey] {{Commonscat|Vitruvius Britannicus}} [[Kategory:Arsjitektuer]] [[Kategory:Boustyl]] [[Kategory:Renêssânse]] pzeqxecvhd8iqq7eti80o1nt2wuce7e 0 29289 1238411 1236269 2026-08-14T20:25:36Z RomkeHoekstra 10582 Tekst útwreide. 1238411 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = dûkerke |Ofbyld = [[File:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis), Parc de Woluwé, Brussels (14748388013).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus ruficollis |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TachybaptusRuficollisIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} It '''dûkerke''' (''Tachybaptus ruficollis'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[dûkerkes]] (''Tachybaptus''). It dûkerke hjit yn it Frysk ek wol ''earsfuttel'', ''earsfutteler'' of ''lytse ieldûker''. == Beskriuwing == It dûkerke is in knobske dûker mei in tige koarte, rjochte snaffel en in frij koarte hals. De fearren op it efterein binne opfallend dûnzich. Yn it simmerkleed is er foar it meastepart donkerbrún, mei readbrune wangen en hals en in opfallend wytgiel plak oan 'e basis fan 'e snaffel. Yn it winterkleed is de boppekant donkerbrún, wylst de wangen, sydflanken, hals en ûnderkant ljochtbrún oant bêzje binne, mei in wyt halsplak. Mei 23 oant 29 sm is it yn [[Jeropa]] it lytste lid fan 'e famylje fan de [[dûkerfûgels]]. In juvenyl liket op 'e folwoeksen fûgel yn it winterkleed, mar mei koarte donkere streken efter en ûnder it each en in gielrôze plak by de basis fan 'e snaffel. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Little Grebe 2025 08 24.jpg|briedkleed Grèbe castagneux078 lac de tunis.jpg|winterkleed Zampullín chico Tachybaptus ruficollis.jpg|juvenyl </gallery> </div> == Fersprieding en taksonomy == It dûkerke komt yn hast hiel [[Jeropa]] foar, fan 'e [[Middellânske See]]-lannen nei it noarden ta oant Súd-[[Sweden]], yn hiel [[Afrika]] útsein de [[Sahara]], op [[Madagaskar]] en yn [[Súd-Aazje]], [[East-Aazje]] en [[Súdeast-Aazje]], eastlik oant [[Japan]] en [[Nij-Guineä]]. It dûkerke briedt by ûndjippe binnenwetters mei in tichte begroeiïng oan 'e igge, mei ûnder oare [[siggen]], [[reid]] en [[barchjeblom]]men. De fûgel komt foar yn swietwettersompen, lytse marren, puollen, brede sleatten, dobben en stadich streamende rivieren, mar somtiden ek yn fivers, grêften, wetteropslachgebieten en grintgatten. Winterdeis is it dûkerke benammen te finen op grutter wetter dat net tichtfriest, lykas gruttere marren en rivieren en smoute gebieten by de kust. Yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet is it dûkerke foaral in [[stânfûgel]], mar yn [[East-Jeropa]] en West- en Noardeast-Aazje is it in [[trekfûgel]]. De Eastjeropeeske fûgels oerwinterje yn [[Súdeast-Jeropa]] en [[Turkije]]. Der wurde tsien [[ûndersoarte]]n erkend mei de folgjende fersprieding: * ''T. r. ruficollis'': fan Jeropa oant it [[Oeralberchtme]] en noardwestlik Afrika. * ''T. r. albescens'': fan 'e [[Kaukasus]] oant [[Birma]] en [[Sry Lanka]]. * ''T. r. iraquensis'': [[Irak]] en súdwestlik [[Iran]]. * ''T. r. capensis'': Afrika besuden de [[Sahara]] en [[Madagaskar]]. * ''T. r. poggei'': fan noardeastlik oant súdeastlik [[Aazje]], de [[Koerilen]], [[Japan]] en [[Taiwan]]. * ''T. r. philippensis'': de [[Filipinen]], útsein [[Mindanao]]. * ''T. r. cotabato'': Mindanao. * ''T. r. vulcanorum'': fan [[Java]] oant [[Tanimbareilannen|Tanimbar]]. * ''T. r. tricolor'': fan [[Sulawesi]] oant [[Nij-Guineä]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]]. * ''T. r. collaris'': fan noardeastlik Nij-Guineä oant [[Bougainville]] yn 'e noardlike [[Salomonseilannen]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Zwergtaucher (53724427242).jpg|thumb|left|Dûkerke yn briedkleed mei iepen wjukken.]] Yn [[Nederlân]] komt de fûgel net in hiel soad foar. It tal briedpearkes wurdt op sa'n 2.100 oant 3.000 briedpearkes rûsd (2018-2020). De soarte ûntbrekt allinnich yn 'e alderdrûchste gebieten, lykas op 'e [[Feluwe]]. Oer it generaal is it dûkerke in [[stânfûgel]], mar by strange winters sykje se iisfrij wetter op. Dan binne se benammen te finen yn it brakwetter fan 'e [[Seelân|Siuwske]] [[delta]]. It dûkerke is in skouwe soarte, dy't him faak ferberget yn 'e begroeiïng oan 'e igge en dêrtroch selden te sjen is. By gefaar fleant it dûkerke net fuort. It dûkt leaver ûnder wetter, wêrby't allinnich de kop noch boppe it wetter útkomt, of rint fuort nei de tichtstbye begroeiïng oan 'e igge. It dûkerke libbet [[solitêr]] of yn pearen. Winterdeis en yn 'e rui binne se soms yn lytse groepkes fan maksimaal tritich fûgels te finen. Yn 'e briedtiid is it mantsje agressyf tsjin rivalen. It fleant dan leech oer it wetter nei de oare fûgel ta, wylst it lûd ropt, om dêrnei te dûken en wetter omheech te spatten. == Ekology == === Iten === It dûkerke fangt syn iten ûnder wetter en dûkt nei wetterynsekten en larven, wêrûnder [[útstrûpers]], [[stienmiggen]], [[wetterwantsen]], [[wetterkrobben]] en [[libellen]], en dêrnjonken ek lytse [[slakken]], lytse [[kreefteftigen]], lytse [[amfibyen]] en [[Kikkerts|kikkertfiskjes]] en soms lytse fisken, lykas [[toarnderke]]s of jonge fisken. Yn 'e briedtiid foarmje ynsekten it grutste part fan it dieet. It dûkerke is in poerbêste dûker, dy't by it jeien langer as in heale minút ûnder wetter bliuwe kin. De proai wurdt op it each fûn. Om de foarming fan [[braakballen]] te befoarderjen, slokt it dûkerke fearkes yn. Sa wurde bonkjes en oar ûnfertarber materiaal útkoarre. === Briedgedrach === Dûkerkes bliuwe nei alle gedachten in hiele libben as pear byinoar. De briedtiid duorret fan april oant july. By de [[balts]] set it mantsje syn fearren op. It pikt mei de snaffel yn it wetter en spat mei de poaten wetter omheech. Dêrnei lit it pear tegearre de karakteristike bybybyby-rop hearre. It mantsje en it wyfke bouwe tegearre in driuwend nêst fan farske en ferrotte plantendielen, dat ûnder of boppe it wetter oan 'e begroeiïng oan 'e igge fêstmakke wurdt. It lechsel bestiet út fjouwer oant seis aaien (somtiden ien oant acht). Dy binne earst wyt, mar krije letter troch it nêstmateriaal in brúnere kleur. De âlden wikselje inoar ôf by it brieden, dat 19–25 dagen duorret. It mantsje is yn dy tiid tige agressyf tsjin oare wetterfûgels. By it wikseljen fan 'e briedtaak komt de âlder ûnder wetter nei it nêst ta. Meastentiids bringt er nij nêstmateriaal mei. As it nêst ferlitten wurdt, wurde de aaien bedutsen. De jongen binne [[Nêstbliuwers en nêstflechters|nêstflechters]] en kinne fuortendaliks sels iten fine. Om te rêsten krûpe de jongen op 'e rêch fan 'e âlden. It nêst bliuwt ek as rêstplak foar de âlden en de jongen yn gebrûk. Nei 44–48 dagen kinne de jongen fleane en binne se selsstannich. As iennichste Jeropeeske dûkers kinne dûkerkes alle jierren twa, en bytiden trije, lechsels hawwe. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) on its nest with eggs ... (26069369593).jpg|fûgel op it nêst Tachybaptus ruficollis MHNT.ZOO.2010.11.37.9.jpg|aaien Zampullín chico, polluelo Tachybaptus ruficollis.jpg|pyk </gallery> </div> == Bedriging en beskerming == It dûkerke hat in grut ferspriedingsgebiet. De hiele wrâldpopulaasje waard yn 2021 op 384.000 oant 2.350.000 folwoeken fûgels rûsd. De soarte wurdt troch de IUCN dan ek net as bedrige beskôge. Dochs lit de soarte in ôfnimmende trend sjen, benammen yn [[West-Jeropa]]. In wichtige oarsaak is de efterútgong fan 'e wetterkwaliteit. Om't it dûkerke ôfhinklik is fan wetterynsekten, dy't er op it each fine moat, kin hy allinnich oerlibje yn helder, skjin wetter. Ek fernieling fan begroeiïng oan 'e igge soarget foar swierrichheden. Troch ferbettering fan 'e wetterkwaliteit en natuerûntwikkeling is it tal dûkerkes yn Nederlân sûnt 1990 mei likernôch de helte tanommen. De populaasje kin frij sterk skommelje, mar is sûnt 2007 min ofte mear stabyl (gegevens oant 2019). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-grebe-tachybaptus-ruficollis BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/litgre1?continue eBird, oproppen 14 augustus 2026.] * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Tachybaptus+ruficollis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd. * [http://www.sovon.nl/soorten.asp?euring=70&lang=nl SOVON] - Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan it dûkerke yn Nederlân. * [http://www.waarneming.nl/soort.php?id=2&tab=kaart Kaart mei waarnimmings yn Nederlân]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachybaptus ruficollis|Dûkerke}} }} * {{Wikiwurdboek}} {{DEFAULTSORT:Dukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 2b2bjqwy8ahfasnvgten8f64hny2dsk 1238412 1238411 2026-08-14T20:35:40Z RomkeHoekstra 10582 1238412 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = dûkerke |Ofbyld = [[File:Tewkesbury Abbey 2011.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus ruficollis |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TachybaptusRuficollisIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} It '''dûkerke''' (''Tachybaptus ruficollis'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[dûkerkes]] (''Tachybaptus''). It dûkerke hjit yn it Frysk ek wol ''earsfuttel'', ''earsfutteler'' of ''lytse ieldûker''. == Beskriuwing == It dûkerke is in knobske dûker mei in tige koarte, rjochte snaffel en in frij koarte hals. De fearren op it efterein binne opfallend dûnzich. Yn it simmerkleed is er foar it meastepart donkerbrún, mei readbrune wangen en hals en in opfallend wytgiel plak oan 'e basis fan 'e snaffel. Yn it winterkleed is de boppekant donkerbrún, wylst de wangen, sydflanken, hals en ûnderkant ljochtbrún oant bêzje binne, mei in wyt halsplak. Mei 23 oant 29 sm is it yn [[Jeropa]] it lytste lid fan 'e famylje fan de [[dûkerfûgels]]. In juvenyl liket op 'e folwoeksen fûgel yn it winterkleed, mar mei koarte donkere streken efter en ûnder it each en in gielrôze plak by de basis fan 'e snaffel. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Little Grebe 2025 08 24.jpg|briedkleed Grèbe castagneux078 lac de tunis.jpg|winterkleed Zampullín chico Tachybaptus ruficollis.jpg|juvenyl </gallery> </div> == Fersprieding en taksonomy == It dûkerke komt yn hast hiel [[Jeropa]] foar, fan 'e [[Middellânske See]]-lannen nei it noarden ta oant Súd-[[Sweden]], yn hiel [[Afrika]] útsein de [[Sahara]], op [[Madagaskar]] en yn [[Súd-Aazje]], [[East-Aazje]] en [[Súdeast-Aazje]], eastlik oant [[Japan]] en [[Nij-Guineä]]. It dûkerke briedt by ûndjippe binnenwetters mei in tichte begroeiïng oan 'e igge, mei ûnder oare [[siggen]], [[reid]] en [[barchjeblom]]men. De fûgel komt foar yn swietwettersompen, lytse marren, puollen, brede sleatten, dobben en stadich streamende rivieren, mar somtiden ek yn fivers, grêften, wetteropslachgebieten en grintgatten. Winterdeis is it dûkerke benammen te finen op grutter wetter dat net tichtfriest, lykas gruttere marren en rivieren en smoute gebieten by de kust. Yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet is it dûkerke foaral in [[stânfûgel]], mar yn [[East-Jeropa]] en West- en Noardeast-Aazje is it in [[trekfûgel]]. De Eastjeropeeske fûgels oerwinterje yn [[Súdeast-Jeropa]] en [[Turkije]]. Der wurde tsien [[ûndersoarte]]n erkend mei de folgjende fersprieding: * ''T. r. ruficollis'': fan Jeropa oant it [[Oeralberchtme]] en noardwestlik Afrika. * ''T. r. albescens'': fan 'e [[Kaukasus]] oant [[Birma]] en [[Sry Lanka]]. * ''T. r. iraquensis'': [[Irak]] en súdwestlik [[Iran]]. * ''T. r. capensis'': Afrika besuden de [[Sahara]] en [[Madagaskar]]. * ''T. r. poggei'': fan noardeastlik oant súdeastlik [[Aazje]], de [[Koerilen]], [[Japan]] en [[Taiwan]]. * ''T. r. philippensis'': de [[Filipinen]], útsein [[Mindanao]]. * ''T. r. cotabato'': Mindanao. * ''T. r. vulcanorum'': fan [[Java]] oant [[Tanimbareilannen|Tanimbar]]. * ''T. r. tricolor'': fan [[Sulawesi]] oant [[Nij-Guineä]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]]. * ''T. r. collaris'': fan noardeastlik Nij-Guineä oant [[Bougainville]] yn 'e noardlike [[Salomonseilannen]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Zwergtaucher (53724427242).jpg|thumb|left|Dûkerke yn briedkleed mei iepen wjukken.]] Yn [[Nederlân]] komt de fûgel net in hiel soad foar. It tal briedpearkes wurdt op sa'n 2.100 oant 3.000 briedpearkes rûsd (2018-2020). De soarte ûntbrekt allinnich yn 'e alderdrûchste gebieten, lykas op 'e [[Feluwe]]. Oer it generaal is it dûkerke in [[stânfûgel]], mar by strange winters sykje se iisfrij wetter op. Dan binne se benammen te finen yn it brakwetter fan 'e [[Seelân|Siuwske]] [[delta]]. It dûkerke is in skouwe soarte, dy't him faak ferberget yn 'e begroeiïng oan 'e igge en dêrtroch selden te sjen is. By gefaar fleant it dûkerke net fuort. It dûkt leaver ûnder wetter, wêrby't allinnich de kop noch boppe it wetter útkomt, of rint fuort nei de begroeiïng oan 'e igge. It dûkerke libbet [[solitêr]] of yn pearen. Winterdeis en yn 'e rui binne se soms yn lytse groepkes fan maksimaal tritich fûgels te finen. Yn 'e briedtiid is it mantsje agressyf tsjin rivalen. It fleant dan leech oer it wetter nei de oare fûgel ta, wylst it lûd ropt, om dêrnei te dûken en wetter omheech te spatten. == Ekology == === Iten === It dûkerke fangt syn iten ûnder wetter en dûkt nei wetterynsekten en larven, wêrûnder [[útstrûpers]], [[stienmiggen]], [[wetterwantsen]], [[wetterkrobben]] en [[libellen]], en dêrnjonken ek lytse [[slakken]], lytse [[kreefteftigen]], lytse [[amfibyen]] en [[Kikkerts|kikkertfiskjes]] en soms lytse fisken, lykas [[toarnderke]]s of jonge fisken. Yn 'e briedtiid foarmje ynsekten it grutste part fan it dieet. It dûkerke is in poerbêste dûker, dy't by it jeien langer as in heale minút ûnder wetter bliuwe kin. De proai wurdt op it each fûn. Om de foarming fan [[braakballen]] te befoarderjen, slokt it dûkerke fearkes yn. Sa wurde bonkjes en oar ûnfertarber materiaal útkoarre. === Briedgedrach === Dûkerkes bliuwe nei alle gedachten in hiele libben as pear byinoar. De briedtiid duorret fan april oant july. By de [[balts]] set it mantsje syn fearren op. It pikt mei de snaffel yn it wetter en spat mei de poaten wetter omheech. Dêrnei lit it pear tegearre de karakteristike bybybyby-rop hearre. It mantsje en it wyfke bouwe tegearre in driuwend nêst fan farske en ferrotte plantendielen, dat ûnder of boppe it wetter oan 'e begroeiïng oan 'e igge fêstmakke wurdt. It lechsel bestiet út fjouwer oant seis aaien (somtiden ien oant acht). Dy binne earst wyt, mar krije letter troch it nêstmateriaal in brúnere kleur. De âlden wikselje inoar ôf by it brieden, dat 19–25 dagen duorret. It mantsje is yn dy tiid tige agressyf tsjin oare wetterfûgels. By it wikseljen fan 'e briedtaak komt de âlder ûnder wetter nei it nêst ta. Meastentiids bringt er nij nêstmateriaal mei. As it nêst ferlitten wurdt, wurde de aaien bedutsen. De jongen binne [[Nêstbliuwers en nêstflechters|nêstflechters]] en kinne fuortendaliks sels iten fine. Om te rêsten krûpe de jongen op 'e rêch fan 'e âlden. It nêst bliuwt ek as rêstplak foar de âlden en de jongen yn gebrûk. Nei 44–48 dagen kinne de jongen fleane en binne se selsstannich. As iennichste Jeropeeske dûkers kinne dûkerkes alle jierren twa, en bytiden trije, lechsels hawwe. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) on its nest with eggs ... (26069369593).jpg|fûgel op it nêst Tachybaptus ruficollis MHNT.ZOO.2010.11.37.9.jpg|aaien Zampullín chico, polluelo Tachybaptus ruficollis.jpg|pyk </gallery> </div> == Bedriging en beskerming == It dûkerke hat in grut ferspriedingsgebiet. De hiele wrâldpopulaasje waard yn 2021 op 384.000 oant 2.350.000 folwoeken fûgels rûsd. De soarte wurdt troch de IUCN dan ek net as bedrige beskôge. Dochs lit de soarte in ôfnimmende trend sjen, benammen yn [[West-Jeropa]]. In wichtige oarsaak is de efterútgong fan 'e wetterkwaliteit. Om't it dûkerke ôfhinklik is fan wetterynsekten, dy't er op it each fine moat, kin hy allinnich oerlibje yn helder, skjin wetter. Ek fernieling fan begroeiïng oan 'e igge soarget foar swierrichheden. Troch ferbettering fan 'e wetterkwaliteit en natuerûntwikkeling is it tal dûkerkes yn Nederlân sûnt 1990 mei likernôch de helte tanommen. De populaasje kin frij sterk skommelje, mar is sûnt 2007 min ofte mear stabyl (gegevens oant 2019). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-grebe-tachybaptus-ruficollis BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/litgre1?continue eBird, oproppen 14 augustus 2026.] * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Tachybaptus+ruficollis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd. * [http://www.sovon.nl/soorten.asp?euring=70&lang=nl SOVON] - Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan it dûkerke yn Nederlân. * [http://www.waarneming.nl/soort.php?id=2&tab=kaart Kaart mei waarnimmings yn Nederlân]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachybaptus ruficollis|Dûkerke}} }} * {{Wikiwurdboek}} {{DEFAULTSORT:Dukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 3dxzcf03eafre6tn17dbqoaq9lslndc 1238413 1238412 2026-08-14T20:37:18Z RomkeHoekstra 10582 1238413 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = dûkerke |Ofbyld = [[Ofbyld:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis), Parc de Woluwé, Brussels (14748388013).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus ruficollis |Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1764 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:TachybaptusRuficollisIUCN2019-2.png|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#008000}} [[stânfûgel]] <br>{{Color box|#00FF00}} [[simmerfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]<br>{{Color box|#FF00FF}} [[dwaalgast]] }}</small> }} It '''dûkerke''' (''Tachybaptus ruficollis'') is in [[fûgel]][[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[dûkerkes]] (''Tachybaptus''). It dûkerke hjit yn it Frysk ek wol ''earsfuttel'', ''earsfutteler'' of ''lytse ieldûker''. == Beskriuwing == It dûkerke is in knobske dûker mei in tige koarte, rjochte snaffel en in frij koarte hals. De fearren op it efterein binne opfallend dûnzich. Yn it simmerkleed is er foar it meastepart donkerbrún, mei readbrune wangen en hals en in opfallend wytgiel plak oan 'e basis fan 'e snaffel. Yn it winterkleed is de boppekant donkerbrún, wylst de wangen, sydflanken, hals en ûnderkant ljochtbrún oant bêzje binne, mei in wyt halsplak. Mei 23 oant 29 sm is it yn [[Jeropa]] it lytste lid fan 'e famylje fan de [[dûkerfûgels]]. In juvenyl liket op 'e folwoeksen fûgel yn it winterkleed, mar mei koarte donkere streken efter en ûnder it each en in gielrôze plak by de basis fan 'e snaffel. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Little Grebe 2025 08 24.jpg|briedkleed Grèbe castagneux078 lac de tunis.jpg|winterkleed Zampullín chico Tachybaptus ruficollis.jpg|juvenyl </gallery> </div> == Fersprieding en taksonomy == It dûkerke komt yn hast hiel [[Jeropa]] foar, fan 'e [[Middellânske See]]-lannen nei it noarden ta oant Súd-[[Sweden]], yn hiel [[Afrika]] útsein de [[Sahara]], op [[Madagaskar]] en yn [[Súd-Aazje]], [[East-Aazje]] en [[Súdeast-Aazje]], eastlik oant [[Japan]] en [[Nij-Guineä]]. It dûkerke briedt by ûndjippe binnenwetters mei in tichte begroeiïng oan 'e igge, mei ûnder oare [[siggen]], [[reid]] en [[barchjeblom]]men. De fûgel komt foar yn swietwettersompen, lytse marren, puollen, brede sleatten, dobben en stadich streamende rivieren, mar somtiden ek yn fivers, grêften, wetteropslachgebieten en grintgatten. Winterdeis is it dûkerke benammen te finen op grutter wetter dat net tichtfriest, lykas gruttere marren en rivieren en smoute gebieten by de kust. Yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet is it dûkerke foaral in [[stânfûgel]], mar yn [[East-Jeropa]] en West- en Noardeast-Aazje is it in [[trekfûgel]]. De Eastjeropeeske fûgels oerwinterje yn [[Súdeast-Jeropa]] en [[Turkije]]. Der wurde tsien [[ûndersoarte]]n erkend mei de folgjende fersprieding: * ''T. r. ruficollis'': fan Jeropa oant it [[Oeralberchtme]] en noardwestlik Afrika. * ''T. r. albescens'': fan 'e [[Kaukasus]] oant [[Birma]] en [[Sry Lanka]]. * ''T. r. iraquensis'': [[Irak]] en súdwestlik [[Iran]]. * ''T. r. capensis'': Afrika besuden de [[Sahara]] en [[Madagaskar]]. * ''T. r. poggei'': fan noardeastlik oant súdeastlik [[Aazje]], de [[Koerilen]], [[Japan]] en [[Taiwan]]. * ''T. r. philippensis'': de [[Filipinen]], útsein [[Mindanao]]. * ''T. r. cotabato'': Mindanao. * ''T. r. vulcanorum'': fan [[Java]] oant [[Tanimbareilannen|Tanimbar]]. * ''T. r. tricolor'': fan [[Sulawesi]] oant [[Nij-Guineä]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]]. * ''T. r. collaris'': fan noardeastlik Nij-Guineä oant [[Bougainville]] yn 'e noardlike [[Salomonseilannen]]. === Nederlân === [[Ofbyld:Zwergtaucher (53724427242).jpg|thumb|left|Dûkerke yn briedkleed mei iepen wjukken.]] Yn [[Nederlân]] komt de fûgel net in hiel soad foar. It tal briedpearkes wurdt op sa'n 2.100 oant 3.000 briedpearkes rûsd (2018-2020). De soarte ûntbrekt allinnich yn 'e alderdrûchste gebieten, lykas op 'e [[Feluwe]]. Oer it generaal is it dûkerke in [[stânfûgel]], mar by strange winters sykje se iisfrij wetter op. Dan binne se benammen te finen yn it brakwetter fan 'e [[Seelân|Siuwske]] [[delta]]. It dûkerke is in skouwe soarte, dy't him faak ferberget yn 'e begroeiïng oan 'e igge en dêrtroch selden te sjen is. By gefaar fleant it dûkerke net fuort. It dûkt leaver ûnder wetter, wêrby't allinnich de kop noch boppe it wetter útkomt, of rint fuort nei de begroeiïng oan 'e igge. It dûkerke libbet [[solitêr]] of yn pearen. Winterdeis en yn 'e rui binne se soms yn lytse groepkes fan maksimaal tritich fûgels te finen. Yn 'e briedtiid is it mantsje agressyf tsjin rivalen. It fleant dan leech oer it wetter nei de oare fûgel ta, wylst it lûd ropt, om dêrnei te dûken en wetter omheech te spatten. == Ekology == === Iten === It dûkerke fangt syn iten ûnder wetter en dûkt nei wetterynsekten en larven, wêrûnder [[útstrûpers]], [[stienmiggen]], [[wetterwantsen]], [[wetterkrobben]] en [[libellen]], en dêrnjonken ek lytse [[slakken]], lytse [[kreefteftigen]], lytse [[amfibyen]] en [[Kikkerts|kikkertfiskjes]] en soms lytse fisken, lykas [[toarnderke]]s of jonge fisken. Yn 'e briedtiid foarmje ynsekten it grutste part fan it dieet. It dûkerke is in poerbêste dûker, dy't by it jeien langer as in heale minút ûnder wetter bliuwe kin. De proai wurdt op it each fûn. Om de foarming fan [[braakballen]] te befoarderjen, slokt it dûkerke fearkes yn. Sa wurde bonkjes en oar ûnfertarber materiaal útkoarre. === Briedgedrach === Dûkerkes bliuwe nei alle gedachten in hiele libben as pear byinoar. De briedtiid duorret fan april oant july. By de [[balts]] set it mantsje syn fearren op. It pikt mei de snaffel yn it wetter en spat mei de poaten wetter omheech. Dêrnei lit it pear tegearre de karakteristike bybybyby-rop hearre. It mantsje en it wyfke bouwe tegearre in driuwend nêst fan farske en ferrotte plantendielen, dat ûnder of boppe it wetter oan 'e begroeiïng oan 'e igge fêstmakke wurdt. It lechsel bestiet út fjouwer oant seis aaien (somtiden ien oant acht). Dy binne earst wyt, mar krije letter troch it nêstmateriaal in brúnere kleur. De âlden wikselje inoar ôf by it brieden, dat 19–25 dagen duorret. It mantsje is yn dy tiid tige agressyf tsjin oare wetterfûgels. By it wikseljen fan 'e briedtaak komt de âlder ûnder wetter nei it nêst ta. Meastentiids bringt er nij nêstmateriaal mei. As it nêst ferlitten wurdt, wurde de aaien bedutsen. De jongen binne [[Nêstbliuwers en nêstflechters|nêstflechters]] en kinne fuortendaliks sels iten fine. Om te rêsten krûpe de jongen op 'e rêch fan 'e âlden. It nêst bliuwt ek as rêstplak foar de âlden en de jongen yn gebrûk. Nei 44–48 dagen kinne de jongen fleane en binne se selsstannich. As iennichste Jeropeeske dûkers kinne dûkerkes alle jierren twa, en bytiden trije, lechsels hawwe. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) on its nest with eggs ... (26069369593).jpg|fûgel op it nêst Tachybaptus ruficollis MHNT.ZOO.2010.11.37.9.jpg|aaien Zampullín chico, polluelo Tachybaptus ruficollis.jpg|pyk </gallery> </div> == Bedriging en beskerming == It dûkerke hat in grut ferspriedingsgebiet. De hiele wrâldpopulaasje waard yn 2021 op 384.000 oant 2.350.000 folwoeken fûgels rûsd. De soarte wurdt troch de IUCN dan ek net as bedrige beskôge. Dochs lit de soarte in ôfnimmende trend sjen, benammen yn [[West-Jeropa]]. In wichtige oarsaak is de efterútgong fan 'e wetterkwaliteit. Om't it dûkerke ôfhinklik is fan wetterynsekten, dy't er op it each fine moat, kin hy allinnich oerlibje yn helder, skjin wetter. Ek fernieling fan begroeiïng oan 'e igge soarget foar swierrichheden. Troch ferbettering fan 'e wetterkwaliteit en natuerûntwikkeling is it tal dûkerkes yn Nederlân sûnt 1990 mei likernôch de helte tanommen. De populaasje kin frij sterk skommelje, mar is sûnt 2007 min ofte mear stabyl (gegevens oant 2019). * {{Wikiwurdboek}} {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-grebe-tachybaptus-ruficollis BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/litgre1?continue eBird, oproppen 14 augustus 2026.] * [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&record=Tachybaptus+ruficollis SoortenBank.nl] beskriuwing, ôfbylden en lûd. * [http://www.sovon.nl/soorten.asp?euring=70&lang=nl SOVON] - Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan it dûkerke yn Nederlân. * [http://www.waarneming.nl/soort.php?id=2&tab=kaart Kaart mei waarnimmings yn Nederlân]. {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachybaptus ruficollis|Dûkerke}} }} {{DEFAULTSORT:Dukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malta]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Man]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Monako]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn San Marino]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Majot]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 9p49wpbpd4yljux6vyghaop9odx14ko 0 47080 1238424 1124634 2026-08-15T07:59:24Z RomkeHoekstra 10582 Stobbeberjocht ferwidere, artikel fernijd, tekst oarnommen fan 'e Ingelske/Dútske wiki. Tabel ynwennertallen feroare mei yntervallen fan sa'n 10 jier en bywurke mei resintere gegevens. 1238424 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Schortens | ôfbylding = Rathaus Schortens 2.jpg | ôfbyldingstekst = Riedshûs | flagge = Flagge Schortens.svg | wapen = DEU Schortens COA.svg | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = Dielsteat | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Nedersaksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Landkreis | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Fryslân (Nedersaksen)|Fryslân]] | ynwennertal = 21.001 <small>(31.12.2025)</small><ref>[https://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/default.asp</ref Landesamt für Statistik, Niedersachsen]</ref> | oerflak = 68,8 km² | befolkingstichtens = 305 ynw./km² | stedsyndieling = 12 ''[[Stadtteil]]e'' | hichte = 5 m | koördinaten = | postkoade = 26419 | netnûmer = 04421, 04422, 04423, 04461, 04468 | webside = [https://www.schortens.de schortens.de] | mapname = Dútslân | lat_deg = 53 | lat_min = 32 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 56 | lon_sec = 0 | lon_dir = E | ôfbylding99 = Schortens in FRI.svg | ôfbyldingstekst99 = Lokaasje Schortens yn 'e lânkring Fryslân. }} '''Schortens''' ([[Nederdútsk]]: ''Schörtens'') is in plak en gemeente yn 'e [[Dútslân|Dútske]] dielsteat [[Nedersaksen]]. De gemeente leit yn 'e [[Landkreis|lânkring]] [[Fryslân (Nedersaksen)|Fryslân]]. Schortens is nei [[Varel]] de grutste stêd yn 'e lânkring en leit goed 6 kilometer fan [[Jever]]. == Skiednis == By opgravingen yn 'e jierren 1970 waarden grêven ûntdutsen, wêrút bliken die dat der al yn 'e 5e iuw in iere minsklike delsetting yn it gebiet fan Schortens wie. Yn 1158 waard Schortens foar it earst neamd as "Scrotinh" yn in akte fan paus [[Hadrianus IV]]. Letter feroare de namme yn "Scrotinghe". Yn 1400 waard it plak "Schortense" neamd. [[Ofbyld:Stephans-Kirche Schortens.jpg|thumb|left|Sint-Stefanustsjerke.]] De Sint-Stefanustsjerke yn Schortens waard koart nei 1153 boud nei oanlieding fan in oerwinning fan de [[Östringen|Östringer]]s tsjin in oermacht. Yn 'e [[midsiuwen]] stie it kleaster fan Oestringfelde, dat ek as frijplak tsjinne, tige bekend om syn hynstefokkerij. De oanlis fan it spoar mei Jever yn 1871 droech by oan 'e ûntwikkeling fan Schortens. En ek de marinebasis [[Wilhelmshaven]] droech tige by oan 'e groei fan Schortens. In soad arbeiders setten har yn it lettere sintrum fan Schortens nei wenjen. Yn 1936 waard in loftmachtbasis yn [[Upjever]] iepene, dy't hjoed-de-dei noch altyd troch de [[Luftwaffe]] brûkt wurdt. Tusken 1945 en 1951 waren op de basis 1.500 minsken opfongen út konsintraasjekampen, fral joaden út [[Bergen-Belsen]], dy't dêr op harren emigraasje wachten. Nei de oarloch hie Schortens te krijen mei in grutte stream [[Ferdriuwing fan Dútsers nei de Twadde Wrâldkriich|flechtlingen út it easten]]. Ek de komst fan it typmasinefabryk Olympia yn Roffhausen fuort nei de Twadde Wrâldkriich joech in wichtige bydrage oan 'e groei fan it plak. Om 1970 hinne hie dat fabryk wurk foar 12.000 minsken. De Olympia-fabriken moasten yn 1992 de doarren slute. Schortens krige [[stedsrjochten]] op 21 jannewaris 2005. Sûnt 1 juny 2005 is de stêd Schortens in selstannige gemeente. == Stedsyndieling en befolkingsûntwikkeling == De stêd omfiemet de tolve ''[[Stadtteil]]e'' Schortens, Heidmühle, Grafschaft, Accum, Sillenstede, Schoost, Roffhausen, Middelsfähr, Addernhausen, Oestringfelde, Ostiem en Upjever. Wylst Schortens, Heidmühle, Oestringfelde en Ostiem tegearre in oanienrige bebouwing foarmje mei likernôch 13.000 ynwenners, giet it by de oare plakken om los lizzende, lytsere doarpen mei ynwennertallen fan likernôch 150 (Schoost) oant sa'n 2.100 (Sillenstede) ynwenners. Dêrnjonken hat ek it wenplak Weißenfloh in komboer. {| class="wikitable" style="width: auto; text-align: center;" |+ Befolkingsûntwikkeling fan Schortens (1791–2023) ! Jier | '''1791''' || '''1816''' || '''1871''' || '''1890''' || '''1910''' || '''1930''' |- ! Ynwennertal | 1.130 || 1.356 || 1.770 || 1.865 || 3.272 || 4.052 |- ! Groei | — || +20,0% || +30,5% || +5,4% || +75,4% || +23,8% |- ! Jier | '''1950''' || '''1960''' || '''1971''' || '''1981''' || '''1991''' || '''2001''' |- ! Ynwennertal | 7.980 || 9.805 || 18.222 || 20.044 || 19.796 || 21.371 |- ! Groei | +97,1% || +22,9% || +85,8% || +10,0% || -1,2% || +8,0% |- ! Jier | '''2011''' || '''2023''' |- ! Ynwennertal | 20.339 || 20.932 |- ! Groei | -4,8% || +2,9% |} == It besjen wurdich == [[Ofbyld:Accumer Mühle.jpg|thumb|left|Mûne fan Accum.]] * De Sint-Stefanustsjerke yn Schortens waard tusken 1153 en 1168 op in terp boud en is de âldste wis datearre stiennen tsjerke op it Eastfryske skiereilân. De tsjerke besit in 15e-iuwsk [[doksaal]], in goatysk retabel en in oargel út 1686 fan Joachim Kayser. * De Sint-Florianustsjerke yn Sillenstede waard yn 1233 foltôge en is hielendal fan granytblokken boud. Yn 'e tsjerke is in doopfont út 1250, it passy-alter út 1515/1520 en in oargel út 1757 te sjen. * De Mûne fan Accum is in stellingmûne út 1746 mei in hichte fan likernôch 18 meter. * De Sint-Willehadustsjerke yn Accum is in ienfâldige, monumintale tsjerke út 1719. It is de iennige kalvinistyske tsjerke yn in fierders lutherske krite. Yn 'e tsjerke stiet swart-moarmeren dûbelgrêf foar haadling Tido von In- und Kniphausen en syn frou. * Yn Oestringfeld stiet in wolvegalge ta oantinken oan 'e lêste wolf dy't hjir yn 1738 deasketten waard. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Schortens}} }} [[Kategory:Fryslân (Nedersaksen)]] [[Kategory:Plak yn East-Fryslân]] [[Kategory:Gemeente yn East-Fryslân]] [[Kategory:Plak yn Nedersaksen]] [[Kategory:Gemeente yn Nedersaksen]] jkoahnk9rbkpv79icgulvd6iw3gdbph 0 55056 1238414 1124665 2026-08-14T21:07:20Z RomkeHoekstra 10582 Stobbeberjocht ferwidere. Tekst wat útwreidee mei tekst fan 'e Ned. wikipedyside. 1238414 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Tewkesbury | ôfbylding = Tewkesbury Abbey 2011.jpg | ôfbyldingstekst = Parochytsjerke fan Tewkesbury | flagge = | wapen = | lân = [[Ofbyld:Flag of England.svg|20px]] [[Ingelân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Regio | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Súd West Ingelân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Greefskip | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Gloucestershire]] | bestjoerlike ienheid 3 = Distrikt | namme bestjoerlike ienheid 3 = [[Tewkesbury (distrikt)|Tewkesbury]] | ynwennertal = 14.819 <small>2024</small><ref>[https://www.citypopulation.de/en/uk/southwestengland/ City Population]</ref> | oerflak = 4,191 km | befolkingstichtens = 3.536 ynw./km² | hichte = 14 m | tiidsône = ([[UTC]]+0) | simmertiid = (UTC+1) | stifting = [[7e iuw]] | koördinaten = | postkoade = GL20 | netnûmer = 01684 | webside = [https://tewkesbury.gov.uk/ tewkesbury.gov.uk] | mapname = Ingelân | lat_deg = 51 | lat_min = 59 | lat_sec = 36 | lat_dir = N | lon_deg = 2 | lon_min = 9 | lon_sec = 12 | lon_dir = W | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''Tewkesbury''' is in stêd yn it greefskip [[Gloucestershire]] yn [[Ingelân]]. Tewkesbury leit op it plak dêr't de rivieren [[Severn]] en [[Avon (rivier)|Avon]] en in tal sydrivieren by inoar komme. De stêd is it bestjoerlike sintrum fan 'e ''borough'' Tewkesbury. De namme is ûntliend oan Theoc, in [[Saksen (folk)|Saks]] dy't dêr yn 'e 7e iuw in klús stifte. It plak waard yn it Aldingelsk oantsjut as Theocsbury. Histoarysk sjoen is Tewkesbury de merkstêd foar it omlizzende plattelân. It ûndergie útwreiding yn 'e tiid nei de [[Twadde Wrâldkriich]]. Tewkesbury is ek al iuwenlang in sintrum fan nôtmeallerij en de [[wettermûne]] (Abbey Mill) bestiet ek hjoed-de-dei noch, al is dy ferboud foar bewenning. Oant koartlyn waard der noch nôt mealle yn in modernere mûne, in eintsje fierder fan 'e stêd ôf de stream op. Dielen fan dy mûne datearje út 1865 en dy mûne waard ea beskôge as de grutste en modernste nôtmûne fan 'e wrâld. Alle mooglike ferfiermiddels waarden yn 'e rin fan 'e tiid troch de útbaters fan 'e mûne brûkt: wei, spoar en binnenwetter. == Tewkesbury Abbey == De abdij fan Tewkesbury is de op ien nei grutste [[parochytsjerke]] yn it lân en in earder [[Benediktinen|benediktynsk]] kleaster. De tsjerke sels wurdt rekkene ta ien fan 'e moaiste [[Normandjers|Normandyske]] gebouwen yn Ingelân. De massive toer waard ea útroppen ta de grutste en moaiste [[Romaanske arsjitektuer|romaanske]] toer fan Ingelân. Fjirtjin katedralen fan Ingelân binne lytser en allinnich [[Westminster Abbey]] hat in gruttere midsiuwske samling fan monuminten. Yn 'e midsiuwen wie Tewkesbury útgroeid ta ien fan 'e rykste kleasters fan Ingelân. Nei de slach by Tewkesbury yn 'e [[Roaze-oarloggen|Roaze-oarloch]] yn 1471, socht in diel fan 'e oanhingers fan [[Hûs Lancaster|Lancaster]] in hinnekommen yn 'e abdij, mar de oerwinnende Yorkisten ûnder lieding fan kening [[Edward IV fan Ingelân|Edward IV]] krongen dochs yn 'e abdij. Troch it dêropfolgjende bloedferjitten moast it gebou in moanne ticht om it te reinigjen en op 'e nij yn te wijen. De sintrale stienen toer hie oarspronklik in houten spits, dy't yn 1559 ynstoarte en nea wer op 'e nij boud is. Sûnt de [[Reformaasje]] yn 1539 is de abdij yn gebrûk as parochytsjerke fan 'e [[Tsjerke fan Ingelân]]. De tsjerke waard yn 1879 restaurearre troch George Gilbert Scott, de pake fan Giles Gilbert Scott. Yn 1760, 1970 en 2007 hie de abdij te lijen fan oerstreamings troch de oanbuorjende rivier de Severn. {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tewkesburye}} }} [[Kategory:Plak yn Ingelân]] [[Kategory:Plak yn Gloucestershire]] fqu86c625tjhrvgpk4lygwfb4xcb0m9 0 113557 1238383 1126098 2026-08-14T12:13:48Z Explicit 27232 +[[File:西川周作選手（浦和レッズ）.jpg]] 1238383 wikitext text/x-wiki {{stobbe|Japansk fuotballer}} [[file:西川周作選手（浦和レッズ）.jpg|250px|right]] '''{{PAGENAME}}''' ([[18 juny]] [[1986]]) is in [[Japan]]sk [[fuotbal]]ler, dy't spilet foar [[Urawa Reds]]. Earder spile {{PAGENAME}} foar [[Oita Trinita]] en [[Sanfrecce Hiroshima]]. {{PAGENAME}} spile ek yn it [[Japansk fuotbalalvetal]]. Hy die mei oan it [[Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Simmerspullen 2008]], it [[Aziatysk kampioenskip fuotbal 2011|Aziatysk kampioenskip 2011]], it [[Aziatysk kampioenskip fuotbal 2015|Aziatysk kampioenskip 2015]], it [[FIFA Confederations Cup 2013|Confederations Cup 2013]] en it [[Wrâldkampioenskip fuotbal 2014|Wrâldkampioenskip 2014]]. ==Statistiken== {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|[[Japansk fuotbalalvetal]] |- !Perioade!!Wedstriden!!Doelpunten |- |2009||1||0 |- |2010||2||0 |- |2011||4||0 |- |2012||1||0 |- |2013||4||0 |- |2014||3||0 |- |2015||8||0 |- |2016||8||0 |- !Totaal||31||0 |} ==Keppeling om utens== *[http://www.national-football-teams.com/player/33777/Shusaku_Nishikawa.html National Football Teams] {{DEFAULTSORT:Nishikawa, Shusaku}} [[Kategory:Japansk fuotballer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1986]] dlxuxh5f5zpomlxoy1yq2sl3hk77uc8 0 114151 1238390 1126256 2026-08-14T14:42:01Z Explicit 27232 +[[File:佐藤寿人選手（名古屋グランパスエイト）.jpg]] 1238390 wikitext text/x-wiki {{stobbe|Japansk fuotballer}} [[file:佐藤寿人選手（名古屋グランパスエイト）.jpg|200px|right]] '''{{PAGENAME}}''' ([[12 maart]] [[1982]]) is in [[Japan]]sk [[fuotbal]]ler, dy't spilet foar [[Nagoya Grampus]]. Earder spile {{PAGENAME}} foar [[JEF United Chiba|JEF United Ichihara]], [[Cerezo Osaka]], [[Vegalta Sendai]] en [[Sanfrecce Hiroshima]]. {{PAGENAME}} spile ek yn it [[Japansk fuotbalalvetal]]. Hy die mei oan it [[Aziatysk kampioenskip fuotbal 2007|Aziatysk kampioenskip 2007]]. ==Statistiken== {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|[[Japansk fuotbalalvetal]] |- !Perioade!!Wedstriden!!Doelpunten |- |2006||12||3 |- |2007||7||0 |- |2008||6||0 |- |2009||3||1 |- |2010||3||0 |- !Totaal||31||4 |} ==Keppeling om utens== *[http://www.national-football-teams.com/player/13018/Hisato_Sato.html National Football Teams] *[http://www.japannationalfootballteam.com/en/players/sato_hisato.html Japan National Football Team Database] {{DEFAULTSORT:Sato, Hisato}} [[Kategory:Japansk fuotballer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1982]] m32sqilnktyn2pfudulg50lvtthm1mw 0 130487 1238395 1113649 2026-08-14T15:08:12Z Drewes 2754 /* Libben en karriêre */ Dochs? 1238395 wikitext text/x-wiki {{Akteur | ôfbylding = Alice_Eve,_Men_in_Black_3,_2012_(crop).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | echte namme = Alice Sophia Eve | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Feriene Keninkryk|Britsk]]<br>[[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[6 febrewaris]] [[1982]] | berteplak = [[Londen]] ([[Ingelân]]) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit = [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Ieren (folk)|Iersk]]<br>[[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ingelsen|Ingelsk]]<br>[[File:Flag of Wales (1959–present).svg|border|20px]] [[Welsen|Welsk]] | regionale identiteit = | jierren aktyf = [[2004]] – no | prizen = | webside = [http://www.aliceeve.net/ www.aliceeve.net/] }} '''Alice Eve''' (folút: '''Alice Sophia Eve'''; [[Londen]], [[6 febrewaris]] [[1982]]) is in [[Ingelân|Ingelsk]] [[film]]-, [[tillefyzje]]- en [[toaniel]]aktrise. Hja is benammen bekend wurden mei har [[rol]] as [[doktor]] Carol Marcus yn 'e [[Star Trek (filmsearje)|''Star Trek''-film]] ''[[Star Trek: Into Darkness]]''. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Eve waard yn [[1982]] yn 'e [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]] [[berne]] as de [[dochter]] fan 'e [[akteur]]s [[Trevor Eve]] en [[Sharon Maughan]]. Hja is fan mingd [[Ieren (folk)|Iersk]], [[Ingelsen|Ingelsk]] en [[Welsken|Welsk]] [[etnyske groep|etnysk]] [[komôf]]. Eve genoat [[ûnderwiis]] oan efterinoar de Bedales School, de More House School en de Westminster School yn Londen. Neitiid brocht se in [[tuskenjier]] troch mei lessen oan it [[Beverly Hills Playhouse]], in [[toanielskoalle]] yn [[Beverly Hills]], wêrnei't se [[Ingelske taal- en letterkunde]] [[studearre]] oan it St. Catherine's College fan 'e [[Universiteit fan Oxford]]. Yn har tiid yn [[Oxford]] wie Eve lid fan in studinte[[toanielselskip]] dat [[foarstelling (teäter)|foarstelling]]s op 'e planken brocht lykas ''The Importance of Being Ernest'', ''Animal Crackers'' en ''Scenes from an Execution''. ===Aktearkarriêre=== Fan [[2004]] ôf sette Eve útein mei in profesjonele [[aktearjen|aktearkarriêre]]. Se spile foar de [[BBC]] yn 'e [[tillefyzjefilm]] ''Hawking'' en [[dramasearje]]s as ''The Rotters' Club'' en ''[[Agatha Christie]]'s Poirot''. Har [[debút]] op it [[wite doek]] makke se datselde jiers yn it [[filmdrama]] ''Stage Beauty''. Yn [[2006]] wie Eve te sjen yn 'e yn [[Yndia]] opnommen [[minysearje]] ''Losing Gemma'', oer lju dy't as [[backpacker]]s op [[fakânsje]] geane. Datselde jiers spile se ek yn twa [[filmkomeedzje]]s: ''Starter for 10'' en ''Big Nothing''. Foar dy lêste film moasten sy en har [[tsjinspiler]] [[Simon Pegg]] harrensels in [[Amerikaansk-Ingelsk]] [[aksint (útspraak)|aksint]] oanmjitte. Op it [[toaniel]] wurke Eve mei oan twa [[toanielstik|stikken]] dy't [[regisseur|regissearre]] waarden troch [[Trevor Nunn]]. Yn [[2006]] spile se de jonge Esme/Alice yn it stik ''Rock 'n' Roll'', fan [[Tom Stoppard]]. Dat wie earst te sjen yn it [[Royal Court Theatre]] yn Londen, mar gie yn [[2007]] oersee nei [[Broadway]]. Foar har rol yn ''Rock 'n' Roll'' waard Eve nominearre foar in [[Whatsonstage.com Theatregoers' Choice Award]] yn 'e kategory bêste [[byrol]] fan in aktrise. En yn [[2009]] spile se Roxane yn in produksje fan ''[[Cyrano de Bergerac]]'' yn it [[Chichester Festival Theatre]]. Yn [[2010]] hie Eve de froulike [[haadrol]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romantyske komeedzje]] ''She's Out of My League'', wêryn't har echte [[âlden]] de rollen fan 'e âldelju fan har [[personaazje]] spilen. Datselde jiers fertolke Eve ek de rol fan Erin, it [[Ierlân|Ierske]] [[bernefamke]] fan Charlotte, yn 'e film ''Sex and the City 2''. Yn [[2011]] hie se in [[weromkearende rol]] yn it achtste [[seizoen (omrop)|seizoen]] fan 'e [[komeedzjedrama]]searje ''Entourage''. Fierders wie Eve dat jiers te sjen as Lara Tyler yn 'e romantyske komeedzje ''The Decoy Bride''. Yn [[2012]] spile se de jongere ferzje út [[1969]] fan Agent O yn 'e [[science fiction]]komeedzje ''Men in Black 3'' (de âldere ferzje waard spile troch [[Emma Thompson]]). [[File:Alice_Eve_2011_(cropped).jpg|right|thumb|200px|Alice Eve yn [[2010]].]] Eve har grutte trochbraak as aktrise kaam yn [[2013]], doe't se de rol fan [[dr.]] Carol Marcus fertolke yn 'e film ''[[Star Trek: Into Darkness]]'', it twadde diel fan 'e [[Star Trek#Reboot-searje (Kelvin-tiidline)|reboot-filmsearje]] fan 'e [[Star Trek|''Star Trek''-franchise]]. Datselde jiers wie Eve ek te sjen yn it romantyske drama ''Before We Go'', mei [[Chris Evans (akteur)|Chris Evans]], dy't behalven har tsjinspiler ek de regisseur fan 'e film wie. Yn [[2014]] wie se sels as [[filmprodusint]]e belutsen by it meitsjen fan 'e film ''Death of a Farmer'', en teffens spile se dat jiers harsels yn 'e [[komeedzjefilm]] ''[[Night at the Museum: Secret of the Tomb]]''. Eve spile ek yn 'e [[skrillerfilm|skriller]] ''Criminal'', út [[2016]], en fan [[desimber]] [[2017]] ôf yn 'e [[Netflix]]-rige ''Iron Fist''. Films dêr't Eve neitiid noch yn spile, wiene û.o. ''Untogether'' ([[2018]]), ''Bombshell'' ([[2019]]) en ''Warning'' ([[2021]]). Fierders hat hja meiwurke oan ferskate [[fideoclip]]s, wêrûnder dy fan it [[liet|nûmer]] ''Queenie Eye'' fan [[Paul McCartney]] ([[2013]]), en fan it nûmer ''Hotel Ceiling'' fan 'e [[band]] [[Rixton (band)|Rixton]] ([[2015]]). ===Priveelibben=== Eve hat [[heterogromy]], in [[oandwaning]] dy't makket dat de [[iris (each)|irissen]] fan 'e beide [[eagen]] ferskillende [[eachkleur|kleuren]] hawwe. Yn har gefal is har [[blauwe eagen|loftereach blau]] en har [[griene eagen|rjochtereach grien]]. Hja is ek oanhelle mei [[ADHD]], in [[oandwaning]] dy't ta it [[autismespektrum]] rekkene wurdt. Eve hie lange tiid in [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|relaasje]] mei [[dichter]] [[Adam O'Riordan]], mei wa't se yn har studintetiid yn Oxford yn 'e kunde kommen wie. Hja makken it lykwols yn [[2012]] út. Op [[14&nbsp;augustus]] [[2014]] makke Eve har [[ferloving]] bekend mei har freontsje fan 'e [[middelbere skoalle]], [[bankier]] Alex Cowper-Smith, dy't se kennen leard hie op 'e Westminster School. Se trouden op [[31&nbsp;desimber]] [[2014]], mar harren [[houlik]] einige yn [[2017]] yn in [[skieding (houlik)|skieding]]. Eve wennet ôfwikseljend yn [[Londen]] en [[Los Angeles]]. Se liet har op [[16&nbsp;novimber]] [[2017]] [[naturalisaasje|naturalisearje]] ta [[boarger]] fan 'e [[Feriene Steaten]], mar joech har [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[nasjonaliteit]] net op. Sadwaande hat se sûnt in [[dûbele nasjonaliteit]]. ==Filmografy== {{Filmografy|as=aktrise}} |- {{Filmografy/Titel|titel=tillefyzje}} |- |align="center"| 2004 || ''Hawking'' || Martha Guthrie || [[tillefyzjefilm]] |- |align="center"| 2005 || ''The Rotters' Club'' || Cicely Boyd || [[minysearje]] |- |align="center"| 2005 || ''Beethoven'' || [[grevinne]] [[Giulietta Guicciardi]]&nbsp;&nbsp; || [[gastrol]]; [[ôfl.]] ''The Rebel'' |- |align="center"| 2005 || ''Agatha Christie's Poirot'' || Lenox Tamplin || gastrol; ôfl. ''The Mystery of the Blue Train'' |- |align="center"| 2006 || ''Losing Gemma'' || Esther || tillefyzjefilm |- |align="center"| 2011 || ''Entourage'' || Sophia || [[weromkearende rol]]; 4 ôfl. |- |align="center"| 2016 || ''Black Mirror'' || Naomi Jayne Blestow || gastrol; ôfl. ''Nosedive'' |- |align="center"| 2018 || ''Ordeal by Innocence'' || Gwenda Vaughan || minysearje |- |align="center" style="vertical-align:top"| 2018 || style="vertical-align:top"|''Robot Chicken'' || [[Jane Porter (personaazje)|Jane Porter]] <br>Alexis || style="vertical-align:top"|as [[stimaktrise]]; gastrol; ôfl. ''Jew No. 1 Opens a Treasure Chest'' |- |align="center" | 2018 || ''Iron Fist'' || Mary Walker|| |- |align="center"| 2020 || ''Belgravia'' || Susan Trenchard || gastrol; 1 ôfl. |- |align="center"| ? || ''The Power'' || Kristen || weromkearende rol |- {{Filmografy/Titel|titel=films}} |- |align="center"| 2004 || ''Stage Beauty'' || juffer Frayne || |- |align="center"| 2006 || ''Starter for 10'' || Alice Harbinson || |- |align="center"| 2006 || ''Big Nothing'' || Josie || |- |align="center"| 2007 || ''The Amazing Trousers'' || Colette || [[koarte film]] |- |align="center"| 2009 || ''Crossing Over'' || Claire Sheperd || |- |align="center"| 2010 || ''She's Out of My League'' || Molly McCleish || |- |align="center"| 2010 || ''Sex and the City 2'' || Erin || |- |align="center"| 2011 || ''The Decoy Bride'' || Lara Tyler || |- |align="center"| 2012 || ''ATM'' || Emily Brandt || |- |align="center"| 2012 || ''The Raven'' || Emily Hamilton || |- |align="center"| 2012 || ''Men in Black 3'' || de jonge [[spesjaal agint]] O || |- |align="center"| 2012 || ''Please, Alfonso'' || Annabelle || koarte film |- |align="center"| 2012 || ''Decoding Annie Parker'' || Louise || |- |align="center"| 2013 || ''Some Velvet Morning'' || Velvet || |- |align="center"| 2013 || ''[[Star Trek: Into Darkness]]'' || [[dr.]] Carol Marcus || |- |align="center"| 2013 || ''Cold Comes the Night'' || Chloe || |- |align="center"| 2014 || ''[[Night at the Museum: Secret of the Tomb]]''&nbsp;&nbsp; || harsels || net fermeld op 'e [[ôftiteling]] |- |align="center"| 2014 || ''Before We Go'' || Brooke Dalton || |- |align="center"| 2015 || ''Dirty Weekend'' || Natalie Hamilton || |- |align="center"| 2015 || ''Lithgow Saint'' || Amelia Adams || koarte film |- |align="center"| 2016 || ''Criminal'' || Marta Lynch || |- |align="center"| 2016 || ''Misconduct'' || Charlotte || |- |align="center"| 2017 || ''Bees Make Honey'' || Honey || |- |align="center"| 2017 || ''Please Stand By'' || Audrey || |- |align="center"| 2017 || ''The Stolen'' || Charlotte Lockton || |- |align="center"| 2018 || ''Untogether'' || Irene || |- |align="center"| 2018 || ''The Con is On'' || Jackie || |- |align="center"| 2018 || ''Replicas'' || Mona Foster || |- |align="center"| 2019 || ''Bombshell'' || Ainsley Earhardt|| |- |align="center"| 2021 || ''Warning'' || Claire || |- |align="center"| ? || ''The Queen Mary'' || Anne Caulder || |- |align="center"| ? || ''The Infernal Machine'' || [[plysje]] Laura Higgins || |- |align="center"| ? || ''Freelance'' || ? || |- {{Filmografy/Titel|titel=fideoclips}} |- |align="center"| 2013 || ''Queenie Eye'' || frou || nûmer fan [[Paul McCartney]] |- |align="center"| 2015 || ''Hotel Ceiling'' || frou || nûmer fan [[Rixton (band)|Rixton]] |- |} ==Keppelings om utens== * {{en}} [http://www.aliceeve.net/ Offisjele webside fan Alice Eve] * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm1404408/ Folsleine filmografy fan Alice Eve yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Alice_Eve ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Alice Eve}} }} {{DEFAULTSORT:Eve, Alice}} [[Kategory:Ingelsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Ingelsk filmakteur]] [[Kategory:Ingelsk toanielakteur]] [[Kategory:Ingelsk filmprodusint]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Amerikaansk toanielakteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmprodusint]] [[Kategory:Ingelsk persoan fan Iersk komôf]] [[Kategory:Ingelsk persoan fan Welsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Iersk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Welsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1982]] jw046ti152tmfpam5t4x6mwjq8tlo5f 0 147619 1238402 1038725 2026-08-14T15:43:04Z CommonsDelinker 353 "Roger_Ebert_Statue,_Virginia_Theater_(Champaign).JPG" is op Commons fuorthelle [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Roger Ebert Statue, Virginia Theater (Champaign).JPG|]]. 1238402 wikitext text/x-wiki {{Persoan algemien | ôfbylding = Roger Ebert (cropped).jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = 180px | echte namme = Roger Joseph Ebert | oare namme(n) = | nasjonaliteit = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[18 juny]] [[1942]] | berteplak = [[Urbana (Illinois)|Urbana]] ([[Illinois]]) | stoarn = [[4 april]] [[2013]] | stjerplak = [[Chicago]] ([[Illinois]]) | etnisiteit = [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútsers|Dútsk]]<br>[[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Ieren (folk)|Iersk]]<br>[[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[sjoernalist]], [[senarioskriuwer]] | aktyf as = [[filmkritikus]], [[filmhistoarikus]] | jierren aktyf = [[1967]] – [[2013]] | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = ''The Great Movies'' <br>''Beyond the Valley of the Dolls''<br>''Life Itself: A Memoir'' | prizen = [[Pulitzerpriis foar Krityk]] 1975 | webside = [https://rogerebert.com/ rogerebert.com] }} '''Roger Ebert''' (folút: '''Roger Joseph Ebert'''; [[Urbana (Illinois)|Urbana]] ([[Illinois]]), [[18 juny]] [[1942]] – [[Chicago]], [[4 april]] [[2013]]) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[sjoernalist]], [[senarioskriuwer]] en [[presintator]] dy't him ûntjoech ta ien fan 'e meast ynfloedrike en foaroansteande [[filmkritisy]] fan 'e [[Feriene Steaten]]. Hy wie de earste filmkritikus dy't de [[Pulitzerpriis foar Krityk]] wûn. Syn hiele wurksume [[libben]] wie Ebert ferbûn oan 'e [[krante]] de ''[[Chicago Sun-Times]]''. Tegearre mei syn [[kollega]] [[Gene Siskel]] fan 'e ''[[Chicago Tribune]]'' presintearre er de [[tillefyzjeprogramma|tillefyzjefilmrubryk]] ''Sneak Previews'' en letter ''At the Movies''. Nei it [[ferstjerren]] fan Siskel yn [[1999]] gie Ebert in nije en soartgelikense gearwurking oan mei [[Richard Roeper]]. Yn [[2006]] rekke er swier skeind troch [[kanker]] en fan dy tiid ôf koed er net mear op normale wize [[spraak|prate]]; nettsjinsteande dat sette er syn wurkpaad as skriuwend filmkritikus fuort oant syn [[dea]] sân jier letter. ==Libben en karriêre== ===Jonkheid en oplieding=== Ebert waard yn [[1942]] [[berne]] yn [[Urbana (Illinois)|Urbana]] yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Illinois]], as it [[ienlingsbern]] fan Walter Harry Ebert ([[1901]]-[[1960]]), in [[elektrisiên]], en dy syn [[oarehelte|frou]] Anabel Stumm ([[1911]]-[[1987]]), in [[boekhâldster]]. Syn [[pake en beppe]] oan [[heit]]ekant wiene [[etnysk]] [[Dútsers|Dútske]] [[ymmigrant]]en, wylst syn [[mem]] fan [[Ieren (folk)|Iersk]] en [[Nederlanners|Nederlânsk]] [[komôf]] wie. Ebert waard [[opfieding|grutbrocht]] as in [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]], hoewol't er op lettere [[leeftyd]] in grut part fan syn [[leauwe]] kwytrekke en himsels as [[agnost]] en [[humanist]] beskôgje soe. [[Fuortset ûnderwiis]] folge Ebert oan 'e Urbana High School. Yn dy tiid oppenearre syn belangstelling foar [[sjoernalistyk]] him foar it earst doe't er mei fyftjin jier ferslaggen fan [[sport]]wedstriden begûn te skriuwen foar ''[[The News-Gazette]]'', in pleatslike [[krante]] yn it oan Urbana grinzgjende [[Champaign (Illinois)|Champaign]]. Yn syn [[eineksamen|eksamenjier]] wied er ek [[redakteur]] fan 'e [[skoalkrante]] ''The Echo''. Wylst er noch op 'e [[middelbere skoalle]] siet, begûn Ebert al [[kolleezje (les)|kolleezjes]] te folgjen oan 'e [[Universiteit fan Illinois te Urbana-Champaign]]. [[File:Russ Meyer and Roger Ebert by Roger Ebert.jpg|left|thumb|220px|Ebert (rj.) mei [[Russ Meyer]] yn [[1970]].]] Nei't er yn [[1960]] slagge wie foar syn [[eineksamen]]s, learde er dêr troch en ûntfong yn [[1964]] in [[bachelorgraad]]. Yn syn [[studint]]etiid skreau er foar ''[[The Daily Illini]]'', de universiteitskrante, dêr't er yn [[oktober]] [[1961]] ek syn earste [[resinsje|filmresinsje]] yn pleatste (oer ''[[La Dolce Vita (film út 1960)|La Dolce Vita]]''). Yn [[1964]]-[[1965]] brocht Ebert in jier troch oan 'e [[Universiteit fan Kaapstêd]] yn [[Súd-Afrika]], wêrnei't as [[doktoraalstudint]] akseptearre waard oan 'e [[Universiteit fan Chicago]]. ===Karriêre=== Doe't Ebert foar syn [[doktoraalstúdzje]] nei [[Chicago]] [[ferhuze]], hied er ferlet fan in [[baan (wurk)|baan]] om yn syn [[libbensûnderhâld]] te foarsjen, dat hy [[sollisitaasje|sollisitearre]] by de ''[[Chicago Daily News]]'', in krante dêr't er op [[freelance]]-basis al ferskate [[artikel (publikaasje)|artikels]] oan sliten hie. [[Haadredakteur]] [[Herman Kogan]] hie gjin wurk foar him, mar joech him ynstee in [[referinsje (sollisitaasje)|referinsje]] mei foar in sollisitaasje by [[Jim Hoge]], it haad fan 'e stedsredaksje fan 'e ''[[Chicago Sun-Times]]''. Dêr waard Ebert oannommen, en hy wurke der in jier lang as algemien sjoernalist wylst er syn [[frije tiid]] bestege oan it skriuwen fan syn [[proefskrift]]. Doe't [[filmkritika]] Eleanor Keane yn [[april]] [[1967]] by de ''Sun-Times'' wei gie, skode haadredakteur Robert Zonka dat wurk troch nei Ebert. It die bliken dat it net te rissen wie om tagelyk filmkritikus te wêzen en in doktoraalstúdzje te dwaan, dat Ebert besleat om syn stúdzje deroan te jaan en him folslein op syn nije wurk ta te lizzen. Ebert begûn al rillegau namme te meitsjen mei syn ynsichtlike en djipdollende filmkritiken. Fan [[1968]] ôf wied er ek aktyf as gast[[dosint]] oan 'e Universiteit fan Chicago, dêr't er in jûnskolleezje joech oer [[filmkeunst]]. Yn [[1975]] wûn er mei syn wurk de [[Pulitzerpriis foar Krityk]], en wie dêrmei de earste filmkritikus dy't dy priis ûntfong. Fan [[oktober]] [[1986]] ôf skreau Ebert behalven foar de ''Chicago Sun-Times'' ek foar de ''[[New York Post]]'', as opfolger fan [[Rex Reed]]. Yn [[2005]] waard er de earste filmkritikus dy't in [[stjer (figuer)|stjer]] krige op 'e [[Hollywood Walk of Fame]] op [[Hollywood Boulevard]]. Anno [[2007]] waarden syn filmresinsjes yn mear as 200 kranten yn 'e Feriene Steaten en om utens ôfprinte. De artikels fan Ebert waarden yn ferskate bondels werútjûn, wêrûnder ''The Great Movies'' diel I oant en mei IV ([[2002]]-[[2016]]) fan syn favorite films, mar ek ferskate boeken mei resinsjes fan films dêr't er neat fan hawwe moast, lykas ''I Hated, Hated, Hated this Movie'' ([[2000]]), ''Your Movie Sucks'' ([[2007]]) en ''A Horrible Experience of Unbearable Length'' ([[2012]]). Ebert wie ek as [[senarioskriuwer]] aktyf. Sa skreau er mei [[Russ Meyer]] it skript foar de [[cultfilm]] ''[[Beyond the Valley of the Dolls]]'' ([[1970]]). Hy makke dêr soms [[grap]]kes oer, mei't dy film by syn [[premiêre]] tige min ûntfongen waard troch de filmkritisy. Mei Meyer skreau Ebert ek de [[senario's]] foar ''[[Up! (film út 1976)|Up!]]'' ([[1976]]), ''[[Beneath the Valley of the Ultra-Vixens]]'' ([[1979]]) en inkele oare films. Teffens wiene se belutsen by de needlottige want nea foltôge film oer de [[band]] [[Sex Pistols]], ''[[Who Killed Bambi? (ûnfoltôge film)|Who Killed Bambi?]]'' Yn [[1975]] begûnen Ebert en syn kollega [[Gene Siskel]] fan 'e ''[[Chicago Tribune]]'' tegearre de [[tillefyzjeprogramma|filmrubryk]] ''Sneak Previews'' op 'e regionale [[tillefyzjestjoerder]] WTTW yn Chicago, en letter ek op 'e Amerikaanske nasjonale [[tillefyzje]] by [[Public Broadcasting System|PBS]]. It duo waard ferneamd om 'e '[[tomme omheech]]'- of '[[tomme omleech]]'-konklúzjes fan harren resinsjes. Se betochten de fraze "twa tommen omheech", foar as se it allebeide in goede film fûnen. Yn [[1982]] giene se by PBS wei en brochten se yn [[syndikaasje]] in nije filmrubryk op 'e Amerikaanske tillefyzje, ''At the Movies with Gene Siskel & Roger Ebert''. Doe't dat programma yn [[1986]] ferhuze nei [[Buena Vista Television]], in [[dochterûndernimming]] fan [[The Walt Disney Company]], kaam it ''Siskel & Ebert & the Movies'' te hjitten. Nei't Siskel yn [[1999]] kaam te [[ferstjerren]], waard it programma in [[seizoen (omrop)|seizoen]] lang presintearre troch Ebert en in tal gastpresintators. Yn [[septimber]] [[2000]] waard [[Richard Roeper]] de fêste ko-presintator, en kaam it programma ''At the Movies with Ebert & Roeper'' te hjitten. Ebert beëinige syn wurk foar Disney, doe't de studio yn [[2008]] mei de filmrubryk in nije rjochting ynslaan woe. De lêste ôflevering fan ''At the Movies'' waard útstjoerd yn [[augustus]] [[2010]]. Ebert kundige oan mei koarten mei in nije filmrubryk komme te sillen, wat syn beslach krige yn [[jannewaris]] [[2010]], doe't ''Ebert Presents: At the Movies'' op 'e tillefyzje kaam. Dat bestie út in koart segment dat ''Roger's Office'' hiet, mei in resinsje skreaun troch Ebert dy't foarlêzen waard troch [[Bill Kurtis]], en tradisjonelere resinsjes troch [[Christy Lemire]] en [[Ignatiy Vishnevetsky]]. ===Priveelibben=== Ebert [[troud]]e yn [[1992]], doe't er fyftich jier wie, mei de [[Afro-Amerikanen|Afro-Amerikaanske]] [[abbekate]] [[Chaz Ebert|Chaz Hammelsmith]]. Yn syn [[autobiografy]] ''Life Itself'' lei er letter út dat er nea doarst hie te trouwen foar't syn [[mem]] stoarn wie, mei't er deabenaud wie om wat te dwaan dêr't sy it net mei iens wie. Yn in [[blôch]] dat er yn [[july]] [[2012]] op syn [[webside]] ''[[RogerEbert.com]]'' publisearre, makke Ebert koart foar syn [[dea]] buorkundich hoefolle oft er fan syn [[oarehelte|frou]] [[leafde|hold]] en hoe gelokkich er mei har wie. Ebert wie [[alkoholist]] oant er yn [[1979]] alle ynnimmen fan [[sterke drank|alkohol]] ôfswarde. Hy wie in [[freonskip|freon]] (en hiel koart ek in [[frijer]]) fan [[Oprah Winfrey]]. Neffens har wie hy dejinge dy't har beprate om har [[praatprogramma]] ''[[The Oprah Winfrey Show]]'' yn [[syndikaasje]] op 'e tillefyzje te bringen, in beslissing dy't de grûnslach fan al har lettere súksessen foarme. Yn [[2002]] waard by Ebert [[skyldklierkanker]] fêststeld, wêrnei't by him de [[skyldklier]] [[operaasje (genêskunde)|operatyf]] ferwidere waard. Yn [[2003]] moast er wer ûnder it mês doe't útsieddings nei syn [[flibeklier]]en fêststeld wiene, folge troch [[bestrieling (medyske behanneling)|bestrieling]]. Yn [[2006]] kaam de [[kanker]] werom en moast syn [[ûnderkaak]] ferwidere wurde, mei as gefolch dat er neitiid in tige skeind uterlik hie en net mear normaal [[spraak|prate]] of [[iten|ite]] koe. Yn [[2007]] gied er lykwols wer oan it wurk, al moast er tenei [[kommunikaasje|kommunisearje]] fia syn frou of troch op te [[skriuwen]] wat er oppenearje woe. Nei ferrin fan tiid begûn er in [[kompjûterstim]]systeem te brûken foar kommunikaasje, dêr't letter syn eigen [[stim]] foar brûkt waard út eardere [[lûdsopname]]n. Yn [[2008]] ûndergied er in nije operaasje om sels wer prate te kinnen, mar dat mislearre. Tsjin [[2011]] hied er in [[kin]][[proteze]] om 'e skea fan alle eardere operaasjes oan 'e ûnderste helte fan syn [[gesicht]] wat te behimmeljen. [[File: Chaz_Hammel-Smith,_Roger_Ebert,_and_Nancy_Kwan_at_the_Hawaii_International_Film_Festival_in_October_2010.jpg|right|thumb|250px|Ebert mei syn [[oarehelte|frou]] [[Chaz Ebert|Chaz Hammelsmith]] (l.) en [[Nancy Kwan]] op it [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Hawaï]] yn [[2010]].]] ===Ferstjerren=== Yn [[desimber]] [[2012]] rekke Ebert wer yn it [[sikehûs]], diskear fanwegen in [[brutsen bonke|brutsen]] [[heup]]. Dy [[ferwûning]] wie feroarsake, sa die bliken troch [[bonkemetastaze]] as gefolch fan kanker. Roger Ebert kaam op [[4&nbsp;april]] [[2013]] yn 'e [[âlderdom]] fan 70 jier te [[ferstjerren]] yn in [[sikehûs]] yn syn wenplak [[Chicago]], koart foar't er dêrwei soe nei in [[hospys]] foar [[palliative soarch]]. Op [[8&nbsp;april]] wennen hûnderten minsken syn [[begraffenis]] by yn 'e [[Katedraal fan de Hillige Namme (Chicago)|Katedraal fan 'e Hillige Namme]] yn Chicago. ==Publikaasjes== * 1967 – ''An Illini Century: One Hundred Years of Campus Life'' <small>(skiednis fan 'e [[Universiteit fan Illinois]])</small> * 1984 – ''A Kiss is Still a Kiss'' * 1986 – ''The Perfect London Walk'' <small>(in toer fan [[Londen]])</small> * 1987 – ''Two Weeks in Midday Sun: A Cannes Notebook'' * 1991 – ''The Future of the Movies'' <small>(mei [[Gene Siskel]])</small> * 1993 – ''Behind the Phantom's Mask'' <small>([[roman]])</small> * 1994 – ''Ebert's Little Movie Glossary'' * 1996 – ''Roger Ebert's Book of Film'' * 1997 – ''Questions for the Movie Answer Man'' * 1999 – ''Ebert's Bigger Little Movie Glossary'' * 2000 – ''I Hated, Hated, Hated this Movie'' * 2002 – ''The Great Movies'' * 2005 – ''The Great Movies II'' * 2006 – ''Awake in the Dark: The Best of Roger Ebert'' * 2007 – ''Roger Ebert's Four-Star Reviews 1967-2007'' * 2007 – ''Your Movie Sucks'' * 2008 – ''Scorsese by Ebert'' * 2010 – ''The Great Movies III'' * 2010 – ''The Pot and How to Use It: The Mystery and Romance of the Rice Cooker'' * 2011 – ''Life Itself: A Memoir'' <small>([[autobiografy]])</small> * 2012 – ''A Horrible Experience of Unbearable Length'' * 2016 – ''The Great Movies IV'' ==Keppelings om utens== * {{en}} [https://rogerebert.com/ Offisjele webside fan Roger Ebert] * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0001170/ Folsleine filmografy fan Roger Ebert yn 'e Internet Movie Database (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Roger_Ebert ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Roger Ebert}} }} {{DEFAULTSORT:Ebert, Roger}} [[Kategory:Amerikaansk sjoernalist]] [[Kategory:Amerikaansk filmkritikus]] [[Kategory:Amerikaansk filmhistoarikus]] [[Kategory:Amerikaansk publisist]] [[Kategory:Amerikaansk senarioskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzjepresintator]] [[Kategory:Amerikaansk autobiograaf]] [[Kategory:Amerikaansk humanist]] [[Kategory:Amerikaansk romanskriuwer]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Dútsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Iersk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1942]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 2013]] dczfx4ba62d0829ezz5sqizmx50q268 0 151135 1238410 1215472 2026-08-14T18:30:22Z Krok6kola 38200 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Coutances - Eglise Saint Pierre.jpg]] → [[File:Coutances - Cathédrale Notre-Dame.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 1238410 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Cathédrale Notre-Dame de Coutances (1).jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = Katedraal | wapen = [[File:Blason Coutances.svg|60px]] | ynwennertal = 8.321 <small>(2023)</small><ref>[https://www.citypopulation.de/en/france/manche/coutances/50147__coutances/ City Population]</ref> | oerflak = 12,51 km² | befolkingstichtens = 665 ynw./km² | stêdekloft = | hichte = 12-150 m | lân = | bestjoerlike ienheid 1 = [[Regio's fan Frankryk|Regio]] | namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Normandie.svg|20px]] [[Normandje]] | bestjoerlike ienheid 2 = [[Departeminten fan Frankryk|Departemint]] | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Drapeau non-officiel fr département Manche.svg|border|20px]] [[Manche]] | bestjoerlike ienheid 3 = [[Arrondissemint (Frankryk)|Arrondissemint]] | namme bestjoerlike ienheid 3= Coutances | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | ferkearsieren = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|49_3_0_N_1_26_0_W_scale:12500_type:landmark_region:FR|49°3' N 1°26' W}} | webside = [https://www.coutances.fr/ Side Coutances] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Frankryk-reliëf | mapwidth = | lat_deg = 49 | lat_min = 3 | lat_sec = 0 | lat_dir = N | lon_deg = 1 | lon_min = 26 | lon_sec = 0 | lon_dir = W | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = 50147-Coutances-Sols.png | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Coutances''' is in plak en gemeente yn it [[Frankryk|Frânske]] [[Departeminten fan Frankryk|departemint]] [[Manche]] yn 'e regio [[Normandje]]. De stêd leit op it [[skiereilân]] [[Cotentin]] op in heuvel, dy't bekroand wurdt mei de [[Notre-Dame fan Coutances]]. It is it haadplak fan it arrondissemint Coutances. == Skiednis == As haadstêd fan 'e [[Kelten|keltyske]] stamme fan 'e Venelli krige de stêd yn 298 neffens de doetiidske keizer [[Konstantius Kloarus]] de namme ''Constantia''. Dat barde twa jier nei't it [[Romeinske Ryk]] [[Brittanje]] werom ferovere hie. De regio, dy't dêrnei ''pagus Constantinus'' neamd waard, is tsjintwurdich it skiereilân Cotentin. [[Ofbyld:WWII, Europe, Coutances, France, "Once there was a church" - NARA - 196303.tif|thumb|left|Coutances nei de bombardeminten yn 1944.]] [[Wytsings]] ferneatigen yn 866 it plak en it duorre oant de 11e iuw doe't [[Geoffroy de Montbray]], in striidkammeraat fan [[Willem de Oermasterer]] en biskop fan Coutances, de stêd om in nije katedraal wer opboude. Yn 1204 oermastere [[Filips II fan Frankryk|Filips II Augustus]] Coutances. De katedraal waard dêrnei yn Frânske styl wer opboud ûnder biskop Hugues de Morville (1208-1238), dy't ek it inisjatyf naam foar de bou fan it hospitaal (''Hôtel-dieu''). Yn 'e tiid fan 'e godstsjinstkrigen plonderden [[protestanten]] de katedraal yn 1562. Hja namen biskop Arthur de Cossé finzen en twongen him om oarsom op in esel mei de sturt yn syn hân troch de stêd te riden. Oant 1569 spriek de biskop fan Coutances rjocht oer de Kanaaleilannen en It Kanaal. Coutances waard yn 1944 troch alliearde bombardeminten foar in grut part ferneatige. De katedraal waard foar it kriichsgeweld sparre. == Befolkingsûntwikkeling == {| class="wikitable" width=400 |- align=center class="hintergrundfarbe5" |align=left | '''Jier''' || '''1962''' || '''1968''' || '''1975''' || '''1982''' || '''1990''' || '''1999''' || '''2009''' || '''2018''' |- align=center |align=left|'''Ynwennertal'''|| 7806 || 9061 || 9869 || 9930 || 9715 || 9522 || 9390 || 8454 |} == It besjen wurdich == * De [[Katedraal fan Coutances|Notre-Dame fan Coutances]] * Hôtel de Cussy (tsjintwurdich riedshûs) * Jardin des Plantes * Église Saint-Nicolas * Église Saint-Pierre * Resten fan in 13e-iuwsk akwadukt * Lycée Charles-François Lebrun * Parc L'Évêque, eardere tún fan de biskop mei in iisgrot en in izerhâldende boarne * Kastiel Gratot, ruïnekompleks op likernôch fjouwer kilometer noardwestlik fan Coutances == Musea == * Museum Musée Quesnel-Morinière == Eveneminten == * Alle jierren wurdt it muzykfestival "Jazz sous les pommiers" (Jazz ûnder de appelbeammen) yn Coutances organisearre. == Ofbylden == <gallery mode="packed" heights="150" style="text-align:left"> Ofbyld:Palais épiscopal de Coutances.jpg|<center>Biskoplik Paleis</center> Ofbyld:Coutances - Cathédrale Notre-Dame.jpg|<center>Église Saint-Pierre</center> Ofbyld:CoutancesHDV.jpg|<center>Hôtel de Cussy</center> Ofbyld:JSLP2015 01.jpg|<center>Jazz sous les pommiers</center> Ofbyld:Coutances - Eglise St Nicolas.jpg|Église Saint-Nicolas </gallery> == Keppeling om utens == * [https://www.tourisme-coutances.fr/ Tourisme Coutances] * [https://www.jazzsouslespommiers.com/ Jazz sous les pommiers] {{boarnen|boarnefernijing= * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-50147 Institut national de la statistique et des études économiques] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Coutances}} }} [[Kategory:Coutances| ]] [[Kategory:gemeente yn Manche]] [[Kategory:plak yn Manche]] atp9rw93y7bd29rpxi0fma6n4rheuu4 0 153865 1238422 1227591 2026-08-15T02:47:03Z Kneppelfreed 2013 † 1238422 wikitext text/x-wiki '''Hajo van Lengen''' ([[Jever]], [[25 april]] [[1940]] - [[Auwerk (stêd)|Auwerk]], [[4 novimber]] [[2024]]) wie in [[East-Fryslân|Eastfrysk]] [[histoarikus]]. Hy wie fan [[1979]] oant syn [[pinsjoen]] yn [[2005]] de direkteur fan it ''[[Ostfriesische Landschaft]]'' mei syn sit yn [[Auwerk (stêd)|Auwerk]]. Hy is bekend wurden troch syn grutte mannichte publikaasjes oer benammen de [[Midsiuwen|midsiuwske]] skiednis fan [[East-Fryslân]]. == Libben == Hajo van Lengen waard berne, en brocht syn jonkheid troch yn [[Jever]] en komt fan in famylje dy't syn woartels hat yn East-Fryslân. Nei it talittingseksamen waard er ynskreaun by de [[Universiteit fan Göttingen]] dêr't er yn [[1960]] úteinsette mei de stúdzje [[skiednis]]. Al yn de fjirde semester publisearre er yn de ''[[Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands]]'' in [[essay]] oer de skiednis fan de namme East-Fryslân yn de [[midsiuwen]]. As studint fan [[Georg Schnath]] helle er in [[doktoraal]] yn de [[letterkunde]]. Tema fan syn doktoraalseksamen wie de skiednis fan it Eastfryske [[Goa (krite)|goa]] [[Emsigerlân]] mei de neidruk op it tiidrek fan de iere trettjinde oant de lette fyftjinde iuw. Nei syn stúdzje kaam van Lengen yn tsjinst by it ''Ostfriesische Landschaft'' en yn [[1970]] krige er de lieding oer de [[biblioteek]] fan it ''Landschaft''. Op [[1 oktober]] [[1979]] waard er direkteur by it ''Landschaft''. Dy funksje soe er hâlde oant syn [[pinsjoen]] yn [[2005]]. Ek neitiids bleau Hajo van Lengen warber op it mêd fan ûndersyk nei de skiednis fan East-Fryslân, dêr't er in grutte mannichte wurk oer publisearre. == Wurk en ûndersyk == Nijsgjirrich yn it ûndersykswurk fan Van Lengen binne de ''Friesische Mittelalter'' (Fryske midsiuwen). Dêr gou syn grutste belangstelling foar de politike feroarings dy't der yn de snuorje fan de [[Fryske Frijheid]] plakfûn fan de hearskippij fan de [[haadling]]en nei dy fan de lânshearen. Ek de ûntwikkelingsskiednis fan de stêden yn de frije [[Fryske Goaen]], dy't neffens de stelling fan Van Lengen, "him dúdlik ûnderskiedt fan de rest fan it stêdlik systeem fan de Dútske midsiuwen" waard troch him wiidweidich ûndersocht. Ek de skiednis fan it Eastfryske [[boarch]]systeem heart ta it mêd fan syn ûndersyk. It doel fan Hajo van Lengen wie en meitsje de Eastfryske skiednis bekend by in breed publyk, sa as bygelyks syn mânske ûntwerpen fan útstallings en lêzings dy't er die. De bekendste útstalling dy't troch Van Lengen ûntwurpen waard, fûn yn [[2003]] plak en hie it tema: ''Die Friesische Freiheit des Mittelalters - leben und Legende'' (de Fryske Frijheid yn de midsiuwen - libben en leginde). == Publikaasjes == * as útjouwer: ''Zur Geschichte des Johanniterordens im friesischen Küstenraum und anschließenden Binnenland'' (= ''Die blaue Reihe''. H. 15). Heimatbund Oldenburger Münsterland, Kloppenburch 2008, ISBN 978-3-9810290-6-2. * ''Die Friesische Freiheit des Mittelalters – Leben und Legende''. Utjouwerij en ferkeap troch it Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-30-4. * mei Erik Peters en Wolfgang Schwarz:'' Die Burg der Beninga zu Wirdum. Archäologische Untersuchungen in den Jahren 1999 und 2000'' (= ''Wegweiser zur Vor- und Frühgeschichte Niedersachsens''. H. 23). Isensee, Aldenburch 2002, ISBN 3-89598-921-5. * as útjouwer: ''Die „Emder Revolution“ von 1595''. Ostfriesische Landschaft, Auwerk 1995, ISBN 3-925365-92-3. * as útjouwer: ''Collectanea Frisica. Beiträge zur historischen Landeskunde Ostfrieslands''. Walter Deeters foar syn 65e jierdei (= ''Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands''. Bd. 74). Ostfriesische Landschaft, Auwerk 1995, ISBN 3-925365-86-9. * mei Eckart Krömer en Heino Schmidt: ''Ostfriesland'' (= ''Schriftenreihe der Niedersächsischen Landeszentrale für Politische Bildung. Landschaften Niedersachsens und ihre Probleme 5'', ZDB-ID 585200-6). Rautenberg, Lier 1987. * ''Stadtbildung in Ostfriesland im Mittelalter und in der frühen Neuzeit''. Yn: ''Niedersächsisches Jahrbuch für Landesgeschichte''. Bd. 52, 1980, ISSN 0078-0561, siden 112–116. * ''Geschichte des Emsigerlandes. Vom frühen 13. bis zum späten 15. Jahrhundert''. Yn twa dieien (= ''Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands''. Bd. 53, ISSN 0724-9772). Utjouwerij Ostfriesische Landschaft, Auwerk 1973 == Literatuer == * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=130059846 Literatuer troch en oer Hajo van Lengen] yn it katalogus fan de [[Nasjonale Biblioteek fan Dútslân]] * Heinrich Schmidt, Wolfgang Schwarz, Manfred Tielke (Hrsg.): ''Tota Frisia in Teilansichten. Festschrift für Hajo van Lengen'' (= ''Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands''. Bd. 82). Utjouwerij en ferkeap troch it Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2005, ISBN 3-932206-51-7. == Keppeling om utens == * [https://www.ostfriesischelandschaft.de/ Webstee fan it Ostfriesischen Landschaft]; oproppen op 1 maaie 2010 * [http://www.goruma.de/Staedte/J/Jever/Bekannte%20Personen.html Ferneamde persoanen út Jever], oproppen op 9 oktober 2017. == Boarnen == * Heinrich Schmidt: ''Hajo van Lengen – Würdigung und Glückwunsch. In: Tota Frisia in Teilansichten. Festschrift für Hajo van Lengen''. 2005 * Hajo van Lengen: ''Zur Geschichte des Namens „Ostfriesland“ im Mittelalter''. Yn: ''Jahrbuch der Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden''. Bd. 42, 1962, ISSN 0341-969X, S. 5–15. * Hajo van Lengen: ''Geschichte des Emsigerlandes. Vom frühen 13. bis zum späten 15. Jahrhundert''. Yn twa dielen (= ''Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands''. Bd. 53). Utjouwerij Ostfriesische Landschaft, Auwerk 1973. * Hajo van Lengen: ''Geschichte Emdens von den Anfängen bis zum Ende des Mittelalters''. Yn: Geschichte der Stadt Emden''. Band 1: ''Archäologische Quellen zur frühen Geschichte von Emden (Ostfriesland im Schutze des Deiches. Bd. 10)''. Rautenberg, Lier 1994, ISBN 3-7921-0545-4, S. 61–159. * Hajo van Lengen (Hrsg.): ''Die Friesische Freiheit des Mittelalters – Leben und Legende''. Ostfriesische Landschaftliche Verlags- und Vertriebsgesellschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-30-4. * Martin Tielke:'' Bibliographie Hajo van Lengen''. Yn: ''Tota Frisia in Teilansichten. Festschrift für Hajo van Lengen''. 2005, siden 519–524. {{DEFAULTSORT:Lengen, Hajo van}} [[Kategory:Dútsk skiedkundige]] [[Kategory:Dútsk publisist]] [[Kategory:Eastfrysk skriuwer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1940]] acs7zxffohwjvog83ozcsqwvkddswk8 0 164370 1238426 1107425 2026-08-15T11:41:45Z AmaroPargoTenerife 59346 /* Genedebylden yn Nederlân */ 1238426 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Gnadenbild Kevelaer.png|thumb|175px|It genedebyld fan [[Kevelaer]]]] In '''genedebyld''' (komselden in genedeportret, by plastyske foarstellingen ek in genedebyld of '''genedefiguer''') is yn de in de [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] en yn de [[Eastersk-otterdoksy|Easterske otterdoksy]] in skildere of plastyske foarstelling fan in [[hillige]] foar wa't de leauwigen [[God (monoteïsme)|God]] om in [[genede]] freegje. Soksoarte genedebylden binne benammen foarstellingen fan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]], mear komselden fan it [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Bern Jezus]]. Guon genedebylden wurde yn ferbân brocht mei genêzingen of oare as wûnderbaarlik beskôge foarfallen, sadat hja faak it doel binne fan [[Pylger|pylgertochten]]. Yn soksoarte gefallen is meastal in aparte kapel boud foar it genedebyld. figurative foarstellingen fan de Mem Gods en it Bern Jezus drage ek faak fergulde kroanen fan sulver en djoere klean. De skiednis fan yndividuele mirakuleuze bylden giet faak mank mei [[leginde]]s oer harren ûntdekking, skea oan, stellerij of mishanneling. Wat de skiednis fan mirakuleuze ôfbyldingen yn it algemien oanbelanget, moat opmurken wurde dat dy sûnt de lette [[midsiuwen]], doe't yndividuele keunstwurken yn de sin fan de ''[[devotio moderna]]'' in hieltyd gruttere rol spilen, hieltyd wichtiger wurden binne. Ekssessen yn it letmidsiuwske Dútslân, doe't ekonomyske oerwagings, d.w.s. de eksploitaasje fan Marije - en hilligeferearing, ek yn beskate kriten op de foargrûn stiene, wekten de krityk fan û.o. [[Maarten Luther]] en [[Johannes Calvijn]] en wiene in faktor dy 't de oanlieding foarme foar de [[Reformaasje]]. == Genedebylden yn Nederlân == <gallery> Sterrederzee.jpg|De ''Sterre der Zee'' yn [[Maastricht]] Zoetemoeder1.jpg|De ''Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch'' fan [[De Bosk]] Mariahandel.jpg|''[[Us Leafrou fan Hannel]]'' Us Leaffrou fan Sânwâlden.jpg|''[[Us Leaffrou fan Sânwâlden]]'' yn [[Boalsert]] Schilberg.jpg|''Us Leaffrou fan Schilberg'' yn Echt OLV.van.Eiteren.jpg|''Onze Lieve Vrouw van Eiteren'' yn [[IJsselstein]] Aarlerixtel.jpg|''Onze-Lieve-Vrouwe van Aarle-Rixtel'' yn [[Aarle-Rixtel]] Garden-enclosed-ramiro-koeiman.jpg|''Onze Lieve Vrouwe van de Besloten Tuin'' yn [[Warfhuzen]] Virgendecandelariacamarin01.jpg|''[[Us Leafrou fan Candelari]]'', [[Tenerife]] </gallery> == Sjoch ek == * [[Ikoan]] [[Kategory:Byld fan Marije]] [[Kategory:Roomsk-Katolike Tsjerke]] [[Kategory:Kristlike keunst]] [[Kategory:Eastersk-otterdoksy]] lhzyufddqz31nyy32v0w78tq4vbl81x 1238427 1238426 2026-08-15T11:42:07Z AmaroPargoTenerife 59346 /* Genedebylden yn Nederlân */ 1238427 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Gnadenbild Kevelaer.png|thumb|175px|It genedebyld fan [[Kevelaer]]]] In '''genedebyld''' (komselden in genedeportret, by plastyske foarstellingen ek in genedebyld of '''genedefiguer''') is yn de in de [[Roomsk-Katolike Tsjerke]] en yn de [[Eastersk-otterdoksy|Easterske otterdoksy]] in skildere of plastyske foarstelling fan in [[hillige]] foar wa't de leauwigen [[God (monoteïsme)|God]] om in [[genede]] freegje. Soksoarte genedebylden binne benammen foarstellingen fan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]], mear komselden fan it [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Bern Jezus]]. Guon genedebylden wurde yn ferbân brocht mei genêzingen of oare as wûnderbaarlik beskôge foarfallen, sadat hja faak it doel binne fan [[Pylger|pylgertochten]]. Yn soksoarte gefallen is meastal in aparte kapel boud foar it genedebyld. figurative foarstellingen fan de Mem Gods en it Bern Jezus drage ek faak fergulde kroanen fan sulver en djoere klean. De skiednis fan yndividuele mirakuleuze bylden giet faak mank mei [[leginde]]s oer harren ûntdekking, skea oan, stellerij of mishanneling. Wat de skiednis fan mirakuleuze ôfbyldingen yn it algemien oanbelanget, moat opmurken wurde dat dy sûnt de lette [[midsiuwen]], doe't yndividuele keunstwurken yn de sin fan de ''[[devotio moderna]]'' in hieltyd gruttere rol spilen, hieltyd wichtiger wurden binne. Ekssessen yn it letmidsiuwske Dútslân, doe't ekonomyske oerwagings, d.w.s. de eksploitaasje fan Marije - en hilligeferearing, ek yn beskate kriten op de foargrûn stiene, wekten de krityk fan û.o. [[Maarten Luther]] en [[Johannes Calvijn]] en wiene in faktor dy 't de oanlieding foarme foar de [[Reformaasje]]. == Genedebylden yn Nederlân == <gallery> Sterrederzee.jpg|De ''Sterre der Zee'' yn [[Maastricht]] Zoetemoeder1.jpg|De ''Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch'' fan [[De Bosk]] Mariahandel.jpg|''[[Us Leafrou fan Hannel]]'' Us Leaffrou fan Sânwâlden.jpg|''[[Us Leaffrou fan Sânwâlden]]'' yn [[Boalsert]] Schilberg.jpg|''Us Leaffrou fan Schilberg'' yn Echt OLV.van.Eiteren.jpg|''Onze Lieve Vrouw van Eiteren'' yn [[IJsselstein]] Aarlerixtel.jpg|''Onze-Lieve-Vrouwe van Aarle-Rixtel'' yn [[Aarle-Rixtel]] Garden-enclosed-ramiro-koeiman.jpg|''Onze Lieve Vrouwe van de Besloten Tuin'' yn [[Warfhuzen]] Virgendecandelariacamarin01.jpg|''[[Us Leafrou fan Candelaria]]'', [[Tenerife]] </gallery> == Sjoch ek == * [[Ikoan]] [[Kategory:Byld fan Marije]] [[Kategory:Roomsk-Katolike Tsjerke]] [[Kategory:Kristlike keunst]] [[Kategory:Eastersk-otterdoksy]] ffvchtcsmps8h6ay5w6u8jt7y976s3h 0 183557 1238394 1197210 2026-08-14T15:05:35Z Drewes 2754 [[]] 1238394 wikitext text/x-wiki '''Florent Prévost''' ([[Parys]], [[17 augustus]] [[1794]] – dêre, [[1 febrewaris]] [[1870]]) wie in Frânske [[natuerûndersiker]] en [[yllustrator]]. Prévost wie assistint-natuerûndersiker oan it Muséum National d'Histoire Naturelle. He wie de skriuwer fan ferskate dierkundige publikaasjes wêrûnder in wurk oer dowen (''Les Pigeons par Madame Knip'', 1843) en tegearre mei C.L. Lemaire in boek oer de fûgels yn Europa (''Histoire Naturelle des Oiseaux d' Europe'', 1845). Fierder makke er ôfbyldingen fan bisten (fûgels) yn de boeken fan [[Coenraad Jacob Temminck]] (1778 – 1858), [[Karel Lucien Bonaparte]] (1803–1857) en [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]] (1707–1788). Hy wurke oan de kolleksje fûgels sammele yn de ûndersyksreis mei it linyskip ''La Venus'' tegearre mei Marc Athanase Parfait Œillet Des Murs en oan de [[fûgels]] en [[sûchdieren]] fan in Frânske ekspedysje nei Abessinië tusken 1839 en 1843. Prévost is de beskriuwer fan 12 soarten fûgels wêrûnder de [[mauritiusdo]] (''Nesoenas mayeri'') en de wytwanggrûngors (''Melozone biarcuata''). <ref>{{en}}[http://www.worldbirdnames.org//master_ioc_list_v10.2.xlsx {{aut|F. Gill, M. Wright D. & Donsker}} (2020)]</ref> Fierder binne der ferskate bistesoarten nei him ferneamd lykas de [[Prevostklapperrôt]] (''Callosciurus prevostii'') en de slangesoart ''Gerarda prevostiana''. Prévost stoar yn de âldens fan 75 jier yn Parys. == Wichtichste publikaasjes == *''Voyage autour du monde sur la frégate la Vénus pendant les années 1836-1839'' (mei [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire]] en oaren) Parys : Gide, 1840-1864 *''Voyage en Abyssinie exécuté pendant les années 1839, 1840, 1841, 1842, 1843'' (mei [[Alphone Guichenot|Antoine-Alphonse Guichenot]] en oaren) Parys : A. Bertrand, 184X. *''Histoire naturelle des oiseaux exotiques'' (mei H.L. Pauquet en C.L. Lemaire) Parys: F. Savy, (1864). *''Histoire naturelle des oiseaux d'Europe: passereaux'' (mei C.L. Lemaire) Parys: F. Savy, (1876) {{Boarnen|boarnefernijing= * [[:en:Florent Prévost]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Prevost, Florent}} [[Kategory:Frânsk biolooch]] [[Kategory:Frânsk ornitolooch]] [[Kategory:Frânsk yllustrator]] [[Kategory:Persoan berne yn 1794]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1870]] csyt7lbfjdm62kb2xsphxfoj3gx8nwl 0 185867 1238415 1233773 2026-08-14T21:35:26Z Krok6kola 38200 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fishing-Cat.jpg]] → [[File: Fishing Cat (Prionailurus viverrinus) at the San Diego zoo.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 1238415 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fiskjende kat |Ofbyld= [[File:Fishing_cat_in_San_Diego_Zoo.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[rôfdieren]] (''Carnivora'') |Famylje= [[kateftigen]] (''Felidae'') |Skaai= [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus'') |Wittenskiplike namme= Prionailurus viverrinus |Beskriuwer, jier= [[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1833 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de fiskjende kat (Prionailurus viverrinus).png|center|250px]] }} De '''fiskjende kat''' of '''fiskkat''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Prionailurus viverrinus'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[rôfdieren]] (''Carnivora''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kateftigen]] (''Felidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[lytse katten]] (''Felinae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus''). Dit bist is lânseigen yn dielen fan [[Súd-Aazje|Súd]]- en [[Súdeast-Aazje]]. It is in middelgrutte, [[solitêr]] libjende kateftige, dy't alhiel gjin ôfkear fan [[wetter]] hat en benammen [[fisk]]en en oare wetterdieren [[iten|fret]]. Hy kin goed [[swimme]], ek oer langere ôfstannen en ûnder wetter. De fiskjende kat is nei alle wierskyn foar it meastepart in [[nachtdier]]. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as kwetsber, wat it leechste fan 'e trije nivo's fan [[bedrige soarte|bedriigdheid]] is. ==Taksonomy== De fiskjende kat waard yn [[1833]] foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[soölooch]] [[Edward Turner Bennett]], op basis fan in [[spesimen]] dat him út [[Britsk-Ynje]] wei tastjoerd wie troch de Ingelske [[metallurch]] en [[biolooch|natoerûndersiker]] [[Josiah Marshall Heath]]. De oarspronklike [[wittenskiplike namme]] wie ''Felis viverrinus''; It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionaulurus'') waard pas yn [[1858]] yntrodusearre troch de [[Ruslân|Russyske]] soölooch [[Nikolaj Severtsov]]. [[Fylogeny|Fylogenetyske]] analyze fan it [[nukleêr DNA]] fan [[kateftigen]] yn [[2006]] en fan harren [[mitogondriaal DNA]] yn [[2016]] brochten oan it ljocht dat de neiste sibben fan 'e fiskjende kat de [[Bingaalske loaihoarskat]] (''Prionailurus bengalensis'') fan it [[fêstelân]] fan [[Aazje]] en de [[Sûndaloaihoarskat]] (''Prionailurus javanensis'') fan 'e westlike eilannen fan 'e [[Yndyske Arsjipel]] binne. [[File:Prionailurus_viverrinus_01.jpg|left|thumb|250px|In fiskjende kat giet der ris by lizzen.]] ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e fiskjende kat is tige fragmintearre en fan gefolgen besteane der gâns islolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]]. It swiertepunt fan 'e ferprieding leit yn 'e [[Ganges-Brahmaputradelta]] fan [[Bangladesj]] en de [[Yndia]]aske dielsteat [[West-Bingalen]], en op [[Sry Lanka]]. Ek is der in langrutsen ferspriedingsgebiet by de súdflank fan 'e [[Himalaya]] lâns fan westlik [[Nepal]] fia [[Bûtan]] oant yn it uterste noardeasten fan [[Yndia]] (de dielsteat [[Arunachal Pradesh]]). Oare populaasjes libje fersille by de noardlike [[Koromandelkust]] fan Yndia lâns en komme foar yn it midnoarden fan it [[Yndysk subkontinint]], yn it súdeasten fan [[Pakistan]] by de [[Chotiaridaam]], yn 'e [[rivierdelta|delta]] fan 'e [[rivier]] de [[Irrawaddy]] yn súdlik [[Birma]], yn it noarden fan [[Tailân]], oan 'e noardwestkust fan 'e [[Golf fan Tailân]], by de [[Giele Mar]] yn 'e neite fan [[Songkhia]] op it Taiske diel fan it [[skiereilân]] [[Malakka]], en by de [[Kambodja]]anske kust fan 'e Golf fan Tailân lâns. Foarhinne wie it ferspriedingsgebiet fan 'e fiskjende kat net inkeld mear oaniensletten, mar ek grutter, mei't it dielen fan lannen omfette dêr't dit bist no (nei alle gedachten) net mear foarkomt. Dêrby giet it om [[Laos]], [[Fjetnam]], súdeastlik [[Sina]], it [[Maleizje|Maleizyske]] diel fan it skiereilân [[Malakka]] en it eilân [[Java]] yn [[Yndoneezje]]. Op it Yndysk subkontinint kaam de fiskjende kat foarhinne mooglik ek foar oan 'e [[Malabarkust]], yn 'e súdwestlike Yndiaaske dielsteat [[Kerala]], mar dat is ûnwis. ==Uterlike skaaimerken== De fiskjende kat is in middelgrutte [[kateftige]], likernôch twaris sa grut as in [[hûskat]] (''Felis catus''). Dêrmei is er it grutste lid fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus''). Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 57–78&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 20–30&nbsp;sm. Der bestiet yn dizze soarte [[seksuele dimorfy]], dy't him uteret yn lichemsgrutte en fral ek yn gewicht. De [[mantsje]]s binne foarser as de [[wyfke]]s, mei in gewicht fan 8–17&nbsp;[[kg]], wylst wyfkes mar 5–9&nbsp;kg weagje. [[File:Prionailurus_viverrinus_in_Smithsonian_National_Zoological_Park_(2689196827).jpg|left|thumb|200px|In fiskjende kat yn it [[Nasjonaal Soölogysk Park (Feriene Steaten)|Nasjonaal Soölogysk Park]] yn [[Washington, D.C.]] [[blazen (kateftigen)|blaast]] nei de [[fotograaf]].]] De lytse, rûne [[ear (anatomy)|earen]] sitte leech op 'e [[kop]], mear nei de sydkant ta as by de measte oare kateftigen. De [[sturt]] is koart en mjit minder as de helte fan 'e kop-romplingte. Krekt as oare kateftigen hat de fiskjende kat fiif [[tean]]nen oan 'e [[foarpoat]]en en fjouwer oan 'e [[efterpoat]]en. Oars as by oare kateftigen wurdt de romte tusken de teannen opfolle troch [[swimflues|swimfluezzen]], dy't lykwols net hielendal oan 'e teanpunten ta rikke. De [[pels]] fan 'e fiskjende kat is koart, mar tige ticht. [[Mammalogen]] geane derfan út dat dy wetterticht is en ek [[temperatuer|termale]] isolaasje biedt. De pels hat in [[giel]]ige oant [[griis|grizige]] grûnkleur, mei dêroerhinne in patroan fan [[swart]]e spikkels en streken. It [[gesicht]] wurdt markearre troch twa streken oer de [[wang]]en en twa boppe de [[eagen]], dy't mei ûnderbrekkings op 'e [[foarholle]] nei de [[nekke]] rinne. De spikkels op 'e [[skouder]]s en tusken de [[skouderblêd]]en yn binne wat ferlinge ta streekjes, mar op 'e rest fan 'e [[rêch]] en op 'e [[side (anatomy)|siden]], [[poat]]en en [[sturt]] binne se rûn fan foarm. Op 'e [[bealch]] is de pels ljochter fan [[kleur]] as op 'e rest fan it [[lichem (biology)|lichem]]. Op 'e efterkant fan 'e earen sit in [[wite]] stip. [[File:Fishing_Cat_in_Sundarban,_West_Bengal,_India.jpg|right|thumb|250px|In fiskjende kat yn syn natuerlik [[biotoop]] yn 'e [[moeras]]sen fan 'e [[Sundarbans]] yn 'e [[Gangesdelta]].]] ==Biotoop== Fiskjende katten libje benammentlik yn [[oerflaktewetter]]rike kriten mei in tichte [[fegetaasje]]. Men kin dan tinke oan 'e [[igge]]n fan [[rivier]]en en [[beken]] yn [[tropysk reinwâld]], mar ek oan [[moeras]]sen, [[reid]]fjilden en [[mangrove]]wâlden. [[Sâltwetter]] liket har net te dearen. ==Hâlden en dragen== Fiskjende katten binne [[solitêr]] libjende bisten, dy't inkeld yn 'e [[peartiid]] it selskip fan soartgenoaten opsykje. Se hâlde har benammen op yn 'e tichte, opgeande [[fegetaasje]] by de [[igge]]n fan [[oerflaktewetter]]s lykas [[rivier]]en, [[beken]], [[mar]]ren en [[puollen]] lâns. It tinken is dat se foar it meastepart [[nachtdier]]en binne, dy't oerdeis op in beskut plak rêste. De fiskjende kat kin tige goed [[swimme]], ek ûnder wetter en oer langere ôfstannen, en liket, oars as de measte [[kateftigen]], alhiel gjin ôfkear fan wetter en wietichheid te hawwen. [[File:Prionailurus_viverrinus_03.jpg|left|thumb|250px|In fiskjende kat [[nachtdier|by nacht aktyf]] yn [[Nepal]].]] Sawol de [[mantsje]]s as de [[wyfke]]s fêstigje in [[territoarium (biology)|territoarium]], hoewol't dat fan 'e mantsjes, mei in [[oerflak]] fan trochinoar 16–22&nbsp;[[km²]], oansjenlik grutter is as dat fan 'e wyfkes, dat mar 4–6&nbsp;km² mjit. Wierskynlik oerlapet it territoarium fan in mantsje dat fan ferskate wyfkes. De fiskjende kat beakenet syn territoarium ôf troch it útsetten fan [[rookflagge]]n. Dêr hat er ferskate metoaden foar: hy wriuwt mei de [[kop]] by objekten lâns om der syn [[rook]] oan te jaan, hy besproeit [[beam]]men, [[strûk]]en of [[rots]]en mei [[urine]] en ek klaut er wol om yn [[hout]] of yn 'e [[grûn]]. De [[peartiid]] falt foar de fiskjende kat nei alle gedachten yn [[jannewaris]] en [[febrewaris]], mei't de meast jongkatsjes yn it wyld yn [[maart]] en [[april]] waarnommen binne. Mar it is ek dokumintearre dat fiskjende katten soms yn [[juny]] noch pearje. Nei de [[pearing]] hat it mantsje fierders part noch diel mear oan it [[fuortplanting]]sproses. Yn finzenskip duorret de [[draachtiid]] 63–70&nbsp;[[dagen]], wêrnei't it wyfke in nêst fan 1–4, mar ornaris 2–3&nbsp;jongen smyt. Dy weagje by de [[berte]] 170&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Mei 1&nbsp;[[moanne (tiid)|moanne]] ferlitte se it nêst en begjinne se it om-en-by te ferkennen. Mei 2&nbsp;moannen frette se foar it earst fêst iten, mar se wurde pas mei 6&nbsp;moannen folslein [[ôfwûn]]. [[File: Fishing Cat (Prionailurus viverrinus) at the San Diego zoo.jpg|right|thumb|250px|Fiskjende katten hawwe in earsten [[skutkleur]].]] Fiskjende katten binne mei 8^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;moannen [[folwoeksen]], alteast kwa lichemsgrutte, hoewol't de [[hoektosk]]en fan in folwoeksen eksimplaar pas mei 11&nbsp;moannen yngroeie. Se berikke [[geslachtsripens]] mei 15&nbsp;moannen. De maksimale [[libbensferwachting]] foar in fiskjende kat is yn finzenskip sa'n 10&nbsp;[[jier]] en yn it wyld nei alle gedachten likernôch de helte dêrfan. Fiskjende katten binne fetber foar it [[karnivoareprotoparvofirus&nbsp;1]]. Dat is in [[sykte]] dêr't se oan deagean kinne, mei't dy oansjenlike skea tabringt oan har [[nier]]en, [[milt]] en [[spiisfertarring]]sstelsel. ==Fretten== Sa't de namme al oanjout, fret de fiskjende kat benammen [[fisk]], dat likernôch trijefjirdepart fan syn dieet foarmet. Foar de rest bestiet it menu út [[fûgels]] (yn 't bysûnder [[wetterfûgel]]s), lytse [[sûchdieren]] (lykas [[kjifdieren]]), [[kreefteftigen]] (lykas [[krabben]]), [[ynsekten]], [[weakdieren]], lytse [[reptilen]] (benammen lytsere soarten [[slangen]]), [[amfibyen]], [[ies (kadaver)|ies]] (fral fan [[kij]]) en [[gers]]. De meast brûkte [[jacht (aktiviteit)|jachtmetoade]] fan fiskjende katten liket te wêzen om by de [[igge]] lâns yn in [[mûklaach]] te lizzen en te wachtsjen oant in [[proai]] ticht genôch by komt, om him dan mei in ûnferhoedse oanfal út it wetter te skuorren. Mar it is ek waarnommen en filme hoe't se soms hielendal yn it wetter [[dûken|dûke]] en kopke-ûnder geane en dan mei in fisk yn 'e bek (of net, as de jacht mislearret) wer boppe komme en by de wâl op klauwe. [[File:Prionailurus_viverrinus_07.jpg|left|thumb|250px|Behalven [[swimme]] kinne fiskjende katten ek muoiteleas [[klimme]].]] ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e fiskjende kat binne gruttere [[rôfdier]]en, lykas de [[tiger]] (''Panthera tigris''), it [[loaihoars]] (''Panthera pardus'') en de [[Aziatyske wylde hûn]] (''Cuon alpinus''). Foar jongen foarmje ek ferskate soarten [[rôffûgels]], [[ûlen]] en [[martereftigen]] in gefaar. ==Status== De fiskjende kat hat de [[IUCN-status]] fan "kwetsber", wat it leechste fan 'e trije nivo's fan [[bedrige soarte|bedriigdheid]] is. Dat hat yn it foarste plak te krijen mei it tige [[habitatfragmintearring|fragmintearre ferspriedingsgebiet]] fan dit bist, dat laat hat ta it ûntstean fan in protte isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]]. Mar dêrnjonken hat de fiskjende kat te lijen ûnder [[habitatferneatiging]] troch it [[drûchlizzing|drûchlizzen]] fan [[moeras]]sen en oare [[wetland]]s en it omfoarmjen fan [[mangrove]]wâlden ta [[kommersje]]le [[akwakultuer]]fivers. [[Oerbefisking]] troch de [[fiskerij]]sektor is ek in oanboazjend probleem, as gefolch wêrfan't dit bist gjin [[proai]]en mear oerhâldt. As er, troch dy omstannichheden twongen, de fivers fan in [[fiskkwekerij]] plonderet, rekket er behelle yn in [[konflikten tusken minsken en wylde bisten|konflikt mei de minsklike eigners]], dy't, benammen yn [[Yndia]] en [[Bangladesj]], gauris fiskjende katten deadzje om't se dy as skealik [[ûngedierte]] beskôgje. Ek yn it [[ferkear]] komme gâns fiskjende katten om. [[File:Fishing_cat_amidst_mangroves.jpg|right|thumb|250px|In fiskjende kat yn in [[mangrove]]wâld yn [[Yndia]].]] Om 'e fiskjende kat te beskermjen, is dit bist opnommen yn Taheakke&nbsp;II fan it [[CITES]]-[[ferdrach]], dat it near leit op 'e ynternasjonale [[hannel]] yn (dielen fan) 'e beskreaune bisten. De [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op 'e fiskjende kat is ferbean yn [[Bangladesj]], [[Yndia]], [[Birma]], [[Nepal]], [[Pakistan]], [[Sry Lanka]] en [[Tailân]], en teffens yn trije lannen dêr't dit bist nei alle gedachten al [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is: [[Yndoneezje]], [[Sina]] en [[Laos]]. Yn [[Bûtan]] genietet de fiskjende kat lykwols bûten offisjele [[natoergebiet]]en gjin beskerming, en dyselde sitewaasje jildt yn [[Maleizje]] en [[Fjetnam]], dêr't er wierskynlik net mear foarkomt. ==Undersoarten== Der binne 2 <small>(stân fan saken yn 2022)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e fiskjende kat (''Prionailurus viverrinus''), wêrfan't ien [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is: *de gewoane fiskjende kat (''P. v. viverrinus'' <small>[[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1833</small> <small>(de [[nominaat]]; op it fêstelân fan [[Aazje]])</small> *de Javaanske fiskjende kat (†''P. v. rhizophoreus'' <small>[[Henri Jacob Victor Sody|Sody]], 1936</small> <small>(op [[Java]], [[útstjerren (biology)|útstoarn]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Fishing_cat ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Prionaulurus viverrinus}} }} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Loaihoarskat]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] 7cnum7j43wjxybuw5lg2wulsz4lyykx 1238416 1238415 2026-08-14T21:40:44Z Krok6kola 38200 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fishing cat in San Diego Zoo.jpg]] → [[File:Prionailurus viverrinus (Fishing cat) in San Diego Zoo.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 1238416 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=fiskjende kat |Ofbyld= [[File:Prionailurus viverrinus (Fishing cat) in San Diego Zoo.jpg|250px]] |lûd= |Ryk= [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift= [[rôfdieren]] (''Carnivora'') |Famylje= [[kateftigen]] (''Felidae'') |Skaai= [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus'') |Wittenskiplike namme= Prionailurus viverrinus |Beskriuwer, jier= [[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1833 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Fersprieding fan de fiskjende kat (Prionailurus viverrinus).png|center|250px]] }} De '''fiskjende kat''' of '''fiskkat''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Prionailurus viverrinus'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[rôfdieren]] (''Carnivora''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kateftigen]] (''Felidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[lytse katten]] (''Felinae'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus''). Dit bist is lânseigen yn dielen fan [[Súd-Aazje|Súd]]- en [[Súdeast-Aazje]]. It is in middelgrutte, [[solitêr]] libjende kateftige, dy't alhiel gjin ôfkear fan [[wetter]] hat en benammen [[fisk]]en en oare wetterdieren [[iten|fret]]. Hy kin goed [[swimme]], ek oer langere ôfstannen en ûnder wetter. De fiskjende kat is nei alle wierskyn foar it meastepart in [[nachtdier]]. De [[IUCN]] klassifisearret dit bist as kwetsber, wat it leechste fan 'e trije nivo's fan [[bedrige soarte|bedriigdheid]] is. ==Taksonomy== De fiskjende kat waard yn [[1833]] foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[soölooch]] [[Edward Turner Bennett]], op basis fan in [[spesimen]] dat him út [[Britsk-Ynje]] wei tastjoerd wie troch de Ingelske [[metallurch]] en [[biolooch|natoerûndersiker]] [[Josiah Marshall Heath]]. De oarspronklike [[wittenskiplike namme]] wie ''Felis viverrinus''; It [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionaulurus'') waard pas yn [[1858]] yntrodusearre troch de [[Ruslân|Russyske]] soölooch [[Nikolaj Severtsov]]. [[Fylogeny|Fylogenetyske]] analyze fan it [[nukleêr DNA]] fan [[kateftigen]] yn [[2006]] en fan harren [[mitogondriaal DNA]] yn [[2016]] brochten oan it ljocht dat de neiste sibben fan 'e fiskjende kat de [[Bingaalske loaihoarskat]] (''Prionailurus bengalensis'') fan it [[fêstelân]] fan [[Aazje]] en de [[Sûndaloaihoarskat]] (''Prionailurus javanensis'') fan 'e westlike eilannen fan 'e [[Yndyske Arsjipel]] binne. [[File:Prionailurus_viverrinus_01.jpg|left|thumb|250px|In fiskjende kat giet der ris by lizzen.]] ==Fersprieding== It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e fiskjende kat is tige fragmintearre en fan gefolgen besteane der gâns islolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]]. It swiertepunt fan 'e ferprieding leit yn 'e [[Ganges-Brahmaputradelta]] fan [[Bangladesj]] en de [[Yndia]]aske dielsteat [[West-Bingalen]], en op [[Sry Lanka]]. Ek is der in langrutsen ferspriedingsgebiet by de súdflank fan 'e [[Himalaya]] lâns fan westlik [[Nepal]] fia [[Bûtan]] oant yn it uterste noardeasten fan [[Yndia]] (de dielsteat [[Arunachal Pradesh]]). Oare populaasjes libje fersille by de noardlike [[Koromandelkust]] fan Yndia lâns en komme foar yn it midnoarden fan it [[Yndysk subkontinint]], yn it súdeasten fan [[Pakistan]] by de [[Chotiaridaam]], yn 'e [[rivierdelta|delta]] fan 'e [[rivier]] de [[Irrawaddy]] yn súdlik [[Birma]], yn it noarden fan [[Tailân]], oan 'e noardwestkust fan 'e [[Golf fan Tailân]], by de [[Giele Mar]] yn 'e neite fan [[Songkhia]] op it Taiske diel fan it [[skiereilân]] [[Malakka]], en by de [[Kambodja]]anske kust fan 'e Golf fan Tailân lâns. Foarhinne wie it ferspriedingsgebiet fan 'e fiskjende kat net inkeld mear oaniensletten, mar ek grutter, mei't it dielen fan lannen omfette dêr't dit bist no (nei alle gedachten) net mear foarkomt. Dêrby giet it om [[Laos]], [[Fjetnam]], súdeastlik [[Sina]], it [[Maleizje|Maleizyske]] diel fan it skiereilân [[Malakka]] en it eilân [[Java]] yn [[Yndoneezje]]. Op it Yndysk subkontinint kaam de fiskjende kat foarhinne mooglik ek foar oan 'e [[Malabarkust]], yn 'e súdwestlike Yndiaaske dielsteat [[Kerala]], mar dat is ûnwis. ==Uterlike skaaimerken== De fiskjende kat is in middelgrutte [[kateftige]], likernôch twaris sa grut as in [[hûskat]] (''Felis catus''). Dêrmei is er it grutste lid fan it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[loaihoarskatten]] (''Prionailurus''). Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 57–78&nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan 20–30&nbsp;sm. Der bestiet yn dizze soarte [[seksuele dimorfy]], dy't him uteret yn lichemsgrutte en fral ek yn gewicht. De [[mantsje]]s binne foarser as de [[wyfke]]s, mei in gewicht fan 8–17&nbsp;[[kg]], wylst wyfkes mar 5–9&nbsp;kg weagje. [[File:Prionailurus_viverrinus_in_Smithsonian_National_Zoological_Park_(2689196827).jpg|left|thumb|200px|In fiskjende kat yn it [[Nasjonaal Soölogysk Park (Feriene Steaten)|Nasjonaal Soölogysk Park]] yn [[Washington, D.C.]] [[blazen (kateftigen)|blaast]] nei de [[fotograaf]].]] De lytse, rûne [[ear (anatomy)|earen]] sitte leech op 'e [[kop]], mear nei de sydkant ta as by de measte oare kateftigen. De [[sturt]] is koart en mjit minder as de helte fan 'e kop-romplingte. Krekt as oare kateftigen hat de fiskjende kat fiif [[tean]]nen oan 'e [[foarpoat]]en en fjouwer oan 'e [[efterpoat]]en. Oars as by oare kateftigen wurdt de romte tusken de teannen opfolle troch [[swimflues|swimfluezzen]], dy't lykwols net hielendal oan 'e teanpunten ta rikke. De [[pels]] fan 'e fiskjende kat is koart, mar tige ticht. [[Mammalogen]] geane derfan út dat dy wetterticht is en ek [[temperatuer|termale]] isolaasje biedt. De pels hat in [[giel]]ige oant [[griis|grizige]] grûnkleur, mei dêroerhinne in patroan fan [[swart]]e spikkels en streken. It [[gesicht]] wurdt markearre troch twa streken oer de [[wang]]en en twa boppe de [[eagen]], dy't mei ûnderbrekkings op 'e [[foarholle]] nei de [[nekke]] rinne. De spikkels op 'e [[skouder]]s en tusken de [[skouderblêd]]en yn binne wat ferlinge ta streekjes, mar op 'e rest fan 'e [[rêch]] en op 'e [[side (anatomy)|siden]], [[poat]]en en [[sturt]] binne se rûn fan foarm. Op 'e [[bealch]] is de pels ljochter fan [[kleur]] as op 'e rest fan it [[lichem (biology)|lichem]]. Op 'e efterkant fan 'e earen sit in [[wite]] stip. [[File:Fishing_Cat_in_Sundarban,_West_Bengal,_India.jpg|right|thumb|250px|In fiskjende kat yn syn natuerlik [[biotoop]] yn 'e [[moeras]]sen fan 'e [[Sundarbans]] yn 'e [[Gangesdelta]].]] ==Biotoop== Fiskjende katten libje benammentlik yn [[oerflaktewetter]]rike kriten mei in tichte [[fegetaasje]]. Men kin dan tinke oan 'e [[igge]]n fan [[rivier]]en en [[beken]] yn [[tropysk reinwâld]], mar ek oan [[moeras]]sen, [[reid]]fjilden en [[mangrove]]wâlden. [[Sâltwetter]] liket har net te dearen. ==Hâlden en dragen== Fiskjende katten binne [[solitêr]] libjende bisten, dy't inkeld yn 'e [[peartiid]] it selskip fan soartgenoaten opsykje. Se hâlde har benammen op yn 'e tichte, opgeande [[fegetaasje]] by de [[igge]]n fan [[oerflaktewetter]]s lykas [[rivier]]en, [[beken]], [[mar]]ren en [[puollen]] lâns. It tinken is dat se foar it meastepart [[nachtdier]]en binne, dy't oerdeis op in beskut plak rêste. De fiskjende kat kin tige goed [[swimme]], ek ûnder wetter en oer langere ôfstannen, en liket, oars as de measte [[kateftigen]], alhiel gjin ôfkear fan wetter en wietichheid te hawwen. [[File:Prionailurus_viverrinus_03.jpg|left|thumb|250px|In fiskjende kat [[nachtdier|by nacht aktyf]] yn [[Nepal]].]] Sawol de [[mantsje]]s as de [[wyfke]]s fêstigje in [[territoarium (biology)|territoarium]], hoewol't dat fan 'e mantsjes, mei in [[oerflak]] fan trochinoar 16–22&nbsp;[[km²]], oansjenlik grutter is as dat fan 'e wyfkes, dat mar 4–6&nbsp;km² mjit. Wierskynlik oerlapet it territoarium fan in mantsje dat fan ferskate wyfkes. De fiskjende kat beakenet syn territoarium ôf troch it útsetten fan [[rookflagge]]n. Dêr hat er ferskate metoaden foar: hy wriuwt mei de [[kop]] by objekten lâns om der syn [[rook]] oan te jaan, hy besproeit [[beam]]men, [[strûk]]en of [[rots]]en mei [[urine]] en ek klaut er wol om yn [[hout]] of yn 'e [[grûn]]. De [[peartiid]] falt foar de fiskjende kat nei alle gedachten yn [[jannewaris]] en [[febrewaris]], mei't de meast jongkatsjes yn it wyld yn [[maart]] en [[april]] waarnommen binne. Mar it is ek dokumintearre dat fiskjende katten soms yn [[juny]] noch pearje. Nei de [[pearing]] hat it mantsje fierders part noch diel mear oan it [[fuortplanting]]sproses. Yn finzenskip duorret de [[draachtiid]] 63–70&nbsp;[[dagen]], wêrnei't it wyfke in nêst fan 1–4, mar ornaris 2–3&nbsp;jongen smyt. Dy weagje by de [[berte]] 170&nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. Mei 1&nbsp;[[moanne (tiid)|moanne]] ferlitte se it nêst en begjinne se it om-en-by te ferkennen. Mei 2&nbsp;moannen frette se foar it earst fêst iten, mar se wurde pas mei 6&nbsp;moannen folslein [[ôfwûn]]. [[File: Fishing Cat (Prionailurus viverrinus) at the San Diego zoo.jpg|right|thumb|250px|Fiskjende katten hawwe in earsten [[skutkleur]].]] Fiskjende katten binne mei 8^{<small>1</small>}/_{<small>2</small>}&nbsp;moannen [[folwoeksen]], alteast kwa lichemsgrutte, hoewol't de [[hoektosk]]en fan in folwoeksen eksimplaar pas mei 11&nbsp;moannen yngroeie. Se berikke [[geslachtsripens]] mei 15&nbsp;moannen. De maksimale [[libbensferwachting]] foar in fiskjende kat is yn finzenskip sa'n 10&nbsp;[[jier]] en yn it wyld nei alle gedachten likernôch de helte dêrfan. Fiskjende katten binne fetber foar it [[karnivoareprotoparvofirus&nbsp;1]]. Dat is in [[sykte]] dêr't se oan deagean kinne, mei't dy oansjenlike skea tabringt oan har [[nier]]en, [[milt]] en [[spiisfertarring]]sstelsel. ==Fretten== Sa't de namme al oanjout, fret de fiskjende kat benammen [[fisk]], dat likernôch trijefjirdepart fan syn dieet foarmet. Foar de rest bestiet it menu út [[fûgels]] (yn 't bysûnder [[wetterfûgel]]s), lytse [[sûchdieren]] (lykas [[kjifdieren]]), [[kreefteftigen]] (lykas [[krabben]]), [[ynsekten]], [[weakdieren]], lytse [[reptilen]] (benammen lytsere soarten [[slangen]]), [[amfibyen]], [[ies (kadaver)|ies]] (fral fan [[kij]]) en [[gers]]. De meast brûkte [[jacht (aktiviteit)|jachtmetoade]] fan fiskjende katten liket te wêzen om by de [[igge]] lâns yn in [[mûklaach]] te lizzen en te wachtsjen oant in [[proai]] ticht genôch by komt, om him dan mei in ûnferhoedse oanfal út it wetter te skuorren. Mar it is ek waarnommen en filme hoe't se soms hielendal yn it wetter [[dûken|dûke]] en kopke-ûnder geane en dan mei in fisk yn 'e bek (of net, as de jacht mislearret) wer boppe komme en by de wâl op klauwe. [[File:Prionailurus_viverrinus_07.jpg|left|thumb|250px|Behalven [[swimme]] kinne fiskjende katten ek muoiteleas [[klimme]].]] ==Natuerlike fijannen== De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e fiskjende kat binne gruttere [[rôfdier]]en, lykas de [[tiger]] (''Panthera tigris''), it [[loaihoars]] (''Panthera pardus'') en de [[Aziatyske wylde hûn]] (''Cuon alpinus''). Foar jongen foarmje ek ferskate soarten [[rôffûgels]], [[ûlen]] en [[martereftigen]] in gefaar. ==Status== De fiskjende kat hat de [[IUCN-status]] fan "kwetsber", wat it leechste fan 'e trije nivo's fan [[bedrige soarte|bedriigdheid]] is. Dat hat yn it foarste plak te krijen mei it tige [[habitatfragmintearring|fragmintearre ferspriedingsgebiet]] fan dit bist, dat laat hat ta it ûntstean fan in protte isolearre [[populaasje (biology)|populaasjes]]. Mar dêrnjonken hat de fiskjende kat te lijen ûnder [[habitatferneatiging]] troch it [[drûchlizzing|drûchlizzen]] fan [[moeras]]sen en oare [[wetland]]s en it omfoarmjen fan [[mangrove]]wâlden ta [[kommersje]]le [[akwakultuer]]fivers. [[Oerbefisking]] troch de [[fiskerij]]sektor is ek in oanboazjend probleem, as gefolch wêrfan't dit bist gjin [[proai]]en mear oerhâldt. As er, troch dy omstannichheden twongen, de fivers fan in [[fiskkwekerij]] plonderet, rekket er behelle yn in [[konflikten tusken minsken en wylde bisten|konflikt mei de minsklike eigners]], dy't, benammen yn [[Yndia]] en [[Bangladesj]], gauris fiskjende katten deadzje om't se dy as skealik [[ûngedierte]] beskôgje. Ek yn it [[ferkear]] komme gâns fiskjende katten om. [[File:Fishing_cat_amidst_mangroves.jpg|right|thumb|250px|In fiskjende kat yn in [[mangrove]]wâld yn [[Yndia]].]] Om 'e fiskjende kat te beskermjen, is dit bist opnommen yn Taheakke&nbsp;II fan it [[CITES]]-[[ferdrach]], dat it near leit op 'e ynternasjonale [[hannel]] yn (dielen fan) 'e beskreaune bisten. De [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op 'e fiskjende kat is ferbean yn [[Bangladesj]], [[Yndia]], [[Birma]], [[Nepal]], [[Pakistan]], [[Sry Lanka]] en [[Tailân]], en teffens yn trije lannen dêr't dit bist nei alle gedachten al [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is: [[Yndoneezje]], [[Sina]] en [[Laos]]. Yn [[Bûtan]] genietet de fiskjende kat lykwols bûten offisjele [[natoergebiet]]en gjin beskerming, en dyselde sitewaasje jildt yn [[Maleizje]] en [[Fjetnam]], dêr't er wierskynlik net mear foarkomt. ==Undersoarten== Der binne 2 <small>(stân fan saken yn 2022)</small> erkende [[ûndersoarte]]n fan 'e fiskjende kat (''Prionailurus viverrinus''), wêrfan't ien [[útstjerren (biology)|útstoarn]] is: *de gewoane fiskjende kat (''P. v. viverrinus'' <small>[[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1833</small> <small>(de [[nominaat]]; op it fêstelân fan [[Aazje]])</small> *de Javaanske fiskjende kat (†''P. v. rhizophoreus'' <small>[[Henri Jacob Victor Sody|Sody]], 1936</small> <small>(op [[Java]], [[útstjerren (biology)|útstoarn]])</small> {{boarnen|boarnefernijing= Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Fishing_cat ''References'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Prionaulurus viverrinus}} }} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Loaihoarskat]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]] th0tbnp4okkuc6i74xf34oeolzz2vj5 0 188822 1238393 1236193 2026-08-14T15:03:46Z Drewes 2754 [[]] 1238393 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse swartwjukljip |Ofbyld = [[Ofbyld:Senegal Lapwing - Vanellus lugubris.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[wilstereftigen]] (''Charadriiformes'') |Famylje = [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae'') |Skaai = [[ljippen]] (''Vanellus'') |Wittenskiplike namme= Vanellus lugubris |Beskriuwer, jier= [[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1826 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''lytse swartwjukljip''' (''Vanellus lugubris'') in [[fûgel]] yn it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[ljippen]] (''Vanellus'') út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wilsterfûgels]] (''Charadriidae''). De lytse swartwjukljip waard wittenskiplik beskreaun troch [[René Primevère Lesson]] yn 1826. De wittenskiplike soartenamme ''lugubris'' betsjut "fertrietlik", fan it [[Latyn]]ske ''lugere'', "treurje". == Ferskining == Lytse swartwjukljippen binne 26 oant 28 sm slanke ljippen. Se ha in soad fan 'e [[grutte swartwjukljip]] (''Vanellus melanopterus''), mar binne lykas de namme seit lytser en slanker en ha langere poaten. Ek ha se in dúdliker markearre, mar lytser wyt plak op 'e foarholle en in smellere swarte boarstbân. Fierder ha se net lykas de grutte swartwjukljip in opfallende reade eachring en yn 'e flecht is it ferskil mei de grutte swartwjukljip dat de lytse swartwjukljip minder swart en mear wyt oan 'e wjukken hat. == Fersprieding en systematyk == De lytse swartwjukljip kom foar op 'e [[Afrika|Afrikaanske]] savannes ûnder de [[Sahara]] yn 'e folgjende gebieten: * súdlik [[Maly; * benoarden it boskgebiet yn [[Guinee]] en [[Ivoarkust]]; * oan 'e kust fan [[Sierra Leöane]] en fierder yn dielen oant súdwestlik [[Nigearia]]; * [[Gabon]], it westen fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] en sintraal-westlik [[Angoala]] eastlik nei [[Kenia]] en súdlik troch [[Tanzania]], noardeastlik [[Sambia]], [[Malawy]] en [[Mozambyk]] nei eastlik [[Súd-Afrika]] ([[KwaZulu-Natal]]) * eilannen foar de kust fan Tanzania (Pemba, Zanzibar, Latham en Mafia) * Ut en troch briedt er ek yn [[Senegal]]. Bûten it briedseizoen wurdt de soarte yn it suden fan [[Somaalje]] waaarnommen. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] behannele, wat sizze wol dat der gjin ferdieling yn [[ûndersoarte]]n is. Earder is de soarte ek yn it skaai ''Hoplopterus'' of ''Stephanibyx'' set. De fûgel is nau besibbe oan 'e grutte swartwjukljip, mar ferskilt yn uterlik en hâlden en dragen. == Hâlden en dragen == De fûgel wurdt yn drûch, iepen lânskip oantroffen en yt lytse [[wringeleazen]] lykas ynsekten en harren larven, benammen krobben, mar ek gerssied. It is registrearre dat er ek nachts foerazjearret. It briedseizoen fan 'e fûgel ferskilt sterk tusken de geografyske gebieten. == Status == It ferspriedingsgebiet is relatyf grut en der is gjin sicht op 'e trend fan 'e populaasje. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) beskôget de fûgel as net bedrige (''Least Concern''). {{boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/senegal-lapwing-vanellus-lugubris BirdLife, oproppen 28 desimber 2025.] * [https://ebird.org/species/senlap1/L978361 Ebird, oproppen 28 desimber 2025.] * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=42D3918F64D7F33C Avibase, oproppen 28 desimber 2025.] ---- {{commonscat|Vanellus lugubris|lytse swartwjukljip}} }} {{DEFAULTSORT:litse swartwjukljip}} [[Kategory:Ljip]] [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] nhrcpzc6irjt37gr3j8dfqs8yb7pbm1 0 193433 1238386 2026-08-14T14:17:51Z Drewes 2754 Ferwiist troch nei [[Douglas TBD Devastator]] 1238386 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Douglas TBD Devastator]] r8omaf27rt99gh4tliorseet6j8snyp 1 193434 1238392 2026-08-14T15:02:12Z Drewes 2754 /* Nijsgjirrich? */ nije seksje 1238392 wikitext text/x-wiki == Nijsgjirrich? == ''Neist Doutzen docht ek [[Jane Fonda]] modellewurk foar L'Oréal en ek dy is fan fiere Fryske komôf.'' Is dat wol nijsgjirrich? Dat is der by de hierren by skuord fyn ik. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 14 aug 2026, 17.02 (CEST) 3tmnptrajvs6px7iy0j3ke4dpqujdyh 1238403 1238392 2026-08-14T15:51:49Z Kneppelfreed 2013 /* Nijsgjirrich? */ Antwurd 1238403 wikitext text/x-wiki == Nijsgjirrich? == ''Neist Doutzen docht ek [[Jane Fonda]] modellewurk foar L'Oréal en ek dy is fan fiere Fryske komôf.'' Is dat wol nijsgjirrich? Dat is der by de hierren by skuord fyn ik. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 14 aug 2026, 17.02 (CEST) :@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja tink ik ek wol, mar dochs ek wol wer in bytsje nijsgjirrich.... [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 14 aug 2026, 17.51 (CEST) p1u4nropm6kz5qt7al4gvjigpwvfiiu 1238404 1238403 2026-08-14T16:02:37Z Drewes 2754 /* Nijsgjirrich? */ Antwurd 1238404 wikitext text/x-wiki == Nijsgjirrich? == ''Neist Doutzen docht ek [[Jane Fonda]] modellewurk foar L'Oréal en ek dy is fan fiere Fryske komôf.'' Is dat wol nijsgjirrich? Dat is der by de hierren by skuord fyn ik. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 14 aug 2026, 17.02 (CEST) :@[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja tink ik ek wol, mar dochs ek wol wer in bytsje nijsgjirrich.... [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 14 aug 2026, 17.51 (CEST) ::As wy mar fier genôch weromgeane yn 'e skiednis, binne wy ​​allegear famylje, Kneppelsma. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 14 aug 2026, 18.02 (CEST) 33oi42s6t3iqvxkzwi35f315utjnfex 0 193435 1238397 2026-08-14T15:37:47Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Amerikaansk dûkerke |Ofbyld = [[Ofbyld:Tachybaptus dominicus brachyrhynchus - Least grebe; Pantanal route-park, Corumbá, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|250px]]<br><small>T. d. brachypterus</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedid..." 1238397 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Amerikaansk dûkerke |Ofbyld = [[Ofbyld:Tachybaptus dominicus brachyrhynchus - Least grebe; Pantanal route-park, Corumbá, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|250px]]<br><small>T. d. brachypterus</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus dominicus |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Least Grebe.png|center|250px]] }} It '''Amerikaansk dûkerke''' (''Tachybaptus dominicus'') is in wetterfûgel en de lytste [[Soarte (taksonomy)|soarte]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkers]]. De soarte komt yn 'e [[Nije Wrâld]] foar fan it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] en [[Meksiko]] oant [[Argentynje]], en ek op [[Trinidad en Tobago]], de [[Bahama's]] en de [[Grutte Antillen]]. == Beskriuwing == It Amerikaansk dûkerke is 21 oant 27 sintimeter lang, ôfhinklik fan 'e [[ûndersoarte]], en weaget 112 oant 180 gram. It gewicht ferskilt neffens it gebiet en de ûndersoarte. Yn [[Panama]] binne de fûgels bygelyks lytser: mantsjes weagje dêr gemiddeld 129 gram en wyfkes 116 gram. Yn [[West-Ynje]] binne se grutter, mei in gemiddeld gewicht fan respektivelik 161 en 133 gram. Yn [[Teksas]] is it gewicht tusken dy twa yn, mei gemiddeld 139 gram foar mantsjes en 122 gram foar wyfkes. Sels de grutste foarmen binne lytser en lichter as alle oare soarten dûkers. Lykas by alle dûkers steane de poaten fier nei efteren ûnder it lichem. Dêrtroch kin de fûgel net goed rinne, mar hy is in treflik swimmer en dûker. It fûgeltsje is lyts en wat knobsk, mei in frij koarte, spits útrinnende snaffel en felgiele eagen. Oer it generaal liket er frijwat donker. De folwoeksen fûgel yn it briedkleed is boppe brúngriis, mei in donkerder, swartige krún en kiel. It boarst is brúnich en de ûnderkant is ljocht. By it fleanen is in wite plak op 'e wjuk te sjen. Bûten it briedseizoen binne de fûgels ljochter fan kleur en hawwe se in wyteftige kiel. Jonge fûgels binne ljochter en grizer as folwoeksen fûgels. Oars as alle oare soarten fan it skaai ''[[Tachybaptus]]'' hat it Amerikaansk dûkerke gjin kastanjebrune kleur oan 'e hals. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Zambullidor (Tachybaptus dominicus).jpg|briedkleed Least Grebe Tachybaptus dominicus dominicus, Treasure Cay, Bahamas 2.jpg|winterkleed GREBE, LEAST (10-20-11) pena blanca lake, scc, az -02 (6271163100).jpg|fûgel mei piken </gallery> </div> == Taksonomy == Der wurde fiif ûndersoarten fan it Amerikaansk dûkerke erkend. Se ferskille benammen yn grutte en kleur: * T. d. brachypterus – komt foar fan súdlik Teksas en [[Meksiko]] nei it suden ta oant Panama. * T. d. bangsi – is beheind ta it suden fan [[Baja California]] yn Meksiko. Dit is de lytste en ljochtste fan 'e ûndersoarten. * T. d. dominicus – de [[nominaatfoarm]], dy't foarkomt yn it noardlike [[Kariben|Karibysk gebiet]], wêrûnder de Bahama's, de Grutte Antillen, de Famme-eilannen en it suden fan [[Floarida]]. * T. d. brachyrhynchus of T. d. speciosus – komt foar yn [[Súd-Amearika]], fan [[Kolombia]], [[Fenezuëla]] en [[Trinidad en Tobago]] nei it suden ta oant noardlik [[Argentynje]] en súdlik [[Brazylje]]. * T. d. eisenmanni – is beheind ta de leechlannen fan westlik [[Ekwador]]. Net alle autoriteiten erkenne dizze ûndersoarte. De skaainamme ''Tachybaptus'' is gearstald út twa [[Gryksk]]e wurden: ''takhus'', dat 'fluch' betsjut, en ''baptos'', dat 'dûkend' of 'ûnder wetter sakjend' betsjut. De soartnamme ''dominicus'' ferwiist nei it Karibyske eilân [[Hispanjoala]], dat eartiids Santo Domingo neamd waard en dêr't de soarte foar it earst beskreaun is. It Amerikaansk dûkerke is de iennichste soarte fan it skaai Tachybaptus dy't yn 'e Nije Wrâld foarkomt; de oare fjouwer soarten fan dit skaai libje yn 'e [[Alde Wrâld]] en [[Australaazje]]. == Biotoop en fersprieding == Amerikaanske dûkerkes komme foar yn in grut ferskaat oan sompige biotopen, wêrûnder swietwettermarren, plassen en sompen, stadich streamende wetterkes en rivieren, sleatten en mangroves. Oer it generaal hawwe se in foarkar foar wetters mei in soad begroeiïng, benammen oan 'e rânen. Se brûke sels wetters dy't hast hielendal tichtgroeid binne. Foar it brieden kinne se lytse, tydlike wetterplassen útkieze, mooglik om foar te kommen dat grutte fisken de jongen opite. == Hâlden en dragen == It grutste part fan it jier libje Amerikaanske dûkerkes allinnich of yn pearkes. Bûten de briedtiid komme se soms yn groepen fan 20 of mear fûgels foar. === Iten === It Amerikaansk dûkerke yt in ferskaat oan wetterdieren, wêrûnder lytse fisken, kreefteftigen, kikkerts en wetterynsekten. Lykas alle dûkers jaget er in grut part fan syn proai ûnder wetter. By it sykjen nei iten bliuwt er sa'n 12,5 sekonden ûnder wetter. Tusken it dûken sitte 2 oant 24 sekonden skoft. === Briedgedrach === [[Ofbyld:GREBE, LEAST nest (7-1-12) pena blanca lake, scc, az -01 (8720858131).jpg|thumb|left|Nêst.]] Amerikaanske dûkerkes briede it hiele jier troch. Yn 'e tropen briede se meastentiids yn 'e reintiid, wylst yn Teksas yn alle moannen fan it jier nêsten mei aaien fûn binne. In pear bout in kompakt, driuwend nêst fan materiaal fan wetterplanten. It nêst wurdt fêstmakke oan woartele planten yn iepen, stilsteand wetter dat oant 1,5 meter djip wêze kin. It wyfke leit trije oant seis wite aaien, mar troch it fochtige nêstmateriaal krije de aaien al gau in brune kleur. Beide folwoeksen fûgels briede de aaien út. Nei 21 dagen komme de aaien út. De streke jongen wurde soms op 'e rêch fan in folwoeksen fûgel meinommen. == Status en bedrigingen == De soarte hat te krijen mei ferskate rôfdieren, benammen yn 'e earste libbensfaze. Grutte fisksoarten en skyldpodden kinne de jongen pakke. Rôffûgels kinne ek folwoeksen dûkers pakke. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/least-grebe-tachybaptus-dominicus BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/leagre/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/leagre?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 14 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachybaptus dominicus|Amerikaansk dûkerke}} }} {{DEFAULTSORT:Amerikaansk dukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] 97nbwdvsjrk3gqmqwib1cmseuhqz2hh 1238398 1238397 2026-08-14T15:38:11Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Amerikaanske dûker]] omneamd ta [[Amerikaansk dûkerke]] 1238397 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Amerikaansk dûkerke |Ofbyld = [[Ofbyld:Tachybaptus dominicus brachyrhynchus - Least grebe; Pantanal route-park, Corumbá, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|250px]]<br><small>T. d. brachypterus</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus dominicus |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Least Grebe.png|center|250px]] }} It '''Amerikaansk dûkerke''' (''Tachybaptus dominicus'') is in wetterfûgel en de lytste [[Soarte (taksonomy)|soarte]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkers]]. De soarte komt yn 'e [[Nije Wrâld]] foar fan it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] en [[Meksiko]] oant [[Argentynje]], en ek op [[Trinidad en Tobago]], de [[Bahama's]] en de [[Grutte Antillen]]. == Beskriuwing == It Amerikaansk dûkerke is 21 oant 27 sintimeter lang, ôfhinklik fan 'e [[ûndersoarte]], en weaget 112 oant 180 gram. It gewicht ferskilt neffens it gebiet en de ûndersoarte. Yn [[Panama]] binne de fûgels bygelyks lytser: mantsjes weagje dêr gemiddeld 129 gram en wyfkes 116 gram. Yn [[West-Ynje]] binne se grutter, mei in gemiddeld gewicht fan respektivelik 161 en 133 gram. Yn [[Teksas]] is it gewicht tusken dy twa yn, mei gemiddeld 139 gram foar mantsjes en 122 gram foar wyfkes. Sels de grutste foarmen binne lytser en lichter as alle oare soarten dûkers. Lykas by alle dûkers steane de poaten fier nei efteren ûnder it lichem. Dêrtroch kin de fûgel net goed rinne, mar hy is in treflik swimmer en dûker. It fûgeltsje is lyts en wat knobsk, mei in frij koarte, spits útrinnende snaffel en felgiele eagen. Oer it generaal liket er frijwat donker. De folwoeksen fûgel yn it briedkleed is boppe brúngriis, mei in donkerder, swartige krún en kiel. It boarst is brúnich en de ûnderkant is ljocht. By it fleanen is in wite plak op 'e wjuk te sjen. Bûten it briedseizoen binne de fûgels ljochter fan kleur en hawwe se in wyteftige kiel. Jonge fûgels binne ljochter en grizer as folwoeksen fûgels. Oars as alle oare soarten fan it skaai ''[[Tachybaptus]]'' hat it Amerikaansk dûkerke gjin kastanjebrune kleur oan 'e hals. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Zambullidor (Tachybaptus dominicus).jpg|briedkleed Least Grebe Tachybaptus dominicus dominicus, Treasure Cay, Bahamas 2.jpg|winterkleed GREBE, LEAST (10-20-11) pena blanca lake, scc, az -02 (6271163100).jpg|fûgel mei piken </gallery> </div> == Taksonomy == Der wurde fiif ûndersoarten fan it Amerikaansk dûkerke erkend. Se ferskille benammen yn grutte en kleur: * T. d. brachypterus – komt foar fan súdlik Teksas en [[Meksiko]] nei it suden ta oant Panama. * T. d. bangsi – is beheind ta it suden fan [[Baja California]] yn Meksiko. Dit is de lytste en ljochtste fan 'e ûndersoarten. * T. d. dominicus – de [[nominaatfoarm]], dy't foarkomt yn it noardlike [[Kariben|Karibysk gebiet]], wêrûnder de Bahama's, de Grutte Antillen, de Famme-eilannen en it suden fan [[Floarida]]. * T. d. brachyrhynchus of T. d. speciosus – komt foar yn [[Súd-Amearika]], fan [[Kolombia]], [[Fenezuëla]] en [[Trinidad en Tobago]] nei it suden ta oant noardlik [[Argentynje]] en súdlik [[Brazylje]]. * T. d. eisenmanni – is beheind ta de leechlannen fan westlik [[Ekwador]]. Net alle autoriteiten erkenne dizze ûndersoarte. De skaainamme ''Tachybaptus'' is gearstald út twa [[Gryksk]]e wurden: ''takhus'', dat 'fluch' betsjut, en ''baptos'', dat 'dûkend' of 'ûnder wetter sakjend' betsjut. De soartnamme ''dominicus'' ferwiist nei it Karibyske eilân [[Hispanjoala]], dat eartiids Santo Domingo neamd waard en dêr't de soarte foar it earst beskreaun is. It Amerikaansk dûkerke is de iennichste soarte fan it skaai Tachybaptus dy't yn 'e Nije Wrâld foarkomt; de oare fjouwer soarten fan dit skaai libje yn 'e [[Alde Wrâld]] en [[Australaazje]]. == Biotoop en fersprieding == Amerikaanske dûkerkes komme foar yn in grut ferskaat oan sompige biotopen, wêrûnder swietwettermarren, plassen en sompen, stadich streamende wetterkes en rivieren, sleatten en mangroves. Oer it generaal hawwe se in foarkar foar wetters mei in soad begroeiïng, benammen oan 'e rânen. Se brûke sels wetters dy't hast hielendal tichtgroeid binne. Foar it brieden kinne se lytse, tydlike wetterplassen útkieze, mooglik om foar te kommen dat grutte fisken de jongen opite. == Hâlden en dragen == It grutste part fan it jier libje Amerikaanske dûkerkes allinnich of yn pearkes. Bûten de briedtiid komme se soms yn groepen fan 20 of mear fûgels foar. === Iten === It Amerikaansk dûkerke yt in ferskaat oan wetterdieren, wêrûnder lytse fisken, kreefteftigen, kikkerts en wetterynsekten. Lykas alle dûkers jaget er in grut part fan syn proai ûnder wetter. By it sykjen nei iten bliuwt er sa'n 12,5 sekonden ûnder wetter. Tusken it dûken sitte 2 oant 24 sekonden skoft. === Briedgedrach === [[Ofbyld:GREBE, LEAST nest (7-1-12) pena blanca lake, scc, az -01 (8720858131).jpg|thumb|left|Nêst.]] Amerikaanske dûkerkes briede it hiele jier troch. Yn 'e tropen briede se meastentiids yn 'e reintiid, wylst yn Teksas yn alle moannen fan it jier nêsten mei aaien fûn binne. In pear bout in kompakt, driuwend nêst fan materiaal fan wetterplanten. It nêst wurdt fêstmakke oan woartele planten yn iepen, stilsteand wetter dat oant 1,5 meter djip wêze kin. It wyfke leit trije oant seis wite aaien, mar troch it fochtige nêstmateriaal krije de aaien al gau in brune kleur. Beide folwoeksen fûgels briede de aaien út. Nei 21 dagen komme de aaien út. De streke jongen wurde soms op 'e rêch fan in folwoeksen fûgel meinommen. == Status en bedrigingen == De soarte hat te krijen mei ferskate rôfdieren, benammen yn 'e earste libbensfaze. Grutte fisksoarten en skyldpodden kinne de jongen pakke. Rôffûgels kinne ek folwoeksen dûkers pakke. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/least-grebe-tachybaptus-dominicus BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/leagre/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/leagre?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 14 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachybaptus dominicus|Amerikaansk dûkerke}} }} {{DEFAULTSORT:Amerikaansk dukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] 97nbwdvsjrk3gqmqwib1cmseuhqz2hh 1238401 1238398 2026-08-14T15:40:28Z Drewes 2754 /* Hâlden en dragen */ moai Frysk 1238401 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Amerikaansk dûkerke |Ofbyld = [[Ofbyld:Tachybaptus dominicus brachyrhynchus - Least grebe; Pantanal route-park, Corumbá, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|250px]]<br><small>T. d. brachypterus</small> |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus dominicus |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1766 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Least Grebe.png|center|250px]] }} It '''Amerikaansk dûkerke''' (''Tachybaptus dominicus'') is in wetterfûgel en de lytste [[Soarte (taksonomy)|soarte]] fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkers]]. De soarte komt yn 'e [[Nije Wrâld]] foar fan it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] en [[Meksiko]] oant [[Argentynje]], en ek op [[Trinidad en Tobago]], de [[Bahama's]] en de [[Grutte Antillen]]. == Beskriuwing == It Amerikaansk dûkerke is 21 oant 27 sintimeter lang, ôfhinklik fan 'e [[ûndersoarte]], en weaget 112 oant 180 gram. It gewicht ferskilt neffens it gebiet en de ûndersoarte. Yn [[Panama]] binne de fûgels bygelyks lytser: mantsjes weagje dêr gemiddeld 129 gram en wyfkes 116 gram. Yn [[West-Ynje]] binne se grutter, mei in gemiddeld gewicht fan respektivelik 161 en 133 gram. Yn [[Teksas]] is it gewicht tusken dy twa yn, mei gemiddeld 139 gram foar mantsjes en 122 gram foar wyfkes. Sels de grutste foarmen binne lytser en lichter as alle oare soarten dûkers. Lykas by alle dûkers steane de poaten fier nei efteren ûnder it lichem. Dêrtroch kin de fûgel net goed rinne, mar hy is in treflik swimmer en dûker. It fûgeltsje is lyts en wat knobsk, mei in frij koarte, spits útrinnende snaffel en felgiele eagen. Oer it generaal liket er frijwat donker. De folwoeksen fûgel yn it briedkleed is boppe brúngriis, mei in donkerder, swartige krún en kiel. It boarst is brúnich en de ûnderkant is ljocht. By it fleanen is in wite plak op 'e wjuk te sjen. Bûten it briedseizoen binne de fûgels ljochter fan kleur en hawwe se in wyteftige kiel. Jonge fûgels binne ljochter en grizer as folwoeksen fûgels. Oars as alle oare soarten fan it skaai ''[[Tachybaptus]]'' hat it Amerikaansk dûkerke gjin kastanjebrune kleur oan 'e hals. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="125px" style="margin: 0; padding: 0;"> Zambullidor (Tachybaptus dominicus).jpg|briedkleed Least Grebe Tachybaptus dominicus dominicus, Treasure Cay, Bahamas 2.jpg|winterkleed GREBE, LEAST (10-20-11) pena blanca lake, scc, az -02 (6271163100).jpg|fûgel mei piken </gallery> </div> == Taksonomy == Der wurde fiif ûndersoarten fan it Amerikaansk dûkerke erkend. Se ferskille benammen yn grutte en kleur: * T. d. brachypterus – komt foar fan súdlik Teksas en [[Meksiko]] nei it suden ta oant Panama. * T. d. bangsi – is beheind ta it suden fan [[Baja California]] yn Meksiko. Dit is de lytste en ljochtste fan 'e ûndersoarten. * T. d. dominicus – de [[nominaatfoarm]], dy't foarkomt yn it noardlike [[Kariben|Karibysk gebiet]], wêrûnder de Bahama's, de Grutte Antillen, de Famme-eilannen en it suden fan [[Floarida]]. * T. d. brachyrhynchus of T. d. speciosus – komt foar yn [[Súd-Amearika]], fan [[Kolombia]], [[Fenezuëla]] en [[Trinidad en Tobago]] nei it suden ta oant noardlik [[Argentynje]] en súdlik [[Brazylje]]. * T. d. eisenmanni – is beheind ta de leechlannen fan westlik [[Ekwador]]. Net alle autoriteiten erkenne dizze ûndersoarte. De skaainamme ''Tachybaptus'' is gearstald út twa [[Gryksk]]e wurden: ''takhus'', dat 'fluch' betsjut, en ''baptos'', dat 'dûkend' of 'ûnder wetter sakjend' betsjut. De soartnamme ''dominicus'' ferwiist nei it Karibyske eilân [[Hispanjoala]], dat eartiids Santo Domingo neamd waard en dêr't de soarte foar it earst beskreaun is. It Amerikaansk dûkerke is de iennichste soarte fan it skaai Tachybaptus dy't yn 'e Nije Wrâld foarkomt; de oare fjouwer soarten fan dit skaai libje yn 'e [[Alde Wrâld]] en [[Australaazje]]. == Biotoop en fersprieding == Amerikaanske dûkerkes komme foar yn in grut ferskaat oan sompige biotopen, wêrûnder swietwettermarren, plassen en sompen, stadich streamende wetterkes en rivieren, sleatten en mangroves. Oer it generaal hawwe se in foarkar foar wetters mei in soad begroeiïng, benammen oan 'e rânen. Se brûke sels wetters dy't hast hielendal tichtgroeid binne. Foar it brieden kinne se lytse, tydlike wetterplassen útkieze, mooglik om foar te kommen dat grutte fisken de jongen opite. == Hâlden en dragen == It grutste part fan it jier libje Amerikaanske dûkerkes allinnich of yn pearkes. Bûten de briedtiid komme se soms yn groepen fan 20 of mear fûgels foar. === Iten === It Amerikaansk dûkerke yt in ferskaat oan wetterdieren, wêrûnder lytse fisken, kreefteftigen, kikkerts en wetterynsekten. Lykas alle dûkers jaget er in grut part fan syn proai ûnder wetter. By it sykjen nei iten bliuwt er sa'n 12,5 sekonden ûnder wetter. Tusken it dûken sitte 2 oant 24 sekonden skoft. === Briedgedrach === [[Ofbyld:GREBE, LEAST nest (7-1-12) pena blanca lake, scc, az -01 (8720858131).jpg|thumb|left|Nêst mei in twake]] Amerikaanske dûkerkes briede it hiele jier troch. Yn 'e tropen briede se meastentiids yn 'e reintiid, wylst yn Teksas yn alle moannen fan it jier nêsten mei aaien fûn binne. In pear bout in kompakt, driuwend nêst fan materiaal fan wetterplanten. It nêst wurdt fêstmakke oan woartele planten yn iepen, stilsteand wetter dat oant 1,5 meter djip wêze kin. It wyfke leit trije oant seis wite aaien, mar troch it fochtige nêstmateriaal krije de aaien al gau in brune kleur. Beide folwoeksen fûgels briede de aaien út. Nei 21 dagen komme de aaien út. De streke jongen wurde soms op 'e rêch fan in folwoeksen fûgel meinommen. == Status en bedrigingen == De soarte hat te krijen mei ferskate rôfdieren, benammen yn 'e earste libbensfaze. Grutte fisksoarten en skyldpodden kinne de jongen pakke. Rôffûgels kinne ek folwoeksen dûkers pakke. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'') op 'e [[Reade List]]. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/least-grebe-tachybaptus-dominicus BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/leagre/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/leagre?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 14 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachybaptus dominicus|Amerikaansk dûkerke}} }} {{DEFAULTSORT:Amerikaansk dukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Argentynje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Arûba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Bahama's]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Belize]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bolivia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Bonêre]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Eustasius]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Saba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Brazylje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kaaimaneilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kolombia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosta Rika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kurasau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn El Salvador]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Frânsk-Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gûatemala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guyana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Hondoeras]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Jamaika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Montserrat]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nikaragûa]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Panama]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Paraguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Perû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Porto Riko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Suriname]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Trinidad en Tobago]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Turks- en Kaikoseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Oerûguay]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fenezuëla]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Amerikaanske Famme-eilannen]] p6gj0iemkj6csm98egjoo3tom969gqt 0 193436 1238399 2026-08-14T15:38:12Z RomkeHoekstra 10582 RomkeHoekstra hat de side [[Amerikaanske dûker]] omneamd ta [[Amerikaansk dûkerke]] 1238399 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Amerikaansk dûkerke]] r1iydf1lrzokvt0n186fz4l8rmxkb4h 0 193437 1238400 2026-08-14T15:38:48Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Amerikaansk dûkerke]] 1238400 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Amerikaansk dûkerke]] r1iydf1lrzokvt0n186fz4l8rmxkb4h 0 193438 1238406 2026-08-14T16:49:24Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Australysk dûkerke |Ofbyld = [[File:Tachybaptus novaehollandiae - Mulligan's Flat.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus novaehollandiae |Beskriuwer, jier= James Fr..." 1238406 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Australysk dûkerke |Ofbyld = [[File:Tachybaptus novaehollandiae - Mulligan's Flat.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme= Tachybaptus novaehollandiae |Beskriuwer, jier= [[James Francis Stephens|Stephens]], 1826 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart= [[File:Australasian Grebe.png|center|250px]] }} It '''Australysk dûkerke''' (''Tachybaptus novaehollandiae'') is in lytse wetterfûgel dy't algemien foarkomt op swietwettermarren en yn rivieren yn [[Austraalje]], [[Nij-Seelân]] en op tichtby lizzende eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]]. Mei in lingte fan 25 oant 27 sintimeter is it ien fan 'e lytste soarten fan 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[dûkers]] (''Podicipedidae''). == Beskriuwing == Beide skaaien binne yn it briedkleed boppe donkerbrún, mei in glânzjend swarte kop en hals en in opfallende kastanjebrune streek oan it antlit, dy't fan efter it each oant de basis fan 'e hals rint. It each is giel, mei dêrûnder in opfallend giel plak tusken it each en de snaffel. Bûten de briedtiid is it Australysk dûkerke oer it generaal doffer fan kleur. De kastanjebrune streek ûntbrekt, it plak op it antlit is witer en de kiel en foarkant binne griiswyt. Wat it uterlik oanbelanget liket it Australysk dûkerke bûten de briedtiid op it [[griiskopdûkerke]] (''Poliocephalus poliocephalus''), dat yn itselde ferspriedingsgebiet foarkomt. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="150px" style="margin: 0; padding: 0;"> Australasian grebe6535.jpg|fûgel yn briedkleed mei piken Australasian Grebe - Penrith Lakes.jpg|winterkleed </gallery> </div> == Fersprieding en taksonomy == It Australysk dûkerke wurdt yn seis [[ûndersoarte]]n ferdield mei de folgjende fersprieding: * ''Tachybaptus novaehollandiae javanicus'', (Mayr, 1943) – [[Java]] * ''Tachybaptus novaehollandiae fumosus'', (Mayr, 1943) – de [[Talaudeilannen]] en [[Sangihe-eilannen]] * ''Tachybaptus novaehollandiae incola'', (Mayr, 1943) – noardlik [[Nij-Guineä]] * ''Tachybaptus novaehollandiae novaehollandiae'', (Stephens, 1826) – súdlik Nij-Guineä, [[Austraalje]], [[Tasmaanje]] en [[Nij-Seelân]] * ''Tachybaptus novaehollandiae leucosternos'', (Mayr, 1931) – [[Fanûatû]] en [[Nij-Kaledoanje]] * ''Tachybaptus novaehollandiae rennellianus'', (Mayr, 1943) – [[Rennell]] (ien fan 'e [[Salomonseilannen]]) == Ekology == It Australysk dûkerke is in treflik swimmer en dûker. De fûgels binne gjin sterke fleaners en fleane allinnich nachts langere ôfstannen, nei alle gedachten om rôfdieren te mijen. As der genôch iten is, ferlitte se har fêste leefgebiet meastentiids net. By fersteuring dûke se ûnder en komme 10 oant 15 meter fierderop wer boppe, ynstee fan fuort te fleanen. [[Ofbyld:Australasian grebe Port of Brisbane Visitor Centre Lagoon Fisherman Island P1080727.jpg|thumb|left|Fûgel op it nêst.]] Beide âlden bringe de jongen grut. It mantsje ferlit it nêstgebiet lykwols nei in pear moanne, as de jongen sa'n trijefearn fan it folwoeksen formaat hawwe. Yn it begjin liftsje de jongen op 'e rêch fan 'e âlden mei tusken de wat omheech steande wjukken. As de jongen likernôch tsien wiken âld binne begjinne se te dûken om sels iten te sykjen. De wyfkes kinne dan fuortgean, mar it is bekend se rillegau dêrnei weromkomme, nei alle gedachten om te kontrolearjen hoe't it mei de jongen giet. De âlden binne tige beskermjend. Se besykje oare wetterfûgels, lykas einen en reagers, fuort te jeien troch dy konfrontearjend yn 'e mjitte te swimmen en wyld mei de wjukken te slaan. Soms brûke se harren wjukken ek om wetter nei ynkringers te spatten. == Status == De soarte hat in breed ferspriedingsgebiet en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer]] (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern)''. De populaasjetrend is lykwols net dúdlik. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australasian-grebe-tachybaptus-novaehollandiae BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ausgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/ausgre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 14 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachybaptus novaehollandiae|Australysk dûkerke}} }} {{DEFAULTSORT:Australisk dukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fanûatû]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] lmh5mekardmsvtbt3exg0ypsdm7d6pi 0 193439 1238407 2026-08-14T16:49:49Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Australysk dûkerke]] 1238407 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Australysk dûkerke]] 9wn4o80vsm00gf9s44unfs4x4o8y162 0 193440 1238408 2026-08-14T17:53:25Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Madagaskardûkerke |Ofbyld = [[Ofbyld:Madagascar Grebe.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme = Tachybaptus pelzelnii |Beskriuwer, jier = [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]],..." 1238408 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Madagaskardûkerke |Ofbyld = [[Ofbyld:Madagascar Grebe.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[dûkereftigen]] (''Podicipediformes'') |Famylje = [[dûkerfûgels]] (''Podicipedidae'') |Skaai = [[dûkerkes]] (''Tachybaptus'') |Wittenskiplike namme = Tachybaptus pelzelnii |Beskriuwer, jier = [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1861 |IUCN-status = [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EN.png|250px]] |lânkaart = }} It '''Madagaskardûkerke''' (''Tachybaptus pelzelnii'') is in dûkerke dat allinnich yn it westen en sintrale diel fan [[Madagaskar]] foarkomt. Mei de wittenskiplike namme wurdt de [[Eastenryk]]ske [[ornitolooch]] [[August von Pelzeln]] betocht. De soarte wurdt troch de [[IUCN]] as bedrige klassifisearre en hat in populaasje fan minder as 5.000 eksimplaren. It Madagaskardûkerke wurdt bedrige troch ferlies fan leefgebiet, predaasje troch rôffisken en konkurrinsje mei yntrodusearre soarten. == Skaaimerken == [[Ofbyld:Tachybaptus pelzelnii.jpg|thumb|left|Tekening fan it Madagaskardûkerke<br><small>([[John Gerrard Keulemans]])</small>]] It Madagaskardûkerke is sa'n 25 sintimeter lang. Yn it briedkleed is de fûgel te werkennen oan in swartige kroan en in swarte streek dy't efter by de hals delrint. De efterste earbedekkingsfearren en de sydkanten fan 'e hals binne faak oranjeread. De wangen, kiel en foarkant fan 'e hals binne ljochtgriis. By guon eksimplaren sit in smelle wite streek efter it each tusken de swarte kroan en de eardekfearren. == Fersprieding en leefgebiet == De soarte komt wiidferspraat foar yn it westen en sintrale diel fan Madagaskar. Pearkes binne faak te finen by marren. Ut ûndersiken út 'e ein fan 'e jierren 1990 die bliken dat de soarte yn 25 saneamde Important Bird Areas foarkomt, ferspraat oer Madagaskar, mar der wurdt oannommen dat de oantallen rap ôfnimme. Op it [[Alaotramar]] is it tal sterk tebekrûn: yn 1985 waarden dêr noch inkelde hûnderten eksimplaren waarnommen, yn 1993 noch mar 10–20, en yn 1999 gjinien mear. Yn 'e marren fan it beboske noardwestlike heechlân kinne noch 100–200 eksimplaren foarkomme. De fûgel liket de foarkar te jaan oan ûndjippe swietwettermarren en puollen mei in tichte begroeiïng fan wetterleljes, mar is ek yn folle djippere marren oantroffen. Sa no en dan wurdt de soarte by brak wetter en stadich streamende rivieren sjoen. == Ekology == It Madagaskardûkerke fiedt him nei alle gedachten benammen mei ynsekten, mar it is ek bekend dat er lytse fisken en kreeftachtigen fangt. De soarte is oer it generaal in [[stânfûgel]], mar kin migrearje op syk nei geskikter leefgebiet. It briedseizoen kin fan augustus oant en mei maart duorje. Hoewol't briedpearkes meastal in eigen territoarium hawwe, binne ek groepen fan maksimaal 150 fûgels waarnommen dy't mienskiplik briede. De nêsten wurde boud op in driuwende massa fan wetterplanten, dy't fêstsit oan begroeiïng yn it wetter, meastal wetterleeljes. == Status en bedrigingen == It Madagaskardûkerke wurdt op it stuit troch de [[IUCN]] as bedrige klassifisearre. Ien fan 'e grutste bedrigingen foarmet it ferlies fan natuerlik leefgebiet troch de omsetting fan gebieten foar ryskwekerij en kommersjele gewaaks. Ek de yntroduksje fan eksoatyske fisken en bepaalde fiskerijmetoaden is in bedriging. Op 'e Alaotramar wurde folwoeksen fûgels bejage troch [[slangekopfisken]]. Ek kinne se oan netten fêst komme te sitten. De yntroduksje fan eksoatyske plante-itende fisken (Coptodon zillii) hat de groei fan wetterplanten sterk beheind en it paad frijmakke foar it gewoane [[dûkerke]] (T. ruficollis). De konkurrinsje mei it gewoane dûkerke bedriget it Madagaskardûkerke, hoewol't beide soarten it dreech hawwe. It tanimmende gebrûk fan bestridingsmiddels en dongstoffen hat fierder in skealike ynfloed op 'e swietwetterekosystemen fan Madagaskar. De hjoeddeiske efterútgong fan 'e populaasje sil nei ferwachting de kommende tiid noch rapper gean, om't de oanhâldende omsetting fan wiete gebieten en oerbefisking de soarte hieltyd mear beheine ta lytse marren dy't min tagonklik binne en net geskikt binne foar minsklik gebrûk. It regear fan Madagaskar hat yn 1999 de [[Konvinsje fan Ramsar]] ratifisearre. Dat sil nei alle gedachten de beskerming fan wiete gebieten ferbetterje en derfoar soargje dat der spesifyk ûndersyk dien wurdt nei de efterútgong fan dizze soarte. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/madagascar-grebe-tachybaptus-pelzelnii BirdLife, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/madgre1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 augustus 2026.] * [https://ebird.org/species/madgre1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 14 augustus 2026.] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Tachybaptus pelzelnii|Madagaskardûkerke}} }} {{DEFAULTSORT:Madagaskardukerke}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Dûkerke]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar]] 1hgj0uxdk6s0kw7cjy9qldktnljaktp 0 193441 1238409 2026-08-14T17:53:45Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Madagaskardûkerke]] 1238409 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Madagaskardûkerke]] ejq3r96icpmxzu831xs5pizo05mtglj 0 193442 1238417 2026-08-14T23:35:33Z ~2026-44590-10 59337 Ik haw in akteursside makke 1238417 wikitext text/x-wiki {{Akteur | echte namme = William Michael Zabka | nasjonaliteit = [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[20 oktober]] [[1965]] | berteplak = [[New York (stêd)|New York]], [[Feriene Steaten]] | jierren aktyf = [[1982]]-hjoed }} '''William Michael «Billy» Zabka''' ([[New York (stêd)|New York]], 20 oktober 1965) is in akteur, earder model, senarioskriuwer, regisseur en [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] produsint. Hy is it meast bekend om syn rol as Johnny Lawrence yn 'e film ''[[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]]'' (1984) en yn 'e ferfolchsearje ''Cobra Kai'' (2018-2025). == Biografy == Zabka waard berne yn 'e stêd [[New York (stêd)|New York]], as soan fan Nancy Heimert, produsint en produksje-assistint, en Stanley William Zabka, regisseur, skriuwer en komponist.<ref>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/97/William-Zabka.html |title=William Zabka Biography (1965-) |publisher=Filmreference.com |date=20 oktober 1965 |accessdate=9 oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627062844/http://www.filmreference.com/film/97/William-Zabka.html |archive-date=27 juny 2017 |dead-url=no}}</ref> Syn heit wurke as assistint-regisseur by it programma ''The Tonight Show Starring Johnny Carson'' yn 'e earste twa jier fan Carson syn perioade, en wurke mei oan 'e produksje fan guon spylfilms lykas ''Forced Vengeance'' (1982) fan [[Chuck Norris]].<ref>{{cite web |url=http://www.zabka.com/aboutus |title=A Little About Us... |date=31 maart 2014 |publisher=Zabka.com |access-date=16 maart 2018 |fechaarchivo=7 maaie 2019 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20190507145304/http://www.zabka.com/aboutus |deadurl=yes }}</ref> Yn 1983 studearre Zabka ôf oan El Camino Real Charter High School yn Los Angeles, Kalifornje, foardat er koart oan 'e California State University, Northridge studearre en him spesjalisearre yn film.<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/tv/billy-zabka-interview-cobra-kai/|title='Cobra Kai' Star Billy Zabka On Living With '80s Novelty Fame And What Today's Kids Could Learn From His Generation|access-date=|last=Mancini|first=Vince|date=2019-06-26|publisher=Uproxx.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103211942/https://uproxx.com/tv/billy-zabka-interview-cobra-kai/|archive-date=2022-01-03}}</ref> Zabka troude yn 2008 mei syn frou Stacie en se hawwe twa bern.<ref name="People 01-11-21">{{cite magazine|url=https://people.com/tv/karate-kid-bully-william-zabka-on-his-transformation-to-hero-in-cobra-kai/|title=Karate Kid Bully William Zabka Opens Up About His Transformation to Hero in Cobra Kai|date=2021-01-11|publikaasje=|access-date=2021-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111195222/https://people.com/tv/karate-kid-bully-william-zabka-on-his-transformation-to-hero-in-cobra-kai/|archive-date=2021-01-11|first=Michelle|last=Tauber|magazine=[[People (magazine)|People]]}}</ref> == Profesjonele karriêre == Zabka begûn syn filmkarriêre yn 'e film ''[[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]]'' (1984), dêr't er oant hjoed de dei syn bekendste rol mei hat: hy spile Johnny Lawrence, de antagonist dy't de haadpersoan Daniel LaRusso ([[Ralph Macchio]]) oanfalt en hieltyd efterneisit. Mei itselde personaazje hie er ek in koarte ferskining oan it begjin fan ''[[The Karate Kid Part II]]'', yn 'e koarte fuortsetting fan it ein fan it earste diel. Yn 'e lêste jierren is er úteinset mei in karriêre as regisseur fan koarte films, wêrby't er yn 2004 in nominaasje foar de [[Oscar]] krige foar ''Most'', dat er sels skreau en regissearre. Yn 2013 kaam er werom as televyzje-akteur, tegearre mei Ralph Macchio, yn 'e Amerikaanske komeedzjesearje ''How I Met Your Mother'', yn ôflevering 22 fan seizoen 8, "The Bro Mitzvah", dêr't er himsels spile. Hy ferskynde letter yn ferskate ôfleveringen fan deselde searje yn seizoen 9. Op 4 augustus 2017 waard bekendmakke dat Zabka syn rol as Johnny Lawrence wer opnimme soe yn in 10 ôfleveringen tellende comeback-searje fan ''Karate Kid'' foar YouTube Premium, mei de titel ''Cobra Kai'', dy't yn 2018 debutearre. Zabka is ek útfierend mei-produsint fan 'e searje, tegearre mei [[Ralph Macchio]]. De searje spilet 33 jier nei de barrens fan 'e earste film en draait om in delslachte Johnny dy't, op syk nei in nij begjin, de dojo Cobra Kai opnij iepenet. Hy blaast syn rivaliteit mei in no suksesfolle Daniel LaRusso (Macchio) nij libben yn. Daniel hat muoite om it lykwicht yn syn libben te behâlden sûnder de begelieding fan syn no ferstoarne mentor, Mr. Miyagi.<ref>{{cite web|last1=Goldberg|first1=Lesley|title='Karate Kid' TV Sequel, Starring Ralph Macchio and William Zabka, a Go at YouTube Red|url=https://www.msn.com/en-us/tv/news/karate-kid-tv-sequel-starring-ralph-macchio-and-william-zabka-a-go-at-youtube-red-exclusive/ar-AAppo5s|website=MSN|publisher=Microsoft|accessdate=22 maart 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322204440/https://www.msn.com/en-us/tv/news/karate-kid-tv-sequel-starring-ralph-macchio-and-william-zabka-a-go-at-youtube-red-exclusive/ar-AAppo5s|archivedate=22 maart 2018|dead-url=yes|date=4 augustus 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/tv/news/karate-kid-tv-sequel-starring-ralph-macchio-and-william-zabka-a-go-at-youtube-red-exclusive/ar-AAppo5s|title='Karate Kid' TV Sequel, Starring Ralph Macchio and William Zabka, a Go at YouTube Red|access-date=2018-03-22|date=2017-08-04|website=MSN|publisher=Microsoft|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322204440/https://www.msn.com/en-us/tv/news/karate-kid-tv-sequel-starring-ralph-macchio-and-william-zabka-a-go-at-youtube-red-exclusive/ar-AAppo5s|archive-date=2018-03-22|last1=Goldberg|first1=Lesley}}</ref><ref name="reunion">{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/|title='Cobra Kai' Season 2: About That 'Karate Kid' Reunion in Episode 6…|access-date=2019-10-21|last=Topel|first=Fred|date=2019-04-27|publisher=[[/Film]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512005543/https://web.archive.org/web/20210512005543/https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/|archive-date=2021-05-12}}</ref> == Folsleine filmografy == === Film === *1984 ''[[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]]'' *1985 ''Just One of The Guys'' *1985 ''National Lampoon's European Vacation'' *1986 ''Back to School'' *1986 ''[[The Karate Kid Part II]]'' *1988 ''A Tiger's Tale'' *1991 ''For Parents Only'' *1993 ''Shootfighter: Fight to The Death'' *1994 ''Unlawful Passage'' *1995 ''The Power Within'' *1996 ''Shootfighter 2'' *1997 ''High Voltage'' *1999 ''Interceptors'' *2000 ''Falcon Down'' *2001 ''Ablaze'' *2001 ''Mindstorm'' *2002 ''Gale Force'' *2002 ''Hyper Sonic'' *2002 ''Landspeed'' *2002 ''Dark Descent'' *2002 ''Antibody'' *2003 ''Most'' *2004 ''Roomies'' *2007 ''Smiley Face'' *2007 ''Cake: A Wedding Story'' *2007 ''Starting from Scratch'' *2010 ''Hot Tub Time Machine'' *2010 ''Mean Parents Suck'' *2011 ''Cross'' *2014 ''Where Hope Grows'' *2015 ''The Dog Who Saved Summer'' *2016 ''The Man in the Silo'' *2024 ''The Cobra Kai Movie'' *2025 ''Karate Kid: Legends'' === Searjes en televyzjefilms === *1983 ''The Greatest American Hero'' *1984 ''Gimme a Break!'' *1984 ''CBS Schoolbreak Special'' *1984–1985 ''E/R'' *1985–1989 ''The Equalizer'' *1986 ''Dreams of Gold: The Mel Fisher Story'' - Televyzjefilm *1989 ''Protect and Surf'' - Televyzjefilm *1996 ''To the Ends of Time'' - Televyzjefilm *2000 ''Epoch'' - Televyzjefilm *2000 ''Python'' - Televyzjefilm *2001 ''18 Wheels of Justice'' *2002 ''Python II'' - Televyzjefilm *2011 ''Jimmy Kimmel Live!'' *2013 ''Robot Chicken'' *2013–2014 ''How I Met Your Mother'' *2014 ''Psych'' *2015 ''Gortimer Gibbon's Life on Normal Street'' *2015 ''To Appomattox'' *2018–2025 ''Cobra Kai'' *2024 ''Password'' *2024 ''The Tonight Show Starring Jimmy Fallon'' *TBD ''Scarpetta'' ==Boarnen== 949wahio0bv7i5oj16vlq58ynrexld8 0 193443 1238418 2026-08-14T23:51:00Z ~2026-44496-60 59339 Side makke mei "{{Akteur | echte namme = Robert Scott Garrison | nasjonaliteit = {{Flagge US}} [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[23 jannewaris]] [[1960]] | berteplak = Wheeling, West Virginia [[Feriene Steaten]] | stoarn = [[27 septimber]] [[2019]] | stjerplak = Wheeling, West Virginia [[Feriene Steaten]] | jierren aktyf = [[1977]]-[[2019]] }} '''Robe..." 1238418 wikitext text/x-wiki {{Akteur | echte namme = Robert Scott Garrison | nasjonaliteit = {{Flagge US}} [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[23 jannewaris]] [[1960]] | berteplak = Wheeling, West Virginia [[Feriene Steaten]] | stoarn = [[27 septimber]] [[2019]] | stjerplak = Wheeling, West Virginia [[Feriene Steaten]] | jierren aktyf = [[1977]]-[[2019]] }} '''Robert Scott Garrison''' (23 jannewaris 1960 - 27 septimber 2019) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] akteur, bekend om syn rol as Tommy yn 'e film ''[[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]]'' út 1984 en yn it twadde seizoen fan syn spin-off ''Cobra Kai''. Garrison begûn syn karriêre as akteur yn 'e jierren 1970 en bleau aktyf yn 'e jierren 1980 en 1990. Hy spile yn ''Brubaker'' (1980), ''[[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]]'' (1984), ''[[The Karate Kid Part II]]'' (1986) en ''Iron Eagle'' (1986). Hy hie ek rollen yn 'e televyzjeprogramma's ''Coach'', ''St. Elsewhere'', ''MacGyver'' en ''Kung Fu: The Legend Continues''. == Iere jierren == Garrison waard berne op 23 jannewaris 1960 en groeide op yn Wheeling, West Virginia.<ref name=legacy>{{cite web |url=https://www.legacy.com/obituaries/name/robert-garrison-obituary?pid=194017456 |title=Robert Scott Garrison: Kepner Funeral Homes Burke Chapel Obituary |access-date=2019-09-28 |date=2019-09-27 |publisher=[[Legacy.com]]}}</ref> == Karriêre == Hy rekke foar it earst belutsen by aktearjen oan Wheeling Park High School en hie ek in lytse rol yn ''Starship Invasions'' (1977)<ref name="CNN">{{cite news |last=France |first=Lisa |title=Rob Garrison, 'Karate Kid' actor, dead at 59 |url=https://edition.cnn.com/2019/09/27/entertainment/robert-garrison-obit/index.html |access-date=2019-09-28 |work=[[CNN]]}}</ref> foardat er yn 1978 ôfstudearre.<ref name=lwnr>{{cite web |url=https://www.theintelligencer.net/news/top-headlines/2014/12/stage-is-home-to-garrison/ |title=Stage Is Home to Garrison |access-date=2019-10-01 |last=Ayres |first=Eric |date=2014-12-05 |newspaper=[[The Intelligencer and Wheeling News Register]]}}</ref> Dêrnei studearre er teäter oan 'e Ohio University mei in folsleine beurs, en krige er in lytse rol as feroardiele yn 'e finzenisfilm fan [[Robert Redford]], ''Brubaker'' (1980).<ref name=lwnr/> Nei't er yn 1982 ôfstudearre wie oan 'e Ohio University, waard er cast as Tommy yn [[The Karate Kid (film út 1984)|de film The Karate Kid út 1984]], hoewol't sawol hy as [[William Zabka]] audysje diene foar de rol fan Johnny Lawrence.<ref name="lwnr" /><ref name="Variety">{{cite news |last1=Wheat |first1=Lorraine |title='The Karate Kid' Actor Rob Garrison Dies at 59 |url=https://variety.com/2019/tv/news/rob-garrison-dies-dead-karate-kid-1203352113/ |access-date=2019-09-28 |newspaper=[[Variety (tydskrift)|Variety]] |date=2019-09-27 |language=en}}</ref> Garrison naam dizze rol wer op yn it twadde seizoen fan 'e websearje fan [[Netflix]] ''Cobra Kai'' yn 2019.<ref name=rgtwitter>{{cite web |url=https://twitter.com/therobgarrison/status/1121411792956264455 |title=Rob Garrison@therobgarrison |access-date=2019-11-03 |last=Garrison |first=Rob |date=2019-04-25 |publisher=[[Twitter]]}}</ref><ref name=reunion>{{cite journal |url=https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/ |title='Cobra Kai' Season 2: About That 'Karate Kid' Reunion in Episode 6…|access-date=2019-10-21 |last=Topel|first=Fred|date=2019-04-27|journal=[[/Film]]}}</ref><ref name=deadline/><ref name=radar/> Syn personaazje út [[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]], Tommy, wurdt ûnthâlden om't er de sin "Krij him in body bag, ja!" útspriek yn 'e lêste mominten fan 'e beslissende fjochtpartij tusken Daniel LaRusso fan [[Ralph Macchio]] en Johnny Lawrence fan [[William Zabka|Zabka]] yn 'e orizjinele film.<ref name="Rolling Stone">{{cite news |last1=Blistein |first1=Jon |title=Rob Garrison, Actor Who Played Tommy in 'The Karate Kid,' Dead at 59 |url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/rob-garrison-tommy-karate-kid-dead-891799/ |access-date=2019-09-28 |newspaper=[[Rolling Stone]] |date=2019-09-27}}</ref> Letter ferklearre er dat de sin, dy't sein waard wylst syn personaazje bûten byld wie, gjin diel útmakke fan it orizjinele senario: "Myn ferneamde sin, dy haw ik nea sein by it filmjen. Ik haw dy twa moanne letter yn 'e studio opnij ynsprutsen. Ik siet yn 'e opnamekeamer mei John Avildsen en hy sei dat er twa sekonden fan wat nedich hie. Ik sei: 'Krij him in body bag!' by de earste poging. John sei: 'Dat wurdt in klassiker. Jo sille nea fergetten wurde om dy sin.'"<ref name=oralhistory>{{cite news |url=https://www.si.com/tech-media/2018/05/01/karate-kid-movie-oral-history-cobra-kai |title=The Crane Kick Is Bogus: A Karate Kid Oral History |access-date=2019-09-27 |last=Prewitt |first=Alex |date=2018-05-01 |magazine=[[Sports Illustrated]]}}</ref><ref name=lwnr/> Garrison sette syn aktearkarriêre fuort yn 'e jierren 1980 en 1990, mei ferskiningen yn films lykas [[The Karate Kid Part II]] (cameo) (1986) en ''Iron Eagle'' (1986).<ref name="marvelmovies">{{cite news |title=What the Karate Kid Cast Looks Like Today |url=https://marvelmoviesnews.com/what-the-karate-kid-cast-looks-like-today |access-date=2019-10-01 |website=Marvel Movies}}</ref><ref name="CNN"/> Hy hie ek rollen yn 'e televyzjeprogramma's ''Coach'', ''St. Elsewhere'', ''MacGyver'' en ''Kung Fu: The Legend Continues''.<ref name=deadline>{{cite journal |url=https://deadline.com/2019/09/robert-garrison-dies-dead-karate-kid-actor-was-59-1202746785/ |title=Robert Garrison Dies: 'The Karate Kid' Actor Was 59 |access-date=2019-09-27 |last=Evans |first=Greg |date=2019-09-27 |journal=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref name=radar>{{cite journal |url=https://radaronline.com/exclusives/2019/09/karate-kid-robert-garrison-dies-health-battle/ |title=R.I.P. 'Karate Kid' Star Robert Garrison Dies After Long Health Battle |access-date=2019-09-27 |date=2019-09-27 |journal=[[Radar Online]]}}</ref> Hy spile yn 'e fideoklip fan No More Kings út 2007, ''Sweep the Leg'', dy't ''[[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]]'' parodearre,<ref name="musicvideo">{{cite news| url=https://www.gazettetimes.com/blogs/of-being-and-johnny-lawrence-sweep-the-leg/article_25cefe2c-c937-5dd9-8e04-8c92425d0103.html| title=Of Being and Johnny Lawrence (Sweep the Leg)| newspaper=[[Corvallis Gazette-Times]]| date=2018-03-10| author=Frye, Cory| access-date=2018-10-21}}</ref><ref name="musicvideo2">{{cite news| url=https://ftw.usatoday.com/2014/10/karate-kid-billy-zabka-cobra-kai-30th-anniversary| title='Karate Kid' villain Billy Zabka is still best friends with the Cobra Kais| newspaper=[[USA Today]]| date=2014-10-09| author=Strauss, Chris| access-date=2018-10-21}}</ref> ''The Pledge'' (2011), en de koarte film ''The Static'', útbrocht yn 2016.<ref name="marvelmovies"/> Garrison hie kontakt mei syn folgers fia sosjale media en naam de rol fan Tommy wer op yn it twadde seizoen fan ''Cobra Kai'', dat syn lêste aktearprestaasje wie.<ref name="Variety"/><ref name=CNN/> In betinkingshommage oan Garrison gie foarôf oan 'e credits yn seizoen 3, ôflevering 1, "Aftermath", fan ''Cobra Kai''. == Persoanlik libben == Letter yn Garrison syn libben wie aktearjen net mear syn folsleine baan en wurke er as restaurantmanager.<ref name=lwnr/><ref>{{Cite web|url=https://radaronline.com/exclusives/2019/09/karate-kid-robert-garrison-dies-health-battle/|title=R.I.P. 'Karate Kid' Star Robert Garrison Dies After Long Health Battle|website=RadarOnline|date=2019-09-27 }}</ref> == Dea == Garrison bleau op it poadium optreden yn pleatslike teäterproduksjes yn Wheeling oant syn sûnens minder waard. Hy stoar op 27 septimber 2019 yn 'e âldens fan 59 jier.<ref name="legacy" /><ref name="CNN" /> Hy wie opnommen yn in sikehûs yn West-Firginia foar de behanneling fan nier- en leverproblemen, dêr't er in moanne lang opnommen west hie oant syn organen opholden te funksjonearjen.<ref name="Variety" /> == Filmografy == === Films === *1977 ''Starship Invasions'' *1979 ''Search and Destroy'' *1979 ''Lost and Found'' *1980 ''Brubaker'' *1984 [[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]] *1984 ''Best Revenge'' *1986 ''Iron Eagle'' *1986 [[The Karate Kid Part II]] *1988 ''Human Error'' *1990 ''Hollywood Hot Tubs 2: Educating Crystal'' *2011 ''The Pledge'' === Televyzje === *1986 ''St. Elsewhere'' *1987 ''MacGyver'' *1988 ''Tour of Duty'' *1989 ''Columbo'' *1990 ''Coach'' *1995 ''Kung Fu: The Legend Continues'' *2019 ''Cobra Kai'' === Muzykfideo === *2007 ''Sweep the Leg'' == Boarnen == 9zn83bu2drh62xlw690ky1h16m28kn4 0 193444 1238419 2026-08-15T00:07:16Z ~2026-44508-48 59340 Side makke mei "{{Akteur | echte namme = Chadwick Steven McQueen | nasjonaliteit = {{Flagge US}} [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[28 desimber]] [[1960]] | berteplak = [[Los Angeles]], [[Kalifornje]], [[Feriene Steaten]] | stoarn = [[11 septimber]] [[2024]] | stjerplak = Palm Desert, [[Kalifornje]], [[Feriene Steaten]] | jierren aktyf = [[1978]]-2001..." 1238419 wikitext text/x-wiki {{Akteur | echte namme = Chadwick Steven McQueen | nasjonaliteit = {{Flagge US}} [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[28 desimber]] [[1960]] | berteplak = [[Los Angeles]], [[Kalifornje]], [[Feriene Steaten]] | stoarn = [[11 septimber]] [[2024]] | stjerplak = Palm Desert, [[Kalifornje]], [[Feriene Steaten]] | jierren aktyf = [[1978]]-[[2001]] (as akteur) }} '''Chadwick Steven McQueen''' ([[Los Angeles]], 28 desimber 1960-Palm Desert, [[Kalifornje]], 11 septimber 2024) wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] akteur, filmprodusint, fjochtsportbeoefener en autoracer. Hy wie it ienige bern fan akteur Steve McQueen (1930-1980). == Iere libben == Chadwick Steven McQueen waard berne op 28 desimber 1960 yn [[Los Angeles]], as soan fan 'e akteurs Steve McQueen en Neile Adams.<ref name=TCM>{{cita web|url=http://2013.filmfestival.tcm.com/programs/special-guests/index.php?id=64 |título=Chad McQueen|obra=[[Turner Classic Movies|TCM]] Classic Film Festival|año=2013|fechaacceso=14 oktober 2017|urlarchivo=http://web.archive.org/web/20171015145920/http://2013.filmfestival.tcm.com/programs/special-guests/index.php?id=64|fechaarchivo=2017-10-15}}</ref><ref>{{cite book|last=Abeal|first=Marcelo|date=2015|url=https://books.google.com/books?id=QEsFCAAAQBAJ&q=Chad+McQueen%2C&pg=PA41|title=Steve McQueen: The Race of His Life|publisher=Editorial Dunken|page=41|isbn=9789870280781|access-date=14 oktober 2017}}</ref> Al fan jongs ôf wie McQueen in entûsjast fan auto's, motorfytsen en races, ynteresses dy't er fan syn heit urfde. Hy begûn op 9-jierrige leeftyd mei motocrosswedstriden en wûn trije jier letter syn klasse yn 'e World Mini Grand Prix. Hy stapte oer nei autosport en wûn syn earste race: it Mini Le Mans-evenemint, in baan allinnich foar bern dy't oanlein wie op 'e set fan 'e film ''Le Mans'' út 1971, doe't McQueen 10 jier wie. Foardat de opnamen fan dy film foltôge wiene, hie McQueen der wille oan om op 'e rjochte stikken mei trijesifersnelheden te riden, sittend op 'e skoat fan syn heit efter it stjoer fan in Porsche 917.<ref name=TCM /><ref>{{cite news|last1=Garratt|first1=Sheryl|title=In the driving seat with Steve McQueen|url=http://s.telegraph.co.uk/graphics/projects/steve-mcqueen/index.html|access-date=16 maart 2017|newspaper=The Telegraph|date=7 novimber 2015}}</ref> Op 12-jierrige leeftyd wûn er syn klasse yn 'e World Mini Grand Prix.<ref>{{cite web|title=Chad McQueen and TLD Launch McQueen Racing|url=http://motocross.transworld.net/news/chad-mcqueen-and-tld-launch-mcqueen-racing/|access-date=16 maart 2017}}</ref> == Artistike karriêre == McQueen begûn syn karriêre as filmakteur, wêrby't er it personaazje Dutch spile yn [[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]] en [[The Karate Kid Part II]]. Syn lettere aktearkarriêre omfette haadrollen yn aksjefilms dy't direkt op fideo útbrocht waarden, lykas ''Martial Law'', ''Death Ring'' en ''Red Line''. Hy wurke ek as produsint en wûn in Telly Award foar syn dokumintêre "Filming at Speed". Nei't er opholden wie mei aktearjen, ferskynde McQueen as himsels yn ferskate televyzjeprogramma's dy't mei autosport te krijen hiene, lykas ''Hot Rod TV'' en ''Celebrity Rides''. Der waard besocht om him syn rol fan Dutch yn 'e searje ''Cobra Kai'' wer spylje te litten, mar syn ferplichtingen foar syn bedriuw, McQueen Racing, en syn problemen mei blessueres by races makken dat ûnmooglik. Hy soe hast yn it sechsde seizoen ferskine, mar luts him werom fanwegen agendaproblemen.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/chad-mcqueen-death-karate-kid-cobra-kai-b2612142.html |title=Cobra Kai co-creator reveals why 'unique' Chad McQueen never appeared on the show |date=13 septimber 2024 |newspaper=The Independent}}</ref><ref>https://x.com/jonhurwitz/status/1834432594710290766?mx=2</ref> == Karriêre as autoracer == Syn profesjonele racekarriêre begûn by de Sports Car Club of America (SCCA).<ref name=TCM /> McQueen die mei oan ferskate dissiplines, fan motocross oant de Baja 1000. Hy foarme in team mei de Belgyske autosportleginde Jacky Ickx en syn dochter Vanina, wêrby't se trije troch Porsche Motorsports restaurearre Porsche 959-modellen bestjoerden foar it Goodwood-evenemint fan 2004. Ek yn 2004 kwalifisearre er him foar de SCCA-play-offs, dêr't er ferskate wedstriden wûn. Hy einige as fjirde wylst er foar Westernesse Racing ried. Yn jannewaris 2006 rekke er swier ferwûne (in brekking fan it ûnderste part fan 'e lofter skonk, twa brekken fan 'e rêchwervels en meardere ribbrekken) by in ûngelok op 'e Daytona International Speedway wylst er trainde foar de 24 Hours of Daytona Sports Car.<ref>{{cite web|url=http://blogs.motortrend.com/1012124/editorial/on-the-mend-chad-mcqueen-returns-to-daytona/index.html|title=On the mend, Chad McQueen returns to Daytona|last=Stone|first=Matt|date=2007-01-26|work=MotorTrend Magazine|publisher=Source Interlink Media|access-date=8 maaie 2009}}</ref> Hy gie yn 2007 werom nei Daytona foar de Rolex 24 at Daytona om de dokters en it baanpersoniel te betankjen dy't neffens him syn libben rêden hiene. Letter ferklearre McQueen dat syn dagen as racer foarby wiene en dat er teameigner wurde woe. Yn novimber 2007 gie er werom nei de Daytona International Speedway en naam er plak efter it stjoer fan 'e Brumos 1975 Ecurie Escargot RSR, wêrmei't er demonstraasjes ried by de Porsche Rennsport Reunion III. Yn jannewaris 2010 rjochte er McQueen Racing, LLC op, in bedriuw dat gearwurket mei lieders yn 'e motorfyts- en oanpaste auto-yndustry foar de ûntwikkeling fan oanpaste auto's, motorfytsen en accessoires yn beheinde edysje mei hege prestaasjes.<ref>{{cite web |last1=Green |first1=Hudson |title=About McQueen Racing |url=http://www.mcqueen-racing.com/#about |website=McQueen Racing |access-date=8 juny 2019}}</ref> == Persoanlik libben == Chad McQueen hie yn 'e jierren 1980 in relaasje mei Jill Henderson White Pasceri, in hynsterider en trainer by de USEF. Jill is de dochter fan trombonist Jimmy Henderson. Hy wie fan 1987 oant 1990 troud mei Stacia Toten, dy't letter troude mei Hall of Fame-hockeyspiler Luc Robitaille. It pear krige in soan, Steven R. McQueen (berne yn 1988), in akteur dy't geregeldwei meispile yn 'e televyzjesearjes ''The Vampire Diaries'' en ''Chicago Fire''. McQueen troude yn 1993 mei Jeanie Galbraith.<ref name="outlives" /> Syn suster Terry hie in filmproduksjebedriuw yn Malibu. Sy ferstoar yn 1998 op 38-jierrige leeftyd oan komplikaasjes nei in levertransplantaasje.<ref>{{cite news |date=21 maart 1998 |title=Terry McQueen; Daughter of Actor Owned Production Company |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-mar-21-mn-31156-story.html |access-date=12 septimber 2024 |newspaper=Los Angeles Times}}</ref><ref name="outlives" /> Hy wie in neef fan 'e Hispano-Filipynske ''societystjer'' Isabel Preysler en in oerneef fan 'e sjongers Julio Iglesias Jr. en Enrique Iglesias, presintatrise Chábeli Iglesias en de ''[[Societystjer|societystjer]]'' Tamara Falcó. === Dea === McQueen stoar oan orgaanfalen op syn ranch yn Palm Desert, [[Kalifornje]], op 11 septimber 2024, yn 'e âldens fan 63 jier.<ref name="outlives">{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/chad-mcqueen-dead-karate-kid-steve-mcqueen-1236000439/|title=Chad McQueen, 'Karate Kid' Actor and Son of Film Star Steve McQueen, Dies at 63|first=Mike|last=Barnes|work=The Hollywood Reporter|date=12 septimber 2024|access-date=12 septimber 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/chad-mcqueen-dead-steve-mcqueen-the-karate-kid-dutch-1236142675/|title=Chad McQueen, 'The Karate Kid' Star and Steve McQueen's Son, Dies at 63|first=Diego Ramos|last=Bechara|work=Variety|date=12 septimber 2024|access-date=12 septimber 2024}}</ref> Neffens in freon, Arthur Barens, herstelde McQueen nea folslein fan in blessuere dy't er yn 2020 oprûn by in fal.<ref name="outlives"/><ref name="deadline">{{cite web|url=https://deadline.com/2024/09/chad-mcqueen-dead-steve-mcqueen-son-1236086775/ |title=Chad McQueen Dies: 'Karate Kid' Bad Guy & Son Of Screen Legend Was 63|work=Deadline|date=12 septimber 2024 }}</ref> De ôflevering fan ''Cobra Kai'' "Benvinguts a Barcelona" waard oan syn oantinken opdroegen.<ref>{{cite web |last1=Shaw |first1=Angel |title=Cobra Kai's Chad McQueen Tribute Explained |url=https://screenrant.com/chad-mcqueen-dutch-cobra-kai-tribute-explained/ |website=[[Screen Rant]] |access-date=19 novimber 2024 |language=en |date=15 novimber 2024}}</ref> == Filmografy == *1978 ''Skateboard'' *1983 ''Hadley's Rebellion'' *1984 ''[[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]]'' *1984 ''V'' *1985 ''Fever Pitch'' *1985 ''The Fascination'' *1986 ''[[The Karate Kid Part II]]'' *1987 ''Nightforce'' *1989 ''Jesse Hawkes'' *1991 ''Martial Law'' *1992 ''Death Ring'' *1992 ''Where the Red Fern Grows: Part Two'' *1993 ''New York Cop'' *1993 ''Firepower'' *1994 ''Sexual Malice'' *1994 ''Jimmy Hollywood'' *1994 ''Indecent Behavior II'' *1994 ''Bullet II'' *1994 ''Search and Rescue'' *1994 ''Possessed by the Night'' *1995 ''Number One Fan'' *1996 ''Red Line'' *1996 ''Squanderers'' *1998 ''Papertrail'' *1998 ''Surface to Air'' *2001 ''The Fall'' == Boarnen == 4zmih5hj0tq8h5sz1zd19mjuwyllco4 0 193445 1238420 2026-08-15T00:36:38Z ~2026-44671-18 59341 Side makke mei "{{Akteur | echte namme = Anthony Dell'Aquila | nasjonaliteit = {{Flagge US}} [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[30 jannewaris]] [[1960]] | berteplak = [[Pasadena (Kalifornje)|Pasadena]], [[Kalifornje]], [[Feriene Steaten]] | jierren aktyf = [[1978]]-hjoed }} '''Tony O'Dell''' (berne as Anthony Dell'Aquila; 30 jannewaris 1960) is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] akteur. Hy is..." 1238420 wikitext text/x-wiki {{Akteur | echte namme = Anthony Dell'Aquila | nasjonaliteit = {{Flagge US}} [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[30 jannewaris]] [[1960]] | berteplak = [[Pasadena (Kalifornje)|Pasadena]], [[Kalifornje]], [[Feriene Steaten]] | jierren aktyf = [[1978]]-hjoed }} '''Tony O'Dell''' (berne as Anthony Dell'Aquila; 30 jannewaris 1960) is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] akteur. Hy is it meast bekend om syn rol as Jimmy, lid fan ''Cobra Kai'', yn 'e film út 1984 [[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]] en [[The Karate Kid Part II]] (cameo), en yn it twadde seizoen fan syn spin-off ''Cobra Kai'', en as de preppy Alan Pinkard yn 'e [[American Broadcasting Company|ABC]]-searje ''Head of the Class'' (1986-1991). == Iere jierren en karriêre == O'Dell waard berne as Anthony Dell'Aquila yn [[Pasadena (Kalifornje)|Pasadena]], [[Kalifornje]], en groeide op yn [[Altadena (Kalifornje)|Altadena]]. Hy studearre ôf oan St. Francis High School.<ref name="LADN">{{cite news| last1=Delmar| first1=Carie J.| title=His clean cut character is not an act| url=http://infoweb.newsbank.com/resources/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_dat=document_id%3Anews%252F0EF5186E4FF035DD&rft_id=info%3Asid%2Finfoweb.newsbank.com&rft_val_format=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Actx&svc_dat=AWNB&req_dat=0FD52E94025F7DBD| accessdate=2018-02-20| newspaper=[[Los Angeles Daily News]]| date=1988-04-20| page=Z4}}</ref> Syn earste optreden op televyzje wie yn 'e Halloween-ôflevering fan 1978 fan 'e [[National Broadcasting Company|NBC]]-televyzjesearje ''CHiPs'', mei as titel "Trick or Trick". Letter ferskynde er yn 'e koart libbene sciencefictionsearje fan CBS út 1985, ''Otherworld'', as Trace Sterling. Ien fan syn langste rollen wie dy fan middelbere-skoallelearling Alan Pinkard yn 'e ABC-komeedzjesearje ''Head of the Class'' (1986-1991). Letter ferskynde er yn ''Suddenly Susan'', ''George Lopez'' en ''K.C. Undercover''. Yn 1984 spile er it ''Cobra Kai''-lid Jimmy yn 'e earste twa films fan 'e [[The Karate Kid (franchise)|The Karate Kid]]-franchise, en ferskynde er yn 'e fideoklip út 2007 fan it nûmer ''Sweep the Leg'' fan No More Kings as in karikatuer fan himsels en Jimmy út ''[[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]]''.<ref name="musicvideo">{{cite news| url=https://www.gazettetimes.com/blogs/of-being-and-johnny-lawrence-sweep-the-leg/article_25cefe2c-c937-5dd9-8e04-8c92425d0103.html| title=Of Being and Johnny Lawrence (Sweep the Leg)| newspaper=[[Corvallis Gazette-Times]]| date=2018-03-10| last=Frye| first=Cory| accessdate=2018-10-21}}</ref><ref name="musicvideo2">{{cite news| url=https://ftw.usatoday.com/2014/10/karate-kid-billy-zabka-cobra-kai-30th-anniversary| title='Karate Kid' villain Billy Zabka is still best friends with the Cobra Kais| newspaper=[[USA Today]]| date=2014-10-09| last=Strauss| first=Chris| accessdate=2018-10-21}}</ref> O'Dell naam de rol fan Jimmy wer op yn it twadde seizoen fan 'e YouTube-websearje ''Cobra Kai'' út 2019.<ref name=reunion>{{cite web| url=https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/| title='Cobra Kai' Season 2: About That 'Karate Kid' Reunion in Episode 6…| accessdate=2019-10-21| last=Topel| first=Fred| date=2019-04-27| website=[[/Film]]}}</ref> == Filmografy == === Films === *1979 ''Good Luck, Miss Wyckoff'' *1980 ''Falling in Love Again'' *1981 ''Rivals'' *1983 ''Hadley's Rebellion'' *1984 [[The Karate Kid (film út 1984)|The Karate Kid]] *1985 ''Evils of the Night'' *1986 ''Chopping Mall'' *1986 [[The Karate Kid Part II]] === Televyzje === *1978 ''CHiPs'' *1979 ''Scooby-Doo and Scrappy-Doo'' *1980 ''Fridays'' *1980 ''Eight Is Enough'' *1980 ''Family'' *1981 ''Dynasty'' *1981 ''ABC Weekend Specials'' *1982 ''The Scooby & Scrappy-Doo/Puppy Hour'' *1982 ''McClain's Law'' *1983 ''The Puppy's Further Adventures'' *1984 ''Lottery!'' *1985 ''Otherworld'' *1985 ''Simon & Simon'' *1986 ''Airwolf'' *1986-1991 ''Head of the Class'' *1988 ''Murder, She Wrote'' *1996 ''In the House'' *2000 ''Suddenly Susan'' *2002-2003 ''George Lopez'' *2011 ''Shake It Up'' *2015 ''K.C. Undercover'' *2019 ''Cobra Kai'' *2021 ''Sydney to the Max'' == Boarnen == 0d2vtafbbaavm5braqxfbt352e970rc