Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 2217 1306331 1305828 2026-04-03T17:11:38Z MediaWiki message delivery 18417 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ mír nua 1306331 wikitext text/x-wiki {{aicearra|VP:HB|VP:BAILE|VP:HOME}} {{Cartlainne}} Is áit é an '''halla baile''' chun an Vicipéid a phlé is ceisteanna a chur. Is áit é chun fadhbanna teicniúla, polaisaithe agus oibrithe an Vicipéid a phlé. Is féidir leat nithe eile a bhaineann leis an Vicipéid a lua anseo freisin. __NEWSECTIONLINK__ == Ar Oscailt Anois: Ainmniúcháin do Ghradaim Vicipéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025 == Tá ár gcomhgleacaithe sna RA ag iarradh ainmniúcháin do Ghradaim Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025. Tá a bhfógra thíos, aistrithe ón [https://wikimedia.org.uk/2025/10/wikimedian-of-the-year-awards-call-for-nominations/ leagan Béarla]: Táimid ag lorg daoine aonair agus eagraíochtaí a ainmniú a bhí páirteach in iarrachtaí WMUK chun eolas oscailte a chur chun cinn i 2024/25. Is iad seo a leanas na catagóirí i mbliana: * Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe (Duine Aonair) * Comhpháirtíocht na Bliana (Eagraíocht) * Vicípéideoirí atá ag Teacht Chun Cinn (Duine Aonair) Cuireann WMUK fáilte roimh dhaoine agus comhpháirtíochtaí laistigh de phobal WMUK a ainmneofar do Ghradam chuir iontas mór orthu lena gcuid oibre eolais oscailte, i 2024/25. Táimid go háirithe ag tnúth le cloisteáil faoi dhaoine agus eagraíochtaí a sheachaid tionscadail a dhírigh ar ár dtéamaí straitéiseacha; Cothromas Eolais, Litearthacht Faisnéise, agus Aeráid agus Comhshaol. Déanfaidh baill den Choiste Forbartha Pobail breithiúnas ar na hainmniúcháin agus fógrófar na buaiteoirí ag an gCeiliúradh Pobail Dé Sathairn an 15 Samhain 2025 (Sábháil an dáta, ba bhreá linn sibh a fheiceáil ann!). Is féidir leat dhá ainmniúchán a chur isteach in aghaidh na catagóire. Úsáid an [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScVy7AmH0qRRZmQ-QHtYKKCBZY0O40JZN9MWl8Xu7-oqK1-fg/viewform Fhoirm Google seo] chun d’ainmniúcháin a chur isteach. Dúnann na hainmniúcháin ar an 22 Deireadh Fómhair. Léigh faoi bhuaiteoirí na bliana seo caite [https://wikimedia.org.uk/2024/12/2024-uk-wikimedian-year-awards/ anseo]. [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:57, 9 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) == Tá Pobal Éireann Wikimedia ag earcú! == Haigh a chairde, Dá mbeadh tú ag an gcruinniú pobail deireanach ta a fhios agat go bhfuil roinnt athruithe ar an bhfoireann againn ag Pobal Éireann Wikimedia agus anois táimid ag lorg Oifigeach Gaeilge! Is deis uathúil í seo chun tacú leis an nGaeilge sa spás digiteach Tuilleadh eolais agus sonraí iarratais: [https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/?fbclid=IwY2xjawNfFdpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1UkdHSWZIYnZHbVlTTXdiAR5q3n0VBwzwxYNE15qXVGjFOxrbkvItEYtt4OIXUgC01_4Q3r4I25f3T9Gwag_aem_ibWovoCfNe8BH6QCTZL81Q https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/] Cuir isteach d’iarratas chuig info@wikimedia.ie leis an líne ábhair “Iarratas - Oifigeach Gaeilge”, le do thoil. [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:45, 17 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) :Dea-nuacht é sin! Ná déantar dearmad an folúntas a chlárú le [https://peig.ie/foluntais/ peig.ie] (agus le h[https://udaras.ie/oiliuint-fostaiocht/fostaiocht/ udaras.ie] más féidir) [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 17:16, 18 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) ::Cinnte! Tá orm é a dhéanamh inniu :) Táim ag tnúth leis, beidh beirt againn fostaithe le Gaeilge ar an bhfoireann go luath [[Speisialta:Contributions/&#126;2025-29132-17|&#126;2025-29132-17]] ([[Plé úsáideora:&#126;2025-29132-17|talk]]) 12:02, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) :::Nach breá an chuma atá ar an bh[https://sceal.ie/Fol%C3%BAntas/oifigeach-gaeilge-le-pobal-eireann-wikimedia-wikimedia-community-ireland-on-mbaile/ fógra] ar shuíomh nua Scéal.ie. Ádh mór oraibh sa chuardach! :::Dála an scéil, an ndeachaigh sibh i dteagmháil leis na meáin faoin bhfolúntas freisin? Foilsíodh scéalta faoin Vicipéid cheana ar [[Tuairisc.ie]] agus ní chuirfeadh sé lá iontais orm dá mbeadh suim ag meáin eile sa scéal seo freisin amhail ''[[Nós (iris)|NÓS]]'', ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'', ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'', ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'', ''[[Meon Eile]]'' srl. Má bhíonn an t-am agaibh, níor mhiste freisin dul i dteagmháil le grúpaí pobail mar [[AerachAiteachGaelach|AAG]], [[Bánú (grúpa feachtais)|Bánú]], an [[Dream dearg|Dream Dearg]], na comharchumainn Gaeltachta, agus cumainn Gaelacha na n-ollscoileanna b'fhéidir [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 19:14, 4 Samhain 2025 (UTC) ::::Haigh [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] - bhíos i dteaghmháil leo! Bhíos ag an Oireachtas an tseachtain seo chaite le h[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] agus bhí seastán againn - an-chuid suim sa ról! Rinneas agallamh ann le Raidió na Life faoinár gcuid oibre le Vicipéid agus maidir leis an bpost chomh maith. Dúirt an Páipéar go bhfuil siad sásta fógra a chur i gcló freisin, agus dúirt Tuairisc go bhfuil siad sásta rud a scríobh chomh maith! ::::Sheolas an fógra chuig AAG (táim i mo bhall leo freisin agus ar an gcoiste) agus chuig CnaG, Foras na Gaeilge, RíRá, Raidió na Life, etc. Tá níos mó ná 25 iontrál faighte anois! [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:26, 7 Samhain 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> :I (Éamonn Ó Gribín) would like to volunteer to join several of the movement’s Affiliations Committee (AffCom)![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:36, 7 Samhain 2025 (UTC) ::Éamonn, a char, ta ort an teimpléad a líonadh - ta na sonraí ar fáil anseo: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 16:32, 18 Samhain 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Samhain 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Vicí Eolaíochta 2025 & Ár gCéad Cruinniú Eile (Pobal Éireann Wikimedia) == '''📸 Wiki Science | Vicí Eolaíochta 2025 - Meabhrúchán!''' Níl ach 10 lá fágtha chun d'íomhánna eolaíochta a chur isteach ar chomórtas grianghrafadóireachta WikiScience 2025! '''📅 Spriocdháta:''' 30 Samhain Tá fáilte roimh gach ábhar eolaíochta - ón réalteolaíocht go micreascóip, ó dhúlra na hÉireann go micribhitheolaíocht. [[commons:Commons:Wiki_Science_2025_in_Ireland|Faigh tuilleadh eolais anseo!]] - '''💬 Cruinniú Pobail - Dé Máirt 25 Samhain @ 6:00 i.n.''' Mar is gnáth, beidh ár gcruinniú míosúil pobail ar siúl ar líne Dé Máirt seo chugainn - an Mháirt dheireanach den mhí. Bígí linn chun plé a dhéanamh ar: * Pleananna ag teacht Athbhliain * Nuacht ón bpobal '''Chomh maith, bí cinnte go bhfuil tú cláraithe [[mail:wikimediaie|ar an liosta seoltaí!]]''' [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:45, 21 Samhain 2025 (UTC) == Athbhliain faoi mhaise daoibh + Lá Breithe Sona do Wikipedia == A chairde, Bhí tús an-ghnóthach againn do 2026 anseo ag Pobal Éireann Wikimedia, le hathruithe foirne agus go leor pleanála idir lámha. Bhogas go post nua mar Bhainisteoir Pobail agus cuirimid fáilte roimh ár nOifigeach Gaeilge nua, Lára. [[Plé úsáideora:Lára Nuinseann|Cuirigí fáilte roimh Lára ar a leathanach phlé anseo.]] Táimid ag tnúth go mór leis an obair atá amach romhainn chun tacú leis an bPobal Vicipéide. Táimid gnóthach freisin ag ullmhú d'fheachtais spreagúla sna seachtainí amach romhainn, lena n-áirítear Is Breá le Vici Béaloideas (Wiki Loves Folklore) (Feabhra–Márta) agus Seachtain na Gaeilge (1–17 Márta). Beidh tuilleadh nuashonruithe againn go luath, agus '''''ná déanaigí dearmad ar ár gcruinniú pobail ag deireadh na míosa ar an Máirt 27 Eanáir @ 18:00 ar líne.''''' '''<u>Lá Breithe: Wikipedia @ 25</u>''' Beidh Vicipéid 25 bliain d'aois an Déardaoin seo (amárach), 15 Eanáir. Tá ceiliúradh fíorúil saor in aisce á reáchtáil ag an bhFondúireacht Wikimedia chun an sprioc thábhactach a cheiliúradh, atá bainte amach ag oibrithe deonacha. 📅 '''Cathain:''' Déardaoin 15 Eanáir 2026 🌍 '''Cá háit:''' Ar líne (saor in aisce) 🔗 '''Cláraigh:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration Go raibh maith agaibh as a bheith mar chuid den phobal seo. Le gach dea-ghuí, Amy [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:26, 14 Eanáir 2026 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Eanáir 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:21, 18 Eanáir 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Eanáir 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 27 Eanáir == '''A chairde,''' '''Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 27 Eanáir ag 18:00 UTC.''' '''Nasc Google Meet:''' https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré! Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann! Le meas, Amy (Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:47, 20 Eanáir 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 21:59, 23 Eanáir 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&oldid=29972868 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Evertype]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Úsáideoir:EPIC|EPIC]] ([[Plé úsáideora:EPIC|plé]]) 17:39, 14 Feabhra 2026 (UTC) == Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra == A chairde, Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl ar líne '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''. Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe. Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré. Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann! Le meas, Amy Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 08:45, 19 Feabhra 2026 (UTC) == Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra == A chairde, Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''. Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe eile. Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré. Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann! Le meas, Amy Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:54, 19 Feabhra 2026 (UTC) :Amy, a chara, :Cathain a bheidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl?̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:26, 22 Márta 2026 (UTC) == Céiliúradh na mBan 2026 — Togra Nua! == A chairde, Mar chuid de [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Seachtain_na_Gaeilge#Campaigns|Seachtain na Gaeilge 2026 ag Pobal Éireann Wikimedia]] agus Mí Staire na mBan, tá tionscadal nua á sheoladh againn: <nowiki>''' [[Vicipéid:Céiliúradh_na_mBan_2026|Céiliúradh na mBan 2026]]''' </nowiki> Is é an sprioc atá againn ná ailt a chruthú agus a fheabhsú faoi mhná Éireannacha, go háirithe mná atá ag cur na Gaeilge chun cinn ar líne agus sna meáin. Tá deais eagraithe agamsa, agus liosta ann de: <nowiki>*</nowiki> 'Mná Dearga' mná nach bhfuil ailt acu fós <nowiki>*</nowiki> 'Ailt le Feabhsú' ailt atá ann cheana ach a dteastaíonn obair uathu Is féidir libh bhur n-ainm a chur in aice le duine ar mhaith libh obair uirthi 👉 [[Vicipéid:Céiliúradh na mBan 2026]] Beidh [https://www.eventbrite.ie/e/bi-an-t-eolas-ceardlann-vicipeide-wikipedia-workshop-tickets-1982968870271 ceardlann ar siúl againn i gCorcaigh ar an 7ú Márta freisin] - saor in aisce le lón san áireamh. Tuilleadh eolais ar an leathanach tionscadail. Ar scáth a chéile a thagann na mná! 💚 [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:57, 2 Márta 2026 (UTC) == Requesting help with translating templates == Hello,</br> I have only recently joined the Irish language version of Wikipedia, and there are many templates missing here that I regularly use on the English language version. I think these should also be accessible here. I've tried reading up on how to copy over templates to another language version, but I'm still not sure how to do it properly. The following templates are the most important to me for now: {{div col}} *[[:en:Template:Au]] *[[:en:Template:Speciesbox]] <!--*[[:en:Template:Cn]]--> *[[:en:Template:Automatic taxobox]] *[[:en:Template:Unreferenced section]] *[[:en:Template:Unreferenced]] *[[:en:Template:More citations needed]] *[[:en:Template:More footnotes needed]] *[[:en:Template:More citations needed section]] <!--*[[:en:Template:collapsible list]]--> *[[:en:Template:Multiple issues]] <!--*[[:en:Template:Multiple image]]--> *[[:en:Template:CSS image crop]] *[[:en:Template:Biota infobox]] {{div col end}} Can anyone here help me with this issue?</br> Greetings,</br>[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:37, 15 Márta 2026 (UTC) :Hi Conan. I'm pretty busy, but I'll try chip away at them in the coming days / weeks - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 21:48, 15 Márta 2026 (UTC) ::Hello @[[Úsáideoir:Alison|Alison]],</br> ::that would be great, thank you!</br> ::Greetings,</br>[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:53, 15 Márta 2026 (UTC) == Double spaces and punctuation/references; links == Hi, I don’t usually use Vicipéid but, in the sample of articles I have glanced through, I noticed a number of issues I believe can be easily addressed (assuming that bot edits are allowed here and that there is is an editor able to set one up). * There are so many strings of spaces after and before punctuation in articles e.g. "Ba í banríon na Réalta. Bhí cumhachtaí dochreidte aici . Dúradh gur bhean is cumhachtaí riamh í". ** Single spacing is definitely the norm nowadays and most of these strings of spaces are well over three characters long. I’d appreciate if someone would like to work on resolving this (if there is no one here who could facilitate this, I could try find someone on another wiki project who’d be willing to help). ** I think it should fairly straightforward for someone with bot knowledge to set one up so that it tidies all this up and would run continuously to maintain it. It would possibly involve automating a site wide search and replace of any string of space characters (starting with the longest) to a single character? * An extremely similar issue is citations. There seems to be a lot of inconsistency in the formatting of citations some are before the punctuation others are after and they are often buffered by random strings of spaces ** This gives articles a messy appearance and I think citations after punctuation is the norm so a bot could potentially address this too?, though I am not sure on how it would best be carried out. * Also, are there any standards for how mutations and inflection is handled in relation to links? e.g. I see a mix of n[[Dlí]]the and [[Dlí|nDlíthe]]. ** Templates from (en) Wiktionary could probably be adapted to avoid clutter in the wikieditor: *** e.g. for eclipsis (instead of <nowiki>[[link|xlink]]) {{u|link}} ></nowiki> [[link|xlink]], i.e. (instead of<nowiki> [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]]) {{u|Condae Chiarraí}} </nowiki> > [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]]. *** e.g. for lenition (instead of <nowiki>[[link|lxink]]) {{s|link}} ></nowiki> [[link|lxink]], i.e. (instead of<nowiki> [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]]) {{s|Condae Chiarraí}} </nowiki> > [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]]. ** I’m using <nowiki> {{u|FOO}}</nowiki> for '''U'''rú and <nowiki> {{s|FOO}}</nowiki> '''S'''éimhiú. Obviously this would only work for inflected forms that simply involve adding an ending to the base spelling but I think it could still be a useful thing. * Lastly the home page has several broken links or links to blank pages or pages that are very old and unhelpful for such a prominent position on the site, maybe someone could evaluate them? [[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 03:42, 17 Márta 2026 (UTC) :Hello @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]],</br> :I also noticed unnecessary spaces in articles, such as in the [[Special:Permalink/1189460|Rosaceae]] article. Given the small number of active editors on the Irish Wikipedia, I think it would be very handy to have a bot fix these smaller issues. However, I don't know how that would work technically.</br> :I think an Vicipéid would benefit greatly from expanding its technical possibilities and making more use of things like maintenance bots and further useful templates/ maintenance tags, as seen on the English Wikipedia. I believe this could make maintenance easier and improve the overall quality of the articles.</br> :Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 10:51, 21 Márta 2026 (UTC) ::@[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ::There are bots running on Vicipéid which are correcting some issues, but thank you for highlighting the above additional ones. ::We have a community meeting on 31st March (details in the next post below on the Halla Baile) and it would be great to have you there to dicsuss the above. ::@[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] could you please let us know which links are broken ro going to blank pages on the Príomhleathanach? ::Le dea-ghuí ::[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)Amy Uí Ríordáin :::Hello @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]],</br> :::thanks for the invitation to the community meeting. I think I will join in, but I hope it would be fine if I speak English, since my Irish is quite limited and slow.</br> :::Greetings,</br>[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 22:09, 25 Márta 2026 (UTC) ::::Haigh @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ::::The Community meetings with Wikimedia Community Ireland are done through English as the community is a mix of Irish speakers with varying levels and non Irish speakers ::::We talk about both the Vicipéid work and also wider Wikimedia work in English and Irish focused on Irish culture, history and heritage, as well as Open Knowledge in Ireland. ::::You can find our more on our [https://wikimedia.ie/ website] and also on [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|our Meta Wiki Page]] (which has links to the previous meeting notes) ::::Tá fáilte romhat, you're very welcome! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:53, 26 Márta 2026 (UTC) ::Bainisteoir Pobail ::[[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/ga|Pobal Éíreann Wikimedia]] [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC) == Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt, 31 Márta ag 18:00 UTC. == A chairde, Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 31 Márta ag 18:00 UTC'''. Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré. Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann! Le meas, Amy Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:51, 23 Márta 2026 (UTC) : Beidh mé ann! - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 09:09, 24 Márta 2026 (UTC) ::Yéééé - ag tnuth le tú a fheiceáil! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:20, 24 Márta 2026 (UTC) :::D.V> beidh mé ann! ̃ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:26, 24 Márta 2026 (UTC) ::::Iontach! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:54, 26 Márta 2026 (UTC) == Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki == [Please help translate this message into your language] Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: "'''Legal & safety contacts'''". The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&group=ext-wikimediamessages&language=ga&filter=&optional=1&action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of the Czech Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Úsáideoir:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Plé úsáideora:STei (WMF)|plé]]) 18:38, 26 Márta 2026 (UTC) :{{Déanta}} - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 16:16, 27 Márta 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 17:11, 3 Aibreán 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> g74nw9jusbyokjctbyyklwqp1x80zqn 0 2346 1306276 1303925 2026-04-03T13:28:03Z Saighneánach 72809 Minor formatting fixes 1306276 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] [[Teangacha Rómánsacha|Rómánsach]] í an '''Fhraincis''' (''français'', fuaimniú [fʁɑ̃sɛ]) a áirítear ar theangacha móra an domhain. Tá sí ó dhúchas ag 76 milliún duine,<ref>[http://www.ethnologue.com/statistics/size] Ethnologue</ref> chomh maith le tuairim is 280 milliún duine a d'fhoghlaim ar scoil í. Tá pobal suaithinseach Frainciseoirí le fáil i gceithre thír is caoga ar fud an domhain, ach is í [[an Fhrainc]] an tír is líonmhaire cainteoirí dúchais, agus is ansin a tháinig an teanga ar an bhfód i dtús báire. Thairis sin, tá go leor cainteoirí i [[Québec]] i g[[Ceanada]], sa [[An Bheilg|Bheilg]], agus s[[an Eilvéis]]. As an [[An Laidin|Laidin]] a d'eascair an Fhraincis, ar nós na [[An Phortaingéilis|Portaingéisise]], na [[An Spáinnis|Spáinnise]], na h[[An Iodáilis|Iodáilise]], na [[An Chatalóinis|Catalóinise]], na Rómáinise agus na dteangacha Rómánsacha eile. Deirtear gurbh fhéidir gur tháinig Laidin chomónta na Gaille faoi anáil na Gaillise, rud a d’fhágfadh lorg ar an bhFraincis féin. Tháinig a lán focal nua isteach san Fhraincis ón teanga Gearmáinice a bhí á labhairt ag [[na Frainc]], dream a rinne ionradh ar an tír nuair a mheath cumhacht na hImpireachta Rómhánaí.<ref>Sampla de seo san Fhraincis (agus i dteangacha Rómánsacha eile) is ea na ceithre hairde: ''nord'', ''sud'', ''est'' agus ''ouest''.</ref> Teanga oifigiúil í an Fhraincis in aon tír déag is fiche, agus iad ina mballstáit de chomhphobal na náisiún Fraincise, ''La Francophonie''. Tá stádas oifigiúil ag an bhFraincis sna [[Náisiúin Aontaithe]] agus ina lán eagraíochtaí idirnáisiúnta eile. Tá an Fhraincis á saothrú mar mheán scríbhneoireachta ag a lán scríbhneoirí agus [[Fealsúnacht|fealsúna]] sa Fhrainc féin agus i dtíortha eile, agus ní háibhéil a rá go bhfuil sí ar ceann de na teangacha is tábhachtaí ó thaobh na [[litríocht]]a de. Bhí [[Jean Racine]] ar dhuine de dhrámadóirí móra an domhain sa tseachtú haois déag. Bhí [[Voltaire]] ar an gcéad fhealsamh mór de chuid na hEagnaíochta, agus chuidigh áitiú a leithéidí le réabhlóidí mhóra an 18ú haois - [[Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá|réabhlóid Mheiriceá]] agus [[réabhlóid na Fraince]] - a chur ar siúl. Duine de mhórfhealsúna na fichiú haoise ba ea [[Jean Paul Sartre|Jean-Paul Sartre]], fear a d'fhorbair fealsúnacht an [[Eiseachas|eiseachais]]. Bhí an-tionchar ag [[Charles Baudelaire]], [[Arthur Rimbaud]] agus [[Mallarmé]] i gcúrsaí filíochta sa 19ú haois, gan trácht ar phrós-scríbhneoirí móra na linne. Scríbhneoirí suntasacha iad an Francach [[Michel Déon]] agus an Ceanadach [[Jacques Godbout]] inniu. == Stádas na Fraincise ar fud an Domhain == === An Fhraincis sa Fhrainc féin === De réir Bhunreacht na Fraince is í an Fhraincis an t-aon teanga oifigiúil amháin i bPoblacht na Fraince ón mbliain 1992 i leith, ach, le fírinne, tá an stádas sin aici le fada an lá. Is gnách a rá gurbh é Reacht Villers-Cotterêts thiar sa bhliain 1539 a bhronn stádas oifigiúil ar an teanga an chéad lá riamh. Roimhe sin, ba í an Laidin an teanga ab airde stádas sa Fhrainc. Tá polasaithe oifigiúla i bhfeidhm ag an Stát leis an teanga dhúchais a chur chun cinn agus le bac a chur ar thionchar an [[An Béarla|Bhéarla]] trí théarmaí dúchasacha a sholáthar. Cuireann náisiúnachas oifigiúil na Fraince an-bhéim ar an teanga mar shiombail d'aontas na tíre, agus dá bhrí sin bíonn an scothaicme pholaitiúil, intleachtúil agus riaracháin doicheallach go leor roimh theangacha réigiúnacha na Fraince, ar nós na [[An Bhriotáinis|Briotáinise]]. [[File:Knowledge French EU map.svg|right|thumb|Eolas ar Fraincis San A.E.]] === An Fhraincis san Eilvéis === Teanga oifigiúil í an Fhraincis san [[An Eilvéis|Eilvéis]]. Tá sí ar an dara teanga is mó a labhraítear san Eilvéis, agus í ó dhúchas ag duine as cúigear. === An Fhraincis sa Bheilg === Teanga oifigiúil í an Fhraincis sa [[An Bheilg|Bheilg]] chomh maith. Tá sí ó dhúchas as 40 % de mhuintir na tíre, agus í foghlamtha go maith ag 60 % den chuid eile. === An Fhraincis i Monacó agus in Andóra === Is í an Fhraincis an t-aon teanga oifigiúil i [[Monacó]], cé go bhfuil [[an Mhonacais|teanga]] ag muintir na háite atá níos cosúla le canúint Liguria s[[an Iodáil]] ná leis an bhFraincis. Is í an [[An Chatalóinis|Chatalóinis]] teanga oifigiúil [[Andóra]], ach is í an Fhrainc a sholáthraíonn an teagasc scoile i gcuid mhaith de scoileanna Andóra, de réir na gconarthaí idir an Fhrainc agus [[an Spáinn]] faoi dheighilt na cumhachta sa tír. An curaclam Francach agus an teanga Fhraincise atá i bhfeidhm sna scoileanna sin, rud a fhágann go bhfuil Fraincis go paiteanta ag cuid mhór de mhuintir [[Andóra]]. === An Fhraincis san Iodáil === Teangacha oifigiúla iad an Fhraincis agus an Iodáilis in éineacht i nGleann Aosta in aice le teorainn na Fraince. Labhraíonn cuid mhór de mhuintir an ghleanna Franca-Phrovansáilis (nó ''Arpitan'', mar a thugann lucht a hathbheochana uirthi inniu), ach ós rud é go nglacann a lán leis an teanga seo mar chanúint Fraincise, is é dearcadh oifigiúil na hIodáile gurb í an Fhraincis chaighdeánach is fearr a fhreastalaíonn ar riachtanaisí cultúrtha na ndaoine seo. === An Fhraincis i Lucsamburg === Tá trí theanga oifigiúla i [[Lucsamburg]], mar atá, an [[An Lucsambuirgis|Lucsambuirgis]], an [[An Ghearmáinis|Ghearmáinis]] agus an Fhraincis. Is í an [[An Lucsambuirgis|Lucsambuirgis]] teanga dhúchasach na Lucsamburgach, agus is canúint de chuid na Gearmáinise í. Ós rud é go bhfuil an Ghearmáinis an-chóngarach di, cleachtar mar theanga chultúrtha í, ach is í an Fhraincis an t-aon teanga amháin a úsáidtear i gcúrsaí reachtaíochta. Ainmneacha Fraincise amháin atá ar na forais phoiblí. Is í an Ghearmáinis teanga na nuachtán ach is í an Lucsambuirgis caint na ndaoine. === An Fhraincis in Oileáin [[Muir nIocht|Mhuir nIocht]] === Bhíodh canúintí áitiúla Fraincise á labhairt in [[Geirsí |Oileán Gheirsí]] agus in [[Geansaí (oileán)|Oileán Gheansaí]] ach is fada ag géilleadh don Bhéarla iad. Tá na canúintí seo á saothrú ag lucht athbheochana, agus baintear úsáid áirithe astu mar theangacha liteartha. Maidir leis an bhFraincis chaighdeánaithe, tá cineál stádas oifigiúil aici i gcúrsaí riaracháin. Tá difríochtaí áirithe idir Fraincis chaighdeánach Gheirsí agus caighdeán na Fraince: tá cuid mhaith téarmaí dlí dá gcuid féin ag muintir an oileáin, rud a chuirfeadh i gcuimhne duit an dóigh a n-úsáidtear téarmaí dlí Albanacha i mBéarla caighdeánach na hAlban. === An Fhraincis in Éirinn=== Ba í an Fhraincis an dara teanga iasachta is mó labhairt mar phríomhtheanga tí in [[Éireann|Éirinn]] sa bhliain 2011. Ba í an phríomhtheanga ag 56,430 duine (1.2% de dhaonra na tíre). Ba í an ceathrú teanga is mó labhairt san iomlán. De réir suirbhé a dhein Eurobarometer sa bhliain 2006 dúirt 20% go raibh ar a gcumas comhrá a bheith acu as Fraincis. Foilsíodh ''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'' le [[Risteárd de Hae|Risteárd de hAe]] i 1952.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=612&AspxAutoDetectCookieSupport=1|teideal=DE HAE, Risteárd (1902–1976)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]|dátarochtana=2025-12-30}}</ref><ref name=":02">{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}</ref> === An Fhraincis i gCeanada === Teanga oifigiúil í an Fhraincis i [[Ceanada|gCeanada]], agus is í an t-aon teanga oifigiúil amháin i [[Québec]] ón mbliain 1974 i leith. Tá sí ó dhúchas ag ceathrar as gach cúigear i Québec féin, agus tá canúintí dá gcuid féin ag [[New Brunswick]], ag [[Ontario]], ag [[Manitoba]], ag [[Albain Nua]] agus ag [[Oileán Phrionsa Éadbhard]]. Tá stádas oifigiúil ag an bhFraincis i [[New Brunswick]], in éineacht leis an [[An Béarla|mBéarla]], agus an teanga ó dhúchas ag aon duine amháin as an triúr ansin. Maidir le hOntario, tá leathmhilliún Frainciseoirí ansin, cé nach bhfuil stádas oifigiúil ag an teanga sa stát. Tá sé mhilliún cainteoir dúchais ina gcónaí i Québec, agus breis is dhá chéad míle i New Brunswick. Cé nach bhfuil stádas oifigiúil ag an teanga ach in dhá chúige i gCeanada, cuireann na húdaráis caol orthu seirbhísí a sholáthar sa teanga in aon áit ina bhfuil pobal substaintiúil Fraincise le fáil. Tugann an trí Chríoch Thuaidh i gCeanada, mar atá [[Yukon]], [[Nunavut]], agus Críocha an Iarthuaiscirt, aitheantas oifigiúil don Fhraincis freisin, toisc go bhfuil rialtas Cheanada féin dátheangach go hoifigiúil. === An Fhraincis i Háítí === Is í an Fhraincis an t-aon teanga oifigiúil amháin i [[Háítí|Háítí]], cé nach labhraíonn ach an uasaicme í. Is í an teanga úd ''Kreyòl'' caint na sráide. Is [[fásteanga]] í atá bunaithe ar an bhFraincis. === An Fhraincis sna Stáit Aontaithe === Cé go bhfuil an Fhraincis ar an tríú teanga is mó a labhraítear sna Stáit Aontaithe, níl stádas oifigiúil ar bith aici ansin. Tá sí ar an dara teanga is mó i [[New Hampshire]], [[Louisiana]], [[Maine]], agus [[Vermont]]. Dhá chineál Fraincis atá á labhairt i Louisiana - ''Créole'' agus ''Cajun''. Fásteanga í an teanga ''Créole'' agus í tar éis cuid mhór de ghramadach na Fraincise caighdeánaí a chailleadh faoi bhrú an [[An Béarla|Bhéarla]], na [[An Spáinnis|Spáinnise]], na dteangacha bundúchasacha agus na dteangacha Afracacha. Is iad na Gormaigh is mó a labhraíonn í. [[File:French in the United States.png|thumb|left|Fraincis i S.A.M.. Buí,6–12% don daonra ag labhairt Fraincis sa bhaile; donn, 12–18%; Dearg, thart ar 18%. Ní chuimsithear [[Criól Fraincise]] .]] === An Fhraincis san Afraic === An chuid is mó d'Fhrainciseoirí an domhain, tá cónaí orthu san Afraic. De réir na tuairisce a d'eisigh eagraíocht idirnáisiúnta na dtíortha Fraincise (''Organisation Internationale de la Francophonie''), tá 115 mhilliún duine san Afraic a bhfuil Fraincis acu, ó dhúchas nó ón scoil. Tá cónaí orthu in aon tír déag is fiche ar fud na hilchríche. De ghnáth caithfidh na hAfracánaigh an Fhraincis a fhoghlaim ar scoil mar theanga iasachta. In áiteanna, áfach, is féidir teacht ar chainteoirí dúchais. Tá an Fhraincis á labhairt mar theanga dhúchais timpeall ar [[Abidjan]] sa [[An Cósta Eabhair|Chósta Eabhair]] agus i [[Libreville]] sa [[An Ghabúin|Ghabúin]]. Ní féidir a rá go mbeadh aon leagan amháin den Fhraincis ann a dtabharfaí "Fraincis na hAfraice" air. Tá leaganacha éagsúla den teanga ann, agus iad go léir faoi anáil na dteangacha bundúchasacha áitiúla. === An Fhraincis san Áise === Bhí an Fhraincis ina teanga oifigiúil sa [[An Liobáin|Liobáin]], nuair a bhí an tír á rialú ag an bhFrainc de réir shainordú [[Conradh na Náisiún|Chonradh na Náisiún]]. Sa bhliain 1941 bhain an Liobáin amach neamhspleáchas ar an bhFrainc, agus ansin, níor bronnadh stádas oifigiúil ach ar an [[An Araibis|Araibis]]. Ina dhiaidh sin is uile, tá ardmheas ag muintir na Liobáine ar an bhFraincis i gcónaí, agus iad á foghlaim is á saothrú go dúthrachtach. Baintear úsáid éigin as an bhFraincis sa [[An Chambóid|Chambóid]] agus i [[Laos]]. Oidhreacht choilíneach is cúis leis, ar ndóigh. Labhraíonn cuid mhaith seandaoine i [[Vítneam]] í chomh maith, ó bhí sí á saothrú ag an scothaicme, ach rachadh sé rite leat teacht ar Fhrainciseoirí óga anois. Tá stádas oifigiúil ag an bhFraincis i bPondicherry san [[An India|India]], an t-aon áit amháin a choinnigh na Francaigh acu féin sa tír tar éis do na Sasanaigh teacht i dtreis. Tá ''lycée'', nó meánscoil Fhrancach, ann fós. Is í an [[An Tamailis|Tamailis]] an teanga is mó atá i réim ansin, áfach. == Stair na Fraincise == === An tSean-Fhraincis === Tháinig an [[An Laidin|Laidin]] go dtí an Ghaill le léigiúin [[Iúil Caesar]], a d'fhorghabh an tír sna 50idí RC. Go dtí sin bhí [[Teangacha Ceilteacha|canúintí Ceilteacha]] á labhairt sa chuid ba mhó den tír, agus dealraíonn sé fosta go raibh cineál sean-Bhascaise (Acatáinis) le cloisteáil sa deisceart. Thréig na Gailligh a gcuid Ceiltise de réir a chéile, áfach, agus níor mhair ach dornán focal Ceilteach san Fhraincis. Is ainmneacha iad ar ghnéithe den tír, ar phlandaí agus ar rudaí a bhaineann le talmhaíocht agus le feirmeoireacht. Maidir leis an gcineál Laidine a d'fhoghlaim na Gailligh, áfach, níorbh í Laidin ardnósach na scothaicme í ach caint chomónta na saighdiúirí. B’fhéidir go bhfuil tionchar na Ceiltise le haithint ar ghramadach agus ar chomhréir na Fraincise. Is minic an cuspóir á chur in iúl i dtús abairte ar son na béime mar a dhéantar i [[An Ghaeilge|nGaeilge]] le cúnamh an chopail: '''''c'est lui''' qui parle'' = "'''is eisean''' atá ag labhairt". Is ionann an modh comhairimh sa dá theanga: ''quatre-vingt'' = "ceithre fichid", nó "ceithre scór" (ar ndóigh, chloisfeá "ochtó" i nGaeilge an lae inniu freisin). Nuair a tháinig meath ar impireacht na Róimhe, shealbhaigh na Frainc (treibh a raibh [[Teangacha Gearmáinice|teanga Gearmáinice]] acu agus í cosúil leis na canúintí ba thús don [[An Ollainnis|Ollainnis]] agus don [[An Ghearmáinis|Ghearmáinis]]) an Ghaill, agus bhunaigh siad ríocht ansin faoi cheannas [[Clóvas|Chlóvais]]. D'fhág siad a n-ainm féin ar an teanga - ''français'' - agus rinne siad dearmad dá gcuid canúintí féin. Fuair an tSean-Fhraincis a lán focal ó chaint na bhFranc, leithéid téarmaíocht chogaidh (''maréchal'' = marascal, cf. ''marskálkur'' na hÍoslainnise, ''marsk'' nó ''marskalk'' na [[An tSualainnis|Sualainnise]], ''Marschall'' na Gearmáinise), ainmneacha na ndathanna (''bleu'' "gorm", cf. ''blue'' an Bhéarla, ''blau'' na Gearmáinise, ''blár'' na hÍoslainnise, ''blå'' na Sualainnise), agus a lán eile. Sampla eile is ea ''guerre'' ("cogadh"), arb ionann é agus ''war'' an Bhéarla (chuaigh sé in éag sna teangacha Gearmáinice eile, áfach - ''styrjöld'' a deirtear as Íoslainnis inniu, ''Krieg'' an focal Gearmáinise, ''oorlog'' a deir na hOllannaigh). Tá gaol idir ''choisir'' ("togh, roghnaigh") agus ''choose'' an Bhéarla nó ''er '''kiesen''''' na Gearmáinise. Breacadh an Fhraincis, nó canúint a bhí gaolmhar léi, síos den chéad uair i móidí [[Strasbourg]] sa bhliain 842, nuair a tháinig Laoiseach Gearmánach, a bhí ag rialú na leithe thoir de Ríocht na bhFranc, agus [[Séarlas Maol]], rí an Iarthair, le chéile i Strasbourg. Is minic a shíltear gurbh é sin an chéad chonradh síochána a shínigh an Ghearmáin agus an Fhrainc le chéile. Seo é an leagan Fraincise - más féidir Fraincis a thabhairt uirthi - den mhóid a mhionnaigh Laoiseach: :''Pro Deo amur et pro Christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di in avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo et in ajudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dift, in o quid il me altresi fazet, et ab Ludher nul plaid numquam prindrai, qui, meon vol, cist meon fradre Karle in damno sit.'' :"De ghrá Dé, ar son na Críostaíochta agus ar son shlánú na beirte againn, ón lá seo i leith, de réir mar a thabharfaidh Dia ciall agus cumhacht dom, beidh mé ag cosaint Shéarlais, an deartháir seo agam, ag tabhairt fortachta agus gach sórt tacaíochta dó, mar is cuí don deartháir cabhrú lena dheartháir, ionas go mbeidh sé ábalta an tacaíocht chéanna a thabhairt dom féin, agus ní shocróidh mé conradh choíche le Lothar [an tríú deartháir, agus Séarlas is Laoiseach ag cur ina choinne] a dhéanfadh dochar don deartháir seo agam, Séarlas." I ndiaidh na móide seo, thosaigh an tSean-Fhraincis ag fás agus ag forbairt de réir a chéile. Ba iad na ''chansons de geste'' a rinne teanga liteartha di: laoithe eipiciúla laochais a rinne cur síos ar eachtraí na [[Crosáidí|gCrosáidí]], mar shampla. === An Mheán-Fhraincis === Glactar leis gur tháinig deireadh leis an tSean-Fhraincis sa tríú haois déag. Is gnách Meán-Fhraincis a thabhairt ar an gcéad chéim eile i stair na Fraincise. Ba í sin an teanga chaighdeánach ar bronnadh stádas oifigiúil uirthi nuair a d'achtaigh an Rí Proinsias a hAon an reacht atá ainmnithe as Villers-Cotterêts thiar sa bhliain 1539. I gceann aon bhliain déag foilsíodh an chéad ghraiméar caighdeánach, ''Tretté de la Grammaire française'' ("Tráchtas faoi ghramadach na Fraincise"). Louis Magret a scríobh é. === An Nua-Fhraincis === Sa seachtú haois déag, bhí an Fhraincis chaighdeánach chomh cosúil le teanga oilte an lae inniu agus go bhfuil cuid de na teangeolaithe sásta Nua-Fhraincis nó Fraincis Nua-aimseartha a thabhairt uirthi. Is féidir Fraincis Chlasaiceach a thabhairt uirthi freisin - an cineál Fraincise a bhí á shaothrú ag scríbhneoirí na seachtú is na hochtú haoise déag. Sa seachtú haois déag a bhunaigh an Cairdinéal Richelieu Acadamh na Fraincise leis an teanga a phleanáil. Bhí an Fhraincis á saothrú taobh amuigh den Fhrainc agus í ina gnáth-theanga ag uaisle na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] agus na [[An Rúis|Rúise]]. Gach aon duine a rinne staidéar ar stair na Gearmáinise chuala sé trácht ar an litir a scríobh Voltaire sa bhliain 1750, agus é ar cuairt i gcúirt ríoga na [[An Phrúis|Prúise]]: "San Fhrainc atá mé anseo. Tá gach duine ag labhairt ár dteanga féin, agus an Ghearmáinis fágtha ag na saighdiúirí agus ag na capaill." D’fhódaigh an Fhraincis í féin san [[Meiriceá|Oileán Úr]] fosta, i gcoilíneacht na Nua-Fhraince a bhí ann sna blianta 1663-1763. Is éard a bhí sa choilíneacht seo oirthear [[Ceanada|Cheanada]] (na cúigí a dtugtaí "Canada" agus "Acadie" orthu as Fraincis) agus an chuid de [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] an lae inniu atá suite timpeall na lochanna móra agus cois [[Abhainn Mississippi|Mississippi]] - "Louisiane". Bhí na críocha seo i bhfad ní b'fhairsinge ná stát [[Louisiana]] inniu, agus cheannaigh na Stáit Aontaithe an chuid ba mhó acu ó [[Napoléon Bonaparte]] i dtús na naoú haoise déag. Ní dhearna an Fhrainc mórán míntíreachais ar chríocha Louisiana riamh, agus dá bhrí sin ní mhaireann an Fhraincis ansin ach in áiteanna. Tá an teanga i bhfad níos láidre i [[Québec|Quebec]], agus sin é an fáth a bhfuil stádas oifigiúil aici i gCeanada inniu in éineacht leis an mBéarla. Go dtí le déanaí bhí a lán teangacha agus canúintí áitiúla á labhairt ar fud na Fraince, agus ní raibh an teanga chaighdeánach ach ag dornán beag daoine: bhí [[An Ocsatáinis|Ocsatáinis]] ag muintir an deiscirt, [[An Bhriotáinis|Briotáinis]] ([[Teangacha Ceilteacha|teanga Cheilteach]]) ag muintir na [[An Bhriotáin|Briotáine]], canúintí Gearmáinise san [[An Alsáis|Alsáis]] in aice leis an teorainn thoir, agus cineál [[Pléimeannaigh|Pléimeannaise]] nó Ollainnise cois na teorann thuaidh. D'imigh sin agus tháinig seo, áfach. Ó laethanta na [[Réabhlóid na Fraince|Réabhlóide]] anuas bhí na húdaráis ag iarraidh na teangacha réigiúnacha a dhíothú, agus thosaigh meath ag teacht orthu de réir a chéile, go háirithe nuair a d'fhoghlaim na fir go léir an teanga náisiúnta san Arm. Ar dtús níor éirigh leis na polasaithe seo ach go measartha, ach inniu is í an Fhraincis chaighdeánach an teanga is mó a labhraítear sa tír, agus na canúintí agus na teangacha mionlaigh ag lagú go tiubh téirimeach. Tá an Bhriotáinis, abair, á labhairt ag leathmhilliún duine ó dhúchas i gcónaí, ach seandaoine iad an formhór mór acu. Is díol spéise í, áfach, an athbheochan atá ar siúl i mbailte móra agus i gcathracha an réigiúin, rud a chuirfeadh rath na Gaelscolaíochta i do cheann. Níl an Fhraincis féin faoi ghradam mar a bhí. Tháinig an Béarla faoi réim sa domhan san fhichiú haois, ach ní mór a admháil gur trí Fhraincis a dhéantar an dul chun cinn is suntasaí i gcúrsaí ardintleachta fós (ní gá ach cuimhneamh ar fhealsúna ar nós Baudrillard). San [[An Afraic|Afraic]] tá sí láidir go leor i gcónaí, agus tá draíocht chultúrtha ag baint leis an bhFraincis go fiú sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] agus i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]]. [[Íomhá:Drapeau franglais.svg|mion|Drapeau franglais]] === An 'franglais' === [[Íomhá:Les Pépites Tech-startups e-shop-tag.jpg|mion|Franglais]] [[Íomhá:Vitrine du BHV-Paris.jpg|mion|franglais]] Dé réir tuarascáil nua a scríobh an [[Académie française|Académie Francaise]] nó Acadamh na Fraincise sa bhliain 2022, tá an Fhraincis i mbaol mar gheall ar mhéadú mór ar úsáid an Bhéarla sa Fhrainc.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/19-feabhra-2022-gaillimh/id1525428808?i=1000551608954|teideal=‎Nuacht Mhall (Gaillimh)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=19 Feabhra 2022|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2022-02-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europe1.fr/societe/lacademie-francaise-tire-la-sonnette-dalarme-sur-lusage-du-franglais-4094167|teideal=L'Académie française tire la sonnette d'alarme sur l'usage du «franglais»|language=fr|work=Europe 1|dátarochtana=2022-02-21}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/quelle-horreur-academie-francaise-sounds-alarm-at-spread-of-english-words-q9pscqz96|teideal=Quelle horreur! Académie Française sounds alarm at spread of English words|údar=Adam Sage / .thetimes.co.uk|dáta=2022|language=en|dátarochtana=2022-02-21}}</ref> Sa tuarascáil, cáintear an méid téarmaí agus focail Bhéarla atá á n-úsáid i gcáipéisí rialtais, sa litríocht chorparáideach agus i bhfeachtais eolais don phobal. Déantar cur síos ar neart samplaí den Bhéarla á úsáid in áit na Fraincise, mar shampla, tionscnamh comhshaoil i sléibhte Auvergne faoin ainm “zero emission valley” agus an teicneolaícht nua “Easy Drive” a úsáideann comhlacht carranna Renault. Dúirt údair na tuarascála go bhfuil an úsáid sin ag cur as do chomhréir na teanga agus ag deighilt na tíre ar bhonn teangeolaíochta.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Enseignes La Rochelle.jpg|mion|franglais i La Rochelle]] == Litriú agus fuaimniú na Fraincise == Leis an [[aibítir Laidineach]] a scríobhtar an Fhraincis. Úsáidtear comharthaí idirdhealaitheacha áirithe: an agúid nó ''accent aigu'', atá cosúil le síneadh fada na Gaeilge (é), an ghraif nó ''accent grave'', atá cosúil le síneadh fada [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]] (à, ù), an cuairín nó ''accent circonflexe'' (ê), an déiréis nó an t-idirphonc atá cosúil leis an umlabht (ë, ï), agus an straithín nó ''cédille'' a chrochtar den c (ç). Thairis sin, úsáidtear dhá nasclitir - an t-''æ'' agus an t-''œ''. Tríd is tríd, tá ceartlitriú na Fraincise sách deacair ag an gcainteoir dúchais féin, nó tá sé bunaithe ar fhuaimniú na teanga mar a bhí sé na cianta cairbreacha ó sin. Nuair a caighdeánaíodh an litriú, is minic a tugadh isteach litreacha stairiúla nach raibh bunús ar bith acu i bhfuaimniú na teanga. Mar shampla, bhí an focal ''doigt'' ("méar") á scríobh gan ''-g-'' i ré na Meán-Fhraincise, ach nuair a caighdeánaíodh an Nua-Fhraincis tugadh an ''-g-'' isteach arís, ós rud é gurb é an focal [[An Laidin|Laidine]] ''digitus'' is tús dó. Tá sé díreach cosúil leis an dóigh a scríobhtar ''debt'' ("fiacha") sa [[An Béarla|Bhéarla]] inniu, cé nach bhfuil a dhath fágtha den ''b'' sin san fhuaimniú: fuair an Béarla an focal ar iasacht ón bhFraincis agus an ''b'' sin imithe le fada, ach nuair a cruthaíodh ceartlitriú nua-aimseartha an Bhéarla, tháinig an ''b'' ar ais, ó bhí a fhios ag ligeadóirí agus casadóirí an chaighdeáin gurbh é an focal Laidine ''debitum'' a bhí ann i dtús báire. Ní síneadh fada í an agúid san Fhraincis. Úsáidtear an comhartha seo os cionn na litreach ''e'' le taispeáint go bhfuaimnítear mar [e] é. I dtús an fhocail, is guta próistéiteach é go minic. Is é is brí le guta próistéiteach ná guta a cuireadh roimh chonsan ar leith i dtús an fhocail - agus, sa chás seo, mhair an guta próistéiteach i ndiaidh don chonsan imeacht. Sampla den é- próistéiteach é an focal ''écouter'' "éisteacht, cloisteáil". ''Escouter'' an fhoirm a bhí ann ar dtús, rud is féidir a aithint ar an mbriathar gaolmhar [[An Spáinnis|Spáinnise]] fosta - ''escuchar''. Má úsáidtear an ghraif os cionn na litreach "e", ciallaíonn sé go bhfuil an guta seo níos cosúla le "ä" na [[An Ghearmáinis|Gearmáinise]] san fhuaimniú. An ghraif a chuirtear os cionn na ngutaí eile, níl ann go bunúsach ach idirdhealán le focail aon fhuaime a aithint thar a chéile, cf ''ou'' "nó" agus ''où'' "cén áit", mar shampla. Maidir leis an gcuairín, athraíonn sé fuaimniú an ghuta beagáinín freisin, ach de ghnáth, tugann sé le fios gur ligeadh -s- nó guta éigin ar lár: ''sûr'' < ''seur'', mar shampla, nó ''maître'' < ''maistre''. ==Gramadach== === Ainmfhocail === ==== Tuisil Ainmfhocail ==== Níl ach tuiseal ainmfhocail amháin sa Fhraincis: le [[Gramadach na Gaeilge|tuiseal ginideach na Gaeilge]] a aistriú, úsáidtear an réamhfhocal ''de'', cosúil le ''de'' sa Ghaeilge. Dá bhrí sin, más mian leat ''cluasa na ba'' a rá, deir tú ''les oreilles de la vache'' – focal le focal, "na cluasa de an bhó". Is féidir smaoineamh ar an difríocht seo trí mheán [[An Béarla|an Bhéarla]]: sa Bhéarla, is féidir ''the cow's ears'' a rá, leis an struchtúr céanna mar atá sa Ghaeilge, nó is féidir ''the ears of the cow'' a rá, ar an dóigh chéanna mar a deirtear san Fhraincis. Taispeántar é seo sa tabla thíos: {| class="wikitable" |+ !An Fhraincis !An Ghaeilge !An Béarla |- |les oreilles de la vache |cluasa na ba |the cow's ears ''nó'' the ears of the cow |- |les oreilles de vache |na cluasa ba |the cow ears |- |des oreilles de vache |cluasa ba |cow ears |} Níl aon tuiseal gairmeach nó tabhartach sa Fhraincis ach an oiread: mar atá sa Bhéarla, níl aon difríocht ghramadúil idir abairt ina cuirtear glaoch ar dhuine ("''a Sheáin, cuir an bosca ar an mbord!''" = "''Jean, pose la boîte sur le table!''") agus abairtí eile ('''Chuir Seán an bosca ar an mbord''<nowiki/>' = '<nowiki/>''Jean a posé la boîte sur le table''<nowiki/>'.) [[Íomhá:Dictionnaire de l'Académie française.jpg|mion|Foclóir, Académie française, 1768]] ==== Ailt ==== Cosúil leis an nGaeilge, tá dhá inscne ghramadúil sa Fhraincis: baininscneacht agus firinscneacht. Baineann an inscne leis an alt ar nósanna difriúla ná mar a bhaineann sa Ghaeilge, áfach: i nGaeilge, ní úsáidtear an t-alt baininscneach ach sa tuiseal ginideach. Ní mhaireann an tuiseal ginideach i bhFraincis, agus sa teanga sin, má bhíonn alt roimh ainmfhocal uatha baininscneach, beidh san fhoirm '<nowiki/>''la''<nowiki/>' a nochtaidh sé, agus vice versa leis an leagan firinscneach '<nowiki/>''le''<nowiki/>', a thagann roimh na hainmfhocail fhirinscneacha. Tá alt iolra, fosta, '''les''<nowiki/>', nach n-aithríonn de réir na hinscne. Chomh maith leis an alt cinnte (mar atá sa Ghaeilge), tá freisin an t-alt éiginnte, rud nach bhfuil sa Ghaeilge, ach atá sa Bhéarla (an focal '<nowiki/>''a''<nowiki/>' san abairt '<nowiki/>''I ate a horse''<nowiki/>'. Tá dhá fhoirm den alt éiginnte sa Fhraincis, mar atá: '<nowiki/>''un''<nowiki/>', an leagan firinscneach, agus '<nowiki/>''une''<nowiki/>', leagan baininscneach. Le cois sin, úsaidtear an nod '<nowiki/>''des''<nowiki/>' (as '<nowiki/>''de''<nowiki/>' agus an t-alt iolrales''') mar alt iolra éiginnte. {| class="wikitable" |+ !Cinnte !Éiginnte !Aistriúchán leis an t-alt cinnte !Aistriúchán leis an t-alt éiginnte |- |Je mange la fenêtre |Je mange une fenêtre |Ithim an fhuinneog |Ithim fuinneog |- |Je mange le cheval |Je mange un cheval |Ithim an capall |Ithim capall |- |Je mange les fenêtres |Je mange des fenêtres |Ithim na fuinneoga |Ithim fuinneoga |} Nuair a bhíonn ainmfhocal uatha a thosaíonn le guta agus alt cinnte le chéile, bánn an t-alt agus an t-ainmfhocal le chéile: dá bhrí sin, ''an damhán alla = l'araignée = la + araignée''. Leis an iolra a thaispeáint, cuirtear i gcónaí beagnach ''s'' ag deireadh an ainmfhocail scriofa, ach ní fhuaimnítear é mura dtosaíonn an chéad focal eile le guta. Go hiondúil, is leor na hailt 'les' agus 'des' le taispeáint gur iolra atá ann nuair a bhítear ag caint. === Briathra === Tá trí aimsir briathra simplí (déanta d'aon fhocal amháin) sa Fhraincis, chomh maith le cuid mhaith aimsirí coimpléascach (déanta de dhá fhocal nó níos mó). Tá freisin ceithre mhodh ar éagsúil go gramadúil iad. Liosta díobh seo a leanas: ==== An tInfinideach ==== Modh briathair nach bhfuil i láthair sa Ghaeilge é an infinideach (cé go bhfuil sé sa Bhéarla). Tá sé an-chosúil leis an ''ainm briathartha'' sa Ghaeilge: más mian ''<nowiki/>'is maith liom úlla <u>a ithe</u>''<nowiki/>' a rá as Fraincis, deirtear '<nowiki/>''j'aime manger des pommes''<nowiki/>' (nó, sa Bhéarla, '<nowiki/>I like <u>to eat</u> apples''<nowiki/>')''. ''Go neamhchosúil le hainm briathartha na Gaeilge, is é an t-infinideach (agus ní an modh ordaitheach, 'ith') a úsáidtear mar bhun leis na briathra a chur ina bhfoirmeacha eile. Sa Fhraincis, críochnaíonn gach infinideach le ceann amháin de thrí dheireadh: -er, -ir, nó -re. ==== An Aimsir Láithreach ==== Úsáidtear an aimsir láithreach ar an nós céanna mar a úsáidtear an dá aimsir láithreach sa Ghaeilge: deirtear '<u>''Je'' ''mange''</u> ''une pomme''<nowiki/>' in áit '<nowiki/>''<u>Ithim</u> úll''<nowiki/>' agus freisin in áit '<nowiki/>''<u>Táim ag ithe</u>'' ''úill'''. Tá trí phatrún réimnithe ag na briathra Fraincise − de réir cineál deiridh an infinidigh − agus leis an aimsir láithreach a chruthú, cuirtear an deireadh seo ar ceal agus cuirtear na deiridh eile seo thíos ina áit: {| class="wikitable" |+ !Pearsa !Infinideach -ER, m.s. ''parler'' !-IR, m.s. ''choisir'' !-RE, m.s. ''attendre'' |- |1ú uath. |je parl'''e''' |je chois'''is''' |j'attend'''s''' |- |2ú uath. |tu parl'''es''' |tu chois'''is''' |tu attend'''s''' |- |3ú uath. |elle parl'''e''' |elle chois'''it''' |elle attend |- |1ú iol. |nous parl'''ons''' |nous chois'''issons''' |nous attend'''ons''' |- |2ú iol. |vous parl'''ez''' |vous chois'''issez''' |vous attend'''ez''' |- |3ú iol. |ils parl'''ent''' |ils chois'''issent''' |ils attend'''ent''' |} Mar shampla, is ionann ''parler'' agus ''labhairt''. Le ''<nowiki/>'labhraím'<nowiki/>'' a rá, deirtear '<nowiki/>''je parle'<nowiki/>'' − leis an deireadh ''-'''''er''' curtha ar ceal, agus an deireadh nua '''e''' curtha ina áit. ==== An Aimsir Chaite (Passé Composé) ==== Sa Fhraincis, déantar an aimsir chaite de dhá fhocal le chéile: briathar cúnta (.i. ''avoir'' nó ''être'') agus an ''participe passé'', nó an rangabháil chaite (m.sh. ''J'ai fait'' [= Dhein mé] nó ''Je suis allé'' [= Chuaigh mé]). Tá ''participe passé'' na Fraincise cosúil le haidiacht bhriathartha na Gaeilge (mar shampla, ''ite'' don bhriathar ''ith''), agus ar ionann é le ''past participle'' an Bhéarla (mar shampla, ''eaten'' don bhriathar ''to eat''). Amhlaidh, le '<nowiki/>''d'ith mé''<nowiki/>' a rá as Fraincis, déarfaí '<nowiki/>''j'ai mangé''<nowiki/>', go litriúil 'I have eaten' sa Bhéarla (je = I, ai = have, mangé = eaten). Go neamhchosúil leis an mBéarla, áfach, úsáidtear an fhoirm seo fiú nuair nach ndéarfaí é sa Bhéarla: amhlaidh, aistreofaí 'D'ith mé ceapaire inné' mar '<nowiki/>Hier j'ai mangé un sandwich''<nowiki/>', cé nach féidir ''<nowiki/>'I have eaten a sandwich yesterday''<nowiki/>' a rá sa Bhéarla. Tá na foirmeacha éagsúla den aimsir seo sa tábla a leanas: ''<nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/>''<nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/>''<nowiki/>'' {| class="wikitable" |+ !Pearsa !-ER, m.s. ''manger'' !-IR, m.s. ''choisir'' !-RE, m.s. ''attendre'' |- |1.uath |j''''ai''' mang'''é''' |j'ai chois'''i''' |j'ai attend'''u''' |- |2. uath. |tu '''as''' mang'''é''' |tu as chois'''i''' |tu as attend'''u''' |- |3. uath |elle '''a''' mang'''é''' |elle a chois'''i''' |elle a attend'''u''' |- |1.iol |nous '''avons''' mang'''é''' |nous avons chois'''i''' |nous avons attend'''u''' |- |2. iol |vous '''avez''' mang'''é''' |vous avez chois'''i''' |vous avons attend'''u''' |- |3. iol |ils '''ont''' mang'''é''' |ils ont chois'''i''' |ils ont attend'''u''' |} ==== An Aimsir Ghnáthchaite (Passé Imparfait) ==== Uair arís, úsáidtear an aimsir ghnáthchaite sa Fhraincis go cosúil mar sa Ghaeilge. I ngach cás ina n-úsáidfí an ghnáthchaite sa Ghaeilge, úsáidtear í sa Fhraincis; amhlaidh deirtear ''<nowiki/>'<u>Labhraínn</u> le mo chuid bréagán nuair a bhí mé óg' '<u>Je parlais</u> avec mes jouets quand j'étais jeune''' (ní an ''passé composé'', ''<nowiki/>'j'ai parlé...'<nowiki/>'', atá i gceist). Áfach, úsáidtear an fhoirm seo freisin leis an modh coinníollach Gaeilge a aistriú ag barr frásaí a thosaíos le 'dá' as Gaeilge: ''Si je '''tombais''', je mangerais une pomme.'' ''Dá '''dtitinn''', ithinn úll.'' Sa Ghaeilge, is sa mhodh coinníollach atá 'titinn', ach sa Fhraincis, is sa ghnáthchaithe atá 'tombais'. Sa fhrása seo, tá 'ithinn' freisin sa mhodh coinníollach, ach san áit seo úsáidtear an coinníollach fosta sa Fhraincis. Is ionann é seo agus an chomhréir Béarla: '<nowiki/>''If I <u>fell</u>, I would eat an apple''<nowiki/>' (ní '''If I <u>would fall</u>...''<nowiki/>'). Seo hiad a leanas foirmeacha na haimsire seo: {| class="wikitable" !Pearsa !-ER, m.s. ''parler'' !-IR, m.s. ''choisir'' !-RE, m.s. ''attendre'' |- |1.uath |je parl'''ais''' |je chois'''issais''' |j'attend'''ais''' |- |2. uath. |tu parl'''ais''' |tu chois'''issais''' |tu attend'''ais''' |- |3. uath |elle parl'''ait''' |elle chois'''issais''' |elle attend'''ait''' |- |1.iol |nous parl'''ions''' |nous chois'''issions''' |nous attend'''ions''' |- |2. iol |vous parl'''iez''' |vous chois'''issiez''' |vous attend'''iez''' |- |3. iol |ils parl'''aient''' |ils chois'''issaient''' |ils attend'''aient''' |} ==== An Aimsir Fháistineach Simplí ==== Is féidir aimsir fháistineach simplí na Fraincise a úsáid beagnach go hionann le haimsir fháistineach na Gaeilge. Seo hiad a réimnithe: {| class="wikitable" !Pearsa !-ER, m.s. ''parler'' !-IR, m.s. ''choisir'' !-RE, m.s. ''attendre'' |- |1.uath |je parler'''ai''' |je choisir'''ai''' |j'attendr'''ai''' |- |2. uath. |tu parler'''as''' |tu choisir'''as''' |tu attendr'''as''' |- |3. uath |elle parler'''a''' |elle choisir'''a''' |elle attendr'''a''' |- |1.iol |nous parler'''ons''' |nous choisir'''ons''' |nous attendr'''ons''' |- |2. iol |vous parler'''ez''' |vous choisir'''ez''' |vous attendr'''ez''' |- |3. iol |ils parler'''ont''' |ils choisir'''ont''' |ils attendr'''ont''' |} Tá le cur faoi dheara, don aimsir seo, nach bhfuil ort an deireadh -'''er''', -'''ir''' nó -'''re''' a chur ar ceal roimh an deireadh nua a chur ar an mbriathar. ==== An Aimsir Ghar-Fháistineach ==== Is féidir freisin an aimsir ghar-fháistineach a úsáid, go ginearálta do rudaí atá chun tarlú le gairid. Tá sí cosúil leis an nGaeilge 'bheith chun rud a dhéanamh'; sa Fhraincis, úsáidtear an briathar 'aller' ('téigh'), amhlaidh déarfaí ''<nowiki/>'tá mé chun úll a ithe' 'je vais manger une pomme''' (go litríocht, 'téim úll a ithe'). ''<nowiki/><nowiki/>'' {| class="wikitable" !Pearsa !An Ghar-Fhaistineach |- |1.uath |je '''vais''' manger |- |2. uath. |tu '''vas''' manger |- |3. uath |elle '''va''' manger |- |1.iol |nous '''allons''' manger |- |2. iol |vous '''allez''' manger |- |3. iol |ils '''vont''' manger |} ==== An Modh Coinníollach ==== Tá modh coinníollach sa Fhraincis, ach go hiondúil ní an fhoirm seo a úsáidtear le modh coinníollach na Gaeilge a aistriú. Úsáidtear an fhoirm seo le haghaidh an dara cuid d'fhrasa 'dá' a aistriú: ''Si je tombais, je '''mangerais''' une pomme.'' ''Dá dtitinn, '''ithinn''' úll.'' Seo hiad a foirmeacha: {| class="wikitable" !Pearsa !-ER, m.s. ''parler''' !-IR, m.s. ''choisir''' !-RE, m.s. ''attendre''' |- |1.uath |je parler'''ais''' |je choisir'''ais''' |j'attendr'''ais''' |- |2. uath. |tu parler'''ais''' |tu choisir'''ais''' |tu attendr'''ais''' |- |3. uath |elle parler'''ait''' |elle choisir'''ait''' |elle attendr'''ait''' |- |1.iol |nous parler'''ions''' |nous choisir'''ions''' |nous attendr'''ions''' |- |2. iol |vous parler'''iez''' |vous choisir'''iez''' |vous attendr'''iez''' |- |3. iol |ils parler'''aient''' |ils choisir'''aient''' |ils attendr'''aient''' |} Uair arís, don mhodh seo níl ort an deireadh -'''er''', -'''ir''' nó -'''re''' a chur ar ceal roimh an deireadh nua a chur ar an mbriathar. ==== An Modh Foshuiteach ==== Mar atá sa Ghaeilge, tá modh foshuiteach san Fhraincis. Úsáidtear é sna háiteanna céanna mar a úsáidtear é sa Ghaeilge ''(Go '''dté''' tú slán = Que tu '''ailles''' bien; Sula n-'''ithe''' tú an t-úll sin = Avant que tu '''manges''' cette pomme-là)'', ach úsáidtear é níos minice in áiteanna ina n-úsáidtear an modh coinníollach sa Ghaeilge: le haghaidh rudaí ar hipitéiseach iad: ''Ba mhaith liom go '''rachfá''' ar scoile = J'aimerais que tu '''ailles''' a l'école'' ''Tá mé faoi eagla go n-'''íosfadh''' úll mé = J'ai peur qu'une pomme me '''mange''''' Úsáidtear an modh foshuiteach in áiteanna fiú ina nach bhfuil sé coitianta an modh coinníollach a úsáid sa Ghaeilge: ''Tá uaim duine atá (''nó: ''a '''bheadh''') cairdiúil agus cineálta = J'ai besoin de quelqu'un qui '''soit''' amical et gentil'' Seo hiad a foirmeacha ''−'' tabhair faoi dheara go bhfuil a lán deireadh go céanna leis an aimsir láithreach nó leis an aimsir ghnáthchaite: {| class="wikitable" !Pearsa !-ER, m.s. ''parler'' !-IR, m.s. ''choisir'' !-RE, m.s. ''attendre'' |- |1.uath |je parle |je choisisse |j'attende |- |2. uath. |tu parles |tu choisisses |tu attendes |- |3. uath |elle parle |elle choisisse |elle attende |- |1.iol |nous parlions |nous choisissions |nous attendions |- |2. iol |vous parliez |vous choisissiez |vous attendiez |- |3. iol |ils parlent |ils choisissent |ils attendent |} ==== Briathra Neamhrialta ==== Tá freisin méid tábhachtach briathra neamhrialta - briathra nach leanas iomlán na rialta réimnithe seo thuas. Ar [https://fr.wiktionary.org/wiki/Annexe:Conjugaison_en_français/Troisième_groupe liosta Wiktionnaire na mbriathra seo], tá 475 iontráil, cé go bhfuil na briathra ''-re'', a meastar gur patrún rialta iad san alt Vicipéid seo, freisin ar an liosta. I bhfírinne, is féidir an chuid is mó de na briathra neamhrialta seo a ghrúpáil le chéile i ngrúpaí a leanas na rialta céanna; mar sin, ní hé go bhfuil ar an bhfoghlaimeoir na céadta briathra neamhrialta a fhoghlaim ceann amháin faoi cheann amháin. === Forainmneacha === Tá seacht gcineál forainm phearsanta sa Fhraincis (cé nach ró-dhian an sainmhíniú seo). Seo hiad a leanas na seacht gcineál seo: {| class="wikitable" |+ !Sujet !Ainmní ! rowspan="10" | !Objet Directe !Cuspóir Díreach ! rowspan="10" | !Objet Indirecte !Cuspóir Neamhdhíreach ! rowspan="10" | !Pronom Disjoint !Forainm Dícheangailte |- |'''je''' mange |ith'''im''' |tu '''me''' manges |itheann tú '''mé''' |tu '''me''' parles tu '''me''' donnes |labhraíonn tú '''liom''' tugann tú '''dom''' |tu vas avec '''moi''' |téann tú liom (lit. 'le '''mé'''<nowiki/>') |- |'''tu''' manges |itheann '''tú''' |je '''te''' mange |ithim '''thú''' |je '''te''' parle je '''te''' donne |labhraím '''leat''' tugaim '''duit''' |je vais avec '''toi''' |téim leat (le '''thú''') |- |'''elle''' mange |itheann '''sí''' |il '''la''' mange |itheann sé '''í''' |il '''lui''' parle il '''lui''' donne |labhraíonn sé '''léi''' tugann sé '''di''' |il va avec '''elle''' |téann sé léi (le '''í''') |- |'''il''' mange |itheann '''sé''' |elle '''le''' mange |itheann sí '''é''' |elle '''lui''' parle elle '''lui''' donne |labhraíonn sí '''leis''' tugann sí '''dó''' |elle va avec '''lui''' |téann sí leis (le '''é''') |- |'''nous''' mangeons |ith'''imid''' |vous '''nous''' mangez |itheann sibh '''muid''' |vous '''nous''' parlez vous '''nous''' donnez |labhraíonn sibh '''linn''' tugann sibh '''dúinn''' |vous allez avec '''nous''' |téann sibh linn (le '''muid''') |- |'''vous''' mangez |itheann '''sibh''' |nous '''vous''' mangeons |ithimid '''sibh''' |nous '''vous''' parlons nous '''vous''' donnons |labhraímid '''libh''' tugaimid '''daoibh''' |nous allons avec '''vous''' |téimid libh (le '''sibh''') |- |'''elles''' mangent |itheann '''siad (bain.)''' | rowspan="2" |je '''les''' mange | rowspan="2" |ithim '''iad''' | rowspan="2" |je '''leur''' parle je '''leur''' donne | rowspan="2" |labhraím '''leo''' tugaim '''dóibh''' |je vais avec '''elles''' |téim leo (le '''iad''') (bain.) |- |'''ils''' mangent |itheann '''siad (fir.)''' |je vais avec '''eux''' |téim leo (le '''iad''') (fir.) |- |'''on''' mange |i'''tear''' / ith'''imid''' | - | - | - | - | - | - |} {| class="wikitable" |+ !'Adjectif Possessif' ! ! rowspan="9" | !'Nom Possessif' ! ! rowspan="9" | !Pronom Réfléchi ! |- |'''mon''' stylo '''ma''' vache '''mes''' pommes |'''mo''' pheann (f.) '''mo''' bhó (b.) '''m'''<nowiki/>'úlla (iol.) |c'est '''le mien''' c'est '''la mienne''' ce sont '''les miens''' ce sont '''les miennes''' |is '''an ceann is liomsa''' é is '''an ceann is liomsa''' í is '''na cinn is liomsa''' iad (f.) is '''na cinn is liomsa''' iad (b.) |je '''me''' lave |ním '''mé féin''' |- |'''ton''' stylo '''ta''' vache '''tes''' pommes |'''do''' pheann '''do''' bhó '''d'''<nowiki/>'úlla |c'est '''le tien''' c'est '''la tienne''' ce sont '''les tiens''' ce sont '''les tiennes''' |is '''an ceann is leatsa''' é is '''an ceann is leatsa''' í is '''na cinn is leatsa''' iad is '''na cinn is leatsa''' iad |tu '''te''' laves |níonn tú '''thú féin''' |- | rowspan="2" |'''son''' stylo '''sa''' vache '''ses''' pommes | rowspan="2" |'''a''' p(h)eann '''a''' b(h)ó '''a''' (h)úlla | rowspan="2" |c'est '''le sien''' c'est '''la sienne''' ce sont '''les siens''' ce sont '''les siennes''' | rowspan="2" |is '''an ceann is léi/leis''' é is '''an ceann is léi/leis''' í is '''na cinn is léi/leis''' iad is '''na cinn is léi/leis''' iad |elle '''se''' lave |níonn sí '''í féin''' |- |il '''se''' lave |níonn sé '''é féin''' |- |'''notre''' stylo '''nos''' pommes |'''ár''' bpeann (f. ''nó'' b.) '''ár''' n-úlla |c'est '''le/la nôtre''' ce sont '''les''' '''nôtres''' |is '''an ceann is linne''' é/í is '''na cinn is linne''' iad |nous '''nous''' lavons |nímid '''muid féin''' |- |'''votre''' stylo '''vos''' pommes |'''bhur''' bpeann '''bhur''' n-úlla |c'est '''le/la vôtre''' ce sont '''les vôtres''' |is '''an ceann is libhse''' é/í is '''na cinn is libhse''' iad |vous '''vous''' lavez |níonn sibh '''sibh féin''' |- | rowspan="2" |'''leur''' stylo '''leurs''' pommes | rowspan="2" |'''a''' bpeann '''a''' n-úlla | rowspan="2" |c'est '''le/la leur''' ce sont '''les leurs''' | rowspan="2" |is '''an ceann is leo''' é/í is '''na cinn is leo''' iad |elles '''se''' lavent |níonn siad '''iad féin''' |- |ils '''se''' lavent |níonn siad '''iad féin''' |} ==== Forainmneacha Ainmneacha ==== Úsáidtear an forainm ainmneach le hainmní an bhriathair ''−'' an duine nó an rud atá <u>ag déanamh</u> ruda ''−'' a thaispeáint. Sa Fhraincis, tá focal ar leith ar son gach pearsa, le feiceáil sa tábla thuas. Tá an focal ''on'' le nótáil go háirithe; tá dhá bhrí aige: an chéad cheann ionann leis an mbriathar neamhphearsanta sa Ghaeilge ''−'' mar sin, is ionann ''on dit qu'il y a une pomme dans l'arbre'' agus ''deirtear go bhfuil úll sa chrann'' ''−'' agus an dara ceann ionann le ''nous'', nó ''muid/-mid'' sa Ghaeilge ''−'' mar sin, ''on est en route'' agus ''tá muid faoi bhealach''. Níl aon ainmfhocal cuspóireach a bheadh ar comhbhrí leis an ainmfhocal ainmneach ''on''. ==== Forainmneacha Cuspóra Dírigh ==== Más 'cuspóir díreach' atá san ainmfhocal − is é sin, rud a bhfuiltear <u>á dhéanamh</u> − úsáidtear foireann forainmneacha (le feiceáil sa tabla thuas) a thagann i ndiaidh an fhorainm, ach roimh an mbriathar. Is sampla de seo é ''tu '''me''' manges'' ('itheann tú '''mé'''') − tagann an focal ''me'' roimh an mbriathar ''manges''. ==== Forainmneacha Cuspóra Neamhdhírigh ==== Úsáidtear na cuspóirí neamhdhíreacha nuair a bhítear ag rá go bhfuil duine/rud ag déanamh ruda '''à''' duine/rud éigin − is réamhfhocal Fraincise é 'à' ar ciall dó ''do'', ''le'' nó ''ar'', go ginearálta, sa Ghaeilge. Mar shampla, má táthar ag rá ''tá an bhean ag tabhairt ceachtanna don rang'', deirtear: ''la femme donne des leçons '''à''' '''la classe''''' agus má táthar ag rá "tá an bhean ag tabhairt ceachtanna dóibh", deirtear: ''la femme '''leur''' donne des leçons'' Ar an dóigh céanna leis na cuspóirí díreacha, aistríonn an forainm go háit roimh an mbriathar. Is ionann iad na foirmeacha díreacha agus neamhdhíreacha don chéad agus don dara pearsa; is ach amháin sa tríú pearsa a bhíonn difríochtaí eatarthu. Tá a bhfoirmeacha-sa féin freisin sa tábla thuas. ==== Forainmneacha Neamhcheangailte ==== Má táthar ag úsáid forainm in éindí le réamhfhocal nach 'à' é, úsáidfear forainm neamhspleách. Tá a foirmeacha freisin sa tábla thuas: nuair atáthar ag úsáid na bhforainmneacha seo, coinnítear fós an réamhfhocal agus cuirtear an forainm ina dhiaidh (go hionann leis an mBéarla). Mar shampla: ''tu vas '''avec moi''''' = ''téann tú '''liom''''' (Béarla: ''you go '''with me''''') == Féach freisin == * ''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'' [[Risteárd de Hae|de hAe]] (1952) == Tagairtí == {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== {{Teangacha oifigiúla na NA}} {{Teangacha oifigiúla an AE}} {{DEFAULTSORT:Fraincis}} [[Catagóir:An Fhraincis| ]] [[Catagóir:Teangacha Rómánsacha]] [[Catagóir:Teangacha na Fraince]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:An Fhrainc]] [[Catagóir:An Bheilg]] [[Catagóir:Ceanada]] [[Catagóir:An Eilvéis]] [[Catagóir:Teangacha oifigiúla na Náisiún Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha oifigiúla an Aontais Eorpaigh]] jfslokbwdxfyut65yy22dxixdnlnjxs 0 2506 1306349 1246240 2026-04-03T18:50:06Z Alison 570 stub-sort 1306349 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is í '''Heilsincí''' ([[Fionlainnis]]: ''Helsinki'', [[Sualainnis]]: ''Helsingfors'') príomhchathair na [[An Fhionlainn|Fionlainne]] agus an chathair is mó sa tír. Tá sí suite ar chósta theas na tíre, i gcúige stairiúil na [[An Nualainn|Nualainne]], agus í ag críochantacht le [[Vantaa]], [[Espoo]], agus [[Sipoo]]. == Stair == [[Íomhá:Helsinki.vaakuna.svg|thumb|Armas Heilsincí]] B'é Gustaf Vasa, rí na Sualainne, a bhunaigh an chathair ar an 12ú lá de Mhí an Mheithimh [[1550]] le cuid den trádáil a bhréagadh ó [[Taillinn]] trasna na murascaille. D'ordaigh an rí do bhuirgéisigh na gcathracha úd [[Porvoo]], [[Ulvila]] (in aice le [[Pori]]), [[Ekenäs]], agus [[Rauma]] bogadh go dtí an chathair nuabhunaithe, ach ar dtús, bhí na seantraidisiúin trádála ní ba láidre ná briathar cumhachtach an rí féin, agus níor tháinig borradh ar an gcathair nua ach go mall. Sa bhliain [[1561]], thit tuaisceart na hEastóine, in éineacht le Taillinn féin, leis an tSualainn, agus mar sin, níor iompaigh bunú Heilsincí amach chomh tábhachtach agus a shíl an rí Gustaf ar dtús. Mar sin féin, tháinig sí isteach úsáideach mar bhunáit ag longa cogaidh na Sualainne. An áit ina raibh an chathair suite ar dtús, ní raibh sí oiriúnach do longa móra na linne, agus mar sin, hathraíodh Heilsincí go háit ní b'fhearr sa bhliain 1640. Tréigeadh an tseanchathair a bhí suite i mbéal na habhann úd Vantaanjoki. Inniu, tugtar Vanhankaupunginlahti nó Bá na Seanchathrach ar an áit sin, agus í suite idir na bruachbhailte úd Hermanni, Arabianranta, Viikki, Herttoniemi, agus Kulosaari. Nuair a bunaíodh [[Cathair Pheadair]], agus [[Impireacht na Rúise]] ag cúngú isteach leis an mBailt, bhí Heilsincí thíos leis an bhforbairt seo. Le linn Chogadh Mór an Tuaiscirt sa chéad fhiche bliain den ochtú haois, agus an tSualainn is an Rúis ag cur troda ar a chéile, rinne na cathanna, na galair - go háirithe plá na bliana 1710 - agus an fhorghabháil Rúiseach an-léirscrios don chathair. Nuair a chaill an tSualainn daingin na teorann don Rúis i ndiaidh Chogadh na Hataí sna 170idí, tógadh daingean nua, [[Sveaborg]] (Fionlainnis: ''Viapori'' go traidisiúnta, ''Suomenlinna'' inniu), ar cheann de na hoileáin os comhair Heilsincí. Chuidigh tógáil an daingin go mór mór le forbairt agus le hathbheochan na cathrach, agus an daonra ag fás go sciobtha. Sna blianta 1808-1809, fearadh cogadh eile idir an tSualainn agus an Rúis de thoradh scéimeanna polaitiúla [[Napoleon]]. Le linn an chogaidh, rinne dóiteán mór an-léirscrios sa chathair, ach is féidir a rá go ndeachaigh an cogadh chun leasa do Heilsincí. Is amhlaidh gur fágadh an Fhionlainn ar fad ag an Rúis i ndiaidh an chogaidh seo - [[Cogadh na Fionlainne]] - agus ós rud é go raibh an tsean-phríomhchathair, [[Túrcú]], suite róchóngarach do [[Stócólm]], d'athraigh [[Alastair a Dó]], Impire na Rúise agus Ard-Diúc na Fionlainne, feidhmeanna na príomhchathrach go Heilsincí. hOrdaíodh don ailtire Carl Ludwig Engel bail a chur ar lár na cathrach arís i ndiaidh an dóiteáin, agus dá thoradh sin, tá cuma Nua-Chlasaiceach ar fhoirgnimh tábhachtacha na cathrach inniu, agus í an-chosúil le [[Cathair Pheadair]] in áiteanna. Sa bhliain 1827, bhí dóiteán mór i dTúrcú. An ollscoil a bhí fágtha ag obair sa chathair seo, haistríodh go Heilsincí í anois. Sa dara leath den naoú haois déag, tháinig borradh mór ar an bpríomhchathair nua, agus i dtús na fichiú haoise, bhí céad míle duine ina gcónaí i Heilsincí. Bhain an Fhionlainn amach a neamhspleáchas i Mí na Nollag 1917, ach i ndeireadh Mhí Eanáir sa bhliain dár gcionn, thosaigh [[Cogadh Cathartha na Fionlainne|cogadh cathartha na Fionlainne]]. B'iad na Dearga a shealbhaigh an chathair, agus d'éalaigh an rialtas dlisteanach go dtí [[Vaasa]]. Ansin, b'í Toscaireacht an Phobail, rialtas na Fionlainne Deirge, a bhí ag rialú i Heilsincí. I Mí Aibreáin, b'éigean don Toscaireacht an chathair a thréigean, agus ar an 13 Aibreán, ghabh trúpaí Gearmánacha faoi cheannas an Ghinearáil Rüdiger von der Goltz Heilsincí. Mí ina dhiaidh, ar an 16 Bealtaine, cheiliúir díormaí na Fionlainne Báine a mbua ar na Dearga sa chathair, agus hiompaíodh daingean Sveaborg ina champa géibhinn do na Dearga. Faoi bhrú an náisiúnachais, baisteadh ainm nua Fionlainnise ar Sveaborg, mar atá, Suomenlinna, nó Caisleán na Fionlainne, sa bhliain 1918. Go dtí sin, thugtaí Viapori ar an daingean as Fionlainnis. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhuamáil na heitleáin Shóivéadacha Heilsincí cúpla babhta. I bhFeabhra 1944, hionsaíodh Heilsincí trí uair, agus Stailín ag iarraidh brú a chur ar an bhFionlainn éirí as an gcomhghuaillíocht leis an nGearmáin, ach ina dhiaidh sin féin, ní raibh an damáiste inchomparáide ar aon nós le hiarsmaí na mbuamálacha sa Ghearmáin san am céanna. B'iad Heilsincí, Londain, agus Moscó an trí phríomhchathair san Eoraip nár forghabhadh i rith an Dara Cogadh Domhanda, cé go raibh na tíortha féin páirteach sa chogadh. Bhí Cluichí Oilimpeacha na bliana 1940 le reáchtáil i Heilsincí, ach de dheasca an chogaidh, níor thosaigh na cluichí sin riamh. Fuair Heilsincí cluichí na bliana 1952, áfach. D'athraigh cuma na cathrach go mór, agus na foirgnimh nua-aoiseacha i stíl an Fheidhmiúlachais a tógadh le haghaidh na gcluichí sna tríochaidí, ar nós an Staidiam Oilimpigh, Phálás na Leadóige (''Tennispalatsi''), agus an Pháláis Ghloine (''Lasipalatsi''). == Daonra == Sa bhliain [[2003]], bhí cónaí ar 559,330 duine sa chathair féin. Má chuirtear [[Espoo]], [[Kauniainen]], agus [[Vantaa]] san áireamh, is féidir a rá go bhfuil 1.2 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar na príomhchathrach. Tá an tSualainnis ó dhúchas ag 6.2 % de mhuintir dhúchasach Heilsincí. Ón taobh eile de, rugadh 7.9 % d'áitritheoirí na cathrach i dtír choimhthíoch, agus saoránaigh de chuid tíortha eile is ea 5.2 % de na cónaitheoirí. An chuid is mó de na heasaoránaigh, is Eastónaigh, Rúisigh agus Sualannaigh iad. Tá teanga choimhthíoch dhúchais (teanga eile seachas an Fhionlainnis nó an tSualainnis) ag 7.0 % de mhuintir Heilsincí, agus is í an Rúisis an teanga atá ag duine as gach ceathrar acu siúd. I gcomparáid le príomhchathracha eile an Aontais Eorpaigh, níl ach Liospóin níos gainne i strainséirí ná Heilsincí. == Iompar == [[Íomhá:Rautatientorin metroasema5.jpg|right|thumb|''Metro'' Heilsincí.]] [[Íomhá:FinnishTram.jpg|thumb|right|Tramanna ó na [[1970í]]]] Tá córas cuimsitheach iompair i Heilsincí, agus é á choinneáil ag imeacht ag HKL - ''Helsingin kaupungin liikennelaitos'', nó Foras Iompair Bhardas Heilsincí. Tá idir bhusanna, [[tram]]anna, agus líne mearthraenach ag obair sa chathair. Tugtar ''metro'' ar an líne mearthraenach, ach murab ionann agus ''metro'' Pháras nó ''underground'' Londan, tá an chuid is mó de ''metro'' Heilsincí ag dul ar an talamh - níl an líne faoi thalamh ach in áiteanna, go háirithe i lár na cathrach. Thosaigh pleanáil na líne mearthraenach chomh luath leis an mbliain 1955, ach níor tháinig an líne in úsáid roimh an mbliain 1982, cúig bliana chun deiridh ar na pleananna. Thairis sin, bhain scannal breabaireachta leis na hoibreacha, agus sa bhliain 1985, ciontaíodh Unto Valtanen, a bhí i gceannas ar chúrsaí pleanála an ''mhetro'', i nglacadh breibe. In ainneoin na ndeacrachtaí agus na moille, áfach, thug muintir na háite taithneamh don líne mearthraenach, agus cuireadh tuilleadh faid leis an mbunlíne in imeacht na mblianta. Táthar ag iarraidh baint de thrácht na ngluaisteán príobháideach, agus níl ach 405 ghluaisteán ag gach míle duine sa chathair - sa tír ar fad, tá 521 ghluaisteán príobháideach in úsáid in aghaidh gach míle duine. An t-aerfort a fhreastalaíonn ar mhuintir Heilsincí, tá sé suite i Vantaa, agus is é an t-ainm atá air ná Aerfort Helsinki-Vantaa. hOsclaíodh an t-aerfort sa bhliain 1952, agus ar ndóigh, b'iad na cluichí Oilimpeacha a bhí mar spreagadh don tógáil. An t-aerfort beag a bhí ann roimhe sin, mar atá, Aerfort Helsinki-Malmi, baintear úsáid as, ach go háirithe, le heitleoirí nua a oiliúint. Tá an Bardas ag pleanáil le fada an áit a chur as úsáid mar aerfort agus tithíocht a fhorbairt ansin, ach is ábhar conspóide é seo i gcónaí. Foirgneamh mór millteanach is ea príomhstáisiún traenach Heilsincí, agus é ina shiombail d'iarnród na Fionlainne ar fad. Na "fir chloiche" os comhair aghaidh an stáisiúin, is móitíf thábhachtach iad i bhfógraíocht an chórais iarnróid ar fad. Mar sin féin, níl sa stáisiún seo ach críochstáisiún. Is é stáisiún Pasila, trí chiliméadar ó thuaidh ón bpríomhstáisiún, an t-acomhal inar féidir dul ó thraein go traein. Ós rud é gurb ionann leithead idir na raillí san Fhionlainn agus sa Rúis, bíonn na traenacha ag dul go Cathair Pheadair agus Moscó gan deacrachtaí. == Oideachas == Tá seacht scoil tríú leibhéal ag obair i Heilsincí: Ollscoil Heilsincí, Scoil Ghnó Heilsincí, Acadamh na nEalaíon, Acadamh Ceoil Sibelius, Scoil Ghnó Sualainnise Heilsincí (''Svenska handelshögskolan''), Ollscoil na nEalaíon agus na Dearthóireachta, agus Acadamh na hAmharclannaíochta. Tá 48,000 mac léinn ag staidéar sna hollscoileanna seo. Tá sé pholaiteicnic sa chathair freisin, go háirithe Stadia, Helia, agus Arcada, agus 19,000 dalta ag foghlaim a gceirde iontu. Thairis sin, cuirtear ranganna oíche agus aosoideachais éagsúla ar fáil. == Caitheamh Aimsire == [[Íomhá:Tower of the Helsinki Olympic Stadium.jpg|right|thumb|''Stadionin torni'' nó Túr an Staidiam i Heilsincí]] I ndeireadh an tsamhraidh a thosaíonn Féile Heilsincí, nó ''Helsinki Festival'' as Béarla; is é an t-ainm oifigiúil atá ar an bhféile as Fionlainnis ná ''Helsingin Juhlaviikot'', a chiallaíonn ''Seachtainí Féile Heilsincí''. Dháiríre, maireann an fhéile cúpla seachtain, agus í ag tairiscint imeachtaí éagsúla cultúrtha, idir cheolchoirmeacha, taispeántais ealaíne, amharclannaíocht agus eile. Is é an 12ú lá de Mhí an Mheithimh "lá náisiúnta Heilsincí", agus is gnách é a cheiliúradh le siamsaíocht agus le cultúr den chineál éadrom. Is í an cheolchoirm i bpáirc Kaivopuisto an chuid is suntasaí d'imeachtaí an lae. Cuireadh tús leis an gceolchoirm sa bhliain 1985, agus bíonn an bhéim ar an rac-cheol. I Mí Iúil a cheiliúrann lucht leanúna an rac-cheoil throm ''Tuska-festivaali'', nó Féile na Péine. Is í ''Rakkautta ja Anarkiaa'' ("Grá agus Ainriail") an fhéile scannánaíochta is tábhachtaí sa chathair. Maireann an fhéile seo beagáinín thar aon seachtain amháin, agus í ag tabhairt spléachadh ar scannáin nach mbíonn le feiceáil ar na gnáthphictiúrlanna. Tá go leor forais thábhachtacha chultúrtha suite i Heilsincí, ar nós ''Ateneum'', nó Dánlann an Stáit; ''Kiasma'', arb é músaem na healaíne comhaimseartha; Áras Náisiúnta na Ceoldrámaíochta nó ''Suomen Kansallisooppera''; agus a lán amharclann, go háirithe an Amharclann Náisiúnta, nó ''Kansallisteatteri'', agus Amharclann Chathair Heilsincí, nó ''Helsingin Kaupunginteatteri''. Bíonn Ceolfhoireann Chathair Heilsincí (''Helsingin Kaupunginorkesteri'') ag seinm in Áras Finlandia, ach thairis sin, tá ceolfhoireann chlúiteach phroifisiúnta eile ag obair sa chathair, mar atá, Ceolfhoireann Shiansach an Raidió nó ''Radion Sinfoniaorkesteri'' (RSO). An cuairteoir a rachadh ar lorg an rac-cheoil i Heilsincí, ba chóir dó aghaidh a thabhairt ar Chlub Tavastia thar aon áit eile. == Gailearaí == <gallery> Image:Finnish National Theatre.jpg|[[Amharclann Náisiúnta na Fionlainne]]. Image:Oopperatalo2008.jpg|[[Opera Náisiúnta na Fionlainne]] Image:Uspenski_Cathedral_Helsinki.jpg|Ardeaglais Cheartchreidmheach Uspenski. Image:Esplanadin puisto.jpg|Páirc [[Esplanadi]] i gceartlár Heilsincí. Image:Senaatintori joulukuisena aamuna 2004.jpg|''Senaatintori'', nó Cearnóg an tSeanaid - fíorchroí na cathrach. Image:Helsinki_Market.JPG|[[Cearnóg an Mhargaidh i Heilsincí]], agus í clúdaithe le sneachta. Image:National_Museum_of_Finland.jpg|Tá [[Músaem Náisiúnta na Fionlainne]] suite i Heilsincí. Image:Helsinki Pohjoisranta.jpg|''Pohjoisranta'' - An Trá Thuaidh - san oíche. Image:Itäkeskus seen from Prisma.jpg|[[Itäkeskus]]. </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{commons|Category:Helsinki|Helsinki}} {{Príomhchathracha an AE}} {{síol-tír-fi}} [[Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn]] [[Catagóir:Heilsincí|*]] [[Catagóir:An Fhionlainn]] [[Catagóir:Tíortha Nordacha]] [[Catagóir:Cathracha Nordacha]] [[Catagóir:Príomhchathracha Nordacha]] sugayi7jlitnz4iuin2h8n975anc6km 0 2621 1306274 1193146 2026-04-03T13:18:09Z Saighneánach 72809 Spás 1306274 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is iad na '''plandaí''' na [[Eukaryota|heocaróit]] a chruthaíonn an [[Ríocht (bitheolaíocht)|ríocht]] '''Plantae'''; tá siad [[Fótaisintéis|fótaisintéiseach]] den chuid is mó. Ciallaíonn sé seo go bhfaigheann siad a gcuid fuinnimh ó sholas na gréine, ag baint úsáide as [[Clóraplast|clóraplastaí]] a dhíorthaítear ó insiombóis le [[Cianbhaictéir|cianabaictéir]] chun siúcraí a tháirgeadh ó [[Dé-ocsaíd charbóin|dhé-ocsaíd charbóin]] agus uisce, ag baint úsáide as an lí ghlas [[clóraifill]]. Is eisceachtaí iad [[Planda seadánach|plandaí seadánacha]] a chaill na géinte le haghaidh clóraifille agus fótaisintéise, agus a bhfaigheann a gcuid fuinnimh ó phlandaí nó ó fhungais eile. Go stairiúil, mar a tharla i mbitheolaíocht [[Arastatal|Arastatail,]] chuimsigh ríocht na bplandaí gach rud beo nach raibh ina n-[[Animalia|ainmhithe]], agus chuimsigh sí [[algaí]] agus [[Fungas|fungais]] freisin. Tá sainmhínithe cúngaithe ó shin i leith; fágtar na fungais agus cuid de na halgaí as an áireamh sna sainmhínithe reatha. De réir an tsainmhínithe a úsáidtear san airteagal seo, is éard atá i bplandaí ná an [[clád]] Viridiplantae (plandaí glasa), atá comhdhéanta de na [[Algaí glasa|halgaí glasa]] agus na [[Embryophyta|suthfhítí]] nó plandaí talún (cornlaigh, [[Marchantiophyta|aelusanna]], [[Caonach|caonaigh]], lícifítí, [[Filicophyta|raithní]], [[Cónaiféar|buaircínigh]] agus [[Gymnospermae|gimnispeirmí]] eile, agus [[Angiospermae|plandaí bláthanna]]). Áirítear le sainmhíniú atá bunaithe ar ghéanóim na Viridiplantae, mar aon leis na h[[algaí dearga]] agus na ''glaucophytes'', sa chlada [[Archaeplastida]]. Tá thart ar 320,000 [[speiceas]] plandaí ar eolas, agus táirgeann a bhformhór, thart ar 260,000 díobh, [[Spermatophyta|síolta]]. Bíonn go leor méideanna éagsúla acu, ó aoncheallach go dtí na crainn is airde. Soláthraíonn plandaí glasa sciar suntasach d'ocsaigin mhóilíneach an domhain; soláthraíonn na siúcraí a chruthaíonn siad an fuinneamh don chuid is mó d'[[Éiceachóras|éiceachórais]] an Domhain; itheann [[Beothach|orgánaigh]] eile, lena n-áirítear ainmhithe, [[Luibhiteoir|plandaí go díreach]] nó braitheann siad ar orgánaigh a dhéanann amhlaidh. Is bianna bunúsacha daonna iad [[grán]], torthaí, agus [[Glasra|glasraí]] agus ceansaíodh iad ar feadh na mílaoiseanna. Úsáideann daoine plandaí chun críocha go leor, mar shampla ábhair thógála, ornáidí, ábhair scríbhneoireachta, agus do raon leathan cógas. Tugtar [[luibheolaíocht]], brainse den [[Bitheolaíocht|bhitheolaíocht]], ar staidéar eolaíoch na bplandaí. ==Sainmhíniú== ===Stair thacsanomaíoch=== Go traidisiúnta, cuireadh gach rud beo i gceann de dhá ghrúpa, plandaí agus ainmhithe. Tagann an t-aicmiú seo ó [[Arastatal]] (384 -322 RCR), a rinne idirdhealú idir leibhéil éagsúla neach ina bhitheolaíocht,<ref>{{Cite book |last=Hull |first=David L. |url=https://books.google.com/books?id=ymrg0lMEYt0C&q=PA84 |teideal=Science as a Process: An Evolutionary Account of the Social and Conceptual Development of Science |publisher=University of Chicago Press |year=2010 |page=82 |isbn=9780226360492 }}</ref> bunaithe ar cibé an raibh "anam íogair" nó "anam fásúil" cosúil le plandaí.<ref>{{cite book |last=Leroi |first=Armand Marie |author-link=Armand Marie Leroi |teideal=The Lagoon: How Aristotle Invented Science |teideal-link=Aristotle's Lagoon |publisher=Bloomsbury |date=2014 |isbn=978-1-4088-3622-4 |pages=111–119}}</ref> Lean Theophrastus, mac léinn Arastatail, lena chuid oibre i dtacsanomaíocht agus aicmiú plandaí. I bhfad níos déanaí, chruthaigh [[Carl von Linné]] (1707 -1778) bunús chóras nua-aimseartha an [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|aicmithe eolaíoch]], ach choinnigh sé ríochtaí ma n-ainmhithe agus na bplandaí, ag ainmniú ríocht na bplandaí an Vegetabilia. === Coincheapa malartacha=== Nuair a chuirtear an t-ainm Plantae nó planda i bhfeidhm ar ghrúpa ar leith orgánach nó [[tacsón]], de ghnáth tagraíonn sé do cheann de cheithre choincheap. Ag dul ón gceann is lú go dtí an ceann is cuimsithí, is iad na ceithre ghrúpa seo: {|class="wikitable" |- ! Ainm (neacha) ! Raon feidhme ! Eagar ! Cur síos |- |Plandaí talún, ar a dtugtar [[Embryophyta]] freisin |Plantae ''[[Glossary of botanical terms#sensu strictissimo|sensu strictissimo]]'' | [[Orgánach ilcheallach|Ilcheallach]] |I measc na bplandaí sa chiall is déine tá aelusanna, cornlaigh, caonaigh, agus plandaí soithíocha, chomh maith le plandaí iontaise cosúil leis na grúpaí seo a mhaireann (.i., Metaphyta <small>Whittaker, 1969</small>,<ref name="ib.usp.br">{{cite journal |last1=Whittaker |first1=R. H. |year=1969 |teideal=New concepts of kingdoms or organisms |url=https://www.ib.usp.br/inter/0410113/downloads/Whittaker_1969.pdf |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=163 |issue=3863 |pages=150–160 |doi=10.1126/science.163.3863.150 |pmid=5762760 |bibcode=1969Sci...163..150W |citeseerx=10.1.1.403.5430 |access-date=4 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117160137/https://www.ib.usp.br/inter/0410113/downloads/Whittaker_1969.pdf |archive-date=17 November 2017 |url-status=dead }}</ref> Plantae <small>[[Lynn Margulis|Margulis]], 1971</small><ref>{{cite journal |last=Margulis |first=Lynn |author-link=Lynn Margulis |year=1971 |teidealitle=Whittaker's five kingdoms of organisms: minor revisions suggested by considerations of the origin of mitosis |journal=[[Evolution (journal)|Evolution]] |volume=25 |issue=1 |pages=242–245 |doi=10.2307/2406516 |pmid=28562945 |jstor=2406516 }}</ref>). |- |'''Plandaí glasa''', ar a dtugtar freisin '''[[Viridiplantae]]''', '''Viridiphyta''', '''Chlorobionta''' nó '''Chloroplastida''' |Plantae ''[[Glossary of botanical terms#sensu stricto|sensu stricto]]'' | Roinnt aoncheallach, roinnt ilcheallach |I measc na bplandaí sa chiall dhian tá na halgaí glasa, agus plandaí talún a tháinig chun cinn laistigh díobh, lena n-áirítear aol-lusanna. Tá na caidrimh idir grúpaí plandaí fós á n-oibriú amach, agus bíonn éagsúlacht mhór sna hainmneacha a thugtar dóibh. Cuimsíonn an cád Viridiplantae grúpa orgánach a bhfuil ceallalós ina gcillbhallaí, a bhfuil clóraifill a agus b ina seilbh acu agus nach bhfuil ach dhá scannán acu atá in ann fótaisintéisiú agus stáirse a stóráil. Is é an clád seo príomhábhar an ailt seo (.i., Plantae Copeland, 1956).</small><ref>{{cite book |last=Copeland |first=H. F. |year=1956 |teideal=The Classification of Lower Organisms |publisher=Pacific Books |page=6 |url=https://archive.org/details/classificationof00cope }}</ref>). |- |[[Archaeplastida]], ar a dtugtar Plastida nó Primoplantae freisin |Plantae ''[[Glossary of botanical terms#sensu lato|sensu lato]]'' | Roinnt [[Orgánach aoncheallach|aoncheallach]], roinnt ilcheallach |Is éard atá i bplandaí sa chiall leathan ná na plandaí glasa atá liostaithe thuas móide na halgaí dearga (Rhodophyta) agus na halgaí glaucophyte (Glaucophyta) a stórálann stáirse Floridean lasmuigh de na plastaidí, sa chíteaplasma. Cuimsíonn an clád seo gach ceann de na horgánaigh a fuair tamall an-fhada a gclóraplastaí príomhúla go díreach trí chianabaictéir a phlúchadh (.i., Plantae Cavalier - Smith, 1981).<ref>{{cite journal |last=Cavalier-Smith |first=Tom |author-link=Tom Cavalier-Smith |year=1981 |teideal=Eukaryote Kingdoms: Seven or Nine? |journal=[[BioSystems]] |volume=14 |issue=3–4|pages=461–481 |doi=10.1016/0303-2647(81)90050-2 |pmid=7337818}}</ref> |- |Seanmhínithe ar phlanda (as feidhm) |Plantae ''[[Glossary of botanical terms#sensu amplo|sensu amplo]]'' | Roinnt [[Orgánach aoncheallach|aoncheallach]], roinnt ilcheallach |I measc na bplandaí sa chiall is leithne bhí na grúpaí algaí neamhghaolmhara , fungais agus baictéir ar rangaithe aosta, seanchaite (.i. Plantae or Vegetabilia <small>Linnaeus 1751</small>,<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |date=1751 |url=https://books.google.com/books?id=D18OAAAAQAAJ&pg=PA37 |teideal=Philosophia botanica |location=Stockholm |language=Latin |publisher=Godofr. Kiesewetter |page=37 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623232618/https://books.google.com/books?id=D18OAAAAQAAJ&pg=PA37 |archive-date=23 June 2016 |url-status=live |edition=1st }}</ref> Plantae <small>Haeckel 1866</small>,<ref>{{cite book |last=Haeckel |first=Ernst |author-link=Ernst Haeckel |year=1866 |teideal=Generale Morphologie der Organismen |publisher=Verlag von Georg Reimer |location=Berlin |at=vol. 1: i–xxxii, 1–574, plates I–II; vol. 2: i–clx, 1–462, plates I–VIII }}</ref> Metaphyta <small>Haeckel, 1894</small>,<ref>{{cite book |last=Haeckel |first=Ernst |author-link=Ernst Haeckel |date=1894 |url=https://archive.org/details/systematischephy01haec |teideal=Die systematische Phylogenie }}</ref> Plantae <small>Whittaker, 1969</small><ref name="ib.usp.br" />). |} ==Éabhlóid== === Éagsúlacht === [[File:Cosmarium201512081550.JPG|thumb|upright|Tá ''Cosmarium botrytis'' aon cheallach ]] [[File:US 199 Redwood Highway.jpg|thumb|upright|Tá an chrónghiúis ''Sequoia sempervirens'' suas le 120 m ar airde.]] Tá thart ar 382,000 speiceas de phlandaí a nglactar leo, a dtáirgeann a bhformhór mór, thart ar 283,000 acu, síolta.<ref name="IUCNdata">{{cite web |teideal=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010) |publisher=International Union for Conservation of Nature |date=11 March 2010 |url=https://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf |access-date=27 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/https://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf |archive-date= 21 July 2011 |url-status= live }}</ref> Taispeánann an tábla thíos roinnt meastachán ar chomhaireamh speiceas ar [[Fíleam|fhílim]] éagsúla plandaí glasa (Viridiplantae). Is plandaí bláthanna iad thart ar 85 -90% de na plandaí go léir. Tá roinnt tionscadal ag iarraidh taifid a bhailiú faoi láthair ar gach speiceas plandaí i mbunachair sonraí ar líne, .i. an Flóra Domhanda ar Líne.<ref name=WFO>{{cite web|work=The World Flora Online|teideal=An Online Flora of All Known Plants |url=http://worldfloraonline.org/|access-date=25 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-05-12 |title=How many plant species are there in the world? Scientists now have an answer |url=https://news.mongabay.com/2016/05/many-plants-world-scientists-may-now-answer/ |access-date=2022-05-28 |website=Mongabay Environmental News |archive-date=23 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323202847/https://news.mongabay.com/2016/05/many-plants-world-scientists-may-now-answer/ |url-status=live }}</ref> Athraíonn scála na bplandaí ó orgánaigh aoncheallacha amhail Desmidiales (ó 10 micriméadar trasna) agus picozoa (níos lú ná 3 mhicriméadar trasna),<ref>{{cite book |last1=Hall |first1=John D.|last2=McCourt |first2=Richard M. |chapter=Chapter 9. Conjugating Green Algae Including Desmids |editor-first1=John D. |editor-last1=Wehr |editor-first2=Robert G. |editor-last2=Sheath |editor-first3=John Patrick |editor-last3=Kociolek |date=2014 |edition=2 |teideal=Freshwater Algae of North America: Ecology and Classification |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-385876-4 }}</ref><ref name="Seenivasan Sausen Medlin Melkonian 2013 p=e59565">{{cite journal |last1=Seenivasan |first1=Ramkumar |last2=Sausen |first2=Nicole |last3=Medlin |first3=Linda K. |last4=Melkonian |first4=Michael |teideal=Picomonas judraskeda Gen. Et Sp. Nov.: The First Identified Member of the Picozoa Phylum Nov., a Widespread Group of Picoeukaryotes, Formerly Known as 'Picobiliphytes' |journal=[[PLOS One|PLOS ONE]] |volume=8 |issue=3 |date=26 March 2013 |doi=10.1371/journal.pone.0059565 |page=e59565|pmid=23555709 |pmc=3608682 |bibcode=2013PLoSO...859565S |doi-access=free }}</ref> go dtí na crainn is mó (meigeafhlóra) amhail an bhuaircíneach Sequoia sempervirens (suas go dtí 120m ar airde ) agus an angaispeirm Eucalyptus regnans (suas go dtí 99m ar airde).<ref>{{cite web |url=http://www.conifers.org/cu/Sequoia.php |teideal=Sequoia sempervirens |work=The Gymnosperm Database |editor=Earle, Christopher J. |date=2017 |access-date=2017-09-15 |archive-date=2016-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401041103/http://www.conifers.org/cu/Sequoia.php |url-status=live }}</ref> Is bianna bunúsacha daonna iad plandaí a tháirgeann [[Gráinne|grán]], [[Toradh|torthaí]] agus [[Glasra|glasraí]] agus tá siad ceansaithe le na mílte bliain. Tá go leor úsáidí cultúrtha agus úsáidí eile ag plandaí, mar ornáidí, ábhair thógála, ábhar scríbhneoireachta agus ba fhoinse leigheasanna agus drugaí sícighníomhacha iad freisin. Tugtar [[luibheolaíocht]], brainse den [[Bitheolaíocht|bhitheolaíocht]], ar an staidéar eolaíoch ar phlandaí. ==Éagsúlacht rannán plandaí glasa beo (Viridiplantae) de réir líon speiceas== Seo a leanas na ceithre phríomhfhíleam i [[Ríocht na bPlandaí]]. # Phylum [[Thallophyta]] # Phylum [[Bryophyta]] # Phylum [[Spermatophyta]] # Phylum [[Pteridophyta]] ==Naisc sheachtracha== *[http://www.acmhainn.ie/tearmai/plandai.htm Ainmneacha Plandáí agus ainmhithe - ag acmhainn.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074234/http://www.acmhainn.ie/tearmai/plandai.htm |date=2022-10-11 }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol}} [[Catagóir:Plandaí|*]] [[Catagóir:Bitheolaíocht]] 94ore9w6lpuqu5m7aocj94thcss0g4q 0 2742 1306279 1282221 2026-04-03T13:30:46Z Saighneánach 72809 Formatting 1306279 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír mhór i lár na [[an Eoraip|hEorpa]] í '''an Ghearmáin''' nó '''an Almáin'''<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha|date=1942|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf|title=Croidhe Cainnte Chiarraighe|journal=|volume=|issue=|language=Gaeilge|quote=túrnach|archive-date=2019-08-13|access-date=2019-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]]: ''Deutschland''), nó '''Poblacht Chónaidhme na Gearmáine''' ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]]: ''Bundesrepublik Deutschland'') go hoifigiúil, a raibh thart ar 83 milliún duine ina gcónaí inti sa bhliain 2019. Is ball den [[an tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] í. Tá teorainn aici leis [[an Ísiltír]], [[an Danmhairg]], [[an Pholainn]], [[an tSeic]], [[an Ostair]], [[an Eilvéis]], [[an Fhrainc]], [[Lucsamburg]], agus [[an Bheilg]]. Is í [[Beirlín]] an phríomhchathair agus an chathair is mó, agus thart ar 3.7 milliún duine ina gcónaí inti sa bhliain 2021. == Stair == :''Féach freisin: [[Stair na Gearmáine]]'' [[Íomhá:Besatzungszonen ohne text.png|mionsamhail|150px|clé|Na limistéir a bhí faoi chois ag na cumhachtaí forghabhála i ndiaidh ghéilleadh na Gearmáine sa bhliain 1945]]Tar éis ré na [[Naitsíochas|Naitsithe]] agus [[an Dara Cogadh Domhanda]], roinneadh an tír ina ceithre limistéar, agus fuair gach cumhacht forghabhála a limistéar féin le rialú. Chuaigh na trí limistéar iartharacha, an ceann [[An Fhrainc|Francach]], an ceann [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]], agus ceann na [[An Ríocht Aontaithe|Breataine]], le chéile ina "Trizone", nó limistéar aontaithe, agus i [[1949]], d'iompaigh an "Trizone" ina poblacht neamhspleách, Poblacht Chónaidhme na Gearmáine nó an "Iar-Ghearmáin". An chuid den tír a bhí faoi smacht na [[An tAontas Sóivéadach|Sóivéadach]], bhain sí amach cineál neamhspleáchas freisin mar stát satailíteach ar cuireadh an [[Cumannachas]] i réim ann, is é sin, Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine. Fágadh an chuid iartharach de Bheirlín timpeallaithe ag críocha na "Poblachta Daonlathaí" nó na "hOir-Gearmáine", agus bhí caidreamh an dá Ghearmáin ina ábhar mór conspóide agus teannais idirnáisiúnta go dtí gur thit an tóin as an gcóras Cumannach i ndeireadh na [[1980idí|n-ochtóidí]]. Daingníodh teorainn thiar na hOir-Ghearmáine leis na daoine a choinneáil istigh, agus sa bhliain [[1961]], tógadh balla idir an dá leath de Bheirlín leis an mbealach éalaithe deireanach a dhúnadh. Bhí rialtas na hOir-Ghearmáine ag obair sa leath thoir den chathair, ach ba í [[Bonn (cathair)|Bonn]], cathair réasúnta beag cois na [[An Réin|Réine]] in iarthar na Gearmáine, a bhí ina príomhchathair ag an bPoblacht Chónaidhme go dtí an t-athaontú sa bhliain [[1990]]. Nuair a athaontaíodh an tír, aistríodh an phríomhchathair ar ais go dtí sean-phríomhchathair na Gearmáine, Beirlín. Nuair a cuireadh an 17 milliún a bhí ina gcónaí san Oir-Ghearmáin, le 63 milliún na Poblachta Cónaidhme, bhí an Ghearmáin ar an tír ba mhó is ba chumhachtaí i Lár na hEorpa arís, rud a chuir scanradh ar chuid mhaith de na comharsana, le taobhshúil ar an taithí a bhí acu ar an nGearmáin i ndiaidh dhá chogadh domhanda. Bhí an tsean-Phoblacht Chónaidhme ina ballstát den Aontas Eorpach cheana féin, ó chuaigh sí sa Chómhargadh sna seascaidí. Mar sin féin, bhí difríochtaí móra le sárú leis an dá Ghearmáin a chomhdhlúthú. Tháinig méadú mór ar chostais an stáit agus é ag iarraidh forbairt a dhéanamh ar an oirthear. Bhí dífhostaíocht an-ard san oirthear, rud nár tháinig mórán feabhais air idir an dá linn, agus b'éigean do lucht rialtais na Gearmáine laghduithe móra a dhéanamh ar an mbuiséad leasa shóisialta, fiú nuair a bhí na Daonlathaigh Shóisialta ([[Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine|SPD]]) ag rialú na tíre. == Polaitíocht == [[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|left|thumb|Is é an foirgneamh Reichstag i mBeirlín láthair pharlaimint na Gearmáine (Bundestag)]] Poblacht fheidearálach, pharlaiminteach, agus dhaonlathach is ea an Ghearmáin. Oibríonn córas polaitiúil na Gearmáine faoi chreat atá leagtha amach sa doiciméad bunreachtúil faoin ainm ''Grundgesetz ''(Dlí Bunúsach). De ghnáth, teastaíonn tromlach dhá thrian de bhaill uilig an dá dhlísheomra chun an ''Grundgesetz'' a leasú. Is iad prionsabail bhunúsacha an ''Grundgesetz'', mar atá léirithe sna hairteagail a ráthaíonn dínit an duine, ná scaradh na gcumhachtaí, an struchtúr cónaidhmeach, agus riail an dlí a bheith bailí go suthain. [[Íomhá:2021 Bundestag diagram.svg|left|mion|Comhdhéanamh polaitiúil an ''Bundestag'' i ndiaidh toghchán feidearálach 2021]] Tá dhá dhlísheomra ag an leibhéal feidearálach: an ''Bundestag'', an teach íochtarach, agus an ''Bundesrat'', an teach uachtarach. Is í an ''Bundestag'' an seomra is cumhachtaí díobh. Ó tharla an toghchán feidearálach is déanaí i 2021, tá ocht bpáirtí polaitíochta a bhfuil ionadú acu ann. Is iad na [[Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine|''Daonlathaithe Sóisialta'']] ([[Daonlathas sóisialach|daonlathach-sóisialach]], lár-[[Eite chlé|chlé]]), ''Comhghuaillíocht 90/Na Glasaigh'' (glas, lár-chlé), agus na ''Daonlathaithe Saora'' ([[Liobrálachas|liobrálach]], lár-dheis) na trí pháirtí atá i mbun rialtais i láthair na huaire. Sa fhreasúra, tá an ''tAontas Daonlathach Críostach'' agus a bpairtnéirí an ''tAontas Sóisialta Críostach'' (Daonlathach-Críostach, lár-[[Eite dheis|dheis]]), ''Rogha Eile don Ghearmáin'' (i bhfad amach ar an eite dheis), ''An Eite Chlé'' ([[Sóisialachas|sóisialach]], fad-chlé), agus ''Cumann Vótóirí Schleswig Theas'', páirtí a dhéanann ionadaíocht ar son na mionlach eitneach [[An Danmhairg|Danmhairgeach]] agus [[An Fhreaslainn|Freaslannach]]. Is ball de na Daonlathaithe Sóisialta é Seansailéir na Gearmáine, [[Olaf Scholz]]. == Geilleagar == [[Íomhá:Skyline Frankfurt 2011-01.jpg|left|mion|Spéirlíne [[Frankfurt]], ionad airgeadais is mó na Gearmáine]] === Staitisticí === Is é geilleagar na Gearmáine an [[Liosta tíortha de réir OTI|ceathrú ceann is mó]] ar domhan de réir [[Olltáirgeacht intíre|OTI]] ainmniúla agus an cúigiú ceann de réir OTI PCC. Is í an tríú hearnáil an earnáil eacnamaíochta is mó: í ag cruthú 71% den OTI i gcomparáid le 28% ón dara hearnáil agus 1% ón chéad earnáil. Is í an Ghearmáin an tríú honnmhairteoir earraí is mó ar domhan,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.trademap.org/Country_SelProduct.aspx|teideal=Trade Map - Trade statistics for international business development|údar=International Trade Centre|dátarochtana=23-07-2023}}</ref> agus baineann sí sochar as a bheith ar ceann de na tíortha is lú éillithe ar domhan - an 10ú tír is fearr as 176 tír a tomhaiseadh, de réir Transparency International sa bhliain 2016.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-09-10 |archivedate=2017-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125040730/http://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016 }}</ref> I Mí Dheireadh Fómhair 2022, bhí ráta dífhostaíochta na tíre ar 3.0%, an tríú leibhéal ba lú san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].<ref>http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics</ref> De réir ''Innéacs an Fhorbartha Dhaonna, Socraithe don Éagothroime, 2022'' na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] ([[:en:Human_Development_Index#Inequality-adjusted_HDI|en]]), innéacs a dhéanann iarracht an caighdeán maireachtála a thomas i ngach tír de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamheacnamaíochta, is í an Ghearmáin an 8ú tír is fearr forbartha ar domhan, as 156 tír a tomhaiseadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf|teideal=Human Development Report 2019 - Overview|údar=Náisiún Aontaithe|dáta=2019|language=Béarla|dátarochtana=15-03-2020}}</ref> Fágann sin í ar an gcúigiú tír is fearr forbartha as 27 ballstát an Aontais Eorpaigh. I ''dTuarascáil Sonas Domhanda'' ''2018'' na Náisiún Aontaithe, measadh gurbh í an Ghearmáin an 15ú tír ba shona, as 156 tír. === Onnmhairithe === [[Íomhá:Glaserne Manufaktur.jpg|left|mion|Monarcha de chuid Volkswagen in [[Dresden]]]] I gcomparáid le tíortha móra eile san Aontas Eorpach, is onnmhairteoir mór í an Ghearmáin. Rinne an Ghearmáin onnmhairithe arbh fhiú 47% dá hOTI iad sa bhliain 2017, dar le World Factbook an [[Central Intelligence Agency|CIA]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|teideal=Europe :: Germany — The World Factbook - Central Intelligence Agency|work=www.cia.gov|dátarochtana=2019-05-10|archivedate=2016-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html}}</ref>, i gcomparáid le 31% sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html|teideal=Europe :: France — The World Factbook - Central Intelligence Agency|work=www.cia.gov|dátarochtana=2019-05-10|archivedate=2018-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html}}</ref> agus san [[An Iodáil|Iodáil]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|teideal=Europe :: United Kingdom — The World Factbook - Central Intelligence Agency|work=www.cia.gov|dátarochtana=2019-05-10|archivedate=2019-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html}}</ref> araon agus 30% sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html|teideal=Europe :: Italy — The World Factbook - Central Intelligence Agency|work=www.cia.gov|dátarochtana=2019-05-10|archivedate=2017-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html}}</ref> Ba iad innealra agus feithiclí na cineáil onnmhairithe ba mhó de réir luach airgid sa bhliain 2017.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.worldstopexports.com/germanys-top-10-exports/|teideal=Germany’s Top 10 Exports|údar=Daniel Workman|dáta=2019-02-24|language=en-US|work=World's Top Exports|dátarochtana=2019-05-10}}</ref> ===Airgeadra=== Ba é marg na Gearmáine a bhí in úsáid ó leasú an airgeadra (''Die Währungsreform'') sa bhliain [[1948]] go dtí gur tugadh an [[euro]] isteach sa bhliain [[2002]]. == Spórt == ===Sacar=== [[Íomhá:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 06.jpg|left|mion|Foireann sacair fhireann na Gearmáine ag imirt in aghaidh na [[An Airgintín|hAirgintíne]] i gcluiche ceannais Chorn an Domhain 2014]] Tá clú agus cáil ar fhoirne [[Sacar|sacair]] náisiúnta na Gearmáine, foireann na bhfear agus foireann na mban araon. Tá Corn an Domhain buaite ag foireann bhaineann na Gearmáine faoi dhó agus Craobh na hEorpa buaite acu ocht n-uaire; tá [[Corn Sacair an Domhain|Corn an Domhain]] buaite ag foireann fhireann na Gearmáine nó na Gearmáine Thiar ceithre huaire agus [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa|Craobh na hEorpa]] trí huaire. Tá sraitheanna móra ag an nGearmáin, an [[Fußball-Bundesliga]] agus an Frauen-Bundesliga i gcomhair fir agus mná faoi seach. == Stáit == Tá 16 stát nó ''Bundesländer'' (uatha: ''Bundesland'') sa Ghearmáin. * [[Baden-Württemberg]] * [[An Bhaváir]] (''Bayern'') * [[Beirlín]] (cathairstát) * [[Brandenburg]] * [[Bremen]] (cathairstát le dhá chathair) * [[Hamburg]] (cathairstát) * [[Hessen]] * [[Mecklenburg-Vorpommern]] * [[An tSacsain]] (''Sachsen'') * [[An tSacsain-Anhalt]] (''Sachsen-Anhalt'') * [[An tSacsain Íochtarach]] (''Niedersachsen'') * [[An tSárlainn]] (''Saarland'') * [[Schleswig-Holstein]] * [[Thüringen]] * [[Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil]] (''Nordrhein-Westfalen'') * [[Tír na Réine agus an Phalaitíneacht]] (''Rheinland-Pfalz'') == Tagairtí == {{reflist}} {{AE}} {{Náisiúin G-20}} {{DEFAULTSORT:Gearmáin, An}} [[Catagóir:An Ghearmáin| ]] [[Catagóir:Ballstáit den Aontas Eorpach|Ghearmáin, An]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|G]] [[Catagóir:Náisiúin G-8]] [[Catagóir:Náisiúin G-20]] q3338n3864kyacn1rh5uxo8xrby0udq 0 2795 1306356 1232706 2026-04-03T18:52:08Z Alison 570 stub-sort 1306356 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}} :''Áit san Fhionlainn é Nokia freisin. Féach ar [[Nokia (cathair)]]. Ceann de mhórchomhlachtaí [[ríomhaireacht]]a an domhain é '''Nokia''', agus is sa bh[[an Fhionlainn|Fionlainn]] atá sé bunaithe. Is ar [[gutháin soghluaiste|ghutháin soghluaiste]] is mó anois atá a cháil, i ré ina dtáirgtear go leor de ghutháin an domhain san [[an Áise|Áise]]. Imeasc a chuid gutháin soghluaiste, tá an ''3650'', ar a bhfuil sé ar a chumas grianghraif agus físeáin ghearra a thógáil, chomh maith le ceangal [[Idirlíon|idirlín]] a thógáil ar an aer. [[Íomhá:Nokia 6300 (1).jpg|thumb|left|Fón Nokia]] Bunaíodh an comhlacht i [[1865]], agus bhí baint aige le hobair adhmaid, ansin le rubar níos déanaí. Bhí táirgeadh ríomhairí agus ábhar le cumarsáid ar siúl ag an gcomhlacht ar feadh na mblianta, agus ba ón mbaile Nokia a thóg an comhlacht a ainm. Sna [[1990í|nóchaidí]], agus é i ndroch-chúis le fiacha, chuir Nokia an bhéim ar ghutháin soghluaiste agus innealra a bhaineann le córais gutháin soghluaiste. Scar sé le gnónna ríomhaireachta, mar shampla. Ag deireadh [[2004]], ní raibh tuairiscí gnó Nokia chomh láidir agus a bhíothas ag súil. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-fi}} {{DEFAULTSORT:Nokia}} [[Catagóir:An Fhionlainn]] [[Catagóir:Comhlachtaí fón póca]] lkbthgsm7nlhbwjjgxm5g4amriza5c8 0 2801 1306357 1120109 2026-04-03T18:52:19Z Alison 570 stub-sort 1306357 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Finnish Independence 50th Anniversary 5c 1967 issue U.S. stamp.jpg|clé|mion|257x257px]] [[Íomhá:Ven tunnustaa Suomen itsenisyyden.png|mion|clé|Ven tunnustaa Suomen itsenisyyden]] Ghlac [[parlaimint]] na [[An Fhionlainn|Fionlainne]] le forógra an '''[[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchais]]''' ar [[6 Mí na Nollag]] [[1917]]. Bhí sé de chuspóir ag an bparlaimint cúl a thabhairt le seanstádas na tíre mar Ard-Dhiúcacht fhéinstiúrtha [[an Rúis|Rúiseach]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-fi}} [[Catagóir:Stair na Fionlainne]] h42roj8g6bi02vhbbysd6rgjj6rqmyz 0 2879 1306291 1284973 2026-04-03T13:54:30Z Saighneánach 72809 Tidy 1306291 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Erskine (Hamilton) Childers''' ceathrú h[[Uachtarán na hÉireann]] ([[11 Samhain]] [[1905]] – [[17 Samhain]] [[1974]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/the-president/erskine-childers|teideal=President Erskine Childers|údar=Office of the President of Ireland|dáta=|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2020-11-17}}</ref> Ba mhac é le [[Robert Erskine Childers|(Robert) Erskine Childers]] (féach [[Asgard]]), [[scríbhneoir]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] a bhí páirteach sa ghluaiseacht ar son [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] na hÉireann. Bhí sé ina aire i gcúig [[rialtas]] sular toghadh ina [[Uachtarán]] é in 1973. Bhásaigh sé go tobann tar éis dó a bheith aon bhliain agus cúig mhí in oifig. == Saol == I [[Londain]], [[Sasana]] a rugadh Erskine Hamilton Childers. Ach toghadh a a hathair i g[[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]. Tar éis dó a bheith ina chónaí i Sasana agus sa bhFrainc, tháinig sé go Baile Átha Cliath in 1931 lena bheith ina Bhainisteoir Fógraíochta don [[nuachtán]] nuasheolta ''[[Scéala Éireann]]'' ([[Irish Press]] le De Valera). Idir 1936 agus 1944 bhí sé ina Rúnaí ar Chonaidhm Dhéantúsóirí na hÉireann. [[Íomhá:Erskine-h-childers.jpg|clé|mion|t. 1973-1974]] Bhí Childers ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] ó [[1938]], an bhliain a ndearnadh saoránach Éireannach de, go dtí [[1973]]. Bhí postanna éagsúla aige sa [[Dáil Éireann|Dáil]] i gcomhaireachtaí [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] faoi [[Eamon de Valera]], [[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] agus [[Seán Ó Loingsigh|Jack Lynch]] (Seán Ó Loingsigh). Idir 1944 agus 1948 bhí sé ina Aire Sóisearach agus idir 1951 agus 1954 agus arís idir 1957 agus 1973, bhí sé ina aire i roinnt ranna rialtais éagsúla i ndiaidh a chéile. Bhí sé ina [[Tánaiste|Thánaiste]] chomh maith idir 1969 agus 1973. Phós Erskine Childers Ruth Dow in 1925 agus in aois 20 bliain dó. Tar éis a báis, phós sé Rita Dudley in 1952. == Uachtarán == Bhí Childers ina [[Tánaiste|Thánaiste]] ó [[1969]] go dtí gur toghadh mar [[Uachtarán na hÉireann]] é. Bhí conspóid ag baint lena thoghadh toisc nach raibh an Ghaeilge ar a thoil aige. Bhain rialtas na linne ([[Fine Gael]] agus [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]) leas as sin chun maolú a chur ar chearta teanga na Gaeilge mar theanga oifigiúil de chuid [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa|Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]], a raibh an stát tar éis ballraíocht a ghlacadh leis sa bhliain chéanna. Mhair an staid sin [[Feachtas "Stádas"|go dtí 2007]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Kerron Ó Luain]]|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/10/stair-na-huachtaranachta/|title=Stair na huachtaránachta|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=52}}</ref> Ar an 25 Meitheamh 1973 insealbhaíodh Childers mar cheathrú Uachtarán na hÉireann. I mí na Bealtaine 1974 thug sé cuairt ar an Bheilg. B'ócáid stairiúil í toisc gurb í an chéad chuairt stáit a thug Uachtarán na hÉireann ar thír Eorpach eile. D'oibrigh sé go dian mar Uachtarán agus fuair sé [[Croí|taom croí]] go tobann agus é in oifig ar an [[17 Samhain]] [[1974]]. Bhí óráid faoi scíth & [[Ióga|íoga]] á thabhairt aige ag an am i gColáiste Ríoga Lianna, [[Baile Átha Cliath]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/sudden-death-of-erskine-childers-recalled-1.1204718|teideal=Daughter recalls sudden death|údar=Irish Times|dáta=|dátarochtana=2018}}</ref> Ní raibh ach 69 bliain d’aois slánaithe aige. Ba é an t-aon Uachtarán na hÉireann amháin a fuair bás agus é fós san oifig. == Féach freisin == * [[Robert Erskine Childers|(Robert) Erskine Childers]], a athair * [[Nessa Childers]], a iníon == Léitheoireacht bhreise == * [[Eithne Nic Eoin|Eoin, Eithne Nic]]. (2010). ''[https://comhar.ie/leabhair/uachtarain-na-heireann/ Uachtaráin na hÉireann]''. [[LeabhairCOMHAR]]. ISBN 9780955721724. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Uachtaráin na hÉireann}} {{Tánaistí na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 12ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 13ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 14ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 16ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 17ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Childers, Erskine Hamilton}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1905]] [[Catagóir:Básanna i 1974]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 17ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Tánaistí na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] s4g5juugy8zwbp7xgkdbehv419zep2p 0 3435 1306294 1251099 2026-04-03T13:58:26Z Saighneánach 72809 /* Tar éis na polaitíochta */Tidy 1306294 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é an Dr. '''Gearóid Mac Gearailt''', nó '''Garret Fitzgerald'''. an seachtú [[Taoiseach]] ar [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]] ([[9 Feabhra]] [[1926]] - [[19 Bealtaine]] [[2011]]). Bhí sé mar Aire Gnóthaí Eachtracha ó [[1973]] go [[1977]], nuair a ceapadh mar cheannaire ar Fhine Gael é. Chaith sé dhá théarma mar Thaoiseach, an chéad cheann idir Iúil [[1981]] agus Feabhra [[1982]], agus an dara ceann idir mí na Nollag [[1982]] agus mí an Mhárta [[1987]]. Ceaptar go forleathan san [[1980idí]] gurbh eisean an ceannaire ab fhearr de chuid Fhine Gael le blianta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/dr-garret-fitzgerald-dies-in-a-dublin-hospital-aged-85-26734185.html|teideal=Dr Garret FitzGerald dies in a Dublin hospital aged 85|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-05-19}}</ref> Le linn a shaoil mar pholaiteoir bhí an-ghnaoi air - ghlaoigh gach taobh an t-ainm 'Garret' air, mar shampla. Lena nádúr cuideachtúil, an cumas a bhí aige labhairt níos tapúla ná mar a cheap daoine a d'fhéadfaí a dhéanamh agus an dealramh a bhí aige le hollamh dearmadach, ba pholaiteoir feidhmiúil é ó tháinig sé isteach sa saol polaitiúil i lár na [[1960í]] go dtí gur éirigh sé as sa bhliain [[1992]].<ref>{{Cite news|teideal=Garret FitzGerald obituary|url=https://www.theguardian.com/world/2011/may/19/garret-fitzgerald-obituary|work=The Guardian|dáta=2011-05-19|dátarochtana=2019-05-19|language=en-GB|údar=Anne McHardy}}</ref> [[Íomhá:Dr Garrett Fitzgerald, Visiting Lecturer Series January 1973 (9370854042).jpg|mion|250x250px|Eanáir 1973|clé]] == Tús a shaoil == Ba mhac le Desmond Mac Gearailt é, a bhí ina Aire Gnóthaí Seachtracha (an seanainm a bhí ar an Roinn Gnóthaí Eachtracha roimh 1972) i rith na [[1920í|1920idí]]. Bhí Desmond ar dhuine de bhunaitheoirí [[Cumann na nGaedhael|Chumann na nGaedhael]], páirtí polaitiúil a bunaíodh chun tacaíocht a thabhairt don [[Conradh Angla-Éireannach|Chonradh Angla-Éireannach]] a síníodh i [[1921]] idir [[an Bhreatain]] agus [[Éire]] chun [[Saorstát Éireann]] a bhunú. Cé gur dhuine sinsearach é a athair ar thaobh an chonartha i ndeighilt pholaitiúil na hÉireann (troideadh [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh Cathartha]] idir lucht an chonartha agus an dream a bhí ina choinne i [[1922]] agus [[1923]]), choinnigh sé a chuid cairde i measc an dreama a bhí i gcoinne an chonartha, leithéidí [[Seán Mac an tSaoi]], a bhí ina Aire i rialtas [[Eamon de Valera|Éamoin de Valera]]. I gcontrárthacht lena athair, ba [[Protastúnachas|Phrotastúnach]] í a mháthair Mabel, a bhí ní ba phoblachtaí ná a athair. Is isteach sa mheascán sin, trasna na deighilte polaitiúla, a rugadh Gearóid.[[Íomhá:Garret FitzGerald-Oval Office-Patricks Day 1976.jpg|clé|mion|210x210px|17 Márta 1976 i Washington D.C.]] == Tús a shaoil pholaitiúil == Mac léinn éirimiúil ab ea Gearóid. In [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|UCD]], bhí sé sa bhliain chéanna le [[Cathal Ó hEochaidh]] a bheadh mar namhaid aige sa todhchaí. Mar gheall ar a chumas le [[matamaitic]] agus a bhua intleachtúil, thug ceannaire [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]], [[Seán F. Lemass]], cuireadh dó bheith ina bhall den pháirtí sin. Ach lean Gearóid a athair agus chuaigh sé isteach i bhFine Gael, páirtí a d'eascair as Cumann na nGaedhael. Tháinig Mac Gearailt chun cinn i [[Seanad Éireann]] sa bhliain [[1965]] agus toghadh sé mar [[Teachta Dála|Theachta Dála]] i [[1969]]. Toghadh é mar [[Teachta Dála|Theachta Dála]] de chuid [[Fine Gael|Fhine Gael]] go [[Dáil Éireann]] i [[1969]]. == Aire Gnóthaí Eachtracha == Beagnach ar an bpointe, piocadh Gearóid amach mar dhuine mór le rá sa pháirtí. Nuair a bhí an bua ag an bpáirtí (in éineacht le [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]) sa toghchán i [[1973]], cheap a lán daoine go gceapfaí é mar Aire Airgeadais. Seachas an tAire Airgeadais, cheap an Taoiseach [[Liam Mac Cosgair]] mar Aire Gnóthaí Eachtracha é, an post céanna a bhí ag a athair nuair a bhí seisean i [[rialtas]] le hathair Liam Mhic Cosgair, [[Liam Tomás Mac Cosgair|W.T. Mac Cosgair]], daichead bliain ní ba luaithe. Sa lá atá inniu ann, measann go leor daoine go raibh Gearóid ar dhuine de na hAirí Gnóthaí Eachtracha ab fhearr riamh. Nuair a bhí sé ina Aire bhí an post athraithe go mór ó ré a athar; ní raibh Éire ina ball den [[Comhlathas Briotanach|Chomhlathas Briotanach]] ach bhí sí ina ball den [[Comhphobal Eorpach|Chómhargadh Eorpach]] (CE), nó an t[[Aontas Eorpach]] (AE) mar a ghlaoitear air anois.[[Íomhá:US Pres Ford & Taoiseach Cosgrave-Patricks Day 1976 .jpg|clé|mion|1976: Fitzgerald ar chlé, le Cosgrave, President [[Gerald R. Ford]] agus Secretary of State [[Henry Kissinger]]]] == Ceannaire Fhine Gael == I 1977 d'éirigh go dona le Fine Gael agus le [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] san olltoghchán, d'éirigh Mac Cosgair as an bpost mar cheannaire agus ceapadh Mac Gearailt mar chomharba air. Faoi cheannas Mhic Gearailt, tháinig méadú an-mhór ar thacaíocht Fhine Gael agus ar ghnaoi na ndaoine orthu. Sa toghchán i mí na Samhna 1982 ní raibh ach cúig shuíochán ní ba lú ag Fine Gael ná mar a bhí ag Fianna Fáil (an difríocht is lú riamh idir an dá pháirtí ag an am). Idir an Seanad agus an Dáil bhí níos mó suíochán ag Fine Gael ná mar a bhí ag Fianna Fáil. Ba mar gheall ar Mhac Gearailt den chuid is mó a d'éirigh le Fine Gael an toradh sin a fháil. Bhí sé tar éis glúin nua de pholaiteoirí óga a thabhairt chun cinn, daoine mar [[Seán de Briotún]], [[Alan Dukes]], [[Micheál Ó Nuanáin]], Jim Mitchell, Ivan Yates agus Gemma Hussey. Ach bhí baint ag an míshásamh a bhí ar an bpobal maidir le ceannaire Fhianna Fáil Cathal Ó hEochaidh leis an toradh chomh maith. Chuaigh na cogaí eipiciúla idir an dá 'Charlie' agus 'Garret' go mór i bhfeidhm ar an saol polaitiúil le linn na tréimhse sin.[[Íomhá:An Taoiseach Garret Fitzgerald at the Wang facility, Plassey Technological Park (9307630326).jpg|clé|mion|Monarcha Wang, Plassey Technological Park, Luimneach 1984]] [[Íomhá:Garret FitzGerald Lisbon 2009.jpg|clé|mion|Garrett Fitzgerald i mBÁC sa bhliain 2009]][[Íomhá:Lifestyles condom package.jpg|mion|Ritheadh an tAcht Sláinte (Pleanáil Clainne) sa bhliain 1985. Dá bharr sin, bhí [[coiscín]]í le fáil sa Phoblacht don chéad uair!|clé]] == Taoiseach == Bhí sé mar Thaoiseach den chéad uair i mí Iúil 1981, agus é i gceannas ar rialtas mionlaigh idir Fine Gael agus Páirtí an Lucht Oibre. Nuair a tháinig siad i réim, fuair siad amach go raibh cúrsaí airgeadais poiblí i ndroch-chaoi. Ar an bpointe, thug siad isteach cáinaisnéis dhanartha i lár an bliana. Theip ar an rialtas leis an dara cáinaisnéis i mí Eanáir 1982; chiallaigh sé sin nach raibh tacaíocht ón Dáil ag an rialtas. Thug Mac Gearailt aghaidh ar [[Áras an Uachtaráin]] chun iarraidh ar an Uachtarán [[Pádraig Ó hIrighile]] an rialtas a lánscor láithreach. Nuair a bhain sé amach an tÁras, fuair sé amach go raibh an tUachtarán tar éis sruth glaonna gutháin a fháil ó dhaoine sinsearacha sa fhreasúra. Tháinig na glaonna sin ó dhaoine mar [[Cathal Ó hEochaidh|Chathal Ó hEochaidh]] (ceannaire Fhianna Fáil), [[Brian Pádraig Ó Luineacháin|Brian Ó Luineacháin]] agus Sylvester Barrett. Bhí siad ag éileamh ar an Uachtarán diúltú don iarratas ó Mhac Gearailt (mar bhí sé de cheart aige a dhéanamh de réir an [[Bunreacht na hÉireann|Bhunreachta]]). Dá ndiúltódh an tUachtarán dó, chiallódh sé sin go mbeadh ar Mhac Gearailt éirí as a phost mar Thaoiseach agus go mbeadh deis ag an bhfreasúra ar dhuine eile a chur chun tosaigh don phost. Bhí an tUachtarán den tuairim gur mí-iompar a bhí i gceist i gcás an fhreasúra, mar sin dhiúltaigh sé d’iarratas an fhreasúra agus rinne sé an rialtas a lánscor. (Tháinig eachtraí na hoíche sin ar ais chun dochar a dhéanamh do dhuine de na daoine a bhí ag cur brú ar an Uachtarán. Nuair a bhí [[Brian Ó Luineacháin]] mar iarrthóir i dtoghchán na huachtaránachta, thug sé cur síos ar eachtraí na hoíche a bhí ag teacht salach ar an bhfírinne, cuireadh an ruaig air as a phost sa rialtas agus theip air sa toghchán). Chaill Mac Gearailt an toghchán ina dhiaidh sin, ach tháinig sé ar ais í gcumhacht go luath sa chéad toghchán eile, í mí na Samhna 1982. É ina Thaoiseach chuir Fitzgerald polasaithe liobrálacha chun cinn, agus é ag iarraidh sochaí neamhsheicteach '[[Wolfe Tone|Tone]] agus Davis' a chruthú. * Rinne sé iarracht córas colscartha a thabhairt isteach ach theip air sa reifreann<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tenth Amendment of the Constitution Bill 1986|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tenth_Amendment_of_the_Constitution_Bill_1986&oldid=863869126|journal=Wikipedia|date=2018-10-13|language=en}}</ref>; *D’éirigh leis na dlíthe [[Frithghiniúint|frithghiniún]]<nowiki/>a a dhéanamh ní ba shaoire, áfach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Contraception in the Republic of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Contraception_in_the_Republic_of_Ireland&oldid=856462954|journal=Wikipedia|date=2018-08-25|language=en}}</ref> Ritheadh an tAcht Sláinte (Pleanáil Clainne) sa bhliain 1985. Dá bharr sin, bhí [[coiscín]]í le fáil sa Phoblacht don chéad uair! *Bhí an leasú ar son na beatha a cuir<nowiki/>eadh sa Bhunreacht in aghaidh chomhairle Mhic Gearailt. * Bhí an Comhaontú Angla-Éireannach ar cheann de na rudaí ba dhrámatúla a bhain sé amach. Thug an comhaontú bealach do [[Rialtas na hÉireann]] chun ionchur bheith aige i gcúrsaí rialtais i d[[Tuaisceart Éireann]]. * Bhí [[Eacnamaíocht|geilleagar]] an domhain i dtrioblóid sna [[1980idí]] agus ní raibh sé ar chumas an rialtais fadhbanna [[Airgead (eacnamaíocht)|airgeadais]] na tíre a réiteach. == Tar éis na polaitíochta == Chaill Fine Gael an olltoghchán sa bhliain 1987 go trom, agus d’éirigh Mac Gearailt as a phost mar cheannaire go díreach ina dhiaidh. D’éirigh sé as an Dáil i dtoghchán na bliana 1992. Thosaigh sé ag scríobh ailt an-ghnaoi i ''[[The Irish Times]]'' gach Satharn (colún seachtainiúil). Bhí sé as comhair an phobail arís in [[2002]] agus é ag obair ar son an vóta 'Tá' sa dara reifreann ar Nice. Bhí a bhean chéile Joan faoi mhíchumas. Cailleadh í sna [[1990í]], tar éis di bheith breoite blianta fada. Fuair Mac Gearailt [[bás]] i mBaile Átha Cliath ar an [[19 Bealtaine]] [[2011]]. == Féach freisin == * [[Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thoir Theas]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taoisigh na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 21ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Gearailt, Gearoid Mac}} [[Catagóir:Ceannairí Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]] [[Catagóir:Básanna in 2011]] [[Catagóir:Iriseoirí The Irish Times]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] oy85hp3zoxo5zw8zugu16tjvk7bru4o 0 3599 1306277 1305207 2026-04-03T13:29:21Z Saighneánach 72809 Formatting 1306277 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Tír i ndeisceart na hEorpa í '''an Iodáil''' ([[An Iodáilis|Iodáilis]]: ''{{lang|it|Italia}}'') nó '''Poblacht na hIodáile''' ([[An Iodáilis|Iodáilis]]: ''Repubblica Italiana'') le thart ar 60 milliún duine ina gcónaí inti. Is ballstát den [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] í. Tá cruth buataise ar an leithinis, an chuid is mó den tír, agus is cuid den tír iad freisin an dá oileán is mó sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]], [[an tSicil]] is [[an tSairdín]]. Tá teorainneacha aici leis [[an Ostair]], [[an Fhrainc|an bhFrainc]], [[an tSlóivéin|an Slóivéin]], agus [[an Eilvéis]] sa tuaisceart. Tá na h-iamhchríocha [[San Mairíne]] agus [[cathair na Vatacáine|an Vatacáin]] istigh san Iodáil. Usáideann siad an [[euro]]. Is í [[an Róimh]] príomhchathair na hIodáile. Tá áit an-tábhachtach aici sa stair 'Iartharach'; is san Iodáil a rugadh sibhialtacht na nEitriuscach agus sibhialtacht na Gréige Móra; [[Impireacht na Róimhe]]; poblachtaí muirithe na [[An Mheánaois|Meánaoise]]; an fhealsúnacht [[An Daonnachas|dhaonnachach]]; agus an [[An Renaissance|Renaissance]]. Tá an Iodáil ina tír aontaithe ó [[1861]], tar éis an ''[[Risorgimento]]'' ar dhírigh Ríocht na Sairdíne é, agus tá sí ina [[poblacht]] ó cuireadh ar ceal an mhonarcacht i [[reifreann]] sa bhliain [[1946]]. Tá sí ar cheann de na sé stát a bhunaigh an [[Comhphobal Eorpach]] sa bhliain [[1957]], agus den aon stát déag a bhunaigh an limistéar [[Euro|eoró]] sa bhliain [[1999]]. == Tíreolaíocht == Is [[leithinis]] mhór go príomha le dhá phríomh-oileán, an [[An tSicil|tSicil]] agus an [[An tSairdín|tSairdín]], í an Iodáil. Is í an tsliabh is airde ná Monte Bianco in iarthar na [[Na hAlpa|nAlpa]]. Tá cuid de na lochanna is mó suite i dtuaisceart na hIodáile, mar [[Loch Garda]], Loch Como, Loch Maggiore agus Loch Iseo. == Réigiúin == Tá an Iodáil deighilte i 20 réigiún (''regioni'', uatha ''regione''). Tá stádas faoi leith féinrialaitheach ag cúig cinn acu, rianaithe ag an *: * [[Abruzzo]] * [[Basilicata]] * [[Calabria]] * [[Campania]] * [[Emilia-Romagna]] * [[Friuli-Venezia Giulia]] * * [[Lazio]] * [[Liguria]] * [[An Lombaird]] (Lombardia) * [[Marche]] * [[Molise]] * [[Píodmant]] (Piemonte) * [[Puglia]] * [[An tSairdín]] (Sardegna) * * [[An tSicil]] (Sicilia) * * [[An Tuscáin]] (Toscana) * [[Trentino-Tirol Theas]] (Trentino-Alto Adige) * * [[Umbria]] * [[Valle d'Aosta]] * * [[Veneto]] Tá gach réigiún, seachas Valle d'Aosta, roinnte in dhá nó níos mó cúigí. == Geilleagar == Úsáidtear an [[euro]] mar airgeadra san Iodáil. Dar le tuairisc na bliana 2022 ón [[Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta]], is é geilleagar na hIodáile an 12ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre ([[Olltáirgeacht intíre|OTI]]) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 10ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 31ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Iodáil, é ar $51,062 don chónaitheach. De réir ''Innéacs Forbartha Daonna, Socraithe don Éagothroime, 2021'' na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] ([[:en:Human_Development_Index#Inequality-adjusted_HDI|en]]), innéacs a dhéanann iarracht an caighdeán maireachtála a thomhas i ngach tír de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamheacnamaíochta, is í an 35ú tír is forbartha ar domhan í an Iodáil, as 156 tír a tomhaiseadh, cothrom leis an [[An Ghréig|Ghréig]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf|teideal=Human Development Report 2019 - Overview|údar=Náisiúin Aontaithe|dáta=2019|language=Béarla|dátarochtana=15-03-2020}}</ref> Cuireann sin ar an 21ú tír is forbartha as 27 ballstát an Aontais Eorpaigh í. I ''dTuarascáil Sonais Domhanda'' 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Iodáil an 47ú tír is sona, as 156 tír. I Mí Dheireadh Fómhair 2022, bhí ráta dífhostaithe na tíre ar 7.8%, an ceathrú leibhéal ab airde san Aontas Eorpach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics|teideal=Unemployment statistics - Statistics Explained|work=ec.europa.eu|dátarochtana=2019-01-26}}</ref> Is féidir geilleagar na hIodáile a roinnt ina dhá cuid, an tuaisceart agus an deisceart. Tá eacnamaíocht an tuaiscirt níos forbartha, go háirithe in earnáil na tionsclaíochta sna cathracha ar nós [[Milano]], [[Torino]], agus [[Genova]]. Ciallaíonn sé seo nach bhfuil ach 60% dá OTI per capita ag an deisceart. Chomh maith leis sin, tá ráta fostaithe an deiscirt 20% níos ísle, agus táirgiúlacht na n-oibrithe 30% níos ísle.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The North-South Divide in Italy: Reality or Perception?|url=https://czasopisma.uni.lodz.pl/esrap/article/view/3278|journal=European Spatial Research and Policy|date=2018-08-14|issn=1896-1525|pages=29–53|volume=25|issue=1|doi=10.18778/1231-1952.25.1.03|language=en|author=Dario Musolino}}</ref> == Polaitíocht == [[Íomhá:Risultati elezioni politiche italiane 2022 - Camera dei deputati - Per coalizioni.svg|mion|Suíocháin i dTeach na dTeachtaí, teach íochtarach Pharlaimint na hIodáile]] === Tar éis Olltoghchán 2018 === Tar éis an olltoghcháin sa bhliain 2018, cuireadh rialtas ar bun idir ''[[Gluaiseacht na gCúig Réalta]]'', páirtí polaitíochta [[Pobalachas|pobalach]] agus frith-chórasach, agus ''[[Lega Nord|An Conradh]],'' páirtí den [[Eite dheis|eite fhad-dheis,]] agus an polaiteoir neamhspleách [[Giuseppe Conte]] ina uachtarán ar Chomhairle na nAirí, ról atá cosúil le ról an [[Taoiseach|Taoisigh]] in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]]. Athraíodh comhdhéanamh polaitiúil an rialtais dhá uair ina dhiaidh sin, áfach. I Mí Lúnasa 2019, chinn An Conradh tarraingt amach as an rialtas. Mar sin, cuireadh rialtas nua ar bun le tacaíocht ó Ghluaiseacht na gCúig Réalta; ón ''bPáirtí Daonlathach'', páirtí den [[Eite chlé|eite lár-chlé]]; agus ó ''Shaor agus Cothrom'', páirtí den [[eite chlé]], i Mí Mheán Fómhair. Go luath ina dhiaidh sin, d'imigh roinnt d'fheisirí parlaiminte An Pháirtí Dhaonlathaigh chun páirtí nua [[Liobrálachas|liobrálach]], ''Italia Viva'' ('An Iodáil Beo') a chur ar bun: mar sin féin, lean siad orthu ag tacú leis an rialtas. Níor mhair an socrú seo ach bliain go leith, áfach: i Mí Eanáir 2021, tharraing Italia Viva amach as an rialtas mar gheall ar easaontais éagsúla idir iadsan agus an tUachtarán Conte agus na trí pháirtí rialtais eile. Ó ba rud é nach raibh tromlach i dTeach na dTeachtaí ag an rialtas gan tacaíocht Italia Viva, thug Conte fógra d'Uachtarán na Poblachta, [[Sergio Mattarella]] (ról atá cosúil le ról an [[Uachtarán na hÉireann|Uachtaráin]] in Éirinn) go raibh sé de rún aige éirí as mar uachtarán ar Chomhairle na nAirí. I Mí Feabhra, thángthas ar shocrú rialtais nua eile idir réimse leathan páirtithe - le tacaíocht ó Ghluaiseacht na gCúig Réalta, ón gConradh, ón bPáirtí Daonlathach, ó Viva Italia, ó Shaor agus Cothrom, agus ón bpáirtí ''Forza Italia'' ('Ar aghaidh, a Iodáil') ar an [[eite dheis|eite lár-dheis]], chomh maith le scata páirtithe beaga eile - faoina raibh an t-iar-státsheirbhíseach agus iaruachtarán de chuid an [[Banc Ceannais Eorpach|Bhainc Cheannais Eorpaigh]] Mario Draghi ina uachtarán ar Chomhairle na nAirí. === Tar éis Olltoghchán 2022 === In Olltoghchán na bliana 2022, d'éirigh le comhghuaillíocht idir páirtithe na heite deise - is iad sin, Bráithreacha na hIodáile, An Conradh, agus Forza Italia - tromlach a bhaint amach i ndá theach Pharlaimint na hIodáile. B'iad ''Bráithreacha na hIodáile'' (Fratelli d'Italia) an páirtí ba mhó nár thacaigh le rialtas Draghi, agus b'iadsan a tháinig sa chéad áit i measc an trí pháirtí seo den eite dheis. Mar sin, b'í ceannaire an pháirtí sin, [[Giorgia Meloni]], a thogh an pharlaimint ina príomh-aire i ndiaidh an olltoghcháin. == Bia == [[Íomhá:Capuccino topping figures.JPG|mion|''{{lang|it|Cappucino}}'', ceann de na cineálacha [[caife]] a cumadh san Iodáil]] Aithnítear cuisine na hIodáile as an éagsúlacht mhór a bhíonn idir réigiúin éagsúla na tíre, go háirithe idir deisceart agus tuaisceart na tíre,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/Italian-cuisine|teideal=Italian cuisine|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2019-10-19}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.indigoguide.com/italy/food.htm|teideal=Italian Food - Italy's Regional Dishes & Cuisine|dáta=2011-01-02|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-10-19|archivedate=2011-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102020059/http://www.indigoguide.com/italy/food.htm}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rusticocooking.com/regions.htm|teideal=Regions of Italy|work=www.rusticocooking.com|dátarochtana=2019-10-19|archivedate=2019-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190619033656/https://www.rusticocooking.com/regions.htm}}</ref> agus tá sí ar cheann de na cuisiní is mó éilimh agus is mó úsáide ar fud an domhain.<ref>{{Cite news|teideal=How pasta became the world's favourite food|url=https://www.bbc.com/news/magazine-13760559|dáta=2011-06-15|dátarochtana=2019-10-19|language=en-GB|údar=Caroline McClatchey}}</ref> Bhí tionchar nach beag ag cuisine na hIodáile ar chuisiní tíortha eile, cuisine na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]] go háirithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://sallybernstein.com/food/cuisines/us/|teideal=American Food, Cuisine|work=sallybernstein.com|dátarochtana=2019-10-19}}</ref> I measc na bplátaí is mó aithne ar bhonn domhanda áirítear an [[píotsa]], an [[pasta]], an [[Caife|chaife]] Iodálach (ar nós an ''{{lang|it|cappucino}}'', an ''{{lang|it|espresso}}'', nó an ''{{lang|it|lungo}}''), agus [[uachtar reoite]] na hIodáile. == Gailearaí == <gallery> Íomhá:Montalcino town view.jpg|Montalcino, [[An Tuscáin]] Íomhá:Castello Reggio Calabria.jpg|Castello Reggio, [[Calabria]] Íomhá:Mont Blanc from Aosta Valley.JPG|An Monte Bianco (Sliabh Bán), sliabh is airde na tíre, feicthe ón Valdigne, [[Valle d'Aosta]] Íomhá:Napoli - Maschio Angioino - 202209302342 3.jpg|[[Napoli]], agus an bolcán Vesuvius, i [[Campania|gCampania]] Íomhá:Rabbit islet (Isola dei Conigli) - Lampedusa - 2.jpg|Oileáinín na gCoinín, [[Lampedusa]], [[An tSicil]] Íomhá:Colosseo 2020.jpg|[[An Colasaem]], [[An Róimh]] Íomhá:Lago di Garda 1 Giugno 2006.jpg|[[Loch Garda]] Íomhá:San Giuliano di Puglia veduta.jpg|San Giulano di Puglia, [[Molise]] Íomhá:Parlament italien.JPG|Parlaimint na hIodáile, sa [[An Róimh|Róimh]] Íomhá:Ayuntamiento, Trieste, Italia, 2017-04-15, DD 10.jpg|Halla na Cathrach, [[Trieste]] Íomhá:Atrani (Costiera Amalfitana, 23-8-2011).jpg|Atrani, [[Campania]] Íomhá:Lago de Como, Italia, 2016-06-25, DD 02-06 PAN.jpg|Loch Como, sa [[An Lombaird|Lombaird]] Íomhá:Viadotto Italia (2).png|An Tarbhealach Italia, i [[Calabria|gCalabria]] </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Náisiúin G-20}} {{AE}} {{DEFAULTSORT:Iodáil, An}} [[Catagóir:An Iodáil|*]] [[Catagóir:Ballstáit den Aontas Eorpach|Iodáil, An]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|I]] [[Catagóir:Náisiúin G-20]] [[Catagóir:Náisiúin G-8]] 6g9twq4nj15em2qdda7pemh8nh4crpq 0 3989 1306289 1304351 2026-04-03T13:51:31Z Saighneánach 72809 Tidy 1306289 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán}} [[Nuachtán]] [[Mórbhileog|mórbhileoige]] laethúil [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] is ea '''''The Irish Times''''' a bunaíodh ar an 29 Márta 1859. Is é [[Ruadhán Mac Cormaic]] an t-eagarthóir ó 2022 i leith. Tháinig sé i gcomharbas ar [[Paul O'Neill]] (2017–2022) agus [[Kevin O'Sullivan]] (2011–2017). Meastar go ginearálta go bhfuil claonadh [[liobrálachas|liobrálach]] [[daonlathas sóisialach|daonlathach sóisialach]] ag an nuachtán; mar chomparáid, deirtear go bhfuil an ''[[Irish Independent]]'' ar an [[eite dheis]] ó thaobh na heacnamaíochta agus [[cosmhuintireachas|cosmhuintireachais]] de. Bhí ''The Irish Times'' ar son fheachtas [[Máire Mhic Róibín|Mháire Mhic Róibín]] chun a bheith [[Uachtarán na hÉireann]], agus ar son athchóirithe dlí in Éirinn maidir le cúrsaí [[Colscaradh|colscartha]], [[Frithghiniúint|frithghiniúna]] agus [[Ginmhilleadh|ginmhillte]]. Tugtar ''Tráthscéal Éireann'' ar an nuachtán ar uairibh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/e-a-aistriu-no-gan-e-a-aistriu-sin-i-an-cheist-i-gcead-do-liam-shakespeare/|teideal=É a aistriú nó gan é a aistriú – sin í an cheist (i gcead do Liam Shakespeare)|údar=[[Antain Mac Lochlainn]]|dáta=2015-05-06|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> == Stair == Deirtear gur bunaíodh ''The Irish Times'' le guth a thabhairt do [[Protastúnachas|Phrotastúnaigh]] agus [[Aontachas Éireannach|aontachtaithe]] a bhí ar son aontas polaitiúil na hÉireann leis an m[[An Bhreatain|Breatain Mhór]]. Le linn an fichiú haois, agus deisceart na h[[Éire]]ann ag éirí níos neamhspleáiche ón [[an Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] agus ón g[[Comhlathas na Náisiún|Comhlathas]], d'athraigh an nuachtán a dhearcadh agus d'éirigh sé níos radacaí i measc na meán in Éirinn. Sa bhliain 1895, rinne an nuachtán aistriú óna chéad oifigí i m[[Baile Átha Cliath]] ar [[Sráid na Mainistreach Láir]] go dtí [[Sráid D'Olier]]. (Suas chun deireadh na bliana 2004, bhí an ''[[Irish Independent]]'' suite ar an tsráid sin freisin). Fógraíodh in [[Eanáir]] [[2005]] go mbeadh an nuachtán ag déanamh athaistriú go dtí [[Sráid na Teamhrach]]. == Gaeilge sa nuachtán == [[Íomhá:Irish_Times_Póstaer_Gaeilge.jpg|mion|Póstaer saor in aisce ón ''Irish Times'', an taobh Gaeilge]] Bhíodh trí cholún Gaeilge sa nuachtán in aghaidh na seachtaine sa bhliain 2011, maille le blag ag an eagarthóir Gaeilge. Luaigh an léachtóir [[John Walsh (léachtóir)|John Walsh]] tábhacht mhór leis na colúin seo agus caighdeán iriseoireachta a bhíodh "ard go ginearálta", má bhíodh "cuma an-institiúideach" féin air uaireanta agus neamhréir idir téamaí na n-alt agus mórscéalta an lae i saol na Gaeilge scaití.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Regina Uí Chollatáin]]|date=18 Aibreán 2011|url=http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf|title=Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga|pages=lch 60|archive-date=1 Aibreán 2014|access-date=15 Iúil 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf |date=1 Aibreán 2014 }}</ref> Tá leathanach iomlán [[Gaeilge]], uair sa tseachtain, sa nuachtán ón mbliain 2012 nuair a rinneadh é a athdhearadh. Tá colún "dúshlánach"<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-go-leor-le-baint-amach-go-foill-ag-na-meain-ghaeil.aspx|title=Go leor le baint amach go fóill ag na meáin Ghaeilge|journal=[[Beo!]]|issue=67|year=2006|month=Samhain}}</ref> Gaeilge ag [[Alan Titley]] ann dar ainm ''Crobhingne''. Is é [[Pól Ó Muirí]] an t-eagarthóir Gaeilge. Freisin cuireann siad póstaeir srl ar fáil le Gaeilge ar thaobh amháin, agus Béarla ar an taobh eile, ach den chuid is mó déantar é seo le tacaíocht ó ranna éagsúla rialtais. Sa bhliain 2016, d'eisigh ''The Irish Times'' forlíonadh aisbhreathnaitheach i nGaeilge faoin teideal ''An Ghaeilge agus Éirí Amach na Cásca 1916''.<ref>{{Luaigh foilseachán|date=10 Márta 2016|title=An Ghaeilge agus Éirí Amach na Cásca 1916|journal=[[The Irish Times]]|pages=lgh 51–82|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/Forl%C3%ADonadh_10_M%C3%A1rta_Irish_Times-1.pdf}}</ref> === ''Scéal'' === {{Príomhalt|Scéal (nuachtán)}} Bunaíodh an foilseachán nua ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'' i mí Aibreán 2025. Tá sé á dháileadh le ''The Irish Times'' agus leis an ''[[Irish Examiner]]'' araon, gach Dé Máirt. Is é [[Éanna Ó Caollaí]] an t-eagarthóir.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Éanna Ó Caollaí]]|date=2025-04-15|title=Scéal|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|issue=1|pages=lch 2}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|teideal=Áine Ní Dhonnaile, iriseoir.|údar=[[Pé Scéal É]]|dáta=2025-04-25|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601194727/https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|archivedate=2025-06-01}}</ref> == Féach freisin == * ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'' == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [https://www.irishtimes.com/ irishtimes.com] * Forlíonadh comórtha: ''[https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/Forl%C3%ADonadh_10_M%C3%A1rta_Irish_Times-1.pdf An Ghaeilge agus Éirí Amach 1916]'' (2016) == Tagairtí == {{Reflist}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{Nuachtáin i bPoblacht na hÉireann}} {{DEFAULTSORT:Irish Times, The}} [[Catagóir:Irish Times| ]] [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]] [[Catagóir:Tréimhseacháin laethúla]] [[Catagóir:Líonraí podchraoltaí]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1859]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1850í]] 67i9s2rimr5gnyx5xxsuw3ib17in1mr 0 5419 1306346 1064500 2026-04-03T18:46:17Z Alison 570 Stub-sort 1306346 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ceoltóir ab ea '''Fredrik Pacius''' (nó ''Friedrich Pazius'', as [[Gearmáinis]]) a chuir bun le traidisiún an cheoil Chlasaicigh san [[an Fhionlainn|Fhionlainn]]. Tugtar "athair an cheoil Fhionlannaigh" air. [[an Ghearmáin|Gearmánach]] ab ea é, nó rugadh in [[Hamburg]] é sa bhliain [[1809]]. Fuair sé bás san Fhionlainn sa bhliain [[1891]]. Tháinig Pacius go dtí an Fhionlainn sa bhliain 1834 le ceoltóireacht a theagasc san ollscoil i [[Heilsincí]]. Rinne sé an-obair le saol ceoltóireachta na Fionlainne a eagrú, nó bhunaigh sé cór do na mic léinn, chomh maith le cumann ceoltóireachta agus ceolchoirm. Sa bhliain 1848, chuir sé ceol le ''[[Maamme|Vårt Land]]'' ("Ár dTír"), dán cáiliúil le [[Johan Ludvig Runeberg]], file náisiúnta na Fionlainne, agus thug na Fionlannaigh a leithéid de thaitneamh don amhrán seo is gurb é amhrán náisiúnta na tíre é inniu féin. Ar ndóigh, is as Fionlainnis is minicí a chantar é inniu, faoin teideal ''[[Maamme]]''. Tá an fonn céanna ag dul le [[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]], amhrán náisiúnta na h[[An Eastóin|Eastóine]]. Sa bhliain 1852 a chum Pacius an dara saothar is cáiliúla aige, mar atá, an chéad cheoldráma Fionlannach riamh. ''Kung Karls jakt'' atá air as Sualainnis, agus ''Kaarle-kuninkaan metsästys'' as Fionlainnis - ciallaíonn an dá ainm sin ''An Rí Séarlas ag Sealgaireacht''. Ba é Zacharias Topelius, duine de scríbhneoirí bisiúla na linne san Fhionlainn, a scríobh téacs don cheoldráma: cur síos atá ann, go bunúsach, ar thuras sealgaireachta Rí na Sualainne go dtí an Fhionlainn. Ós rud é gur cuid den Rúis Impiriúil ab ea an Fhionlainn ag an am, bhí a phriacal féin ag baint leis an ábhar. Mar sin féin, ó tharla gur chuir an ceoldráma béim ar dhílseacht an náisiúin don rí, níor bhac na cinsirí lena stopadh. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fi}} {{DEFAULTSORT:Pacius, Fredrik}} [[Catagóir:Ceoltóirí Fionlannacha]] [[Catagóir:Ceoldráma]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1809]] [[Catagóir:Básanna i 1891]] 009r6rv2crjw7x8ckhi2bhkbicgys2n 0 6434 1306273 1279882 2026-04-03T13:16:07Z Saighneánach 72809 Spás 1306273 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Luibheolaíocht|Luibheolaí]] [[an tSualainn|Sualannach]] ab ea '''Carl Linnaeus''' nó '''Carl von Linné''' ([[23 Bealtaine]], [[1707]] – [[10 Eanáir]], [[1778]]), a rugadh i Rashult na [[An tSualainn|Sualainne]]. Chuir von Linné tús leis an [[tacsanomaíocht]], is é sin, an brainse den [[bitheolaíocht|bhitheolaíocht]] a bhíonn ag plé le rangú agus le haicmiú na neachanna beo. Tá cáil air freisin mar dhuine de cheannródaithe na h[[éiceolaíocht]]a. == Beathaisnéis == Rugadh Carl Linnaeus i Råshult, i gcúige Småland i ndeisceart na [[An tSualainn|Sualainne]]. Bhí a athair agus a sheanathair ina [[Sagart|ministrí]] roimhe, agus ghlac a mhuintir leis go rachadh sé ag staidéar [[dia]]gachta chomh maith, ach níor theastaigh uaidh bheith ina mhinistir. Thug [[dochtúir leighis]] áitiúil spreagadh dó dul leis an [[luibheolaíocht]], ó ba léir go raibh suim aige sna [[planda]]í. De réir mar a mhol an dochtúir seo, sa bhliain 1728, chuir a athair a mhac go h[[Ollscoil Lund]], arbh í an [[ollscoil]] ba chóngaraí í. An bhliain dár gcionn, d'aistrigh sé go h[[Ollscoil Uppsala]]. Bhí [[saol]] crua aige in Uppsala ar dtús agus an t-[[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] gann air, ach ansin, fuair sé aithne ar an eolaí cáiliúil Olof Celsius. Chuaigh sé go mór i bhfeidhm ar Celsius chomh heolach is a bhí Linnaeus óg ar na plandaí agus chomh dúthrachtach is a bhí sé ag bailiú samplaí. Mar sin, chuir sé lóistín ar fáil dó. Sa bhliain 1761, d'athraigh sé a ainm go '''Carl von Linné''' ({{Fuaim|sv-Carl_von_Linné.ogg|éist}}) nuair a bronnadh uaisleacht air. Fear sna seascaidí, bhuail roinnt [[stróc]]<nowiki/>anna é; D’éag Carl Linnaeus ar 10 Eanáir 1778, in aois 70 dó. Tá sé curtha in [[ardeaglais]] [[Uppsala]]. [[Íomhá:Naturalis Biodiversity Center - Martin Hoffman - Carl von Linné (Linnaeus) in his Lapland costume - painting.jpg|clé|mion]] == An Córas Linnaech == Is é an príomhrud a chur Linnaeus i gcrích ná gur bhunaigh sé [[córas]] ainmniúcháin i gcomhair na n-orgánach beo ar glacadh leis go forleathan i saol na heolaíochta. Chuir obair Linnaeus tús leis an ainmníocht déthéarmach a mbaintear úsáid choitianta aisti le speicis na neachanna beo a shainiú go neamhdhébhríoch. Chomh maith leis sin, d'fhorbair sé an ''tacsanomaíocht Linnaech'' - an córas aicmithe eolaíoch atá in úsáid go forleathan sa bhitheolaíocht go fóill. Sa chóras Linnaech, aicmítear na neachanna beo go hordlathach. Is í an [[Ríocht (bitheolaíocht)|ríocht]] an leibhéal is airde sa chóras, cosúil le [[ríocht na n-ainmhithe]] nó [[ríocht na bplandaí]] - de réir na cuma atá ar an gcóras inniu, tá ríocht na n-eobaictéar, ríocht na n-aircéabaictéar, ríocht na bhfungas agus ríocht na b''Protista'' ann. Ansin, roinntear na ríochtaí ina n-aicmí, na haicmí ina n-oird, agus na hoird ina ngéinis. Baill den ghéineas, arís, is iad na speicis, ach d'aithin Linnaeus roinnt [[tacsón]]gan ainm faoi bhunrang an speicis. [[Íomhá:Carl von Linné - Systema Naturae - Furia infernalis.jpg|mion|''Furia infernalis'' in Carl von Linné, ''Systema Naturae''|clé]] Seo liosta de na ranganna ar fad atá aitheanta sa lá atá inniu ann (bunaithe ar chóras Linnaeus).<ref> dar le Matt Hussey, ''Fréamh an Eolais'', Coiscéim (2012), leathanach 410 chuir von Linné síos ar scéimeanna chun plandaí is ainmhithe a rangú * i ranga (mar shampla, [[Mamach|mamaigh]] i measc na n-ainmhithe), * ansin in oird (mar shampla, na [[Feoiliteach|feoilitigh]] i measc na mamach), * ansin i gclanna (mar shampla, na hainmhithe conda i measc na bhfeoiliteoirí), * ansin in aicmí (mar shampla, na [[madra]]í i measc na n-ainmhithe conda), * ansin i ngnéithe (mar shampla, an madra baile i measc na madraí), * agus ar deireadh i speicis (mar shampla, an [[cú]] i measc na madraí baile). </ref> * Ríocht * Fíleam * Rang * Ord * Fine * Géineas * [[Speiceas]] [[Íomhá:Linné-Fundamenta Botanica-1736.jpg|clé|mion|Linné-Fundamenta Botanica-1736]] Nuair a fhionnfar neach nua, tabharfar ainm déthearmach [[Laidin]]e air. Is é is brí le h-"ainm déthéarmach" ná ainm a bhfuil dhá théarma, nó dhá [[focal|fhocal]], ann: * is é an chéad fhocal an t-ainm géineasach a chuireann in iúl géineas an [[orgánach|orgánaigh]] * is é an dara focal an t-ainm speiceasach, agus é go sainiúil ag gach speiceas i ngéineas áirithe. Rangú ''Homo Sapiens'': * Ríocht: [[Ainmhí|Animalia]] * Fíleam: [[Cordach|Chordata]] * Rang: [[Mamach|Mammalia]] * Ord: [[Príomhach|Primates]] * Fine: [[Homainidí|Hominidae]] * Géineas: [[Duine|Homo]] * Speiceas: sapiens ==Leabhair == Is iad a [[leabhar|leabhair]] '''Species plantarum''' (Saghsanna Plandaí, 1753) agus '''Systema naturce''' (Córas an Nádúir, 10ú n-eagrán, 1758-9) a chuir tús oifigiúil le córas tacsanomaíoch reatha na n-ainmneacha déthéarmacha [[Laidin]]eacha ar phlandaí is ainmhithe. [[Íomhá:Karl von Linné emléktábla.jpg|mion|clé]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Linne, Carl}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1707]] [[Catagóir:Básanna i 1778]] [[Catagóir:Bitheolaithe Sualannacha]] [[Catagóir:Daoine Sualannacha]] o1prktvf7g4r7puifavoryxzw6xorow 0 6674 1306284 1303825 2026-04-03T13:43:04Z Saighneánach 72809 Tidy 1306284 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Teanga aonraithe—is é sin, [[teanga (cumarsáid)|teanga]] nach bhfuil aon cheann eile gaolmhar léi—is ea an '''Bhascais''', agus í á labhairt i [[Tír na mBascach|dTír na mBascach]] (Bascais: ''Euskal Herria'' nó ''Euskadi'') in oirthuaisceart na [[An Spáinn|Spáinne]] agus in iardheisceart na [[An Fhrainc|Fraince]]. Ní [[na teangacha Ind-Eorpacha|teanga Ind-Eorpach]] í ar aon nós, agus ní féidir teacht ar theangacha eile a bheadh gaolmhar léi ach an oiread. Go dtí le déanaí, ní raibh caighdeán ceart ann, agus bhí na scríbhneoirí i dtuilleamaí canúintí scríofa leis an teanga a shaothrú ar aon nós, ach sna 1970idí, shocraigh Acadamh na Bascaise, nó ''Euskaltzaindia'', caighdeán scríofa ar tugadh ''Euskara Batua'', nó an Bhascais Aontaithe, air. Tá stádas oifigiúil ag an mBascais sa [[An Spáinn|Spáinn]]. Ní féidir leis na Bascaigh Fhrancacha úsáid oifigiúil a bhaint as a dteanga dhúchais, ach, íorónta go leor, tugann an stát Francach aitheantas áirithe do theanga na mBascach ón Spáinn, toisc gur teanga oifigiúil í sa tír sin, agus conradh idirnáisiúnta sínithe ag na Francaigh is na Spáinnigh faoi chomhaitheantas na [[Teanga oifigiúil|dteangacha oifigiúla]]. Tá ocht bpríomhchanúint ag an mBascais, mar atá, canúint na [[Bioscáine]], canúint ''Gipuzkoa'', canúint Ard-Nafarroa Thuaidh, canúint Ard-Nafarroa Theas, canúint Lapurdi, canúint Íseal-Nafarroa Thiar, canúint Íseal-Nafarroa Thoir, agus canúint ''Zuberoa''. Tá an caighdeán, an t-''euskara batua'', bunaithe ar chanúint ''[[Gipuzkoa]]'' thar aon cheann eile. Cé gurb í an Bhascais chaighdeánaithe seo is mó a chloistear ar an raidió agus a léitear ar na hirisí, maireann na leaganacha caighdeánaithe de na canúintí beo inniu féin, go háirithe caighdeán ''Lapurdi'', a úsáidtear go forleathan i gcúige ''Zuberoa'' (''Soule'') sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Cé nach bhfuil gaol ná lúb ghaoil ag an mBascais le haon teanga eile, tá sí breac le hiasachtaí ón [[An Laidin|Laidin]], ar nós ''bake'' "síocháin" (ó ''pax, pacem'' na Laidine) nó ''denbora'' "am, aimsir" (ó ''tempus, tempora'' na Laidine). Is follasach go bhfuair sí a lán focal ón [[An Spáinnis|Spáinnis]] agus ón bh[[An Fhraincis|Fraincis]], leis. Maidir le litriú agus fuaimniú na Bascaise, is iad na litreacha is suntasaí ná x, a fhuaimnítear mar [ʃ] ("sh" an Bhéarla, is é sin, siosach iar-ailbheolach), tx, a fhuaimnítear cosúil le "ch" an [[An Béarla|Bhéarla]], agus an j, a fhuaimnítear go héagsúil sna canúintí éagsúla—mar [j] (y an Bhéarla), mar [x] (ch leathan na [[An Ghaeilge|Gaeilge]], nó j na Spáinnise) nó mar [ʒ] (j na [[An Fhraincis|Fraincise]]), mar shampla. Tá sé tábhachtach cuimhne a choinneáil ar an difríocht idir z agus s na Bascaise, nó ní hionann é agus difríocht an dá litir seo sa Bhéarla. Sa Bhascais, is ionann an litir "s" agus siosach rinnailbheolach, is é sin, ní úsáidtear ach rinn na teanga (an pointe is airde d'uachtar a teanga) san fhuaimniú. An litir "z", arís, seasann sé don tsiosach lannailbheolach, nó baintear úsáid as "lann" go léir na teanga san fhuaimniú. Scéal eile fós go gcaolaítear na consain sa Bhascais le mánlacht nó beagmhéid a chur in iúl. Mar shampla, is madra beag é ''txakur'', ach is madra mór suaithní é ''zakur'', agus is braoinín beag bídeach é ''ttantta'' (seasann an t dúbailte don t chaol), ach is braon réasúnta mór uisce é ''tanta''. [[Íomhá:Bascais.svg|mion|clé|250px|Canúintí na Bascaise]] Tá gramadach na Bascaise casta go maith, agus is minic a deirtear go bhfuil sí ar cheann de na teangacha is deacra sa domhan. Is dócha gur áibhéil é seo, áfach. Tá an Bhascais saibhir sna tuisil, agus thar aon rud eile, tá tuiseal oibríoch ann —tuiseal a úsáidtear le hainmní an bhriathair aistrigh a chur in iúl, agus an tuiseal ainmneach teoranta d'ainmní an bhriathair neamhaistrigh agus do chuspóir an bhriathair aistrigh. Dá mbeadh an córas céanna in úsáid sa Ghaeilge, déarfá "ritheann sé" i gcónaí, ach in áit "buaileann sí é", chaithfeá rud éigin a rá cosúil le "buaileann sí-ERG sé"—seasann "sí-ERG" don fhoirm speisialta den fhorainm "sí" a chaithfeá a chur anseo (ERG = ''ergative'', nó tuiseal oibríoch). == Litríocht na Bascaise == Ba nós le smaointeoirí agus scríbhneoirí móra Bascacha a gcuid scríbhinní a chur ar pár as [[An Spáinnis|Spáinnis]] nó as [[An Fhraincis|Fraincis]] go dtí le déanaí, agus mar sin, ní féidir a rá go mbeadh [[litríocht]] na mBascach ina dteanga dhúchais féin róshaibhir ná ársa. Tá cúpla laoi laochais againn ón séú haois déag a thugann cur síos ar imeachtaí sa [[An Mheánaois|Mheánaois]]. Ba é an chéad bhunsaothar scríofa as Bascais ná litir a scríobh an tEaspag ''Juan de'' ''Zumárraga'' ó [[Meicsiceo|Mheicsiceo]] sa bhliain 1537. Ba eisean an chéad Easpag i Meicsiceo riamh, nó ní raibh impireacht choilíneach na Spáinne san Oileán Úr ach ag teacht ar an bhfód faoin am seo. Saothair thábhachtacha eile ón [[16ú haois]] is ea an bailiúchán dánta a d'fhoilsigh an file Bernard Etxepare sa bhliain 1545—an chéad leabhar a tháinig i gcló sa teanga riamh—an chéad dráma sa teanga le ''Joan Perez'' ''de Lazarraga'' a cuireadh ar an stáitse an chéad uair sna 1560idí, agus, ar ndóigh, an chéad aistriúchán ar an Tiomna Nua. Ba é ''Joanes Leizarraga'' a bhreac síos é, agus is í ''Bascais Lapurdi'' an chanúint a bhí aige. Dá réir sin, ba í an chanúint seo an ceann ba thábhachtaí i gcúrsaí scríbhneoireachta agus litríochta sa teanga i bhfad ina dhiaidh sin. Sa seachtú haois déag a scríobh Pedro Agerre—nó Pedro Axular, mar is fearr a aithnítear é—bailiúchán seanmóirí faoi thionchar smaointí an Fhrithreifirméisin. Foilsíodh an bailiúchán sa bhliain 1643, agus is í Bascais Lapurdi a chleacht a scríbhneoir, cé nach raibh an chanúint seo ó dhúchas aige. Scríobhadh a lán téacsaí reiligiúnda eile sa teanga sa seachtú haois déag, ach thairis sin, chum an file Arnaud de Oihénart dánta Bascaise, agus foilsíodh lámhleabhair sa teanga do mhairnéalaigh agus d'fheirmeoirí. Inniu, is é ''[[Bernardo Atxaga]]'' (fíorainm: ''Joseba Irazu Garmendia'') an scríbhneoir is clúití sa teanga. == Gramadach == Is teanga '''eirgíoch-neamhspléach''' í an Bhascais. Bíonn ainmní briathair neamhaistrigh sa chás neamhspléach (atá gan mharcáil de ghnáth), agus úsáidtear an cás neamhspléach leis an cospúir díreach briathair aistrigh. Marcáiltear ainmní an bhriathair aistrigh ar dhóigh dhifriúil, leis an cás eirgíoch (léirítear sé seo leis an iarmhír ''-k''). Dúisíonn sé seo an príomhchomhtheach agus an comhtheacht cunta leis. Réitíonn an briathar cunta, an ainmní, aon cospúir díreach agus an claonchospúir le chéile. I measc teangacha na hEorpa, aimsítear go sonrach an comhtheach polaphearsanta sa Bhaiscis, cúpla teanga Cugasach (teangacha an tSeoiríse go mór mór), teangacha Moirdvíneach, an [[An Ungáiris|Ungáiris]], agus an Mháltach. Is é comhtheacht annamh an comhtheach eirgíoch-neamhspléach freisin i measc teangacha na hEorpa — ach níl sé annamh ar fud na cruinne. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Bhascais, An}} [[Catagóir:An Bhascais| ]] [[Catagóir:Cultúr Thír na mBascach|*]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:Tír na mBascach|*]] [[Catagóir:Teangacha na Fraince]] [[Catagóir:Teangacha na Spáinne]] [[Catagóir:Teangeolaíocht]] {{síol-eus}} cwqwtdoql7mhwtwl2oq9w7jatcctatv 0 6742 1306358 1064493 2026-04-03T18:52:38Z Alison 570 stub-sort 1306358 wikitext text/x-wiki {{teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil}} Is é '''''Maamme''''', nó '''''Vårt land''''' sa bhunteanga, amhrán náisiúnta [[An Fhionlainn|na Fionlainne]]. B'é [[Johan Ludvig Runeberg]] a chum na focail, agus chuir [[Fredrik Pacius]] an fonn leo. As [[Sualainnis]] a scríobh Runeberg an dán, ach ansin, chuir [[Paavo Cajander]] [[Fionlainnis]] air. Chualathas an t-amhrán go poiblí an chéad uair ar Mhachaire Gumtäkt (i gceantar Kumpula i [[Heilsincí]] an lae inniu), ar an tríú lá déag de Mhí na Bealtaine sa bhliain 1848. Tá aon cheathrú déag sa dán, ach is iad an chéad cheann agus an ceann deireanach an t-amhrán náisiúnta oifigiúil. == An Téacs Fionlainnise == :1)Oi maamme, Suomi, synnyinmaa, :soi sana kultainen! ''an ceithre líne seo thíos le rá faoi dhó:'' :Ei laaksoa, ei kukkulaa, :ei vettä rantaa rakkaampaa :kuin kotimaa tää pohjoinen, :maa kallis isien. :2)Sun kukoistukses kuorestaan :kerrankin puhkeaa; ''le rá faoi dhó:'' :viel' lempemme saa nousemaan :sun toivos, riemus loistossaan, :ja kerran laulus, synnyinmaa, :korkeemman kaiun saa. == An Téacs Sualainnise == :1)Vårt land, vårt land, vårt fosterland, :Ljud högt, o dyra ord! ''le rá faoi dhó:'' :Ej lyfts en höjd mot himlens rand, :Ej sänks en dal, ej sköljs en strand, :Mer älskad än vår bygd i nord, :Än våra fäders jord. :2)Din blomning, sluten än i knopp, :Skall mogna ur sitt tvång; ''le rá faoi dhó:'' :Se, ur vår kärlek skall gå opp :Ditt ljus, din glans, din fröjd, ditt hopp, :Och högre klinga skall en gång :Vår fosterländska sång. == An bhrí as Gaeilge == :1) "Tír ár ndúchais, ár máthairthír" - :go gcluintear macalla na bhfocal ionúin sin go fairsing! :Ní fheictear aon chnoc os comhair na spéire, :ná aon ghleann á oscailt, ná aon chladach á ní ag an bhfarraige :a thuillfeadh grá níos mó ná ár dtír thuaidh, :ná talamh ár sinsear :2) Má fhanann do bhláth dúnta go fóill, :gheobhaidh sé saoirse i ndeireadh an lae. :Féach, is é ár ngrá a ardóidh :do sholas, do loinnir, d'áthas is do dhóchas :agus ansin, bainfidh ceol an tírghrá :macalla níos airde ná anois. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-fi}} [[Catagóir:An Fhionlainn]] [[Catagóir:Amhráin Náisiúnta]] bxp1xmbiz6f2y2oj52hkfl6sg21df19 0 8074 1306387 1287604 2026-04-03T21:56:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1306387 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba shagart, [[Úrscéalaí|urscéalaí]], [[Drámaíocht|drámadóir]], [[aistritheoir]] agus [[ollamh]] [[Éire]]annach é '''Breandán Ó Doibhlin''' nó '''Brendan Devlin''' (a rugadh i [[Rúscaigh, Contae Thír Eoghain|Rúscaigh]] i d[[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] ar an 19 Bealtaine [[1931]] agus a d'éag i mBÁC ar an 19 Meán Fómhair 2023), i measc na scríbhneoirí agus na gcriticeoirí Gaeilge ba chumasaí agus ba nuálaí lena linn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/breandan-o-doibhlin-scribhneoir-agus-smaointeoir-ildanach-ilteangach-ar-shli-na-firinne/|teideal=Breandán Ó Doibhlin, scríbhneoir agus smaointeoir ildánach ilteangach, ar shlí na fírinne|dáta=2023-09-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-09-20}}</ref> Bhí sé ina Ollamh le [[Fraincis]] i [[Maigh Nuad]] agus bhí an-bhaint aige le scoil chritice nua sa [[Gaeilge|Ghaeilge]]. ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' ([[1964]]) agus ''An Branar gan Cur'' ([[1979]]) na saothair is cáiliúla dá chuid. D’fhág a lorg go láidir ar léann agus litríocht na Gaeilge. Thug sé cead a cinn don teanga a rogha rud a rá go healaíonta agus í ina seasamh go teann ar a dúchas. Comaoin ar scríbhneoirí an ealaín agus an dua a chaith sé le fiúntas na léirmheastóireachta a aithint mar cheird thábhachtach. Agus a bhuíochas dá chuid taighde is stocaireachta tá [[Coláiste na nÉireannach i bPáras|Coláiste na nÉireannach]] ag na hÉireannaigh i bPáras.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-gaeil-a-dimigh-uainn-in-2023/|teideal=Na Gaeil a d’imigh uainn in 2023|dáta=2023-12-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref> == Saol == [[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|mion|Bhí an Doibhlineach ina Uachtarán ar Choláiste na nÉireannach i b[[Páras]]. ]] Ba i Rúscaigh, [[Contae Thír Eoghain]], i 1931 a rugadh an Doibhlineach. Bhí sé thar a bheith bródúil as cúlra Maigh Eoch a mháthar agus as an nGaeilge Mhaigh Eoch a thug sí dó (cailleadh a mháthair i 1973).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fear-coirithe-na-rod-ba-e-misean-an-doibhlinigh-misneach-a-mhuscailt-i-measc-na-ngael/|teideal=‘Fear cóirithe na ród’ – Ba é misean an Doibhlinigh misneach a mhúscailt i measc na nGael|údar=Tracey Ní Mhaonaigh|dáta=25 Meán Fómhair 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-02}}</ref> Ba i gColáiste Cholm Cille i n[[Doire]]. a fuair sé meánscolaíocht. Fuair Ó Doibhlin oiliúint mar [[Sagart|shagart]] i g[[Coláiste Phádraig, Má Nuad|Coláiste Phádraig Mhá Nuad]], agus ollscolaíocht sa [[An Róimh|Róimh]] (agus sa [[Sorbonne Université|Sorbonne]] i bPáras sna 1960idí).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Moinsíneoir Breandán Ó Doibhlin adhlactha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0922/1406722-an-moinsineoir-breandan-o-doibhlin-a-adhlacadh/|date=2023-09-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chríochnaigh sé a chuid staidéir sagartóireachta, agus oirníodh é ar an 5 Márta 1955. === Má Nuad === Tar éis dó iar-chéimeanna a chur i gcrích i b[[Páras]] agus i m[[Baile Átha Cliath]], ceapadh an Doibhlineach mar [[Ollamh]] le [[An Fhraincis|Fraincis]] i g[[Coláiste Phádraig Mhá Nuad]] sa bhliain 1958 agus d'fhan sé sa phost sin go dtí 1996. Bhí sé ina Leas-Uachtarán ar an gColáiste ó 1979 go 1982. Ba cheannródaí i gcritic na Gaeilge é Breandán Ó Doibhlin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.bbc.co.uk/irish/articles/view/954/gaeilge/|teideal=BBC - Irish - Breandán Ó Doibhlin|language=ga|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-04-13}}</ref> Bhunaigh sé an Scoil Chritice Mhá Nuad sna [[1960í|seascaidí]] in éineacht le scoláirí eile, a chuir corr i gcinniúint [[Léirmheas Leabhar|léirmheastóireacht]] [[litríocht na Gaeilge]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=GYF_RZOmhZI|teideal=Breandán Ó Doibhlin, a shaothar fein,2009,BBC,Má Nuad,Ollamh,Maynooth,Irish,literature|údar=BBC|dáta=2007|dátarochtana=2020}}</ref>.  I sraith alt a foilsíodh in Irisleabhar Mhá Nuad sna 1960í, bhain sé fónamh as modhanna criticeoireachta Fhrainciseoirí an nouvelle critique – leithéidí [[Roland Barthes]] – le scríbhneoirí nua-aoiseacha na Gaeilge a léirmheas. Cuireadh beocht nua in ''Irisleabhar Mhá Nuad'' faoina stiúir agus rinneadh í a ateilgean ina hiris chruthanta léannta, agus cur chuige úrnua Eorpach i bhfeidhm, inar cuireadh ar fáil do phobal na Gaeilge aistí anailíseacha teoiriciúla ar ghnéithe de [[litríocht na Gaeilge]].<ref name=":0" /> Thuill an scoil aitheantas mar acmhainn tábhachtach léirmheastóireachta.  (Breathnaigh ar an ghearrthóg seo ina labhraíonn Breandán Ó Doibhlin faoina shaothar féin agus faoi Scoil Chritic Mhá Nuad).<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Breandán Ó Doibhlin,Comhairle do scríbhneoir,2009,BBC,Má Nuad,Ollamh,Maynooth,Irish,literature|url=https://www.youtube.com/watch?v=hPTL6O-z5F8|language=ga-IE|author=TG Foghlaim ar Youtube|date=2010 ?}}</ref> === Sa Fhrainc === Ní bhfuair sé oiliúint ghairmiúil mar léachtóir Fraincise go dtí 1963, nuair a bhronn [[Rialtas na Fraince]] scoláireacht air a lig dó tréimhse a chaitheamh in institiúid ar leith de chuid an Sorbonne. Bhí tábhacht sa bhreis ag baint leis an scoláireacht seo toisc gurbh í a chuir i dtreo Choláiste na nÉireannach i bPáras de chéaduair é agus lóistín á lorg aige.<ref>baineadh geit as nuair a fuair sé amach go raibh an foirgneamh in úsáid mar chliarscoil ag na Polannaigh. </ref> Ba é an diúltú a tugadh dó sa choláiste an lá sin a spreag feachtas fada arbh é an ''Centre Culturel Irlandais'' a thoradh. Níor fhill sé ar an gcoláiste go dtí 1975 agus é ar saoire shabóideach ó Mhaigh Nuad, ach bhí a chuid réamhoibre déanta an uair seo aige. D’éirigh leis leaba a fháil ann an uair seo agus chaith sé féin agus [[Liam Swords]] tamall ann agus ''revanche'' (mar a dúirt an Doibhlineach féin) á phleanáil acu`. D’éirigh leo, ar deireadh, teacht ar an gcáipéisíocht chuí inar leagadh amach stair theideal an Choláiste agus cé go raibh bóthar fada rompu go fóill agus go leor cainte le déanamh, d’éirigh an Doibhlineach a fhís a réadú – d’éirigh leis, i gcomhar le cairde dílse, ionad cultúrtha a chur ar bun do na hÉireannaigh, tearmann i bPáras dóibh siúd a bhí imithe ón mbaile ach ar theastaigh uathu ceangal a choinneáil leis.<ref name=":0" /> Ceapadh Ó Doibhlin mar [[Uachtarán]] (Recteur) ar Choláiste na nÉireannach i b[[Páras]] sa bhliain 1984. == Litríocht == Fáisceadh Scoil Chritice Mhá Nuad as an tuiscint a fuair Ó Doibhlin nuair a scríobh sé a chéad úrscéal, ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' (1964), nach raibh treoir léitheoireachta nó scoil chritice ar bith ann don Ghaeilge.  Chonacthas don Doibhlinneach gur chuir sé sin bac ar léitheoirí litríocht na Gaeilge. [[Íomhá:Vimar - Fables de La Fontaine - 01-07. La Besace.jpg|mion|''Fabhalscéalta La Fontaine'']]Níos déanaí, scríobh sé ''An Branar gan Cur ([[1979]])'', ''Aistí Critice agus Cultúir'', ''Iníon Mhaor an Uachta'', ''Gargantua'', Manuail de Litríocht na Gaeilge Iml 1-5, srl. D'aistrigh sé cuid mhór ábhair ón Fhraincis go Gaeilge, ina measc saothar le [[François Rabelais|Rabelais]] agus [[Jean de La Fontaine|La Fontaine]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fabhalscéalta La Fontaine|url=http://catalogue.library.ulster.ac.uk/items/877570|publisher=Coiscéim|date=1997|location=Baile Átha Cliath|language=Irish|author=Jean de La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202211017/https://catalogue.library.ulster.ac.uk/items/877570 |date=2020-12-02 }}</ref>. Tháinig Festschrift amach i 1996-1997, ''Féilscríbhinn an Doibhlinigh'' san [[Irisleabhar Mhá Nuad]] (383 lch). ==Sleachta cáiliúla dá chuid== * ''Creidim sna Gaeil agus sna mionphobail go léir ar imríodh ansmacht agus cos ar bolg orthu, a briseadh agus a bascadh agus a náiríodh, a díbríodh as dúiche agus as tír le bheith ina sclábhaithe agus ina saighdiúirí scillinge, ar goideadh gach rud uathu, go fiú a n-ainm agus a dteanga. Ná déanaimis dearmad gur ar dhaoine a rinneadh an slad, gurb é is daonlathas ann an slad a chúiteamh agus flaitheas a chur ar ais i seilbh na ndaoine.'' * ''Óir diúltú don bhás is ea an cruthú, agus ní hann dó gan dóchas na beatha. Féadann an scríbhneoir, agus déanann sé, aghaidh a thabhairt ar mhíthuiscint agus dearmad agus tarcaisne, agus ar a bhás corpartha féin; ach má dhéanann, is de bharr go bhfuil an chinnteacht ag lonnú ann go dtiocfaidh an lá a nglacfaidh glúin nach bhfeicfidh sé lena shaothar agus nach dual dó an t-éag ar fad.'' == Ómós == Bhronn Poblacht na Fraince de ghradam air ''Chevalier de l’Ordre National du Mérite'' in 1979, agus ''Commandeur de la Légion d’Honneur'' in 2001 as a shaothar ar son caidreamh cultúrtha idir an Fhrainc agus Éire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/legion-d-honneur-for-monsignor-1.337895|teideal=Legion d'Honneur for monsignor|údar=Patsy McGarry|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-04-13}}</ref> Rinneadh Pearsa den Teaghlach Pápúil de in 1997. Scríobh Tadhg Ó Dúshláine dán in ómós dó :<ref name=":0" /><blockquote>"Is tú fós againn lóchrann na critice Damhna na lúcháire is ár n-ábhar dóchais. Sólás is misneach as saothar do phinn; An Fuascailteoir a ghnóthaíonn dúinn Ár n-áit i measc na náisiún Is tógáil ár gcinn".</blockquote> == Saothar == Tá oidhreacht bhuan againn ina shaothar ón úrscéal ceannródaíoch sin i dtús na seascaidí, ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' go dtí ''Sliocht ar Thír na Scáth'' in 2018.<ref name=":2" /> === Ficsin === * ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' ([[1964]]), úrscéal, allagóire bíobalta ar an oidhreacht chreidimh agus chultúir<ref>deir sé go neamhbhalbh leis an léitheoir nár cheart dó tabhairt faoin saothar in aon chor más ábhar pléisiúrtha léitheoireachta atá uaidh ó tá talamh nua á bhriseadh ann agus iarracht á déanamh daoine a chur ar bhóthar a leasa !</ref> * ''An Branar gan Cur'' ([[1979]]), úrscéal<ref>Nuair a bhaineann sé úsáid as an dara pearsa uatha sa leabhar seo, seift a oibríonn go fíormhaith, cuireann sé iachall ar an léitheoir páirt lárnach a ghlacadh sa scéal agus machnamh a dhéanamh ar imeallachas an duine agus ar imeallachas pobail, más olc maith leo é.</ref> * ''Sliocht ar Thír na Scáth'' (2018)), úrscéal<ref>ní hamháin go gcuireann sé tírdhreach Lár Uladh timpeall na bliana 1600 i láthair an léitheora ach siúlann an léitheoir tríd i mbróga an phríomhcharachtair. Cuireann an t-údar dúshlán roimhe ar an mbealach sin a dhá shúil a oscailt agus aitheantas ceart a thabhairt don réabadh agus don ár a rinneadh, ní hamháin ar na daoine, ach ar theanga agus ar chultúr na nGael leis.</ref> * ''Iníon Mhaor an Uachta'', dráma<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/inion-mhaor-an-uachta/?lang=en|teideal=Iníon Mhaor an Uachta {{!}} Litríocht|language=ga-IE|dátarochtana=2023-09-20}}</ref> (Dráma thrí ngníomh é seo atá suite le linn Phlandáil Chúige Uladh, díreach roimh Éirí Amach 1641) === Aistriúcháin === D'aistrigh an Doibhlineach go Gaeilge [[François Rabelais|Rabelais]], [[Montaigne]], [[Blaise Pascal|Pascal]], [[La Fontaine]], [[Saint-Exupéry]], [[Charles Péguy]], [[Georges Bernanos]], mar aon le duanaire d'fhilíocht liriciúil na Fraincise. * Fabhalscéalta La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin a d’aistrigh, Coiscéim, 1997. * An Bíobla. D'aistrigh sé [[Leabhar Íseáia|Leabhar Íseáia Fáidh]] ón [[An Eabhrais|Eabhrais]] go Gaeilge do Bhíobla Mhá Nuad. * Caiticiosma na [[Cathair na Vatacáine|Vatacáine]]. Bhí an Doibhlineach ina eagarthóir agus [[Aistriúchán|aistritheoir]] (ón bhFraincis) le tiontú Gaeilge Chaiticiosma na [[Cathair na Vatacáine|Vatacáine]]. * Gargantua<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/gargantua/?lang=en|teideal=Gargantua {{!}} Litríocht|údar=Breandán Ó Doibhlin|language=ga-IE|dátarochtana=2023-09-20}}</ref> Sárshaothar grinn is ea an leabhar seo, a d’fhág ainm an údair - [[François Rabelais|Rabelais]] - ina aidiacht i mórán de theangaí Iarthar na hEorpa. === Eile === * Aistí Critice agus Cultúir, * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 1 - Ar imeall an Choncais, 1500 ar aghaidh<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2004/marta/alt5.html|teideal=Feasta - alt 5|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2020-04-13}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 2 * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 3 * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 4 * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 5 == Féach freisin == * [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]] == Naisc sheachtracha == * Breathnaigh ar [https://www.youtube.com/watch?v=hPTL6O-z5F8 an ghearrthóg seo] ina labhraíonn Breandán Ó Doibhlin faoina shaothar féin agus faoi Scoil Chritic Mhá Nuad).<ref name=":1" /> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Doibhlin, Breandan O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1931]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Cultúr na Fraince]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Smaointeoireacht chriticiúil]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] oj8t15l56nv92xirli8z1sa4x4tsxp2 0 8344 1306283 1305756 2026-04-03T13:40:50Z Saighneánach 72809 /* Iompar Iarnród     */Tidy 1306283 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair i d[[Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil]] í {{Fuaim|De-Köln.ogg|'''Köln'''}}. Is í an ceathrú cathair is mó sa [[an Ghearmáin|Ghearmáin]] tar éis [[Beirlín]], [[Hamburg]] agus [[München]] agus tá sí ar an gcathair is mó in Nordrhein-Westfalen. Tá Köln suite cois na [[an Réin|Réine]], agus í ina príomhchathair eacnamaíochta agus chultúrtha ar cheantar na Réine. == Stair == Bunaíodh Köln agus daingnithe é i bhfearann na hUbii,<ref>"From Ubii village to metropolis".</ref> sa chéad céad AD mar ''Colonia Claudia Ara Agrippinensium'', as a fhaigheann sé a hainm. Is é "Cologne" an leagan Fraincise ar ainm na cathrach; is é an t-ainm caighdeánach i mBéarla chomh maith. D’fheidhmigh an chathair mar phríomhchathair an chúige Rómhánach de [[Germania Inferior|''Germania Inferior'']] agus mar cheanncheathrú an mhíleata Rómhánach sa réigiún go dtí go raibh sé sealbhaithe ag na Franks sa bhliain 462. Le linn na [[Middle Ages|Meánaoiseanna]] bhí rath agus bláth agus rathúnas ar cheann de na [[Trade routes|bealaí trádála]] is mór-thábhachtach idir soir agus siar san Eoraip. Bhí Köln ar cheann de na príomhbhaillí an [[Hanseatic League]], agus ceann de na cathracha is mó ó thuaidh de na h[[Alps|Alpa]]. Suas go dtí an Dara Cogadh Domhanda bhí an chathair sealbhaithe go leor ag na Francaigh agus freisin ag na Sasanaigh. Ba é Köln ceann de na cathracha is mó buamálaithe sa Ghearmáin, le linn an Dara Cogadh Domhanda, ag an Aerfhorsa Ríoga (RAF), ag sileadh 34,711 tonna na buamaí ar an chathair.<ref>"bomber command - mines laid - flight august - 1945 - 1571 - Flight Archive".</ref> Laghdaigh an buamáil an daonra faoi 95%, den chuid is mó mar gheall ar aslonnaithe, agus scrios beagnach an chathair ar fad. Le hintinn foirgnimh stairiúla is féidir a athbhunú, is é an atógáil iarchogaidh a bhí mar thoradh rathúil radhairc cathraigh an-mheasctha agus uathúil. Is é Köln lárionad cultúrtha mór do Dhúiche na Réine; tá sé ina hóstach le haghaidh níos mó ná tríocha músaeim agus céadta dánlanna. Síneann na taispeántais, ó shuímh áitiúla ársa Rómhánach seandálaíochta, go dtí grafaicí comhaimseartha agus dealbhóireacht. Is é an [[Cologne Trade Fair]] mar óstach le haghaidh [[Art Cologne]], [[imm Cologne]], [[Gamescom]], agus [[Photokina]]. === Köln Rómhánach === Ba é an chéad lonnaíocht uirbeach ar tailte nua-aimseartha Köln, ''Oppidum Ubiorum,'' bunaithe ag an [[Ubii]] sa bhliain 38 RC; is é [[Germani cisrhenani|Cisrhenian]] [[Germanic peoples|Germanic tribe]] a bhí ann. Sa bhliain 50 RC bhunaigh na Rómhánaigh an chathair Colonia ar an [[Rhine|Réin]]<sup>[3]</sup> agus a tháinig chun bheith príomhchathair an chúige de [[Germania Inferior]] sa bhliain 85 AD.<sup>[5]</sup> [[Colonia Claudia Ara Agrippinensium|''Ara Agrippinensium'']]" sa bhliain 50 RC.<sup>[5]</sup> Ainmníodh an chathair "Colonia Claudia Ara Agrippinensium" sa bhliain 50 RC. Is féidir le hiarsmaí Rómhánacha fiúntacha a fháil sa lá atá inniu ann I Köln, go háirithe in aice le réigiún an ché, áit go raibh fionnachtain sonrach déanta le haghaidh bád 1900-blianta d'aois go déanach sa bhliain 2007. Ón bhliain 260 go dtí 271 a bhí Köln mar phríomhchathair an Impireacht Gailleach faoi Postumus, Marius, agus Victorinus. Sa bhliain 310 RC, tógadh droichead thar na Réine ag Köln faoi réimeas Constantine. Chónaigh na gobharnóirí impiriúil Rómhánach sa chathair agus taghtha chun bheith é ar cheann de na hionaid trádála agus táirgeadh is tábhachtaí in san Impireacht Rómhánach ó thuaidh de na Sliabh Alpa. Ba é Maternus, a bhí toghha mar easpag sa bhliain 313, a bhí an chéad easpag aitheanta de Köln. Ba é an chathair an phríomhchathair de chúige Rómhánach go dtí go raibh sé sealbhaithe ag na [[Ripuarian Franks]] sa bhliain 462. Is iad cuideanna de na séaracha Rómhánach bunaidh atá caomhnaithe faoin chathair, leis an [[Cologne sewerage system|córas séarachas nua]]<nowiki/> a bhí oscailte sa bhliain 1890.    === Meánaoiseanna === Is é Köln luathmheánaoiseach a bhí mar chuid d'Austrasia laistigh d’Impireacht Francach. Bhí Köln cathaoir an easpaig ón tréimhse Rómhánach; faoi Charlemagne, sa bhliain 795, curtha ar aghaidh easpaig Hildebold [[Archbishop|go hairdeaspaig]].<sup>[[Cologne|[3]]]</sup> Sa bhliain 843 tháinig Köln a bheith ina chathair, laistigh den Conradh “Verdun-cruthaíthe” Francia Thoir. Sa bhliain 953, is iad ardeaspaig Köln a fuarthas den chéad uair cumhacht tuata suntasach, nuair a ceapadh easpag Bruno mar dhiúc ag a dheartháir Otto I, Rí na Gearmáine. Chun an uaisleacht tuata a lagú, a thug bagairt dá chumhacht, bhronn Otto ar Bhruno agus ar a chomharbaí ar an chathaoir easpag na pribhléidí a bhí ag prionsaí tuata. Ar an mbealach seo bhunaigh sé an Toghlach Köln, déanta ag na sealúchais teamparálta an ardeaspagóideacht, agus san áireamh sa deireadh, stiall an fhearann faram an Bhanc clé den Réine soir ó Jülich, chomh maith leis an [[Duchy of Westphalia]] ar an taobh eile den Réine, taobh thall de Berg agus Mark. Faoi dheireadh an 12ú haois, bhí Ardeaspag Köln ar cheann de sheacht dtoghthóir an Impire Rómhánaigh Naofa. Chomh maith leis a bheith “prionsa toghdóir”, ba é Ard-Seansailéir na hIodáil chomh maith, go teicniúil ó 1238 agus go buan ó 1263 go dtí 1803. I ndiaidh Cath Worringen sa bhliain 1288, fuarthas Köln a neamhspleáchas ó na hardeaspaig agus a bhí tagatha chun bheith Cathair Saor. Cuireadh iachall ar Ardeaspag Sigfried II von Westerburg a bheith ar deoraíocht i [[Bonn (cathair)|mBonn]].<sup>[[Cologne|[7]]]</sup> Ina dhiaidh sin choinnigh an t-airdeaspog fós féin, an ceart maidir le pionós báis. Dá bhrí sin, bhí an chomhairle chathrach i gcleithiúnas ar an airdeaspog (cé go raibh freasúra polaitiúil dian i gcoinne an airdeaspog) maidir le gach ábhar a bhaineann le ceartas coiriúil. Bhí céasadh san áireamh. Bhí a leithéid de phianbhreith ceadaithe ach amháin ag an mbreitheamh Easpaig, mar a thugtar "Greve". Is é an staid dhlíthiúil a mhair go dtí gabháltas francach an Köln.<sup>[''[[Vicipéid:Citation needed|citation needed]]'']</sup> Chomh maith leis a thábhacht eacnamaíoch agus polaitiúil, tháinig Köln freisin a bheith ina lárionad tábhachtach le haghaidh oilithreacht meánaoiseach, nuair a thug Rainald na Dassel, Ardeaspag Köln, iarsmaí na dTrí bhFear na hAigne chun ardeaglais Köln sa bhliain 1164 (i ndiaidh, i ndáiríre a bhí siad gafa ó Milan). Chomh maith le hiarsmaí na dTrí bhFear na hAigne, caomhnaíonn Köln iarsmaí Naoimh Ursula agus [[Albertus Magnus]].<sup>[[Cologne|[8]]]</sup> Is é suíomh Köln ar abhainn na Réine, curtha ag crosbhealach na bealaí trádála móra, idir soir agus siar, chomh maith leis an príomh-bealach trádálach Iarthar na hEorpa: Ó dheas–Ó thuaidh, Tuaisceart na hIodáile-Flanders. [[Íomhá:Cologn1411.jpg|mion|412x412px|Cologne circa 1411]]Ba iad an dá bealaí trádála seo mar dúshraith an fhás Köln. Faoi 1300 bhí daonra na cathrach 50,000-55,000.<sup>[[Cologne|[9]]]</sup> Sa bhliain 1475, bhí Köln ina bhall den Chonradh Hainseatach, nuair a dhearbhaigh Frederick III, láithreacht impiriúil na cathrach.<sup>[[Cologne|[3]]]</sup> === Stair nua-aimseartha === Is iad na struchtúirí eacnamaíochta na Köln, meánaoiseach agus nua-aimseartha, a bhí, de réir stádais na cathrach, mar príomhchuan agus ceartláriompair mór na Réine. Is é an ceardaíocht a bhí eagraithe ag ceardchuallachtaí féin-rialú, cuid acu a bhí eisiach do mhná. Mar chathair saor, ba é Köln stát ceannasach san Impireacht Naofa Rómhánach agus mar sin bhí an ceart (agus oibleagáid) aige a chuid fórsa mhíleata féin a choinnigh. Mar a chaith siad éide dearg, tugtar an t-ainm ''Rote Funken'' (Spréachaí Dearg) ar na trúpaí. Bhí na saighdiúirí seo mar chuid den Arm na Rómhánach Impireacht Naofa ("Reichskontingent") agus throid siad sna cogaí sna blianta 17ú agus 18ú haois, lena n-áirítear na cogaí in éadan an Fhrainc réabhlóideach, nuair a bhí an fórsa beag seo díothaithe, beagnach go hiomlán, sa chomhrac. Is é an traidisiún de na trúpaí seo, a bheith cuimhnithe mar “persiflage míleata” (is sé míniú “persiflage” neamhthabhachtach) ag an cumann feisteach dearscnaitheach is mó sa Köln, an Funken Rote.<sup>[[Cologne|[10]]]</sup> Ní mór dúinn an chathair saor Köln a mheascadh leis an Ardeaspagóideacht Köln a bhí mar stát dá chuid féin laistigh den Impireacht Naofa Rómhánach. Ó shin i leith, an dara leath den 16ú aois, tarraingíodh na h-ardeaspaig ó ríora [[Wittelsbach]] na Baváire. Ní raibh cead ag na hardeaspaig, de ghnáth, chun dul isteach sa chathair. Dá bhrí sin thóg siad chun cónaí i mBonn agus níos déanaí i mBrühl ar an Réine. Mar bhaill de theaghlach ceannasach agus cumhachtach, agus le tacaíocht ó stádas gan íoc mar thoghthóirí, thug ardeaspaig Köln dúshlán, arís agus arís eile, agus bagairtí a dhéanamh maidir le stádas saor an Köln le linn an 17ú agus 18ú haois, le toradh gnóthaí achrannach, a bhí láimhsithe go haclaí trí mheán taidhleoireachta agus bolscaireacht, chomh maith leis na cúirteanna uachtaracha na h-Impireacht Rómhánach Naofa. === Ón 19ú haois go dtí an Dara Cogadh Domhanda === Chaill Köln a stádas mar chathair saor le linn na tréimhse Francach. Dar leis Conradh Síochána na Lunéville (1801). Is iad críocha uile na hImpireacht Rómhánach Naofa ar bhruach clé na Réine a bhí comhshnaidhmthe go hoifigiúil i bPoblacht na Fraince, (a shealbhaigh Köln cheana féin sa bhliain 1794). Mar sin, rinneadh an réigiún seo, níos déanaí, mar chuid d'Impireach Napoleon. Bhí Köln mar chuid den Département Roer Francach, le hAachen (Fraincis: Aix-la-Chapelle) mar chaipiteal. Is iad na Francaigh a chuir cruth na haimsire seo ar an saol phoiblí, mar shampla, ag tabhairt isteach an cód Napoleon, agus a bhaint na sean scotha ó chumhacht. Bhí an Cód Napoleon in úsáid, ar bhruach clé na Réine go dtí 1900, nuair a thugadh isteach an cód shibhialta aontaithe (an Gesetzbuch Bügerliches) san Impireacht na Gearmáine. Sa bhliain 1815 (Waterloo) ag Comhdháil Vín, bhí Köln curtha isteach mar chuid den Ríocht na Prúise, den chéad uair sa chúige Jülich-Cleves-Berg agus ansin sa chúige Réine. Na teannas bhuan idir an Rhineland Chaitliceach Rómhánach agus an stát Prúise go treascach Protastúnach, arduithe arís agus arís eile, le Köln a bheith i bhfócas na coimhlinte. Sa bhliain 1837, is é Clemens August von Drosne-Vischering, airdeaspog an Köln a bhí curtha i bpríosún ar feadh diá bhliain, i ndiaidh díospóid a bhaineann le stádas dlíthiúil na póstaí idir Protastúnaigh agus Caitlicigh Rómhánacha (Mischehenstreit). Sa bhliain 1874, le linn an Kulturkampf, cuireadh an t-Ardeaspag Paul Melchers i bpríosún, sula ndéanfaidh sé dídean san Ísiltír. Is iad na coinbhleachtaí seo a choimthigh an daonra Caitliceach ó Bheirlín agus bhí sé rannpháirteach maidir le doicheall frith-Prussian a bhí braithe go domhain, a bhí suntasach go fóill i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a tháinig Konrad Adenauer, iarmhéara Köln ina chéad seansailéir d’Iarthar na Gearmáine. Le linn na bliantaí 19ú agus 20ú, shúigh Köln bailtí go leor máguaird, agus ag am an Chéad Chogadh Domhanda d’fhás sé go dtí an méid de 700,000 áitritheoir. Is é an tionsclaíocht a d’athraigh an chathair agus a spreagadh an fás. Bhí Feithiclí agus déantúsaíochta inneall rathúil go háirithe, cé nach raibh tionscal trom chomh uileláithreach i gceantar an Ruhr. Is é an t-Ardeaglais, a bhí tosaithe sa bhliain 1248, ach tréigthe timpeall 1560, a bhí críochnaithe sa deireadh i 1880, ní hamháin mar áit adhartha, ach freisin mar shéadchomhartha náisiúnta Gearmánach agus leanúnachas náisiúin na Gearmáine ón Mheán-Aois. Ba é cuid den fhás uirbeach seo a tharla, ar chostas oidhreacht stairiúil na cathrach, ina bhfuil a bhí mórán a bhí scartálaighe, (mar shampla, ballaí na cathrach nó an ceantar thart ar an Ardeaglais) agus uaireanta le foirgnimh comhaimseartha curtha ina ionad. Ainmníodh Köln mar cheann den Daingin an Chónaidhm na Gearmáine.<sup>[11]</sup> Rinneadh é ina daingean mór armtha (suite i gcoinne daingean Verdun na Fraince agus daingean Liège na Beilge) le dhá criosanna láidir mórthimpeall na cathrach, agus le hiarsmaí a bheith le feiceáil ar an lá atá inniu ann.<sup>[12]</sup> Dá bhrí sin, de réir na héilimh míleata curtha ar Köln ag an am seo, d’fhobairt sé a beith ina Daingean is mó na Gearmáine. Cuireann sé seo constaic suntasach d'fhorbairt uirbeach, le dúnta, umair, agus tochaltáin leathan cosanta, a chiorclaíonn an chathair go hiomlán agus cosc a chuir lena leathnú; mar thoradh ar seo, bhí réimse an-dlúth foirgnithe laistigh den chathair féin. Le linn an Chéad Chogadh Domhanda bhí Köln an sprioc de roinnt aeir-ruathair beaga, ach níor d'fhulaing sé aon damáiste suntasach. Bhí Köln sealbhaithe ag an Arm, Breataine na Réine, go dtí 1926, faoi théarmaí an Armistice, agus an Conradh Síochána de Versailles ina dhiaidh sin.<sup>[13]</sup> I gcodarsnacht le h-iompar garbh na trúpaí forghabhála na Fraince i Gearmáin, bhí fórsaí na Breataine níos boige leis an daonra áitiúil. Ba é [[Konrad Adenauer]], méara Köln ó 1917 go 1933, agus ina dhiaidh sin Seansailéir Iarthar na Gearmáine, a d'admhaigh an tionchar polaitiúil den teacht seo, go háirithe nuair a bhí an Bhreatain i gcoinne éilimh na Fraince, le haghaidh áitiú comhcheangailte buan ar fad Dhúiche na Réine. Mar chuid den dímhíleatú an [[Rhineland]], bhí daingniúithe an chathair a bheith scriosaithe. Ba é seo deis dhá criosanna glasa (Grüngürtel) a chruthú timpeall na cathrach, ag athrú na daingnithe agus a gcuid réimsí airtléire, i bpáirceanna poiblí mór. Ní raibh sé seo curtha i gcrích go dtí an bhliain 1933. Sa bhliain 1919, athosclaíodh Ollscoil Köln, a bhí dúnta ag an Fraince i 1798. Measadh go raibh sé seo a bheith in áit an chaillteanais maidir le h-Ollscoil Strasbourg, a bhí tugtha ar ais go dtí an Fhrainc, leis an chuid eile d’Alsace. Bhí rath ar Köln i rith an Poblacht Weimar (1919-1933), agus rinneadh dul chun cinn go háirithe maidir le rialú poiblí, pleanáil cathrach, tithíocht agus cúrsaí sóisialta. Measadh go raibh scéimí tithíochta sóisialta eiseamláireach agus bhí cóipí déanta i gcathracha eile na Gearmáine. Ba é Köln a beith in iomaíocht le haghaidh na Cluichí Oilimpeacha, a h-óstáil agus cuireadh suas spóirt staidiam nua-aimseartha ag Müngersdorf. Nuair a tháinig deireadh le forghabhála na Breataine, bhí toirmeasc na heitleoireacht sibhialta curtha i leataobh agus tháinig [[Cologne Butzweilerhof Airport|Köln Butzweilerhof Aerfort]] a bheith an ceartlár gan mhoill maidir le trácht náisiúnta agus idirnáisiúnta aeir, sa dara háit sa Ghearmáin, maidir le [[Tempelhof International Airport|Berlin Tempelhof Airport]]. Chaill na páirtithe daonlathacha na toghcháin áitiúla i Köln, mí Márta 1933, go dtí an [[Nazi Party]] agus páirtithe ar dheis eile. Ansin, gabháil na Naitsithe baill [[KPD|Cumannach]] agus [[Social Democratic Party of Germany|Daonlathaithe Sóisialta]] den tionól cathrach, agus briseadh Méara Adenauer as a phost. I gcomparáid le roinnt cathracha móra eile, áfach, ní raibh tacaíocht cinntitheach fuartha ag na Naitsithe riamh i Köln. (Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara, an líon vótaí a caitheadh don Pháirtí Naitsíoch i dtoghcháin an [[Reichstag (Weimar Republic)|Reichstag]] a bhíodh i gcónaí ar an meán náisiúnta.)<sup>[14][15]</sup> Faoi 1939 bhí an daonra ardaithe go dtí 772,221 áitritheoir. === An Dara Cogadh Domhanda === Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhí Köln mar Limistéar Míleata le haghaidh Ceanncheathrú Ordú Militärbereichshauptkommandoquartier) do Cheantar Míleata (Wehrkreis) VI de Münster. Bhí  Köln faoi cheannas an Lieutenant-General Freiherr Roeder von Diersburg, a bhí freagrach le haghaidh na h-oibríochtaí míleata, in Bonn, Siegburg, Aachen, Jülich, Düren, agus Monschau. Ba é Köln an baile chun an Reisimint Coisithe 211ú agus Reisimint Airtléire 26ú. [[Íomhá:Koeln 1945 rework2.jpg|mion|345x345px|Koeln 1945]] Le linn Buamáil Köln sa Dara Cogadh Domhanda, D’fhulaing Köln 262 ruathair aeir<sup>[16]</sup> ag [[Allies of World War II|Comhghuaillithe]] an Iarthair, a ba chúis tuairim is 20,000 taismigh sibhialta agus a bhain éiric amach as an chuid lárnach na cathrach, beagnach go hiomlán. I rith na hoíche, an 31ú Bealtaine 1942, bhí Köln an targaid d’ "[[Operation Millennium]]", a bhí an chéad aer-ruathar “1000 buamadóir” ag an [[Royal Air Force]] sa Dara Cogadh Domhanda. D’ionsaigh 1,046 eitleáin trom ar a sprioc, le 1,455 tonna pléascáin, thart ar dhá thrian díobh a bhí loiscneach.<sup>[17]</sup> Mhair an ruathar seo, thart ar 75 nóiméad, a dhíothú 600 acra (243 heicteár) den limistéar foirgnithe, a mharaigh 486 sibhialtaigh agus a rinne 59,000 duine gan dídean. Köln ag an Chéad Arm Meiriceánach go luath i mí Márta, 1945.<sup>[18]</sup> Faoi dheireadh an chogaidh, bhí daonra Köln laghduithe de 95 faoin gcéad. Bhí an caillteanas seo de bharr, go príomha, le haghaidh aslonnú ollmhór na daonra, go dtí an ceantair tuaithe. Is é an rud céanna a tharla i go leor cathracha na Gearmáine eile, sa dhá bhliain deiridh de chogadh. Faoi dheireadh 1945, áfach, bhí an daonra thart ar 500,000. Faoi dheireadh an chogaidh, maidir le daonra de 11,000 Giúdach, díbríodh nó maraíodh iad ag na Naitsithe.<sup>[19]</sup> Scriosadh na sé sionagógí den cathrach. Atógadh an tsionagóg ar Roonstraße sa bhliain 1959.<sup>[20]</sup> === An tréimhse iarchogaidh === In ainneoin stádas Köln mar cathair is mó sa réigiún, roghnaíodh Düsseldorf mar phríomhchathair polaitiúil le haghaidh an stáit chónaidhme na Réine-Westphalia ó Thuaidh. Le Bonn a bheith roghnaithe mar phríomhchathair cónaidhme sealadach (''provisorische Bundeshauptstadt'') agus suíomh an rialtas, Poblacht Chónaidhme na Gearmáine (ansin tugtar an t-ainm neamhfhoirmiúil air mar Ghearmáin Thiar), is ag Köln a bhí an buntáiste a bheith teannaithe idir dhá ionad tábhachtacha polaitiúla. D’éirigh an chathair a bheith – agus atá fós – an baile le roinnt gníomhaireachtaí agus eagraíochtaí cónaidhme. Tar éis athaontú sa bhliain 1990, rinneadh Beirlín príomhchathair na Gearmáine. Sa bhliain 1945, thug Rudolf Schwarz, ailtire agus pleanálaí uirbeacha Köln, an t-ainm "an carn de spallaí is mó sa domhan". Ceapadh Schwarz an sárphlean don atógáil i 1947, lena n-áirítear tógáil bealaí nua trí lár na cathrach, go háirithe an Nord-Süd-Fahrt (Bealach "Ó Thuaidh – Ó Dheas"). Go gairid tar éis an chogaidh, glacadh an máistirphlean san áireamh, go mbeadh méadú mór ar thrácht gluaisteán a bheith ar siúl. Bhí pleananna ann cheana, le haghaidh bóithre nua go dtí pointe áirithe, a d’éirigh aníos faoin riarachán Nazi, ach bhí an tógáil iarbhír níos éasca de réir an gníomh go raibh an chuid is mó de lár na cathrach a bheith i bhfothraigh. Bhí lár na cathrach scriosta le haghaidh 95%, lena n-áirítear dhá cheann déag eaglaisí Rómhánúla cáiliúla, ar nós [[:en:St._Gereon's_Basilica,_Cologne|St. Gereon]], [[:en:Great_St._Martin_Church,_Cologne|Great St. Martin]], [[:en:St._Maria_im_Kapitol|St. Maria im Kapitol]] agus roinnt séadchomharthaí eile sa Dara Cogadh Domhanda, a chiallaigh go raibh caillteanas ollmhór de chistí cultúrtha. Is é atógáil na n-eaglaisí agus sainchomharthaí tíre eile, ar nós “an halla an chás” Gürzenich, a bhí mar ábhar díospóide i measc ailtirí agus staraithe ealaíne ag an am sin; i bhformhór na gcásanna ba é an tuiscint mhaith a bhí faoi réim. Mhair an atógáil go dtí na 1990í, nuair a bhí an séipéal Rómhánúil [[St. Kunibert (Cologne)|St. Kunibert]] críochnaithe. Sa bhliain 1959, shroich daonra an chathair uimhreacha réamh-chogaidh arís. D'fhás sé ansin go seasta, níos mó ná 1 milliún ar feadh bliain amháin ó 1975. D'fhan sé faoi bhun sin go dtí lár na bliana 2010, nuair a sháraigh sé 1 milliún arís. === Iar-athaontú === Sna 1980í agus na 1990í bhí coigilteacht Köln ar rath ar dhá phríomhchúis. Ba é an chéad ceann, an fás i líon na gcuideachtaí meánach, sna hearnálacha príobháideacha agus earnálacha poiblí; Tá siad freastaltha go háirithe le haghaidh an Meáin Páirc nuafhorbartha, a cruthaíonn lárionad amhairc go láidir i lár na cathrach Köln, agus a chuireann san áireamh an ''KölnTurm'', ceann de na foirgnimh ard-ardú is suntasaí in Köln. Ba é an dara cúis, feabhas buan an bhonneagar tráchta éagsúla, rud a chuir Köln ar cheann de na réimsí is inrochtana go héasca san Eoraip Lárnach. Mar gheall ar an rath eacnamaíoch dAonach Trádála Köln, d'eagraigh an chathair síneadh mór a chuir isteach sa suíomh aonach sa bhliain 2005. Ag an am céanna is iad na bunfhoirgnimh, a théann siar go dtí na 1920í, a bhí ar cíos, i gcrích go dtí RTL, craoltóir príobháideach is mó na Gearmáine, le haghaidh ceanncheathrú corparáideach nua. == Tíreolaíocht    == Cuimsíonn an limistéar cathrach níos mó ná 405 ciliméadar cearnach (156 míle cearnach), ag leathnú ar fud lárphointe a luíonn ag 50° 56' 33 domhainleithead agus 6° 57' 32 domhanfhad. Is é an Monte Troodelöh an pointe is airde 118 m (387.1 troigh) os cionn leibhéal na farraige agus is é an Bruch Worringer an bpointe is ísle 37.5 m (123.0 troigh) os cionn leibhéal na farraige (an [[Worringer Bruch]]).<sup>[23]</sup> Tá an chathair Köln laistigh de limistéar níos mó den [[Cologne Lowland]], limistéar cón-chruthach de Westphalia oirdheisceart a luíonn idir Bonn, [[Aachen]] agus [[Düsseldorf|Düsseldorf.]] === Ceantair === Tá Köln foroinnte ina 9 buirgí (Stadtbezirk) agus 85 ceantair (''Stadtteile''):<sup>[24]</sup> [[Innenstadt, Cologne|'''Innenstadt''']] '''(Stadtbezirk 1):''' Altstadt-Nord, Altstadt-Süd, Neustadt-Nord, Neustadt-Süd, [[Deutz, Cologne|Deutz]] [[Rodenkirchen]] ('''Stadtbezirk 2'''): Bayenthal, Godorf, Hahnwald, Immendorf, Marienburg, Meschenich, Raderberg, Raderthal, Rodenkirchen, Rondorf, Sürth, Weiß, Zollstock [[Lindenthal, Cologne|'''Lindenthal''']] '''(Stadtbezirk 3)''' Braunsfeld, [[Junkersdorf]], Klettenberg, Lindenthal, Lövenich, Müngersdorf, Sülz, Weiden, Widdersdorf [[Ehrenfeld, Cologne|Ehrenfeld]] ('''Stadtbezirk 4''') Bickendorf, Bocklemünd/Mengenich, Ehrenfeld, Neuehrenfeld, Ossendorf, Vogelsang [[Nippes, Cologne|Nippes]] ('''Stadtbezirk 5''') Bilderstöckchen, Longerich, Mauenheim, Niehl, Nippes, Riehl, Weidenpesch [[Chorweiler]] ('''Stadtbezirk 6''') Blumenberg, Chorweiler, Esch/Auweiler, Fühlingen, Heimersdorf, Lindweiler, Merkenich, Pesch, Roggendorf/Thenhoven, Seeberg, Volkhoven/Weiler, [[Worringen]] [[Porz]] ('''Stadtbezirk 7''') [[Eil, Cologne|Eil]], Elsdorf, Eisen, Finkenberg, Gremberghoven, Grengel, Langel, Liber, Lind, [[Poll, Cologne|Poll]], Porz, Urbach, Wahn, Wahnheide, Westzonen, Zündorf [[Kalk, Cologne|Kalk]] ('''Stadtbezirk 8''') Brück, Höhenberg, Humboldt/Gremberg, Kalk, Merheim, Neubrück, Ostheim, [[Rath/Heumar]], Vingst Mülheim ('''Stadtbezirk 9''') Buchforst, Buchheim, Dellbrück, Dünnwald, Flittard, Höhenhaus, Holweide, Mülheim, [[Stammheim, Cologne|Stammheim]] === Aeráid === Is é Köln ar cheann de na cathracha is teo sa Ghearmáin. Tá [[Temperateness|aeráid–eaigéanach measartha]] aige, le geimhridh measartha éadrom agus samhraidh te. Is é freisin ar cheann de na cathracha is mó scamallach sa Ghearmáin, ina bhfuil ach 1,427 uair an chloig de ghrian in aghaidh na bliana. Is é 10.3 °C (51 °F) an meánteocht i rith an bhliain. Is é 14.8 °C (59 °F) i rith an lae agus 5.8 °C (42 °F) san oíche, cé go bhfuil an mheánteocht i mí Iúil 18.8 °C (66 °F). Tá an deascadh scaipthe go cothrom ar fud na bliana. === Cosaint ó thuilte === Tá claonadh ag Köln a bheith faoi thuile na Réine go rialta. Meastar é go bhfuil sé an chathair Eorpacha a bheith tugtha do thuilte.<sup>[26]</sup> Is é "Oibríochtaí Draenála Uirbeach Köln" a bhainistíonn córas fairsing maidir le rialú tuilte. Áirítear leis seo [[Flood wall|ballaí tuilte]] buana agus soghluaiste araon, córais faireacháin agus réamhaisnéis, stáisiúin caidéal, agus cláir chun tuilemhánna a chruthú nó caidéalaithe a chosaint.<sup>[26][28]</sup> Tar éis an tuile mór sa bhliain 1993, ina raibh a bhí damáiste trom<sup>[26]</sup> bhí an córas athdheartha.       === Daongrafacha === Ag am an Impireacht Rómhánach bhí an chathair mór agus saibhir, le daonra de 40,000 sa bhliain 100-200 AD,<sup>[29]</sup> ag fás go dtí 50,000 sa bhliain 1200 AD. Bhí 50,000 cónaitheoirí i [[Rhineland|Dúiche na Réine]] fós sa bhliain 1300 AD.<sup>[30][31]</sup> Is é Köln an ceathrú cathair is mó sa Ghearmáin ó thaobh na n-áitritheoirí, i ndiaidh [[Berlin]], [[Hamburg]] agus [[Munich|München.]] Ar an 30ú lá, Meitheamh 2011, bhí 1,010,269 cónaitheoirí<sup>[32]</sup> ann go hoifigiúil, sa chathair. Is é Köln an chathair ag croí an “[[Cologne/Bonn Region|Köln/Bonn Réigiún]]” le thart ar 3 milliún áitritheoir (lena n-áirítear na cathracha in aice láimhe Bonn, Hürth, Leverkusen, agus Bergisch Gladbach). De réir na staitisticí áitiúla, sa bhliain 2006, bhí dlús an daonra sa chathair ag 2,528 áitritheoir in aghaidh an chiliméadair chearnaigh. Ba é an grúpa is mó, ina bhfuil 6.3 faoin gcéad den daonra iomlán, Tuircis.<sup>[33]</sup> Sa bhliain, Meán Fómhair 2007, bhí thart ar 120,000 Moslamaigh ina gcónaí i Köln, den chuid is mó de bhunadh na Tuirce. Sa chathair bhí aois an daonra sa raon  idir 15.5% faoi bhun aois 18, 67.0% ó 18 go dtí 64, agus 17.4% a bhí ag 65 bliain d'aois nó níos sine.<sup>[[Cologne|[36]]]</sup> == Rialtas    == Tá riarachán an chathair i gceannas an [[List of mayors of Cologne|mhéara]] agus na trí leasmhéaraí. === Traidisiúin polaitiúil agus forbairtí === Is é traidisiún fada de chathair saor impiriúil, a bheith i gceannas ar daonra atá eisiatach Caitliceach, agus an coimhlint seanaoiseach idir an eaglais agus an meánaicme (agus laistigh de seo idir na h-uasail agus ceardaithe) a chruthaigh aeráid polaitíúil d’a chuid féin i Köln. Go minic, is iad na grúpaí leasmhara éagsúla a chuireann in áit líonraí thar teorainneacha páirtíoch. Mar thoradh, is é gréasán na gcaidreamh, le naisc polaitiúla, eacnamaíocha, agus cultúrtha lena chill, i gcóras na fabhair cómhalartach, oibleagáidí agus spleáchríochaí ar a dtugtar an t-ainm 'conlán Köln'. Go minic, is é an toradh comhréireach neamhghnách a bheith ann, maidir le dáileadh an rialtas cathrach, agus ag amanna a d’éirigh in san éilliú: sa bhliain 1999, tháinig chun solais, an "scannal dramhaíola" maidir le mealltaí agus ranníocaíochtaí feachtas neamhdhleathach, ní hamháin príosúnacht a thug ar an fiontraí Hellmut Trinkens, ach chomh maith leis, an turnamh de beagnach ceannaireacht iomlán an Pháirtí Daonlathach Sóisialta a bhí i gcumhacht ag an am. === Méara === Is sí Henriette Reker Ard-Mhéara an Köln. Fuair sí 52.66% den vóta sa toghchán bardasach an 17ú Deireadh Fómhair 2015, agus rinneadh í, ar an 15ú Nollaig 2015.<sup>[38]</sup> === Toghcháin === Togthar Comhairleoirí Cathrach ar feadh téarma cúig bliana agus maidir leis an an Méara, tá téarma sé bliana ann.<sup>[39]</sup> ===Comhdhéanamh na comhairle cathrach=== {| class="wikitable" ! href="Meán:De-Köln.ogg" |Páirtí ! href="an Ghearmáin" |Suiocháin ! href="Beirlín" |Tagairtí |- href="Hamburg" | href="München" |[[Social Democratic Party of Germany|Social Democratic Party]] | href="an Réin" |27 | rowspan="10" |<ref>{{cite web|title=Alle Ratsmitglieder|url=http://www.stadt-koeln.de/1/stadtrat/ratsmitglieder/|publisher=City of Cologne|accessdate=22 June 2014|language=German}}</ref> |- | href="Roman colony" |[[Christian Democratic Union (Germany)|Christian Democratic Union]] |24 |- href="Germania Inferior" |[[Alliance '90/The Greens|Green Party]] | href="Trade routes" |18 |- href="Hanseatic League" | href="Alps" |[[The Left (Germany)|The Left]] | href="Cologne Trade Fair" |6 |- href="Art Cologne" | href="imm Cologne" |[[Free Democratic Party (Germany)|Free Democratic Party]] | href="Photokina" |5 |- |[[Alternative_for_Germany]] | href="Ubii" |3 |- href="Germani cisrhenani" | href="Germanic peoples" |[[Pirate Party Germany]]<td>2</td> |- href="Germania Inferior"<td>[[Pro Germany Citizens' Movement#Pro Cologne Citizen's Movement|pro Cologne]]</td> |2<tr><td href="Ripuarian Franks">Your Friends</td><td href="Cologne sewerage system">2</td></tr> |- |[[Free_Voters]] | href="Archbishop" |1 |} == Cathairdhreach == Maidir leis an chathair inmhéanach de Köln, bhí sé scriosta go hiomlán le linn an Dara Cogadh Domhanda. Is é athfhoirgniú an chathair a leanaigh an stíl sna 1950í, agus ag an am céanna ag urramú an sean leagan amach, agus ainmniú na sráideanna. Dá bhrí sin, is é an chathair sa lá atá inniu ann, atá tréithrithe ag foirgnimh simplí agus measartha, i ndiaidh an chogaidh, le cúpla foirgnimh réamh-chogaidh scaipthe ina measc,  a bhí athdhéanta mar gheall ar a tábhacht stairiúil. Tá roinnt foirgneamh den "Wiederaufbau Zeit" (an ré atógáil), mar shampla an teach ceoldráma ag Wilhelm Riphahn, gur meastar é, sa lá atá inniu ann, mar rudaí den chéad scoth an ailtireacht nua-aimseartha.<sup>[[[Vicipéid:Citation needed|''citation needed'']]]</sup> Mar sin féin, is é stíl an tígh [[Cologne Opera]] agus foirgnimh nua-aimseartha eile a d'fhan conspóideach. Is iad limistéir ghlasa atá ann i gceathrú cuid de Köln, ina bhfuil thart ar 75 m<sup>2</sup> (807.29 troigh cearnach) de spás glas poiblí le haghaidh gach áitritheora.<sup>[41]</sup> == Turasóireacht == Bhí thar 4,310,000 fanachtaí “tréimhsí thar oíche” curtha in áirithe agus 2,380,000 teachta i 2008<sup>[24]</sup> i Köln. Chomh maith le sin, tá méid na tithe tábhairne is mó acu in aghaidh an duine, sa Ghearmáin.<sup>[43]</sup> Tá 70 clubanna, barraí do-áirithe, bialanna, agus teach tábhairní sa chathair chomh maith.<sup>[43]</sup> === Comharthaí teorann === ==== Eaglaisí ==== * Is sé [[Cologne Cathedral|Kölner Dom]] séadchomhartha is cáiliúla na cathrach agus sainchomhartha is mó grá ag na cónaitheoirí Köln. Is séipéal Gotach é, tosaithe i 1248, agus críochnaithe i 1880. Sa bhliain 1996, bhí sé ainmnithe mar [[World Heritage site]]; (láithreán Oidhreachta Domhanda), mar a shíltear ina bhfuil iarsmaí na dTrí Magi (féach freisin<sup>[44]</sup>). Uaireanta tagraíonn cónaitheoirí i Köln go bhfuil an ardeaglais mar "an láithreán tógála síoraí" (die ewige Baustelle). * [[Twelve Romanesque churches of Cologne|Dhá cheann déag eaglaisí Romanesque]]: Tá na foirgnimh suntasach maidir le h-ailtireacht eaglais mheánaoiseach. Is é bunús le cuid de na heaglaisí a dhul siar chomh fada le h-aimsir na Rómhánach, mar shampla Naomh Gérson, a bhí ar dtús séipéal i reilig Rómhánach. Cé is moite de Naomh Maria Lyskirchen, bhí dochar mór déanta ag gach ceann de na heaglaisí sa Dara Cogadh Domhanda. Ní raibh an t-atógáil críochnaithe ach amháin sna 1990í. [[Íomhá:Hohenzollernbrücke Köln.jpg|mion| Airdeaglais  Köln ]] Airdeaglais Köln [[Íomhá:Köln Groß St. Martin vom Dom.jpg|mion|220x220px|Eaglais Mór Naomh Martin]] Eaglais Naomh Severin Eaglais Mhór Naomh Máirtín Séipéal an Deastógáil Eaglais na Tríonóide Naofa === Tithe meánaoiseach === Is é [[City hall|Halla na Cathrach]] (Kölner Rathaus), bunaithe sa 12ú haois, halla na cathrach is sine sa Ghearmáin, atá fós in úsáid.<sup>[45]</sup> Bhí an loggia agus túr, le stíl athbheochanach, curtha in áit sa 15ú haois. I measc na foirgnimh cáiliúla eile atá le fáil, is iad an Gürzenich, Haus Saaleck agus an Overstolzenhaus. ==== Geataí na cathrach meánaoiseach ==== [[Íomhá:Cologne City Hall.JPG|mion|Halla na Cathrach, Köln]]Uair amháin bhí 12 geataí meánaoiseach i Köln. Níl ach an Eigelsteintorburg ag Ebertplatz, an Hahnentor ag Rudolfplatz, agus Severinstorburg ag Chlodwigplatz atá ann inniu. [[Íomhá:Koeln-Hahnentor.jpg|mion|Hahnentor]] === Sráideanna === * Is iad na búlbhardaí sa [[Cologne Ring|Fáine Köln]], (cosúil le Hohenzollernring, Kaiser-Wilhelm-Ring, Hansaring), lena n-geataí cathrach meánaoiseach (ar nós Hahnentorburg ar Rudolfplatz) atá iomráiteach freisin le haghaidh a saol oíche. * Is é [[Hohe Straße]] (go litriúil) ceann de na réimsí siopadóireachta is mó agus a leathnaíonn anuas go dtí an ardeaglais i dtreo thart dheas. Sa tsráid seo atá siopaí go leor, siopaí bronntanas, siopaí éadaí, bialanna mearbhia agus trádálaí earraí leictreonach. * Is é [[Schildergasse]] a nascann cearnach Neumarkt ag a gceann thiar go dtí an ''Hohe Strasse'' ag a gceann thoir agus ainmníodh é a bheith an tsráid siopadóireachta is gnóthaí san Eoraip le 13,000 duine ag dul tríd an áit ag gach uair an chloig. * Is é Ehrenstraße - an ceantar siopadóireachta thart ar ''Apostelnstrasse'', ''Ehrenstrasse'', agus ''Rudolfplatz'' atá beagán níos mó ar an taobh deismireach agus galánta. [[Íomhá:Köln gürzenich.jpg|mion|Köln,  Gürzenich  ]] === '''Droichid''' === Tá roinnt droichid ann a thrasnaíonn na Réine i Köln. Is iad (ó Theas go Tuaisceart): an [[Cologne Rodenkirchen Bridge]], [[South Bridge (Cologne)|South Bridge]] (iarnród), Severin Bridge, Deutz Bridge, [[Hohenzollern Bridge]] (iarnród), Zoo Bridge (''Zoobrücke'') agus [[Cologne Mülheim Bridge]]. Go háirithe is é an [[Tied arch bridge|tied arch]] Hohenzollern Droichead iaranach (Hohenzollernbrücke) sainchomhartha ceannasach ar feadh an chlaífort abhainn. Tá trasnú abhainn na Réine, de chineál speisialta ar fáil ag an [[Cologne Cable Car|Kölner Seilbahn]], bealach cábla a ritheann trasna na Réine idir an [[Cologne Zoological Garden]] sa Riehl agus an [[Rheinpark]] sa Deutz.[[Íomhá:2013-08-10 07-08-52 Ballonfahrt über Köln EH 0577.jpg|mion|Séipéal an Deastógáil]] [[Íomhá:Severinstorburg Köln-0410.jpg|mion|Severinstorburg]] === Struchtúir éirí-arduithe === Is é an struchtúr is airde i Köln an túr teileachumarsáide [[Colonius]] ag 266 m nó 873 troigh. Bhí an deic breathnadóireachta dúnta ó 1992. Tá rogha de na foirgnimh is airde i Köln liostaithe thíos. I measc na struchtúirí arda eile atá an Hansahochhaus (deartha ag ailtire Jacob Koerfer agus críochnaíodh i 1925—bhí sé ag an am, an foirgneamh oifige is airde san Eoraip), na foirgnimh Kranhaus ag [[Rheinauhafen]], agus an [[Messeturm Köln]] ("trade fair tower"). :[[KölnTurm]] [[Íomhá:Koeln-Turm_001.jpg|254x254px]] :[[Íomhá:Coloniahochhaus.jpg|mion|Colonia-hochhaus]] === Cultúr === Tá [[List of museums in Cologne|roinnt músaeim]] i Köln. Sonraíonn an [[Roman-Germanic Museum]] cáiliúil, ealaín agus ailtireacht an chathair ón am atá thart; Is é an [[Museum Ludwig]] áras ina bhfuil bailiúcháin is tábhachtaí d'ealaín nua-aimseartha le fáil san Eoraip, lena n-áirítear bailiúchán [[Picasso]] comh-oiriúnaithe ach amháin ag na músaeim in [[Museu Picasso|Barcelona]] agus i b[[Musée Picasso|Páras]]. Is é an [[Museum Schnütgen]] na healaíne creidimh atá lonnaithe go páirteach i St Cecilia, atá ceann de dhá cheann déag eaglaisí Rómhánúla i Köln. Tá go leor dánlanna ealaíne i Köln a bhaineann taitneamh as dea-cháil ar fud an domhain, ar nós m.sh. Galerie [[Karsten Greve]], atá ceann de na gailearaithe tosaigh le haghaidh “iar cogaidh” agus ealaín chomhaimseartha. Tá roinnt ceolann gníomhach sa chathair, ina measc an [[Gürzenich Orchestra]] agus [[WDR Symphony Orchestra Cologne]], atá bunaithe ag an Foirgneamh Ceolfhoireann Fiolarmónach, Köln.<sup>[47]</sup> Tá ceolainn eile ann: [[Musica Antiqua Köln]] agus an [[WDR Rundfunkorchester Köln]], chomh maith leis an [[Cologne Opera]] agus cóir éagsúla, lena n-áirítear an WDR Rundfunkchor Köln. Bhí Köln freisin céarta tábhachtach do cheol leictreonach sna 1950í (Studio für elektronische Musik, [[Karlheinz Stockhausen]]) agus arís ó na 1990í ar aghaidh. Bhí baint ag an raidió poiblí agus stáisiún teilifíse [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]] i ngluaiseachtaí ceoil ar nós [[Krautrock]]  sna 1970í a chur chun cinn; bunaíodh an [[Can (band)|Can]] cumhachtach ann i 1968. Tá ionaid éagsúla maidir leis an saol istoíche, ina measc atá an ''Kwartier Latäng'' (ceantar mac léinn timpeall an Zülpicher Straße) agus na limistéir club-oíche, breactha timpeall [[Hohenzollernring]], Friesenplatz agus Rudolfplatz. Is é an fhéile litríochta mór bliantúil "Lit Köln" a shonraíonn údair réigiúnacha agus idirnáisiúnta. Is é an figiúr is mó liteartha a bhaineann le Köln, an scríbhneoir [[Heinrich Böll]], buaiteoir an [[Duais Nobel na Litríochta]].    Tá Köln aitheanta go maith le haghaidh an beoir, ar a dtugtar [[Kölsch (beer)|Kölsch]]. Is é [[Colognian language|Kölsch]] ainm an chanúint áitiúil freisin. Is é seo cúis maidir leis an greann coitianta go bhfuil [[Colognian language|Kölsch]] an teanga is féidir le duine a ól. [[Íomhá:Köln-Altstadt-Süd Rheingasse 8 Overstolzenhaus Denkmal 124.jpg|mion|Overstolzenhaus]]Is é [[KölnTurm|Köln]] cáiliúil maidir leis an [[Eau de Cologne]] freisin (Gearmáinis: Kölnisch Wasser; lit: "[[KölnTurm|Uisce an Köln]]"), cumhráin a bheith cruthaithe ag duine díbrímithe na hIodáile, le h-ainm [[Johann Maria Farina]] ag tús an 18ú haois. Le linn an 18ú haois bhí an chumhrán seo níos coitianta agus easpórtáladh é, ar fud na hEorpa ag an teaghlach Farina, agus san am céanna tugtar an t-ainm Farina mar ainm tí le haghaidh Eau de Cologne. Sa bhliain 1803 rinne Wilhelm Mülhens conradh le duine, nach mbaineann le h-Iodáil, ainmnithe Carlo Francesco Farina, a bheir an ceart aige chun úsáid a ainm teaghlaigh, agus d’ oscail Mühlens monarcha beag ag an Glockengasse i Köln. Sna blianta ina dhiaidh sin, agus tar éis cathanna cúirte éagsúla, b'éigean a gharmhac [[Ferdinand Mülhens]] a thréigean an t-ainm Farina don chomhlacht agus a táirgeadh. Shocraigh sé, uimhir an tí [[4711 (brand)|4711]], a bhí tugatha don mhonarcha ag Glockengasse, i rith gairme na Fraince, go luath sa 19ú céad. Sa lá atá inniu, tá Eau de Cologne táirgithe fós i Köln, ag an [[Johann Maria Farina gegenüber dem Jülichs-Platz|Farina family]], faoi láthair sa ghiniúint ochtú, agus ag [[Mäurer & Wirtz]] a cheannaigh an 4711 marc branda i 2006. === '''Iarsmalanna''' === * [[Fragrance Museum|Farina Fragrance Museum]] – áit bhreithe an [[Eau de Cologne]] * [[Römisch-Germanisches Museum]] – Rómhánach ársa agus cultúr Gearmánacha  * [[Wallraf-Richartz Museum]] – Péinteáil na hEorpa ón 13ú go dtí an 20ú haois * [[Museum Ludwig]] – ealaín nua-aimseartha * [[Museum Schnütgen]] – art meánaoiseach * [[Museum für Angewandte Kunst (Cologne)|Museum für Angewandte Kunst]] – [[Applied art|ealaíon fheidhmeach]] * [[Kolumba|Kolumba Kunstmuseum des Erzbistums Köln]] (Músaem ealaíne an Airdeaspagóideacht Köln) – músaem ealaíne nua-aimseartha bunaithe ar fothracha meánaoiseach, chríochnaithe i 2007 * Cisteáin an Ardeaglais "Domschatzkammer" – daingin stairiúil faoi thalamh an Ard-Eaglais * [[EL-DE Haus]], iar ceanncheathrú áitiúil an [[Gestapo]]: tá músaem ann ina bhfuil soláthar fianaise dhoiciméadach maidir le rialú na [[Nazi]] i Köln le fócas ar leith ar ghéarleanúint na h-easaontóirí polaitiúla agus mionlaigh. * Spóirt na Gearmáine agus Músaem Oilimpeacha - taispeántais faoi spóirt ó h-ársaíocht go dtí an lá inniu ann. * [[Imhoff-Schokoladenmuseum]] – Músaem Seacláide * Geomuseum na h-Ollscoile Köln – curtha san áireamh atá taispeántas na h-iontaisí (cosúil le cnámha dineasáir agus an cnámharlach d’[[Eryops]]), [[Stones|clocha]] agus [[Minerals|mianraí]]. * Fóram um Theicneolaíocht Idirlín san Ealaín Chomhaimseartha – bailiúcháin ealaíne bunaithe ar an idirlíon, an chuid corparáideach de (New Media ArtProjectNetwork): Köln, an t-ardán turgnamhacha d’ealaín agus na Meáin Úr. * [[Flora und Botanischer Garten Köln]], páirc ardnósach na cathrach agus an príomhghairdín luibheolaíoch. * [[Forstbotanischer Garten Köln]], an [[arboretum]] and coillearnach [[botanical garden]] : === Aontaí ceol agus Féilte === Bhí an chathair, baile chun an [[Ringfest]], atá cáiliúil go hidirnáisiúnta, agus anois le haghaidh an C/o féile pop.<sup>[50]</sup> Lena chois sin, tá taitneamh ag Köln maidir le láthair an Weihnachtsmarkt le roinnt suíomhanna sa chathair. == Eacnamaíocht == Mar an chathair is mó sa réigiún cathrach [[Rhine-Ruhr]], tá buntáiste ag Köln maidir le struchtúr an mhargaidh mór.<sup>[51]</sup> I gcomórtas le [[Düsseldorf]], tá geilleagar na Köln bunaithe go príomha ar thionscail [[Insurance industry|insurance]] agus [[Media industry|media industries]],<sup>[52]</sup> cé go bhfuil an chathair ina lárionad tábhachtach cultúrtha agus taighde chomh maith agus baile le haghaidh roinnt [[corporate headquarters]].  I measc na comhlachtaí meáin is mó atá bunaithe i Köln atá  [[Westdeutscher Rundfunk]], [[RTL Television]] (le fochuideachtaí), [[n-tv]], [[Deutschlandradio]], [[Brainpool TV]] agus tithe foilsitheoireachta cosúil le J. P. Bachem, [[Taschen]], [[Tandem Verlag]], agus [[M. DuMont Schauberg|M. DuMont Schauberg]]. Is iad roinnt braislí de na cóirí, na healaíona agus gníomhaireachtaí cumarsáide, stiúideonna na léiriúcháin teilifíse, agus gníomhaireachtaí an stáit a oibríonn go pointe áirithe, le forais chultúrtha príobháideach agus maoinithe ag an rialtas. I measc na cuideachtaí árachais atá bunaithe i Köln is iad Central, DEVK, [[DKV]], [[Generali Deutschland]], Grúpa Árachais Mitsui Sumitomo, Gothaer, HDI Gerling agus ceanncheathrú náisiúnta Árachais [[AXA]] agus [[Zurich Financial Services]]. Is é carraeir bratach na Gearmáine [[Lufthansa]] agus a fochomhlacht [[Lufthansa CityLine]], áit a bhfuil a príomh-cheanncheathrú corparáideach acu i Köln.<sup>[53]</sup> Is é [[Ford Europe]], an fostóir is mó sa Köln, a bhfuil a ceanncheathrú Eorpach agus monarcha i Niehl ([[Ford Germany|Ford-Werke GmbH]]).<sup>[54]</sup> Is é [[Toyota Motorsport GmbH]] (TMG), Motorsports foirne oifigiúil, maidir le [[Toyota]] atá freagrach do ghluaisteáin rally Toyota, agus ansin gluaisteáin [[Formula One]], ina bhfuil a ceanncheathrú agus ceardlanna suite i Köln. I measc na cuideachtaí móra eile atá bunaithe i Köln atá [[REWE Group]], [[TÜV Rheinland]], [[Deutz AG]] agus roinnt grúdlanna Kölsch. Is ag Köln an dlús is airde maidir le tithe tábhairne ar aghaidh an duine.<sup>[43]</sup> Is iad na trí grúdlanna Kölsch is mó i Köln, Reissdorf, Gaffel, agus Früh. Tá cúig calafoirt an chathair ar an Réin,<sup>[2]</sup> an [[Inland port|port intíre]]  den dara scoth is mó sa Ghearmáin agus ceann den chéad scoth is mó san Eoraip. Is é [[Cologne-Bonn Airport]] an críochfort lasta, an dara ceann is mó sa Ghearmáin.<sup>[2]</sup> Sa lá atá inniu ann, is é ''Koelnmesse'' an t-aonach trádála Köln a áireamh mar láthair mórthrádála Eorpach cothrom le níos mó ná 50 aonach trádála<sup>[2]</sup> agus imeachtaí cultúrtha móra eile agus imeachtaí spórt. Sa bhliain 2008 bhí 4,31 milliún tréimhsí fanachta thar oíche in áirithe agus 2,38 milliún teachtaí.<sup>[24]</sup> Is é [[Kölner Stadt-Anzeiger|''Kölner Stadt-Anzeiger'']] an nuachtán laethúil is mó i Köln.  == Iompar == [[Íomhá:Koelner Ring.png|mion|Iompar Bóthair    ]] === Iompar Bóthair    === Bhí tógáil bóithre ina gceist mhór sna 1920í faoi cheannaireacht méara Konrad Adenauer. Tógadh an chéad bóthar rochtaineach teoranta sa Ghearmáine i ndiaidh 1929 idir [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] agus Bonn. Sa lá atá inniu is é an [[Bundesautobahn 555]]. Sa bhliain 1965, bhí [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] an chéad chathair na Gearmáine a bheith ciorclaithe go hiomlán ag bóthar fáinneach mótarbhealach. Tríd is tríd ag an am céanna bhí seachród lár na cathrach (Stadtautobahn) pleanáilte, ach amháin curtha i bhfeidhm go páirteach, mar gheall ag freasúra na grúpaí comharsanachtach. Tháinig an stráice de bhóthar críochnaithe mar Bundesstraße ''("Federal Road"),'' is é sin le rá ''(“bóthar cónaidhme”)'' B 55a, a thosaíonn ag an Zoobrücke (Droichead Gairdín na h-Ainmhithe) agus a bhuaileann leis an [[Bundesautobahn 4|A 4]] agus [[Bundesautobahn 3|A 3]] ag acomhal Köln Thoir. Mar sin féin, tagraítear ar mar Stadtautobahn ag formhór na daoiní áitiúla. I gcodarsnacht le sin, bhí an Nord-Süd-Fahrt ("Bóthar Thuaidh-Theas") críochnaithe i ndáiríre, ionad nua lár na cathrach 4/6-lána trí-bhealach, a bhí ar siúl cheana féin ag lucht pleanála ar nós Fritz Schumacher sna 1920í. Bhí an t-alt deiridh, ó dheas ó h-Ebertplatz, a bhí críochnaithe i 1972. Sa bhliain 2005, bhí an chéad stráice de mhótarbhealach ocht lána oscailte i [[North Rhine-Westphalia]] le haghaidh trácht ar Bundesautobahn 3, mar chuid den rannóg thoir an [[Cologne Beltway]] idir na hacomhail Köln Thoir agus Heumar. === Rothaíocht === I gcomparáid le cathracha na Gearmáine eile, tá leagan amach tráchta i Köln nach bhfuil [[Bicycle-friendly|rothar-chairdiúil]]. Is é tar éis a bheith rangaithe arís agus arís eile i measc an ceann is measa i meastóireacht neamhspleách<sup>[55]</sup>  stiúrtha ag an [[Allgemeiner Deutscher Fahrrad-Club]]. Sa bhliain 2014 rangaithe é 36ú as 39 cathracha na Gearmáine le daonra níos mó ná 200,000. === Iompar Iarnród    === [[Íomhá:Köln Hauptbahnhof - Empfangsgebäude bei Nacht (8111-13).jpg|mion|331x331px|Köln Hauptbahnhof]] Tá seirbhís iarnróid le [[Deutsche Bahn]] [[InterCity]] agus [[InterCityExpress|ICE]]-traenacha le stad ag ''[[Köln Hauptbahnhof]]'' (Köln Príomh Stáisiún), ''[[Köln Messe/Deutz]]'' agus ''[[Cologne/Bonn Airport]]''. Is iad na traenacha ardluais ICE agus Thalys TGV a nascann Köln le Amsterdam, An Bhruiséil (in san 1h47, 9 imeachtaí/lá) agus i bPáras (in san 3h14, 6 imeacht/lá). Tá traenacha ICE go minic go cathracha eile na Gearmáine, lena n-áirítear [[Frankfurt am Main]] agus Beirlín. Pleanáladh Traenacha ICE a thaisteal go dtí Londain tríd an [[Channel Tunnel]] sa bhliain 2013.<sup>[56]</sup>  Is sé [[Cologne Stadtbahn|Stadtbahn Köln]] feidhmithe ag Kölner Verkehrsbetriebe (LVB)<sup>[57]</sup> córas [[List of Cologne KVB stations|iarnród fairsing éadrom]] atá páirteach faoi thalamh agus a feidhmíonn Köln agus roinnt cathracha in aice láimhe. D’athraigh sé ón córas [[tram]]. In aice láithreachis is é Bonn atá nasctha, iad araon leis an Stadtbahn agus príomhlíne traenacha iarnróid, agus báid áineasach ócáideacha ar na [[Rhine|Réine]]. Tá [[Düsseldorf]] nasctha chomh maith le traenacha [[S-Bahn]] atá feidhmithe ag Deutsche Bahn. Tá busanna go minic a chlúdaíonn an chuid is mó de na cathrach agus na bruachbhailte máguaird, agus cóistí [[Eurolines]] go Londain via [[Brussels]] freisin. === Iompar ar uisce === Is é [[Häfen und Güterverkehr Köln|''Häfen und Güterverkehr Köln'']]  (Calafoirt agus Earraí tráchta [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]], HGK) ar cheann de na hoibreoirí is mó de calafoirt intíre sa Ghearmáin.<sup>[58]</sup> I measc na Calafoirt atá Köln-Deutz, Köln-Godorf, agus Köln-Niehl I agus II. === Aeriompair === [[Íomhá:FedEx - Boeing 777-FS2 - N889FD - Cologne Bonn Airport-0355.jpg|mion|292x292px|Flughafen [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] / Bonn ]] Is é aerfort idirnáisiúnta Köln, an t-Aerfort [[Cologne Bonn Airport|Köln/Bonn]] (CGN). Is é ar a dtugtar freisin, an t-ainm Aerfort Konrad Adenauer i ndiaidh an chéad iarchogaidh Seansailéir [[Konrad Adenauer]], a rugadh é sa chathair agus a bhí [[Mayor of Cologne|méara Köln]] ó 1917 go dtí 1933. Is é an t-aerfort atá roinnte le Bonn, an chathair in aice láimhe. Is é [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] ceanncheathrú don [[European Aviation Safety Agency|Ghníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht]] (GES). Is é an t-aerfort freisin an ceartlár is mó le haghaidh aerlíne [[Germanwings]].  == Oideachas == [[Íomhá:Richmodis-Brauerei, Fabrikgebäude, Perlenpfuhl, Köln-6066.jpg|mion|Grúdlann]]Is é [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] baile le haghaidh ollscoileanna agus coláistí go leor, <sup>[59][60]</sup>  agus óstach do roinnt 72,000 mac léinn.<sup>[2]</sup> Is í Ollscoil Köln (a bunaíodh ar dtús i 1388<sup>[3]</sup>), an ollscoil is sine agus an ollscoil is mó sa Ghearmáin. Is í Ollscoil Köln na nEolaíochtaí Feidhmeacha an ollscoil is mó na hEolaíochtaí Feidhmeacha sa tír. Is í Ollscoil Köln “Rince agus Ceol” an [[Music school|ardscoil]] is mó san Eoraip.<sup>[61]</sup> Is féidir le heachtrannaigh ceachtanna Gearmáine a ghlacadh sa VHS (Ionad Oideachais Aosaigh) .<sup>[62]</sup> == Meáin == Laistigh de Ghearmáin, tá Köln aitheanta mar ionad na meán tábhachtach. Tá stáisiúin raidió agus teilifíse éagsúla, lena n-áirítear [[Westdeutscher Rundfunk]] (WDR), [[RTL Television|RTL]] agus [[VOX (TV channel)|VOX]], lena ceanncheathrú sa chathair. Is é scannán agus táirgeadh Teilifíse atá tábhachtach freisin. Is é an chathair "caipitil na Gearmáine maidir le scéalta coireachta sa teilifís".<sup>[63]</sup> Is é tríú de na léiriúcháin teilifíse na Gearmáine a dhéantar sa [[Cologne (region)|réigiún Köln]].<sup>[63]</sup> Ina theannta sin, is é an chathair mar óstach chun an [[Cologne Comedy Festival|Coiméide Köln Fhéile]], a mheastar a bheith ar na féilí greann is mó i mórthír na hEorpa.<sup>[64]</sup> == Spóirt == [[Íomhá:RheinEnergieStadion Köln 001.jpg|mion|RheinEnergieStadion    Köln ]] Is é Köln a h-óstaíonn [[1. FC Köln]],<sup>[65]</sup> a imríonn sa [[1. Bundesliga|Bundesliga]]. Imríonn siad a gcluichí baile sa [[RheinEnergieStadion]], ina bhfuil a h-ostaígh siad 5 cluichí an [[2006 FIFA World Cup]].<sup>[66]</sup> Is é an Coiste Oilimpeach Idirnáisiúnta agus Internationale Vereinigung Sport-und Freizeiteinrichtungen e.V. a thug RheinEnergieStadion bonn cré-umha do "a bheith ar cheann de na hionaid spóirt is fearr sa domhan".<sup>[66]</sup> Is é Köln a h-óstaíonn freisin [[FC Viktoria Köln 1904]] agus [[SC Fortuna Köln]], a imríonn sa [[Fußball-Regionalliga West|Regionalliga West]] (an ceathrú rannán) faoi seach ar an [[3. Liga]] (an tríú roinn). Tá an chathair freisin, baile na foirne haca oighir [[Kölner Haie]], sa léig [[ice hockey]] is airde sa Ghearmáin, an [[Deutsche Eishockey Liga]].<sup>[65]</sup>  Tá siad bunaithe ag an [[Lanxess Arena]].<sup>[65]</sup> Tá roinnt rásaí capall ar siúl in aghaidh na bliana ag [[Cologne-Weidenpesch Racecourse]] ó 1897; cuireadh tús leis an [[Cologne Marathon]] bliantúil i 1997. Ó 2002 go dtí 2009, bhí an fhoireann Panasonic [[Toyota Racing]] [[Formula One]] bunaithe i mbruachbhaile Marsdorf, ag an áis [[Toyota Motorsport GmbH]]. Meastar go bhfuil Köln "an caipiteal gailf rúnda na Gearmáine".<sup>[65]</sup> Bunaíodh an chéad cumann gailf i [[North Rhine-Westphalia]] i Köln sa bhliain 1906.<sup>[65]</sup> Tugann an chathair na roghanna is mó agus imeachtaí uachtaracha sa Ghearmáin.<sup>[65]</sup> Óstigh an chathair, imeachtaí lúthchleasaíochta éagsúla, lena n-áirítear [[2005 FIFA Confederations Cup]], 2006 FIFA World Cup, [[2007 World Men's Handball Championship]], [[2010 IIHF World Championship]] agus [[2010 Gay Games]].<sup>[5]</sup> == Cónaitheoirí suntasacha == Daoiní suntasacha, a bhfuil a fréamhacha faightear i Köln: * [[Konrad Adenauer]] (1876–1967), státaire Gearmánach * [[Heinrich Cornelius Agrippa]] (1486–1535) * [[Agrippina the Younger]] (15–59), máthair [[Nearó]] agus Banimpire Rómhánach * [[Heinrich Birnbaum]] (1403–73) * [[Heinrich Boigk]] (1912–2003), buaiteoir [[Knights Cross]] * [[Robert Blum]] (1807–48) * [[Heinrich Böll]] (1917–85), scríbhneoir Gearmánach * [[Georg Braun]] (1541-1622) * [[Max Bruch]] (1838–1920), cumadóir * [[Álex Calatrava]] (rugadh 1973) * [[Heribert Calleen]] (rugadh 1924), dealbhóir Gearmánach * [[Florian Henckel von Donnersmarck]] (rugadh 1973) * [[Max Ernst]] (1891–1976) * [[Angela Gossow]] (rugadh 1974) * [[Britta Heidemann]] (rugadh 1982) * [[H. Robert Heller]] (rugadh 1940) * [[Trude Herr|de:Trude Herr]] (1927–91), ban-aisteoir agus amhránaí * [[Stefanie Höner|de:Stefanie Höner]] (rugadh 1969), ban-aisteoir * [[Udo Kier]] (rugadh 1944), aisteoir * [[Lukas Podolski]] (rugadh 1985), peileadóir Gearmánach * [[Jutta Kleinschmidt]] (rugadh 1962) * [[Werner Klemperer]] (1920–2000) * [[Erich Klibansky]] (1900–1942), ardmháistir agus múinteoir Giúdach * [[Adolf Kober]] (1870–1958), raibí Giúdach and meánaoisí * [[Gaby Köster]] (rugadh 1961), ban-aisteoir Gearmánach agus bean ghrinn * [[Hildegard Krekel]] (1952–2013), ban-aisteoir Gearmánach * [[Lotti Krekel|de:Lotti Krekel]] (rugadh 1941), ban-aisteoir agus amhránaí * [[Uwe Krupp]] (rugadh 1965) * [[Heinz Kühn]] (1912–92) * [[Heiner Lauterbach]] (1953), aisteoir Gearmánach * [[Julia Leischik]] (rugadh 1970) * [[Ottmar Liebert]] (rugadh 1961), ceoltóir * [[Mariele Millowitsch|de:Mariele Millowitsch]] (rugadh 1955), ban-aisteoir * [[Peter Millowitsch|de:Peter Millowitsch]] (rugadh 1949), aisteoir and drámadóir * [[Willy Millowitsch]] (1909–1999), aisteoir and drámadóir * [[Wolfgang Niedecken]] (rugadh 1951), amhránaí, ceoltóir, ealaíontóir Gearmánach agus baill den ghrúpa [[BAP (banna Gearmánach)|BAP]] * [[Theodore of Corsica]] (1694–1756) * [[Jacques Offenbach]] (1819–80), cumadóir Francach * [[Willi Ostermann|de:Willi Ostermann]] (1876–1936) cumadóir * [[Nikolaus Otto]] (1832–1891) * [[Kim Petras]] (rugadh 1992), amhránaí Gearmánach * [[Frederik Prausnitz]] (1920–2004), stiúrthóir agus múinteoir Meiriceánach * Christa Päffgen a.k.a. [[Nico]] (1938–1988), model, ban-aisteoir, amhránaí, agus cumadóir amhrán sa [[Velvet Underground]]<nowiki/>agus [[Warhol Superstar]] * [[Hedwig Potthast]] (1912–1997), rúnaí agus bean luí [[Heinrich Himmler]] * [[Stefan Raab]] (rugadh 1966), siamsóir Gearmánach agus óstach [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2011]] * [[Jürgen Rüttgers]] (rugadh 1951), polaiteoir Gearmánach (CDU) * [[Jürgen Fritz]] (rugadh 1953), ceoltóir agus cumadóir * [[Markus Stockhausen]] (rugadh 1957), ceoltóir agus cumadóir * [[Wolfgang von Trips]] (1928–61), tiománaí Formula One Gearmánach * [[Joost van den Vondel]] (1587–1679), file agus drámadóir Ollannach * [[Moshe Wallach]] (1866–1957), * [[Christoph Watrin|de:Christoph Watrin]] (rugadh 1988), amhránaí, [[US5]] * [[Robert Weimar]] (1932–2013), * [[Thomas Wensing]] (rugadh 1978), scríbhneoir Gearmánach * [[Carl Wyland]] (1886–1972), gabha Gearmánach * [[Leon Draisaitl]] (rugadh 1995), * [[Gökhan Töre]] (rugadh 1992), Peileadóir Turcach == Féach freisin == * [[Hänneschen-Theater]] == Tagairtí == {{Refbegin}} ##[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html "Amtliche Bevölkerungszahlen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619234539/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html |date=2013-06-19 }}. ''[[Landesbetrieb Information und Technik NRW]]'' (in German). 23 September 2015. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/economy "Economy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801110519/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/economy |date=2010-08-01 }}. KölnTourismus. Retrieved 18 April 2011. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/history/from_ubii_village_metropolis "From Ubii village to metropolis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417171004/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/history/from_ubii_village_metropolis |date=2012-04-17 }}. City of Cologne. Retrieved 16 April 2011. ## [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1945/1945%20-%201571.html "bomber command - mines laid - flight august - 1945 - 1571 - Flight Archive"]. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/history/facts_and_figures "Facts and figures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417230937/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/history/facts_and_figures |date=2012-04-17 }}. City of Cologne. Retrieved 17 April 2011. ## [http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=18208 "C.Michael Hogan, <nowiki>''Cologne Wharf''</nowiki>, The Megalithic Portal, editor Andy Burnham, 2007"]. Megalithic.co.uk. Retrieved 24 July 2009. ## Harry de Quetteville. "[http://www.newadvent.org/cathen/04116a.htm History of Cologne]". ''The Catholic Encyclopedia'', 28 November 2009. ## Joseph P. Huffman, ''Family, Commerce, and Religion in London and Cologne'' (1998) covers from 1000 to 1300. ## ''The population of European cities'', Bairoch ## [http://www.rote-funken.de/ "Rote Funken – Kölsche Funke rut-wieß vun 1823 e.V. – Rote Funken Koeln"]. Rote-funken.de. Retrieved 5 May 2009. ## [https://books.google.com/books?dq=%22Federal+Fortress+on+the+Upper+Rhine%22&pg=PA254&id=B77POH6Wgk4C United Services Magazine], December 1835 ## [http://www.altearmee.de/zwischenwerk/index.htm "Festung Köln"]. Retrieved 1 April 2011. ## [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,721598,00.html Cologne Evacuated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524105305/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,721598,00.html |date=2008-05-24 }}, ''[[TIME Magazine]]'', 15 February 1926 ## [https://web.archive.org/web/20080211085633/http://weimarer-wahlen.de/de/index.html "Weimarer Wahlen"]. Web.archive.org. 11 February 2008. Archived from [http://weimarer-wahlen.de/de/index.html the original] on 11 February 2008. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.wahlen-in-deutschland.de/wrtwkoelnaachen.htm "Voting results 1919–1933 Cologne-Aachen"]. Wahlen-in-deutschland.de. Retrieved 8 August 2010. ## koelnarchitektur (15 July 2003). [http://www.koelnarchitektur.de/pages/de/home/news_archiv/823.htm "on the reconstruction of Cologne"]. Koelnarchitektur.de. Retrieved 24 July 2009. ## Tourtellot, Arthur B. et al. ''Life's Picture History of World War II'', p. 237. Time, Inc., New York, 1950. ## Zabecki, David T. (1999-01-01). [https://books.google.com/books?id=gYDN-UfehEEC&pg=PA1644&hl=en#v=onepage&q&f=false ''World War Two in Europe'']. Taylor & Francis. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta%3ABookSources/9780824070298|9780824070298]]. ## Kirsten Serup-Bilfeld, Zwischen Dom und Davidstern. Jüdisches Leben in Köln von den Anfängen bis heute. Köln 2001, page 193 ## [http://www.sgk.de/index.php/historie.html "Synagogen-Gemeinde Köln"]. Sgk.de. 26 June 1931. Retrieved 8 August 2010. ## Connolly, Kate (7 January 2016). [http://www.theguardian.com/world/2016/jan/06/tensions-rise-in-germany-over-handling-of-mass-sexual-assaults-in-cologne "Tensions rise in Germany over handling of mass sexual assaults in Cologne"]. The Guardian. Retrieved 12 January2016. ## [http://www.derwesten.de/politik/1075-anzeigen-nach-koelner-silvesternacht-73-verdaechtige-id11567004.html <nowiki>"1075 Anzeigen nach Kölner Silvesternacht – 73 Verdächtige" [1,075 assaults by Cologne New Year's Eve - 73 suspects]</nowiki>]. ''[[Westdeutsche Allgemeine Zeitung]]'' (in German). Retrieved 15 February 2016. ## Bezirksregierung Köln: Topografische Karte 1:50.000 (TK 50), Blatt L 5108 Köln-Mülheim. Köln 2012, ISBN 978-3-89439-422-6. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/cologne_a_glance "Cologne at a glance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805010730/http://www.derwesten.de/politik/1075-anzeigen-nach-koelner-silvesternacht-73-verdaechtige-id11567004.html |date=2016-08-05 }}. City of Cologne. Retrieved 17 April 2011. ## [http://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue "Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte"]. ## Martin Gocht; Reinhard Vogt. [http://www.hrwallingford.co.uk/Mitch/Workshop2/Papers/Gocth_Vogt.pdf "Flood Forecasting and Flood Defence in Cologne"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324213456/http://www.hrwallingford.co.uk/Mitch/Workshop2/Papers/Gocth_Vogt.pdf |date=2009-03-24 }} (PDF). Mitigation of Climate Induced Natural Hazards (MITCH). Retrieved 20 March 2009. ## [http://www.steb-koeln.de/management0.html?&L=1 "Stadtentwässerungsbetriebe Köln : Flood Management"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173034/https://www.steb-koeln.de/management0.html?&L=1 |date=2018-12-15 }}. Steb-koeln.de. Retrieved 7 July 2009. ## [http://www.hochwasserschutz.de/en/pdf/IBS_Koeln_Rhein.pdf "Flood Defence Scheme City of Cologne"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324213456/http://www.hochwasserschutz.de/en/pdf/IBS_Koeln_Rhein.pdf |date=2009-03-24 }} (PDF). Retrieved 20 March 2009. ## van Tilburg, C. (2007). [https://books.google.com/books?id=0i5LHy4b6kgC ''Traffic and Congestion in the Roman Empire'']. Taylor & Francis. p. 42. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta%3ABookSources/9781134129751|9781134129751]]. Retrieved 5 October 2014. ## Bruce, S.G. (2010). [https://books.google.com/books?id=9aoklkGrf-8C ''Ecologies and Economies in Medieval and Early Modern Europe: Studies in Environmental History for Richard C. Hoffmann'']. Brill. p. 48. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta%3ABookSources/9789004180079|9789004180079]]. Retrieved 5 October 2014. ## Diego Puga & Daniel Trefler (30 November 2009). [http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic599385.files/venice_seminar_MIT_R1a.pdf "International trade and institutional change: A death in Venice"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903230511/http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic599385.files/venice_seminar_MIT_R1a.pdf |date=2015-09-03 }} (PDF). Retrieved 5 October 2014. ## [http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html "Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW) – Amtliche Bevölkerungszahlen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928045301/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-09-28 }}. It.nrw.de. Retrieved 16 September 2011. ## [https://web.archive.org/web/20080128135300/http://www.stadt-koeln.de/zahlen/bevoelkerung/artikel/04600/ "2007 – Einwohnerdaten im Überblick – Zahlen + Statistik – Bevölkerung – Stadt Köln"]. Web.archive.org. 28 January 2008. Archived from [http://www.stadt-koeln.de/zahlen/bevoelkerung/artikel/04600/ the original]on 28 January 2008. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.wdr.de/studio/koeln/lokalzeit/hintergrund/moschee.jhtml "WDR Article of 15.08.2007"]. Wdr.de. Retrieved 24 July 2009. ## Serup-Bilfeldt, Kirsten (19 August 2005). [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1684525,00.html "Cologne: Germany's Oldest Jewish Community"]. ''[[Deutsche Welle]]''. Retrieved 6 September 2011. ## [https://web.archive.org/web/20080208023326/http://www.stadt-koeln.de/zahlen/bevoelkerung/artikel/04600/index.html "City of Cologne -> Figures Statistics Population (German)"]. Web.archive.org. 8 February 2008. Archived from [http://www.stadt-koeln.de/zahlen/bevoelkerung/artikel/04600/index.html the original] on 8 February 2008. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.stadt-koeln.de/mediaasset/content/pdf15/statistisches_jahrbuch_k%C3%B6ln_2015.pdf "Statistisches Jahrbuch Köln 2015"] (PDF). Stadt Köln. Retrieved 2015-10-01. ## [http://wahlen.stadt-koeln.de/prod/OB2015/05315000/html5/Oberbuergermeisterwahl_Gemeinde_Stadt_Koeln.html "Oberbürgermeisterwahl – Wahl des/der Oberbürgermeisters/in 2015 in der Stadt Köln – Gesamtergebnis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020160002/http://wahlen.stadt-koeln.de/prod/OB2015/05315000/html5/Oberbuergermeisterwahl_Gemeinde_Stadt_Koeln.html |date=2015-10-20 }}. ''stadt-koeln.de'' (in German). Retrieved 18 October 2015. ## [http://www.stadt-koeln.de/1/wahlen/abisz/03612/ "Wahlperiode"] (in German). City of Cologne. Retrieved 15 April 2011. ## [http://www.stadt-koeln.de/1/stadtrat/ratsmitglieder/ "Alle Ratsmitglieder"] (in German). City of Cologne. Retrieved 22 June2014. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/exploring_city/green_cologne "Green Cologne"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118104751/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/exploring_city/green_cologne |date=2012-01-18 }}. KölnTourismus. Retrieved 17 April 2011. ## [http://www.rp-online.de/wissen/leben/in-nrw-behaupten-sich-immer-mehr-exotische-voegel-1.2313710 "In NRW behaupten sich immer mehr exotische Vögel"]. RP Online. Retrieved 16 January 2013. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/nightlife "Nightlife"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229125659/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/nightlife |date=2012-02-29 }}. KölnTourismus. Retrieved 17 April 2011. ## [http://www.koelner-dom.de/index.php?id=dreikoenigenschrein "Offizielle Webseite des Kölner Doms | Bedeutende Werke"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703064357/http://www.koelner-dom.de/index.php?id=dreikoenigenschrein |date=2009-07-03 }}. Koelner-dom.de. Retrieved 5 May 2009. ## [http://cologne.strategicmanagement.net/tuesday.php "Strategic Management Society – Cologne Conference – Cologne Information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724083513/http://cologne.strategicmanagement.net/tuesday.php |date=2011-07-24 }}. Cologne.strategicmanagement.net. 14 October 2008. Retrieved 26 July 2010. ## [http://www.unicenterkoeln.de/site/unser_haus/index.php "Homepage of the Uni-Center"]. Unicenterkoeln.de. Retrieved 8 August2010. ## [https://web.archive.org/web/20071211142559/http://www.koelner-philharmonie.de/en/00_home/00_home.php?Style=eb281b060898acfab42beae0870f44f6 "Kölner Philharmonie"]. Web.archive.org. 11 December 2007. Archived from [http://www.koelner-philharmonie.de/en/00_home/00_home.php?Style=eb281b060898acfab42beae0870f44f6 the original] on 11 December 2007. Retrieved 8 August 2010. ## [https://web.archive.org/web/20080125230206/http://www.stadt-koeln.de/en/koelntourismus/karneval/ "Carnival – Cologne's "fifth season" – Cologne Sights & Events – Stadt Köln"]. Web.archive.org. 26 January 2008. Archived from [http://www.stadt-koeln.de/en/koelntourismus/karneval/ the original] on 25 January 2008. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.thelocal.de/society/20110728-36597.html "Giving Beer A Home in the Rhineland"]. ''[[The Local]]''. 28 July 2011. Retrieved 28 July 2011. ## [http://www.c-o-pop.de/home.4.en.html "C/o Pop Official Website"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101213161504/http://c-o-pop.de/home.4.en.html |date=2010-12-13 }}. ## [http://www.stadt-koeln.de/mediaasset/content/pdf80/cbg_2009_bfrei_deutsch.pdf stadt-koeln.de ''Cologne Business Guide''] (German) (English) ## [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/125964/Cologne/61370/Economy "Cologne"]. ''Encyclopedia Britannica''. ## "Directory: World Airlines". ''[[Flight International]]''. 3 April 2007. p. 107. ## [http://www.ford.de/UeberFord "Über Ford – Standorte"]. ''Ford Germany'' (in German). Retrieved 20 June2009. ## http://www.adfc.de/fahrradklima-test/adfc-startet-fahrradklima-test/adfc-fahrradklima-test-2014 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304204535/http://www.adfc.de/fahrradklima-test/adfc-startet-fahrradklima-test/adfc-fahrradklima-test-2014 |date=2015-03-04 }} ## [http://www.brisbanetimes.com.au/travel/travel-news/highspeed-trains-to-link-england-and-germany-20111013-1lmq8.html "High-speed trains to link England and Germany"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621035917/http://www.brisbanetimes.com.au/travel/travel-news/highspeed-trains-to-link-england-and-germany-20111013-1lmq8.html |date=2012-06-21 }}. Brisbanetimes.com.au. 16 October 2011. Retrieved 26 January 2012. ## [http://www.kvb-koeln.de/ "Kölner Verkehrsbetriebe (KVB)"]. Kvb-koeln.de. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.hgk.de/neu/english/contents/HGK_ports_cargo-handling-points.html "Häfen und Güterverkehr Köln AG"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719040316/http://www.hgk.de/neu/english/contents/HGK_ports_cargo-handling-points.html |date=2011-07-19 }}. Hgk.de. Retrieved 8 August 2010. ## [http://wissensdurst-koeln.de/category/wissenschaft-forschung/hochschulen/ "Hochschulen – Wissensdurst KĂśln – Das KĂślner Wissenschaftsportal"]. Wissensdurst-koeln.de. Retrieved 26 July 2010. ## [http://wissensdurst-koeln.de/wp-content/uploads/2010/04/flyer-spitzenforschung.pdf "Forschungsschwerpunkte"] (PDF). Wissensdurst-koeln.de. ## [http://www.goethe.de/Ins/th/prj/nbc/edu/sch/enindex.htm "goethe.de"]. goethe.de. Retrieved 8 August 2010. ## [http://www.stadt-koeln.de/en/5/00215/ "Cologne Adult Education Centre – City of Cologne"]. Stadt-koeln.de. Retrieved 16 November 2012. ## [http://www.cologne-tourism.com/city-experience/media-capital/production-made-in-cologne.html#c4883 "Productions "made in Cologne""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808143408/http://www.cologne-tourism.com/city-experience/media-capital/production-made-in-cologne.html#c4883 |date=2010-08-08 }}. Cologne Tourism. Retrieved 22 April2011. ## [http://www.koeln-comedy.de/koelncomedy/index_en.html/ "Cologne Comedy Festival website"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719052807/http://www.koeln-comedy.de/koelncomedy/index_en.html/ |date=2011-07-19 }}. Koeln-comedy.de. 21 October 2007. ## [http://www.cologne.de/what-to-do/sport-and-relaxation.html "Sport and relaxation"]. Cologne Tourist Information. Retrieved 13 March 2013. ## [http://www.fc-koeln.de/en/club/stadium/ "The RheinEnergie Stadium"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317160925/http://www.fc-koeln.de/en/club/stadium/ |date=2011-03-17 }}. [[1. FC Köln]]. Retrieved 20 April 2011. {{Refend}} {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Cologne Wikivoyage - Köln (en)] * [http://www.stadt-koeln.de Stadt-Koeln.de - Suíomh oifigiúil] {{ÍomháLeathan|Köln - Rheinpanorama bei Nacht.jpg|1400px|Köln san oíche}} [[Catagóir:Cathracha na Gearmáine]] [[Catagóir:Köln]] 73hn46td91f5ts4vo9ckptsjlte2g82 0 9837 1306359 1104788 2026-04-03T18:53:02Z Alison 570 St 1306359 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is í '''Åbo Akademi''' ([[Túrcú]], [[An Fhionlainn]]) an t-aon ollscoil amháin taobh amuigh den t[[An tSualainn|Sualainn]] ina bhfuiltear ag teagasc trí mheán na Sualainnise. Bunaíodh an ollscoil sa bhliain 1918, agus san am sin, bhí trí roinn ann: Roinn na nEalaíon, Roinn na Matamaitice is na hEolaíochta, agus Roinn na hEolaíochta Polaitiúla. == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-fi}} [[Catagóir:An Fhionlainn]] qf4z28ikurh2nu0zr5jtierazixda38 0 10290 1306350 1215352 2026-04-03T18:50:32Z Alison 570 Stub-sort 1306350 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Íomhá:Tamminiemi.jpg|mion|250px|clé|Tamminiemi, Meilahti, Heilsincí]] Teach mór i [[Meilahti]], [[Heilsincí]], is ea '''Tamminiemi''', nó ''Villa Ekudden'' as [[Sualainnis]]. Ciallaíonn "Tamminiemi" nó "Ekudden" ''Ros na Darach''. Ba iad na hailtirí [[Sigurd Frosterus]] agus [[Gustaf Strengell]] a dhear é i stíl ''jugend'', agus tógadh sa bhliain [[1904]] é. Tá an teach suite in áit álainn cois farraige, agus é timpeallaithe ag gairdín mór. Ba le muintir Nissen, teaghlach trádála, an teach ar dtús, ach ina dhiaidh sin, chuaigh sé ó dhuine go duine, go dtí gur bhronn [[Amos Anderson]], fear gnó agus mórurraí is maoinitheoir ealaíon, ar an stát é sa bhliain [[1940]]. Is leis an Uachtarán [[Urho Kekkonen]] a shamhlaítear an teach inniu, agus músaem ag obair sa teach atá tiomnaithe do Kekkonen agus dá oidhreacht. Ba iad [[Risto Ryti]] agus [[C. G. E. Mannerheim]] na hUachtaráin a bhain úsáid as Tamminiemi roimh Kekkonen. Maidir le [[Juho Kusti Paasikivi]], a bhí ina Uachtarán deireanach roimh Kekkonen, b'fhearr leis Caisleán an Uachtaráin i lár na cathrach. Thug Kekkonen taithneamh don teach, áfach, agus chuir seisean faoi i dTamminiemi. Cuireadh bail ar an teach, agus tógadh sabhna adhmaid ar an gcladach in aice leis. Chaitheadh Kekkonen an chuid ba mhó dá am i dTamminiemi nuair nach raibh dualgaisí air taobh amuigh den chathair, agus ba mhinic a thagair na nuachtáin do Kekkonen mar "Tamminiemi". Ba mhinic a d'fháiltigh sé ealaíontóirí agus fiú radacaigh óga go Tamminiemi sna seascaidí, nuair a theastaigh uaidh iad a cheangal den chóras polaitiúil, agus thagadh a chuid seanchairde ar cuairt le folcadh sabhna a fháil i dteach an Uachtaráin. Bhí an tUachtarán agus a bhean chéile ina léitheoirí móra, agus bhailigh siad leabharlann as an ngnáth. Sa bhliain [[1980]], d'fhoilsigh an tUachtarán Kekkonen leabhar beag faoin teideal "Tamminiemi", inar leag sé síos a chuid príomhphrionsabal mar pholaiteoir. Dearctar ar an leabhrán mar "thiomna polaitiúil". Nuair a theip a shláinte ar an Uachtarán, i gcruth is gur éirigh sé as, ceadaíodh dó fanacht i dTamminiemi go deireadh a shaoil, agus b'ansin a fuair sé bás sa bhliain [[1986]]. I ndiaidh a bháis, hiompaíodh an teach ina mhúsaem, agus bhronn muintir Kekkonen cuid mhaith den troscán ar an músaem leis an atmaisféar ceart a chinntiú. Sa bhliain [[1993]], tógadh áras nua Uachtaráin i Meilahti, agus níl sé suite i bhfad ó Tamminiemi. In aithris ar Tamminiemi, tugadh ''Mäntyniemi'', nó ''Talludden'' as Sualainnis, ar an áit nua - "Ros na Giúise" is brí leis. == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-fi}} [[Catagóir:An Fhionlainn|Tamminiemi]] [[Catagóir:Urho Kekkonen|Tamminiemi]] [[Catagóir:Tithe]] [[Catagóir:Ionaid turasóireachta]] okmxh5tzlyzr8hyj3apf7uvhjx6mwk5 0 10374 1306282 1272837 2026-04-03T13:38:57Z Saighneánach 72809 Tidy 1306282 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} [[Íomhá:Gaeltacht.svg|deas|200px|thumb|An Ghaeilge i gCúige Mumhan.]] Is í '''Gaeilge na Mumhan''' [[canúint]] dheisceartach na [[Gaeilge]]. Tá difríochtaí suntasacha idir Gaeilge na Mumhan agus na canúintí eile. Labhraítear [[canúint|canúintí]] den gcineál seo i g[[Ciarraí]] (go háirithe i n[[Gaeltacht]] [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus [[Uíbh Ráthach|Ciarraí Theas]]), i g[[Cúil Aodha]], in [[Oileán Chléire]] agus i [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|nGaeltacht na Rinne]]. Bhí an-ról ag Gaeilge na Mumhan i bhforbairt na [[Litríocht na Gaeilge|litríochta nua-aimseartha Gaeilge]] ós rud é gurb i nGaeilge na Mumhan a scríobh an tAthair [[Peadar Ua Laoghaire]] ''[[oldwikisource:Séadna|Séadna]]'', an chéad úrscéal riamh dá scríobhadh i nGaeilge, agus gur chuir gníomhaithe agus saineolaí teangan an-spéis inti. Chomh maith leis sin, ba í Gaeilge na Mumhan a bhí mar chanúint ag údair na gclasaiceach Blascaodach: ''[[Peig]]'' le Peig Sayers, ''[[An tOileánach]]'' le [[Tomás Ó Criomhthain]], agus [[Fiche Blian ag Fás]] le [[Muiris Ó Súilleabháin]]. Is dócha gurb iad [[Pádraig Ó Cíobháin]], [[Máire Mhac an tSaoi]], [[Maidhc Dainín Ó Sé]], [[Nuala Ní Dhomhnaill]] agus [[Alan Titley]] na scríbhneoirí comhaimseartha is bisiúla sa chanúint. == Saintréithe Ghaeilge na Mumhan == Is féidir difríochtaí a aithint idir na mionchanúintí Muimhneacha féin, ach seo iad na saintréithe is suntasaí atá ag baint leo: * Cuirtear an bhéim ar an nguta fada, fiú nuair nach é an chéad ghuta san fhocal é. * Fuaimnítear an ''-igh/-idh'' i ndeireadh an fhocail mar a bheadh ''-ig'' ann * Coinnítear an chuid is mó d'fhoirmeacha táite na mbriathar: ''chaitheas'' in áit ''chaith mé'', ''duart'' nó ''dúrt'' in áit ''dúirt mé'', ''chonac'' in áit ''chonaic mé'', ''caithfeam'' in áit ''caithfimid'' * Úsáidtear ''go'', ''ní'' agus araile in áit ''gur'', ''níor'' mar mhíreanna briathartha fiú más briathar rialta atá i gceist: ''ní chaitheas'' in áit ''níor chaith mé''. Nós gnáthchainte é seo nach bhfeictear go minic sa scríbhneoireacht. * Séimhítear ''sm-'': ''do shmaoiníos'' in áit ''smaoinigh mé''. * Úsáidtear na foirmeacha neamhspleácha de na briathra fiú nuair a bheifeá ag súil leis na foirmeacha spleácha: ''go ngeibheann'' in áit ''go bhfaigheann'', ''ní chonac'' nó ''níor chonac'' in áit ''ní fhaca mé'', ''go gcíonn sé'' in áit ''go bhfeiceann sé''. == Na Briathra Rialta i nGaeilge na Mumhan == === An Aimsir Láithreach === * caithim * caithir, caitheann tú * caitheann sé, sí * caithimíd * caitheann sibh * caithid, caithid siad * caitear * osclaím * osclaír, osclaíonn tú * osclaíonn sé, sí * osclaímíd * osclaíonn sibh * osclaíd, osclaíd siad * osclaítear === An Aimsir Fháistineach === * caithfead * caithfir * caithfidh sé, sí * caithfeam, caithfimíd * caithfidh sibh * caithfid, caithfid siad * caithfear * osclód * osclóir * osclóidh sé, sí * osclóm, osclóimíd * osclóidh sibh * osclóid, osclóid siad * osclófar === An Modh Coinníollach === Cloistear an ''do'' roimh na consain féin go minic i nGaeilge na Mumhan. Go praiticiúil, áfach, is mar ''dh-'' a fhuaimnítear é roimh na gutaí, is é sin, b'fhearr, abair, ''d'osclóinn'' a litriú mar ''dh'osclóinn'' nó ''do dh'osclóinn'' leis an bhfíorfhuaimniú a chur in iúl - rud a d'fheicfeá i bhfoilseacháin bhéaloidis ina bhfuiltear ag déanamh dlúthaithris ar an gcanúint. * do chaithfinn * do chaithfeá * do chaithfeadh sé * do chaithfimis * do chaithfeadh sibh * do chaithfidís * do chaithfí * d'osclóinn * d'osclófá * d'osclódh sé * d'osclóimis * d'osclódh sibh * d'osclóidís * d'osclófaí === An Aimsir Chaite === * do chaitheas * do chaithis * do chaith sé, sí * do chaitheamar, do chaitheamair * do chaitheabhair - tá sé ag brath ar an bhfochanúint áitiúil cé acu a fhuaimnítear an iarmhír seo ''-abhair'' mar -úir nó mar -avair. * do chaitheadar * do caitheadh (déantar "chaitheadh" de i gcanúint na Rinne, áfach). Is mar -ch nó mar -g a fhuaimnítear an iarmhír sin ''-adh'' san fhoirm seo, agus ní mar -ú, mar a dhéantar sna canúintí níos faide thuaidh. * d'osclaíos * d'osclaís * d'oscail sé, sí * d'osclaíomar, d'osclaíomair * d'osclaíobhair * d'osclaíodar * do hosclaíodh Tabhair faoi deara arís gur gnáth ''dh'osclaíos, dh'osclaís'' agus araile a dhéanamh de sa chaint. Le fírinne d'fheicfeá leithéidí ''do dh'oscail'', ''do dh'éirigh'' sna díolamaí béaloidis ina ndéantar aithris chruinn ar fhíorfhuaimniú na canúna. Maidir leis na briathra neamhrialta, in áit an ''-as'', is é an dóigh a gcuireann siad an chéad phearsa uatha in iúl san aimsir chaite ná leathnú an chonsain dheireanaigh: ''thánag'' "tháinig mé", ''dúrt, duart'' "dúirt mé", ''chuala'' (gan iarmhír gan forainm) "chuala mé", ''chonac'' (fuaimniú: ''ch'nuc'') "chonaic mé" (ach, ar ndóigh, deirtear ''chuas'' "chuaigh mé", ''rugas'' "rug mé", ''bhíos'' "bhí mé"). Maidir le ''thánag'' agus ''chuala'', is iad sin na ceartfhoirmeacha stairiúla, ach is ar éigean a úsáideann aon chanúint ar leith an bheirt acu, nó i gCiarraí, rinneadh ''thána'' de ''thánag'' faoi thionchar ''chuala'', ach i gContae Chorcaí, rinneadh ''chualag'' de ''chuala'' faoi thionchar ''thánag''. Bíonn foirmeacha aimsire caite an bhriathair úd ''déan!/déanamh'' bunaithe ar an tamhan ''dein-'': do dheineas, do dheinis, do dhein sé, do dheineamar, do dheineabhair, do dheineadar; do deineadh. === An Aimsir Ghnáthchaite === * do chaithinn * do chaiteá * do chaitheadh sé, sí * do chaithimis * do chaitheadh sibh * do chaithidís * do chaití (i nGaeilge Chorcaí - i nGaeilge Chléire, ar a laghad - d'fhágfaí an fhoirm seo gan séimhiú faoi thionchar shaorbhriathar na haimsire caite) * d'osclaínn * d'osclaíteá * d'osclaíodh sé, sí * d'osclaímis * d'osclaíodh sibh * d'osclaídís * d'osclaítí === An Modh Ordaitheach === * caithim * caith * caitheadh sé * caithimís * caithidh * caithidís * caitear * osclaím * oscail * osclaíodh sé * osclaímís * osclaídh * osclaídís * oscalítear == Liosta focal == Is follasach go dtagann an chuid is mó de na focail as Gaeilge Chiarraí, ós í an chanúint is mó sa Mhumhain. * ''a'' a úsáidtear in áit ''as'' i nGaeilge Chléire. Is é sin, ní úsáidtear ''as'' ansin ach roimh an alt, ach is é ''a'' foirm an réamhfhocail seo roimh ainmfhocail loma. Cuireann an t-''a'' seo an réamhlitir ''h-'' roimh gutaí. * ''achrann'': tá an ghnáthchiall leis an bhfocal seo sa chanúint, ach i mbreis air sin, chloisfeá ''in achrann do...'' sa chiall "i gcóngar do...", "i dteagmháil le..." * ''aireachas'' aire. ''Aireachas a thabhairt'' = aire a thabhairt. Focal é seo is minic a chluinfeá i nGaeltacht na Rinne, ach go háirithe. * ''áisiún'' tír choimhthíoch. Leagan den fhocal ''náisiún'' é seo ó thús. Gaeilge Cho. Chorcaí. * ''amadántúlacht'' amaidí (Gaeilge na Rinne) * ''aosáid'' faoiseamh, biseach (ón tinneas) * ''beachaig, beachaidh, beachaigh'' beacha, beachóga (cf. ''luchaig'') * ''briocast'' bricfeasta (focal ó Ghaeilge na Rinne) * ''brus'' smidiríní; dusta. ''Ní rabhadar i bhfad amuigh nuair a d'éirigh stoirm uafásach agus bhádh na daoine agus dheineadh brus den mbád.'' Ní raibh siad i bhfad amuigh nuair a d'éirigh stoirm uafásach agus bádh na daoine agus rinneadh smidiríní den bhád. (sliocht béaloidis, lch. a 13, An Linn Bhuí 5) * ''bunóc'' leanbh beag. Focal ó Chiarraí é a d'fheicfeá ag Peig Sayers, ach ní chluinfeá é sa ghnáthchaint a thuilleadh. * ''canathaobh'' (= ''cad ina thaobh'') cén fáth, cad chuige, tuige * ''cáiréiseach'', aireach, cúramach * ''ciotrúnta'' ciotach, ciotógach * ''cluthair'' deas te teolaí * ''comáint'' tiomáint. Cloistear ''tiomáint'' sa chúige chomh maith. Leagan ó Ghaeilge Chiarraí é ''comáint'' ach go háirithe. * ''conas'': Tá an oiread Gaeilge ag cách in Éirinn is go bhfuil a fhios acu gurb é ''conas tá tú?'' an Ghaeilge ar ''how are ye?'', ach, le fírinne, focal Muimhneach amháin a bhí i gceist le ''conas'' ar dtús. Tagann an [[clásal díreach]] ar a lorg: ''conas '''atá''' tú?''. I nGaeilge Uladh, deirtear ''cad é mar atá tú?'', agus is é an clásal díreach a úsáidtear anseo freisin. Is é ''cén chaoi a bhfuil tú?'' an leagan Connachtach, agus is é an [[clásal indíreach]] a fheicimid anseo. Má thagann clásal indíreach ar lorg ''conas'' (''conas go bhfuil'' agus a leithéid), is ceist reitriciúil é agus is é is brí don fhocal ''conas'' ná "cén fáth"; ''how come'' an Bhéarla is fearr a aistríonn é. * ''concas'': is é is bunbhrí leis an bhfocal seo ná "gabháltas", "forghabháil" (''conquest'' an Bhéarla), ach is éard a deirtear i nGaeilge na Rinne ná go gcuireann éadaí deasa ''concas'' (draíocht) ar na mná, ionas go gcaitheann siad an iomarca airgid orthu. * ''contúirt'': Aithnítear an focal seo sa ghnáthchiall (is é sin, "dainséar"), ach is minic a thagraíonn sé do chuntar an tábhairne nó an tsiopa. ''Cúntúirt'' an fuaimniú. * ''coráiste'' misneach. Bíonn na focail iasachta ar ''-áiste'' ón bhFraincis Normannach níos coitianta i nGaeilge thraidisiúnta na Mumhan ná i gcaint na réigiún eile. * ''craimsiú, caimsiú'' aimsiú * ''cuileachta, c'leachta'' cuideachta; sult * ''cúramach,'' gnóthach * ''daochaint'' dóthain (Gaeilge na Rinne). ''...dh'fhainfeadh sí as do cheann in airde le heagla ná híosthá do dhaochaint'' (''An Linn Bhuí'' 6, lch. 98) d'fhanadh sí os do chionn in airde ar eagla nach n-íosfá do dhóthain * ''dearmhad'', ''dearúd'' dearmad * ''dé chúis'' (< "cad é an chúis") cén fáth, cad ina thaobh. (Gaeilge na Rinne) * ''dúthaigh'' dúiche, ceantar, réigiún * ''fachta, fálta'' faighte. ''Fachta'' is mó a chloisfeá i gCiarraí. Tabhair faoi deara an focal ''fáltas'' = "maoin shaolta". * ''feadar'': ''ní fheadar'' níl a fhios agam, ''an bhfeadraís?'' an bhfuil a fhios agat? - Tá ciall na haimsire láithrí leis an bhfocal seo, ach tá na hiarmhíreanna níos cosúla leis an aimsir chaite. * ''fear (na) beilte'' péas, pílear, garda, póilín, síothmhaor * ''feiscint'' feiceáil * ''fliuchadh'': is minic a chloisfeá ''fliuchadh'' sa chiall "fiuchadh", is é sin, ''uisce a chur ar fliuchadh'' sa chiall "uisce a chur ar fiuchadh, uisce a chur ar gal" * ''fodhuine'' corrdhuine * ''fothain, foithin'' foscadh * ''fothragadh'' fuadar * ''fuar'': ''bhí fuar agam'' níor éirigh liom, ní bhfuair mé mo mhian * ''gadhar'' madra * ''Gaelainn'' Gaeilge: ''Conradh na Gaelainne'' * ''galar'': is minic a úsáidtear i gciall mheafarach é sa chanúint, ag tagairt do dhrochnósanna nó a leithéid * ''ganntar'' gá, call, riachtanas - is dócha gur meascán é seo as ''gátar'' ("in am an ghátair") agus as ''gann''. An rud a bhfuil ganntar leis, is rud é a bhfuil gá leis. Sa chiall ''ganntanas'' is gnách an focal ''gannchúis'' a úsáid. * ''go ruig'' go dtí. Tá gaol ag an réamhfhocal comhshuite seo le "go nuige" ("go nuige seo", mar shampla). In áiteanna i gContae Chorcaí a deirtí "go ruig", ach is féidir nach cuid den chaint bheo é a thuilleadh. * ''harasaí'' an rud a dtugtar ''delirium tremens'' air i Laidin na ndochtúirí * ''iaigh/iamh'' a úsáidtear sa chanúint go minic in áit ''dún/dúnadh'' * ''iarraidh'' cuir iarraidh ar an sagart / ndochtúir in áit cuir fios ar an sagart / ndochtúir i gCléire, i gCairbre agus i mBéarra ach go háirithe * ''laochas'': úsáidtear an focal seo i gciall an bhróid i nGaeilge na Rinne. ''Tá laochas orm'' = tá bród orm. * ''leásaí'' leisciúil * ''leis'': úsáidtear é sa chiall "freisin", "fosta". * ''lofa'' aidiacht ghinearálta lochtaithe: ''tá an bia so lofa''. ''Lobhtha'', ''lobhaite'' a deirtear sa bhunchiall. * ''lógóireacht'' olagón, mairgneach. Is dócha gur ''olagóireacht'' a bhí ann ar dtús. Tá an focal seo an-tipiciúil i nGaeilge na Rinne, ach feictear i dtéacsanna ó Ghaeltachtaí eile na Mumhan é freisin. * ''luchaig'' (nó ''luchaidh'', ''luchaigh'', ach is ionann an fuaimniú) - uimhir iolra an fhocail "luch". Sa teanga chaighdeánach is ainmfhocal rialta de chuid an dara díochlaonadh é. * ''matalang'' drochrud, tubaiste * ''Meirice'' nó ''Aimeirice'' (béim ar an dara siolla) a deirtear i gCúige Mumhan, in áit ''Meiriceá'' * ''mínáire'' fearg * ''mínigh/míniú'' sa chiall "ceacht a mhúineadh do dhuine": ''míneod é fós'' múinfidh mé ceacht dó go fóill (sa chiall bhagrach: tabharfaidh mé íde bhéil nó greidimíní dó) * ''miotóg a bhaint as duine'' liomóg (greim dhá mhéar) a bhaint as duine * ''míshaolta'' neamhshaolta, osnádúrtha * ''mótar'' carr, gluaisteán * ''nach'': i nGaeilge Chiarraí, chluinfeá sa chiall "gach" é: ''nach aon saol mar a thagann sé''. I nGaeilge na Rinne, is minic a chiallaíonn sé "ach": ''nach nuair a bheir an aimsir dealbh sa ngeimreadh orthu, ní raibh ao' rud a chuigint acu.'' (Risteard Turraoin, ''Gairdín an Chabáiste'', An Linn Bhuí, uimhir a dó, lch. 60.) * ''nath'' a chuirtear i rud, nuair a chuirtear sonrú ann - is é sin, nuair a thugtar faoi deara é * ''neamhcheart'' mícheart * ''neomat'' nóiméad * ''nótáilte'' (déantar ''nótálta'' nó ''nótáltha'' de sa chanúint): chloisfeá an focal seo mar aidiacht mholta ghinearálta - "an-mhaith, an-deas, ar fheabhas, thar barr" - i nGaeilge na Mumhan * ''oidhre'' duine atá ag breathnú an-chosúil lena athair, deirtear gurb é oidhre a athar é * ''oiriúnú'' feiliúint, oiriúint, fóirstin, bheith oiriúnach, bheith fóirsteanach, bheith feiliúnach. An chulaith éadaigh a ''oiriúnaíonn'' thú, níl sí rómhór ná róbheag agat. Is mar ''riúnú'' a fhuaimnítear an briathar seo. ''Feileann sé duit'', ''oireann sé duit'' nó ''fóireann sé duit'' a déarfaí sna canúintí eile, ach is é an cuspóir díreach, seachas an réamhfhocal ''do'', a úsáidtear leis an mbriathar seo ''oiriúnú'' - i nGaeilge na Mumhan. - Sa Ghaeilge liteartha, d'fhéicfeá an briathar ''oiriúnú'' - rud a oiriúnú do rud eile, nó do dhuine - sa chiall ''rud a chur in oiriúint do rud eile, rud a dhéanamh oiriúnach do rud eile''. * ''ordú'' rabhadh; ''tá sé ordaithe'' tá rabhadh tugtha faoi, tá a leithéid de mhí-ádh ag bagairt * ''pas'' uair, ócáid, turas; ''pas beag'' beagáinín, traidhfilín * ''pionós'': chluinfeá sa chiall "pian mór" é fosta * ''prioc(adh)'' pioc(adh) * ''puinn'' faic (na fríde), a dhath (ar bith), faic na ngrásta * ''réans'' srianta (sa bhunchiall, is é sin, ag tagairt do na srianta a chuirfeá ar chapall; focal Béarla - ''reins'' - é seo gan amhras, ach tá sé seanbhunaithe sa chanúint) * ''réiltín'' réalta * ''roimis'' roimhe * ''saghas'' sórt, cineál. Chloisfeá ''saghas'' i nGaeilge Uladh fosta, ach is iasacht nua ón mBéarla ansin é, agus is é is brí leis ansin ná "méid". * ''salacharáil, salacharaíl'': ''níl ach salacharáil bheag Gaelainne aige'' níl ach beagán Gaeilge aige * ''saoráideach'' furasta, go háirithe ag tagairt do rudaí a bheadh ar fáil go bog * ''scailéathan'' áibhéil * ''scamhard'': Baintear úsáid as an bhfocal seo sa teanga chaighdeánach nó léannta le ''nutrition, nourishment'' an Bhéarla a aistriú, ach is focal gnáthchainte é i nGaeilge na Mumhan. Cuirtear an bhéim ar an dara siolla sa chanúint, [skә'va:rd]. Is é [skauərd] an fuaimniú a mholann ''Foclóir Póca'' agus ''Foclóir Scoile'', áfach. * ''siúicre'' siúcra * ''slí'': is minic a chloisfeá sa chiall "spás" é * ''sóinseáil, seoinseáil'' briseadh airgid; athrú aimsire. Tá an focal seo gaolmhar le ''change'' an Bhéarla, ach is léir gur tháinig an dá fhocal as an bhFraincis Normannach ar dtús. Bíonn focail as an teanga sin níos coitianta i nGaeilge na Mumhan ná i gcanúintí eile na teanga. * ''speabhraídí'' ciopóga (a bheith ar dhuine), meascán mearaí. * ''srois, sroisint'' sroich, sroicheadh * ''stóinsithe'' stobarnáilte, dáigh, stuacánta, dochomhairleach * ''stróinséir, stróinséarach'' strainséir * ''támáilte'' cúthail, cotúil * ''téanam!'' tar liom! - Níl ach dhá fhoirm ag an mbriathar seo: modh foshuiteach na haimsire láithrí in uimhir iolra na chéad phearsan (''téanam!'') agus an t-ainmfhocal briathartha (''téanachtaint'') * ''tarrac'' tarraingt. ''Tá tarrac ar bhia againn anso'' tá a lán bia againn anseo - is é an smaoineamh gur féidir leat tarraingt ar fhoinse an bhia mar is mian leat agus ní spíonfaidh tú í. * ''teasaí'' in ionad te i gCléire, i gCairbre agus i mBéarra ach go háirithe * ''tindeáil'' freastal, bheith ag tabhairt aire * ''tionóisc'' taisme, timpiste * ''toirmeasc'' trioblóid. ''Cosc'' is brí leis an bhfocal seo sna canúintí eile. * ''tosnú'' tosú * ''trangláil'' tranglam, trioblóid, clampar * ''tuin'' blas coimhthíoch ar chaint an duine * ''tulca'' báisteach throm; taom feirge * ''um'': tá an réamhfhocal seo beo go hiomlán i nGaeilge Chúil Aodha i gcónaí: ''cuir an chulaith umat'', is é sin, ort. I gcanúintí Muimhneacha eile, ní úsáidtear é ach mar thagairt don am: ''um an Nollaig''. "Faoi" nó "[timpeall] ar" is brí leis. An chuid is mó de na Gaeilgeoirí dúchasacha, níor casadh orthu é ach i leabhar na reacht: ''An Reacht um Chuideachta Eorpach''. * ''vaits'' uaireadóir; ''is cuma nó vaits liom'' is cuma liom sa diabhal. * ''várnáil'' rabhadh, foláireamh == Litríocht == {{vicífhoinse|fr:Description d’un parler irlandais de Kerry}} * Ó Buachalla, Breandán: ''An Teanga Bheo - Gaeilge Chléire''. Institiúid Teangeolaíochta Éireann, Baile Átha Cliath 2003. ISBN 0-946452-98-9 * Ó Sé, Diarmuid: ''An Teanga Bheo - Corca Dhuibhne''. Institiúid Teangeolaíochta Éireann, Baile Átha Cliath 1995. ISBN 0-946452-82-2 {{Teangeolaíocht na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Mumhan, Gaeilge na}} [[Catagóir:Canúintí na Gaeilge]] [[Catagóir:Cúige Mumhan]] g9tsjodvfm7xq2nf8qlit0jki27ognc 0 11157 1306345 1295755 2026-04-03T18:45:58Z Alison 570 Stub-sort 1306345 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Carl Gustaf Emil Mannerheim.jpg|mion|Mannerheim sa bhliain [[1942]].]] Bhí '''Carl Gustaf Emil Mannerheim''' ([[Askainen]] [[4 Meitheamh]] [[1867]] - [[Lausanne]] [[27 Eanáir]] [[1951]]) ar an séú hUachtarán ar [[An Fhionlainn|Phoblacht na Fionlainne]]. Oifigeach in Arm [[Impireacht na Rúise|Impiriúil na Rúise]] a bhí ann ar dtús, ach nuair a chuir an [[Réabhlóid na Rúise 1917|réabhlóid]] deireadh leis an Impireacht, d'fhill sé ar an bhFionlainn, áit ar éirigh leis fós an-cháil a bhaint amach dó féin mar ardcheannasaí airm agus mar Uachtarán. {{Uachtaráin na Fionlainne}} {{Síol-beath-fi}} {{DEFAULTSORT:Mannerheim, Carl Gustaf Emil}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1867]] [[Catagóir:Básanna i 1951]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Impireacht na Rúise]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Taiscéalaithe Rúiseacha]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fionlainne]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] iyl01z9wivh802c9c16exhci5zz1cnf 0 11329 1306360 1217767 2026-04-03T18:53:35Z Alison 570 -stiub 1306360 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is é '''Kalevala''' eipic náisiúnta [[An Fhionlainn|na Fionlainne]], a chuir [[Elias Lönnrot]] i dtoll le chéile sa naoú haois déag. Foilsíodh an chéad eagrán sa bhliain [[1835]], agus tháinig an leagan deifinideach i gcló sa bhliain [[1849]]. Don dara leagan seo - ''Uusi Kalevala'' nó Kalevala nua - is gnách tagairt mar "Kalevala". Áirítear Kalevala ar ceann de na saothair is tábhachtaí i stair litríochta na Fionlainne, agus é ina spreagadh mór do mhúscailt an náisiúnachais san Fhionlainn sa naoú haois déag. Chuir sé cor i gcinniúint na [[Fionlainnis]]e chomh maith, nó bhí an teanga ann bunaithe ar na [[Cairéilis|canúintí Oirthearacha]], agus an teanga liteartha a bhí á cleachtadh san am sin, bhí sí ag tarraingt ar thobar an Iarthair amháin. == Filíocht Tíre na Fionlainne == Breacadh samplaí de bhéal-litríocht na Fionlainne síos an chéad uair sna 1670idí, agus san ochtú haois déag, chuaigh tuilleadh bailitheoirí i mbun na hoibre seo. Bailíodh dhá mhilliún véarsa béaloidis san am sin, a bheag nó a mhór, agus glactar leis go bhfuil timpeall is milliún agus dhá chéad míle véarsa acu foilsithe. Nuair a bhí an naoú haois déag ag druidim chun deireanais, bhí an bhailitheoireacht ina faisiún mór, agus í ag tabhairt spreagadh chun Cairéileachais - is é sin, adhradh na [[Poblacht na Cairéile|Cairéile]] (críocha thoir na Fionlainne agus na críocha [[An Rúis|Rúiseacha]] a bhí in aice leo) mar áit ina raibh an tsibhialtacht shean-Fhionlannach ag maireachtáil beo i bhfoirm níos glaine ná sa chuid eile den Fhionlainn. == Saothar Lönnrot == Bhailigh Elias Lönnrot agus na bailitheoirí eile, ar nós A. J. Sjögren agus D. E. D. Europaeus, an chuid ba mhó de na laoithe sa Chairéil agus i dtimpeallacht [[Cathair Pheadair|Chathair Pheadair]], áit a raibh canúint Fionlainnise á labhairt i gcónaí san am sin. I Mí Mheán Fómhair 1833, agus é ar cuairt sa Chairéil an ceathrú huair, rith le Lönnrot gurbh fhéidir go raibh na laoithe suite i bhfráma na hinsinte leanúnaí, in áit a bheith ina seoda scartha béaloidis. Mar sin, nuair a chuir Lönnrot na véarsaí in eagar, chóirigh sé iad ionas go raibh eipic iomlán ann agus sórt plota loighciúil inaitheanta ag baint léi. Uaireanta, bhí cúpla carachtar aige a nasc sé le chéile in aon phearsa amháin, le go mbeadh an scéal ag freagairt don phlota a bhí ceaptha aige féin. Deirtear gur béaloideas glan atá in aon tríú cuid den eipic, gur béaloideas "cóirithe" atá i gcaoga faoin gcéad de, agus gur chum sé timpeall is 14 % de na véarsaí trína chasadh féin a bhaint as athleaganacha na ndánta. An beagán eile, tháinig sé go díreach ó pheann agus ó intinn Lönnrot féin. == Foilsiú == Tháinig an chéad leagan de Kalevala, is é sin, "Vanha Kalevala" ("sean-Khalevala") mar a thugtar air inniu, i gcló ina dhá irisleabhar sna blianta 1835-1836. Is é an teideal a bhí air ná ''Kalewala, taikka Wanhoja Karjalan Runoja Suomen Kansan muinoisista ajoista'' ("Kalevala, nó seanlaoithe ón gCairéil faoi sheansaol mhuintir na Fionlainne" - tabhair faoi deara gurb é an "w" in áit an "v" a d'úsáidtí i scríbhneoireacht Fionlainnise na naoú haois déag). Bhí 32 laoi, nó 12,078 véarsa, sa seanleagan seo de Kalevala. D'fhairsing Lönnrot an leagan seo go cuimsitheach sa leagan nua a d'fhoilsigh sé sa bhliain 1849, agus is é an leagan nua seo a léitear inniu mar théacs caighdeánaithe. Caoga laoi atá ann ar fad. == Na hImeachtaí == [[Íomhá:Gallen Kallela The Aino Triptych.jpg|thumb|left|400px|"[[Aino|Aino-Taru]]" (scéal Aino) is ábhar don triptic seo le h[[Akseli Gallen-Kallela]] ón mbliain [[1891]]. ]] === An Chéad Scéal faoi Väinämöinen (ón chéad laoi go dtí an deichiú laoi) === Sa chuid seo de Kalevala, tugtar cur síos ar chruthú an domhain agus na hollchruinne. Tháinig an chéad duine ar an bhfód. Casadh an seandraoi Väinämöinen ar an bhfear óg Joukahainen, agus i ndiaidh don bheirt cath a chur ar a chéile gan úsáid a bhaint ach as buafhocail agus as orthaí, fágadh Joukahainen cloíte, ionas go gcaithfeadh sé a deirfiúr Aino a ghealladh don tseanfhear mar bhean chéile. B'fhearr le hAino í féin a bhá ná an seanfhear a phósadh. Ansin, theastaigh ó Joukahainen sásamh an bháis sin a bhaint as Väinämöinen agus díoltas a agairt ar an seanfhear. Scaoil sé urchar le Väinämöinen as a bhogha, ach d'éirigh le Väinämöinen éalú i mbád a thug a fhad le Pohjola ("Ríocht an Tuaiscirt") é. I bPohjola dó, casadh Louhi, "bean tí an Tuaiscirt" (banríon na ríochta sin) air, agus thit sé i ngrá le hiníon Louhi. Mar íocaíocht as an iníon, gheall Väinämöinen do Louhi ''sampo'' a thógáil do Louhi. Is é is ''sampo'' ann ná muileann draíochta a mheileann ór agus saibhreas don duine ar leis é. Mheall Väinämöinen an gabha Ilmarinen - "Gobán Saor" na miotaseolaíochta Fionlannaí - go Pohjola leis an ''sampo'' a shaoirsiniú dó. === An Chéad Scéal faoi Lemminkäinen (ón chéad laoi déag go dtí an cúigiú laoi déag) === D'fhuadaigh Lemminkäinen an mhaighdean Kyllikki ón Oileán (''Saari''), agus thug siad an gealltanas dá chéile nach mbeadh Kyllikki ag cuartaíocht ná Lemminkäinen ag cogaíocht. Ansin, áfach, bhris Kyllikki a leath féin den ghealltanas, agus mar sin, chuaigh Lemminkäinen amach ag cur cogaidh: :''En usko unia naisten enkä vaimojen valoja!'' :''Oi emoni, kantajani! Tuo tänne sotisopani,'' :''kanna vainovaatteheni! Mieleni minun tekevi'' :''juomani soan olutta, soan mettä maistamahan.'' :"Ní chreidim in aislingí na mban ná i ngealltanais na mban céile! :Ó, a mháthair, a d'iompair chun saoil mé! Tabhair dom mo chulaith chatha, :iompair chugam m'éadach cogaidh! Is é is mian liom anois :leann an chogaidh a ól, blas a fháil de mhil an chogaidh." Chuaigh Lemminkäinen go Pohjola le cogadh a chur agus le hiníon Louhi a fhuadach, ach mharaigh "buachaill bó an hata fhliuch" (''märkähattu karjapaimen'') é le hurchar ón gcúl, agus fágadh a chorp ar snámh in abhainn Ríocht an Bháis (''Tuonela''). Thug máthair Lemminkäinen cuairt ar Tuonela agus d'éirigh léi é a aimsiú in abhainn Tuonela agus a athbheochan. === An Dara Scéal faoi Väinämöinen (ón séú laoi déag go dtí an ochtú laoi déag) === Chuaigh Väinämöinen go Tuonela le dul i dteagmháil le hAntero Vipunen, draoi marbh a raibh orthaí neamhghnácha ar eolas aige. Fuair sé ó Antero na buafhocail a bhí de dhíth le bád draíochta a thógáil. Sheol Väinämöinen ar an mbád draíochta go Pohjola, agus ansin, bhí seisean agus Ilmarinen in iompairc le chéile faoi iníon Louhi. === An Chéad Scéal faoi Ilmarinen: cleamhnas agus pósadh Ilmarinen (ón naoú laoi déag go dtí an cúigiú laoi fichead) === Le cuidiú ó iníon Louhi, d'éirigh le hIlmarinen na tascanna a chomhlíonadh a chuir Louhi roimhe: an pháirc lán nathracha a threabhadh, ruaigeadh a chur ar na faolchúnna agus ar an mbéar i bPohjola agus iasc as abhainn Tuonela a mharú. I ndiaidh dó an obair seo a dhéanamh, phós Ilmarinen an cailín, agus ceiliúradh a mbainis. Cuid den scéal is ea an cur síos fada a thugtar ar ghrúdú an leanna. === An Dara Scéal faoi Lemminkäinen (ón séú laoi fichead go dtí an tríochadú laoi) === [[Íomhá:Gallen-Kallela The defence of the Sampo.png|thumb|250px|''Sammon puolustus'' - "An Sampo á Chosaint". Ba é an péintéir [[Akseli Gallen-Kallela]] a rinne an saothar seo sa bhliain [[1895]]. Tá Väinämöinen ag beartú an chlaímh, agus Louhi ag ionsaí an bháid ón aer i gcruth an iolair. Tá a cuid saighdiúirí ar a muin, agus lucht leanúna Väinämöinen ag iarraidh í a choinneáil siar ón mbád leis na maidí rámha.]] Bhí Lemminkäinen míshásta, ó nach bhfuair sé cuireadh chuig bainis Ilmarinen. Thug sé aghaidh ar Pohjola agus rug sé bua ar fhear céile Louhi i gcomhrac aonair. Tháinig sluaite armtha Pohjola ag agairt díoltais air, agus d'éalaigh sé go Saari (an tOileán, áit ar casadh Kyllikki air). Nuair a tháinig sé ar ais, fuair sé amach gur chuir an namhaid a theach trí thine idir an dá linn. In éineacht lena chara Tiera, chuaigh sé go Pohjola le díoltas a imirt ar Louhi, ach ansin, chuir Louhi na farraigí ag sioc lena hortha, agus b'éigean do Lemminkäinen filleadh abhaile. === An Scéal faoi Kullervo (ón chéad laoi déag is fiche go dtí an séú laoi déag is fiche) === Bhí faltanas idir an bheirt dheartháireacha Untamo agus Kalervo. Mharaigh Untamo a dheartháir agus a mhuintir siúd, amach ón mbean chéile agus í díreach ag iompar clainne. Saolaíodh mac do bhean chéile Kalervo, ar ar tugadh an t-ainm Kullervo. Rinne Untamo iarracht i ndiaidh a chéile le Kullervo a mharú, ach bhí fuar aige. Sa deireadh, dhíol sé Kullervo le hIlmarinen mar sclábhaí. Bhí bean chéile Ilmarinen ag céasadh Kullervo, mar shampla chuir sí cloch sa bhuilín aráin a thug sí do Kullervo mar bhia an bhealaigh, agus é ag dul ag buachailleacht. Sa deireadh, mharaigh Kullervo an bhean. Ansin, chaithfeadh Kullervo éalú. Agus é ar a sheachnadh ó Ilmarinen, casadh a mhuintir air - nó ní raibh siad marbh ar aon nós, ní raibh ann ach gur shíl sé an t-am ar fad go raibh siad básaithe. Mheall sé cailín chun comhriachtana leis, ach ansin, d'iompaigh sé amach gurb ise a dheirfiúr féin. Chuir an cailín lámh ina bás féin, agus d'fhill Kullervo go teach Untamo le fear an tí agus a mhuintir a mharú scun scan. Sa deireadh, chuir sé an cheist ar a chlaíomh, an maródh sé é: :''Kullervo, Kalervon poika, tempasi terävän miekan,'' :''katselevi, kääntelevi, kyselevi, tietelevi,'' :''kysyi mieltä miekaltansa, tokko tuon tekisi mieli'' :''syöä syyllistä lihoa, viallista verta juoa.'' :"Kullervo, mac Kalervo, tharraing sé amach an claíomh géar, :agus é á bhreathnú, á chasadh, ag fiosrú agus ag fiafraí, :ag fiafraí dá chlaíomh, ar mhaith leisean :greim a bhaint as feoil an chiontóra, fuil an choirpigh a ól." agus seo an freagra a fuair sé: :''Miekka mietti miehen mielen, arvasi uron pakinan,'' :''vastasi sanalla tuolla: - Miks en söisi mielelläni,'' :''söisi syyllistä lihoa, viallista verta joisi?'' :''Syön lihoa syyttömänki, juon verta viattomanki.'' :"Thuig an claíomh aigne an fhir, léigh sé a intinn, :d'fhreagair sé mar seo: - Cén fáth nár mhian liom :greim a bhaint as feoil an chiontóra agus a chuid fola a ól? :D'íosfainn feoil an éigiontaigh féin, d'ólfainn fuil an duine mhacánta." Agus mar sin, rinne Kullervo féinmharú leis an gclaíomh a bhí sásta fuil an chiontóra a ól. Is iad na focail dheireanacha sa dán seo ná an rabhadh a thugann Väinämöinen dóibh siúd a d'imreodh drochíde ar pháiste: :''Lapsi kaltoin kasvattama, poika tuhmin tuuittama'' :''ei tule älyämähän, miehen mieltä ottamahan,'' :''vaikka vanhaksi eläisi, varreltansa vahvistuisi.'' :"An páiste a fágadh faoi dhrochbhuime, an mac ar himríodh drochíde air, :ní thiocfaidh an chiall aige, ná meabhair an fhir fhásta, :cuma cé chomh sean nó láidir a éireoidh sé." === An Dara Scéal faoi Ilmarinen: an seachtú laoi déag is fiche agus an t-ochtú laoi déag is fiche === Anois, bhí Ilmarinen fágtha ina bhaintreach fir. Shaoirsinigh sé bean chéile dó féin as ór agus as airgead geal, ach fuair sé fuar í, agus thréig sé í. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go Pohjola le hiníon eile le Louhi a fhuadach ansin, ach ní raibh rath ar an gcleamhnas sin. Ar an turas seo, chonaic Ilmarinen, áfach, go raibh muintir Phohjola ar mhuin na muice anois, agus an ''Sampo'' ag meilt só agus saibhris dóibh. Thug sé cur síos ar shaol mhuintir Phohjola do Väinämöinen, agus chomhairligh siad an ''Sampo'' a sciobadh ar ais uathu siúd le lámh láidir. === Fuadach an t''Sampo'': ón naoú laoi déag is fiche go dtí an ceathrú laoi is dhá scór === Chuaigh Väinämöinen, Ilmarinen agus Lemminkäinen ar an mbád mór go Pohjola leis an ''Sampo'' a fhuadach. Ansin, bhuail an bád fochais nárbh fhochais í ar aon nós ach liús mór millteanach. Mharaigh an triúr an t-iasc seo, agus bhain Väinämöinen cnámh na smige as leis an chéad ''[[kantele]]'' a dhéanamh di. (Is é is ''kantele'' ann ná gléas ceoil náisiúnta na Fionlainne, agus é cosúil leis an lir.) I bPohjola dóibh, thosaigh Väinämöinen ag seinm, agus chuir a chuid ceoil muintir Pohjola ina dtoirchim suain. D'fhuadaigh siad an ''Sampo''. Ansin, áfach, mhúscail screadach na coirre móna Louhi, agus tháinig sí sna sálaí ag an triúr leis an ''Sampo'' a thógáil ar ais uathu. Ar dtús, d'ardaigh sí ceo draíochta timpeall an bháid, ionas gur chailleann an triúr a dtreo, agus ansin, tháinig sí i gclí an iolair le cath a chur faoin ''Sampo''. Sa teagmháil seo, thit an ''Sampo'' isteach san fharraige, agus níor fágadh ach bloghanna agus iarsmaí ag dul le sruth. Na hiarsmaí seo féin, áfach, ba leasú do thailte Kalevala cois farraige iad. Más bocht féin atá an talamh, is amhlaidh is saibhre don fharraige, ós ansin a thit an ''Sampo''. === Díoltas Louhi: ón gcúigiú laoi is dhá scór go dtí an naoú laoi is dhá scór === D'agair Louhi díoltas ar mhuintir Kalevala: ghoid sí an tine uathu agus chuir sí an ghrian agus an ghealach i bhfolach orthu. D'éirigh le hIlmarinen an tine a thabhairt ar ais, agus chuir Väinämöinen d'fhiacha ar Louhi na pláinéid bheannaithe a chur ar ais in airde na spéire. === An Laoi Dheireanach: mac Marjatta === Is léir gur fáthscéal (allagóire) í an laoi seo faoi theacht na Críostaíochta go dtí an Chairéil. D'ith cailín óg darb ainm Marjatta bódhearc (cineál caor) agus thosaigh sí ag iompar clainne. Saolaíodh an mac di sa stábla (cosúil le hÍosa Críost) agus thréig a tuismitheoirí í. Thug Väinämöinen ordú an leanbh a mharú, ach ansin, tháinig caint ag an leanbh, agus é ag cur peacaí a óige i gcuimhne do Väinämöinen. Bhaist seanfhear darb ainm Virokannas an leanbh agus é ag gairm "rí na Cairéile" de. D'imigh Väinämöinen leis, agus fearg air, ó bhí an chuma ar an scéal nach raibh áit ar bith fágtha dó ina sheanbhólaí dúchais a thuilleadh. == Sliocht as Kalevala == An bhfuil a fhios agat, cad é ba chóir dúinn a dhéanamh? An eol duit an rud is mian liom? Sea, seanamhráin a chanadh in éineacht agus ár gcuid laoithe a reic le chéile! Ní mór dúinn seoda ár seanmhuintire a thaispeáint ar an sean-nós. Mothaím na focail ag tonnadh ar mo theanga agus aithním na scéalta ag borradh thar mo bhéal, ag teacht talcánta tréan mar a bheadh sruth uisce ann agus ag titim trí phoill mo chuid fiacal. A dheartháir dhil agus a chompánaigh chaoimh, an bheirt againn a d'fhás aníos le chéile, tar liom go ndéana muid ár gcuid amhránaíochta, agus ár dhá nguth á bhfí is á bhfuáil le chéile, anois, i ndáil chomhairle don bheirt againn, rud nach minic. Nó is annamh agus is ró-annamh a chastar le chéile sinn i gcríocha corracha cúil seo an Tuaiscirt. Sín chugam do lámh, mar sin, agus muid ag bualadh ár gcuid méar trasna a chéile go mbeidh muid ag canadh na laoithe agus más fada féin iad, beidh éileamh ar thuilleadh acu. Beidh foghlaim inár gcuid amhrán le nós a saoil a theagasc don aos óg, dóibh siúd atá ag fás aníos inár measc le go mbeidh bláth ar ghlúin óg ár muintire. Beidh na focail acu a fuair muid le hoidhreacht, na hamhráin ar tháinig muid trasna orthu faoi chrios an tsaoi úd Väinämöinen, faoi chasúr an tsaoir úd Ilmarinen, ar bharr an chlaímh a bhí Lemminkäinen a bheartú, ar bharr na saighde a scaoil Joukahainen, ar fud pháirceanna an Tuaiscirt agus i dtír Kalevala féin. An t-amhrán a chuala mé ó bhéal an tseanfhir agus é ag saoirsiniú coise don tua, an t-amhrán a chuala mé ó bhéal na máthara agus í ag casadh an roithleáin, nuair nach raibh ionamsa ach ruidín beag bídeach ag déanamh mo lámhacáin trasna an urláir agus má chonacthas féasóg thart ar mo bhéal ní féasóg cheart a bhí ann ach smál bán bainne. Chuala an saol mór ar Sampo agus is iomaí ciall a baineadh as Louhi, chuaigh Sampo in aois ag na scéalaithe agus mhaslaigh Louhi í féin ag insint léi, b'í an véarsaíocht ba trúig bháis do Vipunen más súgach an sórt bás a fuair Lemminkäinen. Scéalta de chineál eile atá agam: scéalta iad a d'fhoghlaim mé, scéalta a phioc mé suas ón díog, scéalta a fuair mé amuigh san fhraoch, scéalta a bhain mé as measc an chonnaidh, scéalta a d'fhás idir na plandaí ísle, scéalta a fuair mé liom abhaile ó thuras buachailleachta fadó, scéalta ó na túrtóga meala, scéalta a d'inis an bhó dhubh dom, scéalta a d'aithris an tarbh breac. Scéalta a dhúisigh ionam le teacht an tseaca, scéalta a thit orm mar chith fearthainne, scéalta a séideadh anuas orm le gaoth na spéire, scéalta a siabadh orm le tonnta na farraige, scéalta a cheol na héanacha dom, scéalta a shiosc an choill liom, scéalta a luchtaigh mé ar mo charr sleamhnáin, scéalta a thug mé liom chuig mo mhuintir, agus an chuid acu nár thoill isteach ansin, chuir mé faoi bhéillic iad nó sa chiste mhór copair. Is fada ag fanacht lena seal iad agus iad fágtha i leataobh, mo chuid laoithe. An mba mhiste iad a tharraingt anuas agus a thabhairt chun solais, an ciste a chur i lár an urláir agus an taisce a oscailt? Tógfaidh mé amach ceann maith agus leathfaidh mé amach an chuid eile acu mar a bheifeá ag meilt seagail don arán agus á chur ar coipeadh le haghaidh leanna. Ach mura maith libh blas an bhia agus más leamh libh an léann féin bíodh aige, más amhlaidh, níl ach blas an uisce fágtha ansin sa scéal i ndiaidh lae fhada san amhrán a canadh istoíche le ball bán an lae úir a fháiltiú. * [[Panu Petteri Höglund]] a d'aistrigh go [[Gaeilge]]. == Tionchar Kalevala == Cuid den litríocht dhomhanda atá in Kalevala inniu, agus d'imir sé a thionchar ar a lán ealaíontóirí agus scríbhneoirí san Fhionlainn féin chomh maith leis an gcoigríoch. Is léir gur san Fhionlainn ba thúisce a chuaigh Kalevala i gcion ar na healaíontóirí. Tharraing an file náisiúnta [[Aleksis Kivi]] ar Khalevala ina gcuid scríbhneoireachta, go háirithe sa dráma a bhunaigh sé ar scéal Khullervo. Scríobh file tábhachtach eile, [[Eino Leino]], a lán dánta faoi mhóitifeanna de chuid Khalevala. Bhunaigh an ceolchumadóir [[Jean Sibelius]] rogha a chuid saothar ar an eipic freisin. Ba é [[Akseli Gallén-Kallela]] an duine ba thábhachtaí de na péintéirí a chuaigh ar lorg ábhair in Kalevala. D'fhoghlaim J.R.R. Tolkien roinnt Fionlainnise, agus an-suim aige in imeachtaí agus i gcarachtair Khalevala. Bhunaigh sé Turin (príomhcharachtar an scéil úd ''The Children of Hurin'') ar Khullervo in Kalevala. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na Fionlainne]] [[Catagóir:Litríocht na Fionlainne]] [[Catagóir:An Chairéil]] mprtco4pdiq7h5frxfvvg5nfaiu9wu2 0 12810 1306361 1242120 2026-04-03T18:53:45Z Alison 570 stub-sort 1306361 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Coinbhleacht Mhíleata}} [[File:Карта к статье «Оровайс» № 2. Военная энциклопедия Сытина (Санкт-Петербург, 1911-1915).jpg|mion|clé|192px]] Ceann de na cathanna le linn [[Cogadh na Fionlainne|Chogadh na Fionlainne]] idir [[an tSualainn]] agus [[an Rúis]] ab ea '''Cath Oravainen'''. Cuireadh an cath in Oravainen ([[Sualainnis]]: ''Oravais'') ar an [[14 Deireadh Fómhair]] [[1808]]. Is é tuairim na staraithe cogaidh gurbh ansin a chaill an tSualainn an seans deireanach leis an gcogadh sin a ghnóthú. == Féach freisin == * [[Cath Koljonvirta]] * [[:Catagóir:Cathanna Chogadh na Fionlainne|Cathanna Chogadh na Fionlainne]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-fi}} [[Catagóir:Cathanna Chogadh na Fionlainne]] [[Catagóir:Cogadh na Fionlainne (1808-1809)]] 1espzyck6qcdxo309dim9qzv4kd0kya 0 12986 1306297 1247028 2026-04-03T14:03:14Z Saighneánach 72809 /* Stair */Tidy 1306297 wikitext text/x-wiki [[File:Lightning3.jpg|thumb|alt=Multiple lightning strikes on a city at night|[[Tintreach]] is ea ceann de na héifeachtaí is drámatúla atá ag leictreachas.]] Is éard is '''leictreachas''' nó '''aibhléis''' ann ná sraith [[feiniméan |d'fheiniméin]] [[Fisic|fhisiceacha]] a bhaineann le láithreacht agus gluaisne ábhair a bhfuil an t-airí fisiceach ar a dtugtar [[lucht leictreach]] aige. Sna laethanta tosaigh, measadh nach raibh leictreachas bainteach le maighnéadas. Níos déanaí, léirigh go leor torthaí turgnamhacha agus forbairt cothromóidí Maxwell go n-éiríonn leictreachas agus maighnéadas ón bhfeiniméan amháin: [[leictreamaighnéadas]]. Baineann feiniméin éagsúla le leictreachas, lena n-áirítear [[tintreach]], [[leictreachas statach]], [[téamh leictreach]], [[díluchtú leictreach]] agus go leor eile. I láthair luchta leictrigh, ar féidir leis a bheith dearfach nó diúltach, gintear [[réimse leictreach]]. Tugtar [[sruth leictreach]] ar ghluaiseacht na [[Lucht leictreach|luchtanna leictreacha]] agus táirgtear [[réimse maighnéadach]]. Nuair a chuirtear lucht in áit a bhfuil réimse leictreach neamh-náid aige, gníomhóidh fórsa air. Tá méid an fhórsa seo tugtha ag [[dlí Coulomb]]. Dá bhrí sin, dá mbeadh an lucht sin le bogadh, bheadh ​​an réimse leictreach ag déanamh oibre ar an lucht leictreach. Dá bhrí sin is féidir linn labhairt faoi [[Poitéinseal leictreach|phoitéinseal leictreach]]chumas leictreach ag pointe áirithe sa spás, atá comhionann leis an obair a dhéanann gníomhaire seachtrach chun aonad luchta dhearfaigh a iompar ó phointe tagartha a roghnaítear go treallach go dtí an pointe sin gan aon luasghéarú agus go ndéantar é a thomhas de ghnáth i [[volta|voltanna]] . Tá leictreachas i gcroílár cuid mhór teicneolaíochtaí nua-aimseartha, á n-úsáid le haghaidh: *[[cumhacht leictreach]] ina n-úsáidtear sruth leictreach chun trealamh a fhuinnmhiú; *[[leictreonaic]] a dhéileálann le ciorcaid leictreacha a bhfuil [[Éighníomhaíochta (innealtóireacht)|comhpháirteanna leictreacha gníomhacha]] i gceist iontu amhail [[Feadán teirmianach|feadáin theirmianacha]] i bhfolús, [[Trasraitheoir|trasraitheoirí]], [[Dé-óid|dé-óideanna]] agus [[ciorcad iomlánaithe|ciorcaid iomlánaithe]], agus teicneolaíochtaí idirnasctha éighníomhacha gaolmhara. Rinneadh staidéar ar fheiniméin leictreacha ón chianaois ar aghaidh, ach d'fhan an dul chun cinn i dtuiscint theoiriciúil an-mhall go dtí an seachtú haois déag agus an ochtú haois déag. Fiú ansin, is beag cur i bhfeidhm praiticiúil ar leictreachas a tharla, agus ní go dtí deireadh an naoú haois déag a bhí [[Innealtóireacht leictreach|innealtóirí leictreacha]] in ann é a úsáid san earnáíl tionsclaíoch agus cónaithe. D'athraigh an leathnú tapa sa teicneolaíocht leictreach ag an am seo tionscal agus an tsochaí, mar fhórsa tiomána don [[Dara Réabhlóid Thionsclaíoch]]. Léiríonn hilúsáideach solúbthacht neamhghnách an Leictreachais gur féidir leas a bhaint as, beagnach gan teorainn, lena n-áirítear [[Cumhacht|iompar]], [[Téamh, aerú, agus aerchóiriú|téamh]], [[Solas leictreach|soilsiú]], [[Teileachumarsáid|cumarsáid]], agus [[ríomhaireacht]]. Is í an chumhacht leictreach anois cnámh droma na sochaí tionsclaíocha nua-aimseartha. ==Stair== I bhfad sula raibh aon eolas ar leictreachas ann, bhí daoine ar an eolas faoi turraingí ​​ó [[Iasc leictreach|éisc leictreacha]]. Rinne téacsanna na Sean-Éigipte ó 2750 RCh tagairt do na héisc seo mar “Toirneoir na Níle”, agus chuir siad síos orthu mar “chosantóirí” gach iasc eile. Míle bliain níos déanaí, thuairiscigh na [[An tSean-Ghréig|Gréagaigh]], na [[Impireacht na Róimhe|Rómhánaigh]] agus na [[Eolaíocht sa domhan meánaoiseach Ioslamach|hArabaigh]] arís fúthu. Dhearbhaigh roinnt scríbhneoirí ársa, a leithéid agus [[Plinias Mór]] agus [[Scribonius Largus]], go raibh éifeacht mhaolaitheach ag luchtanna leictreacha arna seachadadh ag [[Roc nimhe|roic nimhe]] agus [[Cat leictreach|cait leictreacha]], agus bhí a fhios acu go bhféadfadh na [[turraing leictreach|turraingí]] sin taisteal feadh rudaí seoltacha. Ordaíodh ar othair a bhí ag fulaingt ó ghalair mar [[gúta]] nó [[tinneas cinn]] lámh a leagan ar éisc leictreacha sa tsúil go réiteodh an lucht cumhachtach iad. D'fhéadfadh sé gurb iad na hArabaigh a bhfuair amach céannacht tintrí agus leictreachais, ar dtús báire, agus thugadar an focal [[An Araibis|Araibise]] ra'ad (رعد) le haghaidh tintrí, roimh an 15ú haois, ar an roc nimhe (Torpediniformes). [[Íomhá:20090510 Shanghai Jiangxi road wires.jpg|clé|mion|bóthar Jiangxi, Shanghai, 2009]] Úsáidtear an téarma ''leictreachas'' le cur síos ar rudaí ar nós: * '''[[Poitéinseal leictreach]]''' - an cumas atá ag réimse leictreach [[obair]] a dhéanamh, de ghnáth tomhaiste i [[volta]]nna. * '''[[Sruth leictreach]]''' - an bogadh a dhéanann cáithnín leictreach luchtaithe, tomhaiste in [[aimpéar]]. * '''[[Réimse leictreach]]''' - an iarmhairt a dhéanann lucht leictreach a chuireann fórsa i bhfeidhm ar rudaí luchtaithe in aice leis. * '''[[Fuinneamh agus cumhacht leictreach]]''' - an [[fuinneamh]] a sholáthraíonn sruth leictreach, agus an ráta ina n-athraítear fuinneamh leictreach go dtí foinse eile fuinnimh, mar shampla [[solas]] nó [[teas]]. * '''[[Lucht leictreach]]''' - baineann an téarma seo le airí fo-adamhach, a chinneann a idirghníomhuithe leictreamaighnéadacha. Téann réimse leictreach i gcionn ar rudaí leictreacha luchtaithe. [[Íomhá:Static slide.jpg|mion| Leictreachas statach ]] == Leictreachas statach == Nuair a dhéantar dhá ábhar éagsúla a chuimilt dá chéile bogann leictreoin ó ábhar amháin go dtí an t-ábhar eile. Bailítear lucht leictreach ar a dtugtar ''leictreachas statach''. == Ciorcad Leictreach == [[Íomhá:Ohms law voltage source.svg|thumb|200px|left|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an foinse voltais ''V'', ar an gclé, sruth ''I'' timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an fhriotaíocht ''R''. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an foinse, ag críochnú an chiorcaid.]] {{síol}} [[Catagóir:Leictreachas| ]] jjavyupn2745no5kc0vl48ns0g5yl8m 0 14469 1306351 1217775 2026-04-03T18:50:42Z Alison 570 stub-sort 1306351 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Ceantar ([[Fionlainnis]]: ''kunta'') ar aon leibhéal le cathair é '''Tuusula''' ([[Sualainnis]]: ''Tusby'') agus é suite sách cóngarach do [[Heilsincí]] ([[An Fhionlainn]]), cé nach bhfuil sé ag críochantacht leis an bpríomhchathair. Is iad na cathracha is na ceantair a bhfuil teorainneacha ag Tuusula leo ná [[Järvenpää]], [[Vantaa]], [[Nurmijärvi]], [[Hyvinkää]], [[Mäntsälä]], [[Sipoo]], agus [[Kerava]]. Tá Tuusula suite timpeall an locha úd [[Tuusulanjärvi]]. Tá trí shráidbhaile nó áitreabh i dTuusula, mar atá, Hyrylä (Sualainnis: ''Skavaböle'', 20,000 duine), Kellokoski (Sualainnis: ''Mariefors'', 4,300 duine), agus Jokela (5,300 duine). Bhí an áit dátheangach go dtí an bhliain 1943, ach anois, níl ach an Fhionlainnis oifigiúil sa cheantar. Mar sin féin, maireann pobal beag Sualainnise i ndeisceart an cheantair. Ba luath a thosaigh Tuusula ag dul chun tionsclaíochta, agus inniu féin, níl an dífhostaíocht go dona san áit. Sa bhliain 1915, bunaíodh ospidéal síciatrach in Kellokoski. Tá iomrá ar Tuusula mar áit mhór chultúrtha freisin. Sa bhliain 1872, fuair scríbhneoir náisiúnta na Fionlainne, [[Aleksis Kivi]], bás i mbothán beag i dTuusula. Timpeall ar chasadh an chéid, shocraigh a lán ealaíontóirí síos in aice leis an loch, cois bhóthar na trá. Ina measc, bhí an scríbhneoir [[Juhani Aho]], a bhí pósta ar an bpéintéir [[Venny Soldan-Brofeldt]]; an ceolchumadóir cáiliúil [[Jean Sibelius]], an file [[J. H. Erkko]] agus a lán eile. Sna 1990idí, bhí clú agus cáil ar an dráma úd ''Skavabölen pojat'' ("Na Buachaillí ó Skavaböle"), a thug cur síos ar shaol beirt bhuachaillí óga i Hyrylä sna seachtóidí agus sna hochtóidí. Cé gur dráma Fionlainnise a bhí ann, bhí ainm Sualainnise ar an áit sa dráma, toisc go dtagadh na stócaigh ar cuairt chuig a seanmháthair i Hyrylä, bean a raibh Sualainnis ó dhúchas aici. Ba é an drámadóir Antti Raivio a scríobh an dráma agus a stiúraigh an chéad léiriú de. Tá leagan scannánaithe le dul ar an scáileán sa bhliain 2009. I Mí na Samhna 2007, [[Ár Jokela|mharaigh]] fear óg darbh ainm Pekka-Eric Auvinen ochtar daoine agus é féin le piostal i scoil i Jokela. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-fi}} [[Catagóir:Ceantair na Fionlainne]] s3b5c1xdinmo8nklgr34ac3il5ejsax 0 14845 1306293 1289155 2026-04-03T13:57:19Z Saighneánach 72809 /* Féach Freisin */Tidy 1306293 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm |image=Wikimania 2014 MP 174 - Aisling Bea.jpg |caption=Fuirseoir i mbun a ceirde }} Is ionann '''Fuirseoir''' nó '''Bean'''/'''Fear g'''('''h''')'''rinn''' agus duine a chuireann siamsaíocht ar fáil do lucht féachana trí hiad a chur ag gáire. Is gnách go n-íoctar an duine as an obair seo. Déantar é seo trí scéalta grinn a insint nó trí eachtraí áiféiseacha a chur ar siúl nó trí ghreann ropánta. Tugtar '[[Fuirseoireacht ar na boinn|fuirseoirí ar a mboinn]]' ar fhuirseoirí a bhíonn ag caint go díreach leis an lucht féachana os a gcomhair, agus iad ag déanamh iad féin a chur in iúl. Bíonn stíleanna grinn difriúla ag na fuirseoirí éagsúla. Bíonn blas na [[polaitíocht]]a agus cúrsaí reatha ar ghreann [[Bill Maher]] agus [[George Carlin]] i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]], agus bhí an aoir pholaitiúil le sonrú go mór ar ghreann an fhuirseora [[Éire]]annaigh, [[Dermot Morgan]]. Ach bíonn an greann ag leithéid [[Tommy Tiernan]] bunaithe ar a shaol féin nó ar chúrsaí an tsaoil, áit a mbeadh leithéidí Ross Nobel ag baint leasa as áiféis chun daoine a chur ag gáire. Cuireann fuirseoirí iad féin i láthair go beo, nó ar an raidió nó ar an teilifís go minic. Is minic go mbíonn an chuid is mó fuirseoirí ag déanamh a gcoda agus iad ag dul ar camchuairt lena seó féin ar fud na tíre nó ar fud an domhain, go háirithe ag Féilte Grinn a bhíonn á reáchtáil ar fud an domhain. == In Éireann == Tá rath mór ar ghnó na fuirseoireachta in Éirinn i láthair na huaire. Tá cáil idirnáisiúnta bainte amach ag go leor fuirseoirí Éireannacha agus duaiseanna idirnáisiúnta amhail Duais Grinn Perrier, buaite ag breis is duine amháin acu. San áireamh leis sin, tá cáil idirnáisiúnta ar na himeachtaí agus ar na féilte grinn a chuirtear ar siúl go bliantúil in Éirinn, amhail [[Féile "Cat Laughs"|Féile Ghrinn Chill Chainnigh]] agus Féile Ghrinn Bulmers i m[[Baile Átha Cliath]]. ==Féach Freisin== * [[:Catagóir:Fuirseoirí|Catagóir:Fuirseoirí]] * [[Liosta fuirseoirí Éireannacha]] * [[GaelGÁIRÍ]] * [[Gáire As Gaeilge]] (ag [[Féile Ghrinn na Gaillimhe]]) * ''[[An Gaeilgeoir is Greannmhaire]]'' (clár teilifíse) * [[Féile "Cat Laughs"|Féile Ghrinn Chill Chainnigh]] * [[Eolaí na Fuirseoireachta Éireannaí]] ==Naisc Sheachtracha== * [http://www.thecatlaughs.com/ Féile Ghrinn Chill Chainnigh] <ref group="nóta">{{Lua idirlín |url=http://www.thecatlaughs.com/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2008-01-02 |archivedate=2006-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060831213448/http://www.thecatlaughs.com/ }}</ref> * [http://www.bulmerscomedy.ie/ Féile Ghrinn Bulmers, Baile Átha Cliath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118172500/http://www.bulmerscomedy.ie/ |date=2007-11-18 }} <ref group="nóta">{{Lua idirlín |url=http://www.bulmerscomedy.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2008-01-02 |archivedate=2007-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071118172500/http://www.bulmerscomedy.ie/ }}</ref> * [https://www.galwaycomedyfestival.ie/programme Féile Ghrinn na Gaillimhe]{{Dead link|date=Nollaig 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.laughterlounge.com/ Laughter Lounge, Ionad Fuirseoireachta i mBaile Átha Cliath] ==Tagairtí== {{reflist}} ==Nótaí== {{reflist|group=nóta}} [[Catagóir:Fuirseoirí| ]] [[Catagóir:Coiméide|*]] [[Catagóir:Ealaíona taibhiúcháin]] [[Catagóir:Fuirseoireacht|*]] [[Catagóir:Siamsóir]] hq0x2mcfbme2v5ywbcn3b8j6jppu3j4 0 16107 1306290 1058513 2026-04-03T13:53:18Z Saighneánach 72809 Tidy 1306290 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Gairm}} Is ionann '''abhcóide''' agus '''[[dlíodóir]]''' de chineál áirithe, i gcuid mhaith de thíortha an [[Dlí Coiteann|dlí choitinn]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Dlíodóirí]] [[Catagóir:Gairmeacha]] s6d76pdjxxwqx0xu8qawfsaj41tjr17 0 17220 1306383 1283056 2026-04-03T21:30:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1306383 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Uirlis Cheoil | gaolmhar = [[tambóirín]]}} Is [[Cnaguirlisí|cnaguirlis]] [[Éire]]annach é an '''bodhrán'''( {{Fuaim|LL-Q9142 (gle)-Ériugena-Bodhrán.wav|'''bodhrán'''}}) .<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oaim.ie/bodhran/|teideal=Bodhrán {{!}} Easy Online Lessons|údar=|dáta=|language=en-US|work=Online Academy of Irish Music|dátarochtana=2021-02-01}}</ref> Seinntear go minic é i g[[ceol traidisiúnta na hÉireann]].<ref name=":23">{{Lua idirlín|url=https://folkfriends.com/en/Infos/Glossary/Bodhr-n.htm|teideal=Bodhran, Irish Frame Drum - Folkfriends en|údar=|dáta=|work=folkfriends.com|dátarochtana=2021-02-01}}</ref> Is [[druma]] fráma é.<ref name=":23" /> Tá an druma fráma i measc na n-uirlisí ceoil is ársa.<ref>{{Lua idirlín|url=https://pearldrum.com/eu/products/percussion/frame-drums|teideal=Frame Drums {{!}} Pearl Drum|language=eu|work=pearldrum.com|dátarochtana=2021-02-05|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120024946/https://pearldrum.com/eu/products/percussion/frame-drums}}</ref> I rangú uirlisí ceoil Hornbostel-Sachs, is é [[uimhir]] 211.321 é (Druma fráma le [[craiceann]] amháin).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Classification of Musical Instruments: Translated from the Original German by Anthony Baines and Klaus P. Wachsmann|url=https://www.jstor.org/stable/842168|journal=The Galpin Society Journal|date=1961|issn=0072-0127|pages=3–29|volume=14|doi=10.2307/842168|author=Erich M. von Hornbostel, Curt Sachs}}</ref> Tá an bodhrán an-chosúil leis an [[tambóirín]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.bodhran-info.de/en/the-bodhran-history-and-more/history#:~:text=The%20origins%20are%20uncertain,%20although,no%20final%20proof%20for%20that.&text=The%20name%20%E2%80%9EBodhr%C3%A1n%E2%80%9C%20comes%20from,meanig%20deaf,%20dull%20or%20numb.|teideal=::bodhran-info:: - History|work=www.bodhran-info.de|dátarochtana=2021-01-29|archivedate=2021-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203095212/https://www.bodhran-info.de/en/the-bodhran-history-and-more/history#:~:text=The%20origins%20are%20uncertain,%20although,no%20final%20proof%20for%20that.&text=The%20name%20%E2%80%9EBodhr%C3%A1n%E2%80%9C%20comes%20from,meanig%20deaf,%20dull%20or%20numb.}}</ref> == Stair == Ní fios cathain a ceapadh an bodhrán. Tá go leor cosúlachtaí idir an bodhrán agus drumaí fráma ón [[An Afraic Thuaidh|Afraic Thuaidh]] agus ón [[Tuaisceart]] na h[[An Áise|Áise]].<ref name=":12" /> D'fhéadfadh sé gur ceapadh an bodhrán i gceann amháin de na háiteanna seo.<ref name=":12">{{Luaigh foilseachán|title=The Bodhrán: The Black Sheep in the Family of Traditional Irish Musical Instruments|url=https://www.jstor.org/stable/841276|journal=The Galpin Society Journal|date=1985|issn=0072-0127|pages=9–19|volume=38|doi=10.2307/841276|author=David G. Such}}</ref> Deirtear freisin, áfach, gur [[uirlis]] [[Talmhaíocht|talmhaíochta]] a bhí ann ar dtús agus úsáideadh é ina dhiaidh sin mar [[uirlis cheoil]].<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/culture/irish-bodhran-drum|teideal=A guide to the Irish bodhrán drum|údar=Rachel Brown|dáta=2020-05-06|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> Tá go leor cosúlachtaí idir an bodhrán agus tráidire craicinn a úsáidtear sa talmhaíocht chun síolta a scaradh ón gcáithleach.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.museum.ie/en-IE/Collections-Research/Collection/Resilience/Artefact/Bodhran-and-Stick/9a036da6-9e7c-4c47-96a9-9b5a23ba60b7|teideal=Bodhrán and Stick|language=en|work=National Museum of Ireland|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> I m[[Bailiúchán na Scol]] ó dheireadh na 1930idí, tá tríocha tagairt don fhocal 'bodhrán' as trí [[Contae|chontae]] dhéag.<ref name=":4" /> Baineann na tagairtí seo den chuid is mó leis an uirlis talmhaíochta nó le [[bodhaire]]. Ní thagraíonn ach tagairt amháin dó mar uirlis cheoil a úsáideann [[Lucht an dreoilín|lucht an Dreoilín.]]<ref name=":4" /> Ba bhannaí fear agus buachaillí iad lucht an Dreoilín, a chuaigh ó theach go teach ag seinm [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceoil thraidisiúnta]] chun siamsaíocht a chur ar fáil do mhuintir na háite ar [[Lá Fhéile Stiofáin]].<ref name=":4" /> Tháinig tóir ar an mbodhrán toisc gur úsáideadh é mar bhuille don cheol a sheinn siad.<ref name=":2" /> Baineadh úsáid as an mbodhrán freisin mar dhruma [[Cogadh|cogaidh]] ar feadh na staire.<ref name=":3" /> Tá an chéad tagairt scríofa don fhocal bodhrán le fáil i lámhscríbhinn a scríobhadh roimh thús an tseachtú haois déag.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://comhaltas.ie/music/treoir/detail/bodhran_its_origin_meaning_and_history/|teideal=Comhaltas: Bodhrán: its origin, meaning and history|údar=Liam Ó Bharáin|dáta=|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2021-02-02|archivedate=2012-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605123529/http://comhaltas.ie/music/treoir/detail/bodhran_its_origin_meaning_and_history/}}</ref> Luaitear sa lámhscríbhinn seo [[fuaim]] an bhodhráin. Tá an chéad tagairt eile don fhocal bodhrán le fáil i ngluais a foilsíodh sa naoú haois déag.<ref name=":1" /> Bailíodh na focail sa ghluais seo idir deireadh an ochtú haois déag agus tús an naoú haois déag.<ref name=":1" /> Sa liosta focal seo, déantar cur síos ar an mbodhrán mar dhruma agus mar uirlis talmhaíochta.<ref name=":1" /> Tá an chéad [[íomhá]] den bhodhrán le feiceáil i b[[Péintéireacht ola|pictiúr ola]] le Daniel Maclise de chóisir tí [[Oíche Shamhna]] i g[[Contae Chorcaí]].<ref name=":1" /> Taispeánadh an pictiúr ola in Acadamh Ríoga Londan in 1833.<ref name=":1" /> Is féidir duine atá ag seinm an bhodhráin a fheiceáil go soiléir san íomhá.<ref name=":1" /> Taifeadadh fuaim an bhodhráin den chéad uair ar cheirnín sna 1920idí.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.thebodhranmaker.com/blogs/news/7658593-the-bodhran|teideal=The Bodhrán|údar=Paraic McNeela|dáta=|language=en|work=www.thebodhranmaker.com|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> Tháinig tóir air i lár an fhichiú haois nuair a rinneadh athnuachan ar an tóir a bhí ar cheol traidisiúnta na hÉireann.<ref name=":2" /> Bhí ról mór ag [[Seán Ó Riada]] i gcur chun cinn an bhodhráin.<ref name=":3" /> Thóg sé an bodhrán isteach sa ghrúpa [[Ceoltóirí Chualann|Ceoltóirí Cualann]] sna 1960idí agus chabhraigh sé seo le húsáid an bhodhráin a athbheochan.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Sinéad Ní Fhathaigh & Deirdre Ní Chaomhánaigh|date=2010|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf|title=Fonn Ceoil|journal=Fonn Ceoil|volume=|issue=|archive-date=2021-02-08|access-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208171146/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208171146/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf |date=2021-02-08 }}</ref> In 1973, cuireadh tús den chéad uair le comórtas bodhráin ag [[An Fhleadh Cheoil|Fleadh Cheoil na hÉireann]].<ref name=":4" /> Tá an comórtas bodhráin seo fós ar siúl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://mayocomhaltas.weebly.com/entry-forms-fleadh-rules-and-guidelines.html|teideal=Entry Forms, Fleadh Rules and Guidelines|language=en|work=Mayo Comhaltas|dátarochtana=2021-02-15}}{{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2006, bhí Craobhchomórtas Bodhráin an [[Domhan|Domhain]] ar siúl den chéad uair i g[[Contae Chiarraí|Ciarraí]].<ref name=":15">{{Lua idirlín|url=http://www.goitse.ie/the-band/colm-phelan/|teideal=Colm Phelan – www.goitse.ie|dátarochtana=2021-02-12|archivedate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127033736/http://www.goitse.ie/the-band/colm-phelan/}}</ref> Bhuaigh Colm Phelan é an bhliain sin agus ba é an chéad seaimpín domhanda den bhodhrán é.<ref name=":15" /> == Tógáil == === Bodhrán === [[Íomhá:Bodhrán (Uirlis Cheoil).jpg|mion|200x200px|'''Bodhrán le T-Bharra''']] Is éard atá sa bhodhrán fráma ciorclach [[Adhmad|adhmaid]] le craiceann [[ainmhí]] sínte thar thaobh amháin.<ref name=":3" /> Go traidisiúnta, úsáideadh seithe [[Gabhar|gabhair]] nó craiceann [[Caora|caorach]] ach inniu tá sé níos coitianta craicne sintéiseacha a úsáid.<ref name=":3" /> Mar sin féin, ní dhéanann craiceann sintéiseach an cineál céanna fuaime le craiceann ainmhithe.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://bodhrangradetutor.com/bodhran-buying-guide|teideal=The Bodhrán Grade Tutor|work=bodhrangradetutor.com|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> De ghnáth bíonn trastomhas an bhodhráin idir 35 agus 40 [[ceintiméadar]] agus de ghnáth bíonn an doimhneacht idir 12 agus 15 cheintiméadar.<ref name=":5" /> Tá méid an bhodhráin tábhachtach ionas gur féidir leis an seinnteoir é a sheinm i gceart. Bíonn tionchar aige freisin ar an bhfuaim a dhéanann sé.<ref name=":5" /> Is féidir le barra tacaíochta roghnach a bheith ag bodhrán. Is féidir leis seo a bheith ina bharra aonair, T-bharra nó barra trasna.<ref name=":5" /> Tugann an barra seo tacaíocht do lámh an tseinnteora nuair atá an lámh in aghaidh an chraicinn. Dá bhrí sin, is minic a roghnaíonn tosaitheoirí barra tacaíochta a bheith acu ar a mbodhrán chun é a dhéanamh níos éasca dóibh agus iad ag foghlaim.<ref name=":5" /> Is féidir an barra tacaíochta a úsáid freisin chun an bodhrán a choinneáil agus tú i do sheasamh ag seinm é.<ref name=":21" /> [[Íomhá:203-0106-bodhran-rosewood-frame hinnerk-ruemenapf-v01-i01-h2000.jpg|mion|'''Bodhrán Intiúnáilte'''|200x200px|clé]] === Mionathruithe Coitianta === Féadann dálaí an [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféir]] an craiceann a scaoileadh nó a theannadh.<ref name=":6" /> Rialaíonn teannas an chraicinn an fhuaim a dhéantar.<ref name=":5" /> Má tá craiceann an bhodhráin teann, beidh sé ina chúis le ton ard.<ref name=":14" /> Má tá craiceann an bhodhráin scaoilte, beidh sé ina chúis le ton íseal.<ref name=":14" /> Dá bhrí sin, tá scriúnna ag go leor bodhrán nua-aimseartha chun cabhrú le teannas an chraicinn a athrú go dtí na leibhéil oiriúnacha, rud a chabhraíonn le nóta níos ceolmhaire a dhéanamh.<ref name=":6" /> Úsáidtear eochair Allen de ghnáth chun na scriúnna a chasadh sna bodhráin intiúnáilte seo.<ref name=":14">{{Lua idirlín|url=https://www.learnthebodhran.ie/support/bodhran_care|teideal=Bodhran Care {{!}} Learn the Bodhran - Online Bodhran Lessons|work=www.learnthebodhran.ie|dátarochtana=2021-02-11}}</ref> Is éard atá i gceist le mionathrú coitianta eile ná téip leictreach a chur timpeall imeall an bhodhráin chun fuaimeanna nach bhfuil ag teastáil a tharlaíonn ó chreathanna an chraicinn a laghdú.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.celticmusicinstruments.com/bodhran-page/|teideal=Bodhran Page: History of the Irish Drum|údar=Blaine Collins|dáta=2015-10-07|language=en-US|work=Celtic Music Instruments|dátarochtana=2021-02-07|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507002808/https://www.celticmusicinstruments.com/bodhran-page/}}</ref> Úsáidtear téip leictreach toisc go bhfuil sé déanta as [[rubar]] agus sínfidh sé de réir mar a athraíonn teannas an chraicinn.<ref name=":6" /> === Bata === Buailtear an bodhrán leis an [[lámh]], nó le slat bheag ar a dtugtar cipín.<ref name=":4" /> De ghnáth, is píosa díreach adhmaid láidir é ar nós adhmad ó [[Crann|chrann]] [[Fuinseog|fuinseoige]] nó ó chrann [[Cuileann|cuilinn]].<ref name=":4" /> Is minic a bhíonn foircinn bhleibíneacha ar an gcipín.<ref name=":4" /> Úsáidtear bata scuab freisin. Leis an mbata scuab, buailtear an druma leis na scuaba a tháirgeann fuaim níos boige.<ref name=":9">{{Lua idirlín|url=http://www.ceolas.org/instruments/bodhran/styles.shtml|teideal=Styles of Play for the Bodhrán|work=www.ceolas.org|dátarochtana=2021-02-08}}</ref> == Conas an Bodhrán a Sheinm == [[Íomhá:Bodhrán.wav|mion|'''Sampla d'Fhuaim an Bhodhráin''']] [[Íomhá:177-bodhran-playing-hinnerk-ruemenapf-0067.jpg|mion|200x200px|'''Stíl Chiarraí''']] Is féidir an bodhrán a sheinm ar go leor bealaí éagsúla. De ghnáth seinntear an bodhrán agus tú i do shuí cé gur féidir é a sheinm agus tú i do sheasamh freisin.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.celticmusicinstruments.com/how-to-play-the-bodhran/|teideal=How to Play the Bodhran For Beginners: 5 Basic Steps|údar=Blaine Collins|dáta=2015-10-19|language=en-us|work=Celtic Music Instruments|dátarochtana=2021-02-08|archivedate=2021-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210919015715/https://www.celticmusicinstruments.com/how-to-play-the-bodhran/}}</ref> Tá níos mó smachta ag seinnteoirí ar an mbodhrán má tá siad ag seinm agus iad ina suí mar is féidir leo an bodhrán a chur ar a n[[glúin]].<ref name=":7" /> Coinnítear an bodhrán go hingearach i lámh chlé an tseinnteora.<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=http://freepercussionlessons.com/how-to-play-the-bodhran/|teideal=How to Play the Bodhran|údar=Andrew Proctor|dáta=|work=freepercussionlessons.com|dátarochtana=2021-02-09}}</ref> Cuirtear an lámh chlé ar an gcraiceann ar chúl an druma chun an fhuaim a mhaolú agus a athrú.<ref name=":8" /> Má tá barra tacaíochta ann is féidir leis tacú leis an lámh. Tá an bodhrán buailte le lámh dheas an tseinnteora nó leis an gcipín atá ina lámh dheas.<ref name=":8" /> Is féidir le seinnteoir ciotógach an bodhrán a choinneáil ina lámh dheas agus é a bhualadh lena lámh chlé más mian leo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://bodhran.com/tutor/4.html|teideal=Bodhran tutor:The Instrument and Playing|údar=Malachy Kearns|dáta=|work=bodhran.com|dátarochtana=2021-02-11}}</ref> Tá stíleanna láimhe agus stíleanna bata éagsúla ann a úsáidtear chun an bodhrán a sheinm. [[Íomhá:203-0046-bodhran top-end hinnerk-ruemenapf-v01-i01-h3000.jpg|mion|247x247px|'''Stíl "Top-end"''']] === Stíleanna Bata === Tá go leor stíleanna bata éagsúla ann. Úsáideann stíleanna bata difriúla teicnící difriúla. Is é stíl Chiarraí an stíl bata is coitianta.<ref name=":9" /> Leis an stíl seo, coinnítear an cipín ar an mbealach céanna le [[peann]]<ref name=":21">{{Lua idirlín|url=http://www.drumdojo.com/j15/world/ireland/bodhrantechnique.htm|teideal=Bodhrán basic technique|údar=Paul Marshall|dáta=|work=www.drumdojo.com|dátarochtana=2021-02-12|archivedate=2020-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128085801/http://www.drumdojo.com/j15/world/ireland/bodhrantechnique.htm}}</ref> agus úsáidtear dhá fhoirceann an chipín.<ref name=":3" /> Stíl eile is ea stíl [[Iarthar]] [[Luimneach|Luimnigh]].<ref name=":9" /> Is éard atá i gceist leis seo, an cipín a chrochadh go hingearach ón lámh agus an bodhrán a bhualadh.<ref name=":9" /> Ní úsáidtear ach foirceann amháin den chipín leis an stíl seo.<ref name=":3" /> === Stíleanna Bata Eile === Tá go leor stíleanna bata nua forbartha ag seinnteoirí bodhráin.<ref name=":9" /> Tugtar an stíl "top-end" ar cheann de na stíleanna a forbraíodh.<ref name=":10" /> Tá an stíl seo an-chosúil le stíl Iarthar Luimnigh. Leis an stíl "top-end", áfach, coinnítear an bata idir an [[ordóg]] agus an chorrmhéar agus is lúbtar na trí [[Méar|mhéar]] eile isteach i mbos na láimhe.<ref name=":9" /> Tá timpeall bharr an bhodhráin buailte leis an mbata.<ref name=":10" /> Is gnách go mbíonn bodhrán a sheinntear sa stíl seo níos lú le ceann druma níos tibhe.<ref name=":10">{{Lua idirlín|url=https://www.masterclass.com/articles/how-to-play-the-bodhran#what-are-the-origins-of-the-bodhran|teideal=How to Play the Bodhran: 4 Irish Bodhran Playing Styles|údar=MasterClass|dáta=2020-11-08|dátarochtana=2021-02-10}}</ref> Tá stíl eile a forbraíodh an-chosúil leis an stíl seo. Baineann sé le bun an bhodhráin a bhualadh, áfach.<ref name=":10" /> Tugtar an stíl "bottom-end" ar an stíl seo.<ref name=":10" /> === Stíleanna Láimhe === Tá go leor stíleanna láimhe éagsúla ann freisin a úsáideann teicnící éagsúla. Úsáidtear na méara, an ordóg agus ailt na méar go coitianta chun an bodhrán a bhualadh.<ref name=":9" /> Leis stíl [[Ros Comáin]], seinntear an bodhrán le hailt na méar.<ref name=":9" /> Tá stíl an [[Contae an Chláir|Chláir]] an-chosúil leis seo. Ní úsáidtear ach an t-alt ar an gcorrmhéar, áfach.<ref name=":9" /> Tá stíl [[Iarthar Chorcaí]] cosúil le stíl Ros Comáin freisin ach ní úsáidtear ach alt na hordóige agus an t-alt ar an méar bheag.<ref>{{Lua idirlín|url=http://bsutton.com/brenda-sutton/brendas-music/bodhranista/tippers/|teideal=Tippers|dáta=2016-06-03|language=en-US|work=Parallelepipedish|dátarochtana=2021-02-10}}</ref> == Cothabháil == Ba chóir an bodhrán a stóráil in áit fhionnuar le gnáthleibhéal taise.<ref name=":11">{{Lua idirlín|url=http://www.ceolas.org/instruments/bodhran/santin/Maintain.htm#:~:text=Never%20store%20your%20drum%20in,Relative%20Humidity%20should%20be%20fine).|teideal=Maintaining Your Bodhran|work=www.ceolas.org|dátarochtana=2021-02-11}}</ref> Má tá an bodhrán gan chosaint ón teas, is féidir leis an gcraiceann a bheith tirim. Is féidir leis an triomacht an craiceann a dhéanamh níos dolúbtha.<ref name=":11" /> Má éiríonn an craiceann ró-dhaingean, is féidir leis scoilteadh nó tarraingt ó na bioráin a choinníonn é ina áit.<ref name=":17">{{Lua idirlín|url=https://www.hobgoblin-usa.com/info/3/bodhr%C3%A1n/|teideal=Bodhrán FAQ {{!}} Hobgoblin Music|údar=|dáta=|work=www.hobgoblin-usa.com|dátarochtana=2021-02-11|archivedate=2017-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824163852/http://www.hobgoblin-usa.com/info/3/bodhr%C3%A1n/}}</ref> Bealach eile le cosc a chur ar chraiceann an bhodhráin ó bheith róthirim is ea [[ola]] nó oiriúntóir a chur ar an taobh seinnte den chraiceann ó am go chéile.<ref name=":11" /> Is oiriúntóir coitianta é Lanailin a úsáidtear chun craicne bodhrán a chóireáil.<ref name=":11" /> Má éiríonn an craiceann ar an mbodhrán tais agus má bhíonn sé scaoilte, is féidir é a dhéanamh níos teinne trína chuimilt go dian le bos na láimhe, nó le teas íseal.<ref name=":17" /> Má éiríonn cúl an chraicinn salach, is féidir é a ní le huisce bog agus le leacht níocháin.<ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://bodhran.nl/about-brendan-white-bodhrans/the-bodhran/taking-care/|teideal=Taking care of your Bodhran - Brendan White Bodhrans|language=en-US|work=Brendan White Bodhran - Buy Bodhran Online|dátarochtana=2021-02-13}}</ref> Is féidir é a ghlanadh le spúinse nó le héadach agus ba chóir é a fhágáil chun triomú thar oíche.<ref name=":16" /> Glantar an cúl chun an salann agus salachar a bhaint a d'eascair as bos na láimhe atá sáithithe isteach sa chraiceann agus é á sheinm.<ref name=":16" /> Mura ndéantar é a ghlanadh beidh an craiceann ag scoilteadh agus ag stróiceadh sa deireadh.<ref name=":16" /> == Úsáid Idirnáisiúnta == Tá an bodhrán níos coitianta in Éirinn ná in aon áit eile, ach tá tóir air i dtíortha [[An Eoraip|Eorpacha]] eile freisin ar nós [[Albain]] áit a gcloistear é i gceol tíre.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9h92nb/revision/7|teideal=Bodhrán - Scottish music - National 5 Music Revision|language=en-GB|work=BBC Bitesize|dátarochtana=2021-02-12}}</ref> Seinntear é freisin i [[Meiriceá]] agus i gcúigí i g[[Ceanada]] ar nós [[Talamh an Éisc agus Labradar]].<ref name=":20">{{Lua idirlín|url=https://shallibodhran.wordpress.com/2016/07/14/interview-with-bridget-bodhrans/|teideal=Interview with Bridget Bodhrans|údar=Alex Crocker|dáta=2016-07-14|language=en|work=Shallibodhran|dátarochtana=2021-02-13}}</ref> == Seinnteoirí Bodhráin == Tá clú ar go leor daoine as an mbodhrán a sheinm. Tá [[Rónán Ó Snodaigh]], atá ar dhuine de bhunaitheoirí an bhanna [[Kíla]], aitheanta mar cheann de na seinnteoirí bodhráin is nuálaí.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.kila.ie/detail.php?category_id=3&sub_category_1_id=27&sub_category_2_id=27|teideal=Kíla, playing a fusion of Irish and World Music, Profile, history, discography, tour dates, and merchandise|dáta=2011-10-01|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-02-11|archivedate=2011-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001230021/http://www.kila.ie/detail.php?category_id=3&sub_category_1_id=27&sub_category_2_id=27}}</ref> Tá cáil ar Junior Davey as an mbodhrán a sheinm freisin. Bhuaigh sé craobh na hÉireann ar an mbodhrán cúig huaire ag Fleadh Cheoil na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.ceolas.org/instruments/bodhran/moreperformers.shtml|teideal=More Bodhrán Performers|work=www.ceolas.org|dátarochtana=2021-02-12}}</ref> Bhuaigh Aimee Farrell Courtney an chraobh dhomhanda ar an mbodhrán in 2010. Ba í an chéad bhean a bhuaigh an teideal seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dit.ie/newsandevents/news/archive2010/worldbodhranchampionship/#:~:text=9th%20June%202010,of%20visitors%20to%20the%20town.|teideal=DIT Dublin Institute of Technology - World Bodhran Championship|work=www.dit.ie|dátarochtana=2021-02-12}}</ref> Tá cáil ar {{sic|Sé|an|hide=yes}} McCann, as Talamh an Éisc agus Labradar, as an mbodhrán a sheinm.<ref>{{Lua idirlín|url=https://lfpress.com/entertainment/local-arts/great-big-seas-sean-mccann-rolls-back-into-london|teideal=Great Big Sea's {{sic|Sé|an|hide=yes}} McCann rolls back into London|údar=Joe Belanger|dáta=2018-04-05|language=en-CA|work=lfpress|dátarochtana=2021-02-15}}</ref> Chuidigh John Joe Kelly, atá ina bhall den bhanna ceoil Flook, leis an íomhá as dáta den bhodhrán a nuashonrú.<ref name=":13">{{Lua idirlín|url=https://blog.mcneelamusic.com/2020/12/09/bodhran-legends/|teideal=5 Bodhrán Players You Should Know - McNeela Music|language=en-US|work=blog.mcneelamusic.com|dátarochtana=2021-02-12}}</ref> Bhí meas mór ar Paul Phillips mar sheinnteoir bodhráin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.athasmusic.com/amy-richter|teideal=Amy Richter bodhran {{!}} athas|údar=|dáta=|language=en-US|work=athas {{!}} Irish Music from Milwaukee|dátarochtana=2021-02-14}}</ref> Tá clú ar go leor eile as an mbodhrán a sheinm ar nós Tommy Hayes, a bhí ina bhall den bhanna ceoil Stockton's Wing, Peter Mercier a bhí ina bhall de na bannaí Ceoltóirí Chualann agus [[The Chieftains]],<ref name=":13" /> Kevin Conneff atá ina bhall reatha den bhanna ceoil The Chieftains,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thechieftains.com/kevin-conneff/|teideal=Kevin Conneff – The Chieftains|language=en-US|dátarochtana=2021-02-11|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124164347/https://www.thechieftains.com/kevin-conneff/}}</ref> [[Caroline Corr]] atá ina ball den bhanna [[The Corrs]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://peoplepill.com/people/caroline-corr|teideal=About Caroline Corr: Singer from Ireland and member of The Corrs (1973-) {{!}} Biography, Facts, Career, Wiki, Life|údar=peoplepill.com|dáta=|language=en|work=peoplepill.com|dátarochtana=2021-02-14}}</ref> Kevin Crawford atá ina bhall den bhanna Lúnasa,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/trad-1.783015|teideal=Trad|údar=Siobhan Long|dáta=2009-06-12|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-02-14}}</ref> [[Christy Moore]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/the-pulse-of-irish-music-1.67913|teideal=The pulse of Irish music|údar=Patricia O'reilly|dáta=1996-07-17|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-02-14}}</ref> agus go leor daoine eile. == Amhráin ina gCloistear an Bodhrán == Tá an bodhrán le cloisteáil in go leor amhrán cáiliúla ar nós "Galway Girl" le [[Ed Sheeran]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://thecircular.org/4-famous-pop-songs-that-use-irish-traditional-instruments/|teideal=4 Famous Pop Songs that use Irish Traditional Instruments|údar=Kym Duignan|dáta=2019-04-01|language=en-US|work=The Circular|dátarochtana=2021-02-14}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá os cionn 900 milliún sruth ag an amhrán seo ar Spotify.<ref name=":22">{{Lua idirlín|url=https://open.spotify.com/artist/6eUKZXaKkcviH0Ku9w2n3V|teideal=Ed Sheeran|language=en|work=Spotify|dátarochtana=2021-02-14}}</ref> Tá an t-amhrán le fáil ar a albam “Divide”.<ref name=":22" /> Is féidir an bodhrán a chloisteáil freisin i leagan de "The Foggy Dew" le The Chieftains agus [[Sinéad O'Connor|Sinead O'Connor]].<ref name=":18">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/0224/1117274-the-chieftains-and-sinead-oconnor/|teideal=The Chieftains And Sinéad O'Connor|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2021-02-14}}</ref> Tá an t-amhrán le fáil ar an albam "The Long Black Veil" le The Chieftains.<ref name=":18" /> Tá os cionn 12 milliún sruth ag an amhrán seo ar Spotify.<ref>{{Lua idirlín|url=https://open.spotify.com/artist/6AnrSlk5Gp1YMXgaI3mWCL|teideal=The Chieftains|údar=|dáta=|language=en|work=Spotify|dátarochtana=2021-02-14}}</ref> Is féidir an bodhrán a chloisteáil freisin i roinnt amhrán le The Corrs.<ref name=":19">{{Lua idirlín|url=http://softshoe-slim.com/lists/c/corrs.html|teideal=The Corrs Albums|work=softshoe-slim.com|dátarochtana=2021-02-14|archivedate=2019-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190730115314/http://softshoe-slim.com/lists/c/corrs.html}}</ref> Is amhráin le The Corrs iad "When He’s Not Around" agus "Dreams" ina gcloistear an bodhrán.<ref name=":19" /> Tá na hamhráin seo le fáil ar an albam "Talk on Corners".<ref name=":19" /> == Tagairtí == {{Reflist|2}} {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Cnaguirlisí]] [[Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann]] 3i7gfydjizr47po2c0pbg28piyu6em7 0 17536 1306352 1032650 2026-04-03T18:50:54Z Alison 570 stub-sort 1306352 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Ceantar nó ''kunta'' i g[[Cúige na Fionlainne Thoir]] é '''Valtimo'''. Sa bhliain 2008, bhí dhá mhíle go leith de dhaoine ina gcónaí ansin. Tá an ceantar 838 ciliméadar cearnacha ar achar, agus é ag críochantacht le Nurmes, Rautavaara agus Sotkamo. Tá cnoic, nó fiú sléibhte beaga, i Valtimo a shroicheann a fhad le 335 méadar aníos ó dhromchla na farraige. Tar éis [[an Dara Cogadh Domhanda]], chuir timpeall ar mhíle duine ó Suojärvi sa Chairéil fúthu i Valtimo, nuair a ghéill [[an Fhionlainn]] a gceantar dúchais don [[APSS|Aontas Shóivéadach]]. Is í an [[Cairéilis|Chairéilis]], seachas an [[Fionlainnis|Fhionlainnis]], teanga dhúchais an lucht imirce seo, agus í le cloisteáil i Valtimo inniu féin. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-fi}} {{DEFAULTSORT:Valtimo}} [[Catagóir:Ceantair na Fionlainne]] hiniaxh1odujfbrodit1o85hkv0ovmn 0 18770 1306396 1236249 2026-04-04T04:09:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1306396 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|escut=MountcollinsGAA.jpg}} {{Bosca Eolais club CLG| Club CLG = Cnoc Uí Choileáin | Béarla = Mountcollins | crest = MountcollinsGAA.jpg | parishmap = Tournafulla parish.gif | clubmap = Tournafulla-Mountcollins club.gif | bunaithe = 1945 | contae = [[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]] | roinn = Thiar | peil = Soisear A | iomáint = - | dathanna = Dearg is ban | páirc = Cnoc Uí Choileáin, [[Contae Luimnigh]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _whiteshoulders | pattern_ra1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FF0000 | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | }} Is club [[Cumann Lúthchleas Gael]] i [[CLG Coiste Luimneach|gContae Luimnigh]] é '''CLG Cnoc Uí Choileáin '''. == Naisc sheachtracha == * {{íocón en}} [http://mountcollinsgaa.com/ Mountcollins GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203152325/http://mountcollinsgaa.com/ |date=2012-02-03 }} * {{íocón en}} [http://limerick.gaa.ie/ Limerick GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }} * {{íocón en}} [http://www.limerickdioceseheritage.org/Tournafulla.htm Tournafulla-Mountcollins Parish (Béarla)] * {{íocón en}} [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/sports-recreation/sport/o-ceallaigh-gaa-collectio/content-of-the-o-ceallaig/ Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)] == Tagairtí == {{reflist}} * ''“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”'', Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla). {{síol}} {{Clubanna CLG i gContae Luimnigh}} [[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha|Cnoc Uí Choileáin]] [[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Luimnigh|Cnoc Uí Choileáin]] nx8i03bmktt473r4yqdbp3m1uvpa7d3 0 21189 1306327 1306038 2026-04-03T16:38:58Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1306327 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}} Tá 6.38 mhilliún '''duine in Éirinn''' (Gaeilge: ''Muintir na hÉireann'', ''na hÉireannaigh'', ''na Gaeil'') (Béarla: ''The People of Ireland'') (Ultais: ''Tha fowk o Airlann''). Is de bhunadh [[Na Ceiltigh|Ceilteach]] an chuid is mó den daonra, a tháinig i dtír ó mhór-roinn na [[An Eoraip|hEorpa]] thar na cianta. Bhí cuid mhaith inimirce, freisin, ó am go ham ó thíortha eile, go háirithe as [[Alba]], agus ar bhonn níos lú, as [[Sasana]]. Is [[Caitliceachas|Caitlicigh]] formhór (os cionn 70%) an daonra. Is [[Protastúnachas|Protastúnaigh]] formhór na coda eile, beagán níos mó ná leath na ndaoine in [[Cúige Uladh|Ulaidh]], agus iad roinnte idir eaglaisí éagsúla, go háirithe [[Preispitéireachas|Preispitéirigh]] agus Anglacaigh (a bhaineann le h[[Eaglais na hÉireann]]. Féach ar an alt [[Creideamh in Éirinn]] le tuilleadh sonraí). {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?yob ?yod WHERE { ?item wdt:P19 ?pob . ?pob wdt:P131* wd:Q27. OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. BIND(YEAR(?dob) as ?yob) } OPTIONAL { ?item wdt:P570 ?dod. BIND(YEAR(?dod) as ?yod) } . } |wdq=. |sort=569 |section=31 |links=local |columns=number:#,P18,label:nome,P569,P570,P19 }} == duine == {| class='wikitable sortable' ! # ! íomhá ! nome ! dáta breithe ! dáta báis ! áit bhreithe |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] | [[James Joyce]] | 1882-02-02 | 1941-01-13 | [[Ráth Garbh]]<br/>[[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Kathleen Yardley Lonsdale (1903-1971).jpg|center|128px]] | [[Kathleen Lonsdale]] | 1903-01-28 | 1971-04-01 | [[Droichead Nua]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:William Rowan Hamilton painting.jpg|center|128px]] | [[William Rowan Hamilton]] | 1805-08-04 | 1865-09-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Trevor Sargent.jpg|center|128px]] | [[Trevor Sargent]] | 1960-07-26 | | [[Cill Dhéagláin]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:GrahamNorton-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | [[Graham Norton]] | 1963-04-04 | | [[Cluain Dolcáin]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:George Bernard Shaw 1936.jpg|center|128px]] | [[George Bernard Shaw]] | 1856-07-26 | 1950-11-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:Sir Francis Beaufort by Stephen Pearce.jpg|center|128px]] | [[Francis Beaufort]] | 1774-05-27 | 1857-12-17 | [[An Uaimh]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Mícheál Ó Súilleabháin (left) honorary conferring of Seamus Heaney (right) at the University of Limerick, 1996.jpg|center|128px]] | [[Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh)|Mícheál Ó Súilleabháin]] | 1950-12-10 | 2018-11-07 | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:2016-02-01 Rosanna Davison.jpg|center|128px]] | [[Rosanna Davison]] | 1984-04-17 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 10 | | [[Seán Ó Céirín]] | 1962-07-19 | 2001-08-21 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] | [[Oscar Wilde]] | 1854-10-16<br/>1854-06-16 | 1900-11-30 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Bram Stoker 1906.jpg|center|128px]] | [[Bram Stoker]] | 1847-11-08<br/>1847-03-08 | 1912-04-20 | [[Cluain Tarbh]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:Samuel Beckett, Pic, 1 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Samuel Beckett]] | 1906-04-13 | 1989-12-22 | [[Carraig an tSionnaigh]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|center|128px]] | [[W. B. Yeats]] | 1865-06-13<br/>1865-03-13 | 1939-01-28 | [[Dumhach Thrá]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|center|128px]] | [[Jonathan Swift]] | 1667-11-30 | 1745-10-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:Primordial Party.San 2016 16.jpg|center|128px]] | [[Alan Averill|Q43379]] | 1975-08-26 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:The Shannon Portrait of the Hon Robert Boyle.jpg|center|128px]] | [[Robert Boyle]] | 1627-01-25 | 1691-12-31 | ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | [[Íomhá:2022 Michael D. Higgins (51988246304) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mícheál D. Ó hUigínn|Mícheál D. Ó hUiginn]] | 1941-04-18 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[Íomhá:Enda Kenny (2012) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Enda Kenny|Éanna Ó Coinnigh]] | 1951-04-24 | | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[Íomhá:Enright Anne koeln literaturhaus 181108.jpg|center|128px]] | [[Anne Enright]] | 1962-10-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[Íomhá:Paul Durcan 2018.png|center|128px]] | [[Paul Durcan|Pól Mac Duarcáin]] | 1944-10-16 | 2025-05-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Íomhá:Poet Patrick Kavanagh (cropped).jpg|center|128px]] | [[Patrick Kavanagh]] | 1904-10-21 | 1967-11-30 | [[Inis Caoin]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[Íomhá:Roddy Doyle in the festival garden at Haus der Berliner Festspiele on September 14th 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Roddy Doyle]] | 1958-05-08 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[Íomhá:ThatXmasBFILFF191024 (55 of 119) (54100308426) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Fiona Shaw]] | 1958-07-10 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[Íomhá:Jay OShea v Stoke cropped.jpg|center|128px]] | [[James O'Shea]] | 1988-08-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Íomhá:Brigid of Kildare, Vitrall, 1903 (Macon, Georgia, St. Joseph Parish Church).jpg|center|128px]] | [[Naomh Bríd]] | 451<br/>453 | 525 | ''[[:d:Q5438072|Fochaird]]''<br/>[[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[Íomhá:PierceBrosnan-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | [[Pierce Brosnan]] | 1953-05-16 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Íomhá:George Berkeley by Jonh Smibert.jpg|center|128px]] | [[George Berkeley]] | 1685-03-12 | 1753-01-14 | ''[[:d:Q15215556|Dysart Castle]]'' |- | style='text-align:right'| 29 | [[Íomhá:Richard Harris 1985 (1).jpg|center|128px]] | [[Richard Harris]] | 1930-10-01 | 2002-10-25 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Íomhá:Mother Jones no. 3.jpg|center|128px]] | [[Mary Harris Jones]] | 1830-05-01 | 1930-11-30 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[Íomhá:William Thomas Mulvany by Schaarwächter.jpg|center|128px]] | [[William Thomas Mulvany]] | 1806-03-11 | 1885-10-30 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Íomhá:Stephen Ireland 2009 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Stephen Ireland]] | 1986-08-22 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 33 | | [[Sandie Jones]] | 1951-11-09 | 2019-09-19 | [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[Íomhá:Sir Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington.jpg|center|128px]] | [[Arthur Wellesley, 1ú Diúc Wellington]] | 1769-05-01 | 1852-09-14 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[Íomhá:Saint Aidan.jpg|center|128px]] | [[Naomh Aodhán Lindisfarne]] | 590 | 651-08-31 | [[Cúige Chonnacht]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[Íomhá:Ned O'Sullivan.jpg|center|128px]] | [[Ned O'Sullivan]] | 1950-11-25 | | [[Lios Tuathail]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Íomhá:Binchy33 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Maeve Binchy]] | 1940-05-28<br/>1939-05-28<br/>1939-05-29 | 2012-07-30 | [[Deilginis]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[Íomhá:BertieAhernBerlin2007-bis.jpg|center|128px]] | [[Bertie Ahern|Parthalán Ó hEachthairn]] | 1951-09-12 | | [[Droim Conrach]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[Íomhá:George Gabriel Stokes, ante 1903 - Accademia delle Scienze di Torino 0155 B.jpg|center|128px]] | [[George Gabriel Stokes]] | 1819-08-13 | 1903-02-01 | [[An Scrín]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[Íomhá:JoeyO'Brien.JPG|center|128px]] | [[Joey O'Brien]] | 1986-02-17 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[Íomhá:Stieler - Lola Montez (Schönheitengalerie).jpg|center|128px]] | [[Lola Montez (Eliza Gilbert, damhsóir)|Lola Montez]] | 1821-02-17 | 1861-01-17 | [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[Íomhá:Sir Joshua Reynolds - Edmund Burke, 1729 - 1797. Statesman, orator and author - PG 2362 - National Galleries of Scotland.jpg|center|128px]] | [[Edmund Burke|Edmond Búrc]] | 1729-01-12 | 1797-07-09 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[Íomhá:Sir Charles Gavan Duffy (Weekly Times, 1874).jpg|center|128px]] | [[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh]] | 1816-04-12 | 1903-02-09 | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 44 | | [[John Desmond Bernal]] | 1901-05-10 | 1971-09-15 | [[An tAonach]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[Íomhá:2025 Colin Farrell - 2 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Colin Farrell]] | 1976-05-31 | | ''[[:d:Q104261563|Caisleán Cnucha]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | [[Íomhá:Eddie Jordan 2017 United States GP .jpg|center|128px]] | [[Eddie Jordan|Q173175]] | 1948-03-30 | 2025-03-20 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Íomhá:Michael Collins 1922.jpg|center|128px]] | [[Mícheál Ó Coileáin]] | 1890-10-16 | 1922-08-22 | [[Cloich na Coillte]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Íomhá:Seán MacSwiney, Oct 1920 (cropped).png|center|128px]] | [[Seán MacSwiney]] | 19th century | 20th century | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 49 | | [[James O'Keeffe]] | 1912 | 1986-05 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[Íomhá:Sir Edward Carson, bw photo portrait seated.jpg|center|128px]] | [[Edward Carson]] | 1854-02-09 | 1935-10-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 51 | | [[Conor Maguire]] | 1889-12-16 | 1971-09-26 | [[Conga]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[Íomhá:Edna O'Brien (2016).jpg|center|128px]] | [[Edna O'Brien]] | 1930-12-15 | 2024-07-27 | [[Tuaim Gréine]] |- | style='text-align:right'| 53 | | [[Ben Briscoe]] | 1934-03-11 | 2023-07-10 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[Íomhá:Heilbronn-Kilianskirche-SeyfferAltar03.JPG|center|128px]] | [[Naomh Cilian]] | 640 | 689 | [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[Íomhá:Ernest Walton.jpg|center|128px]] | [[Ernest Walton|Ernest Thomas Sinton Walton]] | 1903-10-06 | 1995-06-25 | [[Dún na Mainistreach]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[Íomhá:2013 Robbie Keane (cropped).jpg|center|128px]] | [[Robbie Keane]] | 1980-07-08 | | [[Tamhlacht]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Íomhá:Brian Cowen at White House on Saint Patrick's Day 2009.jpg|center|128px]] | [[Brian Cowen|Brian Ó Comhain]] | 1960-01-10 | | [[Tulach Mhór]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[Íomhá:Mary Robinson (2014).jpg|center|128px]] | [[Máire Mhic Róibín]] | 1944-05-21 | | [[Béal an Átha]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[Íomhá:Roy keane 2014.jpg|center|128px]] | [[Roy Keane]] | 1971-08-10 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[Íomhá:DDuff.JPG|center|128px]] | [[Damien Duff]] | 1979-03-02 | | [[Baile Baodáin]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Íomhá:Sinead O'Connor (14828633401) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Sinéad O'Connor]] | 1966-12-08 | 2023-07-26 | [[Gleann na gCaorach]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Íomhá:Dr James Ryan, 1932 (cropped).jpg|center|128px]] | [[James Ryan]] | 1891-12-06<br/>1892-12-06 | 1970-09-25 | ''[[:d:Q22084281|Teach Munna]]'' |- | style='text-align:right'| 63 | [[Íomhá:CillianMurphy-TIFF2025-01-Cropped (cropped).png|center|128px]] | [[Cillian Murphy]] | 1976-05-25 | | [[Dúglas]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Íomhá:Michael Gambon cropped.jpg|center|128px]] | [[Michael Gambon]] | 1940-10-19 | 2023-09-27 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[Íomhá:Mark Deery.jpeg|center|128px]] | [[Mark Dearey]] | 1963-03-19 | | [[Contae Lú]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Íomhá:Brendan Gleeson.jpg|center|128px]] | [[Brendan Gleeson]] | 1955-03-29 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 67 | | [[Siobhán Nic Gearailt, Cuntaois Urumhan]] | 1509 | 1565-01-02 | [[Cionn tSáile]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[Íomhá:Saint brendan german manuscript.jpg|center|128px]] | [[Naomh Breandán]] | 486 | 577 | [[An Fhianait]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[Íomhá:John field.jpg|center|128px]] | [[John Field]] | 1782-07-26 | 1837-01-23<br/>1837-01-11 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[Íomhá:Evanna Lynch (51693246964).jpg|center|128px]] | [[Evanna Lynch]] | 1991-08-16 | | [[Tearmann Feichín]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Íomhá:Eoin Colfer at BookExpo (05180).jpg|center|128px]] | [[Eoin Colfer]] | 1965-05-14 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[Íomhá:John Millington Synge - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]] | [[John Millington Synge]] | 1871-04-16 | 1909-03-24 | [[Ráth Fearnáin]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[Íomhá:Jonathan Rhys Meyers Cabourg 2013.jpg|center|128px]] | [[Jonathan Rhys Meyers]] | 1977-07-27 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Íomhá:Stephen Gately 2009.jpg|center|128px]] | [[Stephen Gately]] | 1976-03-17 | 2009-10-10 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[Íomhá:Herbert Kitchener 1914.jpg|center|128px]] | [[Herbert Kitchener, an Chéad Iarla Kitchener|Horatio Kitchener]] | 1850-06-24 | 1916-06-05 | [[Béal Átha Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[Íomhá:Geldof, Bob (IMF 2009).jpg|center|128px]] | [[Bob Geldof]] | 1951-10-05 | | [[Dún Laoghaire]] |- | style='text-align:right'| 77 | | [[Iris Murdoch]] | 1919-07-15 | 1999-02-08 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[Íomhá:Laurence Sterne by Sir Joshua Reynolds.jpg|center|128px]] | [[Laurence Sterne]] | 1713-11-24 | 1768-03-18 | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[Íomhá:WP2016 GlenHansard FFM.jpg|center|128px]] | [[Glen Hansard]] | 1970-04-21 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[Íomhá:Seán Barrett Ceann Comhairle 2015.png|center|128px]] | [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]] | 1944-08-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[Íomhá:Sheamus March 2018.jpg|center|128px]] | [[Sheamus]] | 1978-01-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 82 | | [[Christopher Nolan (scríbhneoir)|Christopher Nolan]] | 1965-09-06 | 2009-02-20 | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|center|128px]] | [[Seán Mac Réamainn]] | 1856-09-01 | 1918-03-06 | [[Contae Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[Íomhá:Autographed Photograph From Maureen O'Hara Price to Clifton Cates, circa 1945 (22479452472).jpg|center|128px]] | [[Maureen O'Hara]] | 1920-08-17 | 2015-10-24 | [[Raghnallach]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[Íomhá:Cecelia Ahern - Buchmesse Wien 2022 (a).JPG|center|128px]] | [[Cecelia Ahern]] | 1981-09-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[Íomhá:Niamh Kavanagh in Oslo 2010.jpg|center|128px]] | [[Niamh Kavanagh]] | 1968-02-13 | | [[Fionnghlas]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[Íomhá:Maureen O Sullivan, The New Movie Magazine, 1934.jpg|center|128px]] | [[Maureen O'Sullivan (aisteoir)|Maureen O'Sullivan]] | 1911-05-17 | 1998-06-23 | ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]'' |- | style='text-align:right'| 88 | [[Íomhá:Brenda Fricker March 1990.jpg|center|128px]] | [[Brenda Fricker]] | 1945-02-17 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[Íomhá:Eimear Quinn tijdens Het Grote Songfestivalfeest 2019.jpg|center|128px]] | [[Eimear Quinn]] | 1972-12-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[Íomhá:Sarah Bolger (48484781976) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Sarah Bolger]] | 1991-02-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[Íomhá:Sharon Corr.png|center|128px]] | [[Sharon Corr]] | 1970-03-24 | | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[Íomhá:Veronica Guerin 1.jpg|center|128px]] | [[Veronica Guerin]] | 1959-07-05 | 1996-06-26 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[Íomhá:Elaine Cassidy 2012.png|center|128px]] | [[Elaine Cassidy]] | 1979-12-31 | | [[Cill Chomhghaill]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[Íomhá:Sonia O'Sullivan from Sean Kelly and Sonia O Sullivan.jpg|center|128px]] | [[Sonia O'Sullivan]] | 1969-11-28 | | [[An Cóbh]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[Íomhá:Fionnula Flanagan (2018) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Fionnula Flanagan]] | 1941-12-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 96 | | [[Michelle Smith]] | 1969-12-16 | | [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[Íomhá:Douglas Hyde - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]] | [[Dubhghlas de hÍde]] | 1860-01-17 | 1949-07-12 | [[An Caisleán Riabhach]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[Íomhá:Lady gregory.jpg|center|128px]] | [[Lady Gregory]] | 1852-03-15 | 1932-05-22 | [[Baile Locha Riach]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[Íomhá:Finnan.jpg|center|128px]] | [[Steve Finnan]] | 1976-04-24 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[Íomhá:Richard Dunne 2012 Sopot.jpg|center|128px]] | [[Richard Dunne]] | 1979-09-21 | | [[Tamhlacht]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[Íomhá:William O'Brien 1917.jpg|center|128px]] | [[William O'Brien]] | 1852-10-02 | 1928-02-25 | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Íomhá:Smith O'Brien, The Irish Patriot.jpg|center|128px]] | [[William Smith O’Brien|William Smith O'Brien]] | 1803-10-17 | 1864-06-18 | [[Caisleán Dhrom Ólainn]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church St. Brendan Window 2010 09 10.jpg|center|128px]] | [[Brendan mac Nemainn]] | 5th century | 573 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[Íomhá:Naoise Ó Muirí 2013.jpg|center|128px]] | [[Naoise Ó Muirí]] | 1972-09-15 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Íomhá:WithSMcropped.jpg|center|128px]] | [[Samantha Mumba]] | 1983-01-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Íomhá:Christy Moore in Vicar Street.jpg|center|128px]] | [[Christy Moore]] | 1945-05-07 | | [[Droichead Nua]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[Íomhá:Kerry Condon during an interview in 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kerry Condon]] | 1983-01-09 | | [[Dúrlas Éile|Durlas]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Íomhá:Marian Keyes 2022.jpg|center|128px]] | [[Marian Keyes]] | 1963-09-10 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Íomhá:Imelda May (1).jpg|center|128px]] | [[Imelda May]] | 1974-07-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Íomhá:Alison Doody 2.jpg|center|128px]] | [[Alison Doody]] | 1966-11-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 111 | | [[Frank O'Farrell]] | 1927-10-09 | 2022-03-06 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Íomhá:Katie Taylor 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Katie Taylor]] | 1986-07-02 | | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Íomhá:Grainne Mhaol Ni Mhaille Statue.jpg|center|128px]] | [[Gráinne Ní Mháille]] | 1539 | 1603<br/>1599-06-18 | [[Oileán Chliara|Cliara]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[Íomhá:Maryolympia.jpg|center|128px]] | [[Mary Black]] | 1955-05-23<br/>1955-05-22 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[Íomhá:Jordan by Hoppner.jpg|center|128px]] | [[Dorothea Jordan]] | 1761-11-21 | 1816-07-05 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[Íomhá:John Lyons 2012.jpg|center|128px]] | [[John Lyons]] | 1977-06 | | [[Baile Munna]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[Íomhá:Andrea corr glastonbury.jpg|center|128px]] | [[Andrea Corr]] | 1974-05-17 | | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[Íomhá:Frank Fahy .PNG|center|128px]] | [[Proinsias Ó Fathaigh]] | 1880-01-12 | 1953-07-12 | [[Contae na Gaillimhe]]<br/>[[Éire]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[Íomhá:Ladywilde.jpg|center|128px]] | [[Jane Francesca Agnes Wilde|Jane Wilde]] | 1821-12-27 | 1896-02-03 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[Íomhá:Brian Bóruma mac Cennétig (1723) (crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Bóramha]] | 941 | 1014-04-23 | [[Cill Dalua]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[Íomhá:Éamon Ó Cuív clutching a cup.png|center|128px]] | [[Éamon Ó Cuív]] | 1950-06-23 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[Íomhá:Patrick Pearse cph.3b15294.jpg|center|128px]] | [[Pádraig Mac Piarais]] | 1879-11-10 | 1916-05-03 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[Íomhá:Thomas Ashe, half-length portrait (34628644896).jpg|center|128px]] | [[Tomás Ághas]] | 1885-01-12 | 1917-09-25 | [[Lios Póil]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[Íomhá:Seán Haughey, Jan 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Seán Ó hEochaidh]] | 1961-11-08 | | [[Ráth Eanaigh]] |- | style='text-align:right'| 125 | | [[Tony Gregory]] | 1947-12-05 | 2009-01-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[Íomhá:Dublin Writers Festival 2007 (686228986) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Claire Keegan]] | 1968 | | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 127 | | [[Michael Keyes]] | 1886-03-31 | 1959-09-08 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[Íomhá:Joseph Mary Plunkett.jpg|center|128px]] | [[Seosamh Pluincéad]] | 1887-11-21 | 1916-05-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[Íomhá:John Joly.jpg|center|128px]] | [[John Joly]] | 1857-11-01 | 1933-12-08 | [[Breacánach]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[Íomhá:Cork (47) 1.jpg|center|128px]] | [[Naomh Fionnbarra|Naomh Fionnbharra]] | 550 | 623-09-25 | [[Droichead na Bandan]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[Íomhá:StSunniva.jpg|center|128px]] | [[Sunniva]] | 10th century | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[Íomhá:Kevin Doyle at Avaya (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kevin Doyle]] | 1983-09-18 | | [[Maigh Arnaí]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[Íomhá:Gabriel Byrne 2010.jpg|center|128px]] | [[Gabriel Byrne]] | 1950-05-12 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Shane Long 02.jpg|center|128px]] | [[Shane Long]] | 1987-01-22 | | [[Gort na hUamha]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[Íomhá:Charlie McCreevy portrait.jpg|center|128px]] | [[Charles McCreevy|Cathal Mac Riabhaigh]] | 1949-09-30 | | [[Na Solláin]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[Íomhá:Eilean Mor Chapel.jpg|center|128px]] | [[Naomh Abbán]] | 570 | 620-03-16 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[Íomhá:Manchester - Old Trafford - Manchester United vs Crawley Town.jpg|center|128px]] | [[John O'Shea]] | 1981-04-30 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[Íomhá:Cox Portrait 2002.jpg|center|128px]] | [[Pat Cox|Pádraig Mac an Choiligh]] | 1952-11-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[Íomhá:Patrick Hillery (cropped).jpg|center|128px]] | [[Pádraig Ó hIrighile]] | 1923-05-02 | 2008-04-12 | [[Sráid na Cathrach]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[Íomhá:Edward Sabine Maull&Fox BNF Gallica.jpg|center|128px]] | [[Edward Sabine]] | 1788-10-14 | 1883-06-26 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[Íomhá:Ronan Keating - 2016-11-25 Night of the Proms (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ronan Keating]] | 1977-03-03 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[Íomhá:Damien Rice live 2.jpg|center|128px]] | [[Damien Rice]] | 1973-12-07 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[Íomhá:Portrait of Roger Casement P557.jpg|center|128px]] | [[Ruairí Mac Easmainn]] | 1864-09-01 | 1916-08-03 | [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Dumhach Thrá]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[Íomhá:Brian McFadden (cropped2).jpg|center|128px]] | [[Brian McFadden]] | 1980-04-12 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[Íomhá:Joshua Reynolds - William Petty.jpg|center|128px]] | [[William Petty, 2ú hIarla Shelburne|William Petty]] | 1737-05-02 | 1805-05-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[Íomhá:BRENDANBEHAN.jpg|center|128px]] | [[Breandán Ó Beacháin]] | 1923-02-09 | 1964-03-20 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[Íomhá:John Banville (2019) III.jpg|center|128px]] | [[John Banville]] | 1945-12-08 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[Íomhá:Colm Meaney at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]] | [[Colm Meaney]] | 1953-05-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[Íomhá:Stephen Hunt 2011.jpg|center|128px]] | [[Stephen Hunt]] | 1981-08-01 | | [[Port Laoise]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[Íomhá:Daniel O'Connell.png|center|128px]] | [[Dónall Ó Conaill]] | 1775-08-06 | 1847-05-15 | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[Íomhá:Sean ocasey 1924.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Cathasaigh]] | 1880-03-30 | 1964-09-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Íomhá:Thomas Moore from NPG.jpg|center|128px]] | [[Thomas Moore]] | 1779-05-28 | 1852-02-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Íomhá:10.5.17RobertSheehanByLuigiNovi1.jpg|center|128px]] | [[Robert Sheehan]] | 1988-01-07 | | [[Port Laoise]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[Íomhá:Glenn Whelan 2012 Sopot.jpg|center|128px]] | [[Glenn Whelan]] | 1984-01-13 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[Íomhá:Keith Andrews, Brentford F.C. head coach, August 2025.jpg|center|128px]] | [[Keith Andrews]] | 1980-09-13 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Íomhá:Staunton, Steve.jpg|center|128px]] | [[Steve Staunton]] | 1969-01-19 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Paul McShane 03 (cropped).JPG|center|128px]] | [[Paul McShane]] | 1986-01-06 | | [[Cill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[Íomhá:Charles Stewart Parnell (Portrait).jpg|center|128px]] | [[Charles Stewart Parnell]] | 1846-06-27 | 1891-10-06 | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[Íomhá:Denis Irwin (2017-07-29 img06) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Denis Irwin]] | 1965-10-31 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[Íomhá:San Colombano.jpg|center|128px]] | [[Columbán]] | 543 | 615-11-23 | [[Cúige Laighean]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[Íomhá:ESC2016 - Ireland 01 3.jpg|center|128px]] | [[Nicky Byrne]] | 1978-10-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[Íomhá:Sean T OKelly WhiteHouse 19390517.jpg|center|128px]] | [[Seán T. Ó Ceallaigh|Seán Tomás Ó Ceallaigh]] | 1882-08-25 | 1966-11-23 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[Íomhá:Stephen Kelly 2012 Sopot.jpg|center|128px]] | [[Stephen Kelly]] | 1983-09-06 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[Íomhá:Cropped portrait of Henry Grattan.jpg|center|128px]] | [[Henry Grattan]] | 1746-07-03 | 1820-06-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[Íomhá:Lord Castlereagh Marquess of Londonderry.jpg|center|128px]] | [[Robert Stewart, Bíocunta an Chaisleáin Riabhaigh]] | 1769-06-18 | 1822-08-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[Íomhá:Timothy Michael Healy Thoms Whos Who 1923.jpg|center|128px]] | [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tadhg Ó hEaluithe]] | 1855-05-17 | 1931-03-26 | [[Beanntraí]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Íomhá:William Martin Murphy Oil Painting by William Orpen.jpg|center|128px]] | [[William Martin Murphy|William Máirtín Ó Murchadha]] | 1844-11-21 | 1919-06-25 | [[Baile Chaisleáin Bhéarra]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[Íomhá:James Ussher by Sir Peter Lely.jpg|center|128px]] | [[James Ussher]] | 1581-01-04 | 1656-03-21 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[Íomhá:John Bruton, February 2002 (cropped 02).jpg|center|128px]] | [[John Bruton|Seán de Briotún]] | 1947-05-18 | 2024-02-06 | [[Dún Búinne]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Íomhá:Charles Haughey 1967 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Cathal Ó hEochaidh]] | 1925-09-16 | 2006-06-13 | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[Íomhá:Benjamin Guinness ILN.jpg|center|128px]] | [[Benjamin Lee Guinness|Benjamin Guinness]] | 1798-11-01 | 1868-05-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 172 | | [[Seán Eichingeam]] | 1870 | 1923-04-23 | [[Cuan Bhaile na Cúirte]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[Íomhá:Austin Stack (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aibhistín de Staic]] | 1879-12-07 | 1929-04-27 | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[Íomhá:Sir Phelim O’Neill.png|center|128px]] | [[Féilim Ó Néill]] | 1603 | 1653<br/>1652-03-10 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Íomhá:Niall Quinn 2011 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Niall Quinn]] | 1966-10-06 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[Íomhá:Maurice O'Connor.jpg|center|128px]] | [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]] | 1670 | 1738-03-25 | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Íomhá:Ken Doherty PHC 2012-3.jpg|center|128px]] | [[Ken Doherty]] | 1969-09-17 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Íomhá:Lawrence Parsons.jpg|center|128px]] | [[Laurence Parsons]] | 1840-11-17 | 1908-08-29 | [[Biorra]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Íomhá:1stEarlOfIveagh.jpg|center|128px]] | [[Edward Cecil Guinness]] | 1847-11-10 | 1927-10-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan NGI.4328.PNG|center|128px]] | [[Pádraig Sáirséal]] | 1655 | 1693-08-21 | [[Leamhcán]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[Íomhá:Feargus Edward O'Connor-crop.jpg|center|128px]] | [[Feargus O'Connor]] | 1794-07-18 | 1855-08-30<br/>1855-08-31 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[Íomhá:Catherine Day, Secretary-General of the EC - 2011.jpg|center|128px]] | [[Catherine Day]] | 1954-06-16 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[Íomhá:Arthur Griffith (1871-1922).jpg|center|128px]] | [[Art Ó Gríofa]] | 1872-03-31 | 1922-08-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[Íomhá:Richard Sheridan.jpg|center|128px]] | [[Richard Brinsley Sheridan]] | 1751-10-30 | 1816-07-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Íomhá:Darren Shan (2016).jpg|center|128px]] | [[Darren Shan]] | 1972-07-03<br/>1972-07-02 | | [[Londain]]<br/>[[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[Íomhá:Dick Spring, April 1995 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Dick Spring|Risteard Mac An Earraigh]] | 1950-08-29 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[Íomhá:Liam Brady rte.jpg|center|128px]] | [[Liam Brady]] | 1956-02-13 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Íomhá:Stephen ROCHE.jpg|center|128px]] | [[Stephen Roche]] | 1959-11-28 | | [[Dún Droma]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[Íomhá:Aidan Gillen Official.jpg|center|128px]] | [[Aidan Gillen]] | 1968-04-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[Íomhá:John Tyndall portrait mid career.jpg|center|128px]] | [[John Tyndall]] | 1820-08-02 | 1893-12-04 | [[Contae Cheatharlach]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[Íomhá:Ronnie drew 2004.jpg|center|128px]] | [[Ronnie Drew]] | 1934-09-16 | 2008-08-16 | [[Dún Laoghaire]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Íomhá:Gerald Fitzgerald 9th Earl of Kildare 2.JPG|center|128px]] | [[Gearóid Óg Mac Gearailt]] | 1487 | 1534-09-02 | [[Maigh Nuad]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Íomhá:Ray-Sachs-Ivor-Robinson-Art-Komar-and-John-Lighton-Synge-Jablonna-1962-Photo.png|center|128px]] | [[John Lighton Synge]] | 1897-03-23 | 1995-03-30 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Íomhá:Charles Villiers Stanford c1894bw.jpg|center|128px]] | [[Charles Villiers Stanford]] | 1852-09-30 | 1924-03-29 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Íomhá:Statua di Luke Kelly.jpg|center|128px]] | [[Luke Kelly]] | 1940-11-17 | 1984-01-30 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Íomhá:Liam O'Flaherty.jpeg|center|128px]] | [[Liam Ó Flaithearta]] | 1896-08-28<br/>1896-04-28<br/>1897-04-19 | 1984-09-07<br/>1984-07-07 | [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[Íomhá:Darren O'Dea 2011.jpg|center|128px]] | [[Darren O'Dea]] | 1987-02-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[Íomhá:Anton abbadia.png|center|128px]] | [[Antoine Thomson d'Abbadie]] | 1810-01-03 | 1897-03-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Íomhá:Ciarán Cannon April 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ciarán Cannon|Ciarán Ó Canáin]] | 1965-09-19 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[Íomhá:John Boyne in Dublin (cropped).JPG|center|128px]] | [[John Boyne]] | 1971-04-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[Íomhá:Henry Hughes Wilson, British general, photo portrait standing in uniform.jpg|center|128px]] | [[Henry Wilson]] | 1864-05-05 | 1922-06-22 | [[Contae an Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 202 | | [[Máirtín Mac Cumascaigh]] | 1978-11-09 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Íomhá:Albert Reynolds (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ailbhe Mac Raghnaill]] | 1932-11-03 | 2014-08-21 | [[Rúscaigh]] |- | style='text-align:right'| 204 | | [[Dan Neville]] | 1946-12-08 | | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[Íomhá:Liam Twomey, May 2015 (17744432900) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Liam Twomey]] | 1967-04-03 | | [[Cloich na Coillte]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[Íomhá:Ciarán Cuffe Annual Green Convention 2018.jpg|center|128px]] | [[Ciarán Cuffe]] | 1963-04-03 | | [[Seanchill]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[Íomhá:Bernard Durkan (official portrait) 2020 (cropped) 2.png|center|128px]] | [[Bernard Durkan]] | 1945-03-26 | | [[Béal Átha na Muice]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[Íomhá:Bernard Allen November 1996.png|center|128px]] | [[Bernard Ó hAilín]] | 1944-09-09 | 2024-06-22 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[Íomhá:Cearbhall Ó Dálaigh, 1975 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Cearbhall Ó Dálaigh]] | 1911-02-12 | 1978-03-21<br/>1978-03-11 | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[Íomhá:DOOR STEP 2016-07-12 Denis Naughten (27644046983).jpg|center|128px]] | [[Denis Naughten]] | 1973-06-23 | | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[Íomhá:Taoiseach Liam Cosgrave-Patricks Day 1976.jpg|center|128px]] | [[Liam Mac Cosgair]] | 1920-04-13 | 2017-10-04 | [[Caisleán Cnucha]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[Íomhá:PadraigHarrington2004RyderCup.jpg|center|128px]] | [[Pádraig Harrington]] | 1971-08-31 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[Íomhá:Jack Lynch, 1972 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Loingsigh]] | 1917-08-15 | 1999-10-20 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[Íomhá:Dylan Moran Melbourne.jpg|center|128px]] | [[Dylan Moran]] | 1971-11-03 | | [[An Uaimh]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[Íomhá:US visit of Taoiseach Costello in 1956 (cropped).jpg|center|128px]] | [[John A. Costello|Seán A Mac Coisdealbha]] | 1891-06-20 | 1976-01-05 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[Íomhá:Eoin Hand (1981).jpg|center|128px]] | [[Eoin Hand]] | 1946-03-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[Íomhá:Anthony Lawlor.jpg|center|128px]] | [[Anthony Lawlor]] | 1959-06-13 | | [[Baile Eoin]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[Íomhá:Thomas FitzGerald, 10th Earl of Kildare.jpg|center|128px]] | [[Tomás Mac Gearailt, 10ú hIarla Chill Dara|Tomás Mac Gearailt]] | 1513 | 1537 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 219 | | [[Alice Kyteler]] | 1263 | No/unknown value | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 220 | | [[Gary Deegan]] | 1987-09-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[Íomhá:Enniscorthy St. Aidan's Cathedral East Aisle Fifth Window Saint Aidan Detail 2009 09 28.jpg|center|128px]] | [[Naomh Aodhán (Maodhóg)]] | 6th century | 627 | [[Contae an Chabháin]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[Íomhá:William Stokes (1804 - 1878).jpg|center|128px]] | [[William Stokes]] | 1804-10-01 | 1878-01-10 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[Íomhá:BrotherWalfrid(AndrewKerins).jpg|center|128px]] | [[Andrew Kerins]] | 1840-05-18 | 1915-04-17 | [[Contae Shligigh]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[Íomhá:PadraicColum.jpeg|center|128px]] | [[Padraic Colum]] | 1881-12-08 | 1972-01-11 | [[Contae an Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[Íomhá:Eileen Desmond 1981 02.jpg|center|128px]] | [[Eileen Desmond]] | 1932-12-29 | 2005-01-06 | [[Cionn tSáile]] |- | style='text-align:right'| 226 | | [[Josephine Hart]] | 1942-03-01 | 2011-06-02 | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 227 | | [[Dónal McCann]] | 1943-05-07 | 1999-07-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[Íomhá:Dan O'Herlihy 1955.JPG|center|128px]] | [[Dan O'Herlihy]] | 1919-05-01 | 2005-02-17 | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[Íomhá:Portrait of Theobald Wolfe Tone (4672711).jpg|center|128px]] | [[Theobald Wolfe Tone]] | 1763-06-20 | 1798-11-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[Íomhá:Eileen Gray.jpg|center|128px]] | [[Eileen Gray]] | 1878-08-08<br/>1879 | 1976-10-31 | [[Inis Córthaidh]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[Íomhá:Tommy Bowe.jpg|center|128px]] | [[Tommy Bowe]] | 1984-02-22 | | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[Íomhá:Cardinal Sean Patrick Brady.jpg|center|128px]] | [[Seán Mac Brádaigh]] | 1939-08-16 | | ''[[:d:Q5309129|Drumcalpin]]'' |- | style='text-align:right'| 233 | [[Íomhá:Kate O'Brien, 1926.jpg|center|128px]] | [[Cáit Ní Bhriain]] | 1897-12-03 | 1974-08-13 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Íomhá:Marian Harkin, Dec 2024 - 54193737946 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Marian Harkin]] | 1953-11-26 | | [[Baile an Tóchair]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[Íomhá:Portrait of Nora Joyce (Mrs. James Joyce) 1926–1927 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Nora Barnacle]] | 1884-03-21 | 1951-04-10 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[Íomhá:Maria Doyle Kennedy 2014 crop.jpg|center|128px]] | [[Maria Doyle Kennedy]] | 1964-09-25 | | [[Cluain Tarbh]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[Íomhá:Catherine Hayes.jpg|center|128px]] | [[Catherine Hayes]] | 1818-10-29<br/>1825 | 1861-08-11 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[Íomhá:Deirdre de Búrca at Lisbon 2.jpg|center|128px]] | [[Déirdre de Búrca]] | 1963-10 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[Íomhá:Joan Burton crop.jpg|center|128px]] | [[Joan Burton|Siobhán de Bhurtúin]] | 1949-02-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[Íomhá:Jan O'Sullivan.jpg|center|128px]] | [[Jan O'Sullivan|Jan Uí Shúilleabháin]] | 1950-12-06 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[Íomhá:Frank Cluskey, 1981 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Frank Cluskey]] | 1930-04-08 | 1989-05-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[Íomhá:Padraig Faulkner, 1980 (cropped).png|center|128px]] | [[Pádraig Faulkner]] | 1918-03-12 | 2012-06-01 | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[Íomhá:Gerard Collins MEP 1994.jpg|center|128px]] | [[Gerry Collins]] | 1938-10-16 | | [[Mainistir na Féile]] |- | style='text-align:right'| 244 | | [[John O'Connell (Baile Átha Cliath)|John O'Connell]] | 1927-01-20 | 2013-03-08 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[Íomhá:Tony O'Reilly 1959.jpg|center|128px]] | [[Tony O'Reilly]] | 1936-05-07 | 2024-05-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 246 | | [[Kirsten Sheridan]] | 1976-07-14 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[Íomhá:Rob Kearney 2015 RWC.jpg|center|128px]] | [[Rob Kearney]] | 1986-03-26 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[Íomhá:Arthur Guinness.jpg|center|128px]] | [[Arthur Guinness]] | 1725 | 1803-01-23 | [[Cill Droichid]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[Íomhá:George Noble Plunkett, circa 1915.jpg|center|128px]] | [[George Noble Plunkett|An Cunta Pluincéad]] | 1851-12-03 | 1948-03-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[Íomhá:Alan Dukes, December 1996 (cropped original).jpg|center|128px]] | [[Alan Dukes|Ailéin de Diúc]] | 1945-04-20 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[Íomhá:Michael O'Leary, September 1979 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michael O'Leary (Aire)|Michael O'Leary]] | 1936-05-08 | 2006-05-11 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[Íomhá:Justin Keating 1973 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Justin Keating]] | 1930-01-07 | 2009-12-31 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 253 | | [[Breandán Ó hEithir]] | 1930-01-18 | 1990-10-26 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[Íomhá:Tomás Mac Giolla.jpg|center|128px]] | [[Tomás Mac Giolla]] | 1924-01-25 | 2010-02-04 | [[An tAonach]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[Íomhá:Alan Kelly 2011.jpg|center|128px]] | [[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Kelly]] | 1975-07-13 | | [[An Port Rua]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[Íomhá:James Dillon circa 1930s.jpg|center|128px]] | [[James Dillon|Séamus Diolún]] | 1902-09-26 | 1986-02-10 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[Íomhá:Portrait of Sir Richard John Griffith, 1st Bt. (by Stephen Catterson Smith).jpg|center|128px]] | [[Richard Griffith]] | 1784-09-20 | 1878-09-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[Íomhá:Edward Hincks.jpg|center|128px]] | [[Edward Hincks]] | 1792-08-19 | 1866-12-03 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - David Forde 01.jpg|center|128px]] | [[David Forde]] | 1979-12-20 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[Íomhá:Domhnall Gleeson - Walk of Fame.jpg|center|128px]] | [[Domhnall Gleeson]] | 1983-05-12 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[Íomhá:William Thomas Cosgrave.jpg|center|128px]] | [[Liam Tomás Mac Cosgair]] | 1880-06-06 | 1965-11-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[Íomhá:Brendan Howlin Aviva (cropped).jpg|center|128px]] | [[Brendan Howlin|Breandán Ó hAmhláin]] | 1956-05-09 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[Íomhá:Brendan Smith 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Brendan Smith]] | 1956-06-01 | | [[An Cabhán]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[Íomhá:Séamus Pattison, 1982 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Séamus Pattison]] | 1936-04-19 | 2018-02-04 | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[Íomhá:The British Library - Classic Album Sundays present an Evening with Róisín Murphy (zPkiYJX5h7Q - 1920x1080 - 8m43s).png|center|128px]] | [[Róisín Murphy]] | 1973-07-05 | | [[An tInbhear Mór]] |- | style='text-align:right'| 266 | | [[Seán Flanagan]] | 1922-01-26 | 1993-02-05 | [[Béal Átha hAmhnais]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[Íomhá:Mary Lou McDonald, 2018.jpg|center|128px]] | [[Mary Lou McDonald]] | 1969-05-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 268 | | [[Doireann Ní Bhriain]] | 1952 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 269 | | [[Nuala O'Faolain|Nuala Ó Faoláin]] | 1940-03-01 | 2008-05-09 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 270 | | [[Dawn Martin]] | 1976-06-28 | | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[Íomhá:Mary White Green Party.jpg|center|128px]] | [[Mary White]] | 1948-11-24 | | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 272 | | [[Marina Carr]] | 1964-11-17 | | [[Contae Uíbh Fhailí]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[Íomhá:Siobhan Fahey.jpg|center|128px]] | [[Siobhan Fahey]] | 1958-09-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[Íomhá:Mary Harney cropped.jpg|center|128px]] | [[Mary Harney|Máire Ní Áirne]] | 1953-03-11 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[Íomhá:Mairead McGuinness 2023.jpg|center|128px]] | [[Mairead McGuinness|Máiréad Nic Aonasa]] | 1959-06-13 | | [[Droichead Átha]]<br/>[[Baile Átha Fhirdhia]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[Íomhá:Mary Hanafin (cropped).jpg|center|128px]] | [[Máire Ní Ainifín]] | 1959-06-01 | | [[Dúrlas Éile|Durlas]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[Íomhá:Seán Lemass, 1966.jpg|center|128px]] | [[Seán F. Lemass]] | 1899-07-15 | 1971-05-11 | [[An Baile Breac (Baile Átha Cliath)|An Baile Breac]] |- | style='text-align:right'| 278 | | [[Margaret Hassan]] | 1945-04-18 | 2004-11-08 | [[Deilginis]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[Íomhá:Noel Browne, 1948 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Noel Browne|Nollaig de Brún]] | 1915-12-20 | 1997-05-21 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[Íomhá:Andy Reid.png|center|128px]] | [[Andy Reid]] | 1982-07-29 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 281 | | [[David Kelly]] | 1929-07-11 | 2012-02-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[Íomhá:Colm toibin 2006.jpg|center|128px]] | [[Colm Tóibín]] | 1955-05-30 | | [[Inis Córthaidh]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[Íomhá:KeithFahey Augsburg.jpg|center|128px]] | [[Keith Fahey]] | 1983-01-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[Íomhá:James Hoban circa 1800 - Crop.jpg|center|128px]] | [[James Hoban]] | 1762 | 1831-12-08 | [[Contae Chill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[Íomhá:Tom Crean2b.JPG|center|128px]] | [[Tom Crean|Tomás Ó Croidheáin]] | 1877-02-16 | 1938-07-27 | [[Abhainn an Scáil]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[Íomhá:Batt O'Keeffe 2.png|center|128px]] | [[Batt O'Keeffe]] | 1945-04-02 | | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[Íomhá:James Stephens, 1935.jpg|center|128px]] | [[James Stephens (scríbhneoir)]] | 1882-02-09<br/>1882-02-02 | 1950-12-26 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 288 | [[Íomhá:Prendergast, Phil-9374.jpg|center|128px]] | [[Phil Prendergast]] | 1959-09-20 | | [[Contae Chill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 289 | | [[Ruth Bradley]] | 1987-01-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[Íomhá:SKenny.jpg|center|128px]] | [[Stephen Kenny]] | 1971-10-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[Íomhá:Cillian Sheridan.jpg|center|128px]] | [[Cillian Sheridan]] | 1989-02-23 | | [[Coill an Chollaigh]] |- | style='text-align:right'| 292 | | [[Yvonne McGuinness]] | 1972-10-12 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[Íomhá:Thomas F. Meagher.jpg|center|128px]] | [[Thomas Francis Meagher]] | 1823-08-03 | 1867-07-01 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[Íomhá:Ó Mórna agus Dánta Eile.png|center|128px]] | [[Máirtín Ó Direáin]] | 1910-11-29 | 1988-03-19 | [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[Íomhá:Tras Honan at the meeting of the European Parliament in Luxembourg (cropped).jpg|center|128px]] | [[Tras Honan|Q523455]] | 1930-01-04 | 2023-11-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[Íomhá:Mary Kennedy at Electric Picnic 2024.jpg|center|128px]] | [[Mary Kennedy]] | 1956-10-04 | | [[Cluain Dolcáin]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[Íomhá:Nessa Childers MEP Ireland 01 (cropped).JPG|center|128px]] | [[Nessa Childers]] | 1956-10-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 298 | | [[William Trevor]] | 1928-05-24 | 2016-11-20 | [[Baile Mhistéala]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[Íomhá:Dave Allen 1968.JPG|center|128px]] | [[Dave Allen]] | 1936-07-06 | 2005-03-10 | [[Teach na Giúise]] |- | style='text-align:right'| 300 | | [[Christy Brown]] | 1932-06-05 | 1981-09-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[Íomhá:Alan Shatter.jpg|center|128px]] | [[Alan Shatter]] | 1951-02-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[Íomhá:Anthony Stokes Tehran derby.jpg|center|128px]] | [[Anthony Stokes]] | 1988-07-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 303 | | [[Éinde Ó Callaráin]] | 1942-05 | 2004-04-08 | [[Maigh Locha]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[Íomhá:PSM V63 D476 George Francis FitzGerald.png|center|128px]] | [[George Francis Fitzgerald]] | 1851-08-03 | 1901-02-21 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 305 | | [[Avril Doyle]] | 1949-04-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[Íomhá:Frances Fitzgerald 2011.jpg|center|128px]] | [[Frances Fitzgerald|Proinséas Mhic Gearailt]] | 1950-08-01 | | [[Cromadh]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[Íomhá:Catherine Byrne TD.jpg|center|128px]] | [[Catherine Byrne]] | 1956-02-26 | | [[An Cloigín Gorm]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]] | [[Maighréad de Bhál]] | 1515 | 1584 | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[Íomhá:Mary O'Rourke, September 2009.jpg|center|128px]] | [[Mary O'Rourke|Máire Uí Ruairc]] | 1937-05-31 | 2024-10-03 | [[Baile Átha Luain]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[Íomhá:Dervla Kirwan in 2016.jpg|center|128px]] | [[Dervla Kirwan]] | 1971-10-24<br/>1971-10-23 | | [[Baile an Teampaill (Baile Átha Cliath)|Baile an Teampaill]] |- | style='text-align:right'| 311 | [[Íomhá:Dolores O'Riordan 2016 (cropped).jpeg|center|128px]] | [[Dolores O'Riordan|Dolores Ní Ríordáin]] | 1971-09-06 | 2018-01-15 | [[Baile Uí Bhricín Thuaidh]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[Íomhá:Mary Ward (scientist).jpg|center|128px]] | [[Mary Ward]] | 1827-04-27 | 1869-08-31 | [[Contae Uíbh Fhailí]] |- | style='text-align:right'| 313 | | [[Paddy Canny]] | 1919-09-09 | 2008-06-28 | ''[[:d:Q104294289|Gleann Dríth]]'' |- | style='text-align:right'| 314 | [[Íomhá:Joe Kinnear Hull City v. Newcastle United 1.png|center|128px]] | [[Joe Kinnear]] | 1946-12-27 | 2024-04-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[Íomhá:Robert Emmet--The Irish Patriot.jpg|center|128px]] | [[Roibeard Emmet]] | 1780-03-04 | 1803-09-20 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[Íomhá:Billy Kelleher.jpg|center|128px]] | [[Billy Kelleher]] | 1968-01-20 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[Íomhá:Minister Jimmy Deenihan at the Feile na Greine Festival, Tech Amergin, Waterville, Co Kerry. 2012.JPG|center|128px]] | [[Jimmy Deenihan]] | 1952-09-11 | | [[Leic Snámha]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[Íomhá:Pat Breen 2017 at Opening plenary session, 11 December 2017 cropped.jpg|center|128px]] | [[Pat Breen]] | 1957-03-21 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[Íomhá:William Strutt, Portrait of Robert O'Hara Burke, 1860.jpg|center|128px]] | [[Robert O'Hara Burke]] | 1821-05-06 | 1861-06-28<br/>1861-07-01 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[Íomhá:Pat Rabbitte, circa 2002.jpg|center|128px]] | [[Pat Rabbite|Pádraic Ó Coinín]] | 1949-05-18 | | [[Clár Chlainne Mhuiris]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[Íomhá:Peter von Lacy.PNG|center|128px]] | [[Peadar de Lása]] | 1678-10-30<br/>1678-09-29 | 1751-04-19 | [[Cill Íde]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[Íomhá:Cathalbrugha.JPG|center|128px]] | [[Cathal Brugha]] | 1874-07-18 | 1922-07-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 323 | | [[Máirtín Ó Cadhain]] | 1906-01-04 | 1970-10-18 | [[An Spidéal]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[Íomhá:Gen. Richard Mulcahy LCCN2014717121.jpg|center|128px]] | [[Risteárd Ó Maolchatha]] | 1886-05-10 | 1971-12-16 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[Íomhá:Maturin.jpg|center|128px]] | [[Charles Maturin]] | 1782-09-25 | 1824-10-30 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[Íomhá:Saint Virgilius, Salzburg.jpg|center|128px]] | [[Naomh Feargal]] | 700 | 784-11-27 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[Íomhá:Paddy Keenan ACF.jpg|center|128px]] | [[Paddy Keenan]] | 1950-01-30 | | [[Baile Átha Troim]] |- | style='text-align:right'| 328 | | [[John Joe Nevin|John Joseph Nevin]] | 1989-06-07 | | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[Íomhá:James Fintan Lalor (Young Irelander).jpg|center|128px]] | [[James Fintan Lalor (Éire Óg)|James Fintan Lalor]] | 1807-03-10 | 1849-12-27 | ''[[:d:Q136402282|Tenakill House]]'' |- | style='text-align:right'| 330 | [[Íomhá:DionBoucicault.jpg|center|128px]] | [[Dion Boucicault]] | 1822-12-26 | 1890-09-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[Íomhá:Donal MacIntyre.jpg|center|128px]] | [[Donal MacIntyre]] | 1966-01-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[Íomhá:Michael O’Leary 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michael O'Leary (Ryanair)|Michael O'Leary]] | 1961-03-20 | | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[Íomhá:Kian Egan 2009.jpg|center|128px]] | [[Kian Egan]] | 1980-04-29 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 334 | | [[Niall Caille]] | 9th century | 846 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[Íomhá:Paul Murphy 2013.jpg|center|128px]] | [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Paul Murphy]] | 1983-04-13 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[Íomhá:Statue St Finnian of Clonard (cropped).jpg|center|128px]] | [[Naomh Fionnán (Cluain Ioraird)|Fionnán Chluain Ioraird]] | 470 | 549<br/>552 | [[Míseal]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[Íomhá:Michael Kitt, 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michael P. Kitt]] | 1950-05-17 | | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[Íomhá:James Everett, 1949.jpg|center|128px]] | [[James Everett]] | 1894-05-01 | 1967-12-18 | ''[[:d:Q104276727|Ráth Droma]]'' |- | style='text-align:right'| 339 | [[Íomhá:Brian-Crowley-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]] | [[Brian Mac Amhlaidh]] | 1964-03-04 | 2026-01-23 | [[An Charraig Dhubh]] |- | style='text-align:right'| 340 | | [[Seán Treacy]] | 1923-09-22 | 2018-03-23 | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[Íomhá:Louis Walsh2009July.jpg|center|128px]] | [[Louis Walsh]] | 1952-08-05 | | [[Coillte Mach]] |- | style='text-align:right'| 342 | | [[Hugh O'Flaherty]] | 1898-02-28 | 1963-10-30 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[Íomhá:Drbarnardo.jpg|center|128px]] | [[Thomas John Barnardo]] | 1845-07-04 | 1905-09-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 344 | | [[Patrick Hogan (Ceann Comhairle)|Patrick Hogan]] | 1886-01-01 | 1969-01-24 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[Íomhá:Portrait of George Brown.jpg|center|128px]] | [[Seoirse de Brún]] | 1698-06-15 | 1792-02-18<br/>1792-09-18 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[Íomhá:Art O'Connor.jpg|center|128px]] | [[Art O'Connor]] | 1888 | 1950-05-10 | [[Cill Droichid]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[Íomhá:John Thomas Romney Robinson by James Simonton c1850s.png|center|128px]] | [[Thomas Romney Robinson|John Thomas Romney Robinson]] | 1792-04-23 | 1882-02-28 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[Íomhá:Oliver Plunket by Edward Luttrell.jpg|center|128px]] | [[Oilibhéar Pluincéad|Oilibhéar Pluincéid]] | 1629-11-01 | 1681-07-01 | [[Loch Craobh]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[Íomhá:Tomás Ó Criomhthain.jpg|center|128px]] | [[Tomás Ó Criomhthain]] | 1855 | 1937-03-07 | [[Na Blascaodaí]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[Íomhá:James Napper Tandy.jpg|center|128px]] | [[James Napper Tandy]] | 1740 | 1803-08-24 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[Íomhá:Domhnall Ua Buachalla circa 1916.png|center|128px]] | [[Domhnall Ua Buachalla]] | 1866-02-05 | 1963-10-30 | [[Maigh Nuad]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[Íomhá:John McCormack, 1884-1945 LCCN2003677331.jpg|center|128px]] | [[John McCormack]] | 1884-06-14 | 1945-09-16 | [[Baile Átha Luain]] |- | style='text-align:right'| 353 | | [[Seathrún Céitinn]] | 1569 | 1644 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 354 | | [[Conor McPherson]] | 1971-08-06 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[Íomhá:Terry Wogan MBE Investiture cropped.jpg|center|128px]] | [[Terry Wogan]] | 1938-08-03 | 2016-01-31 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[Íomhá:Ron Delany 1957.jpg|center|128px]] | [[Ronnie Delany]] | 1935-03-06 | 2026-03-11 | [[An tInbhear Mór]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[Íomhá:PSM V79 D211 George Johnston Stoney.png|center|128px]] | [[George Johnstone Stoney]] | 1826-02-15 | 1911-07-05 | [[Contae Uíbh Fhailí]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[Íomhá:Eamonn Coghlan (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eamonn Coghlan]] | 1952-11-21 | | [[Droimeanach]] |- | style='text-align:right'| 359 | | [[Conchúr Crús Ó Briain]] | 1917-11-03 | 2008-12-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[Íomhá:Paddy Moloney.jpg|center|128px]] | [[Paddy Moloney]] | 1938-08-01 | 2021-10-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church Saint Kieran Window Detail 2010 09 10.jpg|center|128px]] | [[Naomh Ciarán]] | 516 | 546 | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[Íomhá:Robert Kane (chemist).jpg|center|128px]] | [[Robert Kane]] | 1809-09-24 | 1890-02-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[Íomhá:Adhemar de Barros e Patrick Peyton (1964).jpg|center|128px]] | [[Patrick Peyton]] | 1909-01-09 | 1992-06-03 | [[Áth Tí an Mheasaigh]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[Íomhá:RubyWalsh2013.jpg|center|128px]] | [[Ruby Walsh]] | 1979-05-14 | | ''[[:d:Q2084287|An Chill]]'' |- | style='text-align:right'| 365 | | [[Éamann Ó Braonáin]] | 1978-10-02 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[Íomhá:Shane Filan.jpg|center|128px]] | [[Shane Filan]] | 1979-07-05<br/>1979-07 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[Íomhá:President Biden celebrates 2023 Saint Patrick's Day at the White House (4) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Niall Horan]] | 1993-09-13 | | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[Íomhá:2023-04-29 18-11-19 ILCE-7C DSC15774 Kiri DxO.jpg|center|128px]] | [[Jack Gleeson]] | 1992-05-20 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[Íomhá:Poet Austin Clarke.png|center|128px]] | [[Austin Clarke]] | 1896-05-09 | 1974-03-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 370 | | [[Paddy Reilly]] | 1939-10-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[Íomhá:LarryMullenJr.jpg|center|128px]] | [[Larry Mullen]] | 1961-10-31 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[Íomhá:Bono singing in Indianapolis on Joshua Tree Tour 2017 9-10-17.jpg|center|128px]] | [[Bono]] | 1960-05-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 373 | | [[Brian Kerr]] | 1953-03-03<br/>1953-03-05 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 374 | | [[Gráinne Seoige]] | 1973-11-05 | | [[An Spidéal]] |- | style='text-align:right'| 375 | | [[Billy Roche]] | 1949-01-11 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[Íomhá:Diarmaid Mac Murrough Expugnatio Hibernica.jpg|center|128px]] | [[Diarmaid Mac Murchadha]] | 1110 | 1171-05-01 | [[Cúige Laighean]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[Íomhá:Bobby Aylward.jpg|center|128px]] | [[Bobby Aylward]] | 1955-04-01 | 2022-07-14 | [[Muileann an Bhata]] |- | style='text-align:right'| 378 | | [[Bobby Molloy]] | 1936-07-09 | 2016-10-02 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[Íomhá:Kirwan Richard portrait.jpg|center|128px]] | [[Richard Kirwan]] | 1733-08-01 | 1812-06-01 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[Íomhá:Brendan Corish 1949.png|center|128px]] | [[Brendan Corish|Breandán Mac Fheorais]] | 1918-11-19 | 1990-02-17 | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 381 | | [[Peadar de Bhulbh]] | 1727 | 1803 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 382 | [[Íomhá:Brian Lenihan, July 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Brian Seosamh Ó Luineacháin]] | 1959-05-21 | 2011-06-10 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[Íomhá:Brian Lenihan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Brian Pádraig Ó Luineacháin]] | 1930-11-17 | 1995-11-01 | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[Íomhá:Brian O'Driscoll 2.jpg|center|128px]] | [[Brian O'Driscoll]] | 1979-01-21 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[Íomhá:Eamon Ryan Green Party.jpg|center|128px]] | [[Eamon Ryan|Éamon Ryan]] | 1963-07-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[Íomhá:Micheál Martin TD (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mícheál Ó Máirtín]] | 1960-08-16 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[Íomhá:George Charles Beresford - William Orpen (1903).jpg|center|128px]] | [[William Orpen]] | 1878-11-27 | 1931-09-29 | [[Stigh Lorgan]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[Íomhá:Declans church.jpg|center|128px]] | [[Naomh Deaglán]] | 5th century | 5th century | [[Cúige Mumhan]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[Íomhá:Cynthia Ní Mhurchú, 2024.jpg|center|128px]] | [[Cynthia Ní Mhurchú]] | 1966 | | [[Ceatharlach]] |- | style='text-align:right'| 390 | | [[Gráinne Murphy]] | 1993-03-26 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 391 | | [[Ceann Faoladh mac Blathmaic]] | | 675 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[Íomhá:Michael Carruth, 1992.jpg|center|128px]] | [[Michael Carruth]] | 1967-07-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[Íomhá:Dermot Bolger.png|center|128px]] | [[Dermot Bolger]] | 1959-02-06 | | [[Fionnghlas]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[Íomhá:Stefan Molyneux 2014-02-10.jpg|center|128px]] | [[Stefan Molyneux]] | 1966-09-24 | | [[Baile Átha Luain]] |- | style='text-align:right'| 395 | | [[Kevin Moran (peileadóir)|Kevin Moran]] | 1956-04-29 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 396 | | [[T. P. McKenna]] | 1929-09-07 | 2011-02-13 | [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[Íomhá:Thomas Derrig.JPG|center|128px]] | [[Tomás Ó Deirg]] | 1897-11-26 | 1956-11-19 | [[Cathair na Mart]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[Íomhá:Jim Corr.jpg|center|128px]] | [[Jim Corr]] | 1964-07-31 | | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[Íomhá:Graham Linehan - 2013 (8735745502) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Graham Linehan]] | 1968-05-22 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[Íomhá:Blason famille ie Fitzgerald de Desmond.svg|center|128px]] | [[Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan]] | 1533 | 1583-11-11 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 401 | | [[Patrick O'Donnell]] | 1907-08-21 | 1970-10-04 | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[Íomhá:3968-owen heary (cropped).jpg|center|128px]] | [[Owen Heary]] | 1976-10-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[Íomhá:Ernest Shackleton before 1909.jpg|center|128px]] | [[Ernest Shackleton]] | 1874-02-15 | 1922-01-05 | [[Caisleán Cill Chá]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[Íomhá:JohnPhilipHolland.jpg|center|128px]] | [[Seán Pilib Ó Maolchalann]] | 1840-02-29 | 1914-08-12 | [[Lios Ceannúir]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[Íomhá:Shane Horgan 2009 cropped.jpg|center|128px]] | [[Shane Horgan]] | 1978-07-18 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[Íomhá:Full length picture, Kevin O'Higgins, Minister of Home Affairs (23878736159) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kevin O’Higgins|Caoimhín Ó hUiginn]] | 1892-06-07 | 1927-07-10 | [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[Íomhá:Sinkevichinring.jpg|center|128px]] | [[Kenny Egan]] | 1982-01-07 | | [[Cluain Dolcáin]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[Íomhá:Eoin O'Duffy.png|center|128px]] | [[Eoin Ó Dubhthaigh]] | 1892-10-20 | 1944-11-30 | [[Baile na Lorgan]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[Íomhá:John Hayes LQ 2010.jpg|center|128px]] | [[John Hayes]] | 1973-11-02 | | ''[[:d:Q5308307|An Drom Salach]]'' |- | style='text-align:right'| 410 | [[Íomhá:Peter Sutherland (1985).jpg|center|128px]] | [[Peter Sutherland]] | 1946-04-25 | 2018-01-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 411 | | [[Darren Sutherland]] | 1982-04-18 | 2009-09-14 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[Íomhá:RobertChildersBarton.jpg|center|128px]] | [[Riobárd Bartún]] | 1881-03-14 | 1975-08-10 | [[Áth na mBó]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[Íomhá:Jim-Higgins-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]] | [[Jim Higgins]] | 1945-05-04 | | [[Béal Átha hAmhnais]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[Íomhá:Thomas mac curtain.jpg|center|128px]] | [[Tomás Mac Curtáin]] | 1884-03-20 | 1920-03-20 | ''[[:d:Q81933233|Baile an Chnocáin]]'' |- | style='text-align:right'| 415 | | [[Seán Ó Neachtain]] | 1947-05-22 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[Íomhá:GordonDarcy.jpg|center|128px]] | [[Gordon D'Arcy]] | 1980-02-10 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[Íomhá:Éamonn Ceannt.jpg|center|128px]] | [[Éamonn Ceannt]] | 1881-09-21 | 1916-05-08 | [[Béal Átha Mó]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[Íomhá:Mick lally.jpg|center|128px]] | [[Micheál Ó Maolallaí]] | 1945-11-10 | 2010-08-31 | [[Tuar Mhic Éadaigh]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[Íomhá:Edouard Manet Georges Moore.jpg|center|128px]] | [[George Moore (úrscéalaí)|George Moore]] | 1852-02-24 | 1933-01-21 | ''[[:d:Q805406|An Baile Glas]]'' |- | style='text-align:right'| 420 | [[Íomhá:Colum McCann Speaking2.jpg|center|128px]] | [[Colum McCann]] | 1965-02-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[Íomhá:Daguerrotipo Brown.jpg|center|128px]] | [[William Brown (aimiréal)|William Brown]] | 1777-06-22 | 1857-03-14<br/>1857-03-03 | [[Béal Easa]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[Íomhá:Henry Shefflin.jpg|center|128px]] | [[Henry Shefflin|Anraí Ó Sibhleáin]] | 1979-01-11 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[Íomhá:Seán Moylan, c. 1920 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Seán Moylan]] | 1888-11-19 | 1957-11-16 | [[Cill Mocheallóg]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[Íomhá:Michael Kelly by Adele Romany.jpg|center|128px]] | [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] | 1762-12-25 | 1826-10-09 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[Íomhá:Richard Bruton 2013.jpeg|center|128px]] | [[Richard Bruton|Risteard de Briotún]] | 1953-03-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[Íomhá:Harry Clarke (photo).jpg|center|128px]] | [[Harry Clarke]] | 1889-03-17 | 1931-01-06 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 427 | | [[Séamus Kirk]] | 1945-04-26 | | [[Contae Lú]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[Íomhá:John O'Donoghue.JPG|center|128px]] | [[John O'Donoghue (polaiteoir)|John O'Donoghue]] | 1956-05-28 | | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[Íomhá:Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland (1916) (14780125542).jpg|center|128px]] | [[George Petrie]] | 1790-01-01 | 1866-01-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[Íomhá:Eamon Gilmore Conference 2010 cropped.jpg|center|128px]] | [[Éamon Mac Giollamóir]] | 1955-04-24 | | [[An Chealtrach]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[Íomhá:Robert Alexander Stewart Macalister - 1870-to-1950.jpg|center|128px]] | [[R. A. Stewart Macalister|Robert Alexander Stewart MacAlister]] | 1870-07-08 | 1950-04-26 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[Íomhá:RobertMallet.jpg|center|128px]] | [[Robert Mallet]] | 1810-06-03 | 1881-11-05 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[Íomhá:George Charles Beresford 1934-5.jpg|center|128px]] | [[George Charles Beresford]] | 1864-07-10 | 1938-02-21 | [[Contae Liatroma]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[Íomhá:(Phil Hogan) 160531 Informal Meeting Ministers of Agriculture Informal Meeting of EU Ministers of Agriculture (26766297963) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Phil Hogan]] | 1960-07-04 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[Íomhá:Dara Ó Briain 2011 BAFTAs.jpg|center|128px]] | [[Dara Ó Briain]] | 1972-02-04 | | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[Íomhá:Donal-lunny-the-basement-sydney-australia-24-03-06.jpg|center|128px]] | [[Donal Lunny]] | 1947-03-10 | | [[Tulach Mhór]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[Íomhá:Finn Bálor Backstage cropped.jpg|center|128px]] | [[Finn Bálor]] | 1981-07-25 | | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[Íomhá:Seán Gallagher.jpg|center|128px]] | [[Seán Gallagher]] | 1962-07-07 | | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[Íomhá:Tom O'Donnell, 1982 (cropped).tif|center|128px]] | [[Tom O'Donnell]] | 1926-08-30 | 2020-10-08 | ''[[:d:Q104313425|Builgidín]]'' |- | style='text-align:right'| 440 | [[Íomhá:Robert McClure.jpg|center|128px]] | [[Robert McClure]] | 1807-01-28 | 1873-10-17 | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[Íomhá:TJ Murphy Cork Labour.png|center|128px]] | [[Timothy J. Murphy]] | 1893-07-17 | 1949-04-29 | [[Cluain Droichead]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[Íomhá:MarcusDaly.jpg|center|128px]] | [[Marcus Daly]] | 1841-12-05 | 1900-11-12 | [[Baile Shéamais Dhuibh]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[Íomhá:Charlie Flanagan 2014.jpg|center|128px]] | [[Charles Flanagan]] | 1956-11-01 | | [[Móinteach Mílic]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[Íomhá:Charles McDonald, June 12 1973 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Charles McDonald]] | 1935-06-11 | | [[Contae Laoise]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[Íomhá:VioletGibson1926.jpg|center|128px]] | [[Violet Gibson]] | 1876-08-31 | 1956-05-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[Íomhá:Colm Burke 2015.jpg|center|128px]] | [[Colm Burke]] | 1957-01-17 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[Íomhá:David Andrews (politician).jpg|center|128px]] | [[David Andrews]] | 1935-03-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[Íomhá:Robert Adams Irish Surgeon.jpg|center|128px]] | [[Robert Adams]] | 1791 | 1875-01-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[Íomhá:Daniel Morrissey 1927.png|center|128px]] | [[Daniel Morrissey]] | 1895-11-28 | 1981-01-01 | [[An tAonach]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[Íomhá:Cormac Breathnach 1933 (cropped).png|center|128px]] | [[Cormac Breathnach]] | 1886 | 1956-05-29 | [[Cathair Saidhbhín]]<br/>''[[:d:Q65557497|An Chnapóg]]'' |- | style='text-align:right'| 451 | | [[Fearghal mac Maoil Dúin]] | | 722-12-11 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[Íomhá:Dublin St. Patrick's Cathedral North Transept Window King Cormac of Cashel Detail King Cormac 2012 09 26.jpg|center|128px]] | [[Cormac mac Cuileannáin]] | 9th century<br/>836 | 908-09-13 | [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] |- | style='text-align:right'| 453 | | [[Conghalach Chnóbha|Congalach Cnogba]] | 10th century | 956 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 454 | | [[Domhnall mac Aodha]] | 6th century | 642-01 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 455 | | [[Aodh Allán]] | 7th century | 743 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 456 | | [[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]] | 7th century | 695 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[Íomhá:DaisyBates1921-2.jpg|center|128px]] | [[Daisy Bates]] | 1859-10-16 | 1951-04-18 | [[Ros Cré]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[Íomhá:Daniel Mannix 1926.jpg|center|128px]] | [[Daniel Mannix]] | 1864-03-04 | 1963-11-06 | [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[Íomhá:Dara Calleary (official portrait) 2020 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Dara Calleary]] | 1973-05-10 | | [[Béal an Átha]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[Íomhá:Darragh O'Brien.jpg|center|128px]] | [[Darragh O'Brien]] | 1974-07-08 | | [[Mullach Íde]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[Íomhá:David Feldman SA at Autumn Stampex 2017.jpg|center|128px]] | [[David Feldman (saineolaí stampaí)|David Feldman]] | 1947 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[Íomhá:Deirdre Clune 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Deirdre Clune]] | 1959-06-01 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 463 | | [[Denis J. O'Sullivan]] | 1918-03-05 | 1987-07-20 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[Íomhá:Denis O'Donovan at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|center|128px]] | [[Denis O'Donovan]] | 1955-07-23 | | [[Beanntraí]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[Íomhá:Dermot Earley 2009.jpg|center|128px]] | [[Diarmuid Ó Mochóir (Mór)|Diarmuid Ó Mochóir]] | 1948-02-24 | 2010-06-23 | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[Íomhá:Father Ted's wax figure.jpg|center|128px]] | [[Dermot Morgan]] | 1952-03-31 | 1998-02-28 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[Íomhá:Desmond O'Malley, 1979 (election box crop).tif|center|128px]] | [[Deasún Ó Máille]] | 1939-02-02 | 2021-07-21 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[Íomhá:Diarmuid Wilson.jpg|center|128px]] | [[Diarmuid Wilson]] | 1965-11-20 | | [[Contae an Chabháin]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[Íomhá:Liamlynchira.jpg|center|128px]] | [[Liam Ó Loingsigh]] | 1893-11-20 | 1923-04-10 | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[Íomhá:Philip Pettit.jpg|center|128px]] | [[Philip Pettit]] | 1945 | | [[Béal Átha Ghártha]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[Íomhá:Dominic Hannigan.jpg|center|128px]] | [[Dominic Hannigan]] | 1965-07 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 472 | | [[John O'Donohue]] | 1956-01-01 | 2008-01-03 | [[Cúige Chonnacht]] |- | style='text-align:right'| 473 | | [[Donnchadha Ó Máille]] | 1921 | 1968-03-10 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[Íomhá:Joseph McGrath 1922.png|center|128px]] | [[Joseph McGrath (réabhlóidí agus fear gnó)|Seosamh Mac Craith]] | 1887 | 1966-03-01 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 475 | | [[Pádraig Ó Donnagáin]] | 1923-10-29 | 2000-11-26 | [[Mainistir Bhuithe]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[Íomhá:Paschal Donohoe, 2025.11.12 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Paschal Donohoe]] | 1974-09-19 | | [[Baile Phib]] |- | style='text-align:right'| 477 | | [[Aodh Fionnliath|Áed Findliath]] | | 879-11-20 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 478 | | [[Donnchadh Donn|Donnchad Donn]] | 9th century | 944 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[Íomhá:Victor Herbert.jpg|center|128px]] | [[Victor Herbert]] | 1859-02-01 | 1924-05-26 | [[Baile Átha Cliath]]<br/>[[Geansaí (oileán)|Geansaí]] |- | style='text-align:right'| 480 | | [[Kieran Crotty]] | 1930-08-20 | 2022 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 481 | | [[Eamonn Casey]] | 1927-04-24 | 2017-03-13 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 482 | | [[John McGahern]] | 1934-11-12 | 2006-03-30 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[Íomhá:Flann for Érinn.png|center|128px]] | [[Fland Mac Máel Sechnaill]] | 847<br/>848 | 916-05-25 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 484 | | [[Domhnall mac Murchadha]] | 7th century | 763 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[Íomhá:Statue of Pádraic Ó Conaire in Eyre Square Galway.jpg|center|128px]] | [[Pádraic Ó Conaire]] | 1882-02-28 | 1928-10-06 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[Íomhá:Whitleystokes.jpg|center|128px]] | [[Whitley Stokes]] | 1830-02-28 | 1909-04-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 487 | | [[Patrick Baxter]] | 1891-10-01 | 1959-04-03 | [[Contae an Chabháin]] |- | style='text-align:right'| 488 | | [[Patrick Lindsay|Patrick J. Lindsay]] | 1914-01-18 | 1993-06-29 | [[Cearnóg Parnell]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[Íomhá:Buttevant St. Mary's Church North Window Lower Lights Detail Saint Colman of Cloyne Detail 2012 09 08.jpg|center|128px]] | [[Naomh Colmán|Colmán mac Léníne]] | 522-10-15 | 600-11-24 | [[Cúige Mumhan]] |- | style='text-align:right'| 490 | | [[Donnchad Midi|Donnchad Midi mac Domnaill]] | 733 | 797-02-06 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 491 | | [[Conchúr mac Donnchadha|Conchobar mac Donnchada]] | 8th century | 833 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[Íomhá:Edmund Ignatius Rice.JPG|center|128px]] | [[Éamann Iognáid Rís]] | 1762-06-01 | 1844-08-29 | [[Callainn]] |- | style='text-align:right'| 493 | | [[Patrick Byrne]] | 1925-04-02 | 2021-10-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[Íomhá:Boys Town founder Edward J. Flanagan.jpg|center|128px]] | [[Edward J. Flanagan]] | 1886-07-13 | 1948-05-15 | [[Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[Íomhá:Ardal O'Hanlon.png|center|128px]] | [[Ardal O'Hanlon]] | 1965-10-08 | | [[Carraig Mhachaire Rois]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[Íomhá:Peadar Kearney, 1912 (retouched).jpg|center|128px]] | [[Peadar Ó Cearnaigh]] | 1883-12-12 | 1942-11-24 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[Íomhá:Edward Joshua Cooper.jpg|center|128px]] | [[Edward Cooper]] | 1798-05-01 | 1863-04-28<br/>1863-04-23 | [[Faiche Stiabhna]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[Íomhá:Wilfred Bramble (Hospital Fete) (5722158967) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Wilfrid Brambell]] | 1912-03-22 | 1985-01-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[Íomhá:James Barry.jpg|center|128px]] | [[Margaret Ann Bulkley (James Barry)|James Barry]] | 1789 | 1865-07-25 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[Íomhá:Edwin Maxwell in Romance on the Run (1938).jpg|center|128px]] | [[Edwin Maxwell (aisteoir)|Edwin Maxwell]] | 1886-02-09 | 1948-08-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 501 | | [[Seán Moore]] | 1913-05-19 | 1986-10-01 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 502 | | [[Lochlainn Ó Raifeartaigh]] | 1933-03-11 | 2000-11-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[Íomhá:Marc McSharry in 2020.jpg|center|128px]] | [[Marc MacSharry]] | 1973-07-12 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 504 | [[Íomhá:Eoin Ryan Jnr, 2009 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eoin Ryan|Eoin Ó Riain]] | 1953-02-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 505 | | [[Oliver J. Flanagan]] | 1920-05-22 | 1987-04-26 | [[Móinteach Mílic]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[Íomhá:Paddy Smith, 1927.jpg|center|128px]] | [[Patrick "Paddy" Smith|Patrick Smith]] | 1901-07-17 | 1982-03-18 | [[Coill an Chollaigh]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[Íomhá:Grayscalecurry.png|center|128px]] | [[Eoghan Ó Comhraí]] | 1794-11-20 | 1862-07-30 | ''[[:d:Q5297157|Dún Átha]]'' |- | style='text-align:right'| 508 | [[Íomhá:Rory O'Connor portrait.jpg|center|128px]] | [[Rory O'Connor|Ruairí Ó Conchúir]] | 1883-11-28 | 1922-12-08 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[Íomhá:Kelly, Seán-9813.jpg|center|128px]] | [[Seán Kelly (Fine Gael)|Seán Ó Ceallaigh]] | 1952-04-26 | | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 510 | | [[James Geoghegan (Fianna Fáil)|James Geoghegan]] | 1886-12-08 | 1951-03-27 | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[Íomhá:For remembrance, soldier poets who have fallen in the war, Adcock, 1920 DJVU pg 71.jpg|center|128px]] | [[Francis Ledwidge]] | 1887-08-19 | 1917-07-31 | [[Baile Shláine]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[Íomhá:Michael Davitt (Charlie Farr) restored.png|center|128px]] | [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mícheál Dáibhéad]] | 1846-03-25 | 1906-05-30<br/>1896 | [[An tSráid]] |- | style='text-align:right'| 513 | | [[Marianus Scottus]] | 1028 | 1082-12-22 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[Íomhá:Ray MacSharry, May 1980 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ray MacSharry|Réamann Mac Searraigh]] | 1938-04-29 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[Íomhá:Portrait of Ambrosio O'Higgins.jpg|center|128px]] | [[Ambrós Ó hUiginn]] | 1720-02-13 | 1801-03-19 | [[Baile an Fharaidh]] |- | style='text-align:right'| 516 | | [[Martin Cahill]] | 1949-05-23 | 1994-08-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[Íomhá:Orpen OSJGogarty.jpg|center|128px]] | [[Oliver St. John Gogarty|Oliver St John Gogarty]] | 1878-08-17 | 1957-09-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[Íomhá:Thomas Kent, executed Irish nationalist 1916.jpg|center|128px]] | [[Tomás Ceannt]] | 1865-08-29 | 1916-05-09 | [[Caisleán Ó Liatháin]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[Íomhá:Joe Higgins TD, 2014.jpg|center|128px]] | [[Joe Higgins]] | 1949-05-20 | | [[Lios Póil]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[Íomhá:Hugh Kennedy.jpg|center|128px]] | [[Hugh Kennedy]] | 1879-07-11 | 1936-12-01 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[Íomhá:Willie O'Dea 2009.jpg|center|128px]] | [[Willie O'Dea]] | 1952-11-01 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[Íomhá:Michael Noonan, May 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michael Noonan|Micheál Ó Nuanáin]] | 1943-05-21 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[Íomhá:Gerald Barry 2007.jpg|center|128px]] | [[Gerald Barry]] | 1952-04-28 | | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 524 | | [[Peadar Rís]] | 1935-06-16 | 1992-10-25 | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 525 | | [[Timothy O'Donovan]] | 1881-04-04 | 1951 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 526 | | [[John Ormonde]] | 1905-09-15 | 1981-06-25 | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[Íomhá:Seanoriada.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Riada]] | 1931-08-01 | 1971-10-03 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[Íomhá:Terrence mac swiney.jpg|center|128px]] | [[Traolach Mac Suibhne]] | 1879-03-28 | 1920-10-25 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[Íomhá:John B. Keane, Irish playwright, cropped.jpg|center|128px]] | [[John B. Keane]] | 1928-07-21 | 2002-05-30 | [[Lios Tuathail]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[Íomhá:Proinsias De Rossa, cropped.jpg|center|128px]] | [[Proinsias de Rossa|Proinsias De Rossa]] | 1940-05-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[Íomhá:Willo Flood 3.jpg|center|128px]] | [[Willo Flood]] | 1985-04-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[Íomhá:Johnny Sexton, Jan 2020 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Jonathan Sexton]] | 1985-07-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 533 | | [[Michael K. Noonan]] | 19th century | 20th century | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[Íomhá:Gay Mitchell.jpg|center|128px]] | [[Gabriel de Mhistéal]] | 1951-12-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 535 | | [[Feargal Ó hAnnluain]] | 1936-02-02 | 1957-01-01 | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 536 | | [[Mícheál Ó Móráin|Micheál Ó Móráin]] | 1912-12-25 | 1983-05-06 | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 537 | | [[James FitzGerald-Kenney]] | 1878-01-01 | 1956-10-21 | [[Clár Chlainne Mhuiris]] |- | style='text-align:right'| 538 | | [[Fiachra Ó Ceallaigh]] | 1933-08-18 | 2018-07-29 | [[Lios Uí Chathasaigh]] |- | style='text-align:right'| 539 | | [[Fidelma Healy Eames]] | 1962-07-14 | | [[Maigh Locha]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[Íomhá:Richie Ryan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Richie Ryan]] | 1929-02-27 | 2019-03-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 541 | [[Íomhá:Judge Fionan O'Loingsigh - 1948.tif|center|128px]] | [[Fionán Ó Loingsigh]] | 1889-03-17 | 1966-06-03 | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[Íomhá:Katherine Plunket.jpg|center|128px]] | [[Katherine Plunket]] | 1820-11-22 | 1932-10-14 | [[Contae Lú]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[Íomhá:Garret FitzGerald 1975 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Garret Fitzgerald|Gearóid Mac Gearailt]] | 1926-02-09 | 2011-05-19 | [[Droichead na Dothra]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[Íomhá:Nonpareil Jack Dempsey portrait.jpg|center|128px]] | [[Nonpareil Dempsey]] | 1862-12-15 | 1895-11-02<br/>1896-11-01 | [[An Currach]] |- | style='text-align:right'| 545 | | [[Frank Daly]] | 1886 | 1950-02-18 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]] | [[Proinnsias Táiliúr]] | 1550 | 1621-01-30 | [[Sord]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[Íomhá:Frank Feighan 2014.jpg|center|128px]] | [[Frank Feighan]] | 1962-07-04 | | ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]'' |- | style='text-align:right'| 548 | [[Íomhá:Peter Stringer Munster.jpg|center|128px]] | [[Peter Stringer]] | 1977-12-13 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[Íomhá:Niamh Bhreathnach.jpg|center|128px]] | [[Niamh Bhreathnach]] | 1945-06-01 | 2023-02-06 | [[Baile Uí Lachnáin]] |- | style='text-align:right'| 550 | | [[Peadar Doyle]] | 19th century | 1956-08-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[Íomhá:Gearoid O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]] | [[Gearóid Ó Súilleabháin]] | 1891-01-28 | 1948-03-25 | [[An Sciobairín]] |- | style='text-align:right'| 552 | | [[Shane McEntee]] | 1956-12-19 | 2012-12-21 | [[An Obair]] |- | style='text-align:right'| 553 | | [[Gemma Hussey]] | 1938-11-11 | 2024-11-26 | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[Íomhá:Gene Fitzgerald, 1978 (cropped).tif|center|128px]] | [[Gene Fitzgerald]] | 1932-08-21 | 2007-12-14 | [[An Baile Gallda]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[Íomhá:George Colley, 1979 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Seoirse Ó Colla]] | 1925-10-18 | 1983-09-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 556 | | [[Gerard Sweetman]] | 1908-06-10 | 1970-01-28 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[Íomhá:Gerry Ryan.jpg|center|128px]] | [[Gerry Ryan]] | 1956-06-04 | 2010-04-30 | [[Cluain Tarbh]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[Íomhá:PJ Ruttledge.png|center|128px]] | [[P. J. Ruttledge]] | 1892 | 1952-05-08 | [[Béal an Átha]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[Íomhá:President John F. Kennedy Meets with Lord Mayor of Dublin Robert Briscoe (cropped).jpg|center|128px]] | [[Robert Briscoe]] | 1894-09-25 | 1969-03-11 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 560 | | [[Paddy O’Toole]] | 1938-01-15 | 2025-05-11 | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[Íomhá:Sir Hugh Percy Lane.jpg|center|128px]] | [[Hugh Lane]] | 1875-11-09 | 1915-05-07 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[Íomhá:Paddy Burke 2014.jpg|center|128px]] | [[Paddy Burke]] | 1955-01-15 | | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 563 | | [[Timothy Sullivan (breitheamh)|Timothy Sullivan]] | 1874-01-06 | 1949-05-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 564 | | [[Seachnassach mac Blathmaic]] | | 671 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 565 | | [[Blathmac mac Aodha Sláine]] | 7th century | 665 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 566 | | [[Conghal Ceannmhaghair]] | | 710 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 567 | | [[Fógartach mac Néill]] | 7th century | 724 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[Íomhá:Thomas Kinsella - University of Pennsylvania - 16 November 2009 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Thomas Kinsella]] | 1928-05-04 | 2021-12-22 | [[Inse Chór]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[Íomhá:Violet Florence Martin.jpg|center|128px]] | [[Violet Florence Martin]] | 1862-06-11 | 1915-12-21 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 570 | | [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]] | 1943-05-10 | 2023-01-18 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 571 | | [[John McCann]] | 1905-06-17 | 1980-02-23 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[Íomhá:William O'Brien.png|center|128px]] | [[William O'Brien (Páirtí an Lucht Oibre)|William O'Brien]] | 1881-01-23 | 1968-10-31 | [[Cloich na Coillte]] |- | style='text-align:right'| 573 | | [[Henry Kenny]] | 1913-09-07 | 1975-09-25 | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[Íomhá:H. M. Dockrell 1948 election pamphlet (cropped).jpg|center|128px]] | [[Henry Morgan Dockrell]] | 1880 | 1955-10-26 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 575 | | [[Mervyn Taylor]] | 1931-12-01 | 2021-09-23 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 576 | [[Íomhá:Hugh Leonard, Playwright, 2004.jpg|center|128px]] | [[Hugh Leonard]] | 1926-11-09 | 2009-02-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[Íomhá:Newly Elected Deputy Noel Grealish 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Noel Grealish]] | 1965-12-16 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[Íomhá:Humphrey Lloyd.jpg|center|128px]] | [[Humphrey Lloyd]] | 1800-04-16 | 1881-01-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 579 | [[Íomhá:Jason Byrne pictured vs Drogheda United at Dalymount Park, Aug 2014.png|center|128px]] | [[Jason Byrne (imreoir sacair)|Jason Byrne]] | 1978-02-23 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[Íomhá:Pat Kenny.jpg|center|128px]] | [[Pat Kenny]] | 1948-01-29 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[Íomhá:Caroline corr.jpg|center|128px]] | [[Caroline Corr]] | 1973-03-17 | | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 582 | | [[Alan Kelly (imreoir)|Alan Kelly]] | 1936-07-05 | 2009-05-20 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 583 | | [[Paddy Belton]] | 1926-06-25 | 1987-05-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[Íomhá:Séamus Brennan Jan 2008.jpg|center|128px]] | [[Séamus Brennan|Séamus Ó Braonáin]] | 1948-02-16 | 2008-07-09 | [[Bóthar na Trá]] |- | style='text-align:right'| 585 | | [[William Murphy]] | 1892-02-12 | 1967-11-16 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[Íomhá:Rory O'Connor Stone Carving.jpg|center|128px]] | [[Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair]] | 1116 | 1198-12-02 | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[Íomhá:Simon Coveney 2018.jpg|center|128px]] | [[Simon Coveney|Síomón Ó Cómhanaigh]] | 1972-06-16 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[Íomhá:James Campbell, Vanity Fair, 1909-08-25.jpg|center|128px]] | [[James Campbell]] | 1851-04-04 | 1931-03-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[Íomhá:Jim Gibbons, 1979 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Jim Gibbons]] | 1924-08-03 | 1997-12-20 | [[Contae Chill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[Íomhá:Michael Lowry.jpg|center|128px]] | [[Michael Lowry]] | 1954-03-13 | | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 591 | | [[Séamas Ó hArgadáin]] | 1782 | 1855 | [[Cathair na Mart]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[Íomhá:James Reilly April 2014.jpg|center|128px]] | [[James Reilly]] | 1955-08-16 | | [[Lusca]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[Íomhá:James Tully, 1954 (cropped).jpg|center|128px]] | [[James Tully]] | 1915-09-18 | 1992-05-20 | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 594 | | [[Martin O'Sullivan]] | 2nd millennium | 1956-01-20 | [[Inis Díomáin]] |- | style='text-align:right'| 595 | | [[Jerry Cronin]] | 1925-09-15 | 1990-10-19 | [[Mainistir Fhear Maí]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[Íomhá:Seán Garland.jpg|center|128px]] | [[Seán Garland]] | 1934-03-07 | 2018-12-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 597 | | [[Jim Walsh]] | 1947-05-05 | | [[Ros Mhic Thriúin]] |- | style='text-align:right'| 598 | [[Íomhá:JoeDolan1975.jpg|center|128px]] | [[Joe Dolan]] | 1939-10-16 | 2007-12-26 | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[Íomhá:John Gormley TD, Minister for the Environment, Heritage and Local Government.jpg|center|128px]] | [[John Gormley]] | 1959-08-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 600 | [[Íomhá:Sean MacEoin.jpg|center|128px]] | [[Seán Mac Eoin]] | 1893-09-30 | 1973-07-07 | [[Béal Átha na Lao]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[Íomhá:JJ O'Kelly, circa 1918 to 1931.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Ceallaigh (Sceilg)|Seán Ó Ceallaigh]] | 1872 | 1957-03-26 | [[Oileán Dairbhre]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[Íomhá:John Marcus O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]] | [[John M. O'Sullivan]] | 1881-02-18 | 1948-02-09 | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 603 | [[Íomhá:John Wilson, 1987 (cropped).png|center|128px]] | [[John Wilson|Seán P. Mac Uilliam]] | 1923-07-08 | 2007-07-09 | [[Contae an Chabháin]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[Íomhá:John Sealy Townsend.jpg|center|128px]] | [[John Sealy Townsend]] | 1868-06-07 | 1957-02-16 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 605 | | [[Larry Gogan]] | 1934-05-03 | 2020-01-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 606 | | [[Joseph Blowick]] | 1903-03-13 | 1970-08-12 | [[Baile na Cora]] |- | style='text-align:right'| 607 | | [[Tom Sheahan]] | 1968-09-05 | | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[Íomhá:Leo Varadkar TD (cropped).jpg|center|128px]] | [[Leo Varadkar]] | 1979-01-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[Íomhá:Kathleen Clarke as Lord Mayor of Dublin, circa 1940, colourised.jpg|center|128px]] | [[Caitlín Bean Uí Chléirigh|Kathleen Clarke]] | 1878-04-11 | 1972-09-29 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[Íomhá:Terence Flanagan.jpg|center|128px]] | [[Terence Flanagan]] | 1975-01-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[Íomhá:Kevin Boland 1960 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kevin Boland]] | 1917-10-15 | 2001-09-23 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[Íomhá:Kevin Joseph Farrell 1.jpg|center|128px]] | [[Kevin Farrell]] | 1947-09-02 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 613 | | [[Glen Crowe]] | 1977-12-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[Íomhá:Fenlon (cropped).jpg|center|128px]] | [[Pat Fenlon]] | 1969-03-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 615 | | [[Thomas Kilroy]] | 1934-09-23 | 2023-12-07 | [[Callainn]] |- | style='text-align:right'| 616 | | [[Tom O'Higgins]] | 1916-07-23 | 2003-02-25 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[Íomhá:Portrait of Luke Wadding P2027.jpg|center|128px]] | [[Luke Wadding]] | 1588-10-16 | 1657-11-18 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[Íomhá:Mark Feehily 2011.jpg|center|128px]] | [[Mark Feehily]] | 1980-05-28 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[Íomhá:Osborn Bergin, circa 1930s.jpg|center|128px]] | [[Osborn Bergin|Osborn Joseph Bergin]] | 1873-11-26 | 1950-10-06 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 620 | | [[Sam Maguire]] | 1877-03-11 | 1927-02-06 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[Íomhá:Jeremiah O'Donovan Rossa.jpg|center|128px]] | [[Diarmaid Ó Donnabháin Rosa|Diarmaid Ó Donnabháin Rossa]] | 1831-09-10 | 1915-06-29 | [[Ros Ó gCairbre]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[Íomhá:Harry Boland Portrait.jpg|center|128px]] | [[Harry Boland|Énrí Ó Beóláin]] | 1887-04-27 | 1922-08-01 | [[Baile Phib]] |- | style='text-align:right'| 623 | | [[Noel Coonan]] | 1951-01-06 | | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 624 | | [[Labhrás Ó Murchú]] | 1939-08-14 | | [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] |- | style='text-align:right'| 625 | | [[William FitzGerald (breitheamh)|William FitzGerald]] | 1906-01-04 | 1974-10-17 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[Íomhá:Rory O'Hanlon, November 2006 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Rory O'Hanlon]] | 1934-02-07 | 2026-03-31 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[Íomhá:Right Hon Laurence O'Neill The Lord Mayor cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]] | [[Laurence O'Neill]] | 1874 | 1943-07-26 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 628 | [[Íomhá:Tríona Ní Dhomhnaill 2005.jpg|center|128px]] | [[Tríona Ní Dhomhnaill]] | 1953 | | [[Ceanannas]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[Íomhá:Flickr - DEEEP Project - MEP Liam Aylward, Ireland.jpg|center|128px]] | [[Liam Aighleart]] | 1952-09-27 | | [[Muileann an Bhata]] |- | style='text-align:right'| 630 | | [[Liam Mac Cóil]] | 1952 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[Íomhá:Kevin Barry.jpg|center|128px]] | [[Kevin Barry]] | 1902-01-20 | 1920-11-01 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[Íomhá:Maighread Ní Dhomhnaill.jpg|center|128px]] | [[Maighread Ní Dhomhnaill]] | 1955 | | [[Ceanannas]] |- | style='text-align:right'| 633 | | [[Louis le Brocquy]] | 1916-11-10 | 2012-04-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[Íomhá:John Spillane 1 2010 (cropped).JPG|center|128px]] | [[John Spillane]] | 1961 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[Íomhá:Mark Clinton, 1975 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mark Clinton]] | 1915-02-07 | 2001-12-23 | [[Ceanannas]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[Íomhá:Зустріч Президента України з головами обох палат парламенту Ірландії 11.jpg|center|128px]] | [[Mark Daly]] | 1973-03-12 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 637 | | [[Martin O'Donoghue]] | 1933-05-13 | 2018-07-20 | [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] |- | style='text-align:right'| 638 | | [[Maurice Cummins]] | 1953-02-25 | | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 639 | | [[Maurice E. Dockrell]] | 1908-10-06 | 1986-12-09 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[Íomhá:Michael cusack portrait.jpg|center|128px]] | [[Mícheál Cíosóg]] | 1847-09-20 | 1906-11-27 | [[Cora Finne]] |- | style='text-align:right'| 641 | | [[Michael Hayes]] | 1889-12-01 | 1976-07-11 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 642 | | [[Michael Hilliard]] | 1903-03-11 | 1982-01-01 | [[An Uaimh]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[Íomhá:McDowell says NO! (9826113044) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michael McDowell|Mícheál Mac Dubhghaill]] | 1951-05-29 | | [[Raghnallach]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[Íomhá:Trevor Joyce 2020.jpg|center|128px]] | [[Trevor Joyce]] | 1947-10-26 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 645 | | [[Niall Tóibín]] | 1929-11-21 | 2019-11-13 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[Íomhá:Niall O Brolchain Mayor Galway.jpg|center|128px]] | [[Niall Ó Brolcháin]] | 1965-04-14 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[Íomhá:Nora Owen, May 1996.jpg|center|128px]] | [[Nora Owen]] | 1945-06-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[Íomhá:Liam O'Flinn.jpg|center|128px]] | [[Liam Ó Floinn]] | 1945-04-15 | 2018-03-14 | ''[[:d:Q2084287|An Chill]]'' |- | style='text-align:right'| 649 | [[Íomhá:CardinalPaulCullen.jpg|center|128px]] | [[Pól Ó Cuilinn]] | 1803-04-29 | 1878-10-24 | ''[[:d:Q6966181|An Fhorrach Mhór]]'' |- | style='text-align:right'| 650 | [[Íomhá:Oscar Traynor (under the X) (7541615018).jpg|center|128px]] | [[Oscar Traynor]] | 1886-03-21 | 1963-12-15 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[Íomhá:Paul O'Connell warmup.jpg|center|128px]] | [[Paul O'Connell]] | 1979-10-20 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[Íomhá:Ruairi Quinn (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ruairi Quinn|Ruairí Ó Cuinn]] | 1946-04-02 | | [[Dumhach Thrá]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[Íomhá:Muireann Nic Amhlaoibh. Waterville.jpg|center|128px]] | [[Muireann Nic Amhlaoibh]] | 1978 | | [[Inis Oírr]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[Íomhá:Odonovan.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Donnabháin]] | 1806-07-25 | 1861-12-10 | [[Contae Chill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[Íomhá:Patrick Cooney, 1994 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Paddy Cooney|Pádraig Ó Cuanaigh]] | 1931-03-02 | 2025-12-06 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[Íomhá:Patrick J. Reynolds 1984.jpg|center|128px]] | [[Patrick J. Reynolds]] | 1920-11-25 | 2003-12-27 | [[Contae Liatroma]] |- | style='text-align:right'| 657 | | [[Patrick Lalor]] | 1926-07-19 | 2016-07-29 | [[Port Laoise]] |- | style='text-align:right'| 658 | | [[Patrick Little]] | 1884-06-17 | 1963-05-16 | [[Dún Droma]] |- | style='text-align:right'| 659 | | [[Patrick McGrath]] | 2nd millennium | 1956-06-20 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 660 | | [[Paul Bradford]] | 1963-12-01 | | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 661 | | [[Peadar Mercier]] | 1914 | 1991 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 662 | | [[Pearse Wyse]] | 1928-03-02 | 2009-04-28 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 663 | [[Íomhá:Peter Barry.jpg|center|128px]] | [[Peter Barry|Peadar de Barra]] | 1928-08-10 | 2016-08-26 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 664 | | [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]] | 1748 | 1784-06-17 | ''[[:d:Q81944530|Na Mínteoga]]'' |- | style='text-align:right'| 665 | | [[Peter Hughes]] | 19th century | 1954-06-24 | [[Contae Lú]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[Íomhá:Willie clancy statue.jpg|center|128px]] | [[Willie Clancy]] | 1918-12-24 | 1973-01-24 | [[Sráid na Cathrach]] |- | style='text-align:right'| 667 | | [[Philip Brady]] | 1898-06-10 | 1995-01-06 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 668 | | [[Philip Cosgrave]] | 1884-11-02 | 1923-10-23 | [[Contae Átha Cliath Theas]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[Íomhá:William Molyneux - Kneller.jpg|center|128px]] | [[William Molyneux]] | 1656-04-17 | 1698-10-11 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 670 | [[Íomhá:Dervla Murphy 2008.jpg|center|128px]] | [[Dervla Murphy]] | 1931-11-28 | 2022-05-22 | [[Lios Mór]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[Íomhá:McGee-sm.jpg|center|128px]] | [[Thomas D'Arcy McGee]] | 1825-04-13 | 1868-04-07 | [[Cairlinn]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[Íomhá:Liam Ó Maonlaí 2007.jpg|center|128px]] | [[Liam Ó Maonlaí]] | 1964-11-07 | | [[Baile na Manach]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[Íomhá:Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Richard Boyd Barrett]] | 1967-02-06 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 674 | | [[Robert Hilliard]] | 1904-04-07 | 1937-02-22 | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[Íomhá:Robert Troy.jpg|center|128px]] | [[Robert Troy]] | 1982-01-24 | | [[Baile na Carraige]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[Íomhá:Comandante John Riley 1848, bust Mexico.jpg|center|128px]] | [[Seán Pádraig Ó Raghallaigh]] | 1824-02-08 | 1879-10-10 | [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]] |- | style='text-align:right'| 677 | | [[Seán Doherty (Ros Comáin)|Seán Ó Dochartaigh]] | 1944-06-29 | 2005-06-07 | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 678 | | [[Seán Gibbons]] | 1883-05-31 | 1952-04-19 | [[Contae Chill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 679 | | [[Seán Goulding]] | 1877 | 1959-12-15 | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 680 | | [[Seán Kenny]] | 1942-10-01 | | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 681 | | [[Seán Sherwin]] | 1946 | 2025-04-30 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[Íomhá:Shane Ross (official portrait).jpg|center|128px]] | [[Shane Ross]] | 1949-07-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[Íomhá:Window depicting St. Kieran, Seir Kieran Church, Bell Hill.jpg|center|128px]] | [[Ciarán Saighre]] | 1st millennium<br/>375 | 530 | [[Cléire]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[Íomhá:Val Doonican.png|center|128px]] | [[Val Doonican]] | 1927-02-03 | 2015-07-02<br/>2015-07-01 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[Íomhá:Eamon Dunphy 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eamonn Dunphy]] | 1945-08-03 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[Íomhá:Steve Collins.jpg|center|128px]] | [[Steve Collins]] | 1964-07-21 | | [[an Chabrach]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[Íomhá:Seumas Burke LCCN2014716858.jpg|center|128px]] | [[Séamus Burke|Séamus Búrc]] | 1893-06-14 | 1967-01-01 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 688 | | [[Séamus Dolan]] | 1914-12-10 | 2010-08-10 | [[An Blaic]] |- | style='text-align:right'| 689 | | [[Diarmuid Ó Murchú]] | 1975-08-22 | | [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[Íomhá:Pat Doherty MP with Mary Doherty and Barry McGuigan at the London St Patrick's Day march. (16232423774).jpg|center|128px]] | [[Barry McGuigan]] | 1961-02-28 | | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 691 | [[Íomhá:Mike McTigue.jpg|center|128px]] | [[Mike McTigue]] | 1892-11-26 | 1966-08-12 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[Íomhá:Terry Leyden.jpg|center|128px]] | [[Terry Leyden]] | 1945-10-01 | | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[Íomhá:Wexford Church of the Immaculate Conception South Aisle Window Saint Laurentius O Toole Detail 2010 09 29.jpg|center|128px]] | [[Lorcán Ua Tuathail]] | 1128 | 1180-11-14 | [[Díseart Diarmada]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[Íomhá:John OFlynn.jpg|center|128px]] | [[John O'Flynn]] | 1982-07-11 | | [[An Cóbh]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[Íomhá:Michealod.jpg|center|128px]] | [[Micheál Ó Domhnaill]] | 1951-10-07<br/>1952-10-07 | 2006-07-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 696 | [[Íomhá:Thomas William Croke 2.jpg|center|128px]] | [[Tomás Cróc|Thomas Croke]] | 1824-05-28 | 1902-07-22 | ''[[:d:Q60554581|Cill Bhrain]]'' |- | style='text-align:right'| 697 | | [[Thomas Finlay]] | 1922-09-17 | 2017-12-03 | [[An Charraig Dhubh]] |- | style='text-align:right'| 698 | [[Íomhá:Thomas J. Fitzpatrick 1984.jpg|center|128px]] | [[Thomas J. Fitzpatrick (An Cabhán)|Thomas J. Fitzpatrick]] | 1918-02-14 | 2006-10-02 | [[Cluain Eois]] |- | style='text-align:right'| 699 | | [[Thomas Walsh]] | 1901-12-18 | 1956-07-14 | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[Íomhá:Timmy Dooley.jpg|center|128px]] | [[Timmy Dooley]] | 1969-02-13 | | [[Baile Uí Bheoláin]] |- | style='text-align:right'| 701 | | [[Séamus Ó Beaglaoich]] | 1949-09 | 2023-01-09 | [[Baile na bPoc, Paróiste Mórdhach|Baile na bPoc]] |- | style='text-align:right'| 702 | | [[Tom Nolan]] | 1921-07-27 | 1992-08-17 | [[Míseal]] |- | style='text-align:right'| 703 | | [[Joe Heaney|Seosamh Ó hÉanaí]] | 1919-10-15 | 1984-05-01 | [[An Aird Thoir]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[Íomhá:Roy O'Donovan 03-08-2013 1.jpg|center|128px]] | [[Roy O'Donovan]] | 1985-08-10 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[Íomhá:01 St. Ruadhan, James Watson & Co., Youghal Stained Glass, at St. Ruadhan Church in Lorrha.png|center|128px]] | [[Naomh Ruadhán]] | | 584-04-15 | [[Cúige Laighean]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[Íomhá:JohnO'Mahony1867 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Mathúna]] | 1815-01-12 | 1877-02-07<br/>1877-02-06 | ''[[:d:Q104312834|Loch an Eanaigh]]'' |- | style='text-align:right'| 707 | [[Íomhá:Sihtric 989 1036 ruler of Dublin.jpg|center|128px]] | [[Sitric II]] | 970 | 1042 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 708 | | [[William J. Murphy (Páirtí an Lucht Oibre)|William J. Murphy]] | 1928-05-17 | 2018-09-17 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[Íomhá:William Norton circa 1927 to 1932.png|center|128px]] | [[William Norton|Liam Ó Neachtain]] | 1900 | 1963-12-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[Íomhá:Patrick Cardinal Moran.jpg|center|128px]] | [[Patrick Francis Moran]] | 1830-09-16 | 1911-08-16 | [[Leithghlinn an Droichid]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[Íomhá:Lord Edward Fitzgerald by Hugh Douglas Hamilton.jpg|center|128px]] | [[an Tiarna Éadbhard Mac Gearailt]] | 1763-10-15 | 1798-06-04 | ''[[:d:Q5047391|Teach Carton]]'' |- | style='text-align:right'| 712 | [[Íomhá:GenPEConnor.jpg|center|128px]] | [[Patrick Edward Connor]] | 1820-03-17 | 1891-12-17 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[Íomhá:Colin Healy.jpg|center|128px]] | [[Colin Healy]] | 1980-03-14 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[Íomhá:Alex White TD 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Alex White]] | 1958-12-03 | | [[Marino]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[Íomhá:William Lamport.jpg|center|128px]] | [[William Lamport]] | 1615<br/>1611 | 1659-11-19 | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[Íomhá:AlexanderMitchellWithDundalkBayInRearGround Portrait 1873 OilOnCanvas ByRobertHooke BelfastHarbourCommissioners.jpg|center|128px]] | [[Alexander Mitchell]] | 1780-04-13 | 1868-06-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 717 | | [[Alexis FitzGerald Óg]] | 1945-05-07 | 2015-07-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 718 | [[Íomhá:Alfred Byrne.jpeg|center|128px]] | [[Alfie Byrne]] | 1882-03-17 | 1956-03-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 719 | | [[Alfred P. Byrne]] | 1913 | 1952-07-26 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[Íomhá:Raiftearaí.jpg|center|128px]] | [[Antoine Raiftearaí|Antaine Raiftearaí]] | 1779-03-30 | 1835-12-25 | ''[[:d:Q60555058|Cill Liadáin]]'' |- | style='text-align:right'| 721 | [[Íomhá:UNA FODEN AT RTE's WINTER SEASON LAUNCH (SMOCK ALLEY THEATRE) REF-107005 (19922574374).jpg|center|128px]] | [[Una Healy]] | 1981-10-10 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 722 | | [[Tomás Ó Rathile]] | 1882-11-11 | 1953-11-16 | [[Lios Tuathail]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[Íomhá:Jim stynes.jpg|center|128px]] | [[Jim Stynes]] | 1966-04-23 | 2012-03-20 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[Íomhá:Shane Lowry Ryder Cup 2025-194 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Shane Lowry]] | 1987-04-02 | | [[Clóirtheach]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[Íomhá:Sculpture of Brian Merriman, Ennistymon - geograph.org.uk - 1602652.jpg|center|128px]] | [[Brian Mac Giolla Meidhre]] | 1747 | 1805-07-27 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 726 | [[Íomhá:Ian Gibson FLM2019-1.jpg|center|128px]] | [[Ian Gibson]] | 1939-04-21 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 727 | | [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]] | 1088 | 1156 | [[Cúige Chonnacht]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[Íomhá:Milo O'Shea 1967.jpg|center|128px]] | [[Milo O'Shea]] | 1926-06-02 | 2013-04-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[Íomhá:Agnes Mary Clerke portrait photo.jpg|center|128px]] | [[Agnes Mary Clerke]] | 1842-02-10 | 1907-01-20 | [[An Sciobairín]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[Íomhá:John Devoy.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Dubhuí]] | 1842-09-03 | 1928-09-29 | ''[[:d:Q2084287|An Chill]]'' |- | style='text-align:right'| 731 | [[Íomhá:Eliza lynch 1864.jpg|center|128px]] | [[Eliza Lynch]] | 1835-03-06 | 1886-07-27 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 732 | | [[Aengus Mac Grianna]] | 1964-07-09 | | [[Ráth Eanaigh]] |- | style='text-align:right'| 733 | | [[Breandán Breathnach]] | 1912-04-01 | 1985-11-06 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[Íomhá:Caitriona Balfe at the 2024 Toronto International Film Festival (crop).jpg|center|128px]] | [[Caitriona Balfe]] | 1979-10-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 735 | | [[Cathal Goulding|Cathal Ó Goillín]] | 1922-01-02 | 1998-12-26 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 736 | [[Íomhá:Christy Ring visits (1) 1956 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Criostóir Ó Rinn]] | 1920-10-12 | 1979-03-02 | [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[Íomhá:Ciara grant.jpg|center|128px]] | [[Ciara Grant]] | 1978-05-17 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[Íomhá:Clare Daly (48758765246) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Clare Daly]] | 1968-04-11 | | [[Droichead Nua]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[Íomhá:Colm Cooper from Sean Marty Lockhart & Colm Cooper - 2009.jpg|center|128px]] | [[Colm Cúipéir]] | 1983-06-03 | | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[Íomhá:Constance Smith in Man in the Attic.jpg|center|128px]] | [[Constance Smith]] | 1928-01-22 | 2003-06-30 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[Íomhá:Djcarey2012 cropped.jpg|center|128px]] | [[D. S. Ó Ciara]] | 1970-11-11 | | [[Gabhrán]] |- | style='text-align:right'| 742 | | [[Dónal Ó Seancháin]] | 1977-01-04 | | [[Lios Mór]] |- | style='text-align:right'| 743 | | [[Dónal Ó Caoimh]] | 1907-06-02 | 1967-06-02 | [[Mainistir Fhear Maí]] |- | style='text-align:right'| 744 | | [[Darragh Ó Sé]] | 1975-04-01 | | [[Ceann Trá]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[Íomhá:Declan-Kidney-09-05-23.jpg|center|128px]] | [[Declan Kidney]] | 1959-10-20 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[Íomhá:Declan O'Sullivan.JPG|center|128px]] | [[Déaglán Ó Súilleabháin]] | 1983-12-18 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[Íomhá:NC Courage vs Gotham FC (Mar 2024) 141 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Denise O'Sullivan]] | 1994-02-04 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 748 | | [[Diarmaid mac Maoil na mBó|Diarmait mac Maíl na mBó]] | | 1072-02-07 | [[Fearna]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[Íomhá:D-keane-1985 Restored.jpg|center|128px]] | [[Dolores Keane]] | 1953-09-26 | 2026-03-16 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 750 | | [[Domnall Mór Ua Briain|Domhnall Mór Ó Briain]] | | 1194 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[Íomhá:Stowe Missal cumdach (inverted).png|center|128px]] | [[Donnchadh mac Briain|Donnchad mac Briain]] | | 1064 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[Íomhá:Talbot.jpg|center|128px]] | [[Matt Talbot]] | 1856-05-02 | 1925-06-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 753 | | [[Éadbhard Ó Cathaoir]] | 1941-10-14 | | [[Inis Tíog]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[Íomhá:Major John MacBride.jpg|center|128px]] | [[John MacBride (réabhlóidí)|Seán Mac Giolla Bhríde]] | 1868-05-07 | 1916-05-05 | [[Cathair na Mart]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[Íomhá:Image reproduced by permission of the National Folklore Collection, University Dublin.jpg|center|128px]] | [[Eibhlís Uí Chróinín (amhránaí ar an sean-nós)|Eibhlís Uí Chróinín]] | 1879-05-29 | 1956-06-02 | ''[[:d:Q65558645|An Ráth Thiar]]'' |- | style='text-align:right'| 756 | [[Íomhá:Eric Elwood HK Sevens 1993.png|center|128px]] | [[Eric Elwood]] | 1969-02-26 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[Íomhá:Sean-Heuston.jpg|center|128px]] | [[Seán Heuston]] | 1891-02-21 | 1916-05-08 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[Íomhá:SeamusEnnis.jpg|center|128px]] | [[Séamus Ennis]] | 1919-05-05 | 1982-10-05 | [[Fionnghlas]] |- | style='text-align:right'| 759 | | [[Alec Reid]] | 1931-08-05 | 2013-11-22 | [[An tAonach]]<br/>[[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 760 | | [[Fiach mac Aodha Ó Broin]] | 1534 | 1597-05-08 | [[Síol Éalaigh]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[Íomhá:Frances Black 2020.jpg|center|128px]] | [[Frances Black]] | 1960-06-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 762 | | [[Francis Browne]] | 1880-01-03 | 1960-07-07 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 763 | | [[Frank Kelly]] | 1938-12-28 | 2016-02-28 | [[An Charraig Dhubh]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[Íomhá:George Gardner2.jpg|center|128px]] | [[George Gardner]] | 1877-03-17 | 1954-07-08 | [[Lios Dúin Bhearna]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[Íomhá:Jimfitzpatricl.png|center|128px]] | [[Jim Fitzpatrick (ealaíontóir)|Jim Fitzpatrick]] | 1946 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 766 | | [[Gormflaith ingen Murchada]] | 960 | 1030 | [[An Nás]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[Íomhá:Grace Gifford by William Orpen.jpg|center|128px]] | [[Grace Gifford]] | 1888-03-04 | 1955-12-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 768 | | [[Henry Bagenal]] | 1556 | 1598-08-14 | [[Contae Lú]] |- | style='text-align:right'| 769 | | [[James Nolan]] | 1977-01-27 | | [[Contae Uíbh Fhailí]] |- | style='text-align:right'| 770 | | [[Seán Seosamh Ó Raghallaigh]] | 1919 | 1952 | [[Cill na Seanrátha]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[Íomhá:John O Leary 1900 Hollyer.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Laoghaire (Fínín)|Seán Ó Laoghaire]] | 1830-07-23 | 1907-03-16 | [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[Íomhá:Johnoshanassy.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Seachnasaigh]] | 1818 | 1883-05-18<br/>1883-05-05 | [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[Íomhá:John Philpot Curran from NPG.jpg|center|128px]] | [[John Philpot Curran]] | 1750-07-24 | 1817-10-14 | [[Áth Trasna]] |- | style='text-align:right'| 774 | | [[Kevin Danaher]] | 1913-01-30 | 2002-03-14 | [[Áth an tSléibhe]] |- | style='text-align:right'| 775 | | [[Caoimhín Ó hIfearnáin]] | 1929-08-20 | 2013-01-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[Íomhá:Lucinda Creighton (cropped).jpg|center|128px]] | [[Lucinda Creighton]] | 1980-01-20 | | [[Clár Chlainne Mhuiris]] |- | style='text-align:right'| 777 | | [[Marc Ó Sé]] | 1980-04-21 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[Íomhá:Williepearse.jpg|center|128px]] | [[Liam Mac Piarais]] | 1881-11-15 | 1916-05-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[Íomhá:Mary Davis 1.jpg|center|128px]] | [[Mary Davis]] | 1954-08-06 | | [[Béal Átha na Muice]] |- | style='text-align:right'| 780 | | [[Michael Coleman]] | 1891-01-31 | 1945-01-04 | [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]] |- | style='text-align:right'| 781 | | [[Michael Herbert]] | 1925-05-17 | 2006-06-20 | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 782 | | [[Mick O'Connell|Mícheál Ó Conaill]] | 1937-01-04 | | [[Oileán Dairbhre]] |- | style='text-align:right'| 783 | | [[Mícheál Mac Síthigh]] | 1954-07-28 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[Íomhá:Thomas MacDonagh.png|center|128px]] | [[Tomás Mac Donnchadha]] | 1878-02-01 | 1916-05-03 | [[Cloch Shiurdáin]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[Íomhá:Seán Mac Diarmada.png|center|128px]] | [[Seán Mac Diarmada]] | 1883-02-28 | 1916-05-12 | [[Coillte Clochair]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[Íomhá:Conn Colbert.JPG|center|128px]] | [[Conchur Ó Colbaird]] | 1888-10-19 | 1916-05-08 | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[Íomhá:Michael O'Hanrahan.JPG|center|128px]] | [[Mícheál Ó hAnnracháin|Micheál Ó hAnnracháin]] | 1877-01-16 | 1916-05-04 | [[Ros Mhic Thriúin]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[Íomhá:Michael Mallin - (Commandant Irish Republican Army) Executed May 8th, 1916. (36052732403).jpg|center|128px]] | [[Mícheál Ó Mulláin]] | 1874-12-01 | 1916-05-08 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[Íomhá:Edwarddaly.jpg|center|128px]] | [[Éamonn Ó Dálaigh]] | 1891-02-25 | 1916-05-04 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[Íomhá:The O'Rahilly (28201706279) (2).jpg|center|128px]] | [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille]] | 1875-04-22<br/>1875-04-21 | 1916-04-29<br/>1916-04-28 | [[Béal Átha Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 791 | | [[Máire Mhac an tSaoi]] | 1922-04-04 | 2021-10-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[Íomhá:Seán Ó Ríordáin - Bust.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Ríordáin]] | 1916-12-03 | 1977-02-21 | [[Baile Bhuirne]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[Íomhá:Peig Sayers c1945.png|center|128px]] | [[Peig Sayers]] | 1873 | 1958 | [[Dún Chaoin]] |- | style='text-align:right'| 794 | | [[Moss Keane]] | 1948-07-27 | 2010-10-05 | [[Corra]] |- | style='text-align:right'| 795 | | [[Eoghan Ó Tuairisc]] | 1919-04-03 | 1982-08-24 | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 796 | | [[Muiris Ó Súilleabháin]] | 1904-02-19 | 1950-06-25 | [[An Blascaod Mór]] |- | style='text-align:right'| 797 | | [[Seán Ó Tuama]] | 1926-01-28 | 2006-10-14 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 798 | | [[Murchadh mac Diarmada|Murchad mac Diarmata]] | | 1070 | [[Cúige Laighean]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[Íomhá:An Titlíoch ria.jpg|center|128px]] | [[Alan Titley]] | 1947-06-28 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 800 | | [[Ulick O'Connor]] | 1928 | 2019-10-07 | [[Ráth Garbh]] |- | style='text-align:right'| 801 | | [[Vincent Morley]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[Íomhá:Peadar Ua Laoghaire.png|center|128px]] | [[Peadar Ua Laoghaire]] | 1839-04 | 1920-03-21 | [[Cluain Droichead]] |- | style='text-align:right'| 803 | | [[Seán Clárach Mac Domhnaill]] | 1691 | 1754-01-07 | ''[[:d:Q4518970|Baile an Teampaill]]'' |- | style='text-align:right'| 804 | [[Íomhá:Niamh Fahey 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Niamh Fahey]] | 1987-10-13 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 805 | | [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Tóibín]] | 1928-02-05 | 1994-09-19 | ''[[:d:Q65559250|Baile Uí Raghallaigh]]'' |- | style='text-align:right'| 806 | | [[Nollaig Ó Sceacháin]] | 1945-12-06 | | [[Droichead Binéid]] |- | style='text-align:right'| 807 | | [[Paddy Ambrose]] | 1928-10-17 | 2002-02-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 808 | | [[Paddy Coad]] | 1920-04-04 | 1992-08-03<br/>1992-03-08 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[Íomhá:PatScullyManager.jpg|center|128px]] | [[Pat Scully]] | 1970-06-23 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[Íomhá:Pink Spillane.jpg|center|128px]] | [[Pádraig Ó Spealáin]] | 1955-12-01 | | [[An Teampall Nua, Contae Chiarraí|An Teampall Nua]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[Íomhá:P W Joyce.png|center|128px]] | [[Patrick Weston Joyce]] | 1827 | 1914-01-07 | [[Luimneach]]<br/>[[An Sliabh Riabhach]] |- | style='text-align:right'| 812 | | [[Paul Galvin]] | 1979-11-02 | | [[Leic Snámha]] |- | style='text-align:right'| 813 | | [[Myles Dillon]] | 1900-04-11 | 1972-06-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[Íomhá:Robert Dwyer Joyce.jpg|center|128px]] | [[Robert Dwyer Joyce]] | 1830 | 1883 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[Íomhá:Ruairí Ó Brádaigh 2004.jpg|center|128px]] | [[Ruairí Ó Brádaigh]] | 1932-10-02 | 2013-06-05 | [[An Longfort]] |- | style='text-align:right'| 816 | | [[Seán 'ac Dhonncha]] | 1919-10-02 | 1996-12-14 | [[An Aird Thiar]] |- | style='text-align:right'| 817 | | [[Seán Puircell]] | 1928-12-17 | 2005-08-27 | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 818 | | [[Seán Ó Conaill]] | 1853-01-21 | 1931-05-21 | ''[[:d:Q104310160|Cill Rialaigh]]'' |- | style='text-align:right'| 819 | | [[Dáibhí Ó Bruadair]] | 1625 | 1698-01 | [[Barraigh Mhóra]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[Íomhá:John Dillon.jpg|center|128px]] | [[John Dillon|Seán Diolún]] | 1851-09-04 | 1927-08-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[Íomhá:Thomas Antisell (1817-1893).jpg|center|128px]] | [[Thomas Antisell]] | 1817-01-16 | 1893-06-14 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[Íomhá:Ed Joyce 2007 cropped.jpg|center|128px]] | [[Ed Joyce]] | 1978-09-22 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 823 | | [[Tom Munnelly]] | 1944-05-25 | 2007-08-30 | [[Ráth Maonais]] |- | style='text-align:right'| 824 | | [[Tommy Langan]] | 1921-09-23 | 1974-09-22 | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 825 | | [[Tomás Ó Murchú]] | 1921 | 1985 | [[Contae Laoise]] |- | style='text-align:right'| 826 | | [[Tomás Breatnach]] | 1983-05-27<br/>1983 | | [[Tulach Ruáin]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[Íomhá:Vincent Browne.jpg|center|128px]] | [[Vincent Browne]] | 1944-07-17 | | [[Béal an Átha, Contae Luimnigh|Béal an Átha]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[Íomhá:David McWilliams.jpg|center|128px]] | [[David McWilliams]] | 1966 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 829 | | [[Peadar Ó Gealacáin]] | 1793 | 1860 | [[Maigh nEalta]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[Íomhá:Willie Walsh (cropped).jpg|center|128px]] | [[Willie Walsh]] | 1961-10-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[Íomhá:Aine O'Gorman Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Áine O'Gorman]] | 1989-05-13 | | [[Cill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 832 | | [[Éamon de Buitléar]] | 1930-01-22 | 2013-01-27 | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 833 | | [[Aodh Mac Gabhráin]] | 1670 | 1738 | [[Gleann Ghaibhle]] |- | style='text-align:right'| 834 | | [[Brian Shelley]] | 1981-11-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 835 | | [[Brión mac Echach Muigmedóin]] | 5th century | 5th century | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 836 | | [[Dave Mooney]] | 1984-10-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[Íomhá:Eve Hewson (cropped).png|center|128px]] | [[Eve Hewson]] | 1991-07-07 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 838 | | [[Colm Ó Maonlaí]] | 1966-12-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 839 | | [[Páidí Ó Sé]] | 1955-05-16 | 2012-12-15 | [[Ceann Trá]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[Íomhá:Micheál Ó Muircheartaigh in Villa Maria, Waterville. 2012.JPG|center|128px]] | [[Mícheál Ó Muircheartaigh]] | 1930-08-20 | 2024-06-25 | [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[Íomhá:Tom Barry IRA.jpg|center|128px]] | [[Tom Barry (Óglach na hÉireann)|Tomás de Barra]] | 1897-07-01 | 1980-07-02 | [[Cill Orglan]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[Íomhá:James Stephens Fenian.jpg|center|128px]] | [[Séamas Mac Stiofáin]] | 1825-01-26 | 1901-04-28 | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[Íomhá:Sean Keating self-portrait.jpg|center|128px]] | [[Seán Céitinn]] | 1889-09-28 | 1977-12-21 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[Íomhá:Geraldine Kennedy, 2015 (cropped).png|center|128px]] | [[Geraldine Kennedy]] | 1951-09-01 | | [[Trá Mhór]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[Íomhá:TadhgMacD-0005.jpg|center|128px]] | [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] | 1961 | | [[Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo|Achadh Mór]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[Íomhá:Máiréad Ní Ghráda.jpg|center|128px]] | [[Máiréad Ní Ghráda]] | 1896-12-23 | 1971-06-13 | [[Cill Mháille]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[Íomhá:Padraig Amond.jpg|center|128px]] | [[Pádraig Amond]] | 1988-04-15 | | [[Ceatharlach]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[Íomhá:Kbrennan2.JPG|center|128px]] | [[Killian Brennan]] | 1984-01-31 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 849 | | [[Martin Coleman]] | 1983-02-15 | | [[Béal Átha an Cheasaigh]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[Íomhá:Todd Carty.jpg|center|128px]] | [[Todd Carty]] | 1963-08-31 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 851 | [[Íomhá:John Perry, May 2014.jpg|center|128px]] | [[John Perry]] | 1956-08-15 | | [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[Íomhá:Michael Moynihan 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|Michael Moynihan]] | 1968-01-12 | | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[Íomhá:Seán Fleming.jpg|center|128px]] | [[Seán Fleming]] | 1958-02-01 | | [[Contae Laoise]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[Íomhá:Joe Costello 2013.jpg|center|128px]] | [[Joe Costello (polaiteoir Éireannach)|Seosamh Mac Coisdealbha]] | 1945-07-13 | | [[An Ghaobhach]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[Íomhá:Thomas P. Broughan.jpg|center|128px]] | [[Tommy Broughan]] | 1947-08-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[Íomhá:Kathleen Lynch 2013.jpg|center|128px]] | [[Kathleen Lynch]] | 1953-06-07 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[Íomhá:Paul Kehoe TD.jpg|center|128px]] | [[Paul Kehoe]] | 1973-01-11 | | [[Brí]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[Íomhá:Michael Ring 2012 cropped.jpg|center|128px]] | [[Michael Ring]] | 1953-12-24 | | [[Cathair na Mart]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[Íomhá:Róisín Shortall 2020.jpg|center|128px]] | [[Róisín Shortall|Róisín Ní Shoirtéil]] | 1954-04-25 | | [[Droim Conrach]] |- | style='text-align:right'| 860 | [[Íomhá:Barry Andrews, July 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Barry Andrews]] | 1967-05-16 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 861 | | [[Billy Timmins]] | 1959-10-01 | | [[Bealach Conglais]] |- | style='text-align:right'| 862 | | [[Brian O'Shea]] | 1944-12-09 | 2026-01-28 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[Íomhá:Emmet Stagg, circa 2002 02.jpg|center|128px]] | [[Emmet Stagg]] | 1944-10-01 | 2024-03-17 | [[Maolla]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[Íomhá:Fergus O'Dowd 2013.jpg|center|128px]] | [[Fergus O'Dowd]] | 1948-09-01 | | [[Dúrlas Éile|Durlas]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[Íomhá:Jack Wall, circa 2002 03.jpg|center|128px]] | [[Jack Wall]] | 1945-07-01 | | [[Díseart Diarmada]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[Íomhá:John Deasy 2015.jpg|center|128px]] | [[John Deasy (Fine Gael)|John Deasy]] | 1967-10-08 | | [[Dún Garbhán]] |- | style='text-align:right'| 867 | | [[Ivor Mac Alaigh]] | 1958-05-06 | | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 868 | | [[Tom Hayes]] | 1952-02-16 | | [[An Gabhailín]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[Íomhá:Olivia Mitchell.jpg|center|128px]] | [[Olivia Mitchell]] | 1947-07-31 | | [[Biorra]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[Íomhá:David Stanton 2016.jpg|center|128px]] | [[David Stanton]] | 1957-02-15 | | [[Mainistir na Corann]] |- | style='text-align:right'| 871 | | [[Oilibhéar Breathnach]] | 1937-07-13 | 1996-03-09 | [[Baile Mhic Andáin]] |- | style='text-align:right'| 872 | | [[Tomás de Bhaldraithe]] | 1916-12-14 | 1996-04-24 | ''[[:d:Q65559040|Baile na Cora]]'' |- | style='text-align:right'| 873 | [[Íomhá:Damien English 2015.jpg|center|128px]] | [[Damien English]] | 1978-02-21 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 874 | | [[Brian O'Doherty]] | 1928-05-04 | 2022-11-07 | [[Bealach an Doirín]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[Íomhá:Eamonn Andrews, 1954.jpg|center|128px]] | [[Eamonn Andrews]] | 1922-12-19 | 1987-11-05 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 876 | | [[Vivion de Valera]] | 1910-12-13 | 1982-02-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 877 | [[Íomhá:ColmÓCíosóig.png|center|128px]] | [[Colm Ó Cíosóig]] | 1964-10-31 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 878 | | [[Sinéad de Valera]] | 1878-06-03 | 1975-01-07 | [[Baile Brigín]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[Íomhá:Dinneen by Yeats.jpg|center|128px]] | [[Pádraig Ua Duinnín]] | 1860-12-25 | 1934-09-29 | [[An Ráth Mhór]] |- | style='text-align:right'| 880 | [[Íomhá:Luke 'Ming' Flanagan Strokestown 2011.png|center|128px]] | [[Luke 'Ming' Flanagan]] | 1972-01-22 | | [[Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 881 | | [[Caitlín Maude]] | 1941-06-22 | 1982-06-06 | [[Casla]] |- | style='text-align:right'| 882 | [[Íomhá:Seán-south.jpg|center|128px]] | [[Seán Sabhat]] | 1928 | 1957-01-01 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 883 | | [[Tomás Mac Síomóin]] | 1938 | 2022-02-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 884 | | [[Máire Mullarney]] | 1921-09-01 | 2008-08-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[Íomhá:Dónal Óg Cusack at Web Summit 2014 cropped.jpg|center|128px]] | [[Dónal Óg Ó Cíosóg]] | 1977-03-16 | | [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]] |- | style='text-align:right'| 886 | [[Íomhá:Tim Pat and Martin McGuinness (cropped).jpg|center|128px]] | [[Tim Pat Coogan|Tadhg Pádraig Ó Cuagáin]] | 1935-04-22 | | [[Baile na Manach]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[Íomhá:Daniel Breen police notice1.jpg|center|128px]] | [[Dónall Ó Braoin]] | 1894-08-11 | 1969-12-27 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[Íomhá:Gay Byrne.JPG|center|128px]] | [[Gay Byrne]] | 1934-08-05 | 2019-11-04 | [[Rialto]] |- | style='text-align:right'| 889 | | [[Lesley Roy]] | 1986-09-17 | | [[Baile Brigín]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[Íomhá:Isle of Iona, St. Oran's Chapel doorway - geograph.org.uk - 921177.jpg|center|128px]] | [[Naomh Odhrán]] | 5th century | 563 | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[Íomhá:Timothy Daniel Sullivan00.jpg|center|128px]] | [[Timothy Daniel Sullivan]] | 1827-05-29 | 1914-03-31 | [[Beanntraí]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 102-08594, Daniel A. Binchy.jpg|center|128px]] | [[D. A. Binchy]] | 1899-06-03 | 1989-05-04 | [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[Íomhá:MK17449 Aisling Bea.jpg|center|128px]] | [[Aisling Bea]] | 1984-03-16 | | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 894 | [[Íomhá:Simon Zebo 2017.jpg|center|128px]] | [[Simon Zebo]] | 1990-03-16 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 895 | | [[Fearghas Ó Ceallaigh|Fergus Kelly]] | 1944-12-16 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[Íomhá:Sean Hales, circa 1910s.png|center|128px]] | [[Sean Hales]] | 1880-03-30 | 1922-12-07 | [[Baile na Daibhche]] |- | style='text-align:right'| 897 | [[Íomhá:Tom J. O'Connell, circa 1930s.jpg|center|128px]] | [[Thomas J. O'Connell]] | 1882-11-21 | 1969-06-22 | [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[Íomhá:David O'Leary and Ronan Finn.jpg|center|128px]] | [[Ronan Finn]] | 1987-12-21 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 899 | | [[Óengus mac Óengobann]] | 8th century | 824 | [[Contae Laoise]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[Íomhá:Ernie O'Malley Prison 2.jpg|center|128px]] | [[Earnán Ó Máille]] | 1897-05-26 | 1957-03-25 | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 901 | | [[Aaron Mac Cuinneagáin]] | 1993-04-04 | | [[Sionainn (baile)|Sionainn]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[Íomhá:Ada English.jpg|center|128px]] | [[Eithne Inglis]] | 1875-01-10 | 1944-01-27 | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[Íomhá:Adam Fergus at DarkLight Con 4 by People Conventions.jpg|center|128px]] | [[Adam Fergus]] | | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[Íomhá:Adrian Hardiman - 20090224.jpg|center|128px]] | [[Adrian Hardiman]] | 1951-05-21 | 2016-03-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[Íomhá:Aengus Ó Snodaigh (2024) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aengus Ó Snodaigh]] | 1964-07-31 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[Íomhá:Agnes O'Farrelly, circa 1890.png|center|128px]] | [[Úna Ní Fhaircheallaigh]] | 1874-06-24 | 1951-11-05 | [[Achadh an Iúir]] |- | style='text-align:right'| 907 | | [[Aodhán Ó Fógartaigh]] | 1982-07-20 | | [[Áth na nUrlainn]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[Íomhá:Aidan Harte (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aodán Ó hAirt]] | 1988-08-17 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[Íomhá:Aidan O'Mahony & Eoin Bradley (cropped) - Aidan O'Mahony.jpg|center|128px]] | [[Aodhán Ó Mathúna]] | 1980-06-08 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 910 | | [[Aodán Ó Sé]] | 1990-06-29 | | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 911 | [[Íomhá:Aidan Price.jpg|center|128px]] | [[Aidan Price]] | 1981-12-08 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[Íomhá:Senator Aideen Hayden (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aideen Hayden]] | 1959 | | [[Contae Cheatharlach]] |- | style='text-align:right'| 913 | | [[Ailbhe Ní Ghearbhuigh]] | 1984 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[Íomhá:Aine Lawlor.jpg|center|128px]] | [[Aine Lawlor]] | 1961 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 915 | | [[Eileen MacDonagh]] | 1956-07-20 | | [[An Ghaobhach]] |- | style='text-align:right'| 916 | | [[Alan Ó Brógáin]] | 1982-01-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[Íomhá:Alan Dillon 2020.jpg|center|128px]] | [[Alan Dillon]] | 1984 | | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[Íomhá:Alan Farrell 2014.jpg|center|128px]] | [[Alan Farrell]] | 1977-12-29 | | [[Mullach Íde]] |- | style='text-align:right'| 919 | | [[Alan Mathews]] | 1965-06-27 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[Íomhá:Alan Nolan cropped.jpg|center|128px]] | [[Alan Ó Nualláin]] | 1985-06-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 921 | | [[Alexander Haslett]] | 1883-09-02 | 1951-01-17 | [[Glasloch]] |- | style='text-align:right'| 922 | | [[Alfred O'Rahilly]] | 1884-10-01 | 1969-08-01 | [[Lios Tuathail]] |- | style='text-align:right'| 923 | | [[Alice Maher]] | 1956 | | ''[[:d:Q4220554|Cill Mhaoileachair]]'' |- | style='text-align:right'| 924 | [[Íomhá:Madame-Alicia-Adelaide-Needham.jpg|center|128px]] | [[Alicia Adélaide Needham]] | 1863-10-31 | 1945-12-24 | [[An Seanchaisleán]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[Íomhá:AmandaByramJuly10.JPG|center|128px]] | [[Amanda Byram]] | 1973-06-16 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 926 | | [[Ambrós Ó Donnabháin]] | 1962-06-11 | | [[Gníomh go Leith]] |- | style='text-align:right'| 927 | | [[Amhlaoibh Ó Súilleabháin]] | 1780<br/>1783-05-01 | 1838-11-20 | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[Íomhá:Amy Huberman at Dublin Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Amy Huberman]] | 1979-03-20 | | [[Cábán tSíle]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[Íomhá:Louis Hersent-Crossing the bridge at Landshut.jpg|center|128px]] | [[Andrew O'Reilly von Ballinlough]] | 1742-08-03 | 1832-07-05<br/>1832-04-05 | [[Baile an Locha, Contae Ros Comáin|Baile an Locha]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[Íomhá:Andrew Doyle, May 2015.jpg|center|128px]] | [[Andrew Doyle]] | 1960-07-02 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[Íomhá:Andy Moran.jpg|center|128px]] | [[Aindriu Ó Morain]] | 1983-11-02 | | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[Íomhá:Ann Phelan 2013.jpg|center|128px]] | [[Ann Phelan]] | 1961-09-16 | | [[Gráig na Manach]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[Íomhá:Anna Parnell c1878.jpg|center|128px]] | [[Anna Parnell|Anna Catherine Parnell]] | 1852-05-13 | 1911-09-20 | ''[[:d:Q2699632|Teach Avondale]]'' |- | style='text-align:right'| 934 | | [[Anna Geary]] | 1988-07-28 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[Íomhá:Annahaslam.jpg|center|128px]] | [[Anna Haslam]] | 1829-04-06 | 1922-11-28 | [[Eochaill]] |- | style='text-align:right'| 936 | | [[Annalise Murphy]] | 1990-02-01 | | [[Baile Átha Troim]] |- | style='text-align:right'| 937 | | [[Anne Colley]] | 1951-07 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[Íomhá:Portrait-of-anne-devlin.jpg|center|128px]] | [[Anne Devlin]] | 1780 | 1851-09-01 | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 939 | | [[Anne Doyle]] | 1952-01-30 | | [[Fearna]] |- | style='text-align:right'| 940 | | [[Anne Ferris]] | 1954-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 941 | | [[Ann Lovett]] | 1968-04-06 | 1984-01-31 | [[An Cóbh]] |- | style='text-align:right'| 942 | | [[Anne Butler Yeats|Anne Yeats]] | 1919-05-09 | 2001-07-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 943 | | [[Anthony Barry]] | 1901-06-07 | 1983-10-24 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 944 | | [[Antóin Ó Dálaigh]] | 1969-10-29 | | [[Droichead an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[Íomhá:Anthony Nash cropped.jpg|center|128px]] | [[Antóin de Nais]] | 1984-10-12 | | [[Ceann Toirc]] |- | style='text-align:right'| 946 | | [[Aodán Mac Gearailt]] | 1978-10-29 | | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[Íomhá:Aodhán Ó Ríordáin.jpg|center|128px]] | [[Aodhán Ó Ríordáin]] | 1976-07-22 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[Íomhá:Aoibhinn Ni Shuilleabhain in Soroti.jpg|center|128px]] | [[Aoibhinn Ní Shúilleabháin]] | 1983 | | ''[[:d:Q5043765|Ceathrú na Con]]'' |- | style='text-align:right'| 949 | | [[Aoife Ní Thuairisg]] | | | [[Indreabhán]] |- | style='text-align:right'| 950 | | [[Art Ó Cléirigh]] | 1879-10-25 | 1932-11-23 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 951 | | [[Arthur Spring]] | 1976-07-05 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 952 | | [[Daragh O'Malley]] | 1954-05-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[Íomhá:Averil Power 2.jpg|center|128px]] | [[Averil Power]] | 1978-07-26 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 954 | | [[Bang Bang]] | 1906-04-19 | 1981-01-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 955 | | [[Barney Mellows]] | 1896-03-29 | 1942-02-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 956 | | [[Barry Cogan]] | 1936-09-27 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[Íomhá:Barry Cowen.jpg|center|128px]] | [[Barry Cowen]] | 1967-08-28 | | [[Clóirtheach]] |- | style='text-align:right'| 958 | | [[Batt Donegan]] | 1910-12-21 | 1978-08-26 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[Íomhá:Batt O'Connor.jpg|center|128px]] | [[Batt O'Connor]] | 1870-07-04 | 1935-02-07 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 960 | | [[Beatrice Gubbins]] | 1878-09-19 | 1944-08-12 | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 961 | | [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]] | 1949-03-11 | 2023-11-18 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 962 | | [[Beircheart Ó Conchúir]] | 1979-01-25 | | ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]'' |- | style='text-align:right'| 963 | [[Íomhá:Bernadette O'Farrell - Sponsor, July 25, 1959.jpg|center|128px]] | [[Bernadette O'Farrell]] | 1924-01-30 | 1999-09-26 | [[Biorra]] |- | style='text-align:right'| 964 | | [[Bernard Brogan Snr|Bernard Brogan]] | 1953-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[Íomhá:Bernard Brogan at Web Summit 2014b.jpg|center|128px]] | [[Bernard Brogan Jnr|Bernard Brogan]] | 1984-04-03 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 966 | | [[Bernard Cowen]] | 1932-01-29 | 1984-01-24 | [[Clóirtheach]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[Íomhá:Bernard dunne.jpg|center|128px]] | [[Bernard Dunne]] | 1980-02-06 | | [[Cluain Dolcáin]] |- | style='text-align:right'| 968 | | [[Bernard O'Shea]] | 1978 | | [[Darú, Contae Laoise|Darú]] |- | style='text-align:right'| 969 | | [[Liam Cúipéir]] | 1987-12-16 | | [[Eochaill]] |- | style='text-align:right'| 970 | | [[Bill O'Herlihy]] | 1938-09-26 | 2015-05-25 | [[An Glaisín]] |- | style='text-align:right'| 971 | | [[Billy Fox]] | 1939-01-03 | 1974-03-12 | [[Contae Mhuineacháin]] |- | style='text-align:right'| 972 | | [[Billy Woods]] | 1973-10-24 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[Íomhá:BobDoyleDeath.JPG|center|128px]] | [[Bob Doyle]] | 1916-02-12 | 2009-01-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 974 | | [[Bob Quinn]] | 1935<br/>1939 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[Íomhá:Lady Mary Bailey.jpg|center|128px]] | [[Mary Bailey]] | 1890-12-01 | 1960-07-29 | ''[[:d:Q7369899|Caisleán an Rosa Mhóir]]'' |- | style='text-align:right'| 976 | [[Íomhá:Margaret E. Cousins, 1932.png|center|128px]] | [[Margaret Cousins]] | 1878-11-07 | 1954-03-11 | ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]'' |- | style='text-align:right'| 977 | | [[Breandán Ó Buachalla]] | 1936-01-15 | 2010-05-20 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 978 | | [[Brenda Power]] | | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 979 | | [[Breandán de Buigléir|Breandán Dé Buigléir]] | 1985-07-22 | | [[An Geata Bán]] |- | style='text-align:right'| 980 | | [[Brendan Crinion]] | 1923-11-11 | 1989-07-02 | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[Íomhá:Brendan Grace.jpg|center|128px]] | [[Brendan Grace]] | 1951-04-01 | 2019-07-11 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[Íomhá:Brendan Halligan, circa 1983.jpg|center|128px]] | [[Brendan Halligan]] | 1936-07-05 | 2020-08-09 | [[Rialto]] |- | style='text-align:right'| 983 | | [[Brendan Ingle]] | 1940-06-19 | 2018-05-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[Íomhá:Brendan-Kehoe.jpg|center|128px]] | [[Brendan Kehoe]] | 1970-12-03 | 2011-07-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 985 | | [[Brendan Kennelly]] | 1936 | 2021-10-17 | [[Béal Átha Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[Íomhá:Brendan Maher (2014).jpg|center|128px]] | [[Brendan Maher]] | 1989-01-05 | | [[Buiríos Ó Luigheach]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[Íomhá:Brendan O’Carroll was the Grand Marshal At The St. Patrick's Day Parade In Dublin REF-102282 (16640203117) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Brendan O'Carroll]] | 1955-09-15 | | [[Fionnghlas]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[Íomhá:Brendan Ryan 2013.png|center|128px]] | [[Brendan Ryan]] | 1953-02-05 | | [[Domhnach Bat]] |- | style='text-align:right'| 989 | | [[Brendan Shine]] | 1947-06-02 | | [[Baile Átha Luain]] |- | style='text-align:right'| 990 | | [[Brendan Toal]] | 1940-12-01 | | [[Contae Mhuineacháin]] |- | style='text-align:right'| 991 | [[Íomhá:Minister Brian Hayes at Sneem River.JPG|center|128px]] | [[Brian Hayes]] | 1969-08-23 | | [[Tamhlacht]] |- | style='text-align:right'| 992 | | [[Brian Ó Murchú]] | 1982-07-21 | | ''[[:d:Q3930472|Ráth Chormaic]]'' |- | style='text-align:right'| 993 | | [[Brian Ó hAlluráin]] | 1991-05-17 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[Íomhá:Brian O'Higgins - Banba.jpg|center|128px]] | [[Brian Ó hUiginn]] | 1882-07-01 | 1963-03-03 | [[Cill Scíre]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[Íomhá:Brian Stanley 2013.jpg|center|128px]] | [[Brian Stanley]] | 1961-01-12 | | [[Buiríos Mór Osraí]] |- | style='text-align:right'| 996 | | [[Brian Whelehan|Brian Ó Faoileacháin]] | 1971-08 | | [[Beannchar, Contae Uíbh Fhailí|Beannchar]] |- | style='text-align:right'| 997 | | [[Bridget Rice]] | 1885-05-07 | 1967-12-08 | [[Cluain Cearbán]] |- | style='text-align:right'| 998 | | [[Briege Corkery]] | 1986-12-16 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 999 | | [[Eva Rothschild]] | 1972<br/>1971-02 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1000 | | [[Bryan Cullen]] | 1984-04-07 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[Íomhá:Bryan Cusack (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bryan Cusack]] | 1882-08-02 | 1973-05-24 | [[Contae an Chabháin]] |- | style='text-align:right'| 1002 | | [[Bryan Sheehan]] | 1985-08-25 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1003 | | [[Bríd Ní Neachtain]] | 1959 | | [[Ros Muc]] |- | style='text-align:right'| 1004 | | [[Mary Byrne]] | 1959-11-03 | | [[Baile Formaid]] |- | style='text-align:right'| 1005 | [[Íomhá:Caitlín Brugha.jpg|center|128px]] | [[Caitlín Brugha]] | 1879-12-11 | 1959-12-01 | [[Biorra]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Íomhá:Caoimhghín Ó Caoláin speaking to press 2013 crop.jpg|center|128px]] | [[Caoimhghín Ó Caoláin]] | 1953-09-18 | | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[Íomhá:Carmel snow.jpg|center|128px]] | [[Carmel Snow]] | 1887-08-27 | 1961-05 | [[Deilginis]] |- | style='text-align:right'| 1008 | | [[Carrie Acheson]] | 1934-09-11 | 2023-01-16 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1009 | | [[Cathal Mac an Oirchinnigh]] | 1991 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[Íomhá:Cathal Mac Coille.jpg|center|128px]] | [[Cathal Mac Coille]] | 1952 | | [[Cluain Dolcáin]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[Íomhá:Cathal Ó Murchadha (cropped).jpg|center|128px]] | [[Cathal Ó Murchadha]] | 1880-02-16 | 1958-04-28 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[Íomhá:Inauguration of Catherine Connolly, 11 November 2025 15 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Catherine Connolly]] | 1957-07-12 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[Íomhá:Catherine Murphy politician frameless photo.jpg|center|128px]] | [[Catherine Murphy]] | 1953-09-01 | | [[Baile Phámar]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[Íomhá:Catherine Noone.jpg|center|128px]] | [[Catherine Noone]] | 1976-06-24 | | [[Clár Chlainne Mhuiris]] |- | style='text-align:right'| 1015 | | [[Cearbhall Óg Ó Dálaigh]] | | | ''[[:d:Q65559822|An Phailís]]'' |- | style='text-align:right'| 1016 | [[Íomhá:Charles J Kickham.JPG|center|128px]] | [[Charles J. Kickham]] | 1828-05-09 | 1882-08-22 | [[Muileann na hUamhan]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[Íomhá:Charles O'Conor of Belanagare.png|center|128px]] | [[Cathal Ó Conchubhair]] | 1710-01-01 | 1791-07-01 | [[Contae Shligigh]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[Íomhá:Charlie Bird crop.jpg|center|128px]] | [[Charlie Bird]] | 1949-09-09 | 2024-03-11 | [[Dumhach Thrá]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[Íomhá:John Doyle by Henry Edward Doyle mw01929.jpg|center|128px]] | [[John Doyle]] | 1797 | 1868-01-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[Íomhá:Chris Andrews 2018.jpg|center|128px]] | [[Chris Andrews (polaiteoir)|Chris Andrews]] | 1964-05-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[Íomhá:Christie Hennessy.jpg|center|128px]] | [[Christie Hennessy]] | 1945-11-19 | 2007-12-11 | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[Íomhá:Christopher Byrne, 1920s (cropped).jpg|center|128px]] | [[Christopher Byrne]] | 1886 | 1957-09-05 | [[An Charraig Dhubh]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[Íomhá:Christopher Joyce (hurler).jpg|center|128px]] | [[Criostóir Seoige]] | 1992-01-04 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Íomhá:Christydignam.jpg|center|128px]] | [[Christy Dignam]] | 1960-05-23 | 2023-06-13 | [[Fionnghlas]] |- | style='text-align:right'| 1025 | | [[Cian Ó Diolún]] | 1988-10-30 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 1026 | | [[Cian Ó Súilleabháin]] | 1988-03-27 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[Íomhá:Ciara Conway 2014.jpg|center|128px]] | [[Ciara Conway]] | 1980-08-13 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1028 | | [[Ciarán Mac Giolla Chainnigh]] | 1993-07-06 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1029 | | [[Ciarán Mac Mathúna]] | 1925-11-26 | 2009-12-11 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[Íomhá:Ciarán Lynch 2014.jpg|center|128px]] | [[Ciarán Lynch]] | 1964-06-13 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1031 | | [[Ciarán Murphy]] | 1940-05-30 | | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 1032 | | [[Ciarán Ó Faoláin]] | 1976-02-28 | | [[Ráth Eanaigh]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[Íomhá:Cillian Buckley cropped.jpg|center|128px]] | [[Cillian Ó Buachalla]] | 1992-07-14 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1034 | | [[Cillian O'Connor]] | 1992-05 | | [[Baile an Tobair, Contae Mhaigh Eo (Ceara)|Baile an Tobair]] |- | style='text-align:right'| 1035 | | [[Colette Nic Aodha]] | 1967 | | [[Sruthair]] |- | style='text-align:right'| 1036 | | [[Cóilín Ó Fionnalaigh]] | 1989-08-25 | | [[Baile Héil]] |- | style='text-align:right'| 1037 | | [[Colin Moran]] | 1980-06-06 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1038 | | [[Cóilín Ó Riain]] | 1988-09-02 | | [[Cora Chaitlín]] |- | style='text-align:right'| 1039 | [[Íomhá:Colm Callanan cropped.jpg|center|128px]] | [[Colm Ó Callanáin]] | 1982-07-18 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1040 | | [[Colm Ó Gealbháin]] | 1993-02-02 | | [[Cluain Lára]] |- | style='text-align:right'| 1041 | | [[Colm Keaveney]] | 1971-01-11 | | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1042 | [[Íomhá:Colm de Bhailís.png|center|128px]] | [[Colm de Bhailís]] | 1796-05-02 | 1906-02-27 | [[Leitir Mealláin]] |- | style='text-align:right'| 1043 | [[Íomhá:Saint Colman MacDuagh window, Hugh Lane Gallery.jpg|center|128px]] | [[Colmán mac Duach]] | 550<br/>6th century | 632-10-29 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1044 | [[Íomhá:Con Collins.jpg|center|128px]] | [[Conchubhar Ó Coileáin]] | 1881-11-13 | 1937-11-23 | ''[[:d:Q65559960|Aránach]]'' |- | style='text-align:right'| 1045 | | [[Con Meaney]] | 1890-12-08 | 1970-09-11 | [[Sráid an Mhuilinn]] |- | style='text-align:right'| 1046 | [[Íomhá:Conal Keaney (cropped).jpg|center|128px]] | [[Conal Keaney|Conal Ó Cianaigh]] | 1982-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1047 | | [[Conor Allis]] | 1990-03-08 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1048 | [[Íomhá:Conor Cooney.jpg|center|128px]] | [[Conchúr Ó Cuana]] | 1992-10-22 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 1049 | | [[Conchúir Ó Fogartaigh]] | 1990-05-12 | | [[Caisleán an Chomair]] |- | style='text-align:right'| 1050 | | [[Conchur Ó Liatháin]] | 1992-07-30 | | [[Mainistir na Corann]] |- | style='text-align:right'| 1051 | | [[Conchúir Mac Craith]] | 1991-05-29 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 1052 | [[Íomhá:Conor McGregor, UFC 189 World Tour London (2).jpg|center|128px]] | [[Conor McGregor|Conchúr Mac Gréagóir]] | 1988-07-14 | | [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] |- | style='text-align:right'| 1053 | | [[Conchur Ó Súilleabháin]] | 1989-03-08 | | [[Gleann Maghair]] |- | style='text-align:right'| 1054 | | [[Cornelius Connolly]] | | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1055 | | [[Cáit Keane]] | 1949-09-24 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1056 | [[Íomhá:David Patrick Moran.png|center|128px]] | [[D.P. Moran|David Patrick Moran]] | 1869-03-22 | 1936-01-31 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1057 | [[Íomhá:Damien Dempsey.jpg|center|128px]] | [[Damien Dempsey]] | 1975 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1058 | [[Íomhá:Damien Hayes cropped.jpg|center|128px]] | [[Damien Hayes]] | 1982-02-18 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 1059 | | [[Dan Desmond]] | 1913-10-03 | 1964-12-09 | [[Bun an Tábhairne]] |- | style='text-align:right'| 1060 | [[Íomhá:Dankeating.jpg|center|128px]] | [[Dan Keating]] | 1902-01-02 | 2007-10-02 | [[Caisleán na Mainge]] |- | style='text-align:right'| 1061 | | [[Dan Spring]] | 1910-07-01 | 1988-01-01 | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1062 | | [[Daniel Bohane]] | 1983 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1063 | | [[Daniel Byrne]] | 1885-10-05 | 1952-06-09 | [[Contae Cheatharlach]] |- | style='text-align:right'| 1064 | | [[Daniel Corkery]] | 1883-09-20 | 1961-04-23 | [[Maigh Chromtha]] |- | style='text-align:right'| 1065 | | [[Daniel Corkery (údar)|Daniel Corkery]] | 1878-02-14 | 1964-12-31 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1066 | | [[Dónall Ó Cearnaigh]] | 1989-12-19 | | [[Gleann Maghair]] |- | style='text-align:right'| 1067 | | [[Daniel McCarthy]] | 1883-01-22 | 1957-03-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1068 | | [[Daniel Moloney]] | 1909 | 1963-06-26 | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1069 | | [[Dan O’Rourke|Daniel O'Rourke]] | | 1968-08-04 | [[Contae Liatroma]] |- | style='text-align:right'| 1070 | | [[Daniel Vaughan]] | 1897-07-27 | 1975-09-23 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1071 | | [[Danny Sutcliffe]] | 1992-02-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1072 | [[Íomhá:Dara Murphy 2015.jpg|center|128px]] | [[Dara Murphy]] | 1969-12-02 | | [[Gleann Maghair]] |- | style='text-align:right'| 1073 | [[Íomhá:Ocinneide cropped.jpg|center|128px]] | [[Dara Ó Cinnéide]] | 1975-04-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1074 | | [[Dara Ó Conaola]] | 1945 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 1075 | | [[Darach Ó hEoghanáin]] | 1990-03-21 | | [[Cluain Lára]] |- | style='text-align:right'| 1076 | | [[Darach Mac Con Iomaire]] | 1977 | | [[An Charraig Dhubh]] |- | style='text-align:right'| 1077 | | [[Darach Ó Catháin]] | 1922 | 1987 | ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]'' |- | style='text-align:right'| 1078 | [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|center|128px]] | [[Darach Ó Scolaí]] | 1963 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1079 | [[Íomhá:Darina Allen, Ballymaloe Cookery (42147510135) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Darina Allen]] | 1948-06-13 | | [[An Chúlchoill]] |- | style='text-align:right'| 1080 | | [[Darragh Ó Cuaig|daragh fives]] | 1992-03-26 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1081 | [[Íomhá:Darrell Figgis, 1924.jpg|center|128px]] | [[Darrell Figgis]] | 1882-09-17 | 1925-10-27 | [[Ráth Maonais]] |- | style='text-align:right'| 1082 | | [[Darren Magee]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1083 | [[Íomhá:Dave Fanning 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Dave Fanning]] | 1956-02-27 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1084 | [[Íomhá:David Burke (Hurler) cropped.jpg|center|128px]] | [[David Burke]] | 1990-01-07 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 1085 | [[Íomhá:David Cullinane TD (40211918003) (cropped).jpg|center|128px]] | [[David Cullinane]] | 1974-07-04 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1086 | | [[Daithí Mac Éinrí]] | | | [[Ráth Eanaigh]] |- | style='text-align:right'| 1087 | | [[David Moran]] | 1988-06-29 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1088 | | [[Daithí Ó Treasaigh]] | 1989-11-21 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1089 | | [[Declan Costello]] | 1926-08-01 | 2011-06-06 | [[Fionnradharc]] |- | style='text-align:right'| 1090 | | [[Declan O'Mahony]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1091 | | [[Denis Allen]] | 1896-01-02 | 1961-03-29 | [[Contae Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1092 | [[Íomhá:Denis Bastick during the 2013 NFL Final (cropped).jpg|center|128px]] | [[Donnacha Bastic]] | 1981-05-08 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1093 | [[Íomhá:Denis Behan Writing.jpg|center|128px]] | [[Denis Behan]] | 1984-01-02 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1094 | | [[Donncha Ó Cochláin]] | 1945-06-07 | | [[An Linn Dubh]] |- | style='text-align:right'| 1095 | | [[Denis Farrelly]] | 1912-09-18 | 1974-12-27 | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 1096 | [[Íomhá:Portrait of Denis Florence McCarthy P549.jpg|center|128px]] | [[Denis Florence MacCarthy]] | 1817-05-26 | 1882-04-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1097 | [[Íomhá:Denis Landy.jpg|center|128px]] | [[Denis Landy]] | 1962-02-28 | | [[Carraig na Siúire]] |- | style='text-align:right'| 1098 | [[Íomhá:Denis 'Ogie' Moran. Sea Lodge Hotel. Waterville.jpg|center|128px]] | [[Donncha Ó Moráin]] | 1956-01-16 | | [[Baile an Bhuinneánaigh]] |- | style='text-align:right'| 1099 | | [[Dearbhorghaill iníon Mhurchaidh Uí Mhaoil Sheachlainn|Derbforgaill]] | 1108 | 1193 | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 1100 | [[Íomhá:Derek Keating 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Derek Keating]] | 1955-05 | 2023-05-06 | [[Baile Formaid]] |- | style='text-align:right'| 1101 | | [[Derek Ó Loinn]] | 1978-07-04 | | [[Áth na nUrlainn]] |- | style='text-align:right'| 1102 | | [[Derek Mooney]] | 1967-03-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1103 | | [[Derek Murray]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1104 | [[Íomhá:Derek Nolan Election Photo.jpg|center|128px]] | [[Derek Nolan]] | 1982 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1105 | | [[Dermot Somers]] | 1947 | | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 1106 | [[Íomhá:Derry O`Sullivan poet 41x33cm 2002.jpg|center|128px]] | [[Derry O'Sullivan]] | 1944 | 2025-08-16 | [[Beanntraí]] |- | style='text-align:right'| 1107 | | [[Des Cahill]] | 1953-05-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1108 | | [[Desmond Governey]] | 1920-09-11 | 1984-12-29 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1109 | | [[Dessie Farrell]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1110 | [[Íomhá:Cllr Ellis Mansion House, Dublin.JPG|center|128px]] | [[Dessie Ellis]] | 1953-09-23 | | [[Baile Munna]] |- | style='text-align:right'| 1111 | | [[Seán Óg de Paor]] | 1970-12-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1112 | [[Íomhá:Diane Caldwell 20200223 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Diane Caldwell]] | 1988-09-11 | | [[Baile Brigín]] |- | style='text-align:right'| 1113 | | [[Diarmuid Lynch]] | 1878-01-10 | 1950-11-09 | [[Trácht Fhionn]] |- | style='text-align:right'| 1114 | | [[Diarmuid O'Carroll]] | 1987-03-16 | | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1115 | [[Íomhá:Diarmuid O'Sullivan cropped.jpg|center|128px]] | [[Diarmuid Ó Súilleabháin (iománaí)|Diarmuid Ó Súilleabháin]] | 1978-07-27 | | [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]] |- | style='text-align:right'| 1116 | | [[Dick Dowling]] | 1938-12-12 | 2024-03-30 | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1117 | [[Íomhá:Willie Penrose 2005 cropped.jpg|center|128px]] | [[Willie Penrose|Liam Penrose]] | 1956-08-01 | | [[Baile na Carraige]] |- | style='text-align:right'| 1118 | | [[Don Davern]] | 1935-03-04 | 1968-11-02 | [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] |- | style='text-align:right'| 1119 | | [[Donal Creed]] | 1924-09-07 | 2017-11-23 | [[Maigh Chromtha]] |- | style='text-align:right'| 1120 | | [[Donal O'Donoghue]] | 1894-06-05 | 1971-07-26 | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1121 | | [[Donal Ó Grádaigh]] | 1981-07 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1122 | | [[Domhnall Ó Tuathaigh]] | 1989-09-20 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 1123 | [[Íomhá:Donnchadh-walsh.png|center|128px]] | [[Donnacha Walsh]] | 1984-07-03 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1124 | | [[Donncha Ó Dúlaing]] | 1933-03-15 | 2021-09-04 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1125 | | [[Donnchadh Ó Briain]] | 1897-11-17 | 1981-09-22 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1126 | | [[Donnchadh Ó Corráin]] | 1942-02-28 | 2017-10-25 | ''[[:d:Q104308060|Graighin]]'' |- | style='text-align:right'| 1127 | [[Íomhá:Dora Sigerson.jpg|center|128px]] | [[Dora Sigerson Shorter]] | 1866-08-16 | 1918-01-06 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1128 | [[Íomhá:Dorothy Cross, March 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Dorothy Cross]] | 1956 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1129 | | [[Dorothy Stopford-Price]] | 1890-09-09 | 1954-01-30<br/>1954-01-28 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1130 | | [[Dáithí Ó Sé]] | 1976-06-02 | | [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]] |- | style='text-align:right'| 1131 | | [[Dónall Mac Giolla Easpaig]] | 1948-04-23 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1132 | | [[Dónall Mac Amhlaigh]] | 1926 | 1989-01-27 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1133 | | [[Edward Conway]] | 1894-07-03 | 1968-12-29 | [[An tAonach]] |- | style='text-align:right'| 1134 | | [[Eamon Rice]] | 1873-04-26 | 1937-11-07 | [[Contae Mhuineacháin]] |- | style='text-align:right'| 1135 | [[Íomhá:Eamon Scanlon (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eamon Scanlon]] | 1954-09-20 | | [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]] |- | style='text-align:right'| 1136 | | [[Éamon Ó Ciosáin]] | 1899 | 1979-05-20 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1137 | | [[Éamonn Ó Néill]] | 1882 | 1954-11-03 | [[Cionn tSáile]] |- | style='text-align:right'| 1138 | [[Íomhá:Eavan Boland in 1996.jpg|center|128px]] | [[Eavan Boland]] | 1944-09-24 | 2020-04-27 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1139 | | [[Eddie Filgate]] | 1915-09-16 | 2017-01-19 | [[Contae Lú]] |- | style='text-align:right'| 1140 | | [[Edward Aylward]] | 1894 | 1976-02 | [[Contae Chill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1141 | | [[Edward Walsh]] | 1805 | 1850-08-06 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1142 | | [[Eighneachán Ó hAnnluain]] | 1933 | 1994-12-14 | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 1143 | | [[Eimear Ní Chonaola]] | 1977 | | [[An Spidéal]] |- | style='text-align:right'| 1144 | [[Íomhá:Professor Eleanor Maguire FMedSci FRS.jpg|center|128px]] | [[Eleanor Maguire]] | 1970-03-27 | 2025-01-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1145 | [[Íomhá:Elizabeth O'Farrell, circa 1910s.png|center|128px]] | [[Elizabeth O'Farrell]] | 1884-11-05 | 1957-06-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1146 | | [[Ellen Hutchins]] | 1785-03-17 | 1815-02-09 | [[Béal Átha Leice]] |- | style='text-align:right'| 1147 | [[Íomhá:Irish Actress Emma Eliza Regan- 2014-04-10 01-42 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Emma Eliza Regan]] | 1990-12-04 | | [[Maigh Cuilinn]] |- | style='text-align:right'| 1148 | | [[Eoghan Mac Diarmada]] | 1983-04-15 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1149 | [[Íomhá:Eoghan Murphy 2014.png|center|128px]] | [[Eoghan Murphy]] | 1982-04-23 | | [[Dumhach Thrá]] |- | style='text-align:right'| 1150 | | [[Eoghan Ó Gadhra]] | 1985-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1151 | | [[Eoghan an Mhéirín Mac Cárthaigh|Eoghan Mac Cárthaigh]] | 1691 | 1756 | [[An Eatharla]] |- | style='text-align:right'| 1152 | [[Íomhá:Eoin Brosnan. Kerry Footballer and Solicitor..JPG|center|128px]] | [[Eoin Brosnan]] | | | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1153 | | [[Eoin Ó Ceadagáin]] | 1986-09-01 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1154 | [[Íomhá:Pte Eoin Larkin Kilkenny Hurler (4951370639).jpg|center|128px]] | [[Eoin Ó Lorcáin]] | 1984-07-17 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1155 | [[Íomhá:Eoin Liston. Sea Lodge Hotel. Waterville.JPG|center|128px]] | [[Eoin Liostún]] | 1957-10-16 | | [[Baile an Bhuinneánaigh]] |- | style='text-align:right'| 1156 | [[Íomhá:Eoin Ó Broin 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eoin Ó Broin]] | 1972-09-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1157 | [[Íomhá:Eric Byrne 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eric Byrne]] | 1947-04-21 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1158 | | [[Patrick Power (Staraí Éireannach)|Patrick Power]] | 1862-03-08 | 1951 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1159 | | [[Ernest Alton]] | 1873 | 1952-02-18 | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 1160 | [[Íomhá:JJ Walsh Mugshots.jpg|center|128px]] | [[James Walsh]] | 1880-02-20 | 1948-11-30 | [[Droichead na Bandan]] |- | style='text-align:right'| 1161 | [[Íomhá:Pixie McKenna at the BAFTA's (cropped).jpg|center|128px]] | [[Pixie McKenna]] | 1971-01-20 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1162 | [[Íomhá:Eva Selina Laura Gore-Booth (c. late1880s).jpg|center|128px]] | [[Eva Gore-Booth]] | 1870-05-22 | 1926-06-30 | [[Contae Shligigh]] |- | style='text-align:right'| 1163 | | [[Eva Philbin]] | 1914-01-04 | 2005-06-24 | [[Béal an Átha]] |- | style='text-align:right'| 1164 | | [[Evelyn O'Rourke]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1165 | | [[Evie Hone]] | 1894-04-22 | 1955-03-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1166 | | [[Feargal Quinn]] | 1936-11-27 | 2019-04-25 | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1167 | [[Íomhá:Roscommon St. Mary's Priory Choir Tomb Effigy 2014 08 28.jpg|center|128px]] | [[Felim mac Cathail Crobdeirg Ua Conchobair]] | | 1265 | [[Cúige Chonnacht]] |- | style='text-align:right'| 1168 | | [[Fiach Mac Conghail]] | 1964-08-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1169 | | [[Fiachra Breathnach]] | 1986-11-21 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1170 | | [[Finbarr Dwyer]] | 1946-09-20 | 2014-02-08 | [[Baile Chaisleáin Bhéarra]] |- | style='text-align:right'| 1171 | [[Íomhá:Finian Hanley cropped.jpg|center|128px]] | [[Finian Hanley]] | 1985-01-04 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1172 | [[Íomhá:Finian McGrath politician.jpg|center|128px]] | [[Finian McGrath]] | 1953-04-09 | | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 1173 | | [[Fintan Coogan, Mór]] | 1910-04-13 | 1984-11-04 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1174 | [[Íomhá:Fintan O'Toole, 2010.jpg|center|128px]] | [[Fintan O'Toole]] | 1958-02-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1175 | | [[Fiona Glascott]] | 1982-11-22 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1176 | | [[Flor Crowley]] | 1934-12-27 | 1997-05-16 | [[Droichead na Bandan]] |- | style='text-align:right'| 1177 | | [[Francis Brennan]] | 1953-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1178 | [[Íomhá:Frank Cahill.jpg|center|128px]] | [[Francis Cahill]] | 1882 | 1957-10 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1179 | | [[Francis Humphreys]] | 1891 | 1961-04-19 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1180 | | [[Francis McGuinness]] | 1868 | 1934-11-30 | [[Tearmann Bearaigh]] |- | style='text-align:right'| 1181 | [[Íomhá:FrancisSheehy-Skeffington.gif|center|128px]] | [[Francis Sheehy-Skeffington|Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún]] | 1878-12-23 | 1916-04-26 | [[Coill an Chollaigh]] |- | style='text-align:right'| 1182 | | [[Frank Clarke (breitheamh)|Frank Clarke]] | 1951-10-10 | | [[Baile Bhailcín]] |- | style='text-align:right'| 1183 | | [[Frank Drohan]] | 1879-08-13 | 1953-03-05 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1184 | [[Íomhá:Frank MacDermot, 1933.jpg|center|128px]] | [[Frank MacDermot]] | 1886-11-25 | 1975-06-24 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1185 | | [[Proinnsias de Priondargást]] | 1933-07-13 | 2015-02-20 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1186 | | [[Frank Sherwin]] | 1905 | 1981 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1187 | | [[Frank Stockwell]] | 1928-12-07 | 2009-03-09 | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 1188 | | [[Frank Taylor]] | 1914-05-30 | 1998-04-15 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 1189 | | [[Frederick Crowley]] | 1880 | 1945-05-05 | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1190 | | [[Garraí Mag Uidhir]] | 1983-06-26 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1191 | | [[Gabhán Ó Mathúna]] | 1987-06-11 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1192 | | [[George C. Bennett]] | 1877 | 1963-06-20 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1193 | [[Íomhá:Self-portrait of George Francis Mulvany, first Director of the National Gallery of Ireland.jpg|center|128px]] | [[George Francis Mulvany]] | 1809 | 1869 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1194 | [[Íomhá:George Lee at count.jpg|center|128px]] | [[George Lee (iriseoir)|George Lee]] | 1962-09-27 | | [[Teach Mealóg]] |- | style='text-align:right'| 1195 | | [[George Morrison]] | 1922-11-03 | 2025-08-04 | [[Trá Mhór]] |- | style='text-align:right'| 1196 | | [[George Nicolls]] | 1886-04-29 | 1942-05-11 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1197 | | [[George Wolfe]] | 1860 | 1941-12-01 | [[An Baile Mór, Contae Chill Dara|An Baile Mór]] |- | style='text-align:right'| 1198 | | [[Gerard Brennan]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1199 | | [[Gearóid de Paor]] | 1952-06-27 | | [[Áth an Choite]] |- | style='text-align:right'| 1200 | | [[Gerald Fitzgibbon]] | 1866-10-08 | 1942-12-06 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1201 | [[Íomhá:Ged Nash.jpg|center|128px]] | [[Gerald Nash]] | 1975-12-07 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 1202 | | [[Gerard Lynch]] | 1931-06-15 | 2025-12-20 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1203 | | [[Gerry Brady]] | 1948 | | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1204 | | [[Gerry Hutch]] | 1963 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1205 | | [[Gerry L'Estrange]] | 1917-11-07 | 1996-04-05 | [[An tSráid, Contae na hIarmhí|An tSráid]] |- | style='text-align:right'| 1206 | [[Íomhá:Glenda Gilson at adiff 2016.jpg|center|128px]] | [[Glenda Gilson]] | 1981-03-03 | | [[Caisleán Cnucha]] |- | style='text-align:right'| 1207 | | [[Gerard McDonnell]] | 1971-01-20 | 2008-08-02 | ''[[:d:Q4220515|Cill Churnáin]]'' |- | style='text-align:right'| 1208 | [[Íomhá:Saint Gobnait.jpg|center|128px]] | [[Gobnait]] | | 6th century | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 1209 | | [[Godfrey Timmins]] | 1927-09-06 | 2001-04-11 | [[Bealach Conglais]] |- | style='text-align:right'| 1210 | [[Íomhá:Graham Canty.jpg|center|128px]] | [[Graham Ó Cáinte]] | 1980-07-23 | | [[Beanntraí]] |- | style='text-align:right'| 1211 | | [[Graham Mag Oireachtaigh]] | 1973-05-17 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 1212 | [[Íomhá:Pictiúr fíorach.jpg|center|128px]] | [[Graham Knuttel]] | 1954 | 2023 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1213 | | [[Margaretta Bowen]] | 1880-01-01 | 1981-04-08 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1214 | | [[Roddy Connolly]] | 1901-02-11 | 1980-12-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1215 | [[Íomhá:William Dargan - Project Gutenberg eText 17293.jpg|center|128px]] | [[William Dargan]] | 1799-02-28 | 1867-02-07 | [[Contae Cheatharlach]] |- | style='text-align:right'| 1216 | | [[Gus Healy]] | 1904-05-20 | 1987-07-10 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1217 | [[Íomhá:Hanna Sheehy-Skeffington in 1916.png|center|128px]] | [[Hanna Sheehy-Skeffington]] | 1877-05-24 | 1946-04-20 | [[Ceann Toirc]] |- | style='text-align:right'| 1218 | [[Íomhá:Heather Humphreys 2016.jpg|center|128px]] | [[Heather Humphreys]] | 1960-05-14 | | ''[[:d:Q31173147|An Droim]]'' |- | style='text-align:right'| 1219 | | [[Helena Molony]] | 1883-01-15 | 1967-01-28<br/>1967-01-29 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1220 | [[Íomhá:ThomasAddisEmmet.jpg|center|128px]] | [[Thomas Addis Emmet]] | 1764-04-24 | 1827-11-14 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1221 | | [[Henry Barron (breitheamh)|Henry Barron]] | 1928-05-25 | 2010-02-25 | [[Deilginis]] |- | style='text-align:right'| 1222 | [[Íomhá:Dublin Old Library Trinity College 05.jpg|center|128px]] | [[Henry Joseph Monck Mason]] | 1778-07-15 | 1858-04-14 | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 1223 | [[Íomhá:Henry Kelly hosting 'After Dark' (cropped).jpg|center|128px]] | [[Henry Kelly]] | 1946-04-17 | 2025-02-25 | [[Baile Átha Luain]]<br/>[[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1224 | [[Íomhá:Hildegarde Naughton.jpg|center|128px]] | [[Hildegarde Naughton]] | 1977-05-01 | | [[Órán Mór]] |- | style='text-align:right'| 1225 | [[Íomhá:Tom Hales, circa 1920s.jpg|center|128px]] | [[Tom Hales]] | 1892-03-05 | 1966-04-29 | [[Baile na Daibhche]] |- | style='text-align:right'| 1226 | | [[Honor Crowley]] | 1903-10-19 | 1966-10-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1227 | | [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]] | 1939-07-05 | 2023-04-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1228 | | [[Hugh Colohan]] | 1894-09-30 | 1931-04-15 | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1229 | | [[Hugh Geoghegan]] | 1938-05-16 | 2024-07-07 | [[Baile Átha Luain]] |- | style='text-align:right'| 1230 | [[Íomhá:Dr Hugh Gibbons.jpg|center|128px]] | [[Hugh Gibbons]] | 1916-07-06 | 2007-11-13 | [[Béal na mBuillí]] |- | style='text-align:right'| 1231 | [[Íomhá:John T O'Brien.jpg|center|128px]] | [[Seán Tuathmhumhain Ó Briain]] | 1786-06-24 | 1861-06-01 | [[Bealach Conglais]] |- | style='text-align:right'| 1232 | | [[Ian Dempsey]] | 1961-01-16 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1233 | | [[Proinsias Ó Riain]] | 1902-09-11 | 1944-06-10 | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 1234 | [[Íomhá:Ivana Bacik 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ivana Bacik]] | 1968-05-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1235 | | [[J. J. Clancy]] | 1890-01-23 | 1932-05-01 | [[Cúil Mhuine]] |- | style='text-align:right'| 1236 | | [[J. J. Ó Dúláinne]] | 1982-03-06 | | [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]] |- | style='text-align:right'| 1237 | | [[Jack Doyle]] | 1913-08-31 | 1978-12-13 | [[An Cóbh]] |- | style='text-align:right'| 1238 | [[Íomhá:Jack Finlay (cropped).jpg|center|128px]] | [[Jack Finlay]] | 1890 | 1942-09-30 | [[Contae Laoise]] |- | style='text-align:right'| 1239 | | [[Jack O'Shea|Seán Ó Sé]] | 1957-11-19 | | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 1240 | | [[Jackie Fahey]] | 1928-01-23 | 2019-03-18 | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 1241 | | [[Jackie Healy-Rae]] | 1931-03-09 | 2014-12-05 | [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]] |- | style='text-align:right'| 1242 | | [[Seán de Paor]] | 1916-05-30 | 1994-02-23 | [[Áth an Choite]] |- | style='text-align:right'| 1243 | [[Íomhá:Jackie Tyrrell (cropped).jpg|center|128px]] | [[Seán Tirial]] | 1982-06-19 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1244 | [[Íomhá:Jacqui Hurley.png|center|128px]] | [[Jacqui Hurley]] | 1984-01-15 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1245 | | [[James B. Lynch]] | | 1954-03-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1246 | | [[James Bannon]] | 1958-03-06 | | [[Contae an Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 1247 | | [[James Berry]] | 1842 | 1914-06-04 | [[Bun Abhann, Contae Mhaigh Eo|Bun Abhann]] |- | style='text-align:right'| 1248 | | [[James Burke (Ros Comáin)|James Burke]] | No/unknown value | 1964-05-12 | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 1249 | | [[James Colbert]] | 1890-01-03 | 1970-01-28 | [[Caisleán Maí Tamhnach]] |- | style='text-align:right'| 1250 | | [[James Collins]] | 1900-10-30 | 1967-09-01 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1251 | | [[James Cosgrave]] | 1865-09-12 | 1936-04-18 | [[Dún an Uchta]] |- | style='text-align:right'| 1252 | | [[James Daly]] | 1899 | 1920-11-02 | [[Béal Átha Mó]] |- | style='text-align:right'| 1253 | | [[James Devins]] | 1873 | 1922-09-20 | [[Contae Shligigh]] |- | style='text-align:right'| 1254 | | [[James Dolan]] | 1882-03-29 | 1955-07-14 | [[Cluainín]] |- | style='text-align:right'| 1255 | [[Íomhá:James heffernan.png|center|128px]] | [[James Heffernan]] | 1979-10-03 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1256 | [[Íomhá:James Hickey, 1937.jpg|center|128px]] | [[James Hickey]] | 1886 | 1966-06-07 | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 1257 | | [[James Kelly (Fianna Fáil)|James Kelly]] | No/unknown value | No/unknown value | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 1258 | [[Íomhá:James (Seamus) Lennon, circa 1920s.png|center|128px]] | [[James Lennon]] | 1881 | 1958-08-13 | [[An Bhuiríos, Contae Cheatharlach|An Bhuiríos]] |- | style='text-align:right'| 1259 | [[Íomhá:James McCarthy during the 2013 NFL Final.jpg|center|128px]] | [[Séamus Mac Cártaigh]] | 1990-03-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1260 | | [[Séamas Mac Fhearaigh]] | 1971-11-26 | | [[Droichead Binéid]] |- | style='text-align:right'| 1261 | [[Íomhá:McGee WMQ14 (6) (14583901776).jpg|center|128px]] | [[James McGee]] | 1987-06-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1262 | | [[James Morrisroe]] | 1875-04-05 | 1937-12-31 | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 1263 | | [[James Murphy]] | 1887-12-28 | 1961-10-07 | [[Contae Lú]] |- | style='text-align:right'| 1264 | [[Íomhá:James O'Mara.jpg|center|128px]] | [[James O'Mara]] | 1873-08-06 | 1948-11-21 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1265 | | [[James Pattison]] | 1886-06-28 | 1963-12-31 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1266 | [[Íomhá:James Skehill (2013).jpg|center|128px]] | [[Séamus Ó Sceacháil]] | 1988-02-22 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 1267 | | [[James Tunney]] | 1892 | 1964-05-11 | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 1268 | [[Íomhá:Jason Byrne - SYTYF.JPG|center|128px]] | [[Jason Byrne (fear grinn)|Jason Byrne]] | 1972-02-27 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1269 | | [[Iasan Scorlóg]] | 1976-01-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1270 | | [[Jasper Wolfe]] | 1872-08-03 | 1952-08-27 | [[An Sciobairín]] |- | style='text-align:right'| 1271 | | [[Jennifer Zamparelli|Jennifer Maguire]] | 1980-04-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1272 | [[Íomhá:Jerry Buttimer 2014.jpg|center|128px]] | [[Jerry Buttimer]] | 1967-03-18 | | [[Baile an Easpaig]] |- | style='text-align:right'| 1273 | [[Íomhá:Jessie Buckley at the Toronto International Film Festival 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Jessie Buckley]] | 1989-12-28 | | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1274 | [[Íomhá:Jillian van Turnhout.jpg|center|128px]] | [[Jillian van Turnhout]] | 1968-03-29 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1275 | | [[Jim D'Arcy]] | 1954-07-20 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 1276 | [[Íomhá:Jim Daly politician.jpg|center|128px]] | [[Jim Daly]] | 1972-12-20 | | [[Draighneach]] |- | style='text-align:right'| 1277 | | [[Jim Gavin]] | 1971-07-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1278 | | [[Séamas Langtún]] | 1918-01-18 | 1987-04-18 | [[Gabhrán]] |- | style='text-align:right'| 1279 | | [[Séamus de Barra-Ó Murchú]] | 1954-08-22 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1280 | | [[Séamus Ó Géibheannaigh|Jimmy Keaveney]] | 1945-02-12 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1281 | | [[Joan Burke]] | 1928-02-08 | 2016-11-27 | [[Droichead na Bandan]] |- | style='text-align:right'| 1282 | [[Íomhá:Joan Collins TD 2011.jpg|center|128px]] | [[Joan Collins (polaiteoir)|Joan Collins]] | 1961-06-04 | | [[Droimeanach]] |- | style='text-align:right'| 1283 | | [[Joe Behan]] | 1959-07-30 | | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 1284 | [[Íomhá:Joe Bergin (Gaelic footballer, 2015).jpg|center|128px]] | [[Joe Bergin]] | 1981-02-17 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1285 | [[Íomhá:Joe Canning (2013).jpg|center|128px]] | [[Seosamh Ó Cainín]] | 1988-10-11 | | [[Port Omna]] |- | style='text-align:right'| 1286 | [[Íomhá:Joe Carey 2014.jpg|center|128px]] | [[Joe Carey]] | 1975-06-24 | | [[Droichead an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 1287 | | [[Seosamh Ó Déin]] | 1977-11-15 | | [[Cill Ia]] |- | style='text-align:right'| 1288 | [[Íomhá:Joe Duffy.jpg|center|128px]] | [[Joe Duffy]] | 1956-01-27 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1289 | [[Íomhá:Joe Gamble Writing.jpg|center|128px]] | [[Joe Gamble]] | 1982-01-14 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1290 | | [[Seosamh Mac Donncha]] | 1953 | 2016-05-20 | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 1291 | [[Íomhá:Joe O'Reilly Irish Cavan politician head.jpg|center|128px]] | [[Joe O'Reilly]] | 1955-04-01 | | [[Muinchille]] |- | style='text-align:right'| 1292 | | [[Joe Steve Ó Neachtain]] | 1942 | 2020-01-19 | ''[[:d:Q113192695|An Chré Dhubh]]'' |- | style='text-align:right'| 1293 | | [[John Bowman (craoltóir)]] | 1942 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1294 | | [[John Coffey (iománaí)|Seán Ó Cofaigh]] | 1918-01-14 | 2019-08-12 | [[An Bóthar Leathan]] |- | style='text-align:right'| 1295 | | [[Seán Ó Conalláin]] | 1989-01-23 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1296 | [[Íomhá:Dr John Crowley TD.png|center|128px]] | [[John Crowley]] | 1870 | 1934 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1297 | [[Íomhá:John Curran politician.jpg|center|128px]] | [[John Curran]] | 1960-06-17 | | [[Leamhcán]] |- | style='text-align:right'| 1298 | | [[John Daly]] | 1867-03-23 | 1932-02-23 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1299 | | [[John Delaney]] | 1967-10-16 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1300 | | [[John Dinneen]] | 1867-03-23 | 1942-01-01 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1301 | | [[John Donnellan]] | 1937-03-27 | | [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]] |- | style='text-align:right'| 1302 | | [[John Flynn]] | 1891-11-10 | 1968-08-22 | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 1303 | | [[John Galvin]] | 1907-05-15 | 1963-10-11 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1304 | [[Íomhá:John Gilroy.png|center|128px]] | [[John Gilroy]] | 1967-07-20 | | [[Baile Átha Buí]] |- | style='text-align:right'| 1305 | [[Íomhá:John Good (cropped).jpg|center|128px]] | [[John Good]] | | 1941-04-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1306 | [[Íomhá:John Halligan 2011.jpg|center|128px]] | [[John Halligan]] | 1955-01-18 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1307 | | [[John Healy]] | 1903-05-26 | 1995 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1308 | [[Íomhá:John Hely-Hutchinson.jpg|center|128px]] | [[John Hely-Hutchinson]] | 1724 | 1794-09-04 | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 1309 | [[Íomhá:John McGuinness 2006.jpg|center|128px]] | [[John J. McGuinness]] | 1955-03-15 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1310 | | [[John Jinks]] | 1872 | 1934-09-11 | [[Droim Chliabh]] |- | style='text-align:right'| 1311 | | [[John Joe Doyle]] | 1906-06-14 | 2000-08-11 | [[Cora Chaitlín]] |- | style='text-align:right'| 1312 | | [[John Joe McGirl]] | 1921-03-25 | 1988-12-08 | [[Béal an Átha Móir]] |- | style='text-align:right'| 1313 | | [[John Joe O'Reilly]] | 1881-04-24 | 1967-12-28 | [[Contae Liatroma]] |- | style='text-align:right'| 1314 | | [[John Joe Rice]] | 1893 | 1970-07-24 | [[Neidín]] |- | style='text-align:right'| 1315 | | [[Seán Ó Céin]] | 1917-02-18 | 1975-10-01 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1316 | | [[John Leonard]] | 1976-10-20 | | [[Mullach Íde]] |- | style='text-align:right'| 1317 | | [[John Lynch (Ciarraí)|John Lynch]] | 1889-04-10 | 1957-06-10 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1318 | | [[John Mac Menamin (breitheamh)|John Mac Menamin]] | 1952-11-14 | | [[Raghnallach]] |- | style='text-align:right'| 1319 | | [[John Mannion Óg]] | 1944-10-26 | 2006-04-02 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1320 | | [[John Mannion, Mór]] | 1907-06-04 | 1978-09-10 | [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]] |- | style='text-align:right'| 1321 | | [[Seán Mac Gafraidh (iománaí)|Seán Mac Gafraidh]] | 1987-09-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1322 | | [[John McCoy]] | 1940-07-01 | | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 1323 | | [[Seán Ó Maoláin]] | 1981-01-28 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1324 | | [[Seán Ó Murchú (sagart)|Seán Ó Murchú]] | 1753 | 1798<br/>1798-06-26 | [[Contae Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1325 | [[Íomhá:John Murray broadcaster crop.jpg|center|128px]] | [[John Murray (craoltóir Éireannach)]] | 1964 | | [[Tamhlacht]] |- | style='text-align:right'| 1326 | | [[John O’Byrne|John O'Byrne]] | 1884-04-24 | 1954-01-14 | [[Ceatharlach]] |- | style='text-align:right'| 1327 | | [[John O'Donovan]] | 1908 | 1982-05-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1328 | | [[Seán Ó Caoimh]] | 1951-04-15 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1329 | | [[John O'Leary (Ciarraí)|John O'Leary]] | 1933-05-03 | 2015-10-05 | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1330 | | [[John O'Leary (Loch Garman)|John O'Leary]] | 1894-09-01 | 1959-06-21 | [[Contae Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1331 | [[Íomhá:John O'Mahony.jpg|center|128px]] | [[John O'Mahony]] | 1953-06-08 | 2024-07-06 | [[Cill Mobhí]] |- | style='text-align:right'| 1332 | | [[John O'Sullivan (Corcaigh)|John O'Sullivan]] | 1901-06-08 | 1990-02-28 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1333 | [[Íomhá:John Paul Phelan 2014.jpg|center|128px]] | [[John Paul Phelan]] | 1978-09-27 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1334 | | [[Seán Tennyson]] | 1985-02-06 | | [[Contae Chill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1335 | | [[John Whelan]] | 1961-03-24 | | [[Port Laoise]] |- | style='text-align:right'| 1336 | | [[Johnny Callanan]] | 1910-05-20 | 1982-06-15 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1337 | | [[Johnny Connor]] | 1899 | 1955-12-11 | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1338 | | [[Johnny Geoghegan]] | 1913-11-05 | 1975-01-05 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1339 | [[Íomhá:Jon Kenny and Seán Kelly (cropped).jpg|center|128px]] | [[Jon Kenny]] | 1957-12-12 | 2024-11-15 | [[An tOspidéal]] |- | style='text-align:right'| 1340 | [[Íomhá:Jonathan Glynn (2013).jpg|center|128px]] | [[Seán Mac Gloinn]] | 1993-06-07 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1341 | [[Íomhá:Jonathan O'Brien 2014.jpg|center|128px]] | [[Jonathan O'Brien]] | 1971-12-28 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1342 | [[Íomhá:Jonathan Pim 1806-1885.jpg|center|128px]] | [[Jonathan Pim (1806–1885)|Jonathan Pim]] | 1806 | 1885-07-06 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1343 | | [[Joseph Bermingham]] | 1919-05-09 | 1995-08-11 | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1344 | | [[Joseph Hughes]] | 1905-09-18 | 1960-01-20 | [[Dún Garbhán]] |- | style='text-align:right'| 1345 | [[Íomhá:Joseph McGuiness (38537799191).jpg|center|128px]] | [[Joseph McGuinness]] | 1875-04-10 | 1922-05-31 | [[Tearmann Bearaigh]] |- | style='text-align:right'| 1346 | [[Íomhá:Justin Barrett, 2017 Ard Fheis (cropped).jpg|center|128px]] | [[Justin Barrett]] | 1971-04-13 | | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1347 | | [[Justin McKenna]] | 1896-06-09 | 1950-03-23 | [[Contae an Chabháin]] |- | style='text-align:right'| 1348 | | [[Kathleen Lynn]] | 1874-01-28 | 1955-09-14 | [[Cill Ala]] |- | style='text-align:right'| 1349 | [[Íomhá:Kathleen O'Callaghan.jpg|center|128px]] | [[Kathleen O'Callaghan]] | 1885-10-11 | 1961-03-16 | ''[[:d:Q104304114|Crois Uí Mhathúna]]'' |- | style='text-align:right'| 1350 | | [[Kathleen O'Connor]] | 1934-07-30 | 2017-12-13 | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1351 | [[Íomhá:Kathryn Reilly (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kathryn Reilly]] | 1988-09-17 | | [[Baile Shéamais Dhuibh]] |- | style='text-align:right'| 1352 | [[Íomhá:Kathryn Thomas at RTÉ's winter season launch (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kathryn Thomas]] | 1979-01-20 | | [[Ceatharlach]] |- | style='text-align:right'| 1353 | [[Íomhá:Katie Holten 2013 Sensing Change from video.png|center|128px]] | [[Katie Holten]] | 1975-09-22 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1354 | | [[Caoimhín Ó Cáinte]] | 1986 | | [[Inis Eonáin]] |- | style='text-align:right'| 1355 | | [[Caoimhín Ó Dubháin]] | 1991-10 | | ''[[:d:Q5167663|Cuanach]]'' |- | style='text-align:right'| 1356 | | [[Kevin Hartnett]] | 1984-06-04 | | [[An Seangharraí]] |- | style='text-align:right'| 1357 | | [[Caoimhín Mac Meanman]] | 1986-12-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1358 | | [[Caoimhín Ó Móráin]] | 1987-03-03 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1359 | [[Íomhá:Kieran O'Donnell (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kieran O'Donnell]] | 1963-05-08 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1360 | | [[Kieran O'Leary]] | 1987-07-28 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1361 | | [[Killian Young]] | 1987-01-04 | | [[An Rinn Aird]] |- | style='text-align:right'| 1362 | | [[Láimhbheartach Mac Cionnaith]] | 1870-07-16 | 1956-12-27 | [[Cluain Tarbh]] |- | style='text-align:right'| 1363 | | [[Larry McMahon]] | 1929-01-18 | 2006-02-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1364 | [[Íomhá:Jaguar XE - Arrival in London (15185880955) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Laura Whitmore]] | 1985-05-04 | | [[Bré]]<br/>[[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1365 | [[Íomhá:Laurence Ginnell.jpg|center|128px]] | [[Labhrás Mag Fhionnail]] | 1852-04-09 | 1923-04-17 | [[Dealbhna]] |- | style='text-align:right'| 1366 | | [[Lee Keegan]] | 1989-10-25 | | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 1367 | [[Íomhá:Leona Maguire 2011 EK Amateur Noordwijk.JPG|center|128px]] | [[Leona Maguire]] | 1994-11-30 | | [[An Cabhán]] |- | style='text-align:right'| 1368 | | [[Liam Ahern]] | 1916-01-12 | 1974-07-13 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1369 | | [[Liam Ó Fionnalaigh]] | 1958-01-01 | | [[Baile an Phoill]] |- | style='text-align:right'| 1370 | | [[Liam Hamilton]] | 1928-09-08 | 2000-11-29 | [[Baile Mhistéala]] |- | style='text-align:right'| 1371 | [[Íomhá:Liam Kearney.jpg|center|128px]] | [[Liam Kearney]] | 1983-01-10 | | [[Conaithe]] |- | style='text-align:right'| 1372 | | [[Liam Lawlor|Liam Ó Leathlobhair]] | 1945-10-01 | 2005-10-22 | [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] |- | style='text-align:right'| 1373 | | [[Liam Mac Con Iomaire]] | 1937-10-09 | 2019-05-05 | [[Casla]] |- | style='text-align:right'| 1374 | | [[William M. McKechnie (breitheamh)|William M. McKechnie]] | 1951-04-16 | | [[Cionn tSáile]] |- | style='text-align:right'| 1375 | | [[Liam de Róiste]] | 1882-06-15 | 1959-05-15 | [[Baile Mhontáin]] |- | style='text-align:right'| 1376 | [[Íomhá:Linda Bhreathnach.jpg|center|128px]] | [[Linda Bhreathnach]] | 1983 | | [[Ros Muc]] |- | style='text-align:right'| 1377 | | [[Lionel Booth]] | 1914-06-12 | 1997-05-31 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1378 | | [[Lorcan Allen]] | 1940-03-27 | | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1379 | | [[Lorcan Robbins|Lorcán O Roibín]] | 1880s | 1939 | [[An Móta]] |- | style='text-align:right'| 1380 | | [[Lorenzo Ó Meachair]] | 1899-09-16 | 1973-05-17 | [[Tulach Ruáin]] |- | style='text-align:right'| 1381 | [[Íomhá:Louise Quinn Eskilstuna.jpg|center|128px]] | [[Louise Quinn]] | 1990-06-17 | | [[Baile Coimín]] |- | style='text-align:right'| 1382 | | [[Lucy Kennedy]] | 1976-04-21 | | [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1383 | | [[Luke Belton]] | 1918-08-09 | 2006-06-18 | [[Contae an Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 1384 | | [[M. J. Nolan|M.J. Ó Nualláin]] | 1951-01-25 | | [[Muine Bheag]] |- | style='text-align:right'| 1385 | | [[Macdara Ó Fátharta]] | | | [[Inis Meáin]] |- | style='text-align:right'| 1386 | [[Íomhá:Maeve Higgins.jpeg|center|128px]] | [[Maeve Higgins]] | 1981-03-24 | | [[An Cóbh]] |- | style='text-align:right'| 1387 | | [[Mainie Jellett|Mainie Harriet Jellett]] | 1897-04-29 | 1944-02-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1388 | | [[Majella O'Donnell]] | 1960-04-14 | | [[Dúrlas Éile|Durlas]] |- | style='text-align:right'| 1389 | | [[Manchán Magan]] | 1970-08-20 | 2025-10-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1390 | | [[Mainchín Seoighe]] | 1920-08-18 | 2006-07-03 | ''[[:d:Q104313381|Baile Thancaird]]'' |- | style='text-align:right'| 1391 | [[Íomhá:Die Sopranistin Margaret Sheridan und der Dirigent Vincenzo Bellezza in London, 1938.jpg|center|128px]] | [[Margaret Burke Sheridan]] | 1889-10-15 | 1958-04-16 | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 1392 | | [[Margaret Collins-O'Driscoll]] | 1878 | 1945-06-17 | [[Cloich na Coillte]] |- | style='text-align:right'| 1393 | | [[Margaret Mary Pearse]] | 1878-08-24 | 1968-11-07 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1394 | [[Íomhá:Margaret Pearse in later life.jpg|center|128px]] | [[Margaret Pearse]] | 1857-02-12 | 1932-04-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1395 | | [[Marian Finucane]] | 1950-05-21 | 2020-01-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1396 | [[Íomhá:Marie-Louise O'Donnell.jpg|center|128px]] | [[Marie-Louise O'Donnell]] | 1952-09-05 | | [[Béal Easa]] |- | style='text-align:right'| 1397 | | [[Marie Moloney]] | 1958-08-26 | | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1398 | | [[Marie Mullen]] | 1953 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 1399 | [[Íomhá:Mark Killilea Snr, 1927.jpg|center|128px]] | [[Mark Killilea, Mór]] | 1897-01-15 | 1970-09-29 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1400 | [[Íomhá:Mark Killilea MEP 1994.jpg|center|128px]] | [[Mark Killilea, Óg]] | 1939-09-05 | 2018-12-31 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1401 | | [[Mark Vaughan]] | 1985-10-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1402 | | [[Martin Brennan]] | 1903-03-01 | 1956-06-21 | [[Tobar an Choire]] |- | style='text-align:right'| 1403 | | [[Martin Conlon]] | 1879 | 1966-01-23 | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 1404 | [[Íomhá:Martin Conway 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Martin Conway]] | 1974-04-08 | | [[Inis Díomáin]] |- | style='text-align:right'| 1405 | [[Íomhá:Martin Ferris TD (6133609624).jpg|center|128px]] | [[Martin Ferris]] | 1952-02-10 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1406 | | [[Martin Gibbons]] | 1953-03-01 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1407 | [[Íomhá:Martin Heydon 2017.jpg|center|128px]] | [[Martin Heydon]] | 1978-08-09 | | [[Cill Chuillinn]] |- | style='text-align:right'| 1408 | [[Íomhá:Martin McDonogh.jpg|center|128px]] | [[Máirtín Mac Donnchadha]] | 1858<br/>1857 | 1934-11-24 | [[Garmna]] |- | style='text-align:right'| 1409 | | [[Martin Medlar]] | 1899-12-04 | 1965-06-04 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1410 | | [[Martin Roddy]] | 1883-12-09 | 1948-01-08 | ''[[:d:Q18022071|Cill Mhic Eoghain]]'' |- | style='text-align:right'| 1411 | | [[Martin Ryan]] | 1900-01-31 | 1943-07-22 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1412 | [[Íomhá:Martin savage.jpg|center|128px]] | [[Máirtín Sabhaois]] | 1898 | 1919-12-19 | [[Baile Easa Dara]] |- | style='text-align:right'| 1413 | | [[Máirtín Ó Stoirín]] | 1964-09-28 | | [[An Bealach, Contae Loch Garman|An Bealach]] |- | style='text-align:right'| 1414 | [[Íomhá:Marty Morrissey perched upon a stool.jpg|center|128px]] | [[Marty Morrissey]] | 1958-10-28 | | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 1415 | [[Íomhá:StateLibQld 1 114664 Men and women who rival the birds, 1930 (cropped).jpg|center|128px]] | [[An Bhantiarna Mary Heath]] | 1896-11-10 | 1939-05-09 | [[Cnoc an Doire]] |- | style='text-align:right'| 1416 | [[Íomhá:Mary Ann O'Brien, 2011.jpg|center|128px]] | [[Mary Ann O'Brien]] | 1960-09-08 | | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1417 | [[Íomhá:1657534158379 P487 BANOTTI 003 MOBILE.jpg|center|128px]] | [[Mary Banotti]] | 1939-05-29 | 2024-05-10 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1418 | | [[Mary Colum]] | 1884-06-13<br/>1887-06-13 | 1957-10-22 | [[Cúil Mhuine]]<br/>[[Contae Shligigh]] |- | style='text-align:right'| 1419 | | [[Máire Ní Aodáin]] | 1862<br/>1862-05-19 | 1942<br/>1942-07-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1420 | | [[Mary Laffoy (breitheamh)|Mary Laffoy]] | 1945-06-17 | | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 1421 | [[Íomhá:Mary Mitchell O'Connor 2011.jpg|center|128px]] | [[Mary Mitchell O'Connor|Máire Mistéil Ní Chonchubhair]] | 1959-06-10 | | [[Baile an Mhuilinn, Contae na Gaillimhe|Baile an Mhuilinn]] |- | style='text-align:right'| 1422 | | [[Mary Moran]] | 1960-06-28 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 1423 | | [[Mary Reynolds]] | 1889-10-10 | 1974-08-29 | [[Contae Liatroma]] |- | style='text-align:right'| 1424 | | [[Mary Ryan]] | 1898-01-31 | 1981-02-08 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1425 | | [[Mary Wilson (craoltóir)]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1426 | [[Íomhá:Matt Connor of Offaly — one of the greatest footballers of all time.jpg|center|128px]] | [[Maitiú Ó Conchubhair]] | 1960 | | [[Inis na mBreatnach]] |- | style='text-align:right'| 1427 | [[Íomhá:Mattie McGrath.jpg|center|128px]] | [[Mattie McGrath]] | 1958-09-01 | | ''[[:d:Q7017303|An Caisleán Nua]]'' |- | style='text-align:right'| 1428 | | [[Maura Derrane]] | 1970-07-08 | | [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]] |- | style='text-align:right'| 1429 | | [[Maura Laverty]] | 1907<br/>1907-05-15 | 1966-07-28 | [[Ráth Iomgháin]] |- | style='text-align:right'| 1430 | | [[Maureen O'Carroll]] | 1913-03-29 | 1984-05-09 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1431 | | [[Maureen Potter]] | 1925-01-03 | 2004-04-07 | [[Fionnradharc]] |- | style='text-align:right'| 1432 | [[Íomhá:Maurice Davin.jpg|center|128px]] | [[Muiris Ó Daimhín]] | 1842-06-29 | 1927-01-27 | [[Carraig na Siúire]] |- | style='text-align:right'| 1433 | [[Íomhá:Maurice Fitzgerald, Semple Stadium Wall of Fame.jpg|center|128px]] | [[Muiris Mac Gearailt]] | 1969 | | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 1434 | [[Íomhá:Maurice Quinlivan 2015.jpg|center|128px]] | [[Maurice Quinlivan]] | 1967-11-23 | | [[Baile Uí Neachtain Beag]] |- | style='text-align:right'| 1435 | | [[Muiris Ó Seanacháin]] | 1990-02-01 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1436 | [[Íomhá:Max Arthur Macauliffe Portrait.jpg|center|128px]] | [[Micheál Mac Amhlaoibh]] | 1841-09-10 | 1913-03-15 | [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]] |- | style='text-align:right'| 1437 | | [[Maxwell Henry Close]] | 1822 | 1903-09-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1438 | [[Íomhá:Fight Like Apes - MayKay.jpg|center|128px]] | [[MayKay]] | 1986 | | [[Cill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1439 | [[Íomhá:Megan Campbell (21384714842).jpg|center|128px]] | [[Megan Campbell]] | 1993-06-28 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 1440 | | [[Michael Brennan (Fine Gael)|Michael Brennan]] | 1884 | 1970-10-06 | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 1441 | | [[Michael Carty]] | 1916-12-16 | 1975-04-23 | [[Baile Locha Riach]] |- | style='text-align:right'| 1442 | [[Íomhá:Michael Colivet, circa 1920s.png|center|128px]] | [[Michael Colivet]] | 1882-03-29 | 1955-05-04 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1443 | | [[Michael Comiskey]] | 1953-10-01 | | [[Cluainín]] |- | style='text-align:right'| 1444 | [[Íomhá:Michael Creed in 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michael Creed]] | 1963-06-29 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1445 | [[Íomhá:Michael Darragh MacAuley.jpg|center|128px]] | [[Michael Darragh MacAuley]] | 1986-08 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1446 | | [[Michael Davern]] | 1900-07-22 | 1973-07-25 | [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] |- | style='text-align:right'| 1447 | | [[Michael Derham]] | 1889 | 1923-11-20 | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1448 | [[Íomhá:Mick Devine.jpg|center|128px]] | [[Michael Devine]] | 1973-03-19 | | [[An Cóbh]] |- | style='text-align:right'| 1449 | | [[Michael Doyle]] | 1861 | 1942-09-07 | ''[[:d:Q26715338|Tagoat]]'' |- | style='text-align:right'| 1450 | [[Íomhá:M Egan JP TC Cork cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]] | [[Michael Egan]] | 1866-02 | 1947-03 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1451 | | [[Michael F. Kitt]] | 1914-09-13 | 1974-12-24 | [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]] |- | style='text-align:right'| 1452 | | [[Micheál Ó Fionnalaigh]] | 1985-02-28 | | [[Baile Héil]] |- | style='text-align:right'| 1453 | | [[Micheál Mac Síomóin]] | 1989-04-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1454 | [[Íomhá:Michael Healy-Rae 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michael Healy-Rae]] | 1967-01-11 | | [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]] |- | style='text-align:right'| 1455 | [[Íomhá:Michael Heffernan TD, circa 1910s.png|center|128px]] | [[Michael Heffernan]] | 1885-04-03 | 1970-11-21 | [[Carraig na Siúire]] |- | style='text-align:right'| 1456 | | [[Michael Hennessy]] | | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1457 | | [[Mícheál Caomhánach]] | 1979-04-06 | | [[Achadh Úr]] |- | style='text-align:right'| 1458 | | [[Michael Lipper]] | 1932-06-01 | 1987-10-18 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1459 | | [[Michael Lyons]] | 1910-11-01 | 1991-11-19 | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 1460 | | [[Michael Lyster]] | 1954-04-11 | 2026-03-21 | [[Dún Garbhán]] |- | style='text-align:right'| 1461 | | [[Michael McCarthy]] | 1976-11-15 | | [[Dún Mánmhaí]] |- | style='text-align:right'| 1462 | [[Íomhá:Michael McGlynn 2016.jpg|center|128px]] | [[Michael McGlynn]] | 1964-05-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1463 | [[Íomhá:Michael McGrath 2014 (headshot).jpg|center|128px]] | [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Michael McGrath]] | 1976-08-23 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1464 | [[Íomhá:1718895518772 20240620 MCNAMARA Michael IE 004.jpg|center|128px]] | [[Michael McNamara]] | 1974-03-01 | | [[An Scairbh]] |- | style='text-align:right'| 1465 | | [[Michael Meehan]] | 1984 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 1466 | | [[Michael Mullins]] | 1953-02-22 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1467 | | [[Michael Murphy]] | 1919-03-12 | 2000-10-28 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1468 | | [[Mícheál Ó hEithir]] | 1920-06-02 | 1996-11-24 | [[Glas Naíon]] |- | style='text-align:right'| 1469 | [[Íomhá:Michael P O'Hickey.jpg|center|128px]] | [[Micheál Ó hIceadha]] | 1860-03-12<br/>1861-03-12 | 1916-11-19 | ''[[:d:Q104319975|An Charraig Bheag]]'' |- | style='text-align:right'| 1470 | | [[Micheál Ó Síothcháin]] | 1870-12-17 | 1945-03-01 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1471 | | [[Michael Sheridan]] | 1896 | 1970-07-06 | [[Contae an Chabháin]] |- | style='text-align:right'| 1472 | [[Íomhá:Michael Staines 1918.jpg|center|128px]] | [[Michael Staines]] | 1885-05-01 | 1955-10-26 | [[Baile Uí Fhiacháin]] |- | style='text-align:right'| 1473 | [[Íomhá:Michael D'Arcy 2014.jpg|center|128px]] | [[Michael W. D'Arcy]] | 1970-02-26 | | [[Guaire]] |- | style='text-align:right'| 1474 | | [[Mícheál Breathnach (Port Láirge)|Mícheál Breathnach]] | 1983-04-23 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1475 | | [[Michael ffrench-O'Carroll]] | 1919-09-15 | 2007-05-05 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1476 | | [[Michelle Mulherin]] | 1972-01-20 | | [[Béal an Átha]] |- | style='text-align:right'| 1477 | [[Íomhá:Michelle O'Neill, Feb 2024 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michelle O'Neill]] | 1977-01-10 | | [[Mainistir Fhear Maí]] |- | style='text-align:right'| 1478 | | [[Micheál Ó Síoda]] | 1888-05-30 | 1966-10-19 | [[An Carn Mór, Contae na Gaillimhe|An Carn Mór]] |- | style='text-align:right'| 1479 | | [[Mick Doyle (rugbaí)|Mick Doyle]] | 1941-10-13 | 2004-05-11 | [[Oileán Ciarraí]] |- | style='text-align:right'| 1480 | | [[Mick Fitzpatrick]] | 1893 | 1968-10-08 | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1481 | | [[Mícheál Mac Aodha]] | 1912-07-12 | 1982-09-13 | [[Caisleán Uí Chonaill]] |- | style='text-align:right'| 1482 | [[Íomhá:Mick Moloney.jpg|center|128px]] | [[Mick Moloney]] | 1944-11-15 | 2022-07-27 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1483 | [[Íomhá:Mick O'Dwyer in 2012.jpg|center|128px]] | [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]] | 1936-06-09 | 2025-04-03 | [[An Coireán]] |- | style='text-align:right'| 1484 | [[Íomhá:Mick Wallace in 2019.jpg|center|128px]] | [[Mick Wallace]] | 1955-11-09 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1485 | | [[Mickey Kearns]] | 1943-04-18 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 1486 | | [[Mike Denver]] | 1980-06-15 | | [[Port Omna]] |- | style='text-align:right'| 1487 | | [[Mike Frank Russell]] | 1977 | | [[Cill Orglan]] |- | style='text-align:right'| 1488 | | [[Mildred Anne Butler]] | 1858-01-11 | 1941-10-11 | [[Baile Mhic Andáin]] |- | style='text-align:right'| 1489 | [[Íomhá:Miriam O'Callaghan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]] | [[Miriam O'Callaghan]] | 1960-01-06 | | [[Carraig an tSionnaigh]] |- | style='text-align:right'| 1490 | | [[Monica Barnes]] | 1936-02-12 | 2018-05-03 | [[Carraig Mhachaire Rois]] |- | style='text-align:right'| 1491 | | [[Muiris Mac Conghail]] | 1941-05-12 | 2019-11-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1492 | | [[Myrtle Allen]] | 1924-03-13 | 2018-06-13 | ''[[:d:Q7810423|Tivoli, Corcaigh]]'' |- | style='text-align:right'| 1493 | [[Íomhá:Portrait of Maire Nic Shiubhlaigh P3647.jpg|center|128px]] | [[Máire Nic Shiubhlaigh]] | 1883-05-05 | 1958-09-09 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1494 | [[Íomhá:Maire-Ni-Chineide2.jpg|center|128px]] | [[Máire Ní Chinnéide]] | 1879-01-17 | 1967-05-25 | [[Ráth Maonais]] |- | style='text-align:right'| 1495 | [[Íomhá:Niall Burke cropped.jpg|center|128px]] | [[Níall de Búrca]] | 1991-05-21 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1496 | [[Íomhá:Niall Collins.jpg|center|128px]] | [[Niall Collins]] | 1973-03-30 | | [[Tobar Phádraig]] |- | style='text-align:right'| 1497 | | [[Nioclás Inglis]] | 1962-10-20 | | [[Cuilleann, Contae Thiobraid Árann|Cuilleann]] |- | style='text-align:right'| 1498 | | [[Nollaig Ó Conchubhair]] | 1990-04-12 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1499 | | [[Nollaig Mac Craith]] | 1990-12-17 | | [[Luachma]] |- | style='text-align:right'| 1500 | | [[Nollaig Ó Muraíle]] | | | [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]] |- | style='text-align:right'| 1501 | | [[Nollaig Ó Gadhra]] | 1943-12-16 | 2008-08-13 | [[Fíonach, Contae Luimnigh|Fíonach]] |- | style='text-align:right'| 1502 | [[Íomhá:Oliver Callan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]] | [[Oliver Callan]] | 1980-12-27 | | [[Inis Caoin]] |- | style='text-align:right'| 1503 | | [[Ollie Cahill]] | 1975-09-29 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 1504 | | [[Orla Guerin]] | 1966-05-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1505 | [[Íomhá:P. J. Moloney, 22 Jan 1919 (cropped).jpg|center|128px]] | [[P. J. Moloney]] | 1869-03-20 | 1947-09-04 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1506 | | [[P.S. Ó Riain]] | 1977-06-15 | | [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]] |- | style='text-align:right'| 1507 | | [[Pádraig Mac Aindriú]] | 1988-07-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1508 | | [[Pádraig Ó Faoláin]] | 1910-09-16 | 1971-12-07 | [[Achadh Úr]] |- | style='text-align:right'| 1509 | | [[Pádraig de Priondragás]] | 1958 | | ''[[:d:Q4222952|Clárach]]'' |- | style='text-align:right'| 1510 | [[Íomhá:Panti Bliss (20922291612).jpg|center|128px]] | [[Rory O'Neill]] | 1968-11-16 | | [[Baile an Róba]] |- | style='text-align:right'| 1511 | | [[Paschal Mooney]] | 1947-10-14 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1512 | [[Íomhá:Pat Deering 2016.png|center|128px]] | [[Pat Deering]] | 1967-02-02 | | [[Ráth Bhile]] |- | style='text-align:right'| 1513 | | [[Pádraig Ó Dónalláin]] | 1985-06-19 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 1514 | | [[Pat Gilroy]] | 1971-11-03 | | [[Marino]] |- | style='text-align:right'| 1515 | [[Íomhá:PAT INGOLDSBY 3 BW.jpg|center|128px]] | [[Pat Ingoldsby]] | 1942-08-25 | 2025-03-01 | [[Mullach Íde]] |- | style='text-align:right'| 1516 | | [[Pat O'Neill]] | 1958-11-14 | | [[Contae Chill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1517 | | [[Patricia Burke Brogan]] | 1926-03-17 | 2022-09-05 | [[Cill an Dísirt]] |- | style='text-align:right'| 1518 | | [[Patrick Beegan]] | 1895-05-26 | 1958-02-02 | [[Ceapaigh an tSeagail]] |- | style='text-align:right'| 1519 | [[Íomhá:Patrick Belton, 1933.jpg|center|128px]] | [[Patrick Belton]] | 1885 | 1945-01-30 | [[Béal Átha Liag]] |- | style='text-align:right'| 1520 | | [[Patrick Brennan]] | 1891 | 20th century | [[Míleac, Contae an Chláir|Míleac]] |- | style='text-align:right'| 1521 | | [[Patrick Burke (An Clár)|Patrick Burke]] | 1879-04-16 | 1945-02-07 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 1522 | | [[Patrick Burke (Baile Átha Cliath)|Patrick Burke]] | 1904-01-26 | 1985-09-09 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1523 | | [[Patrick Cahill]] | 1884-09-11 | 1946-11-12 | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1524 | | [[Patrick Clancy]] | 1877 | 1947-02-21 | [[An Brú]] |- | style='text-align:right'| 1525 | | [[Patrick Connor]] | 1906-03-15 | 1989-08-26 | [[Neidín]] |- | style='text-align:right'| 1526 | | [[Patrick Crotty]] | 1902-11-23 | 1970-11-26 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1527 | | [[Patrick Dooley]] | 1910-01-14 | 1982-05-02 | [[Baile Átha Í]] |- | style='text-align:right'| 1528 | | [[Patrick Duffy (polaiteoir)|Patrick Duffy]] | 1875-07-28 | 1946-07-21 | [[Baile na Lorgan]] |- | style='text-align:right'| 1529 | | [[Patrick Finucane]] | 1890-12-05 | 1984-04-10 | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 1530 | | [[Patrick Fogarty]] | | 1947-05-02 | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1531 | | [[Patrick Gaffney]] | | 1943 | [[Contae Cheatharlach]] |- | style='text-align:right'| 1532 | | [[Patrick Giles]] | 1899 | 1965-03-13 | [[Maigh Dearmhaí]] |- | style='text-align:right'| 1533 | | [[Patrick Hogan (Cumann na nGaedheal)|Patrick Hogan]] | 1891-05-13 | 1936-07-14 | [[An Ballán]] |- | style='text-align:right'| 1534 | | [[Patrick Hogan (Tiobraid Árann)|Patrick Hogan]] | 1907-03-25 | 1972-10-05 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1535 | [[Íomhá:Patrick Horgan.jpg|center|128px]] | [[Pádraig Ó hOrgáin]] | 1988-05-05 | | [[An Linn Dubh]] |- | style='text-align:right'| 1536 | | [[Patrick Kerrigan]] | 1928-02-21 | 1979-07-04 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1537 | | [[Patrick Kinane]] | 1892-07-03 | 1957-07-15 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1538 | | [[Patrick Lenihan]] | 1902-09-04 | 1970-03-11 | [[Cill Fhionnúrach]] |- | style='text-align:right'| 1539 | | [[Patrick Leonard]] | 1862 | 1944-05-10 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 1540 | | [[Patrick Maher]] | 1989-10-12 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 1541 | | [[Patrick Malone]] | 1916-05-30 | 1993-12-03 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 1542 | | [[Patrick McCarvill]] | 1893-05-23 | 1955-03-16 | [[Contae Mhuineacháin]] |- | style='text-align:right'| 1543 | | [[Patrick Norton]] | 1928 | | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1544 | | [[Patrick Nulty]] | 1982-11-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1545 | | [[Patrick O'Byrne]] | 1870-08 | 1944-01-20 | [[Ros Cré]] |- | style='text-align:right'| 1546 | | [[Pádraig Ó Conchubhair]] | 1991-02-06 | | ''[[:d:Q7850732|An Tobar]]'' |- | style='text-align:right'| 1547 | [[Íomhá:Patrick O'Donovan - 2018.jpg|center|128px]] | [[Patrick O'Donovan]] | 1977-03-21 | | [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]] |- | style='text-align:right'| 1548 | | [[Pádraig Ó Caoimh]] | 1881<br/>1881-07-03 | 1973-09-20 | ''[[:d:Q60556178|Nuachabháil]]'' |- | style='text-align:right'| 1549 | | [[Patrick O'Malley]] | 1943-07-01 | 2021-03-27 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1550 | | [[Patrick Palmer]] | 1889-04-13 | 1971-03-21 | [[Dún na Séad]] |- | style='text-align:right'| 1551 | | [[Patrick Shanahan]] | 1908-03-10 | 2000-02-01 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 1552 | | [[Patrick Teehan]] | 1904-04-14 | 1985-12-25 | [[Tigh Moling]] |- | style='text-align:right'| 1553 | | [[Paudge Brennan]] | 1922-02-18 | 1998-06-10 | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 1554 | [[Íomhá:Paudie Coffey.jpg|center|128px]] | [[Paudie Coffey]] | 1969-05-15 | | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1555 | | [[Paudie O'Sullivan]] | 1988-11-28 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1556 | | [[Paul Casey]] | 1981-10-14 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1557 | [[Íomhá:Paul Coghlan, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Paul Coghlan]] | 1944-06-01 | 2023-06-08 | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1558 | | [[Paul (Óg) Connaughton]] | 1982-01 | | [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]] |- | style='text-align:right'| 1559 | | [[Paul Griffin]] | | | [[Stigh Lorgan]] |- | style='text-align:right'| 1560 | | [[Paul O'Connor]] | | | [[Neidín]] |- | style='text-align:right'| 1561 | [[Íomhá:Paul Ryan (hurler).jpg|center|128px]] | [[Pól Ó Riain]] | 1988-11-03 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1562 | | [[Pádraic Ó Mathúna|Pauric Mahony]] | 1992-05-11 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1563 | | [[Peadar Cowan]] | 1903-10-23 | 1962-05-09 | [[Ármhach]] |- | style='text-align:right'| 1564 | [[Íomhá:Peadar Tóibín 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Peadar Tóibín]] | 1974-06-19 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 1565 | | [[Percy Dockrell]] | 1914-12-27 | 1979-11-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1566 | [[Íomhá:Peter Fitzpatrick.jpg|center|128px]] | [[Peter Fitzpatrick]] | 1962-05-11 | | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 1567 | [[Íomhá:Peter Mathews.jpg|center|128px]] | [[Peter Mathews]] | 1951-08 | 2017-02-27 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1568 | | [[Phelim Calleary]] | 1895-10-03 | 1974-01-04 | [[Béal an Átha]] |- | style='text-align:right'| 1569 | | [[Pilib Ó Mathúna]] | 1991-01-09 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1570 | [[Íomhá:7d1b3dc73225f14081cadd08c3ce5775.jpg--the late philly mcguinness will be honoured next sunday when the gaa park in mohill is rededicated as the philly mcguinness memorial park.jpg|center|128px]] | [[Philip McGuinness]] | 1984-02-29 | 2010-04-19 | [[Contae Liatroma]] |- | style='text-align:right'| 1571 | | [[Pilib Mac Mathúna]] | 1987-09-05 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1572 | | [[Philip Shanahan]] | 1874-10-27 | 1931-11-21 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1573 | | [[Pierce McCan]] | 1882-08-02 | 1919-03-06 | [[Contae Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1574 | | [[Proinsias Mac Aonghusa]] | 1933-06-23 | 2003-09-28 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1575 | | [[Pádhraic Ó Comáin]] | | | ''[[:d:Q4253241|Leacach]]'' |- | style='text-align:right'| 1576 | [[Íomhá:Pádraic Maher(cropped).jpg|center|128px]] | [[Pádraic Maher]] | 1989-02-09 | | [[Dúrlas Éile|Durlas]] |- | style='text-align:right'| 1577 | | [[Pádraig Ó Baoill]] | 1993 | | [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]] |- | style='text-align:right'| 1578 | | [[Pádraig Reidy]] | 1986 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1579 | | [[Pádraig Tyers]] | 1925-10-20 | 2010-02-19 | [[Tuar an Fhíona]] |- | style='text-align:right'| 1580 | | [[Pádraig Ó Fiannachta]] | 1927 | 2016-07-15 | ''[[:d:Q65559350|An Paideac]]'' |- | style='text-align:right'| 1581 | | [[Pádraig Ó Siochfhradha]] | 1883-03-10 | 1964-11-19 | ''[[:d:Q65558431|Baile an Ghóilín]]'' |- | style='text-align:right'| 1582 | [[Íomhá:PádraigÓSnodaigh.JPG|center|128px]] | [[Pádraig Ó Snodaigh]] | 1935<br/>1935-05-18 | 2025-01-02 | [[Ceatharlach]] |- | style='text-align:right'| 1583 | | [[Páidí Ó Lionáird]] | 1968-08-17 | | [[Cúil Aodha]] |- | style='text-align:right'| 1584 | [[Íomhá:Pól Ó Foighil.jpg|center|128px]] | [[Pól Ó Foighil]] | 1928-06-01 | 2005-03-21 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1585 | [[Íomhá:Rachel Allen at MAD Symposium.jpg|center|128px]] | [[Rachel Allen]] | 1971-10-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1586 | [[Íomhá:Ray Butler.jpg|center|128px]] | [[Ray Butler (polaiteoir)|Ray Butler]] | 1965-12-30 | | [[Ceanannas]] |- | style='text-align:right'| 1587 | [[Íomhá:RTE's WINTER SEASON LAUNCH (SMOCK ALLEY THEATRE) REF-107022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ray D'Arcy]] | 1964-09-01 | | [[Cill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1588 | | [[Ray Kennedy (iriseoir)|Ray Kennedy]] | 1970 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1589 | [[Íomhá:Becky Lynch July 2019.jpg|center|128px]] | [[Becky Lynch]] | 1987-01-30 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1590 | [[Íomhá:Regina Doherty, 2017.jpg|center|128px]] | [[Regina Doherty|Ríona Uí Dhochartaigh]] | 1971-01-26 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1591 | [[Íomhá:Barrington,Richard Manliffe01.png|center|128px]] | [[Richard Barrington]] | 1849 | 1915-09-15 | ''[[:d:Q104277926|An Fásach Rua]]'' |- | style='text-align:right'| 1592 | | [[Richard Barry]] | 1919-09-04 | 2013-04-28 | [[Mainistir Fhear Maí]] |- | style='text-align:right'| 1593 | | [[Richard Beamish]] | 1862-06-16<br/>1861-06-16 | 1938-02-23 | [[An Gleanntán]] |- | style='text-align:right'| 1594 | [[Íomhá:Richard Corish, circa 1930s.jpg|center|128px]] | [[Richard Corish]] | 1889-01-01 | 1945-07-19 | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1595 | | [[Risteárd de hAe]] | 1902 | 1976 | [[Mainistir na Féile]] |- | style='text-align:right'| 1596 | | [[Richard Stanihurst|Richard Stanyhurst]] | 1547 | 1618 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1597 | | [[Richard Walsh]] | 1889 | 1957-12-04 | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 1598 | | [[Richard Wilson]] | 1875 | 1957-02-20 | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 1599 | [[Íomhá:Richie Hogan from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]] | [[Risteard Ó hÓgáin]] | 1988-08-08 | | [[Dún Feart]] |- | style='text-align:right'| 1600 | | [[Risteard de Hindeberg]] | 1863-09-18 | 1916-03-17 | ''[[:d:Q104320133|Barr Beithí]]'' |- | style='text-align:right'| 1601 | | [[Risteárd Cooper]] | 1969-02 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 1602 | [[Íomhá:Robert Ballagh 2014.jpg|center|128px]] | [[Robert Ballagh]] | 1943-09-22 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1603 | | [[Robert Day]] | 1885 | 1949 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1604 | | [[Robert Dowds]] | 1953-05 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1605 | | [[Roibeard Ó Faracháin]] | 1909-04-24 | 1984-12-29 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1606 | | [[Robert Lahiffe]] | 1911 | 1975-03-08 | [[Gort Inse Guaire|An Gort]] |- | style='text-align:right'| 1607 | | [[Roger Garland]] | 1933-02 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1608 | | [[Roger Sweetman]] | 1874-08-18 | 1954-05-20 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1609 | | [[Roibeard Ó Maolalaigh]] | 1966 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1610 | | [[Ronan Collins]] | 1952-10-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1611 | | [[Rónán Ó Corráin]] | 1981-02-26 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1612 | [[Íomhá:A rest in rotten row.jpg|center|128px]] | [[Rose Maynard Barton]] | 1856-04-21 | 1929 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1613 | [[Íomhá:Rosemary Smith 1965.jpg|center|128px]] | [[Rosemary Smith]] | 1937-08-07 | 2023-12-05 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1614 | | [[Ross McConnell]] | | | [[Glas Naíon]] |- | style='text-align:right'| 1615 | | [[Ross O'Carroll]] | 1987-01-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1616 | | [[Ruairí Brugha]] | 1917-10-15 | 2006-01-31 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1617 | | [[Ryan Ó Dubhuir]] | 1986-07-23 | | [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] |- | style='text-align:right'| 1618 | [[Íomhá:Ryan O'Shaughnessy (2) 20180508 EuroVisionary (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ryan O'Shaughnessy]] | 1992-09-27 | | [[Na Sceirí]] |- | style='text-align:right'| 1619 | [[Íomhá:Ryan Tubridy, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ryan Tubridy]] | 1973-05-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1620 | [[Íomhá:Róisín O On Stage With Mary Black Her Mother At The Stand For The Truth Event --stand4truth--143406 (29372207157).jpg|center|128px]] | [[Róisín O]] | 1988 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1621 | | [[Rónán Mac Con Iomaire]] | 1975-01-02 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1622 | [[Íomhá:Rónán Mullen - 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Rónán Mullen]] | 1970-10-13 | | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1623 | | [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] | 1970-05-06 | 2023-09-19 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1624 | | [[Rónán Ó Flatharta]] | | | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1625 | | [[Samuel Holt]] | 1887 | 1929-04-18 | [[An Chúil, Contae na hIarmhí|An Chúil]] |- | style='text-align:right'| 1626 | [[Íomhá:Sandra McLellan TD, Cork East (cropped).jpg|center|128px]] | [[Sandra McLellan]] | 1961-05 | | [[Eochaill]] |- | style='text-align:right'| 1627 | [[Íomhá:Sarah Purser by John Butler Yeats.png|center|128px]] | [[Sarah Purser]] | 1848-03-22 | 1943-08-07 | [[Dún Laoghaire]] |- | style='text-align:right'| 1628 | | [[Seamus Moore]] | 1947-06-18 | | [[Callainn]] |- | style='text-align:right'| 1629 | | [[Séamas Ó Muíneacháin]] | 1973-10-22 | | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1630 | [[Íomhá:Sean Barrett 2014.png|center|128px]] | [[Sean Barrett (eacnamaí)|Sean Barrett]] | 1944 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1631 | [[Íomhá:Sean O'Rourke crop.jpg|center|128px]] | [[Sean O'Rourke]] | 1955 | | [[Port Laoise]] |- | style='text-align:right'| 1632 | | [[Seán Ardagh]] | 1947-11-25 | 2016-05-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1633 | | [[Seán Brosnan]] | 1916-12-21 | 1979-04-18 | [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]] |- | style='text-align:right'| 1634 | | [[Seán Bán Breathnach]] | 1949 | | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1635 | | [[Seán Carroll]] | 1892-01-20 | 1954-02-01 | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 1636 | [[Íomhá:Seán Crowe 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Seán Crowe]] | 1957-03-07 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1637 | | [[Seán Ó Curraoin (iománaí)|Seán Ó Curraoin]] | 1981-11-11 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 1638 | | [[Seán Dunne]] | 1918-12-18 | 1969-06-25 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1639 | | [[Seán FitzPatrick]] | 1948-05-25 | 2021-11-08 | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 1640 | | [[Seán French (1890–1937)|Seán French]] | 1890-05-29 | 1937-09-12 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1641 | | [[Seán French (1931–2011)|Seán French]] | 1931-11-08 | 2011-12-25 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1642 | | [[Seán Hayes (polaiteoir)|Seán Hayes]] | 1884 | 1941<br/>1928-01-24 | [[Cuan Dor]] |- | style='text-align:right'| 1643 | [[Íomhá:Seán Kyne 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Ó Cadhain]] | 1975-05-07 | | [[Maigh Cuilinn]] |- | style='text-align:right'| 1644 | | [[Seán McCarthy (Corcaigh)|Seán McCarthy]] | 1889 | 1974-03-14 | ''[[:d:Q7899349|Garraí Thancaird]]'' |- | style='text-align:right'| 1645 | | [[Seán McCurtin]] | 1896-06-24 | 1982-11-12 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1646 | [[Íomhá:Sean McGarry, Circa 1914-1923.png|center|128px]] | [[Seán McGarry]] | 1886-08-02 | 1958-12-09 | [[Dún Droma]] |- | style='text-align:right'| 1647 | | [[Seán Ó Murchú (peileadóir)|Seán Ó Murchú]] | 1932-12 | 2025-04-14 | [[An Com, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne)|An Com]] |- | style='text-align:right'| 1648 | | [[Seán Ó Gráda]] | 1889-12-01 | 1966-04-07 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 1649 | | [[Seán O'Mahony]] | 1864 | 1934-11-28 | [[Baile Mhic Andáin]] |- | style='text-align:right'| 1650 | [[Íomhá:Sean-osullivan.png|center|128px]] | [[Seán O'Sullivan]] | | | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1651 | [[Íomhá:Sean Sherlock Portrait 2020.jpeg|center|128px]] | [[Seán Sherlock]] | 1972-12-06 | | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 1652 | | [[Seán Ó Tiobraide]] | 1897 | 1939-07-15 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1653 | [[Íomhá:Sean Treacy circa 1919.jpg|center|128px]] | [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Ó Treasaigh]] | 1895-02-14 | 1920-10-14 | [[Sulchóid Bheag]] |- | style='text-align:right'| 1654 | | [[Seán Ó Ceallaigh (polaiteoir Cláiríneach)|Seán Ó Ceallaigh]] | 1896-04-17 | 1994-06-15 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 1655 | | [[Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha]] | 1929-06-21 | 2006-10-27 | [[Indreabhán]] |- | style='text-align:right'| 1656 | [[Íomhá:Seán Ó Fearghaíl 2016.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Fearghaíl]] | 1960-04-17 | | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1657 | | [[Seán Ó Neachtain (Scoláire Gaeilge)|Seán Ó Neachtain]] | 1650 | 1729-03-09 | ''[[:d:Q67061513|Cluain Oileáin]]'' |- | style='text-align:right'| 1658 | | [[Mike Murphy]] | 1941-10-20 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1659 | | [[Seán Ó Dulaoích]] | 1986-09-26 | | [[Tulach Mhór]] |- | style='text-align:right'| 1660 | | [[Shane Mac Dhuarcáin]] | 1987-07-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1661 | | [[Shane Murphy]] | 1983-08-19 | | [[An Gleanntán]] |- | style='text-align:right'| 1662 | | [[Shane O'Neill]] | 1986-03-01 | | [[Baile an Easpaig]] |- | style='text-align:right'| 1663 | | [[Shane Ryan]] | 1978-10-05 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1664 | | [[Sharon Ní Bheoláin]] | 1966-02-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1665 | | [[Sheila Galvin]] | 1914-02-23 | 1983-03-20 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1666 | [[Íomhá:Simon Harris at the Special European Council - 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Simon Harris|Síomón Ó hEarchaí]] | 1986-10-17 | | [[Na Clocha Liatha]] |- | style='text-align:right'| 1667 | | [[Seán Ó Súilleabháin (saighdiúir)|Seán Ó Súilleabháin]] | 1700 | 1760 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1668 | | [[Osmond Esmonde]] | 1896-04-04 | 1936-07-22 | [[Contae Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1669 | | [[Siún Nic Gearailt]] | 1971-09-14 | | [[An Fheothanach]] |- | style='text-align:right'| 1670 | | [[Sorcha Ní Ghuairim]] | 1911-10-11 | 1976-12-24 | [[Roisín na Mainiach]] |- | style='text-align:right'| 1671 | [[Íomhá:Stella Steyn.jpg|center|128px]] | [[Stella Steyn]] | 1907-12-26 | 1987-07-21 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1672 | [[Íomhá:Stephanie Roche.jpg|center|128px]] | [[Stephanie Zambra|Stephanie Roche]] | 1989-06-13 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1673 | | [[Stephen Barrett]] | 1913-12-26 | 1976-09-08 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1674 | [[Íomhá:Stephen Cluxton kick out 2012 cropped.jpg|center|128px]] | [[Stiofán Cluxton]] | 1981-12-17 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1675 | [[Íomhá:Seán MacBride circa 1947.jpg|center|128px]] | [[Stephen Coughlan]] | 1910-12-26 | 1994-12-20 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1676 | | [[Stephen Fuller]] | 1900-01-01 | 1984 | [[Cill Flainn]] |- | style='text-align:right'| 1677 | | [[Stephen Jordan]] | 1886-12-26 | 1975-09-15 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1678 | [[Íomhá:Stephen McDonnell.jpg|center|128px]] | [[Stephen McDonnell (iománaí)|Stephen McDonnell]] | 1989-01-28 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1679 | | [[Stiofán Ó Cuív]] | 1991-04-29 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1680 | [[Íomhá:Stephen Rice (footballer).jpg|center|128px]] | [[Stephen Rice]] | 1984-10-06 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1681 | [[Íomhá:Susan Denham 2014.jpg|center|128px]] | [[Susan Denham]] | 1945-05-07 | | [[Dumhach Thrá]] |- | style='text-align:right'| 1682 | [[Íomhá:Susan O'Keeffe 2014.png|center|128px]] | [[Susan O'Keeffe]] | 1960-09-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1683 | | [[Séadna Ó Móra]] | 1993-03-09 | | [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]] |- | style='text-align:right'| 1684 | [[Íomhá:Séamus Callanan (cropped).jpg|center|128px]] | [[Séamas Ó Callanáin]] | 1988-09-15 | | [[An Drom]] |- | style='text-align:right'| 1685 | | [[Séamus Doyle]] | 1885 | 1971-04-30 | [[Inis Córthaidh]] |- | style='text-align:right'| 1686 | | [[Séamus Dwyer]] | 1886-11-15 | 1922-12-20 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1687 | | [[Séamus Fitzgerald]] | 1896-08-21 | 1972-07-23 | [[An Cóbh]] |- | style='text-align:right'| 1688 | [[Íomhá:Seamus Healy, Dec 2024 - (54192713966) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Séamus Healy]] | 1950-08-09 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1689 | | [[Séamus Mac an Iomaire]] | 1891-01-13 | 1967-11-15 | [[Maínis]] |- | style='text-align:right'| 1690 | | [[Seán Ó Loirgneáin]] | | | ''[[:d:Q104328324|An Pháirc Gharbh]]'' |- | style='text-align:right'| 1691 | | [[Síle Ní Bhraonáin]] | 1983 | | [[An Spidéal]] |- | style='text-align:right'| 1692 | | [[Síle Seoige]] | 1979-04-13 | | [[An Spidéal]] |- | style='text-align:right'| 1693 | [[Íomhá:TJ Reid from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]] | [[T. S. Ó Maoildeirg]] | 1987-11-16 | | [[Baile Héil]] |- | style='text-align:right'| 1694 | [[Íomhá:Tadhg Crowley 1924 Election Poster.jpg|center|128px]] | [[Tadhg Crowley]] | 1890-05-01 | 1970-03-12 | [[Baile an Londraigh]] |- | style='text-align:right'| 1695 | [[Íomhá:Tadhg O Donnchadha 1902.jpg|center|128px]] | [[Tadhg Ó Donnchadha]] | 1874<br/>1874-09-04 | 1949<br/>1949-09-21 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1696 | | [[Tommy Tiernan]] | 1969-06-16 | | [[An Uaimh]] |- | style='text-align:right'| 1697 | | [[Terry Brennan]] | 1942-05-24 | 2020-06-19 | [[Cairlinn]] |- | style='text-align:right'| 1698 | [[Íomhá:Thaddeus Connellan, by James Northcote.jpg|center|128px]] | [[Tadhg Ó Coinnialláin]] | 1780 | 1854 | [[An Scrín]] |- | style='text-align:right'| 1699 | [[Íomhá:ThomasBracken-NZ.JPG|center|128px]] | [[Thomas Bracken]] | 1843-12-21 | 1898-02-16 | [[Cluain Eois]] |- | style='text-align:right'| 1700 | | [[Thomas Burke (An Clár)|Thomas Burke]] | 1908-06-10 | 1951-11-20 | [[Sráid na Cathrach]] |- | style='text-align:right'| 1701 | [[Íomhá:Thomas Byrne.jpg|center|128px]] | [[Thomas Byrne (An Mhí Thoir)|Thomas Byrne]] | 1977-06-01 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 1702 | [[Íomhá:Thomas Davis Young Irelander.JPG|center|128px]] | [[Tomás Dáibhis]] | 1814-10-14 | 1845-09-16 | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 1703 | | [[Thomas Dunne]] | 1926-03-10 | 1990-08-03 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1704 | [[Íomhá:TF O'Higgins, 1933.png|center|128px]] | [[Thomas F. O'Higgins]] | 1890-04-08 | 1953-11-01 | [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]] |- | style='text-align:right'| 1705 | | [[Thomas Finlay (Cumann na nGaedheal)|Thomas Finlay]] | 1893-10-11 | 1932-11-22 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1706 | | [[Thomas Harris]] | 1895 | 1974-02-18 | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1707 | [[Íomhá:ThomasHunter.jpg|center|128px]] | [[Thomas Hunter]] | 1885 | 1932-03-11 | [[Baile Chaisleáin an Róistigh]] |- | style='text-align:right'| 1708 | | [[Thomas Hussey]] | 1936-01-25 | 2024-01-21 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1709 | | [[Thomas J. Fitzpatrick (Baile Átha Cliath)|Thomas J. Fitzpatrick]] | 1926-07-29 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1710 | | [[Thomas Meaney]] | 1931-08-11 | 2022 | [[Sráid an Mhuilinn]] |- | style='text-align:right'| 1711 | [[Íomhá:Irish nationalist politician Thomas O'Donnell.png|center|128px]] | [[Tomás Ó Domhnaill (polaiteoir náisiúnach Éireannach)]] | 1871-11-30 | 1943-06-11 | [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]] |- | style='text-align:right'| 1712 | | [[Thomas O'Donoghue]] | 1890 | 20th century | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 1713 | | [[Thomas O'Mahony]] | | 1924-07-20 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1714 | [[Íomhá:Thomas Pringle politician.jpg|center|128px]] | [[Thomas Pringle]] | 1967-08-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1715 | [[Íomhá:MADDEN(1888) p370 THOMAS RUSSEL.jpg|center|128px]] | [[Tomás Ruiséil (reibiliúnach)|Tomás Ruiséil]] | 1767-11-21 | 1803-10-21 | [[Drom Átháin]] |- | style='text-align:right'| 1716 | [[Íomhá:Thomas Ryan.jpg|center|128px]] | [[Tomás Ó Riain]] | 1989-09-19 | | [[Tulach an Iarainn]] |- | style='text-align:right'| 1717 | | [[Thomas Tynan]] | 1859 | 1953-09-24 | [[Baile Briotáis]] |- | style='text-align:right'| 1718 | | [[Timmy McCarthy]] | 1977-09-07 | | [[Caisleán Ó Liatháin]] |- | style='text-align:right'| 1719 | | [[Timothy O'Connor]] | 1906-10-01 | 1986-07-21 | [[Cill Orglan]] |- | style='text-align:right'| 1720 | | [[Timothy O'Sullivan (Fianna Fáil)|Timothy O'Sullivan]] | 1899-07-26 | 1971-03-03 | [[Beanntraí]] |- | style='text-align:right'| 1721 | [[Íomhá:Timothy Quill 1930.jpg|center|128px]] | [[Timothy Quill]] | 1901-05-09 | 1960-06-10 | [[Cluain Droichead]] |- | style='text-align:right'| 1722 | [[Íomhá:Toiréasa Ferris 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Toiréasa Ferris]] | 1980-03-24 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1723 | | [[Tom Barry (T.D., Fine Gael)|Tom Barry]] | 1968-10-10 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1724 | | [[Tom Clancy]] | 1924-10-29 | 1990-11-07 | [[Carraig na Siúire]] |- | style='text-align:right'| 1725 | | [[Tom Condon]] | 1987-11-09 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1726 | | [[Tom Fleming]] | 1951-02 | | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1727 | [[Íomhá:Tom Kettle.jpg|center|128px]] | [[Tom Kettle]] | 1880-02-09 | 1916-09-09 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1728 | | [[Tom Leonard]] | 1924-05-30 | 2004-03-05 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1729 | | [[Tom McEllistrim (1894–1973)|Tom McEllistrim]] | 1894-10-14 | 1973-12-04 | [[Lios Tuathail]] |- | style='text-align:right'| 1730 | | [[Tom Murphy]] | 1935-02-23 | 2018-05-15 | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 1731 | | [[Tom O'Reilly (An Cabhán)|Tom O'Reilly]] | 1915-08-06 | 1995-02-01 | [[Cill na Seanrátha]] |- | style='text-align:right'| 1732 | | [[Tom Sailí Ó Flaithearta]] | 1931 | 2021-04-15 | [[An Cheathrú Rua]] |- | style='text-align:right'| 1733 | | [[Tomás Ó Doinn]] | 1974-05-21 | | [[Tuaim Uí Mheára]] |- | style='text-align:right'| 1734 | | [[Tommy Griffin]] | 1978-04-12 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1735 | [[Íomhá:Tommy Walsh.jpg|center|128px]] | [[Tomás Breathnach (peileadóir)|Tomás Breathnach]] | 1988-02-26 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1736 | | [[Tomás Mac Eoin]] | 1937 | | [[An Cheathrú Rua]] |- | style='text-align:right'| 1737 | | [[Tomás Ó Flatharta]] | | | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1738 | | [[Antóin de Brún]] | 1973-07-01 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1739 | | [[Antoine Ó Ceallaigh]] | 1993-12-15 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 1740 | | [[Tónaí Mac Taidhg]] | 1946-01 | | [[Cloich na Coillte]] |- | style='text-align:right'| 1741 | | [[Tony Mulcahy]] | 1959-04-12 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1742 | | [[Treasa Ní Cheannabháin]] | 1953 | | [[Cill Chiaráin]] |- | style='text-align:right'| 1743 | | [[Trevor Mac Goill]] | 1975 | | [[An Scrín, Contae na Mí|An Scrín]] |- | style='text-align:right'| 1744 | [[Íomhá:Bishop Trevor Williams.jpg|center|128px]] | [[Trevor Williams (easpag)|Trevor Williams]] | 1948 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1745 | | [[Uileog de Búrca]] | 1829-12-29 | 1887-11-22 | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 1746 | | [[Val Mulkerns]] | 1925-02-14 | 2018-03-10 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1747 | [[Íomhá:Dr Vincent White in his Mayoral robes.jpg|center|128px]] | [[Vincent White]] | 1885 | 1958-12-14 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1748 | | [[Vincent Woods]] | 1960 | | [[Contae Liatroma]] |- | style='text-align:right'| 1749 | | [[Uaitéar Ó Maicín|Walter Macken]] | 1915-05-03 | 1967-04-22 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1750 | [[Íomhá:Walter Walsh (hurler) cropped.jpg|center|128px]] | [[Ualtar Breathnach]] | 1991-05-25 | | [[Ros Bearrcon]] |- | style='text-align:right'| 1751 | [[Íomhá:Wilhelmina Geddes.jpg|center|128px]] | [[Wilhelmina Geddes]] | 1887 | 1955 | [[Liatroim]] |- | style='text-align:right'| 1752 | | [[Uilliam Ó Domhnaill]] | 16th century | 1628-07-11 | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 1753 | | [[William Davin]] | 1890-02 | 1956-03-01 | [[Ráth Domhnaigh]] |- | style='text-align:right'| 1754 | | [[William Desmond]] | | 1941-09-05 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1755 | | [[William Duffy]] | 1865-04-07 | 1945-01-01 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 1756 | | [[William Frederick Wakeman]] | 1822 | 1900 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1757 | | [[William Hayes]] | 1913-01-18<br/>1930 | 1994-01-07 | [[Ráth Fearnáin]] |- | style='text-align:right'| 1758 | | [[William Higgins]] | 1763 | 1825 | [[Cúil Mhuine]] |- | style='text-align:right'| 1759 | [[Íomhá:William James MacNeven.jpg|center|128px]] | [[William James MacNeven]] | 1763-03-21 | 1841-07-12 | [[Eachroim, Contae na Gaillimhe|Eachroim]] |- | style='text-align:right'| 1760 | | [[William O'Donnell]] | | 1947-02-04 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1761 | | [[William Redmond]] | 1886 | 1932-04-17 | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1762 | | [[William Sears]] | 1868 | 1929-03-23 | [[An Éill]] |- | style='text-align:right'| 1763 | [[Íomhá:Sean O'Faolain, W. Stockley, D.Corkery, Tilly Fleischmann, Fr Patrick MacSwiney, Germaine Stockley, Aloys Fleischmann, visitors,1929.JPG|center|128px]] | [[William Stockley]] | 1859-06-29 | 1943-07-22 | [[Teach Mealóg]] |- | style='text-align:right'| 1764 | | [[Willie O'Dwyer]] | 1984-04-04 | | [[Muileann an Bhata]] |- | style='text-align:right'| 1765 | [[Íomhá:Major William Redmond bust, Wexford city.jpg|center|128px]] | [[Liam Mac Réamoinn|Willie Redmond]] | 1861-04-15 | 1917-06-07 | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1766 | | [[Áine Collins]] | 1969-09-01 | | [[Bántír]] |- | style='text-align:right'| 1767 | | [[Éamon Rooney]] | | 1993-11-09 | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1768 | | [[Éamonn Mac Thomáis]] | 1927-01-13 | 2002-08-16 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1769 | | [[Éanna Ní Lamhna]] | 1950 | | [[Baile an Ghearlánaigh]] |- | style='text-align:right'| 1770 | | [[Éilís Ní Dhuibhne]] | 1954-02-22 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1771 | [[Íomhá:UnaOHagan-1Web.jpg|center|128px]] | [[Úna O'Hagan]] | 1962 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1772 | [[Íomhá:2018 Helen McEntee (39947643565) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Helen McEntee|Eiléana Nic an tSaoi]] | 1986-06-08 | | [[An Uaimh]] |- | style='text-align:right'| 1773 | [[Íomhá:St. Mary's Collegiate College Church, Youghal, Co. Cork.JPG|center|128px]] | [[Michael Jones (saighdiúir)|Michael Jones]] | 1606 | 1649-03-09 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 1774 | | [[Paul Doolin]] | 1963-03-26 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1775 | | [[Kieran Cremin]] | | | [[Cill Airne]] |- | style='text-align:right'| 1776 | | [[Hector Ó hEochagáin]] | 1969-08-17 | | [[An Uaimh]] |- | style='text-align:right'| 1777 | | [[Nollaig Ó hÍcí]] | 1980-12-12 | | ''[[:d:Q5315564|Dún Iomagáin]]'' |- | style='text-align:right'| 1778 | | [[Noel Harrington]] | 1970-12-24 | | [[Baile Chaisleáin Bhéarra]] |- | style='text-align:right'| 1779 | | [[Gearóid Mac Cuinneagáin]] | 1961-08-30 | | ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]'' |- | style='text-align:right'| 1780 | | [[Ronan Hussey]] | | | [[An tSnaidhm]] |- | style='text-align:right'| 1781 | [[Íomhá:Terry Cavanagh (developer) picture.jpg|center|128px]] | [[Terry Cavanagh]] | 1984 | | [[Tigh Damhnata]] |- | style='text-align:right'| 1782 | | [[William Bowles]] | 1705<br/>1714 | 1780-08-25 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1783 | [[Íomhá:John Boyle O'Reilly cph.3a38519.jpg|center|128px]] | [[John Boyle O'Reilly]] | 1844-06-28 | 1890-08-10 | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 1784 | | [[Beairtle Ó Conaire]] | | | [[Ros Muc]] |- | style='text-align:right'| 1785 | [[Íomhá:BiddyJenkinson.jpg|center|128px]] | [[Biddy Jenkinson]] | 1949 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1786 | [[Íomhá:Portrait of Singer Big Tom (Nov 2004).jpg|center|128px]] | [[Big Tom]] | 1936-09-18 | 2018-04-17 | [[Baile na Lorgan]] |- | style='text-align:right'| 1787 | [[Íomhá:Brendan Griffin, T.D. Fine Gael (cropped).JPG|center|128px]] | [[Brendan Griffin]] | 1982-03-14 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1788 | | [[Brian Walsh]] | 1972-09-28 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1789 | | [[Colm Mac Séalaigh]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1790 | [[Íomhá:Davy-fitzgerald-sf.jpg|center|128px]] | [[Daithí Mac Gearailt]] | 1971-08-02 | | [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]] |- | style='text-align:right'| 1791 | | [[Dymphna Lonergan]] | 1949 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1792 | | [[Dáithí Ó hÓgáin]] | 1949 | 2011 | [[An Brú]] |- | style='text-align:right'| 1793 | | [[Dáithí Mac Cárthaigh]] | | | [[Inis Córthaidh]] |- | style='text-align:right'| 1794 | | [[Dáibhí de Barra]] | 1758 | 1851 | [[Carraig Thuathail]] |- | style='text-align:right'| 1795 | | [[Déaglán Collinge]] | 1949 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1796 | | [[Domhnall Ó Conchubhair]] | 1847 | 1930-09-27 | ''[[:d:Q104300976|An Cnoc Dubh]]'' |- | style='text-align:right'| 1797 | | [[Eibhlín Ní Chathailriabhaigh]] | 1910-06-01 | 2001-06-07 | [[Domhnach Broc]] |- | style='text-align:right'| 1798 | | [[Eilís Ní Dheá]] | | | [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]] |- | style='text-align:right'| 1799 | | [[Jackie Mac Donncha]] | 1946 | | [[Cill Chiaráin]] |- | style='text-align:right'| 1800 | | [[Jimmy O'Brien Moran]] | 1957 | | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1801 | | [[Liam Mac Amhlaigh]] | | | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 1802 | | [[Maidhc Dainín Ó Sé]] | 1942-02-02 | 2013-08-29 | [[Baile na nGall, Contae Chiarraí|Baile na nGall]] |- | style='text-align:right'| 1803 | | [[Mairéad Mhic Dhonncha]] | 1945 | | ''[[:d:Q104310021|Baile Reo]]'' |- | style='text-align:right'| 1804 | | [[Mark Geary]] | 1971-01-31 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1805 | [[Íomhá:Maureen O'Sullivan (official portrait).jpg|center|128px]] | [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|Maureen O'Sullivan]] | 1951-03-10 | | [[An Port Thoir]] |- | style='text-align:right'| 1806 | | [[Micheál Ó Cuaig]] | 1950 | | ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]'' |- | style='text-align:right'| 1807 | | [[Máire Ní Scolaí]] | 1909-05-24 | 1985-06-28 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1808 | | [[Máirtín Ó Corrbuí]] | 1912-11-17 | 2002-05-08 | ''[[:d:Q104314882|An Pháirc Bhuí]]'' |- | style='text-align:right'| 1809 | | [[Máirtín Óg Mac Donncha]] | | | [[An Cheathrú Rua]] |- | style='text-align:right'| 1810 | | [[Máirín Ní Rodaigh]] | | 1965-10 | [[An Cabhán]] |- | style='text-align:right'| 1811 | | [[Mícheál W. Ó Murchú]] | | | [[Ráth Chormaic]] |- | style='text-align:right'| 1812 | | [[Mícheál Breathnach]] | 1881-09-16 | 1908-09-28 | [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]] |- | style='text-align:right'| 1813 | | [[Mícheál de Barra]] | | | [[Cill Fhionnúrach]] |- | style='text-align:right'| 1814 | | [[Mícheál Ó Bréartúin]] | 1930 | 2011 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1815 | | [[Niall Ó Ciosáin]] | 1960 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1816 | [[Íomhá:Nell Ní Chróinín 2014.jpg|center|128px]] | [[Nell Ní Chróinín]] | 1990 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1817 | | [[Niall Ó Cárthaigh]] | 1981-09-01 | | [[Carraig Thuathail]] |- | style='text-align:right'| 1818 | | [[Paddy Bushe]] | 1948 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1819 | | [[Patsy Ó Ceannabháin]] | 1943 | 1998 | [[Ros Muc]] |- | style='text-align:right'| 1820 | | [[Peadar Ó hUallaigh]] | 1950 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 1821 | | [[Paul Seevers]] | 1969 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 1822 | | [[Páraic Breathnach]] | 1956 | | ''[[:d:Q65391591|Carna]]'' |- | style='text-align:right'| 1823 | | [[Pádraig Standún]] | 1946 | | ''[[:d:Q62035956|Baile Dhabhac]]'' |- | style='text-align:right'| 1824 | | [[Pádraig Ó Cíobháin]] | 1951-03-12 | | [[Baile an Fheirtéaraigh]] |- | style='text-align:right'| 1825 | | [[Pádraic Óg Ó Conaire]] | 1893-03-11 | 1971-08-05 | ''[[:d:Q104321570|An Turlach Beag]]'' |- | style='text-align:right'| 1826 | | [[Seosamh Ó Cuaig]] | | | ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]'' |- | style='text-align:right'| 1827 | | [[Seán Ó Curraoin]] | | | [[Bearna]] |- | style='text-align:right'| 1828 | | [[Seán Ó Ruadháin]] | 1883-02-20 | 1966-06-22 | [[Gaoth Sáile]] |- | style='text-align:right'| 1829 | [[Íomhá:Stephen Donnelly 2016.jpg|center|128px]] | [[Stephen Donnelly]] | 1975-12-14 | | [[Deilgne]] |- | style='text-align:right'| 1830 | | [[Séamas Mac Annaidh]] | 1961 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1831 | | [[Tadhg Gaelach Ó Súilleabháin]] | 1715 | 1795 | [[Tuar na Fola]] |- | style='text-align:right'| 1832 | | [[Tomás Ó Neachtain]] | | | ''[[:d:Q104321837|Baile an tSléibhe]]'' |- | style='text-align:right'| 1833 | [[Íomhá:Tony McLoughlin.jpg|center|128px]] | [[Tony McLoughlin]] | 1949-01-19 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 1834 | | [[Torlach Mac Con Midhe]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1835 | | [[Énrí Ó Muirgheasa]] | 1874-01-14 | 1945-08-13 | ''[[:d:Q65558304|An Caisleán Thoir]]'' |- | style='text-align:right'| 1836 | | [[Neasa Ní Chinnéide]] | 1952 | | [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]] |- | style='text-align:right'| 1837 | [[Íomhá:Mary A. Sadlier (A ROUND TABLE, 1897).png|center|128px]] | [[Mary Anne Sadlier]] | 1820-12-31 | 1903-04-05 | [[Muinchille]] |- | style='text-align:right'| 1838 | | [[Kit Ahern]] | 1915-01-13 | 2007-12-27 | [[Áth an tSléibhe]] |- | style='text-align:right'| 1839 | | [[Seán Ó Conghaile]] | 1948-06-14 | | [[Leitir Móir]] |- | style='text-align:right'| 1840 | [[Íomhá:Michael Colreavy 2011.jpg|center|128px]] | [[Michael Colreavy]] | 1948-09 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 1841 | | [[Neil Ronan]] | 1979-09-01 | | [[Bealach Átha]] |- | style='text-align:right'| 1842 | | [[Nicky McFadden]] | 1962-12-25 | 2014-03-25 | [[Baile Átha Luain]] |- | style='text-align:right'| 1843 | | [[Tadhg Dall Ó hUiginn]] | 1550 | 1591-03 | [[Cúige Chonnacht]] |- | style='text-align:right'| 1844 | | [[Tomás Ó Néill Ruiséal]] | 1828 | 1908 | [[An Móta]] |- | style='text-align:right'| 1845 | | [[Mary Elizabeth Byrne]] | 1880-07-02 | 1931-01-19 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1846 | [[Íomhá:Paul Flynn cropped.jpg|center|128px]] | [[Pól Ó Floinn]] | 1986-07-08 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1847 | | [[Anraí Ó Riain]] | 1957-04-07 | 2020-11-24 | ''[[:d:Q4222952|Clárach]]'' |- | style='text-align:right'| 1848 | | [[Seosamh Ó Ceocháin]] | 1918 | 1988-01-16 | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1849 | [[Íomhá:Jennie Wyse Power.jpg|center|128px]] | [[Jennie Wyse Power]] | 1858-05-01 | 1941-01-05 | [[Bealach Conglais]] |- | style='text-align:right'| 1850 | [[Íomhá:Sir.James.Ware.png|center|128px]] | [[James Ware]] | 1594-11-26 | 1666-12-01 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1851 | [[Íomhá:Doireann Ní Ghríofa, 2023.jpg|center|128px]] | [[Doireann Ní Ghríofa]] | 1981-04-29 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1852 | [[Íomhá:Michael Donnellan, circa 1944.jpg|center|128px]] | [[Michael Donnellan]] | 1900 | 1964-09-27 | [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]] |- | style='text-align:right'| 1853 | | [[Mícheál Ó Lócháin|Micheál Ó Lócháin]] | 1836-09-29 | 1899-01-10 | ''[[:d:Q104326011|Currach an Doire]]'' |- | style='text-align:right'| 1854 | [[Íomhá:Joseph MacBride.png|center|128px]] | [[Joseph MacBride]] | 1860 | 1938-01-01 | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 1855 | [[Íomhá:Tom O'Sullivan (2009).jpg|center|128px]] | [[Tom O'Sullivan]] | 1978-11-15 | | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1856 | | [[Keith Hanley]] | 1993-08-15 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1857 | | [[Louis Dalton]] | 1862-09-20 | 1945-01-13 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1858 | | [[Hugh Law]] | 1872<br/>1872-07-28 | 1943-04-01<br/>1943-04-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1859 | | [[James Crowley]] | 1880 | 1946-01-21 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 1860 | | [[Francis Bulfin]] | 1874-02-12 | 1951-03-22 | [[Contae Uíbh Fhailí]] |- | style='text-align:right'| 1861 | [[Íomhá:Bridget Mary Redmond, circa 1930s (retouched).png|center|128px]] | [[Bridget Redmond]] | 1905 | 1952-05-03 | [[An Currach]] |- | style='text-align:right'| 1862 | | [[John Horgan]] | 1876 | 1955-06-27 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1863 | | [[Patrick Egan]] | 1891 | 1960-04-28 | [[Tulach Mhór]] |- | style='text-align:right'| 1864 | | [[Michael Kilroy]] | 1884-09-14 | 1962-12-23 | [[Baile Uí Fhiacháin]] |- | style='text-align:right'| 1865 | | [[Michael Kennedy (An Longfort)|Michael Kennedy]] | 1897-03-01 | 1965-02-14 | [[Baile na gCros (Contae na hIermhí)|Baile na gCros (Contae na hIarmhí)]] |- | style='text-align:right'| 1866 | [[Íomhá:Peter Paul Galligan.jpg|center|128px]] | [[Paul Galligan]] | 1888-06-20 | 1966-12-14 | [[Carraig Álainn]] |- | style='text-align:right'| 1867 | | [[John Butler]] | 1891 | 1968-02-16 | [[Béal na Molt]] |- | style='text-align:right'| 1868 | [[Íomhá:Freedoms Martyrs (5911132821).jpg|center|128px]] | [[Rosie Hackett]] | 1893-07-25<br/>1883 | 1976-05-04<br/>1976-07-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1869 | [[Íomhá:Noel Thomas Lemass, 1971 (cropped).tif|center|128px]] | [[Noel Lemass, Óg|Noel Lemass]] | 1929-02-14 | 1976-04-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1870 | [[Íomhá:Martin Corry, 1927.jpg|center|128px]] | [[Martin Corry]] | 1890-12-12 | 1979-02-14 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1871 | [[Íomhá:Jackmurphy.jpg|center|128px]] | [[Jack Murphy]] | 1920 | 1984-07-11 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1872 | | [[Des Foley]] | 1940-09-12 | 1995-02-05 | [[Cionn Sáile]] |- | style='text-align:right'| 1873 | | [[Jack McQuillan]] | 1920-08-30 | 1998-03-08 | [[Béal Átha Feorainne]] |- | style='text-align:right'| 1874 | | [[Michael O'Halloran]] | 1933-08-20 | 1999-11-29 | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 1875 | [[Íomhá:David Kent (cropped).jpg|center|128px]] | [[David Kent]] | 1867-02-02 | 1930-11 | [[Caisleán Ó Liatháin]] |- | style='text-align:right'| 1876 | | [[Joseph MacDonagh]] | 1883-05-18 | 1922-12-25 | [[Cloch Shiurdáin]] |- | style='text-align:right'| 1877 | | [[Ellen O'Leary]] | 1831 | 1889 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1878 | | [[Harry Colley]] | 1891-02-21 | 1972-01-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1879 | | [[Críostóir Ó Floinn]] | 1927-12-18 | 2023-10-09 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1880 | | [[Don Cockburn]] | 1930-03-13 | 2017-09-05 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1881 | | [[Jim Corr (polaiteoir)|Jim Corr]] | 1934-01-25 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1882 | | [[Tony Scannell]] | 1945-08-14 | 2020-05-26 | [[Cionn tSáile]] |- | style='text-align:right'| 1883 | | [[Jim Fahy]] | 1946 | 2022 | [[Baile Locha Riach]] |- | style='text-align:right'| 1884 | | [[Patrick Gallagher]] | 1946-12-01 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1885 | | [[Henry Abbott]] | 1947-12-18 | | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 1886 | [[Íomhá:Yvonne Farrell at arcVision 2015.jpg|center|128px]] | [[Yvonne Farrell]] | 1951 | | [[Tulach Mhór]] |- | style='text-align:right'| 1887 | [[Íomhá:Lorraine Higgins, Feb 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Lorraine Higgins]] | 1979-08-03 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1888 | | [[John Kelly]] | 1960-02-02 | | [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]] |- | style='text-align:right'| 1889 | | [[Mary Mooney]] | 1958-12-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1890 | | [[Thomas Nagle]] | | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1891 | | [[Seosamh Ó Cuana]] | 1965-03-17 | | [[An Ballán]] |- | style='text-align:right'| 1892 | | [[John Fitzgibbon]] | 1967-05-06 | | [[An Linn Dubh]] |- | style='text-align:right'| 1893 | | [[Imelda Henry]] | 1967-03-05 | | [[Contae Shligigh]] |- | style='text-align:right'| 1894 | | [[Paul Brogan]] | 1986 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1895 | | [[Cathal Barrett]] | 1993-07-21 | | ''[[:d:Q4499047|Mainistir na Croiche]]'' |- | style='text-align:right'| 1896 | | [[Michael Cahill (iománaí)|Mícheál Ó Cathail]] | 1989-01-03 | | [[Dúrlas Éile|Durlas]] |- | style='text-align:right'| 1897 | [[Íomhá:Johnny Coen (2013).jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Comdhain]] | 1991-03-19 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 1898 | | [[Jake Ó Diolúin]] | 1992 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1899 | | [[Shay Byrne]] | 1973 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1900 | | [[Marc Eilís]] | 1990-08-26 | | [[Sráid an Mhuilinn]] |- | style='text-align:right'| 1901 | | [[Iásón Mac Giollarnáth]] | 1993-12-22 | | [[An tAonach]] |- | style='text-align:right'| 1902 | | [[Domhnall Caomhánach]] | 1140 | 1175 | [[Cúige Laighean]] |- | style='text-align:right'| 1903 | | [[Nicolás Bhailís]] | 1548 | 1585-12-14 | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1904 | | [[Séamus Ó hAirtnéada]] | 1990-07-17 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1905 | | [[Peter Duggan]] | 1993 | | ''[[:d:Q15964429|Cluaine]]'' |- | style='text-align:right'| 1906 | | [[Daithí Mac an Oirchinnigh]] | 1992-12-07 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 1907 | | [[Lorcán Mac Lochlainn]] | 1989-11-14 | | [[Ceann Toirc]] |- | style='text-align:right'| 1908 | [[Íomhá:Paul Murphy (hurler) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Pól Ó Murchú]] | 1989-01-01 | | [[Dún Feart]] |- | style='text-align:right'| 1909 | | [[Seán Ó Dónaill]] | 1994-06-15 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 1910 | [[Íomhá:John O'Dwyer (2014).jpg|center|128px]] | [[Seán Ó Duibhir]] | 1991-09-17 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 1911 | [[Íomhá:Luke O'Farrell (cropped).jpg|center|128px]] | [[Lúcás Ó Fearghaill]] | 1990-02-25 | | [[Mainistir na Corann]] |- | style='text-align:right'| 1912 | | [[Roibeard Ó Sé]] | 1990-07-20 | | [[Carraig Uí Leighin]] |- | style='text-align:right'| 1913 | | [[Nioclás Mac Uaid]] | 1989-06-12 | | [[Eifinn]] |- | style='text-align:right'| 1914 | | [[Shane Ó Carthaigh]] | 1994-09-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1915 | [[Íomhá:Hozier Troubadour West Hollywood.jpg|center|128px]] | [[Hozier]] | 1990-03-17 | | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 1916 | | [[James O'Donoghue]] | 1990-06-19 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1917 | | [[Pádraig Breathnach]] | 1992-03-12 | | [[Tulach Ruáin]] |- | style='text-align:right'| 1918 | | [[Pól Ó Mainnín]] | 1993-05-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1919 | | [[Róisín Elsafty]] | 1976 | | [[Conamara]] |- | style='text-align:right'| 1920 | | [[Eímear Noone]] | 1970s | | [[Cill Chonaill]] |- | style='text-align:right'| 1921 | | [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]] | | 862 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 1922 | [[Íomhá:Sean-canney-3.jpg|center|128px]] | [[Seán Canney]] | 1960-04-06 | | ''[[:d:Q4882077|Béal Chláir]]'' |- | style='text-align:right'| 1923 | [[Íomhá:Dublin footballer Jonny Cooper at the RDS Arena cropped.jpg|center|128px]] | [[Seán Cúipéir]] | 1989-11-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1924 | | [[John Kennedy (peileadóir)]] | 20th century | | ''[[:d:Q55437286|Eas Daoi]]'' |- | style='text-align:right'| 1925 | [[Íomhá:Jack McCaffrey (2013).jpg|center|128px]] | [[Seán Mac Gafraidh (peileadóir)|Seán Mac Gafraidh]] | 1993-10-19 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1926 | | [[Conor McManus]] | | | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 1927 | [[Íomhá:Brendan McCahey live performance 2014-07-14 20-23.jpg|center|128px]] | [[Brendan McCahey]] | 1976 | | ''[[:d:Q4319146|Machaire Cluana]]'' |- | style='text-align:right'| 1928 | | [[Séamus de Barra]] | 1990-06-29 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 1929 | | [[Rós Ní Mhaonaigh]] | 1740 | 1798 | [[Contae na Mí]] |- | style='text-align:right'| 1930 | [[Íomhá:Grace O'Sullivan.jpg|center|128px]] | [[Grace O'Sullivan|Grace O’Sullivan]] | 1962-03-08 | | [[Trá Mhór]] |- | style='text-align:right'| 1931 | | [[Déin Mac Concharraige]] | 1990-02-26 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1932 | | [[Stephen Walsh]] | 1985-12-20 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1933 | | [[Ailéin Ó Ceadagáin]] | 1993-05-17 | | [[Dúglas]] |- | style='text-align:right'| 1934 | [[Íomhá:Lynn Boylan (Lynn Ní Bhaoigheallain).jpg|center|128px]] | [[Lynn Ní Bhaoighealláin|Lynn Boylan]] | 1976-11-29 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1935 | [[Íomhá:Damien Cahalane cropped.jpg|center|128px]] | [[Damien Cahalane]] | 1992-08-10 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1936 | [[Íomhá:Ruth Coppinger.jpg|center|128px]] | [[Ruth Coppinger]] | 1967-04-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1937 | | [[Áistín Ó Gliasáin]] | 1995-06-27 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1938 | [[Íomhá:Gabrielle McFadden.jpg|center|128px]] | [[Gabrielle McFadden]] | 1967-04-09 | | [[Baile Átha Luain]] |- | style='text-align:right'| 1939 | [[Íomhá:Liadh Ní Riada MLA Oct 2018 (close cropped).jpg|center|128px]] | [[Liadh Ní Riada]] | 1966-11-28 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1940 | [[Íomhá:Roderic O'Gorman.jpg|center|128px]] | [[Roderic O’Gorman]] | 1982-12-12 | | [[Mullach Eadrad]] |- | style='text-align:right'| 1941 | [[Íomhá:Edith Anne Stoney.jpg|center|128px]] | [[Edith Anne Stoney]] | 1869-01-06 | 1938-06-25 | [[Droichead na Dothra]] |- | style='text-align:right'| 1942 | | [[Joseph Cooper Walker]] | 1761 | 1810-04-12 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1943 | | [[Seán Mac Mathúna]] | 1936 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 1944 | [[Íomhá:Donall o healai 2020 1.jpg|center|128px]] | [[Dónall Ó Héalaí]] | 1987 | | [[Indreabhán]] |- | style='text-align:right'| 1945 | [[Íomhá:Portrait of John D’Alton P6048.jpg|center|128px]] | [[John D'Alton (staraí)|John D'Alton]] | 1792 | 1867 | [[Contae na hIarmhí]] |- | style='text-align:right'| 1946 | | [[Killian Burke]] | 1993-01-09 | | [[Mainistir na Corann]] |- | style='text-align:right'| 1947 | | [[Lee Chin]] | 1992-10-08 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 1948 | [[Íomhá:Brian Lawton (hurler).jpg|center|128px]] | [[Brian Ó Lachtnáin]] | 1992-12-09 | | [[Baile na Martra]] |- | style='text-align:right'| 1949 | | [[Rónán Ó Meachair]] | 1995-11-09 | | [[Dúrlas Éile|Durlas]] |- | style='text-align:right'| 1950 | [[Íomhá:Sarah Greene at Abbey Theatre Noble Call.jpg|center|128px]] | [[Sarah Greene]] | 1984-07-21 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 1951 | | [[Peter Charleton]] | 1956-03-27 | | [[Caisleán Cnucha]] |- | style='text-align:right'| 1952 | | [[Seosamh Ó hOldáin]] | 1990-07-02 | | [[Baile Héil]] |- | style='text-align:right'| 1953 | [[Íomhá:2022-08-18 European Championships 2022 – Men's 400 Metres Hurdles by Sandro Halank–014.jpg|center|128px]] | [[Thomas Barr]] | 1992-07-24 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 1954 | | [[Christina Noble]] | 1944-12-23 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1955 | | [[Seán Breathnach]] | 1993 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1956 | [[Íomhá:Paul O'Donovan 2016.jpg|center|128px]] | [[Paul O'Donovan]] | 1994-04-19 | | ''[[:d:Q104297150|An Lisín]]'' |- | style='text-align:right'| 1957 | [[Íomhá:Arthur Guinness II.png|center|128px]] | [[Arthur Hart Guinness]] | 1768 | 1855 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1958 | [[Íomhá:Bregenz- Subsidiarityconference-Gerard P Craughwell-01a.jpg|center|128px]] | [[Gerard Craughwell]] | 1953-11-22 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 1959 | [[Íomhá:Michael Fitzmaurice.jpg|center|128px]] | [[Michael Fitzmaurice]] | 1969-09-18 | | [[Glinsce, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó)|Glinsce]] |- | style='text-align:right'| 1960 | | [[Sara Berkeley]] | 1967 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1961 | | [[Sarah Mary Fitton]] | 1796 | 1874-03-30 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1962 | [[Íomhá:Mary O'Donovan Rossa.png|center|128px]] | [[Mary Jane O’Donovan Rossa|Mary O'Donovan Rossa]] | 1845-01-27 | 1916-08-18<br/>1916-08-17 | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 1963 | [[Íomhá:Portrait of Thomas James Mulvany .PNG|center|128px]] | [[Thomas James Mulvany]] | 1779 | 1845-02-27 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1964 | [[Íomhá:Nóirín O'Sullivan, Dublin, 2023.jpg|center|128px]] | [[Nóirín O'Sullivan]] | 1960-11-03 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1965 | | [[William Haliday]] | 1788 | 1812 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1966 | | [[Áine Ní Fhoghludha]] | 1880-11-10 | 1932-04-14 | ''[[:d:Q104319641|An Móta]]'' |- | style='text-align:right'| 1967 | | [[Patrick Ganly]] | 1809 | 1899 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1968 | [[Íomhá:John Thomas Woodhouse (1780-1845) - Robert Murphy, BA, Fellow (1800) - GC0027 - Gonville and Caius College.jpg|center|128px]] | [[Robert Murphy]] | 1806 | 1843-03-12 | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 1969 | | [[William Kirby Sullivan]] | 1821 | 1890 | [[An Druipseach]] |- | style='text-align:right'| 1970 | [[Íomhá:20150513 ESC 2015 Molly Sterling 5070.jpg|center|128px]] | [[Molly Sterling]] | 1998-03-08 | | [[Pocán]] |- | style='text-align:right'| 1971 | [[Íomhá:Gavin Duffy.jpg|center|128px]] | [[Gavin Duffy]] | 1960-04-29 | | [[Cill Dara]] |- | style='text-align:right'| 1972 | | [[Seán Mac Craith]] | 1994-07-28 | | [[Luachma]] |- | style='text-align:right'| 1973 | [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|center|128px]] | [[Éanna Mac Murchadha|Enna mac Donnchada Mac Murchada]] | | 1126 | [[Cúige Laighean]] |- | style='text-align:right'| 1974 | | [[Conchobar Ua Briain|Conchúr Ó Briain]] | | 1142 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 1975 | [[Íomhá:Gavin James Piknik i Parken 2017 (164342).jpg|center|128px]] | [[Gavin James]] | 1991-07-05 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1976 | | [[Mary Swanzy]] | 1882 | 1978 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1977 | | [[Seosamh Laoide]] | 1865-05-24 | 1939-09-21 | [[Raghnallach]] |- | style='text-align:right'| 1978 | [[Íomhá:Bríd Smith.jpg|center|128px]] | [[Bríd Smith]] | 1961-09-18 | | [[Ráth Fearnáin]] |- | style='text-align:right'| 1979 | [[Íomhá:Áine Ní Ghlinn.jpg|center|128px]] | [[Áine Ní Ghlinn]] | 1955 | | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1980 | | [[Lucy O'Byrne]] | 1991<br/>1992 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1981 | | [[Robert Francis Ruttledge]] | 1899-09-11 | 2002-01-12 | [[Contae Cheatharlach]] |- | style='text-align:right'| 1982 | | [[Liam Ó Rinn]] | 1886-11-20 | 1943-10-03 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1983 | [[Íomhá:Gerard Barrett at DIFF 2015.jpg|center|128px]] | [[Gerard Barrett]] | 1987-07-05 | | [[Áth an tSléibhe]] |- | style='text-align:right'| 1984 | | [[Máirin de Valéra]] | 1912-04-12 | 1984-08-08 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1985 | | [[Dúnmharú Declan Flynn|Declan Flynn]] | 1951 | 1982-09-09 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 1986 | | [[Barra Ó hAonghusa|Barry Hennessy]] | 1989-10-14 | | [[Cill Mocheallóg]] |- | style='text-align:right'| 1987 | | [[Fanny Currey]] | 1848-05-30 | 1917-03-30 | ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]'' |- | style='text-align:right'| 1988 | [[Íomhá:Jacksepticeye by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Jacksepticeye]] | 1990-02-07 | | [[An Clochán (Contae Uíbh Fhailí)|An Clochán]] |- | style='text-align:right'| 1989 | | [[Catherine Isabella Osborne]] | 1818-06-30 | 1880-06-21 | ''[[:d:Q57272913|Teach Newtown Anner]]'' |- | style='text-align:right'| 1990 | | [[Colm Ó Ceallaigh]] | 1928 | 2017 | [[Camas]] |- | style='text-align:right'| 1991 | | [[Seán Ua Cearnaigh]] | 1933-06-13 | 2020-10-26 | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 1992 | | [[Cian Ó Loingsigh|Cian Lynch]] | 1996-01-03 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1993 | | [[Daithí Mac Braoin]] | 1985-09-20 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1994 | | [[Daithí Ó Riada (Luimneach)|David Reidy]] | 1993 | | [[An tÁth Leacach]] |- | style='text-align:right'| 1995 | | [[Déaglán hAnnáin]] | 1992-11 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 1996 | | [[Gréacháin Ó Maolchathaigh]] | 1990-06-02 | | [[Cill Mocheallóg]] |- | style='text-align:right'| 1997 | | [[Kim Hayden]] | | | [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]] |- | style='text-align:right'| 1998 | | [[Morgan Jageurs]] | 1862 | 1932-04-28 | [[Tulach Mhór]] |- | style='text-align:right'| 1999 | | [[Peter Morgan Jaguers]] | 1862 | 1932 | [[Tulach Mhór]] |- | style='text-align:right'| 2000 | | [[Nollaig Ní Laoire]] | 1989 | | [[Ráth Chairn]] |- | style='text-align:right'| 2001 | | [[Seán Ó Lúing]] | 1917-05-16 | 2000-02-10 | [[Baile an Fheirtéaraigh]] |- | style='text-align:right'| 2002 | | [[Fionntán Mac Aodha Bhuí]] | 1924 | 2012 | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 2003 | | [[Páidí Ó Briain]] | 1989-09-05 | | [[Cill Mocheallóg]] |- | style='text-align:right'| 2004 | | [[Pól de Brún]] | 1989-09-21 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2005 | | [[Risteard Mac Cárthaigh]] | 1988 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2006 | | [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]] | 1883-05-09 | 1967-01-18 | [[Baile Bhuirne]] |- | style='text-align:right'| 2007 | | [[Tadhg Ó Scanaill (múinteoir)|Tadhg Ó Scanaill]] | 1870 | 1939-08-20 | ''[[:d:Q65557130|An Inse Mhór]]'' |- | style='text-align:right'| 2008 | | [[Seánie O'Brien]] | 1919-08-23 | 1988 | [[Tobar Phádraig]] |- | style='text-align:right'| 2009 | | [[Máire Ní Shúilleabháin]] | 1884-02-02 | 1914-07-14 | [[Sráid na Cathrach]] |- | style='text-align:right'| 2010 | | [[Séamus Ó hÍcí]] | 1988 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2011 | | [[Séamus Ó Riain]] | 1987-04-07 | | [[Garraí Uí Spealáin]] |- | style='text-align:right'| 2012 | | [[Mícheál Ó Tiománaidhe|Micheál Ó Tiománaidhe]] | 1853-09-20 | 1940-03-07 | ''[[:d:Q104331267|An Cartún Dubh]]'' |- | style='text-align:right'| 2013 | | [[Uáin Mac Conmara]] | 1986-06-11 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2014 | | [[Patrick Donoghue]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2015 | [[Íomhá:Claire Hanna.JPG|center|128px]] | [[Claire Hanna]] | 1980-06-19 | | [[Conamara]] |- | style='text-align:right'| 2016 | | [[Moyra Barry]] | 1886 | 1960-02-02 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2017 | [[Íomhá:Susan McKenna-Lawlor Suggested That We In Ireland Should Build Our Own Rocket (Inspirefest 2015)---105769 (18976188652) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Susan McKenna-Lawlor]] | 1935-03-03 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2018 | | [[Ruth Brandt]] | 1936-06-22 | 1989-08-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2019 | | [[Conchúir Mac Domhnall]] | 1995-09-22 | | [[Guaire]] |- | style='text-align:right'| 2020 | | [[Cormac Ó Murchú]] | 1993-04-21 | | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 2021 | | [[Dorothy Blackham]] | 1896-03-01 | 1975-09-03 | [[Ráth Maonais]] |- | style='text-align:right'| 2022 | | [[Seán Mac Beinéid]] | 1996-12-05 | | [[Baile na Sagart]] |- | style='text-align:right'| 2023 | | [[Stiofán Mac Beinéid]] | 1995-10-08 | | [[Baile na Sagart]] |- | style='text-align:right'| 2024 | | [[Pádraig Ó Corráin|Padraig Ó Corráin]] | 1996-03-02 | | [[Dún Garbhán]] |- | style='text-align:right'| 2025 | [[Íomhá:Noel Rock.jpg|center|128px]] | [[Noel Rock]] | 1987-11-11 | | [[Baile Munna]] |- | style='text-align:right'| 2026 | | [[Séamus Ó Cinnéide]] | 1993-06-26 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 2027 | | [[Rónán Ó Loingsigh]] | 1996 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2028 | [[Íomhá:Cathal Mannion (cropped).jpg|center|128px]] | [[Cathal Ó Mainnín]] | 1994-10-22 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 2029 | | [[Tomás Ó Muireasa|Tom Morrissey]] | 1996-05-29 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2030 | | [[Neilí Ní Bhriain]] | 1864-06-04 | 1925-04-01 | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 2031 | | [[Tadhg de Búrca]] | 1994-09-19 | | [[Clais Mhór]] |- | style='text-align:right'| 2032 | | [[William Ganly]] | 1855 | 1926-02-20 | [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]] |- | style='text-align:right'| 2033 | | [[Edward Hayes]] | 1810<br/>1814 | 1870-11-12 | [[Contae Laoise]]<br/>[[Garraí Eoin]] |- | style='text-align:right'| 2034 | [[Íomhá:William Henry Gregory Vanity Fair 30 December 1871.jpg|center|128px]] | [[William Henry Gregory]] | 1817-07-12<br/>1817-06-13 | 1892-03-06 | [[Caisleán Bhaile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2035 | [[Íomhá:Gearóid McInerney (2014).jpg|center|128px]] | [[Gearóid Mac an Airchinnigh]] | 1990-09-24 | | [[Órán Mór]] |- | style='text-align:right'| 2036 | [[Íomhá:2019 London Marathon IMG 9029 (32788526567).jpg|center|128px]] | [[Sinéad Diver]] | 1977-02-17 | | [[Béal an Mhuirthead]] |- | style='text-align:right'| 2037 | [[Íomhá:Daithí Burke cropped.jpg|center|128px]] | [[Daithí de Búrca]] | 1992-11-16 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2038 | | [[Brían Ó Fiannachta]] | 1993-03-02 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2039 | | [[Seán Ó Caoilte]] | 1993-01-10 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2040 | [[Íomhá:Conor Whelan cropped.jpg|center|128px]] | [[Conchúir Ó Faoláin]] | 1996-10-31 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2041 | | [[Roibeard Ó Leannáin]] | 1993 | | [[Droichead Binéid]] |- | style='text-align:right'| 2042 | [[Íomhá:John Hanbury and Jonjo Farrell.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó hAnmhuire]] | 1993-05-13 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2043 | [[Íomhá:Jason Flynn (2015).jpg|center|128px]] | [[Iasón Ó Floinn]] | 1994-11-16 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2044 | [[Íomhá:Pádraic Mannion(cropped).jpg|center|128px]] | [[Pádraic Ó Mainnín]] | 1993-03-06 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 2045 | | [[Louise O'Neill]] | 1985-02-24 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2046 | [[Íomhá:Shelly mcnamara 2013.jpg|center|128px]] | [[Shelley McNamara]] | 1952 | | [[Lios Dúin Bhearna]] |- | style='text-align:right'| 2047 | | [[Pádraic Breathnach]] | 1942-07-12 | | [[Maigh Cuilinn]] |- | style='text-align:right'| 2048 | [[Íomhá:Cllr Cormac Devlin Hi Res.jpg|center|128px]] | [[Cormac Devlin]] | 1980-08-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2049 | [[Íomhá:Sportsfile (Web Summit) (22554473410) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Paddy Cosgrave]] | 1983-03-19 | | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 2050 | [[Íomhá:Katie McCabe Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Katie McCabe]] | 1995-09-21 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2051 | | [[Gerard Hogan]] | 1964-12-23<br/>1958 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 2052 | | [[Eoghan Ó Siadhail]] | 1584 | 1650-06-21 | [[Contae na hIarmhí]] |- | style='text-align:right'| 2053 | [[Íomhá:Paul-Photograph-jpg2.jpg|center|128px]] | [[Paul Mercier]] | 1958 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2054 | [[Íomhá:Catherine Martin TD.jpg|center|128px]] | [[Catherine Martin]] | 1972-09-30 | | [[Muineachán]] |- | style='text-align:right'| 2055 | [[Íomhá:Gino Kenny.jpg|center|128px]] | [[Gino Kenny]] | 1972-06-25 | | [[Cluain Dolcáin]] |- | style='text-align:right'| 2056 | [[Íomhá:Imelda Munster 2015.jpg|center|128px]] | [[Imelda Munster]] | 1968-02-24 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 2057 | [[Íomhá:Shane Cassells (official portrait).jpg|center|128px]] | [[Shane Cassells]] | 1971-03-26 | | [[An Uaimh]] |- | style='text-align:right'| 2058 | [[Íomhá:Kathleen Funchion 2015.jpg|center|128px]] | [[Kathleen Funchion]] | 1981-04-22 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 2059 | [[Íomhá:Michael Harty.jpg|center|128px]] | [[Michael Harty]] | 1955-04-07 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2060 | [[Íomhá:Frank O'Rourke.jpg|center|128px]] | [[Frank O'Rourke]] | 1969-06-11 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 2061 | [[Íomhá:Maria Bailey TD.jpg|center|128px]] | [[Maria Bailey]] | 1976-04-10 | | [[Deilginis]] |- | style='text-align:right'| 2062 | [[Íomhá:John Brady 2015.jpg|center|128px]] | [[John Brady]] | 1973-07-28 | | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 2063 | [[Íomhá:John Brassil.jpg|center|128px]] | [[John Brassil]] | 1963-05-16 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 2064 | [[Íomhá:Declan Breathnach 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Declan Breathnach]] | 1959-06-01 | | [[Droichead an Chnoic]] |- | style='text-align:right'| 2065 | [[Íomhá:Colm Brophy 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Colm Brophy]] | 1973-01-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2066 | [[Íomhá:James Browne politician.jpg|center|128px]] | [[James Browne]] | 1975-10-15 | | [[Inis Córthaidh]] |- | style='text-align:right'| 2067 | [[Íomhá:Pat Buckley 2016.jpg|center|128px]] | [[Pat Buckley]] | 1968-07-13 | | [[Mainistir na Corann]] |- | style='text-align:right'| 2068 | [[Íomhá:Peter Burke 2025 South Boston St. Patrick's Day Breakfast 54397908242 1.jpg|center|128px]] | [[Peter Burke]] | 1982-10-22 | | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 2069 | [[Íomhá:Mary Butler.jpg|center|128px]] | [[Mary Butler]] | 1963-01-27 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2070 | [[Íomhá:Jackie Cahill.jpg|center|128px]] | [[Jackie Cahill]] | 1957-08-05 | | [[Dúrlas Éile|Durlas]] |- | style='text-align:right'| 2071 | [[Íomhá:Pat Casey.jpg|center|128px]] | [[Pat Casey]] | 1962-03-11 | | [[An Láithreach]] |- | style='text-align:right'| 2072 | [[Íomhá:Lisa Chambers (official portrait).jpg|center|128px]] | [[Lisa Chambers]] | 1986-08-24 | | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 2073 | [[Íomhá:Jack Chambers (polaiteoir).jpg|center|128px]] | [[Jack Chambers]] | 1990-11-21 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2074 | [[Íomhá:Michael Collins politician.jpg|center|128px]] | [[Michael Collins (polaiteoir)|Michael Collins]] | 1958-07-15 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2075 | [[Íomhá:Danny Healy-Rae.jpg|center|128px]] | [[Danny Healy-Rae]] | 1954-07-16 | | [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]] |- | style='text-align:right'| 2076 | [[Íomhá:Martin Kenny 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Martin Kenny]] | 1971-10-01 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 2077 | [[Íomhá:John Lahart.jpg|center|128px]] | [[John Lahart]] | 1960-10-08 | | [[Baile Uí Ruáin]] |- | style='text-align:right'| 2078 | [[Íomhá:James Lawless TD.jpg|center|128px]] | [[James Lawless]] | 1976-08-19 | | [[Guaire]] |- | style='text-align:right'| 2079 | [[Íomhá:Josepha Madigan.jpg|center|128px]] | [[Josepha Madigan]] | 1970-05-21 | | [[Carraig an tSionnaigh]] |- | style='text-align:right'| 2080 | [[Íomhá:Denise Mitchell 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Denise Mitchell]] | 1976-11-22 | | [[An Chúlóg]] |- | style='text-align:right'| 2081 | [[Íomhá:Kevin Boxer Moran.jpg|center|128px]] | [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin Moran]] | 1963-05-12 | | [[Baile Átha Luain]] |- | style='text-align:right'| 2082 | [[Íomhá:Aindrias Moynihan.jpg|center|128px]] | [[Aindrias Moynihan]] | 1967-10-17 | | [[Maigh Chromtha]] |- | style='text-align:right'| 2083 | [[Íomhá:Margaret Murphy O'Mahony 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margaret Murphy O'Mahony]] | 1969-10-07 | | [[Droichead na Bandan]] |- | style='text-align:right'| 2084 | [[Íomhá:Eugene Murphy.jpg|center|128px]] | [[Eugene Murphy]] | 1965-08-26 | | ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]'' |- | style='text-align:right'| 2085 | [[Íomhá:Tom Neville 2016.png|center|128px]] | [[Tom Neville (polaiteoir)|Tom Neville]] | 1975-09-25 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2086 | [[Íomhá:Carol Nolan 2015.jpg|center|128px]] | [[Carol Nolan]] | 1978-05-23 | | [[Baile Mhic Ádaim]] |- | style='text-align:right'| 2087 | [[Íomhá:Jim O'Callaghan.jpg|center|128px]] | [[Jim O'Callaghan]] | 1968-01-05 | | [[Carraig an tSionnaigh]] |- | style='text-align:right'| 2088 | [[Íomhá:Kate O'Connell in 2014.jpg|center|128px]] | [[Kate O'Connell]] | 1980-01-03 | | [[Cill Bheagáin]] |- | style='text-align:right'| 2089 | [[Íomhá:Kevin O'Keeffe.jpg|center|128px]] | [[Kevin O'Keeffe]] | 1964-03-09 | | [[Mala]] |- | style='text-align:right'| 2090 | [[Íomhá:Donnchadh Ó Laoghaire 2014.jpg|center|128px]] | [[Donnchadh Ó Laoghaire (polaiteoir)|Donnchadh Ó Laoghaire]] | 1989-06-14 | | ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]'' |- | style='text-align:right'| 2091 | [[Íomhá:Fiona O Loughlin 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Fiona O'Loughlin]] | 1965-09-08 | | [[Ráth Iomgháin]] |- | style='text-align:right'| 2092 | [[Íomhá:Louise O'Reilly TD (32890052618) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Louise O'Reilly]] | 1973-09-27 | | [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] |- | style='text-align:right'| 2093 | [[Íomhá:Anne Rabbitte.jpg|center|128px]] | [[Anne Rabbitte]] | 1970-04-11 | | [[Port Omna]] |- | style='text-align:right'| 2094 | [[Íomhá:Niamh Smyth (portrait).jpg|center|128px]] | [[Niamh Smyth]] | 1972-04-19 | | [[Muinchille]] |- | style='text-align:right'| 2095 | | [[Julia Grenan]] | 1883-07-02 | 1972-01-06 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2096 | [[Íomhá:Sabina Higgins.jpg|center|128px]] | [[Sabina Higgins]] | 1944-05-07 | | [[Baile an Daighin, Contae Mhaigh Eo|Baile an Daighin]] |- | style='text-align:right'| 2097 | [[Íomhá:Cian O'Callaghan 2020.jpg|center|128px]] | [[Cian O’Callaghan]] | 1979-05-10<br/>1979-05-07 | | [[Cill Fhionntain]] |- | style='text-align:right'| 2098 | | [[Vincent Barry]] | 1908 | 1975 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2099 | | [[Seán Mac Giobúin]] | 1992-09-21 | | [[Áth Dara]] |- | style='text-align:right'| 2100 | [[Íomhá:Lynn Ruane TD.jpg|center|128px]] | [[Lynn Ruane]] | 1984-10-20 | | [[Tamhlacht]] |- | style='text-align:right'| 2101 | [[Íomhá:Dee Forbes 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Dee Forbes]] | 1967-02 | | [[Drom Dhá Liag]] |- | style='text-align:right'| 2102 | [[Íomhá:Alice-Mary Higgins.jpg|center|128px]] | [[Alice Mary Higgins]] | 1975-06-17 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2103 | | [[Michael Lawson]] | 1997 | | [[Cúil Darach]] |- | style='text-align:right'| 2104 | [[Íomhá:Fintan Warfield 2015.jpg|center|128px]] | [[Fintan Warfield]] | 1992-03-16 | | [[Crois Araild]] |- | style='text-align:right'| 2105 | [[Íomhá:Tim Lombard.jpg|center|128px]] | [[Tim Lombard]] | 1976-02-17 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 2106 | [[Íomhá:Jennifer Murnane O'Connor.jpg|center|128px]] | [[Jennifer Murnane-O'Connor]] | 1966-05-24 | | [[Contae Cheatharlach]] |- | style='text-align:right'| 2107 | [[Íomhá:Aidan Davitt.jpg|center|128px]] | [[Aidan Davitt]] | 1978-10-13 | | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 2108 | [[Íomhá:Gerry Horkan.jpg|center|128px]] | [[Gerry Horkan]] | 1961-07-22 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2109 | [[Íomhá:Maura Hopkins.jpg|center|128px]] | [[Maura Hopkins]] | 1984-05-25 | | [[Bealach an Doirín]] |- | style='text-align:right'| 2110 | [[Íomhá:Conor cleary.jpg|center|128px]] | [[Conor Cleary]] | 1994 | | [[Sráid na Cathrach]] |- | style='text-align:right'| 2111 | [[Íomhá:Gary O'Donovan 2016.jpg|center|128px]] | [[Gary O'Donovan]] | 1992-12-30 | | [[An Sciobairín]] |- | style='text-align:right'| 2112 | | [[Aron Ó Seanachair]] | 1997 | | [[Sionainn (baile)|Sionainn]] |- | style='text-align:right'| 2113 | [[Íomhá:Victor Boyhan 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Victor Boyhan]] | 1961-04-30 | | [[Dún Laoghaire]] |- | style='text-align:right'| 2114 | [[Íomhá:Rose Conway-Walsh (2024) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Rose Conway-Walsh]] | 1969-10-13 | | [[Béal an Mhuirthead]] |- | style='text-align:right'| 2115 | [[Íomhá:Maria Byrne 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Maria Byrne]] | 1967-11-27 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2116 | [[Íomhá:Lorraine Clifford-Lee.jpg|center|128px]] | [[Lorraine Clifford-Lee]] | 1972-07-24 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2117 | [[Íomhá:Máire Devine 2015.jpg|center|128px]] | [[Máire Devine]] | 1972-09-07 | | [[Na Saoirsí]] |- | style='text-align:right'| 2118 | [[Íomhá:Paul Gavan 2016.jpg|center|128px]] | [[Paul Gavan]] | 1965-11-29 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2119 | [[Íomhá:Keith Swanick.jpg|center|128px]] | [[Keith Swanick]] | 1974-07-12 | | [[An Caisleán Riabhach]] |- | style='text-align:right'| 2120 | [[Íomhá:Neale Richmond 2016.jpg|center|128px]] | [[Neale Richmond]] | 1983-03-15 | | [[Baile an tSaoir]] |- | style='text-align:right'| 2121 | [[Íomhá:Catherine Ardagh.jpg|center|128px]] | [[Catherine Ardagh]] | 1982-09-20 | | [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] |- | style='text-align:right'| 2122 | | [[Michael O'Higgins]] | 1917-11-01 | 2005-03-09 | [[Teach Srafáin]] |- | style='text-align:right'| 2123 | | [[Brigid Hogan-O'Higgins]] | 1932-03-10 | 2022-11-02 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 2124 | [[Íomhá:Colette Kelleher.jpg|center|128px]] | [[Colette Kelleher]] | 1960-10-09 | | [[Maigh Chromtha]] |- | style='text-align:right'| 2125 | [[Íomhá:Billy Lawless.jpg|center|128px]] | [[Billy Lawless]] | 1951-07-04 | 2024-11-08 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2126 | [[Íomhá:Pádraig Ó Céidigh.jpg|center|128px]] | [[Pádraig Ó Céidigh]] | 1957-01-02 | | [[Conamara]] |- | style='text-align:right'| 2127 | | [[Seán de Brún]] | 1993 | | ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]'' |- | style='text-align:right'| 2128 | [[Íomhá:Anne Maria Waters.jpg|center|128px]] | [[Anne Marie Waters]] | 1977-08-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2129 | | [[Daithí Ó Riada (An Clár)]] | 1993 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 2130 | | [[Diarmaid Ó Broin]] | 1994 | | [[Tobar Phádraig]] |- | style='text-align:right'| 2131 | | [[James Toher]] | 1993 | | [[Baile Átha Troim]] |- | style='text-align:right'| 2132 | [[Íomhá:Paul Daly.jpg|center|128px]] | [[Paul Daly]] | 1958-01-19 | | [[Cill Bheagáin]] |- | style='text-align:right'| 2133 | [[Íomhá:John Dolan politician.jpg|center|128px]] | [[John Dolan]] | 1956-01-13 | | [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 2134 | [[Íomhá:JoanFreemanPetaHousePressPack.jpg|center|128px]] | [[Joan Freeman]] | 1958-04-02 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2135 | | [[Dónall Mac Cormaic]] | 1993-01-28 | | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 2136 | | [[Thomas de Vere Coneys]] | 1804 | 1851-12-28 | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 2137 | | [[Séamas Ó Dubhghaill]] | 1855-07-25 | 1929-05-30 | ''[[:d:Q104306937|Cúil Éanaigh]]'' |- | style='text-align:right'| 2138 | | [[Seosamh Ó Tórna]] | 1888-08-02 | 1967-04-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2139 | | [[Peadar Bairéad]] | | 2019 | [[Iorras]] |- | style='text-align:right'| 2140 | | [[Siobhán Ní Shúilleabháin]] | 1928-08-31 | 2013-05-21 | [[Baile an Fheirtéaraigh]] |- | style='text-align:right'| 2141 | | [[Barra de Nais|Barry Nash]] | 1996-12-31 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2142 | | [[Seán Mac Clochaire]] | 1997-08-25 | | [[Dúglas]] |- | style='text-align:right'| 2143 | | [[Moya Llewelyn Davies]] | 1881-03-25 | 1943-09-28 | [[An Charraig Dhubh]] |- | style='text-align:right'| 2144 | | [[Liam de Bluinsín]] | 1996 | | [[Droichead Binéid]] |- | style='text-align:right'| 2145 | | [[Edward King-Tenison]] | 1805-01-21 | 1878-06-19 | ''[[:d:Q6408168|Caisleán Chill Rónáin]]'' |- | style='text-align:right'| 2146 | | [[Damien Ó Ciaragáin]] | 1994-01-11 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2147 | [[Íomhá:Adrian Tuohy (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adrian Ó Tuathaigh]] | 1993-05-14 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2148 | | [[Siobhán McSweeney]] | 1979-12-27 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 2149 | | [[Charles Dawson]] | 1842 | 1917 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2150 | | [[Nancy Corrigan]] | 1912-06-21 | 1983 | [[Acaill]] |- | style='text-align:right'| 2151 | | [[Jemma Redmond]] | 1978-03-16 | 2016-08-16 | [[Tamhlacht]] |- | style='text-align:right'| 2152 | | [[Margaret Dobbs]] | 1871-11-19 | 1962-01-02 | [[Contae Aontroma]]<br/>[[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2153 | | [[Jamie Barron]] | 1993 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2154 | [[Íomhá:Women in Mathematics Day 2018 13.jpg|center|128px]] | [[Sheila Tinney]] | 1918-01-15 | 2010-03-27 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2155 | | [[Austin Carroll]] | 1835<br/>1835-02-23 | 1909<br/>1909-11-29 | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 2156 | [[Íomhá:Enda O'Coineen (5).jpg|center|128px]] | [[Enda Ó Coinnín]] | 1955-01-01 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2157 | [[Íomhá:Brendan Murray RedCarpet Kyiv 2017.jpg|center|128px]] | [[Brendan Murray]] | 1996-11-16 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2158 | | [[David Byrne]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2159 | | [[Gearóid Ó hÉigeartaigh]] | 1994 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2160 | | [[Lúcás Miach]] | 1996-10-29 | | [[Baile Níos]] |- | style='text-align:right'| 2161 | | [[Aisling Ní Dhonnchadha]] | | | [[An tAonach]] |- | style='text-align:right'| 2162 | | [[Kathleen Watkins]] | 1934-10-17 | 2024-11-07 | [[Teach Sagard]] |- | style='text-align:right'| 2163 | | [[Rory Keenan]] | 1980-06-09 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2164 | | [[Donncha Ó Céileachair]] | 1918 | 1960 | [[Cúil Aodha]] |- | style='text-align:right'| 2165 | | [[Mary Elmes]] | 1908-05-05 | 2002-03-09 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2166 | | [[Matthew Hussey]] | 1942 | | [[An Chathair, Contae Thiobraid Árann|An Chathair]] |- | style='text-align:right'| 2167 | | [[Michael English]] | 1979-04-23 | | [[Díseart Diarmada]] |- | style='text-align:right'| 2168 | [[Íomhá:IVRLA 10443 Ó hEinirí.jpg|center|128px]] | [[Seán Ó hEinirí|Seán Ó hÉinirí]] | 1915-03-26 | 1998-07-26 | [[Cill Ghallagáin]] |- | style='text-align:right'| 2169 | | [[Colm Ó Spealáin]] | 1993-07-01 | | [[Caisleán Ó Liatháin]] |- | style='text-align:right'| 2170 | | [[Darragh Mac Giobúin]] | 1997-04-01 | | [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]] |- | style='text-align:right'| 2171 | | [[Mícheál Ó Cathaláin]] | 1995-06-17 | | [[Droichead na Bandan]] |- | style='text-align:right'| 2172 | | [[Seán Mac Erlaine]] | 1976-07-30 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2173 | | [[Marc Ó Colmáin]] | 1997-12-23 | | [[An Bhlarna]] |- | style='text-align:right'| 2174 | | [[Déin Ó Brosnacháin]] | 1991-06-24 | | [[An Linn Dubh]] |- | style='text-align:right'| 2175 | | [[Roibeard Ó Floinn]] | 1997-11-07 | | [[An Gleanntán]] |- | style='text-align:right'| 2176 | [[Íomhá:Hayley Nolan Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-235 (50944207431) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Hayley Nolan]] | 1997-03-07 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2177 | | [[Barra Ó Cochláin]] | 1990 | | [[Baile Gunnair]] |- | style='text-align:right'| 2178 | | [[Darragh Ó Liatháin]] | 1997 | | [[Dún Garbhán]] |- | style='text-align:right'| 2179 | [[Íomhá:Caitriona Perry.jpg|center|128px]] | [[Caitríona Perry]] | 1980-03-15 | | [[Ráth Maonais]] |- | style='text-align:right'| 2180 | | [[Mac Shile Ó hAodha]] | 1998 | | [[Cill Díoma]] |- | style='text-align:right'| 2181 | | [[Seán Ó Finn]] | 1996-01-24 | | [[An Brú]] |- | style='text-align:right'| 2182 | | [[Aron Ó Giolláin]] | 1996 | | [[Tobar Phádraig]] |- | style='text-align:right'| 2183 | | [[Peadar Lamb]] | 1930 | 2017-09-01 | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2184 | [[Íomhá:Nicola Coughlan in 2024.png|center|128px]] | [[Nicola Coughlan]] | 1987-01-09 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2185 | | [[Conn Ó Ceallacháin]] | 1996 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2186 | | [[Eiric na Leamhna]] | 1994 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2187 | [[Íomhá:Mícheál Mac Donncha 2015.jpg|center|128px]] | [[Mícheál Mac Donncha]] | 1965-03-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2188 | [[Íomhá:Aaron Connolly 26072025 (1).jpg|center|128px]] | [[Aaron Connolly]] | 2000-01-28 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2189 | | [[Teresa Mannion]] | 1961 | | ''[[:d:Q20855530|Baile Gall]]'' |- | style='text-align:right'| 2190 | | [[Biddy White Lennon]] | 1945 | 2017-11-25 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2191 | | [[Robert William Alexander]] | 1905-11-21 | 1979-12-17 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2192 | | [[Seána Kerslake]] | 1992-10-21 | | [[Tamhlacht]] |- | style='text-align:right'| 2193 | | [[Keelin Shanley]] | 1968-08-24 | 2020-02-08 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2194 | [[Íomhá:Evanne Ní Chuilinn.png|center|128px]] | [[Evanne Ní Chuilinn]] | 1981 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 2195 | | [[Domhnaill Ó Bearáin]] | 1928-02-28 | 2018-01-03 | [[Contae Átha Cliath Theas]] |- | style='text-align:right'| 2196 | | [[Seán Ó Donnchú]] | 1996-01-25 | | [[Inis Cara]] |- | style='text-align:right'| 2197 | | [[Tadhg Ó Mathúna]] | 1997-01-13 | | ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]'' |- | style='text-align:right'| 2198 | | [[Denise McCormack]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2199 | [[Íomhá:Kerry minor Capt, Fellow Fossa Man David Clifford.jpg|center|128px]] | [[David Clifford]] | 1999-01-22 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 2200 | | [[Níall Ó Scolaí]] | 1994-04-19 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2201 | | [[Colm Basquel]] | 1996 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2202 | | [[Evan Mac Cumascaigh]] | 1998 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2203 | [[Íomhá:Tara Flynn.jpg|center|128px]] | [[Tara Flynn]] | | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 2204 | | [[Lúc Ó Scannláin]] | 1996-06-02 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 2205 | | [[Risteard Ó Laocha]] | 1997-03-13 | | [[Inis Tíog]] |- | style='text-align:right'| 2206 | | [[Máirtín Ó Ceocháin]] | 1998-12-09 | | [[Tulach Ruáin]] |- | style='text-align:right'| 2207 | | [[Darren Ó Braonáin]] | 1996-11-13 | | [[Achadh Úr]] |- | style='text-align:right'| 2208 | | [[Pádraig Ó Loinn]] | 1996-12-02 | | [[Inis Tíog]] |- | style='text-align:right'| 2209 | | [[Pádraig Ó Duíginn]] | 1995-09-23 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 2210 | | [[Catherine Corless]] | 1954 | | [[Tuaim]] |- | style='text-align:right'| 2211 | | [[Darach Ó Séaghdha]] | 20th century | | [[Ráth Fearnáin]] |- | style='text-align:right'| 2212 | | [[Cecilia Margaret Nairn]] | 1791 | 1857-06-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2213 | | [[Osgur Ó Ciardha]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2214 | | [[Victoria Coffey]] | 1911-09-16 | 1999-06-15 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2215 | [[Íomhá:Harriet Scott (footballer) Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-595 (52303311389).jpg|center|128px]] | [[Harriet Scott]] | 1993-02-10 | | [[Baile Coimín]]<br/>[[Reading, Berkshire|Reading]] |- | style='text-align:right'| 2216 | | [[Georgia Drummy]] | 2000-04-18 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2217 | [[Íomhá:Sally Rooney.png|center|128px]] | [[Sally Rooney]] | 1991-02-20 | | [[Caisleán an Bharraigh]] |- | style='text-align:right'| 2218 | | [[James Murnaghan]] | 1881 | 1973 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2219 | [[Íomhá:Rhasidat Adeleke at 400m women Final Budapest 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Rhasidat Adeleke]] | 2002-08-29 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2220 | | [[Adrian Breen]] | 1992-05-28 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2221 | | [[Brian Ó hÓgáin (Tiobraid Árann)|Brian Ó hÓgáin]] | 1996-07-09 | | [[Lothra]] |- | style='text-align:right'| 2222 | | [[Seán Ó Conchúir]] | 1998-10-01 | | [[Gleann Maghair]] |- | style='text-align:right'| 2223 | [[Íomhá:Maud Joynt at the School of Irish learning 1913.jpg|center|128px]] | [[Maud Joynt]] | 1868-03-07 | 1940-07-24 | [[Contae Ros Comáin]] |- | style='text-align:right'| 2224 | [[Íomhá:Leanne Kiernan Lewes FC Women 0 West Ham Utd Women 5 pre season 12 08 2018-758 (43300204544) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Leanne Kiernan]] | 1999-04-27 | | [[Coill an Chollaigh]] |- | style='text-align:right'| 2225 | | [[Margaret Grey Porter]] | | 1881 | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 2226 | | [[Risteard Inglis]] | 1995 | | [[Dún Bleisce]] |- | style='text-align:right'| 2227 | | [[Séamus Ó Flanagáin]] | 1997 | | ''[[:d:Q4494222|An Fheothanach]]'' |- | style='text-align:right'| 2228 | | [[Darragh Ó Donnabháin]] | 1995 | | ''[[:d:Q59726393|Úlla]]'' |- | style='text-align:right'| 2229 | | [[Grace O'Flanagan]] | 1989-04-07 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2230 | | [[Nicola Evans]] | 1990-01-17 | | [[Cluain Sceach]] |- | style='text-align:right'| 2231 | | [[Yvonne O'Byrne]] | 1992-01-02 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2232 | | [[Roisin Upton|Q56033407]] | 1994-04-01 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2233 | | [[Nicola Daly]] | 1988-04-03 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2234 | | [[Aifric Mac Aodha]] | 1979 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2235 | | [[Caitríona Ní Chléirchín]] | 1978 | | [[Scairbh na gCaorach]] |- | style='text-align:right'| 2236 | | [[Eleanor Knott]] | 1886-11-18 | 1975-01-04 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2237 | | [[Éanna Ó Muireasa]] | 1994 | | [[Droichead Binéid]] |- | style='text-align:right'| 2238 | | [[Dónall Ó Muireasa]] | 1993-04-20 | | [[Caisleán Uí Chonaill]] |- | style='text-align:right'| 2239 | | [[Pádraig Ó Riain (iománaí)|Pádraig Ó Riain]] | 1995 | | [[Dún Bleisce]] |- | style='text-align:right'| 2240 | | [[Clíodhna Ní Lionáin]] | | | [[Cúil Ghréine]] |- | style='text-align:right'| 2241 | | [[Bríd Ní Mhóráin]] | 1951 | | [[Áth Trasna]] |- | style='text-align:right'| 2242 | | [[Máire Ní Dhonnchadha Dhuibh]] | 1702 | 1795 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 2243 | | [[Mary Georgina Barton]] | 1861-04-03 | 1949-11-08 | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 2244 | | [[Claire O'Riordan]] | 1994-10-12 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2245 | | [[Rory Ó Beagáin]] | 1992-04-11 | | [[An Bhoth|Baile an Scotaigh]] |- | style='text-align:right'| 2246 | [[Íomhá:Pódio Olímpico (boxe, feminino) (cropped - Harrington).jpg|center|128px]] | [[Kellie Harrington]] | 1989-12-11 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2247 | | [[Donncha Ó Cróinín]] | 1919-12-08 | 1990-06-05 | [[Baile Mhic Íre]] |- | style='text-align:right'| 2248 | | [[Vicky Phelan]] | 1974-10-28 | 2022-11-14 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2249 | [[Íomhá:Jane Ni Dhulchaointigh.jpeg|center|128px]] | [[Jane Ní Dhulchaointigh]] | | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 2250 | [[Íomhá:Meg Connery, circa 1920s.jpg|center|128px]] | [[Meg Connery]] | 1879 | 1956-12 | [[Cathair na Mart]] |- | style='text-align:right'| 2251 | | [[Brian Ó hEadhra]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2252 | | [[Niall Déiseach]] | 1994 | | ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]'' |- | style='text-align:right'| 2253 | | [[Karen Byrne]] | 1992-05-30 | | [[Baile Formaid]] |- | style='text-align:right'| 2254 | | [[Marc Mac Eochaidh]] | 1998-09-09 | | [[Cill Síoláin]] |- | style='text-align:right'| 2255 | | [[John Nolan (damhsóir)|John Nolan]] | 1990-07-07 | | [[Cill Chainnigh]] |- | style='text-align:right'| 2256 | | [[Vincent Lambe]] | 1980-12-01 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2257 | | [[Patrick Smyth]] | 1824 | 1865-10-14 | [[Béal an Átha]] |- | style='text-align:right'| 2258 | | [[Máire Treasa Ní Dhubhghaill]] | | | [[Conamara]] |- | style='text-align:right'| 2259 | | [[Alan Dempsey]] | | | [[Contae Luimnigh]] |- | style='text-align:right'| 2260 | | [[Ben Troy]] | | | [[Carraig Mhachaire Rois]] |- | style='text-align:right'| 2261 | | [[Thomas Wall]] | 1906-07-04 | 1985-08-20 | ''[[:d:Q104316697|Baile na mBodach]]'' |- | style='text-align:right'| 2262 | [[Íomhá:Bryan Dobson.jpg|center|128px]] | [[Bryan Dobson]] | 1960-02-10 | | [[Dumhach Thrá]] |- | style='text-align:right'| 2263 | | [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]] | | | [[Ráth Caola]] |- | style='text-align:right'| 2264 | [[Íomhá:Ógie Ó Céilleachair.jpg|center|128px]] | [[Ógie Ó Céilleachair]] | | | [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]] |- | style='text-align:right'| 2265 | | [[Heather Payne]] | 2000-01-26 | | [[Béal Átha na Sluaighe]] |- | style='text-align:right'| 2266 | | [[Fintan McCarthy (rámhaí)|Fintan McCarthy]] | 1996-11-23 | | [[An Sciobairín]] |- | style='text-align:right'| 2267 | | [[Clíodna Cussen]] | 1932-09-18 | 2022-08-02 | [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]] |- | style='text-align:right'| 2268 | [[Íomhá:Dermot Kennedy performing at 2019 Lowlands Festival.png|center|128px]] | [[Diarmuid Ó Cinnéide|Dermot Kennedy]] | 1991-12-13 | | [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]] |- | style='text-align:right'| 2269 | | [[Naoise Dolan]] | 1992 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2270 | | [[John Farrelly]] | 2000-05-16 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 2271 | | [[Seán Mac An Ultaigh|Seán Mac an Ultaigh]] | 1994-06-28 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2272 | [[Íomhá:Emma Dabiri, November 2021.png|center|128px]] | [[Emma Dabiri]] | 1979-03-25 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2273 | | [[Alice Little]] | 1990-05-03 | | [[Cúige Laighean]] |- | style='text-align:right'| 2274 | | [[Mabel Sharman Crawford]] | 1820-06-03 | 1912-02-14 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2275 | | [[Diarmaid Ó Muirithe]] | 1935-11-11 | 2014-07-11 | [[Ros Mhic Thriúin]] |- | style='text-align:right'| 2276 | | [[Ciara Ní É]] | | | [[Cluain Tarbh]] |- | style='text-align:right'| 2277 | [[Íomhá:2019-06-29 1st FIG Artistic Gymnastics JWCH Women's Apparatus finals Vault Victory ceremony (Martin Rulsch) 23.jpg|center|128px]] | [[Jennifer Gadirova]] | 2004-10-03 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2278 | [[Íomhá:Caoilinn hughes 8315752.jpg|center|128px]] | [[Caoilinn Hughes]] | 1985 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2279 | [[Íomhá:Izzy Atkinson.jpg|center|128px]] | [[Isibeal Atkinson]] | 2001-07-17 | | [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]] |- | style='text-align:right'| 2280 | | [[Jessica Ziu]] | 2002-06-06 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2281 | | [[Sinéad Ní Uallacháin]] | | | ''[[:d:Q67050365|Baile an Éanaigh]]'' |- | style='text-align:right'| 2282 | | [[Oonah Keogh]] | 1903-05-02 | 1989-07-18 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2283 | | [[Seán Pléimeann]] | 1814 | 1896-01-28 | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2284 | [[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|center|128px]] | [[Troy Parrott]] | 2002-02-04 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2285 | | [[Risteárd Ó Glaisne]] | 1927-09-02 | 2003-11-06 | [[Droichead na Bandan]] |- | style='text-align:right'| 2286 | | [[Emilie Pine]] | 1977<br/>1978 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2287 | | [[Dáirine Ní Mheadhra]] | | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2288 | [[Íomhá:Cathal Berry 2020.jpg|center|128px]] | [[Cathal Berry]] | 1977 | | [[Contae Phort Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2289 | [[Íomhá:Gavin Bazunu and Alex McCarthy 22112025 (2) (Gavin Bazunu).jpg|center|128px]] | [[Gavin Bazunu]] | 2002-02-20 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2290 | | [[Charlotte Dease]] | 1873-07-20 | 1953-05-05 | [[Baile Briotáis]] |- | style='text-align:right'| 2291 | | [[Cáit Feiritéar]] | 1916-12-01 | 2005-06-08 | ''[[:d:Q104309724|Baile na hAbha]]'' |- | style='text-align:right'| 2292 | [[Íomhá:EugeneMurtagh1234.jpg|center|128px]] | [[Eugene Murtagh]] | 1942 | | [[Dún an Rí]] |- | style='text-align:right'| 2293 | | [[Nessa Ní Shéaghdha]] | 1916-03-14 | 1993-04-11 | [[Droim Conrach]] |- | style='text-align:right'| 2294 | [[Íomhá:Paul Mescal at the Toronto International Film Festival in 2025 2 (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Paul Mescal]] | 1996-02-02 | | [[Maigh Nuad]] |- | style='text-align:right'| 2295 | [[Íomhá:Máire Rua O'Brien.jpg|center|128px]] | [[Máire Rua Nic Mhathúna|Máire Rua Ní Mhathúna]] | 1615 | 1686 | [[Cluain idir Dhá Lá]] |- | style='text-align:right'| 2296 | | [[Caitlín Ní Thoirbheird]] | 1891-05-05 | 1969-07-24 | ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]'' |- | style='text-align:right'| 2297 | [[Íomhá:Mark Ward Sinn Féin.jpg|center|128px]] | [[Mark Ward (polaiteoir)]] | 1974 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2298 | [[Íomhá:Louisa harland diff 2021 1.jpg|center|128px]] | [[Louisa Harland]] | 1993-01-31<br/>1994-01-31 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2299 | | [[Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha]] | 1943 | 2017-09-09 | [[An Aird Thiar]] |- | style='text-align:right'| 2300 | | [[Teresa Mullen]] | 1938-04-27 | 1989-08-23 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2301 | | [[Caitlín Ní Chualáin]] | | | [[Indreabhán]] |- | style='text-align:right'| 2302 | | [[Peadar Ó Riada]] | 1954-12 | | [[Cúil Aodha]] |- | style='text-align:right'| 2303 | | [[Liam Budhlaeir]] | 1923-09-28 | 1995-06-10 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2304 | | [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]] | | | [[Áth an tSléibhe]] |- | style='text-align:right'| 2305 | [[Íomhá:Hazel Chu 2021 - 1 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Hazel Chu]] | 1980 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2306 | | [[Maura Higgins]] | 1990-11-25<br/>1990-10-25 | | [[Contae an Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 2307 | | [[Seán Ó hÉalaí]] | 1938-01-27 | 2017-12-11 | ''[[:d:Q82025075|Poll Raithní (Sweeny)]]'' |- | style='text-align:right'| 2308 | | [[Áine Hensey]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2309 | | [[Aogán Ó Muircheartaigh]] | 1948 | 2025-05-26 | [[Dún Chaoin]] |- | style='text-align:right'| 2310 | | [[John Beag Ó Flatharta]] | | | [[Leitir Mealláin]] |- | style='text-align:right'| 2311 | | [[Mícheál de Mórdha]] | | | [[Dún Chaoin]] |- | style='text-align:right'| 2312 | | [[Seán Ó Tuairisg]] | 1945-11-01 | 2023-04-19 | [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]] |- | style='text-align:right'| 2313 | | [[Caitlín Ní Mhaolchróin]] | 1895-11-22 | 1973-06-13 | [[Cill Bheagáin]] |- | style='text-align:right'| 2314 | | [[Nóra Ághas]] | 1882-07-15 | 1970-01-20 | ''[[:d:Q60555545|Cinn Aird]]'' |- | style='text-align:right'| 2315 | [[Íomhá:Holly Cairns, April 2023 (headshot).jpg|center|128px]] | [[Holly Cairns]] | 1989-11-04 | | [[Contae Chorcaí]] |- | style='text-align:right'| 2316 | | [[An Beirneach|Liam Ó Beirn]] | 1869 | 1949-07-17 | ''[[:d:Q104325767|Ceathrú na Gaoithe]]'' |- | style='text-align:right'| 2317 | | [[Seosamh Ieróm Mac Giolla Phádraig]] | 1878 | 1910 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2318 | | [[Seán Ó Súilleabháin (béaloideasóir)|Seán Ó Súilleabháin]] | 1903-11-30 | 1996-12-12 | [[Contae Chiarraí]] |- | style='text-align:right'| 2319 | [[Íomhá:Ruairí Ó Murchú 2020.jpg|center|128px]] | [[Ruairí Ó Murchú]] | 1978-05-03 | | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 2320 | [[Íomhá:Sorca Clarke 2020.jpg|center|128px]] | [[Sorca Clarke]] | 1978 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2321 | [[Íomhá:Violet-Anne Wynne 2020.jpg|center|128px]] | [[Violet-Anne Wynne]] | 1988 | | [[Cill Rois]] |- | style='text-align:right'| 2322 | [[Íomhá:Mairéad Farrell 2014.jpg|center|128px]] | [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]] | 1990-01-06 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2323 | [[Íomhá:Pa Daly 2014.jpg|center|128px]] | [[Pa Daly]] | 1969 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 2324 | [[Íomhá:Jennifer Carroll MacNeill 2020.jpg|center|128px]] | [[Jennifer Carroll MacNeill]] | 1980-09-05 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2325 | [[Íomhá:Marc Ó Cathasaigh 2020.jpg|center|128px]] | [[Marc Ó Cathasaigh]] | 1977-01-03 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2326 | [[Íomhá:Christopher O'Sullivan 2020.jpg|center|128px]] | [[Christopher O’Sullivan|Christopher O'Sullivan]] | 1982-06-02 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2327 | [[Íomhá:Brian Leddin.jpg|center|128px]] | [[Brian Leddin]] | 1979 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2328 | [[Íomhá:Malcolm Noonan 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Malcolm Noonan]] | 1966 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2329 | [[Íomhá:Claire Kerrane 2015.jpg|center|128px]] | [[Claire Kerrane]] | 1992-04-24 | | [[Dún Gar]] |- | style='text-align:right'| 2330 | [[Íomhá:Pauline Tully 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Pauline Tully]] | 20th century | | [[Cill na Leice]] |- | style='text-align:right'| 2331 | [[Íomhá:Patrick Costello 2020.jpg|center|128px]] | [[Patrick Costello]] | 1980-05-21 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2332 | [[Íomhá:Norma Foley.jpeg|center|128px]] | [[Norma Foley]] | 1970 | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 2333 | [[Íomhá:Verona Murphy (official portrait) 2020 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Verona Murphy]] | 1971 | | ''[[:d:Q104271796|An Ghráinseach]]'' |- | style='text-align:right'| 2334 | [[Íomhá:Jennifer Whitmore 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Jennifer Whitmore]] | 1974-06 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 2335 | [[Íomhá:Emer Higgins, 2022.jpg|center|128px]] | [[Emer Higgins]] | 1980s | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2336 | [[Íomhá:Joe Flaherty (politician).jpeg|center|128px]] | [[Joe Flaherty (polaiteoir)|Joe Flaherty]] | 1969 | | [[An Muileann gCearr]] |- | style='text-align:right'| 2337 | [[Íomhá:Steven Matthews 2020.jpg|center|128px]] | [[Steven Matthews]] | 1971 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2338 | [[Íomhá:Valkyrie, January 2018 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Lyra Valkyria]] | 1996-10-23 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2339 | [[Íomhá:Patricia Ryan 2020.jpg|center|128px]] | [[Patricia Ryan (polaiteoir)]] | 1969-03-03 | | [[Baile Briotáis]] |- | style='text-align:right'| 2340 | [[Íomhá:Duncan Smith 2020.jpg|center|128px]] | [[Duncan Smith (polaiteoir)|Duncan Smith]] | 1983-05-17 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2341 | [[Íomhá:Paul Donnelly 2012.jpg|center|128px]] | [[Paul Donnelly]] | 1969 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2342 | | [[Máirín Ní Mhuiríosa]] | 1906-09-05 | 1982-08-27 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2343 | | [[Tony Holohan]] | | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2344 | [[Íomhá:Eibhlín Nic Niocaill.jpg|center|128px]] | [[Eibhlín Nic Niocaill]] | 1884-10-22 | 1909-08-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2345 | [[Íomhá:Michael Ryan ESCAIDE 2019 (49198471961) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Mike Ryan]] | 1965 | | [[Sligeach]] |- | style='text-align:right'| 2346 | | [[Bríd Ní Ghiolláin]] | 1894-11-15 | 2003-12-31 | ''[[:d:Q124407631|Fearann an Choirce]]'' |- | style='text-align:right'| 2347 | | [[Sorcha Richardson]] | 1990 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2348 | | [[Eileen O'Faoláin]] | 1900-06-10 | 1988-09-20 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2349 | [[Íomhá:Orla Comerford at the 2024 Summer Paralympics (cropped).jpg|center|128px]] | [[Orla Comerford]] | 1997-09-14 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2350 | | [[Nan Tom Teaimín]] | | | [[Conamara]] |- | style='text-align:right'| 2351 | | [[Máire Ní Chéileachair]] | | | ''[[:d:Q4481305|An Fearann]]'' |- | style='text-align:right'| 2352 | [[Íomhá:Richie Conroy at DIFF 2025.jpg|center|128px]] | [[Richie Conroy]] | | | [[Contae Chill Dara]] |- | style='text-align:right'| 2353 | [[Íomhá:John Cummins (Irish politician).jpg|center|128px]] | [[John Cummins|Q96384541]] | 1988 | | [[Port Láirge]] |- | style='text-align:right'| 2354 | | [[Lyra (amhránaí)|Lyra]] | 1993-05-19 | | [[Droichead na Bandan]] |- | style='text-align:right'| 2355 | | [[Pádraigín Haicéad]] | 1604 | 1654-11 | ''[[:d:Q4852302|An Baile Tarsna]]'' |- | style='text-align:right'| 2356 | | [[Sibéal Davitt]] | 1989 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2357 | [[Íomhá:CMAT, Brooklyn, March 2022 2 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] | [[CMAT]] | 1996-02-23<br/>1996 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2358 | [[Íomhá:Jamie Finn Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-717 (52303039536) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Jamie Finn]] | 1998-04-24 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2359 | | [[Niamh Farrelly]] | 1999-04-15 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2360 | | [[Áine Ní Chíobháin]] | | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2361 | | [[Breandán 'ac Gearailt]] | | | [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]] |- | style='text-align:right'| 2362 | | [[Máire Ní Thuathail (léiritheoir)|Máire Ní Thuathail]] | 1959-07-29 | 2016-09-19 | [[Tuar Mhic Éadaigh]] |- | style='text-align:right'| 2363 | | [[Maud Cotter]] | 1954 | | [[Loch Garman]] |- | style='text-align:right'| 2364 | | [[Aodhán Madden]] | 1947 | 2015 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2365 | | [[Caitlín Ní Chionnaith]] | 1897-09-09 | 1988-03-22 | [[An Seanchaisleán]] |- | style='text-align:right'| 2366 | [[Íomhá:Rachael Blackmore on Aione 23 January 2020 at Gowran Park.jpg|center|128px]] | [[Rachael Blackmore]] | 1989-07-11 | | ''[[:d:Q60555085|Cill Náile]]'' |- | style='text-align:right'| 2367 | [[Íomhá:Saoirse Noonan Durham 2023 (sq cropped).jpg|center|128px]] | [[Saoirse Noonan]] | 1999-07-13 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2368 | | [[Paddy McMahon]] | 1933 | 2019 | [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]] |- | style='text-align:right'| 2369 | | [[SON]] | 1990-04-21 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 2370 | | [[Bernadette Nic an tSaoir]] | | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2371 | | [[Seán Garvey]] | 1952 | 2022-05-06 | [[Cathair Saidhbhín]] |- | style='text-align:right'| 2372 | [[Íomhá:Éanna Hardwick at TIFF 2025.jpg|center|128px]] | [[Éanna Hardwicke]] | 1996-10-21 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2373 | | [[Annraoi Ó Liatháin]] | 1917-10-15 | 1981-07-27 | [[Port Omna]] |- | style='text-align:right'| 2374 | | [[Donnchadh Ó Laoghaire (ollamh)|Donnchadh Ó Laoghaire]] | 1877-01-21 | 1944-04-03 | ''[[:d:Q104298855|Doire an Chuilinn]]'' |- | style='text-align:right'| 2375 | [[Íomhá:Katie McGreal.jpg|center|128px]] | [[Katie McGreal]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2376 | | [[Róisín Uí Mhadagáin Ní Raghallaigh]] | 1903-01-21 | 1974-02-13 | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2377 | | [[Mícheál Ó hAodha|Micheál Ó hAodha]] | 1918-07-31 | 1998-01-26 | [[Cill Dalua]] |- | style='text-align:right'| 2378 | | [[Conleth Ellis]] | 1937 | 1988-05-10 | [[Ceatharlach]] |- | style='text-align:right'| 2379 | [[Íomhá:Colm Bairéad DIFF Panel 1.png|center|128px]] | [[Colm Bairéad]] | 1981 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2380 | | [[Diarmuid de Faoite]] | 1967 | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 2381 | | [[Pádraig Ó Macháin]] | | | [[Lios Mór]] |- | style='text-align:right'| 2382 | | [[Siún Ní Dhuinn]] | | | [[Dún Dealgan]] |- | style='text-align:right'| 2383 | | [[Abbie Larkin]] | 2005-04-27 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2384 | | [[Carol Cronin]] | | | [[Contae Chill Mhantáin]] |- | style='text-align:right'| 2385 | | [[Liam Prút]] | 1940 | 2023-09-30 | [[An tAonach]] |- | style='text-align:right'| 2386 | | [[Tadhg Ó Dúshláine]] | 1951-06-06 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2387 | | [[James Henry (aistritheoir)|Séamas Ó hInnéirghe]] | 1918 | | ''[[:d:Q104336077|Dumha Thuama]]'' |- | style='text-align:right'| 2388 | | [[Isobel Ní Riain]] | 1969 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2389 | | [[Seosamh Ó Guairim]] | 1955-12-12 | 2017-03-06 | [[Roisín na Mainiach]] |- | style='text-align:right'| 2390 | | [[Eoin Ó Catháin]] | | | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 2391 | | [[Dáithí de Mórdha]] | | | [[Dún Chaoin]] |- | style='text-align:right'| 2392 | | [[Paddy Mhéime Ó Súilleabháin]] | 1944 | | ''[[:d:Q81084492|Loch Conaortha]]'' |- | style='text-align:right'| 2393 | | [[Mairéad Ní Fhlatharta]] | | | ''[[:d:Q124513045|Baile an tSléibhe]]'' |- | style='text-align:right'| 2394 | | [[Niamh Ní Chróinín]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2395 | | [[Aodán Ó Ceallaigh]] | | | [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]] |- | style='text-align:right'| 2396 | | [[Nan Ghriallais]] | 1936-04-02 | 2018-11-19 | [[Muiceanach idir Dhá Sháile]] |- | style='text-align:right'| 2397 | | [[Sorcha O'Raghallaigh]] | | | [[Contae Uíbh Fhailí]] |- | style='text-align:right'| 2398 | | [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Q116060748]] | 1936-01-16 | 2026-01-13 | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2399 | | [[Flann Ó Riain]] | 1929-09-18 | 2008-12-06 | [[Leamhcán]] |- | style='text-align:right'| 2400 | | [[Simon Ó Faoláin]] | 1973 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2401 | [[Íomhá:Gavan Reilly, 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Gavan Reilly]] | | | ''[[:d:Q59721533|Ráth Moliain]]'' |- | style='text-align:right'| 2402 | | [[Joan Mallon]] | | | [[Contae Mhuineacháin]] |- | style='text-align:right'| 2403 | | [[Molly Bracken]] | 1908-02-03 | 1991-11-19 | [[Cluain Meala]] |- | style='text-align:right'| 2404 | [[Íomhá:Deirdre Brennan poet.jpg|center|128px]] | [[Deirdre Brennan]] | 1934 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2405 | | [[Jazzy (amhránaí)|Jazzy]] | 1996-09-19 | | [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] |- | style='text-align:right'| 2406 | | [[Olan Monk]] | | | [[Indreabhán]] |- | style='text-align:right'| 2407 | | [[Louisa Ní Éideáin]] | 1984 | | [[Léim an Bhradáin]] |- | style='text-align:right'| 2408 | | [[Stephen O'Hanlon]] | | | [[Contae Mhuineacháin]] |- | style='text-align:right'| 2409 | | [[Roibeard Ó Cathasaigh]] | | | [[Lios Póil]] |- | style='text-align:right'| 2410 | | [[Séamus Ó hUltacháin]] | 1948 | 2023-09-19 | ''[[:d:Q104343964|Corr na Gaoithe]]'' |- | style='text-align:right'| 2411 | | [[Cormac Mac Gearailt]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2412 | | [[Iarla Ó Muirthile]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2413 | [[Íomhá:Anne Marie McMahon.png|center|128px]] | [[Anne Marie McMahon]] | | | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 2414 | | [[Diarmuid Breathnach]] | 1930-08-05 | 2023-11-13 | ''[[:d:Q104278666|Coill tSíomóin]]'' |- | style='text-align:right'| 2415 | | [[Síomha Ní Ruairc]] | 20th century | | [[Contae na Gaillimhe]] |- | style='text-align:right'| 2416 | | [[John William Seoighe]] | 1919 | 2015 | ''[[:d:Q104320884|Inis an Ghainimh]]'' |- | style='text-align:right'| 2417 | | [[Mícheál Mháire an Ghabha Ó Ceannabháin]] | 1936 | 2005 | [[An Aird Thoir]] |- | style='text-align:right'| 2418 | | [[Máire an Ghabha]] | 1905-03-18 | 1999 | [[An Aird Thoir]] |- | style='text-align:right'| 2419 | | [[Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha]] | 1937 | | [[Leitreach Ard]] |- | style='text-align:right'| 2420 | | [[Máirtín Pheaits Ó Cualáin]] | 1922-11-22 | 2013-03-23 | ''[[:d:Q124326853|An Teach Mór]]'' |- | style='text-align:right'| 2421 | | [[Cóilín Sheáin Dharach Seoige]] | 1918-04 | 2001-04 | [[Ros Muc]] |- | style='text-align:right'| 2422 | | [[John Sheáin Dharach Seoige]] | | | ''[[:d:Q104321603|Ros Muc]]'' |- | style='text-align:right'| 2423 | | [[Tom Bheairtle Tom Ó Flatharta]] | 1926-08-15 | 2013-11-12 | [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]] |- | style='text-align:right'| 2424 | | [[Tom Phaddy Mac Diarmada]] | 1909-03-02 | 2001-04-02 | [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]] |- | style='text-align:right'| 2425 | | [[Johnny Báille]] | 1932-03-25 | 2004-09-26 | [[Leitir Móir]] |- | style='text-align:right'| 2426 | | [[Tess Uí Chonghaile]] | | 2005-03-08 | ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]'' |- | style='text-align:right'| 2427 | [[Íomhá:Bambie Thug Eurovision Song Contest 2024 Dress rehearsal Final (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bambie Thug]] | 1993-03-06 | | [[Maigh Chromtha]] |- | style='text-align:right'| 2428 | | [[Maidhc Cheannabháin]] | | | ''[[:d:Q104324152|An tÁth Buí]]'' |- | style='text-align:right'| 2429 | | [[Meáirt Churraoin]] | 1913-12-12 | 1999 | ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]'' |- | style='text-align:right'| 2430 | | [[Stiofán Ó Cualáin (amhránaí)|Stiofán Ó Cualáin]] | | | ''[[:d:Q124414504|Baile na Cille]]'' |- | style='text-align:right'| 2431 | | [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta|Meaití Jó Shéamuis Ó Fátharta]] | 1947 | 2025-01-03 | ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]'' |- | style='text-align:right'| 2432 | | [[Conchubhar Ó Luasa]] | 1996 | | ''[[:d:Q104298344|Screathan na nGabhann]]'' |- | style='text-align:right'| 2433 | | [[Domhnall Mac Síthigh]] | 1951-03-21 | 2017-06-09 | ''[[:d:Q104309736|Baile Eaglaise]]'' |- | style='text-align:right'| 2434 | | [[Pat Cheoinín]] | 1915 | 2008 | [[Fínis]] |- | style='text-align:right'| 2435 | | [[Sonaí Choilm Learaí Ó Conghaile]] | 1945 | | ''[[:d:Q124447379|Cora Bhuí]]'' |- | style='text-align:right'| 2436 | | [[Feistí Ó Conluain]] | 1925 | 2001-06-04 | ''[[:d:Q124453497|Baile Liam]]'' |- | style='text-align:right'| 2437 | | [[Máire Nic Dhonnchadha]] | 1937 | 2020-12-01 | ''[[:d:Q124499647|An Caorán Mór]]'' |- | style='text-align:right'| 2438 | | [[Réamonn Jimmy Mac Donncha]] | 1938 | 2012-01-26 | [[Inis Mhic Cionaith]] |- | style='text-align:right'| 2439 | | [[Bina McLoughlin]] | 1929 | 2001-02-16 | ''[[:d:Q104321379|Gleann na nGeimhleach]]'' |- | style='text-align:right'| 2440 | | [[Róisín Chambers]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2441 | | [[Edwina Guckian]] | | | [[Droim ar Snámh]] |- | style='text-align:right'| 2442 | | [[Shauna Bannon]] | 1993-10-23 | | [[Tamhlacht]] |- | style='text-align:right'| 2443 | | [[Seamas Ó hAoláin]] | | | [[An Baile Dubh, Contae Phort Láirge|An Baile Dubh]] |- | style='text-align:right'| 2444 | | [[Ciarán Ó hÓgartaigh]] | 1967 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2445 | | [[Tadhg Hickey]] | | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2446 | | [[Síle Denvir]] | | | [[Indreabhán]] |- | style='text-align:right'| 2447 | | [[Joni Crone]] | 1953 | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2448 | | [[Tara Howley]] | | | [[Cill Fhionnúrach]] |- | style='text-align:right'| 2449 | | [[Pádraig Rynne]] | | | [[Contae an Chláir]] |- | style='text-align:right'| 2450 | | [[Marina Ní Dhubháin]] | | | [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]] |- | style='text-align:right'| 2451 | [[Íomhá:Nicholas Carolan-Irish Traditional Music Archive-364-0045-hinnerk-ruemenapf.jpg|center|128px]] | [[Nicholas Carolan]] | 1946 | | [[Droichead Átha]] |- | style='text-align:right'| 2452 | | [[Hilary Bowen-Walsh]] | | | [[Baile Easa Dara]] |- | style='text-align:right'| 2453 | | [[Séaghan Ó Súilleabháin]] | 1999 | | [[Cill Orglan]] |- | style='text-align:right'| 2454 | | [[Tadhg Ó Murchadha (béaloideasóir)|Tadhg Ó Murchadha]] | 1896-02-11 | 1961-09-08 | ''[[:d:Q104310755|Cathair Dónall]]'' |- | style='text-align:right'| 2455 | [[Íomhá:Albert Dolan 2024.jpg|center|128px]] | [[Albert Dolan]] | 1998-12-01 | | [[Gaillimh]] |- | style='text-align:right'| 2456 | [[Íomhá:Eoin Hayes, Dec 2024 (54195237786) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Eoin Hayes]] | 1987-02-18 | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2457 | | [[Mike Mac Domhnaill]] | | | ''[[:d:Q104311662|Cluain Cath]]'' |- | style='text-align:right'| 2458 | [[Íomhá:Barry Heneghan, Dec 2024 (54179143031) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Barra Ó hÉanacháin]] | 1997 | | [[Cluain Tarbh]] |- | style='text-align:right'| 2459 | | [[Minnie Cormack|Q131573974]] | 1862 | 1919<br/>1920 | [[An Sciobairín]] |- | style='text-align:right'| 2460 | | [[Tomás Ó Coileáin]] | | | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2461 | | [[Séamus Ó Cinnéide (file)|Séamus Ó Cinnéide]] | 1925 | 1992-12-26 | [[Luimneach]] |- | style='text-align:right'| 2462 | | [[Muireann Ní Chíobháin]] | 1984 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2463 | | [[Cúán de Búrca]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2464 | | [[Marie-Louise Nicholson]] | | | [[Tearmann Feichín]] |- | style='text-align:right'| 2465 | | [[John Prendergast]] | | | [[Trá Lí]] |- | style='text-align:right'| 2466 | | [[Seoirsín Bashford]] | | | [[Contae Mhaigh Eo]] |- | style='text-align:right'| 2467 | | [[Seán Collins (amhránaí)|Seán Collins]] | | | [[Domhnach Bat]] |- | style='text-align:right'| 2468 | | [[Cormac Ó Beaglaoich]] | | | [[Corca Dhuibhne]] |- | style='text-align:right'| 2469 | | [[Majella Ní Dhomhnaill]] | | | [[Bré]] |- | style='text-align:right'| 2470 | | [[Siobhán Peoples]] | | | [[Inis (baile)|Inis]] |- | style='text-align:right'| 2471 | | [[Colm Broderick]] | | | [[Ceatharlach]] |- | style='text-align:right'| 2472 | | [[Izzy Kamikaze]] | | | [[Ceatharlach]] |- | style='text-align:right'| 2473 | | [[David Dunne]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2474 | | [[Áine de Baróid]] | 1950 | | [[Corcaigh]] |- | style='text-align:right'| 2475 | | [[Colm Ó Cuaig]] | | | ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]'' |- | style='text-align:right'| 2476 | | [[Sailí Ní Anluain]] | 1830s | 1896-12-28 | ''[[:d:Q104353049|Droim Gamhna]]'' |- | style='text-align:right'| 2477 | | [[Rob Fell]] | | | [[Na Foidhrí]] |- | style='text-align:right'| 2478 | | [[Labhrás Ó Finneadha]] | | | [[An Spidéal]] |- | style='text-align:right'| 2479 | | [[Kathleen Loughnane]] | | | [[Contae Thiobraid Árann]] |- | style='text-align:right'| 2480 | [[Íomhá:Photograph Patron James O'Donnell dated pre1897.jpg|center|128px]] | [[James O'Donnell|Q137181527]] | 1828 | 1897-10-17 | ''[[:d:Q104316556|Baile an Mhoirtéalaigh]]'' |- | style='text-align:right'| 2481 | | [[Breda Hegarty]] | | | [[Beanntraí]] |- | style='text-align:right'| 2482 | | [[Máirín Uí Chonchubhair]] | | | [[Dún Chaoin]] |- | style='text-align:right'| 2483 | | [[Peadar Neilí Ó Domhnaill]] | 1903 | 1961-04-11 | [[An Cheathrú Rua]] |- | style='text-align:right'| 2484 | | [[Seán Ó Morónaigh]] | 1940 | 2023-04-24 | [[Úlla]] |- | style='text-align:right'| 2485 | | [[Séamus Ó Muircheartaigh]] | 1877-07-01 | 1927-03-11 | [[Ard na Caithne]] |- | style='text-align:right'| 2486 | | [[Seán Ó Maoilchiaráin]] | | | [[Áth an Choite]] |- | style='text-align:right'| 2487 | [[Íomhá:Íte Ní Chionnaith.jpg|center|128px]] | [[Íte Ní Chionnaith]] | | | [[Inse Chór]] |- | style='text-align:right'| 2488 | [[Íomhá:Laura J Packenham.jpg|center|128px]] | [[Laura J. Pakenham]] | 2001 | | [[Contae an Longfoirt]] |- | style='text-align:right'| 2489 | | [[Peadar Ó Treasaigh]] | | 2026-02-28 | [[An Spidéal]] |- | style='text-align:right'| 2490 | | [[Éadaoin Fitzmaurice]] | | | [[An tInbhear Mór]] |- | style='text-align:right'| 2491 | | [[Síomha Hennessy]] | | | [[Ráth Fearnáin]] |- | style='text-align:right'| 2492 | | [[Róisín O'Donovan]] | 1989 | | [[Baile Átha Cliath]] |} == Misc == {| class='wikitable sortable' ! # ! íomhá ! nome ! dáta breithe ! dáta báis ! áit bhreithe |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Jedward do LA Marathon in Style - Los Angeles 2012 (6851710622).jpg|center|128px]] | [[Jedward]] | | | [[Baile Átha Cliath]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Godfried Maes - The beheading of Saint Dymphna.jpg|center|128px]] | [[Naomh Damhnait]] | 7th century | 7th century | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Dustin.jpg|center|128px]] | [[Dustin Turcaí]] | 1988-11-13 | | [[Baile Átha Cliath]] |} {{Wikidata list end}} {{Cómhaoin|Category:People of Ireland|Muintir na hÉireann}} {{síol-ie}} [[Catagóir:Daoine Éireannacha| ]] [[Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn]] [[Catagóir:Grúpaí eitneacha i dTuaisceart Éireann]] nnoscv9gayp1srixf8vb2qg15pjc1g7 0 22014 1306280 1299842 2026-04-03T13:33:53Z Saighneánach 72809 Typo and minor formatting 1306280 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is ceann de na [[Teangacha Ceilteacha|teangacha Ceilteacha]] í an '''Ghaeilge''' (nó ''Gaeilge na hÉireann'' mar a thugtar uirthi corruair), agus ceann de na trí cinn de theangacha Ceilteacha ar a dtugtar na [[Teangacha Gaelacha|teangacha Gaelacha]] (Gaeilge, [[Gaeilge Mhanann]] agus [[Gaeilge na hAlban]]) go háirithe. Labhraítear in [[Éire|Éirinn]] go príomha í, ach tá cainteoirí Gaeilge ina gcónaí in áiteanna eile ar fud an domhain.<ref>{{Lua idirlín|teideal=Naisc ag an nGaeilge le teangacha eile|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/02/naisc-ag-an-ngaeilge-le-teangacha-eile/|work=An Páipéar|dáta=2026-02-27|dátarochtana=2026-02-27|language=ga-IE|údar=Diarmuid Breatnach}}</ref> Is í an teanga náisiúnta nó dhúchais agus an phríomhtheanga oifigiúil i b[[Poblacht na hÉireann]] í an Ghaeilge. Tá an [[An Béarla|Béarla]] luaite sa [[Bunreacht na hÉireann|Bhunreacht]] mar theanga oifigiúil eile. Tá aitheantas oifigiúil aici chomh maith i d[[Tuaisceart Éireann]], ar cuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] é. Ar an [[13 Meitheamh]] [[2005]] d'aontaigh airí gnóthaí eachtracha an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] glacadh leis an nGaeilge mar theanga oifigiúil oibre san AE. Ón [[1 Eanáir (Lá Caille)|1 Eanáir]] 2007 cuireadh tús leis an stádas oifigiúil seo, agus ba é an tAire Nollaig Ó Treasaigh, T.D., an chéad aire Éireannach a labhair Gaeilge ag cruinniú de chuid Chomhairle na nAirí, an 22 Eanáir 2007. Tá go leor ainmneacha eile réigiúnda nó stairiúla ar an teanga freisin: ''Gaedhealg'', ''Gaedhilge'' agus ''Gaedhilg'' (i g[[Conamara]]); ''Gaedhilic'', ''Gaeilic'' agus ''Gaeilig'' (in áiteanna i gCúige [[Cúige Uladh|Uladh]] agus [[Maigh Eo]]); ''Gaedhealaing'', ''Gaoluinn'' agus ''Gaeilinn'' (i b[[Port Láirge]]); ''Gaelainn'' (i M[[Cúige Mumhan|umhain]] thiar); ''Gaedhlag'' ([[Ó Méith]], [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] agus [[Contae Lú|Lú]]); agus ''Guithealg'' nó ''Goidelc'' (sa [[an tSean-Ghaeilge|tSean-Ghaeilge]]). Tabhair faoi deara gurb iondúil inniu a úsáidtear an leagan Muimhneach d'ainm na teanga, ''Gaelainn'', le tagairt a dhéanamh do chanúint an chúige ina gcluinfeá an t-ainm seo uirthi. D'fheicfeá ''Gaoluinn'', leis, toisc gur mar ''é'' fada a fhuaimnítear ''ao'' an litrithe sna [[canúint]]í deisceartacha. [[Íomhá:Trier_Stadtbibliothek_137_Fol_56.jpg|clé|mion|8ú haois:  Collectio Canonum Hibernensis sa Trier Stadt[[Leabharlann|bibliothek]] (137 Fol 56), [[An Ghearmáin]], agus níos déanaí, an Civitate Dei (Augustinus)]] == Stair == === An tSean-Ghaeilge agus an tOgham === B'é an t[[Ogham]] an chéad chóras scríofa don Ghaeilge, ach is gnách an teanga a chur ar pár i litreacha Laidineacha le níos mó ná míle bliain anuas. Sa tseachtú haois a tháinig an chéad leagan caighdeánaithe den teanga, mar atá, an tSean-Ghaeilge, ar an bhfód, agus í sách difriúil fós leis an gcineál Gaeilge a labhraítear inniu. D'úsáidtí Sean-Ghaeilge, ar dtús, i ngluaiseanna míniúcháin a chuirtí le téacsanna Laidine, le cuidiú leis na daltaí óga nach raibh ach ag foghlaim theanga na Críostaíochta Caitlicí. [[Íomhá:Irish_Verse_in_Codex_Boernerianus.JPG|mion|[[An Bíobla]] (1 Cor 2-3) a scríobh manach Éireannach i [[Sankt Gallen]], [[An Eilvéis]]]] De réir a chéile, áfach, thosaigh na manaigh ag breacadh síos na scéalta miotaseolaíochta, leithéidí na [[Rúraíocht]]a is na [[Fiannaíocht]]a. Ní raibh siad chomh drochamhrasach i leith na seanscéalta Págánacha agus a shílfeá, ach mar sin féin bhain siad gach tagairt nithiúil don chreideamh réamh-Chríostaí de na leaganacha a rinne siad de na scéalta seo. Mar sin, fág is go bhfuil blas na Págántachta ar na seanscéalta [[Gaeil|Gaelacha]] ó thaobh an spioraid agus an tsaoldearcaidh, is deacair aon tagairt do dhéithe Págánta na gCeilteach a aithint iontu. Tá gramadach agus litriú na bhfocal sna scríbhinní Oghaim ní ba seanaimseartha ná an tSean-Ghaeilge féin, cé go mbaineann an chuid is deireanaí de na hOghamchlocha leis an tréimhse chéanna. Mar sin, is dócha go ndearna na manaigh iarracht d'aon turas ar stíl nua scríbhneoireachta a thabhairt isteach nach mbeadh cosúil le stíl ''Phágánta'' na nOghamchloch. ===An Mheán-Ghaeilge === De réir a chéile, tháinig meath ar thraidisiún scríofa na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], agus an [[An Mheán-Ghaeilge|Mheán-Ghaeilge]] ag teacht ina háit. [[Teangacha Ceilteacha|Teanga]] cineál measctha is ea an Mheán-Ghaeilge, nó is deacair aon [[An Caighdeán Oifigiúil|chaighdeán]] nó norm ceart a leagan amach di. Tá idir chaint na ndaoine agus [[Gramadach na Gaeilge|ghramadach]] chasta na Sean-Ghaeilge ag dul trí chéile sa Mheán-Ghaeilge, agus thairis sin, is féidir [[forcheartú]] a fheiceáil ansin—is é sin, iarrachtaí teipthe ar chloí le caighdeán na Sean-Ghaeilge nach bhfuil ceart de réir an chaighdeáin sin ''ná'' de réir chaint na ndaoine. Tabhair faoi deara go dtugann téacsleabhair áirithe "Meán-Ghaeilge" ar an Nua-Ghaeilge Chlasaiceach freisin. Ní botún é seo go díreach, ach cleachtas a d'imigh as úsáid idir an dá linn. [[Íomhá:Elizabeth I's primer on Irish.jpg|mion|leabhar frásaí (1560-1580) a scríobh Sir Christopher Nugent, 9th Baron of Delvin.  Bhain [[Eilís I Shasana]] úsáid as is cosúil]] === An Nua-Ghaeilge === Le teacht an dóú haois déag, múnlaíodh an caighdeán nua—caighdeán a bhí sách cóngarach do chaint na ndaoine, an chuid ba mhó léinn acu ar a laghad—ar a dtugtar an [[Nua-Ghaeilge Chlasaiceach]]. Caighdeán sách dian atá inti, agus í saor go hiomlán ó gach cineál canúnachais. Is fíor go raibh cead ag na filí úsáid a bhaint as dhá leagan chanúnacha den fhocal chéanna le freastal ar riachtanais na ríme is na rithime (abair, ''clach'' agus ''cloch''), ach níorbh ionann sin is a rá go mbeadh an file seo níos claonta chun an leagan seo a úsáid agus an file úd eile níos doirte d'fhoirm a chanúna féin—bhí an bheirt acu ag úsáid an dá fhoirm, de réir mar a d'éilíodh dlíthe na filíochta. Chuir tosach na séú haoise déag agus maidhm [[Cath Chionn tSáile|Chionn tSáile]] deireadh sách giorraisc le saothrú na Nua-Ghaeilge Clasaicí. An cineál Gaeilge a scríobhtaí i mblianta dorcha na b[[na Péindlíthe|Péindlíthe]], má scríobhtaí in aon chor í, ní raibh ann ach meascán den chanúint áitiúil agus cibé blúirín den teanga Chlasaiceach a bhí foghlamtha ag an scríbhneoir, agus an chanúint ag fáil an lámh in uachtar ar an gcaighdeán clasaiceach le himeacht na gcéadta bliain. === Le Déanaí === [[Íomhá:Ga_mid_allophones.svg|clé|mion|allafóin Ga mid]] I ndeireadh na [[19ú haois|naoú haoise déag]], cuireadh an Nua-Ghaeilge chomhaimseartha ar bun. Ar dtús, rinne lucht an ghlanteangachais, a raibh daoine ar nós [[Risteard de Hindeberg]] orthu, iarrachtaí áirithe ar chaighdeán na Nua-Ghaeilge Clasaicí a athréimniú, ach ba é an scríbhneoir biseach úd, an tAthair [[Peadar Ua Laoghaire]], a rug bua ar de Hindeberg agus tugadh tús áite do chaint na ndaoine. Is é sin le rá gur bunaíodh an Nua-Ghaeilge scríofa ar an nGaeilge a bhí á labhairt ag muintir na nGaeltachtaí comhaimseartha, seachas ar Ghaeilge de scribhneoirí ní ba luaithe, mar Ó Céitinn agus a léithéid. De bharr an ról ar leith a bhí ag an Athair Peadar agus ag a chuid scríbhneoireachta in athbhunú na Gaeilge mar theanga scríofa, chuaigh canúint an Athar Pheadair é féin (.i. Canúint na [[Cúige Mumhan|Mumhan]]) go mór i bhfeidhm ar mhúnla na Gaeilge ag tús an chéid seo caite. Bhí tionchar Ghaeilge na Mumhan fós le feiceáil i gcuid mhaith mhór de na téacsleabhair a foilsíodh go dtí lár na 1950idí. Níos déanaí, áfach, agus d'ainneoin go raibh sé de nós ag daoine áirithe an Ghaeilge chaighdeánach a cháineadh as ucht í a bheith ró-Mhuimhneach, bhí tionchar níos láidre ag na canúintí eile ar an gCaighdeán Oifigiúil (m. sh. córas na mbriathra agus córas na réamhfhocal). == Stádas na Gaeilge == ===Poblacht na hÉireann=== Is í an teanga náisiúnta nó dhúchais agus an phríomhtheanga oifigiúil i b[[Poblacht na hÉireann]] í. Dar leis an daonáireamh 2016, tá 73,804 duine ina gcainteoirí dúchasacha sa tír. Sa daonáireamh 2016, dúirt 10% de na freagróirí go labhraíonn siad an Ghaeilge, laethúil nó seachtainiúil.<ref>http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cp10esil/p10esil/</ref> ====Gaeltacht==== {{Príomhalt|An Ghaeltacht}} [[Íomhá:Gaeltacht.svg|thumb|Gaeltachtaí oifigiúla]] Is éard is '''Gaeltacht''' ann ná ceantar ina bhfuil [[an Ghaeilge]] aitheanta mar theanga an phobail ann, go stairiúil ar a laghad. B'é ba bhrí leis an bhfocal sin ''Gaeltacht'' fadó ná [[Gaelachas]], ach ó thosaigh an Ghaeilge ag dul as úsáid in áiteanna in [[Éire|Éirinn]], tosaíodh ag tabhairt "Gaeltacht" nó "ceantair Ghaeltachta" ar na háiteanna sa tír ina bhfuil Gaeilge á labhairt i gcónaí mar theanga thraidisiúnta a théann go nádúrtha ó ghlúin go glúin. Is léir, áfach, gurb iomaí áit sa Ghaeltacht oifigiúil ina bhfuil an Béarla in uachtar anois, mar shampla [[Cloch na Rón]], [[an Achréidh]] agus [[Maigh Cuilinn]] i g[[Contae na Gaillimhe]], nó [[Ailt an Chorráin]] agus [[Gleann Bharr]] i g[[Contae Dhún na nGall]], [[Acaill]], [[Béal an Mhuirthead]] agus [[an tSraith]] i g[[Contae Mhaigh Eo]] chomh maith leis an gcuid is mó d'[[Uíbh Ráthach]] i g[[Contae Chiarraí]] Theas. ===Tuaisceart Éireann=== {{Príomhalt|An Ghaeilge i dTuaisceart Éireann}} Tá aitheantas oifigiúil ag an nGaeilge i d[[Tuaisceart Éireann]], atá mar chuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]. Tá stádas [[Líonraí Gaeilge]] ag dhá háit i dTuaisceart Éireann: Carn Tóchair agus Béal Feirste. ===Parlaimint na hEorpa=== Tháinig an Ghaeilge ina teanga oifigiúil i b[[Parlaimint na hEorpa]] sa bhliain 2007, le ciall gur féidir le feisirí líofa sa Ghaeilge an teanga a labhairt sa Pharlaimint agus ag na coistí. ===Lasmuigh na hÉireann=== == Litríocht na Gaeilge == Thosaigh litríocht na Gaeilge ag forbairt as an nua, nuair a tháinig úrscéal an [[Peadar Ua Laoghaire|Athar Peadar Ua Laoghaire]], ''[[oldwikisource:Séadna|Séadna]]'', i gcló go gairid i ndiaidh do [[Dubhghlas de hÍde|Dhubhghlas de hÍde]] a óráid mhór a thabhairt uaidh faoi chomh tábhachtach is a bhí sé an galldachas a ruaigeadh as [[Éire|Éirinn]]. Is fíor nach raibh i leabhar an Athar Peadar ach dornán scéalta ón mbéaloideas, agus iad ceangailte le chéile le scéal an ghréasaí Séadna féin, fear a dhíol a anam leis an diabhal agus ar diúltaíodh faoina ligean isteach in Ifreann chomh maith leis na Flaithis. Mar sin féin, bhí Gaeilge líofa nádúrtha ann, rud a thaitin go mór mór le lucht athbheochana na teangan. I ndiaidh ''Shéadna'', aistriúcháin nó athinsintí ar scéalta clasaiceacha ba mhó a tháinig ó pheann an Athar Pheadair, leithéidí an leagain Ghaeilge a rinne sé de ''[[Don Quixote]]'', agus dála go leor daoine aithnidiúla eile i saol na Gaeilge, scríobh sé dírbheathaisnéis freisin, ''Mo Scéal Féin'', a áirítear ar bhunchlocha litríocht na Gaeilge chomh maith céanna. Is mar réabhlóidí ba mhó a bhain [[Pádraig Mac Piarais]] amach a chlú iarbháis, ach is gá aird a tharraingt air gur scríbhneoir Gaeilge a bhí ann, leis. Scríobh sé roinnt gearrscéalta rómansúla, traigéideacha fiú, agus iad suite i saol na Gaeltachta. Is é "Eoghainín na nÉan" an ceann is mó a théann i bhfeidhm ar an léitheoir, go háirithe ar an léitheoir atá eolach ar chinniúint an scríbhneora.[[Íomhá:Cainteoirí Gaeilge - Irish Speakers.svg|deas|thumb|Cainteoirí Gaeilge sa bhliain 2007.]]Bhí [[Pádraic Ó Conaire]] ina státseirbhíseach sóisearach i Londain nuair a chuala sé iomrá ar athbheochan liteartha na Gaeilge. B'as Gaillimh dó, agus canúint an cheantair timpeall aige, siúd is gur féidir lorg Ghaeilge Chontae an Chláir a aithint ar a stíl fosta, canúint a chuaigh i léig idir an dá linn. Scríobh sé scéalta faoi imirce na nÉireannach go Sasana, faoin saol crua a bhí acu thall ansin, faoin bhfánaíocht agus faoi athbheochan an spioraid náisiúnta. B'é an t-úrscéal greanntragóideach úd "Deoraíocht" a mhórshaothar. Thairis sin, scríobh sé roinnt mhaith gearrscéalta agus altanna iriseoireachta. Is iad na dírbheathaisnéisí Gaeltachta a cuireadh i gcló idir an dá chogadh domhanda, áfach, na clasaicigh mhóra chomhaimseartha. An triúr is clúití acu, is iad ''An tOileánach'' le [[Tomás Ó Criomhthain]], ''Peig''—tuairisc a thug [[Peig Sayers]] ar imeachtaí a beatha féin, agus "Fiche Bliain ag Fás" le [[Muiris Ó Súilleabháin]]. B'as an mBlascaod Mór do na dírbheathaisnéisithe seo: seandaoine a bhí sa chéad dís acu, agus iad ag tabhairt cur síos ar a saol féin i nGaeilge ghlan an oileáin; ach fear óg a bhí i Muiris, agus súil eile ar fad aige ar na cineálacha imeachtaí a bhí ar siúl san áit. Thar aon rud eile, bhí na leabhair seo ceaptha le Gaeilge mhaith dhúchasach de chuid na sean-[[An Ghaeltacht|Ghaeltachta]] aonteangaí a scaipeadh i measc na scoláirí. [[Íomhá:geill_sli.jpg|thumb|[[Comhartha tráchta]] "Géill Slí" i g[[Contae Phort Láirge]]|clé]] Is deacair gan an cheist a chur, nárbh fhearr do na máistrí scoile an dírbheathaisnéis ó Ghaeltacht [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]], ''Rotha Mór an tSaoil'' le [[Micí Mac Gabhann]], a chur os comhair na ndaltaí in áit an triúr Blascaodach. Scéal is ea é gur beag duine nach gcuirfeadh sé spéis ann, nó bhí saol suimiúil ag Micí: chuaigh sé go Meiriceá le hór a bhaint as talamh sioctha Alasca in Klondyke, agus é ag saothrú luach a phasáiste ag rúpáil oibre anseo is ansiúd, aon áit a raibh na fostóirí sásta post a thabhairt d'Éireannach a bhí—mar a fheictear don léitheoir—dall go leor ar an mBéarla an chuid ba mhó den am. Bhí muintir na gcúigí eile ag fáil deacair ciall a bhaint as an litríocht [[Cúige Mumhan|Mhuimhneach]]. Mar sin, bhí siad den tuairim gur chóir a gceart a bhaint amach do na canúintí eile sa litríocht. B'iad an bheirt deartháireacha ó na Rosa, [[Séamus Ó Grianna]] agus [[Seosamh Mac Grianna]], na scríbhneoirí ba mhó ó [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]]. Bhí siad páirteach i g[[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh Saoirse na hÉireann]] agus i g[[Cogadh Cathartha na hÉireann]], agus chaith siad tamall i mbraighdeanas i ndiaidh an dá chogadh, ach bhain gach duine acu deireadh súile den náisiúnachas a fhad agus a bhí leas mhuintir na Gaeltachta i gceist. Tá an frustrachas le haithint ar go leor dár scríobh siad. Mar sin féin, bhí siad sách difriúil le chéile mar scríbhneoirí. Scríobhadh Seosamh, an duine ab óige acu, leabhair uaillmhianacha ardealaíonta, leithéidí an úrscéil ''An Druma Mór'' agus na dírbheathaisnéise ''Mo Bhealach Féin''; ach sháraigh air mórán ratha a bhaint amach dó mar scríbhneoir. Tháinig críoch dheifnídeach lena chuid scríbhneoireachta nuair a cuireadh i dteach na ngealt é agus síocóis dhúlagrach ag luí ar a intinn. Maidir le Séamus, áfach, chaith sé a shaol ag scríobh leabhar i ndiaidh a chéile i stíl sheanaimseartha rómánsúil, go dtí gur éirigh sé as an nGaeilge ar fad roimh dheireadh a bheatha sna seascaidí. Le teann éadóchais i dtaobh thodhchaí na teanga, chuaigh sé leis an ngluaiseacht [[Language Freedom Movement|''Language Freedom Movement'']], a bhí in aghaidh mhúineadh éigeantach na Gaeilge. [[Íomhá:Aire-leanai.jpg|deas|thumb|Comhartha bóthair.]] [[Íomhá:Irish road sign.png|thumb|Fógra dátheangach i mBéarla agus Gaeilge]] Is é [[Máirtín Ó Cadhain]] an scríbhneoir Gaeilge ba thábhachtaí san fhichiú haois, áfach. Duine nua-aimseartha ar fad a bhí ann, fear a chuir spéis bheo bhíogúil i gcúrsaí a chomhaimsire sa bhaile is i gcéin, agus é ag baint úsáide as gach cineál cleasa nua ina chuid scríbhneoireachta leis an teanga agus an litríocht a thabhairt i gcrann. Scríobh sé roinnt mhaith gearrscéalta agus trí úrscéal nár tháinig ach an chéad cheann acu, ''Cré na Cille'', amach lena shaol féin. Úrscéal atá ann a thugann cur síos criticiúil ar shaol na Gaeltachta ó bhéal na marbhán atá ag déanamh créafóige sa reilig—rud ba mhó a shamhlófaí le litríocht [[Meiriceá Theas|Mheiriceá Theas]]. Connachtach a bhí i Máirtín, agus é ag cloí le gramadach a chanúna féin, fiú i gcomhthéacsanna ar ghá, dar leat, caighdeánú níos déine ná sin a chur i bhfeidhm ar an teanga. Ní raibh drogall ar bith air roimh fhocail de chuid canúintí eile, ó [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]], ón Nua-Ghaeilge Chlasaiceach agus ó bhéarlagair na dtéarmadóirí i mBaile Átha Cliath a ghlacadh isteach ina chuid Gaeilge de réir mar a theastódh uaidh. Go háirithe i ndiaidh an dara cogadh domhanda, chuaigh scríbhneoirí neamh-Ghaeltachta i mbun pinn, daoine nár fhoghlaim an teanga ach ar scoil. Rinne cuid acu léirscrios ar an teanga leis na struchtúir amscaí Béarlachais a d'úsáididis ina gcuid scríbhneoireachta, ach ón taobh eile de, d'éirigh le cuid acu téamaí nua a thabhairt isteach i litríocht na teanga. Áirítear [[Diarmaid Ó Súilleabháin]] agus [[Eoghan Ó Tuairisc]] ar dhaoine de na scríbhneoirí is tábhachtaí acu siúd. Bhí Eoghan Ó Tuairisc ina dhealbhadóir agus ina ealaíontóir sula ndeachaigh sé leis an scríbhneoireacht. Scríobh sé na húrscéalta tábhachtacha stairiúla ''L'Attaque'', faoi imeachtaí Bhliain na bhFrancach i g[[Contae Mhaigh Eo]], agus ''Dé Luain'', faoi [[Éirí Amach na Cásca]]. Tá an leabhar seo scríofa de réir mar a chomhcheanglaítear na smaointí, seachas de réir mar a thiteann na himeachtaí amach. Scríobh [[Breandán Ó Doibhlin]] aistí agus úrscéalta uaillmhianacha nua-aimseartha, agus bhí [[Seán Ó Ríordáin]] ar fhilí mhóra na tíre de réir gach caighdeán. == An Cló Gaelach == [[Íomhá:Gaelic-font-Corcaigh.png|deas|thumb|An focal "Corcaigh" scríofa sa chló Gaelach.]] Bhí ceist an chaighdeáin litrithe fite fuaite le ceist an chló Ghaelaigh, mar a thugtar air. Is é an rud atá i gceist leis an gcló Gaelach ná leagan ar leith den aibítir Laidneach agus é bunaithe ar stíl peannaireachta na sean-lámhscríbhinní. Leis an nGaeilge is mó a shamhlaítear an stíl inniu, ach le fírinne, tá sí an-chosúil leis an mionpheannaireacht a chleachtaítí i Mór-roinn na hEorpa i laethanta [[Séarlas Mór|Shéarlais Mhóir]]. Mar shampla, cuireadh an chéad fhoclóir Laidine-Gearmáinise, an t[[Abrogans]], ar pár i litreacha atá an-chosúil leis an gcló Gaelach. Cé is moite d'fhoirmeacha na litreach féin, is é an ponc scriosta nó an ''punctum delens'' príomhchomhartha sóirt an chló Ghaelaigh. Ar dtús, sna lámhscríbhinní Laidine sna Meánaoiseanna, ba nós litreacha a scríobhadh de thaisme a chur ar neamhní tríd an bponc seo a chur os a gcionn—sin é an tuige go dtugtar "ponc scriosta" air. Ós rud é gurb ionann an litir f- a shéimhiú agus an fhuaim f- a bhá go hiomlán, thosaigh na scríobhaithe an ponc scriosta a úsáid mar chomhartha do shéimhiú an f-. De réir a chéile, fairsingíodh an úsáid seo ar na consain shéimhithe eile, cé gurbh é athrú na fuaime, in áit a scriosta, a bhí i gceist lena séimhiú-san. [[Íomhá:1913 Seachtain na Gaeilge poster.jpg|mion|[[Seachtain na Gaeilge]], 1913]] Nuair a chuaigh an chéad leabhar Gaeilge i gcló i réimeas [[Eilís I Shasana|Éilís a hAon]], a choimisiúnaigh foilsiú litríochta Protastúnaí sa Ghaeilge, gearradh clófhoireann ar leith le haghaidh na Gaeilge. Bhí an chlófhoireann seo ceaptha le bheith cosúil le peannaireacht na lámhscríbhinní Gaeilge, le go mbeadh na leabhair ní ba soléite acu siúd a bhí i dtaithí na léitheoireachta sa teanga. Is féidir a rá nár tháinig an cló Gaelach, mar ''chló'', ar an bhfód roimhe sin. Nuair a tháinig an caighdeán nua litrithe agus gramadaí i bhfeidhm i ndeireadh na ndaichidí, caitheadh an cló Gaelach i dtraipisí freisin, diomaite den chorrúsáid a bhaintear as mar mhaisiú. Dháiríre, is ar éigean is féidir teacht trasna ar leabhar Gaeilge ina mbeadh an cló Gaelach á úsáid in éineacht leis an litriú nua. Is dócha nach bhfuil ach aon sampla amháin ann—''Na Glúnta Rosannacha'' le [[Niall Ó Dónaill]], a d'fhoilsigh Oifig an tSoláthair sa bhliain [[1952]], an chéad uair. == Stór focal == Tá isteach nó amach le 42,000 ceannfhocal i bh[[Foclóir Uí Dhónaill]] (gan foirmeacha éagsúla a áireamh, mar shampla bróg, bróga, bróige, bhróg is mar sin de). Tá 56,000 téarma aonfhoclach ar Téarma.ie, 36,000 ach sin nach bhfuil in FGB. Mar sin féin tá cumas ar leith sa Ghaeilge comhfhocail úra a chruthú mar shampla "páirc", "páircín", "mórpháirc", "mionpháirc". == Naisc le hábhar eile a bhaineann leis an nGaeilge == * [[An Caighdeán Oifigiúil]] * [[An Ghaeltacht]] * [[Gaeltacht Bhéal Feirste|An Ghaeilge i gContae Aontroma]] * [[An Ghaeilge san Astráil]] * [[An Ghaeilge i Meiriceá]] * [[An Ghaeilge i Muir Chairib]] * [[An Ghaeilge i gCeanada]] * [[Foclóirí Gaeilge]] * [[Gaeilge Chonnacht]] * [[Gaeilge na Mumhan]] * [[Canúint Ghaeilge Uladh|Gaeilge Uladh]] * [[Gramadach na Gaeilge]] * [[Liosta giorrúchán]] * [[Vicipéid:Áiseanna]] == Naisc sheachtracha == * ''[http://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart Die araner mundart]'' (cuntas fóneolaíoch de chanúint na [[Oileáin Árann|nOileán Árann]], ó 1899; as Gearmáinis) * [http://www.gaeilge.ie Foras na Gaeilge] * [http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/gaeilge.html Sabhal Mòr Ostaig] - Gaeilge ar an Ghreasán * {{Lua idirlín |url=https://gaeilge.org.au/leamh/an-luibin|teideal=An Lúibín|údar=Colin Ryan|dátarochtana=13 Aibreán 2022 |foilsitheoir=Cumann Gaeilge na hAstráile}} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ghaeilge, An}} {{Teangeolaíocht na Gaeilge}} {{Teangacha oifigiúla an AE}} {{Teangacha Ceilteacha}} [[Catagóir:Teangacha Ceilteacha]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:Teangacha na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha na hÉireann]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] g8bq93lqfa5wjuhe14wp4o5h0xeiioh 1306281 1306280 2026-04-03T13:36:27Z Saighneánach 72809 /* Litríocht na Gaeilge */Tidy 1306281 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is ceann de na [[Teangacha Ceilteacha|teangacha Ceilteacha]] í an '''Ghaeilge''' (nó ''Gaeilge na hÉireann'' mar a thugtar uirthi corruair), agus ceann de na trí cinn de theangacha Ceilteacha ar a dtugtar na [[Teangacha Gaelacha|teangacha Gaelacha]] (Gaeilge, [[Gaeilge Mhanann]] agus [[Gaeilge na hAlban]]) go háirithe. Labhraítear in [[Éire|Éirinn]] go príomha í, ach tá cainteoirí Gaeilge ina gcónaí in áiteanna eile ar fud an domhain.<ref>{{Lua idirlín|teideal=Naisc ag an nGaeilge le teangacha eile|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/02/naisc-ag-an-ngaeilge-le-teangacha-eile/|work=An Páipéar|dáta=2026-02-27|dátarochtana=2026-02-27|language=ga-IE|údar=Diarmuid Breatnach}}</ref> Is í an teanga náisiúnta nó dhúchais agus an phríomhtheanga oifigiúil i b[[Poblacht na hÉireann]] í an Ghaeilge. Tá an [[An Béarla|Béarla]] luaite sa [[Bunreacht na hÉireann|Bhunreacht]] mar theanga oifigiúil eile. Tá aitheantas oifigiúil aici chomh maith i d[[Tuaisceart Éireann]], ar cuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] é. Ar an [[13 Meitheamh]] [[2005]] d'aontaigh airí gnóthaí eachtracha an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] glacadh leis an nGaeilge mar theanga oifigiúil oibre san AE. Ón [[1 Eanáir (Lá Caille)|1 Eanáir]] 2007 cuireadh tús leis an stádas oifigiúil seo, agus ba é an tAire Nollaig Ó Treasaigh, T.D., an chéad aire Éireannach a labhair Gaeilge ag cruinniú de chuid Chomhairle na nAirí, an 22 Eanáir 2007. Tá go leor ainmneacha eile réigiúnda nó stairiúla ar an teanga freisin: ''Gaedhealg'', ''Gaedhilge'' agus ''Gaedhilg'' (i g[[Conamara]]); ''Gaedhilic'', ''Gaeilic'' agus ''Gaeilig'' (in áiteanna i gCúige [[Cúige Uladh|Uladh]] agus [[Maigh Eo]]); ''Gaedhealaing'', ''Gaoluinn'' agus ''Gaeilinn'' (i b[[Port Láirge]]); ''Gaelainn'' (i M[[Cúige Mumhan|umhain]] thiar); ''Gaedhlag'' ([[Ó Méith]], [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] agus [[Contae Lú|Lú]]); agus ''Guithealg'' nó ''Goidelc'' (sa [[an tSean-Ghaeilge|tSean-Ghaeilge]]). Tabhair faoi deara gurb iondúil inniu a úsáidtear an leagan Muimhneach d'ainm na teanga, ''Gaelainn'', le tagairt a dhéanamh do chanúint an chúige ina gcluinfeá an t-ainm seo uirthi. D'fheicfeá ''Gaoluinn'', leis, toisc gur mar ''é'' fada a fhuaimnítear ''ao'' an litrithe sna [[canúint]]í deisceartacha. [[Íomhá:Trier_Stadtbibliothek_137_Fol_56.jpg|clé|mion|8ú haois:  Collectio Canonum Hibernensis sa Trier Stadt[[Leabharlann|bibliothek]] (137 Fol 56), [[An Ghearmáin]], agus níos déanaí, an Civitate Dei (Augustinus)]] == Stair == === An tSean-Ghaeilge agus an tOgham === B'é an t[[Ogham]] an chéad chóras scríofa don Ghaeilge, ach is gnách an teanga a chur ar pár i litreacha Laidineacha le níos mó ná míle bliain anuas. Sa tseachtú haois a tháinig an chéad leagan caighdeánaithe den teanga, mar atá, an tSean-Ghaeilge, ar an bhfód, agus í sách difriúil fós leis an gcineál Gaeilge a labhraítear inniu. D'úsáidtí Sean-Ghaeilge, ar dtús, i ngluaiseanna míniúcháin a chuirtí le téacsanna Laidine, le cuidiú leis na daltaí óga nach raibh ach ag foghlaim theanga na Críostaíochta Caitlicí. [[Íomhá:Irish_Verse_in_Codex_Boernerianus.JPG|mion|[[An Bíobla]] (1 Cor 2-3) a scríobh manach Éireannach i [[Sankt Gallen]], [[An Eilvéis]]]] De réir a chéile, áfach, thosaigh na manaigh ag breacadh síos na scéalta miotaseolaíochta, leithéidí na [[Rúraíocht]]a is na [[Fiannaíocht]]a. Ní raibh siad chomh drochamhrasach i leith na seanscéalta Págánacha agus a shílfeá, ach mar sin féin bhain siad gach tagairt nithiúil don chreideamh réamh-Chríostaí de na leaganacha a rinne siad de na scéalta seo. Mar sin, fág is go bhfuil blas na Págántachta ar na seanscéalta [[Gaeil|Gaelacha]] ó thaobh an spioraid agus an tsaoldearcaidh, is deacair aon tagairt do dhéithe Págánta na gCeilteach a aithint iontu. Tá gramadach agus litriú na bhfocal sna scríbhinní Oghaim ní ba seanaimseartha ná an tSean-Ghaeilge féin, cé go mbaineann an chuid is deireanaí de na hOghamchlocha leis an tréimhse chéanna. Mar sin, is dócha go ndearna na manaigh iarracht d'aon turas ar stíl nua scríbhneoireachta a thabhairt isteach nach mbeadh cosúil le stíl ''Phágánta'' na nOghamchloch. ===An Mheán-Ghaeilge === De réir a chéile, tháinig meath ar thraidisiún scríofa na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], agus an [[An Mheán-Ghaeilge|Mheán-Ghaeilge]] ag teacht ina háit. [[Teangacha Ceilteacha|Teanga]] cineál measctha is ea an Mheán-Ghaeilge, nó is deacair aon [[An Caighdeán Oifigiúil|chaighdeán]] nó norm ceart a leagan amach di. Tá idir chaint na ndaoine agus [[Gramadach na Gaeilge|ghramadach]] chasta na Sean-Ghaeilge ag dul trí chéile sa Mheán-Ghaeilge, agus thairis sin, is féidir [[forcheartú]] a fheiceáil ansin—is é sin, iarrachtaí teipthe ar chloí le caighdeán na Sean-Ghaeilge nach bhfuil ceart de réir an chaighdeáin sin ''ná'' de réir chaint na ndaoine. Tabhair faoi deara go dtugann téacsleabhair áirithe "Meán-Ghaeilge" ar an Nua-Ghaeilge Chlasaiceach freisin. Ní botún é seo go díreach, ach cleachtas a d'imigh as úsáid idir an dá linn. [[Íomhá:Elizabeth I's primer on Irish.jpg|mion|leabhar frásaí (1560-1580) a scríobh Sir Christopher Nugent, 9th Baron of Delvin.  Bhain [[Eilís I Shasana]] úsáid as is cosúil]] === An Nua-Ghaeilge === Le teacht an dóú haois déag, múnlaíodh an caighdeán nua—caighdeán a bhí sách cóngarach do chaint na ndaoine, an chuid ba mhó léinn acu ar a laghad—ar a dtugtar an [[Nua-Ghaeilge Chlasaiceach]]. Caighdeán sách dian atá inti, agus í saor go hiomlán ó gach cineál canúnachais. Is fíor go raibh cead ag na filí úsáid a bhaint as dhá leagan chanúnacha den fhocal chéanna le freastal ar riachtanais na ríme is na rithime (abair, ''clach'' agus ''cloch''), ach níorbh ionann sin is a rá go mbeadh an file seo níos claonta chun an leagan seo a úsáid agus an file úd eile níos doirte d'fhoirm a chanúna féin—bhí an bheirt acu ag úsáid an dá fhoirm, de réir mar a d'éilíodh dlíthe na filíochta. Chuir tosach na séú haoise déag agus maidhm [[Cath Chionn tSáile|Chionn tSáile]] deireadh sách giorraisc le saothrú na Nua-Ghaeilge Clasaicí. An cineál Gaeilge a scríobhtaí i mblianta dorcha na b[[na Péindlíthe|Péindlíthe]], má scríobhtaí in aon chor í, ní raibh ann ach meascán den chanúint áitiúil agus cibé blúirín den teanga Chlasaiceach a bhí foghlamtha ag an scríbhneoir, agus an chanúint ag fáil an lámh in uachtar ar an gcaighdeán clasaiceach le himeacht na gcéadta bliain. === Le Déanaí === [[Íomhá:Ga_mid_allophones.svg|clé|mion|allafóin Ga mid]] I ndeireadh na [[19ú haois|naoú haoise déag]], cuireadh an Nua-Ghaeilge chomhaimseartha ar bun. Ar dtús, rinne lucht an ghlanteangachais, a raibh daoine ar nós [[Risteard de Hindeberg]] orthu, iarrachtaí áirithe ar chaighdeán na Nua-Ghaeilge Clasaicí a athréimniú, ach ba é an scríbhneoir biseach úd, an tAthair [[Peadar Ua Laoghaire]], a rug bua ar de Hindeberg agus tugadh tús áite do chaint na ndaoine. Is é sin le rá gur bunaíodh an Nua-Ghaeilge scríofa ar an nGaeilge a bhí á labhairt ag muintir na nGaeltachtaí comhaimseartha, seachas ar Ghaeilge de scribhneoirí ní ba luaithe, mar Ó Céitinn agus a léithéid. De bharr an ról ar leith a bhí ag an Athair Peadar agus ag a chuid scríbhneoireachta in athbhunú na Gaeilge mar theanga scríofa, chuaigh canúint an Athar Pheadair é féin (.i. Canúint na [[Cúige Mumhan|Mumhan]]) go mór i bhfeidhm ar mhúnla na Gaeilge ag tús an chéid seo caite. Bhí tionchar Ghaeilge na Mumhan fós le feiceáil i gcuid mhaith mhór de na téacsleabhair a foilsíodh go dtí lár na 1950idí. Níos déanaí, áfach, agus d'ainneoin go raibh sé de nós ag daoine áirithe an Ghaeilge chaighdeánach a cháineadh as ucht í a bheith ró-Mhuimhneach, bhí tionchar níos láidre ag na canúintí eile ar an gCaighdeán Oifigiúil (m. sh. córas na mbriathra agus córas na réamhfhocal). == Stádas na Gaeilge == ===Poblacht na hÉireann=== Is í an teanga náisiúnta nó dhúchais agus an phríomhtheanga oifigiúil i b[[Poblacht na hÉireann]] í. Dar leis an daonáireamh 2016, tá 73,804 duine ina gcainteoirí dúchasacha sa tír. Sa daonáireamh 2016, dúirt 10% de na freagróirí go labhraíonn siad an Ghaeilge, laethúil nó seachtainiúil.<ref>http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cp10esil/p10esil/</ref> ====Gaeltacht==== {{Príomhalt|An Ghaeltacht}} [[Íomhá:Gaeltacht.svg|thumb|Gaeltachtaí oifigiúla]] Is éard is '''Gaeltacht''' ann ná ceantar ina bhfuil [[an Ghaeilge]] aitheanta mar theanga an phobail ann, go stairiúil ar a laghad. B'é ba bhrí leis an bhfocal sin ''Gaeltacht'' fadó ná [[Gaelachas]], ach ó thosaigh an Ghaeilge ag dul as úsáid in áiteanna in [[Éire|Éirinn]], tosaíodh ag tabhairt "Gaeltacht" nó "ceantair Ghaeltachta" ar na háiteanna sa tír ina bhfuil Gaeilge á labhairt i gcónaí mar theanga thraidisiúnta a théann go nádúrtha ó ghlúin go glúin. Is léir, áfach, gurb iomaí áit sa Ghaeltacht oifigiúil ina bhfuil an Béarla in uachtar anois, mar shampla [[Cloch na Rón]], [[an Achréidh]] agus [[Maigh Cuilinn]] i g[[Contae na Gaillimhe]], nó [[Ailt an Chorráin]] agus [[Gleann Bharr]] i g[[Contae Dhún na nGall]], [[Acaill]], [[Béal an Mhuirthead]] agus [[an tSraith]] i g[[Contae Mhaigh Eo]] chomh maith leis an gcuid is mó d'[[Uíbh Ráthach]] i g[[Contae Chiarraí]] Theas. ===Tuaisceart Éireann=== {{Príomhalt|An Ghaeilge i dTuaisceart Éireann}} Tá aitheantas oifigiúil ag an nGaeilge i d[[Tuaisceart Éireann]], atá mar chuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]. Tá stádas [[Líonraí Gaeilge]] ag dhá háit i dTuaisceart Éireann: Carn Tóchair agus Béal Feirste. ===Parlaimint na hEorpa=== Tháinig an Ghaeilge ina teanga oifigiúil i b[[Parlaimint na hEorpa]] sa bhliain 2007, le ciall gur féidir le feisirí líofa sa Ghaeilge an teanga a labhairt sa Pharlaimint agus ag na coistí. ===Lasmuigh na hÉireann=== == Litríocht na Gaeilge == Thosaigh litríocht na Gaeilge ag forbairt as an nua, nuair a tháinig úrscéal an [[Peadar Ua Laoghaire|Athar Peadar Ua Laoghaire]], ''[[oldwikisource:Séadna|Séadna]]'', i gcló go gairid i ndiaidh do [[Dubhghlas de hÍde|Dhubhghlas de hÍde]] a óráid mhór a thabhairt uaidh faoi chomh tábhachtach is a bhí sé an galldachas a ruaigeadh as [[Éire|Éirinn]]. Is fíor nach raibh i leabhar an Athar Peadar ach dornán scéalta ón mbéaloideas, agus iad ceangailte le chéile le scéal an ghréasaí Séadna féin, fear a dhíol a anam leis an diabhal agus ar diúltaíodh faoina ligean isteach in Ifreann chomh maith leis na Flaithis. Mar sin féin, bhí Gaeilge líofa nádúrtha ann, rud a thaitin go mór mór le lucht athbheochana na teangan. I ndiaidh ''Shéadna'', aistriúcháin nó athinsintí ar scéalta clasaiceacha ba mhó a tháinig ó pheann an Athar Pheadair, leithéidí an leagain Ghaeilge a rinne sé de ''[[Don Quixote]]'', agus dála go leor daoine aithnidiúla eile i saol na Gaeilge, scríobh sé dírbheathaisnéis freisin, ''Mo Scéal Féin'', a áirítear ar bhunchlocha litríocht na Gaeilge chomh maith céanna. Is mar réabhlóidí ba mhó a bhain [[Pádraig Mac Piarais]] amach a chlú iarbháis, ach is gá aird a tharraingt air gur scríbhneoir Gaeilge a bhí ann, leis. Scríobh sé roinnt gearrscéalta rómansúla, traigéideacha fiú, agus iad suite i saol na Gaeltachta. Is é "Eoghainín na nÉan" an ceann is mó a théann i bhfeidhm ar an léitheoir, go háirithe ar an léitheoir atá eolach ar chinniúint an scríbhneora.[[Íomhá:Cainteoirí Gaeilge - Irish Speakers.svg|deas|thumb|Cainteoirí Gaeilge sa bhliain 2007.]]Bhí [[Pádraic Ó Conaire]] ina státseirbhíseach sóisearach i Londain nuair a chuala sé iomrá ar athbheochan liteartha na Gaeilge. B'as Gaillimh dó, agus canúint an cheantair timpeall aige, siúd is gur féidir lorg Ghaeilge Chontae an Chláir a aithint ar a stíl fosta, canúint a chuaigh i léig idir an dá linn. Scríobh sé scéalta faoi imirce na nÉireannach go Sasana, faoin saol crua a bhí acu thall ansin, faoin bhfánaíocht agus faoi athbheochan an spioraid náisiúnta. B'é an t-úrscéal greanntragóideach úd "Deoraíocht" a mhórshaothar. Thairis sin, scríobh sé roinnt mhaith gearrscéalta agus altanna iriseoireachta. Is iad na dírbheathaisnéisí Gaeltachta a cuireadh i gcló idir an dá chogadh domhanda, áfach, na clasaicigh mhóra chomhaimseartha. An triúr is clúití acu, is iad ''An tOileánach'' le [[Tomás Ó Criomhthain]], ''Peig''—tuairisc a thug [[Peig Sayers]] ar imeachtaí a beatha féin, agus "Fiche Bliain ag Fás" le [[Muiris Ó Súilleabháin]]. B'as an mBlascaod Mór do na dírbheathaisnéisithe seo: seandaoine a bhí sa chéad dís acu, agus iad ag tabhairt cur síos ar a saol féin i nGaeilge ghlan an oileáin; ach fear óg a bhí i Muiris, agus súil eile ar fad aige ar na cineálacha imeachtaí a bhí ar siúl san áit. Thar aon rud eile, bhí na leabhair seo ceaptha le Gaeilge mhaith dhúchasach de chuid na sean-[[An Ghaeltacht|Ghaeltachta]] aonteangaí a scaipeadh i measc na scoláirí. [[Íomhá:geill_sli.jpg|thumb|[[Comhartha tráchta]] "Géill Slí" i g[[Contae Phort Láirge]]|clé]] Is deacair gan an cheist a chur, nárbh fhearr do na máistrí scoile an dírbheathaisnéis ó Ghaeltacht [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]], ''Rotha Mór an tSaoil'' le [[Micí Mac Gabhann]], a chur os comhair na ndaltaí in áit an triúr Blascaodach. Scéal is ea é gur beag duine nach gcuirfeadh sé spéis ann, nó bhí saol suimiúil ag Micí: chuaigh sé go Meiriceá le hór a bhaint as talamh sioctha Alasca in Klondyke, agus é ag saothrú luach a phasáiste ag rúpáil oibre anseo is ansiúd, aon áit a raibh na fostóirí sásta post a thabhairt d'Éireannach a bhí—mar a fheictear don léitheoir—dall go leor ar an mBéarla an chuid ba mhó den am. Bhí muintir na gcúigí eile ag fáil deacair ciall a bhaint as an litríocht [[Cúige Mumhan|Mhuimhneach]]. Mar sin, bhí siad den tuairim gur chóir a gceart a bhaint amach do na canúintí eile sa litríocht. B'iad an bheirt deartháireacha ó na Rosa, [[Séamus Ó Grianna]] agus [[Seosamh Mac Grianna]], na scríbhneoirí ba mhó ó [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]]. Bhí siad páirteach i g[[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh Saoirse na hÉireann]] agus i g[[Cogadh Cathartha na hÉireann]], agus chaith siad tamall i mbraighdeanas i ndiaidh an dá chogadh, ach bhain gach duine acu deireadh súile den náisiúnachas a fhad agus a bhí leas mhuintir na Gaeltachta i gceist. Tá an frustrachas le haithint ar go leor dár scríobh siad. Mar sin féin, bhí siad sách difriúil le chéile mar scríbhneoirí. Scríobhadh Seosamh, an duine ab óige acu, leabhair uaillmhianacha ardealaíonta, leithéidí an úrscéil ''An Druma Mór'' agus na dírbheathaisnéise ''Mo Bhealach Féin''; ach sháraigh air mórán ratha a bhaint amach dó mar scríbhneoir. Tháinig críoch dheifnídeach lena chuid scríbhneoireachta nuair a cuireadh i dteach na ngealt é agus síocóis dhúlagrach ag luí ar a intinn. Maidir le Séamus, áfach, chaith sé a shaol ag scríobh leabhar i ndiaidh a chéile i stíl sheanaimseartha rómánsúil, go dtí gur éirigh sé as an nGaeilge ar fad roimh dheireadh a bheatha sna seascaidí. Le teann éadóchais i dtaobh thodhchaí na teanga, chuaigh sé leis an ngluaiseacht ''[[Language Freedom Movement]]'', a bhí in aghaidh mhúineadh éigeantach na Gaeilge. [[Íomhá:Aire-leanai.jpg|deas|thumb|Comhartha bóthair.]] [[Íomhá:Irish road sign.png|thumb|Fógra dátheangach i mBéarla agus Gaeilge]] Is é [[Máirtín Ó Cadhain]] an scríbhneoir Gaeilge ba thábhachtaí san fhichiú haois, áfach. Duine nua-aimseartha ar fad a bhí ann, fear a chuir spéis bheo bhíogúil i gcúrsaí a chomhaimsire sa bhaile is i gcéin, agus é ag baint úsáide as gach cineál cleasa nua ina chuid scríbhneoireachta leis an teanga agus an litríocht a thabhairt i gcrann. Scríobh sé roinnt mhaith gearrscéalta agus trí úrscéal nár tháinig ach an chéad cheann acu, ''Cré na Cille'', amach lena shaol féin. Úrscéal atá ann a thugann cur síos criticiúil ar shaol na Gaeltachta ó bhéal na marbhán atá ag déanamh créafóige sa reilig—rud ba mhó a shamhlófaí le litríocht [[Meiriceá Theas|Mheiriceá Theas]]. Connachtach a bhí i Máirtín, agus é ag cloí le gramadach a chanúna féin, fiú i gcomhthéacsanna ar ghá, dar leat, caighdeánú níos déine ná sin a chur i bhfeidhm ar an teanga. Ní raibh drogall ar bith air roimh fhocail de chuid canúintí eile, ó [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]], ón Nua-Ghaeilge Chlasaiceach agus ó bhéarlagair na dtéarmadóirí i mBaile Átha Cliath a ghlacadh isteach ina chuid Gaeilge de réir mar a theastódh uaidh. Go háirithe i ndiaidh an dara cogadh domhanda, chuaigh scríbhneoirí neamh-Ghaeltachta i mbun pinn, daoine nár fhoghlaim an teanga ach ar scoil. Rinne cuid acu léirscrios ar an teanga leis na struchtúir amscaí Béarlachais a d'úsáididis ina gcuid scríbhneoireachta, ach ón taobh eile de, d'éirigh le cuid acu téamaí nua a thabhairt isteach i litríocht na teanga. Áirítear [[Diarmaid Ó Súilleabháin]] agus [[Eoghan Ó Tuairisc]] ar dhaoine de na scríbhneoirí is tábhachtaí acu siúd. Bhí Eoghan Ó Tuairisc ina dhealbhadóir agus ina ealaíontóir sula ndeachaigh sé leis an scríbhneoireacht. Scríobh sé na húrscéalta tábhachtacha stairiúla ''L'Attaque'', faoi imeachtaí Bhliain na bhFrancach i g[[Contae Mhaigh Eo]], agus ''Dé Luain'', faoi [[Éirí Amach na Cásca]]. Tá an leabhar seo scríofa de réir mar a chomhcheanglaítear na smaointí, seachas de réir mar a thiteann na himeachtaí amach. Scríobh [[Breandán Ó Doibhlin]] aistí agus úrscéalta uaillmhianacha nua-aimseartha, agus bhí [[Seán Ó Ríordáin]] ar fhilí mhóra na tíre de réir gach caighdeán. == An Cló Gaelach == [[Íomhá:Gaelic-font-Corcaigh.png|deas|thumb|An focal "Corcaigh" scríofa sa chló Gaelach.]] Bhí ceist an chaighdeáin litrithe fite fuaite le ceist an chló Ghaelaigh, mar a thugtar air. Is é an rud atá i gceist leis an gcló Gaelach ná leagan ar leith den aibítir Laidneach agus é bunaithe ar stíl peannaireachta na sean-lámhscríbhinní. Leis an nGaeilge is mó a shamhlaítear an stíl inniu, ach le fírinne, tá sí an-chosúil leis an mionpheannaireacht a chleachtaítí i Mór-roinn na hEorpa i laethanta [[Séarlas Mór|Shéarlais Mhóir]]. Mar shampla, cuireadh an chéad fhoclóir Laidine-Gearmáinise, an t[[Abrogans]], ar pár i litreacha atá an-chosúil leis an gcló Gaelach. Cé is moite d'fhoirmeacha na litreach féin, is é an ponc scriosta nó an ''punctum delens'' príomhchomhartha sóirt an chló Ghaelaigh. Ar dtús, sna lámhscríbhinní Laidine sna Meánaoiseanna, ba nós litreacha a scríobhadh de thaisme a chur ar neamhní tríd an bponc seo a chur os a gcionn—sin é an tuige go dtugtar "ponc scriosta" air. Ós rud é gurb ionann an litir f- a shéimhiú agus an fhuaim f- a bhá go hiomlán, thosaigh na scríobhaithe an ponc scriosta a úsáid mar chomhartha do shéimhiú an f-. De réir a chéile, fairsingíodh an úsáid seo ar na consain shéimhithe eile, cé gurbh é athrú na fuaime, in áit a scriosta, a bhí i gceist lena séimhiú-san. [[Íomhá:1913 Seachtain na Gaeilge poster.jpg|mion|[[Seachtain na Gaeilge]], 1913]] Nuair a chuaigh an chéad leabhar Gaeilge i gcló i réimeas [[Eilís I Shasana|Éilís a hAon]], a choimisiúnaigh foilsiú litríochta Protastúnaí sa Ghaeilge, gearradh clófhoireann ar leith le haghaidh na Gaeilge. Bhí an chlófhoireann seo ceaptha le bheith cosúil le peannaireacht na lámhscríbhinní Gaeilge, le go mbeadh na leabhair ní ba soléite acu siúd a bhí i dtaithí na léitheoireachta sa teanga. Is féidir a rá nár tháinig an cló Gaelach, mar ''chló'', ar an bhfód roimhe sin. Nuair a tháinig an caighdeán nua litrithe agus gramadaí i bhfeidhm i ndeireadh na ndaichidí, caitheadh an cló Gaelach i dtraipisí freisin, diomaite den chorrúsáid a bhaintear as mar mhaisiú. Dháiríre, is ar éigean is féidir teacht trasna ar leabhar Gaeilge ina mbeadh an cló Gaelach á úsáid in éineacht leis an litriú nua. Is dócha nach bhfuil ach aon sampla amháin ann—''Na Glúnta Rosannacha'' le [[Niall Ó Dónaill]], a d'fhoilsigh Oifig an tSoláthair sa bhliain [[1952]], an chéad uair. == Stór focal == Tá isteach nó amach le 42,000 ceannfhocal i bh[[Foclóir Uí Dhónaill]] (gan foirmeacha éagsúla a áireamh, mar shampla bróg, bróga, bróige, bhróg is mar sin de). Tá 56,000 téarma aonfhoclach ar Téarma.ie, 36,000 ach sin nach bhfuil in FGB. Mar sin féin tá cumas ar leith sa Ghaeilge comhfhocail úra a chruthú mar shampla "páirc", "páircín", "mórpháirc", "mionpháirc". == Naisc le hábhar eile a bhaineann leis an nGaeilge == * [[An Caighdeán Oifigiúil]] * [[An Ghaeltacht]] * [[Gaeltacht Bhéal Feirste|An Ghaeilge i gContae Aontroma]] * [[An Ghaeilge san Astráil]] * [[An Ghaeilge i Meiriceá]] * [[An Ghaeilge i Muir Chairib]] * [[An Ghaeilge i gCeanada]] * [[Foclóirí Gaeilge]] * [[Gaeilge Chonnacht]] * [[Gaeilge na Mumhan]] * [[Canúint Ghaeilge Uladh|Gaeilge Uladh]] * [[Gramadach na Gaeilge]] * [[Liosta giorrúchán]] * [[Vicipéid:Áiseanna]] == Naisc sheachtracha == * ''[http://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart Die araner mundart]'' (cuntas fóneolaíoch de chanúint na [[Oileáin Árann|nOileán Árann]], ó 1899; as Gearmáinis) * [http://www.gaeilge.ie Foras na Gaeilge] * [http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/gaeilge.html Sabhal Mòr Ostaig] - Gaeilge ar an Ghreasán * {{Lua idirlín |url=https://gaeilge.org.au/leamh/an-luibin|teideal=An Lúibín|údar=Colin Ryan|dátarochtana=13 Aibreán 2022 |foilsitheoir=Cumann Gaeilge na hAstráile}} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ghaeilge, An}} {{Teangeolaíocht na Gaeilge}} {{Teangacha oifigiúla an AE}} {{Teangacha Ceilteacha}} [[Catagóir:Teangacha Ceilteacha]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:Teangacha na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha na hÉireann]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] 4wbu4h7q5eqx9hcbov8dqyhoa2kr5z2 0 24537 1306295 1302784 2026-04-03T13:59:31Z Saighneánach 72809 Tidy 1306295 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|thumb|Nuachtán ón bhliain 1918|279x279px]] [[Íomhá:Irish Independent First Issue 1905 01 02.png|mion|303x303px|''[[Irish Independent]]'', 1905]] [[Íomhá:LáNuaCludach.jpg|mion|305x305px|''[[Lá Nua]]'', nuachtán a foilsíodh i mBéal Feirste]] Is [[iriseoireacht|iris]] ina fhoilsítear nuacht agus faisnéis eile é '''nuachtán'''. Clóbhuailtear ar pháipéar tanaí é. Foilsítear nuachtáin gach [[lá]], gach [[seachtain]] nó gach [[mí]] nó níos minicí, amhail gach ré lá nó dhá uair sa seachtain. Bíonn ailt i nuachtáin dírithe ar [[Polaitíocht|pholaitíocht]], [[spórt]], siamsaíocht, an [[Geilleagar|gheilleagar]], [[oideachas]], [[eolaíocht]] agus a lán nithe eile nach iad. == An ré dhigiteach sa 21ú haois == Foilsítear nuachtáin ar fad na cruinne gach lá. Is iad ceann de na bealaí is tábhachtaí atá ag daoine nuacht a fháil. Ach tá na nuachtáin faoi bhrú ón n[[Gréasán Domhanda]] mar is féidir an t-eolas a fhoilsiú láithreach ar na ngréasán. Anois is ar na meáin shóisialta a dhíríonn tromlach na hóige. Níl a dhath iontais le déanamh de sin. Tá an bealach nua níos tapúla, níos gonta agus níos saoire.<ref name=":0">{{Lua idirlín|teideal=Caillfear cuid den spórt le meath an pháipéir nuachta|url=https://tuairisc.ie/caillfear-cuid-den-sport-le-meath-an-phaipeir-nuachta/|work=Tuairisc.ie|dáta=22 Feabhra 2026|dátarochtana=2026-02-22|language=ga-IE|údar=Mártan Ó Ciardha}}</ref> In 2024,dúirt Príomhfheidhmeannach an chomhlachta [[Mediahuis]] (úinéir an ''[[Irish Independent]]''), Peter Vandermeersch, go mba é an bás a bhí i ndán don nuachtán laethúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/business/2024/01/25/mediahuis-ireland-prepares-for-the-digital-storm/|teideal=Mediahuis Ireland prepares for the digital storm|údar=Cantillon|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-22}}</ref> Tá titim ollmhór ar dhíolachán páipéir nuachta ar fud a domhain le 20 bliain anuas agus sin an fáth a bhfuil leithéidí Mediahuis ag díriú ar na meáin dhigiteacha. Teacht na teicneolaíochta nua-aoise is mó is cúis le meath an pháipéir nuachta. Meastar go bhfuil 3,000 níos lú nuachtán sna Stáit Aontaithe ná a bhí in 2025. Sa mBreatain facthas deireadh ré ag beagnach 300 nuachtán áitiúil san achar sin – bhí oiread á bhfoilsiú san 18ú céad agus atá inniu. Sin ráite, gá suaimhneas éicint ag baint i gcónaí le bheith ag léamh leathanaigh nuachtáin. Ní thagann a leithéid chun cinn agus duine ag breathnú ar scáileán beag agus ag fliceáil chuile dhara soicind.<ref name=":0" /> === In Éirinn === Is é an ''[[Irish Independent]]'' an ceann laethúil is mó a bhfuil ceannacht sa tír seo air – fós tá an díolachán tite go dtína leath nach mór idir 2015-2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2019/08/7d8e25e095150575668cf8e60211de10.pdf|teideal=Staid Reatha agus Treochtaí Earnáil na Meán in Éirinn, Páipéar Taighde d’Fhoras na Gaeilge|údar=Pádhraic Ó Ciardha|dáta=Iúil 2019|dátarochtana=2026}}</ref> B’in an fáth, agus iad ag snámh in aghaidh easa, gurbh é an rud ba thúisce a rinne Mediahuis nuair a cheannaigh siad é in 2020 ná eagrán digiteach den nuachtán a chruthú don chéad uair ariamh. Sa bhliain 2025 bhí 100,000 duine ag íoc síntiús leo ar a shon.<ref name=":0" /> ==Liosta nuachtán== * [[The Irish Times]] * [[Irish Independent]] (agus [[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]) * [[Irish Examiner]] * [[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]] * [[The New York Times]] == Féach freisin == * [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge]] * [[Iriseoireacht]] * [[Irisleabhar]] * [[Paimfléad]] * [[Mediahuis]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Nuachtáin| ]] [[Catagóir:Tréimhseacháin|*]] [[Catagóir:Foilsitheoireacht|*]] 5clmnyglkkjv94klvwtp892y6u3fyay 0 29850 1306362 1129712 2026-04-03T18:53:58Z Alison 570 stub-sort 1306362 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is éard atá i gceist le '''''Kanteletar''''' ná duanaire nó díolaim [[filíocht]]a tíre a bhailigh [[Elias Lönnrot]] ar a chamchuairt in Oirthear na Fionlainne agus sa Chairéil. Is é teideal iomlán an leabhair ná ''Kanteletar, taikka Suomen Kansan Wanhoja Lauluja ja Wirsiä'' ("Kanteletar, nó: Amhráin agus Véarsaí Ársa de chuid Mhuintir na Fionlainne"). Is í an difríocht idir [[Kalevala]] agus Kanteletar gur laoithe [[Eipic|eipiciúla]] atá in Kalevala agus baint acu leis an miotaseolaíocht Fhionlannach, nuair is dánta liriceacha nó stairiúla iad na dánta in Kanteletar. Tháinig an chéad leagan de Kanteletar i gcló sa bhliain 1840. Dhá bhliain roimhe sin, casadh an seanchaí mná Mateli Kuivalatar ar Lönnrot in [[Ilomantsi]], agus fuair sé an chuid ba mhó d'ábhar na díolama uaithise. Tá trí "leabhar", nó trí bhailiúchán, in Kanteletar. Sa chéad bhailiúchán atá na dánta ar a dtugann Lönnrot "na hamhráin choitianta". Tá an bailiúchán seo féin roinnte ina bhfo-bhailiúcháin éagsúla: na hamhráin uilechoitianta, amhráin an lucht bainise, amhráin na dtréadaithe agus amhráin na bpáistí. Sa dara "leabhar" atá na dánta líriciúla agus "na hamhráin speisialta", agus iad féinn roinnte de réir na gcineálacha daoine ónar breacadh síos iad: amhráin na gcailíní, amhráin na mban, amhráin na mbuachaillí agus amhráin na bhfear. Sa tríú leabhar atá dánta stairiúla, bailéid agus dánta a bhfuil eilimintí líriciúla agus eipiciúla iontu. Fuair Lönnrot na dánta sa chéad dá "leabhar" san [[An Fhionlainn|Fhionlainn]]. An t-ábhar atá sa tríú bailiúchán, áfach, tháinig an chuid is mó de as an gCairéil Rúiseach. Rinne Lönnrot leasuithe móra ar an tríú bailiúchán seo nuair a tháinig an tríú heagrán i gcló sa bhliain 1887. Na leaganacha de Kanteletar a fhoilsítear inniu, áfach, cloíonn siad leis an gcéad eagrán, cé go gcuirtear dornán dánta as an tríú heagrán leis an tríú "leabhar" mar aguisín. Is é is brí le teideal an bhailiúcháin ná "Bean an ''Kantele''" nó "Bean ag seinm ar an g''Kantele''". Is é an ''kantele'' ceolionstraim náisiúnta na Fionlainne atá cosúil leis an lir. ==Tagairtí== {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * {{Síol-fi}} {{Síol-leabhar}} {{DEFAULTSORT:Kanteletar}} [[Catagóir:Kanteletar| ]] [[Catagóir:Elias Lönnrot]] [[Catagóir:Leabhair]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na Fionlainne]] hqrx3m32vs030rr6mv2y7lwxx37wgny 0 29886 1306353 1103533 2026-04-03T18:51:04Z Alison 570 stub-sort 1306353 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Ceantar tuaithe, nó ''kunta'', in Oirthear na Fionlainne é '''Ilomantsi'''. Is é an áit is faide thoir i mórthír an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] (tá an [[An Chipir|Chipir]] agus oileán [[La Réunion]] níos faide thoir fós). Timpeall ar shé mhíle duine atá ina gcónaí ansin. Baill den Eaglais Ortadocsach iad 17.9 % de mhuintir Ilomantsi - an céatadán is airde ar fud na [[An Fhionlainn|Fionlainne]]. Labhraíonn seandaoine [[Cairéilis]] fós, agus chuaigh a lán focal Cairéilise in úsáid sa leathchaint áitiúil. Mar shampla, tugtar ''Pogosta'' ar bhaile mhór Ilomantsi. Bhronn an áit seo a hainm ar "ghalar Pogosta", galar matán a bhíonn á iompar ag na míoltóga, go háirithe nuair a bhíonn an samhradh ag druidim chun deiridh. Sa gheimhreadh, i Mí na Márta de ghnáth, bíonn lucht na sciála ag glacadh páirte i dTuras Scíála Pogosta (''Pogostan hiihto''). Tógann an turas sciála deireadh seachtaine amháin. Is é lárionad lúthchleasaíochta Parppei áit thosaithe agus chríochnaithe an turais. Ritheann ''[[Runon ja rajan tie]]'' ("Bóthar na Filíochta agus na Teorann"), bealach turasóireachta Oirthear na Fionlainne, trí Ilomantsi. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-fi}} {{DEFAULTSORT:Ilomantsi}} [[Catagóir:Ceantair na Fionlainne]] 2ntdbkrt65p4noev1rd9jy2pzzekbgz 0 30762 1306363 1184271 2026-04-03T18:54:27Z Alison 570 ++ 1306363 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is eaglais [[An Chríostaíocht|Chríostaí]] í '''Eaglais Cheartchreidmheach na Fionlainne'''. == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-creid}} {{síol-fi}} [[Catagóir:An Fhionlainn]] [[Catagóir:Ceartchreidmheachas]] ilcaoa6ti3r42bnb09bjfn32quex0pu 0 31921 1306393 1288110 2026-04-04T01:43:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1306393 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair í '''Bremerhaven''' ([[Gearmáinis Íochtarach]]: ''Bremerhoben'', a chiallaíonn ''Cuan Bhremen'') atá suite i dTuaisceart na [[An Ghearmáin|Gearmáine]]. Cé go bhfuil sí suite i lár na [[An tSacsain Íochtarach|Sacsaine Íochtaraí]], is cuid í de [[Bremen|Chathair Shaor Hainseatach Bremen]], stát cónaidhme neamhspleách de chuid na [[An Ghearmáin|Gearmáine]]. Tá sí suite sa chuid thuaidh den Triantán Eilbe-Weser (Gearmáinis: ''Elbe-Weser-Dreieck''), nó an 'Triantán Fliuch', mar a thugtar air go háitiúil.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.uni-protokolle.de/Lexikon/Elbe-Weser-Dreieck.html |teideal=Uni-protokolle.de |dátarochtana=2011-05-12 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305010143/http://www.uni-protokolle.de/Lexikon/Elbe-Weser-Dreieck.html }}</ref> Is réigiún é an Triantán Eilbe-Weser a luíonn idir [[Bremen]] (nó Abhainn an [[Weser]]), [[Hamburg]] (nó Abhainn na h[[Eilbe]]) agus [[Cuxhaven]], béal na [[An Mhuir Thuaidh|Mara Thuaidh]]. == Stair na Cathrach == === Luathstair Bhremerhaven === Bunaíodh an chathair Bremerhaven faoi sheilbh stát Bremen sa bhliain [[1827]], 62 bliain roimh aontú na Gearmáine sa bhliain [[1889]]. Ní raibh sa réigiún ag an am sin ach bailte beaga agus lonnaíochtaí, iad uilig suite ar oileáin bheaga san inbhear seascainn. Ní fios go beacht cé chomh hársa is a bhí na lonnaíochtaí seo ag an phointe sin, ach is féidir meastacháin a dhéanamh de réir na ndátaí ar luadh iad den chéad uair ar léarscáileanna nó i gcáipéisí oifigiúla, mar atá: * Lehe, a luadh den chéad uair sa bhliain 1275 * Geestendorf, 1139<ref>Dierks, August is von Garvens, Eugenie, ''Bremerhaven- tätige Stadt im Noordseewind'' (an 4ú atheagrú, 1959)</ref> * Wulsdorf, 1139 === An Dara Cogadh Domhanda === [[Íomhá:Deutschland Besatzungszonen 8 Jun 1947 - 22 Apr 1949 amerikanisch.svg|thumb|right|200px|An chríoch faoi fhorghabháil na Meiriceánach, mar a socraíodh é ar an 8 Meitheamh 1947]] As siocair Bremerhaven a bheith ina bhunáit don ''Kriegsmarine'' (cabhlach na [[Naitsithe]]) i gcaitheamh an [[Dara Cogadh Domhanda]], ba sprioc é riamh d'fheachtas buamála na gComhghuallaithe. Fágadh an chathair ina smidiríní ar fad, seachas cuid áirithe den chalafort a tháinig slán as na heachtraí, rud a shocraigh na buamadóirí Briotanacha is Meiriceánacha d'aon turas, ionas go mbeadh siad in ann a n-úsáid féin a bhaint aisti in eireaball an chogaidh.<ref>[http://permanent.access.gpo.gov/lps51153/airforcehistory/usaaf/chron/index.htm United States Army Air Forces in World War II le Jack McKillop]</ref> Maraíodh cuid mhaith de dhaonra Bhremerhaven sa tréimhse chéanna, agus fágadh na mílte duine gan dídean. I ndiaidh an chogaidh, nuair a rinneadh an Ghearmáin a roinnt idir lucht an ionraidh, bhí Bremerhaven, mar aon le [[Bremen]], suite i lár chríoch na mBriotanach. Ní hamhlaidh a d'fhan cúrsaí, áfach, agus bhí an dá chathair faoi fhorghabháil na Meiriceánach sul i bhfad. Ba é suíomh áisiúil Bhremerhaven ba chúis leis an chinneadh seo, go háirithe mar go raibh mórchuid den chríoch a bhí faoi fhorghabháil na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] suite i bhfad ó dheas, agus go raibh calafort ag teastáil uathu. == An Imirce agus Bremerhaven == [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 102-08926, Bremerhaven, Jungfernfahrt der "Bremen".jpg|left|thumb|upright|1929 - An chéad turas amach ó Bhremerhaven ag an ''TS Bremen'', a shroich Nua-Eabhrac taobh istigh de cheithre lá, 17 uair an chloig agus 42 nóiméad.]] Bhí ról ar leith ag Bremerhaven i stair na himirce san Eoraip. Sna blianta idir 1830 agus 1974, d’fhág 7.2 milliún duine<ref name="Auswandererhaus">[http://www.dah-bremerhaven.de/german/german.html Suíomh an Deutsches Auswandererhaus]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> calafort Bhremerhaven ar bhord loinge chun saol úr a chruthú dóibh féin sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], nó níos faide i gcéin. Ina measc siúd a ndeachaigh amach ó Bhremerhaven, bhí 3.7 milliún Gearmánach,<ref name="Auswandererhaus"/> 3.4 duine ón Eoraip Thoir is ón Eoraip Thoir Theas<ref name="Auswandererhaus"/> agus céad míle as [[Críoch Lochlann]].<ref name="Auswandererhaus"/> Ba é Bremerhaven an calafort imirce ba mhó a úsáideadh sa Ghearmáin mar sin, de bhrí nach ndeachaigh ach cúig mhilliún<ref name="Auswandererhaus"/> duine amach ó Chalafort [[Hamburg]] sa tréimhse chéanna. Ba rogha choitianta é Calafort Bhremerhaven i measc na nEorpach i gcoitinne mar gheall ar an dea-cháil a bhain sé amach trí [[Fianaise starógach|fhianaise starógach,]] agus de thoradh an ráta básmhaireachta i measc ná bpaisinéirí bheith ní ba lú ná an ráta a bhí ar longa imirce na Breataine.<ref name="Auswandererhaus"/> === Tionchar an Dá Chogaidh Dhomhanda === Shroich rátaí imirce na hEorpa buaicphointí arís i gcaitheamh ré [[Poblacht Weimar|Phoblacht Weimar]] (1919-1933),<ref name="Auswandererhaus"/> agus sna blianta i ndiaidh [[an Dara Cogadh Domhanda]]. Ba é an [[An Spealadh Mór|Spealadh Mór]] ba chúis leis an chuid ba mhó den imirce i bPoblacht Weimar, ach ba dhaoine easáitithe iad an mhórchuid den dream a d’fhág Cuan Bhremerhaven tar éis an Dara Cogadh Domhanda. Bhí cúiseanna éagsúla le stoiteachas na ndaoine sin. Ina measc bhí daoine a tháinig slán ó shluachampaí géibhinn na hEorpa, dídeanaithe agus iaroibrithe éigeantais. === Iarsmalann na hImirce, Bremerhaven === [[Íomhá:AuswandererhausBremerhaven 13.jpg|thumb|left|Das Deutsche Auswandererhaus]] Osclaíodh Das Deutsche Auswandererhaus, nó Iarsmalann na hImirce, sa bhliain 2005 i ndiaidh do bhaill na mbrúghrúpaí Fördererverein Deutsches Auswanderermuseum (“Cumann Forbartha Iarsmalann na hImirce”), a bunaíodh sa bhliain 1985, agus Initiativkreis Erlebniswelt Auswanderung, a bunaíodh sa bhliain 1998, 20 bliain a chaitheamh i mbun stocaireachta ar a son.<ref name="Auswandererhaus"/> Tá an príomhghrúpa, ''Fördererverein Deutsches Auswanderermuseum'', athainmnithe anois mar 'Cairde Iarsmalann na hImirce'<ref>[http://www.freundeskreis-dah.de/ Suíomh Chairde Iarsmalann na hImirce]</ref> agus nuair a osclaíodh an músaem faoi dheireadh, bhronn sé a bhailiúchán fairsing leabhar air, ina bhfuil breis agus dhá mhíle imleabhar a phléann le stair na himirce i mBremerhaven. Tá na leabhair seo, chomh maith le réimse leathan grianghraf agus earraí stairiúla eile, ar fáil anois don phobal le haghaigh taighde sinsearachta agus eile. Tá an iarsmalann suite ar shuíomh an Chalafoirt Nua (''Der Neue Hafen''), a osclaíodh sa bhliain 1852. D'fhág nach mór 1.2 milliún paisinéir an Eoraip tríd an chalafort sin sna blianta idir 1852 is 1890.<ref name="Auswandererhaus"/> Bhuaigh an Iarsmalann an gradam "Músaem Eorpach na Bliana", atá urraithe ag banríon na Beilge, sa bhliain 2007.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.suite101.de/content/bremerhaven-deutsches-auswandererhaus-a71935 |teideal=suite101.de |dátarochtana=2011-05-12 |archivedate=2011-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110120193348/http://www.suite101.de/content/bremerhaven-deutsches-auswandererhaus-a71935 }}</ref><ref name="Auswandererhaus"/> == Daoine == Seo liosta daoine a rugadh i mBremerhaven, is a chuir an chathair i mbéal an phobail de bharr a ratha. * '''An Ginearál Carl Rodenburg''' (1894-1992), a fuair an Chros Iarainn agus a bhí i bhfeighil an 76ú Cathlán Coisithe i gCath [[Volgograd|Stalingrad]]. * '''Karl Hermann Otto Heider''' (1896-1960), Méara [[Bremen|Bhremen]]. * '''Adolf Friedrich Johann Butenandt''' (1903-1995), a bhuaigh [[Duais Nobel|Duais Nobel na Ceimice]] sa bhliain [[1939]]. * '''Lale Andersen''' (1905-1972), ceoltóir a bhain clú agus cáil amach den chéad uair tar éis di leagan den amhrán "Lilli Marleen" a thaifeadadh sa bhliain [[1939]]. Bhíodh an t-amhrán seo á chasadh ag saighdiúirí na gComhghuallithe agus na [[Naitsithe]] araon le linn an [[An Dara Chogadh Domhanda|Dara Cogaidh Dhomhanda]]. * '''Eberhard Jäckel''' (1929-), staraí. * '''Egon Coordes''' (1944-), imreoir agus cóitseálaí sacair sa [[Fußball-Bundesliga|Bhundesliga]]. * '''Uwe Karl Beckemeyer''' (1949-), polaiteoir [[SPD]]. * '''Eike Bram''' (1965-), imreoir [[liathróid láimhe]] a d'imir ar son na Gearmáine i g[[Cluichí Oilimpeacha]] na bliana [[1992]]. * '''D. D. Lewis''' (1979-), imreoir [[Peil Mheiriceánach|peile Mheiriceánaigh]] a imríonn ar fhoireann Seattle Seahawks. == Saol cultúrtha na cathrach == [[Íomhá:2004-Bremerhaven U-Boot-Museum-Sicherlich retouched.jpg|thumb|200px|upright|right|Músaem na Teicneolaíochta]] === Iarsmalanna === Tá iliomad iarsmalann i mBremerhaven, chomh maith le ''Erlebniswelten'', nó ''domhain na n-eispéireas'', is é sin le rá, iarsmalanna idirghníomacha. I measc a bhfuil ar fáil do chuairteoirí, tá: * Músaem na 50í * Iarsmalann na hImirce * ''Technikmuseum U-Boot „Wilhelm Bauer”'', nó Músaem na Teicneolaíochta, atá suite ar bhord [[U-Boot|U-bháid]] * Iarsmalann Mhuirí na Gearmáine * Cathair Mhionsamhlach Bhremerhaven * Ionad Eolaíochta Phänomenta * Áras Ealaíne Bhremerhaven === Spórt agus Damhsa === Tá réimse leathan spórt á chleachtadh i mBremerhaven agus rath nach beag tuillte ag cuid de na foirne aitiúla, sna comórtais damhsa ach go háirithe. Is éard is brí leis an ghiorrúchán ''e. V.'' atá le feiceáil anseo thíos ná ''eingetragener Verein'', is é sin cumainn nó foirne atá cláraithe go hoifigiúil leis an stát agus nach brabús airgid a bpríomhchuspóir. * '''Babhláil Deich bPionna''': dhá fhoireann i sraith stáit Bhremen * '''Badmantan''': SFL Bremerhaven * '''Cispheil''': Eisbären Bremerhaven ("''Béir Bhána Bhremerhaven''"), Roinn a haon sa Beko BBL ("''Sraith Fheidearálach Cisphéile na Gearmáine''") * '''Damhsa''': TSG Bremerhaven<ref>[http://www.tsg-bremerhaven.de/ Suíomh idirlín TSG Bremerhaven]</ref>, cumann rathúil a cuireadh ar bun sa bhliain 1971 * '''Damhsa Gaelach''': Leher TS<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ltssport.de/neu/celtic-dance/index.html |teideal=Suíomh idirlín Leher TS |dátarochtana=2011-05-13 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305005500/http://www.ltssport.de/neu/celtic-dance/index.html }}</ref> * '''Damhsa Oighir''': Eis- und Rollsport-Club Bremerhaven e. V., Leher Turnerschaft von 1898 e. V. * '''Faoileoireacht Chrochta''': Luftfahrtverein Unterweser e. V., nó mar is fearr aithne air LVU Bremerhaven<ref>[http://www.lvu-bremerhaven.de/ Suíomh idirlín LVU Bremerhaven]</ref> * '''Foghlaeireacht''': GTV Bremerhaven<ref>[http://www.gtv-bremerhaven.de/ Suíomh idirlín GTV Bremerhaven]</ref> * '''Haca Oighir''': REV Bremerhaven nó na Fishtown Penguins, Roinn a Dó i Sraith Fheidearálach na Gearmáine * '''Haca Lannrollála''': ERC Bremerhaven Whales * '''Leadóg''': Bremerhavener Tennisverein von 1905 * '''Liathróid Láimhe''': :* HSG Geestemünde - Sraith Stáit Bhremen<ref>[http://hsg-bremerhaven.cms4people.de/198.html Suíomh idirlín HSG Geestemünde]</ref> :* Leher TS - Sraith Stáit Bhremen<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ltssport.de/neu/index.html |teideal=Suíomh idirlín Leher TS |dátarochtana=2011-05-13 |archivedate=2012-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120913104951/http://www.ltssport.de/neu/index.html }}</ref> * '''Peil Mheiriceánach''': Die Bremerhaven Seahawks (Sraith Aitiúil Thuaisceart na Gearmáine) * '''Rámhaíocht''': Bremerhavener Ruderverein von 1889 * '''Rásaíocht Báid Dragain''': Glacann Kanu-Verein Unterweser e.V. páirt sa Chomórtas Domhanda Rásaíocht Báid Dragain, maraon le comórtaisí na Gearmáine<ref>{{Lua idirlín |url=http://kvu.der-norden.de/ |teideal=Suíomh an Chumainn |dátarochtana=2011-05-13 |archivedate=2011-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110802193952/http://kvu.der-norden.de/ }}</ref> * '''Rásaíocht Cuitéar''': Hochschule Bremerhaven<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.hs-bremerhaven.de/Kutterpullen_und_Hochschulfete_bieten_interessantes_Programm.html |teideal=Meánscoil Bhremerhaven |dátarochtana=2011-05-13 |archivedate=2010-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219011105/http://hs-bremerhaven.de/Kutterpullen_und_Hochschulfete_bieten_interessantes_Programm.html }}</ref> * '''Rith''': Bíonn maratón, an ''Bremerhavener City-Marathon'', ar siúl ar bhonn bliantúil<ref>[http://www.bremerhaven-marathon.de/ Suíomh Idirlíne an Mharatóin]</ref> * '''Sacar''': :'''Roinn a Cúig''' (Sraith Bhremen) ::* FC Bremerhaven ::* OSC Bremerhaven ::* TSV Wulsdorf :'''Roinn a Sé''' (Sraith Bhremen) ::* FC Bremerhaven 2 ::* Geestemünder SC ::* Leher TS ::* SC Sparta Bremerhaven :'''Roinn a Seacht''' (Sraith Bhremerhaven) ::* SC Sparta Bremerhaven 2 ::* BSC Grünhöfe ::* ESV Bremerhaven ::* SC Lehe-Spaden ::* SC Schiffdorferdamm ::* SFL Bremerhaven ::* Geestemünder TV ::* TSV Wulsdorf 2 ::* TV Lehe * '''Seoltóireacht''': WYC Weser Yacht Club Bremerhaven, WVW Wasersportverein Wulsdorf * '''Snámh''': GTV Bremerhaven<ref>[http://www.gtv-bremerhaven.de/ Suíomh idirlín GTV Bremerhaven]</ref> * '''Trí-atlan''': Trí-atlan Bhremerhaven<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.bremerhaven-triathlon.de/ |teideal=Suíomh idirlín an Bremerhavener Trí-Atlain |dátarochtana=2011-05-14 |archivedate=2011-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718134442/http://www.bremerhaven-triathlon.de/ }}</ref> {{-}} == Gailearaí == <gallery> íomhá:Bremerhaven_columbus_center_2007_raro42.jpg‎|Ionad Columbus (árasáin agus ionad siopadóireachta) íomhá:Blick vom Radarfunkturm2.JPG|Bremerhaven ón aer íomhá:Bremerhaven Oberfeuer 04.jpg|Der Große Leuchtturm nó ''Bremerhaven Oberfeuer'', an teach solais is mó le rá de chuid Bhremerhaven íomhá:Dragon-boat-race bhv hg.jpg|Rásaíocht Báid Dragain sa Fischereihafen, i mBremerhaven </gallery> == Naisc sheachtracha == * [http://www.bremerhaven.de/ Suíomh oifigiúil na cathrach] * [http://www.bremerhaven-tourism.de/bremerhaven-touristik/index_eng.html Suíomh oifigiúil do thurasóirí] * [http://www.statistik.bremen.de/sixcms/detail.php?gsid=bremen02.c.730.de Staitisticí oifigiúla do Bhremen is do Bhremerhaven] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cathracha na Gearmáine]] stsnkf3dunnvu6v4z04prv1mudtm8z6 0 32902 1306381 1291359 2026-04-03T21:22:57Z JayCubby 67410 ([[c:GR|GR]]) [[File:MaryJaneKelly Ripper 100.jpg]] → [[File:MaryJaneKelly Ripper.jpg]] res 1306381 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} '''Jack the Ripper''' (''Seáinín an Sracaire'' is ciall leis) a thugtar ar shraith[[Dúnmharú|dhúnmharfóir]] nár gabhadh riamh, a bhí gníomhach i gceantracha bochta thart timpeall ar [[Whitechapel]], [[Londain]] sa bhliain [[1888]]. Maraíodh striapacha go brúidiúil. Bhí an dúnmharfóir ag gearradh na b[[Putóg mhór|putóg]] astu mar a bheadh sé ag foghlaim [[anatamaíocht]]<nowiki/>a - mar sin creideann a lán inniu féin gur [[Dochtúir leighis|dochtúir]] nó [[máinlia]] a bhí ann. Glactar leis gur cúigear a mharaigh sé (cuirtear mná eile san áireamh ó am go chéile). ==Cúlra an scéil == Timpeall ar lár na [[19ú haois|naoú haois déag]] bhí lucht inimirce ag tonnadh isteach ó [[Éirinn]], agus iad ag cur fúthu i gcathracha móra [[An Bhreatain|na Breataine Móire]], [[East End]] i Londain san áireamh. Ón mbliain [[1882]], bhí dídeanaithe Giúdacha ó [[Impireacht na Rúise]] agus ón Oirthear na hEorpa ag socrú síos sna plódcheantair chéanna. Bhí ceantar Whitechapel plódaithe thar a acmhainn, agus cheal oibre is tithíochta tháinig ísealaicme ar leith ar an bhfód san áit. Bhí gadaíocht, alcólachas agus foréigean ag rith damhsa ansin, agus is iomaí bean nár fágadh de shlí bheatha aici ach striapachas. [[Íomhá:MaryKellyDeathCertificate Ripper 100.jpg|clé|mion|299x299px|Deimhniú báis, Mary Kelly]] I Mí Dheireadh Fómhair [[1888]] mheasúnaigh [[Údarás Póilínithe na Príomhchathrach]], nó an ''Metropolitan Police'', go raibh 1200 striapach agus 62 dhrúthlann ag obair in Whitechapel. Tháinig trioblóidí idir na dreamanna éagsúla sna sálaí ag an mbochtanas. Chuaigh dreamanna éagsúla amach ag léirsiú lena gceart a éileamh, agus na póilíní ag iarraidh na léirsitheoirí a smachtú le lámh láidir, rud nár mhaolaigh ar an míshuaimhneas ar aon nós. [[Íomhá:Londres sur les traces de Jack the Ripper (2).jpg|mion|300x300px]] Bhí Whitechapel ar coipeadh le [[ciníochas]], coirpeachas, trioblóidí sóisialta agus [[bochtanas]], agus is é an dearcadh a bhí ag muintir na cathrach ar an gceantar gurbh é prochóg shuarach na mímhoráltachta é. Sa bhliain 1888, chuaigh dúnmharuithe Jack the Ripper ar fud na [[nuachtán]], rud nár bhain a dhath de mhíchlú Whitechapel. ==Na dúnmharuithe == San am seo bhí fir anaithnid ag ionsaí ban in East End chomh minic is go bhfuil sé deacair ainghníomhartha Jack a aithint thar an gcuid eile acu. Chuir Údarás Póilíní na Príomhchathrach aon dúnmharú déag san áireamh agus iad ag fiosrú an scéil, an chéad cheann acu rinneadh ar an [[3 Aibreán]] [[1888]], agus an ceann deireanach, thit sé amach ar an [[13 Feabhra]], [[1891]]. Ba iad seo "dúnmharuithe Whitechapel" de réir théarmaíocht na bpóilíní, ach is doiligh a rá arbh é an ciontóit céanna a rinne iad go léir. [[Íomhá:Illustrated Police News - Jack the Ripper 2.png|clé|mion|Illustrated Police News, c 1888]] Go bunúsach glactar le cúig cinn acu mar "chúigear canónta", is é sin, na dúnmharuithe a bhfuil lorg láimhe Jack le haithint orthu. Is iad comharthaí sóirt a chuid oibre ná gearrthaí doimhne sa scornach, drochíde a tugadh do na baill ghiniúna, baint an inneachair as an mbolg agus lorg an fhoréigin ar an aghaidh, dar leis an gcuid is mó acu siúd a chuir spéis i scéal Jack. An chéad dá chás a fiosraíodh mar dhúnmharuithe i Whitechapel, ní áirítear ar an gcúigear canónta iad. Ba iad [[Emma Elizabeth Smith]] agus [[Martha Tabram]] na híospartaigh. [[Íomhá:FromHellLetter.jpg|clé|mion|Tuairiscíodh gur Jack the Ripper a scríobh an litir "From Hell" (''Ó ifreann'').]] Rinneadh robáil agus ionsaí gnéis ar Smith i [[Sráid Osborn]], Whitechapel ar an [[3 Aibreán]], 1888. Sádh maide de chineál éigin isteach ina faighin, ionas gur polladh an peireatóineam aici, agus fuair sí bás le h[[Peireatóiníteas|athlasadh an pheireatóinéim]] an lá arna mhárach in Ospidéal Londan (inniu: [[Ospidéal Ríoga Londan]], i mBóthar Whitechapel). Dúirt sí gur ionsaigh beirt nó triúr fear í, agus nach raibh i nduine acu ach déagóir. Bhí na hiriseoirí comhaimseartha ag áitiú gur bhain an t-ionsaí seo le sraith na ndúnmharuithe i Whitechapel, ach is dóigh leis an gcuid is mó de na húdair a bhfuil ábhar éigin scríofa acu faoi Jack nach raibh i gceist ach foréigean droinge nach raibh baint aige le Jack ar aon nós. [[Íomhá:MaryJaneKelly Ripper.jpg|thumb|Grianghraf a tógadh ag láthair na coire ([[9 Samhain]], 1888)]]Maraíodh Martha Tabram ar an [[7 Lúnasa]], 1888, agus d'aithin lucht na foiréinsice 39 gcneá sáite ar a colainn. Chomh brúidiúil is a bhí an cás, bhí na póilíní claonta chun a shíleadh gurbh é Jack a rinne an obair, ach inniu, glactar leis gur murdaróir éigin eile a bhí i gceist. Cé gur tugadh drochíde don bhean bhocht, níorbh í an drochíde chéanna a thugadh Jack dá chuid íospartach. ==An "Cúigear Canónta" == Is iad an "cúigear canónta" ná Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes, agus Mary Jane Kelly. [[Íomhá:Jack the Ripper tour sign 1.jpg|mion]] Thángthas ar chorpán Nichols timpeall ar fiche nóiméad roimh a ceathair a chlog ar maidin Dé hAoine 31 Lúnasa 1888 ar an tsráid ar a dtugtaí Buck's Row san am - is é sin, Sráid Durward, Whitechapel, mar is aithin do lucht an lae inniu í. Bhí dhá ghearradh domhain trasna an sceadamáin, agus cneá dhomhain sprochailleach in íochtar an bhoilg, chomh maith le mionghearrthaí a bhí déanta leis an scian chéanna. Tugadh corpán Annie Chapman faoi deara timpeall ar a sé a chlog ar maidin Dé Sathairn [[8 Meán Fómhair]] [[1888]] in aice leis an cúldoras ag 29 Sráid Hanbury, [[Spitalfields]]. Bhí an scornach gearrtha faoi dhó, mar a bhí ar Nichols. Bhí an bolg scortha suas go hiomlán, agus ní ba deireanaí cuireadh cronú san útaras. Nuair a bhí an cróinéir ag déanamh a fhiosrúcháin féin, dúirt finné amháin go bhfaca sé Chapman timpeall ar a leathuair i ndiaidh a cúig ar maidin agus fear dubh "leath giobach, leath galánta" ina cuideachta. Maraíodh Stride agus Eddowes go moch ar maidin, Dé Domhnaigh, [[30 Meán Fómhair]] [[1888]]. Thángthas ar chorpán Stride timpeall ar bhuille a chlog ar maidin in Dutfield's Yard, in aice le Sráid Berner (inniu, Sráid Henriques), [[Whitechapel]]. Ba é ba thrúig bháis di ná gearradh glan amháin sa phríomhartaire ar an taobh clé dá muineál. Ní raibh an ghnáth-drochíde le feiceáil ar íochtar a boilg, áfach, agus mar sin tá siad ann nach bhfuil cinnte gur chóir í a áireamh ar dhuine d'íospartaigh Jack. Na finnéithe a shíl go raibh siad tar éis Stride a aithint i gcuideachta fir roimhe sin, ní raibh siad ar aon fhocal faoi éagasc an fhir, nó bhí cuid acu ag áitiú gur fear geal gléigeal a bhí ann, an chuid eile den tuairim gur fear dubh duairc a bhí i gceist; cuid acu dúirt siad gur gioblachán bocht a bhí ann, an chuid eile barúlach go raibh sé ag caitheamh culaith ghalánta. [[Íomhá:Jack the Ripper Museum.jpg|clé|mion]] == Na híospartaigh == * [[Mary Ann Nichols]] * [[Annie Chapman]] * [[Elizabeth Stride]] * [[Catherine Eddowes]] * [[Mary Jane Kelly]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Coirpigh]] [[Catagóir:Dúnmharfóirí srathacha]] 7wtxf6a8toh2sxx4mb244tc2ewcj6xa 0 35405 1306288 1295053 2026-04-03T13:49:16Z Saighneánach 72809 /* Stair */Fix 1306288 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Thugtaí '''Ríoghacht Éireann''' ([[Béarla]]: ''Kingdom of Ireland'') ar [[Éirinn]] sa tréimhse idir fógairt [[Anraí VIII Shasana|Anraí VIII]] mar [[Rí na hÉireann]] ag [[Acht Choróin na hÉireann 1542]] (Béarla:''The Crown of Ireland Act 1542'') agus [[Acht an Aontais 1800|Acht an Aontais]] sa bhliain [[1800]]. Ba [[Tiarnas na hÉireann|thiarnas]] de chuid na corónach í roimhe sin. Rith Parlaimint na hÉireann [[Acht an Aontais 1800]] a chuir deireadh air féin agus ar an Ríocht. Rith [[Parlaimint na Breataine Móire]] an t-acht freisin. Bhí éifeacht eile ag an acht, is é sin bunú [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] ar an chéad lá den bhliain 1801, lenar aontaíodh corónacha na hÉireann agus na Breataine Móire. Sna blianta tosaigh, bhí aitheantas teoranta ar Ríocht na hÉireann. Cé gur aithin roinnt cumhachtaí Protastúnacha san Eoraip [[Anraí VIII Shasana| Anraí]] agus a oidhre [[​​Éadbhard VI Shasana|Éadbhard]] mar [[monarcachtna hÉireann|mhonarch na hÉireann]], ní dhearna aon chumhacht Chaitliceach an gníomh céanna sin, ach d'aithníodar mar Thiarnaí ar Éirinn iad. D'aithin an [[Pápa Pól IV]] Anraí, an Bhanríon [[Máire I Shasana|Máire]], is í sin iníon Caitliceach Rómhánach Anraí VIII, mar Bhanríon na hÉireann sa bhliain 1555. ==Stair== Eisíodh ''[[Laudabiliter]]'' bulla de chuid an [[Pápa Aidrian IV|Phápa Aidrian IV]] sa bhliain 1155 a dheonaigh an teideal ''Dominus Hibernae'' (an leagan Laidine ar "Tiarna na hÉireann") ar an Rí [[Teaghlach na bPlantaigíneach|Ainsivíneach]] Anraí II Shasana. Thug Laudabiliter údarás don rí ionsaí a dhéanamh ar Éirinn, chun an tír a thabhairt isteach faoi thionchar mhór-roinn na hEorpa ní ba dhlúithe. Mar chúiteamh, ceanglaíodh ar Anraí pingin in aghaidh an rolla cánach teallaigh a íoc leis an Phápa. Rinneadh é sin a athdhearbhú ag comharba Aidrian, an [[Pápa Alastar III]], sa bhliain 1172. Nuair a chuir an Pápa Cléimeans VII rí Shasana Anraí VIII faoi choinnealbhá, sa bhliain 1533, bhí éiginnteacht ag baint le seasamh bunreachtúil an Tiarnais in Éirinn. Bhí Anraí tar éis briseadh amach ón t[[Suí Naofa]], agus é dearbhaithe aige gurb é féin ceann na hEaglaise i Sasain. Bhí achainí curtha aige faoi bhráid na Róimhe chun [[neamhniú]] a phósta, leis an Bhanraíon [[Caitríona Aragón|Caitríona]], a fháil dó. Bhí an Pápa báúil d'Anraí mar gheall gurb eisean a scríobh an leabhar ''Cosaint na Seacht Sacraimint'' (bunleagan sa Laidin: ''Assertio Septem Sacramentorum'') in éadan Liútair inar thacaigh Anraí VIII le bunchlocha na hEaglaise Caitlicí agus ní raibh fonn ar an Phápacht aighneas agus deighilt a chruthú idir tíortha na hEorpa. Dá bhrí sin, i dtosach chuir leagáid an Phápa, Lorenzo Campeggio, comhairle ar Chaitríona a hAragóine i Londain glacadh le neamhniú an phósta le hAnraí agus dul a chónaí i gclochar don chuid eile dá saol. Dhiúltaigh Caitríona déanamh amhlaidh, dúirt sí gur theastaigh uaithi an chuid eile dá saol a chaitheamh mar bhean phósta agus aitheantas a bheith ag a hiníon mar bhanphrionsa dleathach an rí, agus cuireadh an cás chun cúirt na Róimhe lena réiteach a fháil air. Dhiúltaigh Cléimeans VII iarratas Anraí agus as siocair go raibh nia Chaitríona, Ferdinand na hAragóine i ndiaidh seilbh a ghlacadh ar chathair na Róimhe, agus dhiúltaigh Anraí flaitheas fanta ar Éirinn na h[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglaise Caitlicí]] a aithint, agus chuir an Pápa Pól III faoi choinnealbhá arís é, go déanach sa bhliain 1538. Ritheadh ​​[[an tAcht Tréasa (Éire) 1537]] (Béarla: ''Treason Act (Ireland) 1537'') chun gníomhú ina aghaidh sin. I ndiaidh teipe ar Éirí Amach [[Tomás Mac Gearalt, 10ú Iarla Chill|Thomáis an tSíoda]] sna blianta 1534-1535, bhí roinnt ratha mhíleata in aghaidh roinnt clann sna 1530í déanacha, ag an Fhear Ionaid [[Leonard Grey, 1ú Bíocunta Grane|Grey]], agus thug sé faoin mheicníocht dhlíthiúil ''Géilleadh agus Athbhronnadh'' a chur i bhfeidhm, orthu siúd a bhí sásta a gcuid sealúchais a ghéilleadh don rí, agus ansin iad a bheith athbhronnta mar thalamh ruílse faoi chairt ríoga. Faoin bhliain 1540, bhí cuma na síochána ar an chuid is mó d'Éirinn faoi rialú riarachán an rí i mBaile Átha Cliath; ach ní mar sin a bhí an scéal ar feadh i bhfad eile. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-ie}} {{Síol-stair}} [[Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa]] [[Catagóir:Ríochtaí Éireann]] g9qu2ii3v1ujcyuz1evue1l22srtwhl 0 39285 1306397 1286804 2026-04-04T04:50:46Z Pikeuo 73318 1306397 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is ceoltóir agus scríbhneoir amhrán [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] í '''Taylor Alison Swift''' (a rugadh ar an 13 Nollaig 1989). Is bean ghnó í chomh maith.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/taylor-swift-raic-kanye/|teideal=Taylor Swift: Raic Kanye|údar=Ciara Ní É|dáta=2016-07-25|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-12-10}}</ref> Is í an bhean is sruthaithe ar [[Spotify]]. D’ainmnigh an iris [[Time (iris)|Time]] Taylor Swift mar Phearsa na Bliana 2023. Is í an réalta a shaothraigh an t-airgead is mó le linn na 2010-2020idí, dar le Forbes. [[Íomhá:Taylor Swift, Fearless tour, Australia, 2010.jpg|clé|mion|Taylor Swift, Fearless tour, [[An Astráil]], 2010|204x204px]] = Tús a saoil = Rugadh Taylor in Iarthar Reading, [[Pennsylvania]]. Dhíol a thuismitheoirí feirm an teaghlaigh nuair a bhí Taylor trí bliana déag agus bhog siad go [[Tennessee]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/12/07/siamsaiocht/swift-pearsa-na-bliana-time/|teideal=Swift ag eitil go hard mar phearsa na bliana don iris Time|dáta=2023-12-07|language=ga-IE|dátarochtana=2023-12-10}}</ref> ==Gradaim== Is buaiteoir Grammy seacht n-uaire í, agus an faighteoir is óige i stair na honóra is airde i dtionscal an cheoil, Gradam Grammy le haghaidh Albam na Bliana. Chomh maith leis sin, is í an t-amhránaí is mó díol go digiteach riamh. == Téamaí == [[Íomhá:Taylor Swift.jpg|clé|mion|Taylor Swift sa bhliain 2006, ag an Maverick Saloon & Grill]] Is minic a insíonn sí scéalta grá: an lúcháir, an briseadh croí agus an meascán mearaí a bhaineann le grá na ndéagóirí; an bhá a bhí aici lena máthair nuair a buaileadh tinn í; amhráin ghreannmhara faoi dhíoltas a bhaint amach ar lucht a cáinte; na fuaimdhreacha áille in folklore agus evermore agus na beathaisnéisí atá fite fuaite ina chéile i mbaile beag Meiriceánach. = Fíricí = * Tá amhráin scríofa aici d’ealaíontóirí eile. * Bhí sí ag marcaíocht ar chapaill agus í ina leanbh. * Scríobh sí leabhar agus í ina déagóir. * Tógadh í ar fheirm crann Nollag.  * Ba í an bhean choimhdeachta ag bainis a cara óige. * Tá trí chat aici.   * Chuir Swift ráiteas amach in 2018 ag impí ar dhaoine vótaí a chaitheamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scrudu-lar-tearma-do-trump-agus-do-na-daonlathaigh/|teideal=Scrúdú lár téarma do Trump agus do na Daonlathaigh|dáta=2018-11-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-10}}</ref> === Ionsaí gnéasach, 2013 === Buaigh Swift cás a in éadan an iar-chraoltóra raidió David Mueller sa bhliain 2017. Thóg sí an cás mar gheall ar ionsaí gnéasach a rinneadh uirthi nuair a chuir an DJ a lámh suas sciorta an amhránaí, agus ar a tóin, ag preasócáid roimh cheolchoirm dá cuid in Denver SAM in 2013. Ar dtús, thóg Mueller cás clúmhillte in éadan Swift. Ansin thóg Swift cás mar fhreagra air seo ar son damáistí dar luach $1: damáistí siombalacha, ba í an teachtaireacht an rud ba thábhachtaí di. Cé go mbíonn Swift sna táblóidigh go minic de bharr a cuid ceoil nó a caidrimh le daoine clúiteacha eile, tá tábhacht ar leith ag baint leis an scéal seo do mhná fud fad na cruinne mar gheall ar an phróifíl atá á thabhairt aici do chásanna ionsaithe gnéis agus an sampla atá á léiriú aici do dhaoine eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/taylor-swift/|teideal=Seasamh cróga Swift ina spreagadh do dhaoine eile|údar=Ursula Ní Shabhaois|dáta=2017-08-18|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-12-10}}</ref> === Conspóidí === Le linn na VMAs in 2009, tháinig [[Kanye West]] ar an ardán le linn do Swift a bheith ag labhairt, thóg sé an maidhc agus dúirt go raibh sé sásta do Swift ach go raibh ceann de na físeáin is fearr riamh déanta ag [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]].<ref name=":0" /> === Polaitíocht === Thug Swift a beannacht do Joe Biden in 2020 agus do [[Kamala Harris]] ar an 10 Meán Fómhair 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-craite-ag-saighdeadh-harris-agus-ag-cait-is-madrai-springfield-ohio/|teideal=Trump cráite ag saighdeadh Harris agus ag cait is madraí Springfield Ohio|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=11 Meán Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-14}}</ref> == As Gaeilge == Reáchtáladh ‘Tionscadal Taylor Swift – Sreang Dhofheicthe’ ar stáitse an Pavillion i nDún Laoghaire mar chuid d’fhéile [[IMRAM|Imram]] 2024. [[Róisín Seoighe]], amhránaí as Conamara,  agus an banna [[IMLÉ|Imlé]] a chuir ar stáitse na leaganacha Gaeilge de chuid de na hamhráin is cáiliúla le Swift. Chuir an file agus aistritheoir Gabriel Rosenstock, Gaeilge ar liricí Swift.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ticeid-do-taylor-swift-as-gaeilge-a-gceannach-go-sciobtha-ag-na-swifties-gaelacha/|teideal=Ticéid do Taylor Swift as Gaeilge á gceannach go sciobtha ag na Swifties Gaelacha|dáta=2024-09-25|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> == Dioscliosta == * ''[[Taylor Swift (albam)|Taylor Swift]]'' (2006) * ''[[Fearless (albam Taylor Swift)|Fearless]]'' (2008) * ''[[Speak Now]]'' (2010) * ''[[Red (albam Taylor Swift)|Red]]'' (2012) * ''[[1989 (albam Taylor Swift)|1989]]'' (2014) * ''[[Reputation (albam Taylor Swift)|Reputation]]'' (2017) * ''[[Lover (albam Taylor Swift)|Lover]]'' (2019) * ''[[Folklore (albam Taylor Swift)|Folklore]]'' (2020) * ''[[Evermore (albam Taylor Swift)|Evermore]]'' (2020) * ''[[Midnights]]'' (2022) * ''[[The Tortured Poets Department]]'' (2024) * ''[[The Life of a Showgirl]]'' (2025) {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Albaim ! rowspan="2" |Teideal ! rowspan="2" |Eolas ! colspan="3" |Cairteacha |- !Éire [http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Taylor+Swift] !RA [https://www.officialcharts.com/artist/5387/taylor-swift/] !SAM [https://www.billboard.com/artist/taylor-swift/chart-history/tlp/] |- !''Taylor Swift'' | * 24 Deireadh Fómhair 2006 * Lipéad: Big Machine |59 |81 |5 |- !''Fearless'' | * 11 Samhain 2008 * Lipéad: Big Machine |7 |5 |1 |- !''Speak Now'' | * 25 Deireadh Fómhair 2010 * Lipéad: Big Machine |6 |6 |1 |- !''Red'' | * 22 Deireadh Fómhair 2012 * Lipéad: Big Machine |1 |1 |1 |- !''1989'' | * 27 Deireadh Fómhair 2014 * Lipéad: Big Machine |1 |1 |1 |- !''Reputation'' | * 10 Samhain 2017 * Lipéad: Big Machine |1 |1 |1 |- !''Lover'' | * 23 Lúnasa 2019 * Lipéad: Republic |1 |1 |1 |- !''Folklore'' | * 24 Iúil 2020 * Lipéad: Republic |1 |1 |1 |- !''Evermore'' | * 11 Nollaig 2020 * Lipéad: Republic |2 |1 |1 |- !''Midnights'' | * 21 Deireadh Fómhair 2022 * Lipéad: Republic | colspan="3" | |- !''The Tortured Poets Department'' | * 19 Aibreán 2024 * Lipéad: Republic |1 |1 |1 |- !''The Life of a Showgirl'' | * 3 Deireadh Fómhair 2025 * Lipéad: Republic |1 |1 |1 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Singlí ! rowspan="2" |Teideal ! rowspan="2" |Bliain ! colspan="3" |Cairteacha ! rowspan="2" |Albam |- !Éire !RA !SAM |- !"Tim McGraw" |2006 | — || — || 40 || rowspan="5" |''Taylor Swift'' |- !"Teardrops on My Guitar" | rowspan="2" |2007 |— |51 |13 |- !"Our Song" |— |— |16 |- !"Picture to Burn" | rowspan="4" |2008 |— |— |28 |- !"Should've Said No" |— |— |33 |- !"Love Story" |3 |2 |4 | rowspan="5" |''Fearless'' |- !"White Horse" |— |60 |13 |- !"You Belong With Me" | rowspan="2" |2009 |12 |30 |2 |- !"Fifteen" |— |— |23 |- !"Fearless" | rowspan="3" |2010 |— |111 |9 |- !"Mine" |38 |30 |3 | rowspan="6" |''Speak Now'' |- !"Back to December" |— |— |6 |- !"Mean" | rowspan="4" |2011 |— |— |11 |- !"The Story of Us" |— |— |41 |- !"Sparks Fly" |— |— |17 |- !"Ours" |— |181 |13 |- !"Eyes Open" | rowspan="5" |2012 |65 |17 |19 |''The Hunger Games: ''Songs from District ''12 and Beyond'' |- !"We Are Never Ever Getting Back Together" |4 |4 |1 |''Red'' |- !"Ronan" |— |— |16 |— |- !"Begin Again" |25 |30 |7 | rowspan="6" |''Red'' |- !"I Knew You Were Trouble" |4 |2 |2 |- !"22" | rowspan="4" |2013 |12 |9 |20 |- !"Red" |25 |26 |6 |- !"Everything Has Changed" |5 |7 |32 |- !"The Last Time" |15 |25 |— |- !"Shake It Off" | rowspan="2" |2014 |3 |2 |1 | rowspan="7" |''1989'' |- !"Blank Space" |4 |4 |1 |- !"Style" | rowspan="3" |2015 |38 |21 |6 |- !"Bad Blood" |8 |4 |1 |- !"Wildest Dreams" |39 |40 |5 |- !"Out of the Woods" | rowspan="3" |2016 |— |136 |18 |- !"New Romantics" |— |132 |46 |- !"I Don't Wanna Live Forever" |4 |5 |2 |''Fifty Shades Darker'' |- !"Look What You Made Me Do" | rowspan="4" |2017 |1 |1 |1 | rowspan="6" |''Reputation'' |- !"...Ready for It?" |12 |7 |4 |- !"End Game" |68 |49 |18 |- !"New Year's Day" |— |— |— |- !"Delicate" | rowspan="2" |2018 |31 |45 |12 |- !"Getaway Car" |— |— |— |- !"Me!" | rowspan="4" |2019 |5 |3 |2 | rowspan="3" |''Lover'' |- !"You Need to Calm Down" |5 |5 |2 |- !"Lover" |9 |14 |10 |- !"Christmas Tree Farm" |51 |44 |59 |— |- !"The Man" | rowspan="5" |2020 |16 |21 |23 |''Lover'' |- !"Cardigan" |4 |6 |1 | rowspan="3" |''Folklore'' |- !"Exile" |3 |8 |6 |- !"Betty" |88 |— |42 |- !"Willow" |3 |3 |1 | rowspan="3" |''Evermore'' |- !"No Body, No Crime" | rowspan="5" |2021 |11 |19 |34 |- !"Coney Island" |— |— |63 |- !"Love Story (Taylor's Version)" |7 |12 |11 |''Fearless (Taylor's Version)'' |- !"I Bet You Think About Me" |— |— |22 | rowspan="2" |''Red (Taylor's Version)'' |- !"Message in a Bottle" |— |— |45 |} == Camchuairteanna == * 2009–10: ''[[Fearless Tour]]'' * 2011–12: ''[[Speak Now World Tour]]'' * 2013–14: ''[[The Red Tour]]'' * 2015: ''[[The 1989 World Tour]]'' * 2018: ''[[Taylor Swift's Reputation Stadium Tour]]'' * 2023–24: ''[[The Eras Tour]]'' == Scannánliosta == === Scannán === {| class="wikitable sortable" |- ! Bliain ! Teideal ! Ról ! class="unsortable" | Nótaí |- | 2009 | ''[[Jonas Brothers: The 3D Concert Experience]]'' | Í féin | Caimeo |- | 2009 | ''[[Hannah Montana: The Movie]]'' | Í féin | Caimeo |- | 2010 | ''[[Valentine's Day (scannán 2010)|Valentine's Day]]'' | Felicia | |- | 2012 | ''[[The Lorax (scannán)|The Lorax]]'' | Audrey |Guth |- | 2014 | ''[[The Giver (scannán)|The Giver]]'' | Rosemary | |} === Teilifís === {| class="wikitable sortable" |- ! Bliain ! Teideal ! Ról ! class="unsortable" | Nótaí |- | 2009 | ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' | Haley Jones | Eipeasóid: "Turn, Turn, Turn" |- | 2009 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Í féin | Óstach |- | 2013 | ''[[New Girl (sraith teilifís)|New Girl]]'' | Elaine | Eipeasóid: "Elaine's Big Day" |} ==Leaganacha Gaeilge== Is é atá in Sreang Dofheicthe ná cnuasach speisialta dá cuid amhrán agus iad traschruthaithe go Gaeilge ag [[Gabriel Rosenstock]] le haghaidh [[IMRAM]]. Is iad [[Róisín Seoighe]] agus [[IMLÉ]] a chuirfidh i láthair iad. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Swift, Taylor}} [[Catagóir:Taylor Swift]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1989]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Mná gnó]] [[Catagóir:Daoine as Pennsylvania]] [[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí]] [[Catagóir:Popcheoltóirí]] 3uqg35a9gqclgqp9m099hijr84yye3e 0 43473 1306395 1296765 2026-04-04T03:12:17Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1306395 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}} [[Íomhá:Truganini and last 4 tasmanian aborigines.jpg|thumb|250px|right|An ceathrar Bundúchasach dheireanacha den “fhíorphór”, c. na 1860í.]] Ba iad '''Bundúchasaigh na Tasmáine''' bunmhuintir na [[An Tasmáin|Tasmáine]] (Van Diemens’s Land), oileán atá laisteas de mhórthír na hAstráile. B’fhéidir go raibh 15,000 duine acu ann sular tháinig lonnaitheoirí Briotanacha sa bhliain 1803.<ref name="Madley">[http://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.1086/522350 ''From Terror to Genocide: Britain’s Tasmanian Penal Colony and Australia’s History Wars'']{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Rhys Jones:3,000-5,000, N. J. B. Plomley: 4,000–6,000, Henry Reynolds: 5,000–7,000, Colin Pardoe: 12,000+ and David Davies: 15,000.</ref> Luaitear galracha Eorpacha mar an rud is mó ba chúis le scrios an phobail lán-Bhundúchasaigh.<ref>Bonwick, James (1870). ''Daily Life and Origins of the Tasmanians'', lgh 84-85. Sampson, Low, Son and Marston, London</ref><ref>Bonwick, James (1870). ''The Last of the Tasmanians'' lch 388. Sampson Low, Son & Marston, London</ref><ref>Flood, Josephine (1996). ''The Original Australians: Story of the Aboriginal People'', lgh 66-67. Allen & Unwin</ref><ref>Windschuttle, Keith (2002). ''The Fabrication of Aboriginal History''. Volume One: ''Van Diemen's Land 1803-1847'', lgh 372-376. Macleay Press, 2002</ref> Faoin mbliain 1833, agus le cabhair ón Leifteanant-Ghobharnóir George Arthur, bhí [[George Augustus Robinson]] in ann áitiú ar thimpeall 200 Bundúchasach géilleadh agus é á rá leo go gcosnófaí iad agus go bhfaighidís a dtailte ar ais i ndeireadh na dála.<ref>'Van Diemen's Land' James Boyce 2009 p.297</ref> Aistríodh iad go dtí Wybalenna Aboriginal Establishment ar [[Oileán Flinders]], áit ar mharaigh galracha mórán acu. Sa bhliain 1847 aistríodh an seacht nduine is daichead díobh a bhí beo fós go dtí Cuainín na nOisrí (Oyster Cove), laisteas de [[Hobart]]. Deirtear go minic gurbh iad [[Trugernanner]] (1812–1876) agus [[Fanny Cochrane Smith]] (1834–1905) na daoine deireanacha de shliocht lán-Bhundúchasach.<ref>Tá cás Trugernanner agus cás na beirte eile, Suke and Fanny Cochrane Smith, pléite ag Rebe Taylor, ''Unearthed: the Aboriginal Tasmanians of Kangaroo Island,''Wakefield Press, 2004 pp 140ff.</ref><ref>Deir Lyndall Ryan in ''The Aboriginal Tasmanians'', 1996, lch 220, gurbh í Suke (a cailleadh c. 1888) an lán-Bhundúchasach deireanach.</ref> Ní mhaireann aon teanga Thasmánach, cé go bhfuil daoine éigin ag iarraidh teanga nua a dhéanamh de na focail atá le fáil i gcáipéisí agus sa chaint. Sa lá atá inniu ann tá roinnt mílte de shliocht Tasmánach Bundúchasach mar thoradh ar phóstaí measctha. == Stair == === Roimh theacht na nEorpach === [[Íomhá:Leibhéal Bassian 14000 BP.jpg|thumb|300px|right|Cósta na Tasmáine agus Victoria timpeall 14,000 bliain ó shin nuair a bhí leibhéal na farraige ag éirí.]] Meastar gur tháinig daoine go dtí an Tasmáin timpeall 40,000 bliain ó shin thar dhroichead talún ó mhór-roinn na hAstráile i rith na hoighearthréimhse deireanaí. Nuair a d’éirigh an fharraige agus líonadh Caolas Bass fágadh na daoine leo féin ar feadh timpeall 8,000 bliain go dtí teacht na nEorpach i ndeireadh an 18ú haois.<ref>Pardoe, Colin (1991). ‘Isolation and Evolution in Tasmania’ in ''Current Anthropology'', Volume 32, Issue 1, lgh 1–27</ref> Sa bhliain 1990 tháinig seandálaithe ar ábhar in Uaimh Warreen i ngleann Abhainn Maxwell san iardheisceart a thaispeáin go raibh Bundúchasaigh ann chomh luath le 34,000 bliain ó shin. Sa bhliain 2010, sular tógadh droichead thar Abhainn Jordan, rinne seandálaithe tochailt ar stráice 600 méadar den bhruach agus tháinig ar neart uirlisí cloiche. Chuir an chéad dátú in iúl go raibh daoine ina gcónaí ann ó 40,000 bliain ó shin go dtí 28,000 bliain ó shin.<ref>[http://www.archaeology.ws/2010-3-16.htm ''Archaeology News'', March 2010]</ref> Áitíonn scoláirí áirithe nach raibh fáil ag Bundúchasaigh na Tasmáine ar áiseanna de chuid na mór-roinne, ar nós sleánna friofraic, uirlisí cnáimhe, búmarang, duán, fuála agus adhaint tine.<ref>Diamond, Jared (1999). ''Guns, Germs, and Steel'', lch 492. Norton. ISBN 0-393-06131-0<nowiki>}}</nowiki></ref> Deirtear nach mbíodh acu ach aibhleoga a thugadh na fir leo ó áit go háit.<ref>"Australian Bureau of Statistics", 26 March 2008: http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/dc057c1016e548b4ca256c470025ff88/F6FA372655DCC15FCA256C3200241893?opendocument: Aboriginal Occupation: ABS</ref><ref>Ryan, Lyndall (1996, second ed.). ''The Aboriginal Tasmanians'', lch 313. Allen & Unwin. ISBN 1-86373-965-3</ref> Ach tá a mhalairt de thuairim ag scoláirí eile,<ref>Taylor, Rebe [http://epress.anu.edu.au/wp-content/uploads/2011/05/ch0155.pdf ‘The polemics of making fire in Tasmania: the historical evidence revisited’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511204842/http://epress.anu.edu.au/wp-content/uploads/2011/05/ch0155.pdf |date=2013-05-11 }} ''Aboriginal History Journal'', Vol 32, 2008, at [[ANU]] E Press</ref> agus tá cuntas ar adhaint tine ag na Tasmánaigh i gcáipéis de chuid na bliana 1887.<ref>Cotton, Edward [http://eprints.utas.edu.au/1887/ ''Notes on the Tasmanian Aborigines''] Octavius, 1887</ref> Deirtear freisin go raibh an oiread sin bia ann nach raibh gá ag na Tasmánaigh le teicneolaíocht chasta: bhíodh uirlisí cnáimhe acu ach d’imigh na huirlisí sin as úsáid nuair ba mhó stró a ndéanta ná an tairbhe a bhainfí astu.<ref>Murray</ref> Cuirtear le fios gur stad Bundúchasaigh na Tasmáine de mhórán éisc a ithe timpeall 4,000 bliain ó shin agus thosaigh ag ithe níos mó pasam, cangarúnna agus valbaithe. Stad siad de bheith ag úsáid uirlisí cnáimhe agus bhain feidhm as uirlisí cloiche ina n-áit.<ref>Ryan 1996</ref> Tá an cheist seo pléite go géar. Déarfadh scoláirí éigin gur pobal mí-oiriúnaithe a bhí ann, ach deir scoláirí eile go raibh féarach á dhéanamh de scrobarnach ina lán áiteanna agus go raibh níos mó bia ann dá bharr. Is mó an t-éileamh a bhí ar oisrí agus ar rónta ná ar iasc, agus bh’fhéidir nárbh fhiú dul ag iascaireacht.<ref>Manne, Robert (2003). ''Whitewash'', lgh 317-318. Schwartz Publishing. ISBN 0-9750769-0-6</ref> Cuireann an fhianaise sheandálaíochta in iúl go raibh na treibheanna ag leathnú a gcríoch ag an am agus go raibh sé sin ar siúl go fóill nuair a tháinig na hEorpaigh.<ref>[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/0/F6FA372655DCC15FCA256C3200241893?opendocument Tasmania 2005: Aboriginal occupation] [[Australian Bureau of Statistics]] 13 September 2002</ref> === Treibheanna Bundúchasacha na Tasmáine === Thagaidís na Bundúchasaigh le chéile i dtrí shlí: mar theaghlaigh, mar dhronganna a mbeadh timpeall daichead duine iontu agus a ainm féin ar gach drong, agus mar threibheanna i ndúichí. Cé gur leis na treibheanna na dúichí úd théadh dronga ó áiteanna eile siar is aniar tríothu ar lorg bia. <ref>Ryan 1996, lgh 10-11</ref> De réir meastachán difriúil bhí idir 3,000 agus 15,000 Bundúchasach sa Tasmáin.<ref>Madley</ref> Cuireann staidéir ghéiniteacha in iúl go raibh an figiúir i bhfad níos airde, ach b’fhéidir go ndearna galracha Eorpacha slad ar an bpobal roimh an mbliain 1803 de bharr teagmháil le sealgairí rónta.<ref>Bonwick1, lgh 84-85</ref> Shíl Stockton (I983:68) go raibh 3,000 duine ann ar a laghad, ach bhí [[fánaíocht ghéiniteach]] íseal go leor, agus b’fhéidir go raibh an figiúr chomh hard le 100,000, gan buíochas don fhianaise seandálaíochta. Tá fianaise ann gur mó d’acmhainní a bhí ag le fáil sa Tasmáin ná sa mhórthír.<ref>Pardoe</ref> === Na chéad Eorpaigh === Sa bhliain 1772 thug longa Francacha faoi cheannas [[Marc-Joseph Marion du Fresne|Marion Dufresne]] cuairt ar an Tasmáin. Ar dtús d’fhailtigh na Bundúchasaigh rompu, ach tháinig eagla orthu nuair a chonaic siad bád eile chucu. Dúradh gur caitheadh sleánna agus clocha: scaoil na Francaigh muscaeid leis na Bundúchasaigh: maraíodh duine acu siúd ar a laghad agus gortaíodh cuid eile. Bhí fáilte roimh dhá chabhlach Fhrancacha faoi cheannas [[Bruni d'Entrecasteaux]] sna blianta 1792 agus 1793 agus faoi cheannas [[Nicolas Baudin]] sa bhliain 1802.<ref>Flood 2006, lgh 58-60</ref> Bhuail an Captaen [[James Cook]] go síochánta le Bundúchasaigh ar Oileán Bruny sa bhliain 1777. Ba é an scéal céanna ag an gCaptaen [[William Bligh]] é sa bhliain 1788.<ref>Bonwick2, lgh 3-8</ref> Thosaigh sealgairí rónta ón mBreatain agus ó Mheiriceá ag tabhairt cuairte ar oileáin Chaolas Bass agus ar chósta an tuaiscirt agus oirthir ón gcuid deiridh den 18ú haois amach. Thart faoin mbliain 1800 bhí sealgairí ag cur fúthu ar oileáin gan chónaí, rud a chuir ar a gcumas dul i dteagmháil le Bundúchasaigh sa Tasmáin féin.<ref>Flood 2006, lgh 58-60, 76</ref> Thosaigh sealgairí agus Bundúchasaigh ag trádáil lena chéile. Ba bhréa leis na Bundúchasaigh madraí seilge, agus plúr, tae agus tobac, agus thabharfaidís craicinn changarúnna mar mhalairt orthu. Bhíodh mná Bundúchasacha á malartú freisin. Bhí a lán acu go han-mhaith chun rónta agus éin mhara a sheilg, agus chuirfí a scileanna siúd ar fáil, agus scileanna na bhfear uaireanta, ar feadh séasúr seilge na rónta. Uaireanta dhíolfaí mná, agus b’fhéidir go mbronnfaí cuid acu ar na hEorpaigh chun iad siúd a thabhairt isteach sa treibh. Chomh maith leis sin, dhéanadh na hEorpaigh mná a fhuadach, agus fiú i ndiaidh na bliana 1810, nuair a bhí formhór an sealgairí imithe de bharr ídiú na rónta, bhí timpeall caoga seanmhairnéalach agus athdhaoránach ar oileáin Chaolas Bass fós, agus teaghlaigh curtha ar bun acu le Bundúchasaigh mná.<ref>Flood 2006, lgh 58-60</ref> Chuaigh cuid de na mná leis na sealgairí rónta go toilteanach. Ní fios an arbh é sin cás Tarerenorerer (Eng:Walyer), bean a raibh iomrá léi mar cheannairceach.<ref>McFarlane, 2008: 119</ref><ref>Ryan 1996, lch 141</ref> Bhain sí leis na Punnilerpanner, ach nuair a d’éalaigh sí ó na sealgairí chuaigh sí leis na Plairhekehillerplue. Bhí sí i gceannas orthu agus iad ag ionsaí fostaithe den [[Van Diemen's Land Company]]. Ba é seo an chéad uair a bhain Bundúchasaigh feidhm as muscaeid. Gabhadh í ach dhiúltaigh sí dul ag obair agus cuireadh go dtí Oileán na bPiongainí (Penguin Island) í. Ina dhiaidh sin coinníodh í ar Oileán na nEalaí agus thug sí iarracht ar éirí amach a chur ar bun. Ní raibh de nós ag Bundúchasaigh mná dul i mbun cogaidh riamh, ach anois bhí a lán acu ag ionsaí Eorpach.<ref>Merry</ref> Dúirt an staraí James Bonwick gur léir go raibh mná éigin fuadaithe ag sealgairí ach go raibh mná eile ann a bhí dílis dá bhfir nua agus a théadh abhaile le bronntanais.<ref>Bonwick2, lgh 295-297</ref> Tugann sé cuntas ar an drochíde a thugadh sealgairí éigin do Bundúchasaigh mná.<ref>Bonwick2, lgh 295-301</ref> Nuair nach raibh an oiread sin ban ar fáil le “trádáil” mhéadaigh ar an bhfuadach, agus sa bhliain 1830 dúradh go raibh caoga bean ar a laghad ina sclábhaithe ar oileáin Chaolas Bass.<ref name="Merry">Kay Merry [http://ehlt.flinders.edu.au/projects/counterpoints/Proc_2003/A8.pdf The Cross-Cultural Relationships Between the Sealers and the Tasmanian Aboriginal Women at Bass Strait and Kangaroo Island in the Early Nineteenth Century pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914001337/http://ehlt.flinders.edu.au/projects/counterpoints/Proc_2003/A8.pdf |date=2007-09-14 }}, [[Flinders University]] Department of History 2003</ref> <blockquote>"Harrington, a sealer, procured ten or fifteen native women, and placed them on different islands in Bass's Straits, where he left them to procure skins; if, however, when he returned, they had not obtained enough, he punished them by tying them up to trees for twenty-four to thirty-six hours together, flogging them at intervals, and he killed them not infrequently if they proved stubborn." (H.W.Parker ''The Rise, Progress, and Present State of V. D. Land'' 1833)<ref>Roth, Henry Ling: [http://www.archive.org/stream/aboriginestasma00tylogoog/aboriginestasma00tylogoog_djvu.txt The Aborigines of Tasmania], F. King & Sons, Halifax U.K. 1899</ref></blockquote> Tháinig laghdú tapa ar líon na mban i dtuaisceart na Tasmáine, agus faoin mbliain 1830 ní raibh ach triúr ban in oirthuaisceart na Tasmáine i measc 72 fear.<ref>Flood 2006, lgh 58-60</ref> Ach maíonn mórán Bundúchasach Tasmánach gur de shliocht mhuintir na sealgaireachta iad. === Tar éis theacht na nEorpach === [[Íomhá:Dowling Natives of Tasmania.jpg|thumb|deas|Robert Dowling: ''Group of Natives of Tasmania'', 1859.]] Idir na blianta 1803 agus 1823 bhí dhá thréimhse achrainn idir Bundúcahsaigh agus coilínigh. Idir na blianta 1803 agus 1823 bhí achrann ann faoi bhia ar nós oisrí agus cangarúnna. Idir na blianta 1808 agus 1823 bhí feirmeoirí, sealgairí rónta agus sealgairí míolta móra ag fáil Bundúchasaigh mná le trádáil nó le fuadach toisc a laghad sin ban bán a bheith ann. Bhíodh achrann faoi mhná idir na treibheanna dá bharr agus tháinig laghdú ar an daonra Bundúchasaigh. Bhí ceithre Bhundúchasach is seachtó(ar mhná a bhformhór mór) ina gcónaí le sealgairí ar oileáin Chaolas Bass anuas go dtí 1835.<ref>Ryan 1996, lch 313</ref> Faoin mbliain 1816 bhí mórán páistí Bundúchasacha á bhfuadach mar sclábhaithe. Sa bhliain 1814 chuir an Gobaharnóir Thomas Davey fógra amach á rá gur chuir an fuadach seo fearg air, agus sa bhliain 1819 chuir an Gobharnóir William Sorell an fógra amach arís agus d’ordaigh go gcuirfí páistí fuadaithe chun [[Hobart]] mar a gcothódh an rialtas iad.<ref>[http://www.gwb.com.au/gwb/news/sorry/stolen12.html Bringing them Home - The Report] Human Rights and Equal Opportunity Commission</ref> Bhí a lán leanaí Bundúchasacha ina gcónaí le lonnaitheoirí. Thóg sealgaire Éireannach dar shloinne Ó Briain buachaill óg ar mhór an cúnamh dó é, ach bhí míghnaoi ag a mhuintir féin air mar go raibh gráin aige orthu de bharr a chuid oiliúna Eorpaí.<ref>Merry</ref> Taispeánann tuairiscí baiste gur tugadh sé leanbh is fiche isteach i dtithe lonnaitheoirí, agus cuireadh roinnt páistí Bundúchasacha chun Scoil na nDílleachtaí in Hobart.<ref>Flood 2006, lch 77</ref> Bhí ocht mBundúchasach is caoga idir óg agus fhásta ina gcónaí le lonnaitheoirí sa Tasmáin anuas go dtí an bhliain 1835.<ref>Ryan 1996, lch 176</ref> Deir staraithe áirithe nach fiú galracha Eorpacha a chur san áireamh roimh an mbliain 1829.<ref>Boyce, James (2008): ''Van Diemen’s Land'', lch 65. Black Inc. ISBN 978-1-86395-413-6</ref> Deir staraithe eile, ar nós [[Geoffrey Blainey]] and [[Keith Windschuttle]], gurb iad na galracha sin is mó a scrios daoine de shliocht lán-Bhundúchasach. Deir Keith Windschuttle nár shroich an bholgach an Tasmáin riamh ach go ndearna an fliú, an niúmóine, an eitinn agus galracha véinéireacha slad ar na Bundúchasaigh. Déanann an staraí James Bonwick agus an t-antraipeolaí H. Ling Roth, ag scríobh dóibh sa 19ú haois, tagairt do dhrochthoradh na ngalracha agus na neamhthorthúlachta. Mar a deir Josephine Flood: "Venereal disease sterilised and chest complaints - influenza, pneumonia and tuberculosis - killed".<ref>Flood 2006, lgh 77, 90, 128</ref><ref>Windschuttle, lgh 372-376</ref> Thug Bonwick cuntas ar bhéaloideas Bundúchasach faoi aicíd fhorleata fiú roimh choilíniú foirmiúil sa bhliain 1803. “Mr Robert Clark, in a letter to me, said : 'I have gleaned from some of the aborigines, now in their graves, that they were more numerous than the white people were aware of, but their numbers were very much thinned by a sudden attack of disease which was general among the entire population previous to the arrival of the English, entire tribes of natives having been swept off in the course of one or two days' illness'.”<ref> Bonwick1, lgh 84-85</ref> B'fhéidir gur tholg siad galracha ó mhairnéalaigh nó ó shealgairí rónta.<ref>Flood 2006, lgh 66-67</ref> Scríobh an t-antraipeolaí Henry Ling Roth: <blockquote>Calder, who has gone more fully into the particulars of their illnesses, writes as follows ...: “Their rapid declension after the colony was founded is traceable, as far as our proofs allow us to judge, to the prevalence of epidemic disorders….”<ref>H.Roth</ref> Roth was referring to James Erskine Calder who took up a post as a surveyor in Tasmania in 1829 and who wrote a number of scholarly papers about the Aboriginal people. "According to Calder, a rapid and remarkable declension of the numbers of the aborigines had been going on long before the remnants were gathered together on Flinders Island. Whole tribes (some of which Robinson mentions by name as being in existence fifteen or twenty years before he went amongst them, and which probably never had a shot fired at them) had absolutely and entirely vanished. To the causes to which he attributes this strange wasting away ... I think [[infertility|infecundity]], produced by the infidelity of the women to their husbands in the early times of the colony, may be safely added ... Robinson always enumerates the sexes of the individuals he took; ... and as a general thing, found scarcely any children amongst them; ... adultness was found to outweigh infancy everywhere in a remarkable degree ...<ref>H.Roth, lgh 172-173</ref></blockquote> Sa bhliain 1832 thug George Augustus Robinson athchuairt ar chósta thiar na Tasmáine, áit arbh fhada ón limistéar coilínithe í, agus scríobh: "The numbers of aborigines along the western coast have been considerably reduced since the time of my last visit [1830]. A mortality has raged amongst them which together with the severity of the season and other causes had rendered the paucity of their number very considerable".<ref>Plomley, N. J. B. (ed.), ''Friendly Mission'', Tasmanian Historical Research Association, Hobart, 1966, lch 695, Robinson ag scríobh chun Edward Curr, 22 Meán Fómhair 1832</ref> Idir na blianta 1825 agus 1831 d’aithin na coilínigh go raibh treallchogaíocht ar siúl ag na Bundúchasaigh. Is éard ba chúis léi méadú mór ar an ngrásaeireacht agus ar an daonra Eorpach. Bhi a lán Bundúchasach ina gcónaí i measc na gcoilíneach. Thugadh na coilínigh lón do na Bundúchasaigh a ghabhadh trasna an limistéar coilínithe de réir na séasúr, lón a bhíodh mar chúiteamh ar na seantailte sealgaireachta, ach bhí drogall ar choilínithe nua an socrú seo a choinneáil ar siúl, agus thosaigh na Bundúchasaigh ag goid bia ó bhotháin. Deireadh an Rialtas nárbh iad na Bundúchasaigh faoi deara an naimhdeas, ach nuair a crochadh [[Musquito]] sa bhliain 1825 ghéaraigh an díospóireacht. Dúirt na “daoine uaisle” nár cheart pionós a thabhairt do Bhundúchasaigh as a gcríoch a chosaint, ach b’fhearr leis an gcosmhuintir níos mó Bundúchasach a chrochadh lena gceansú. Thaobhaigh an Gobharnóir Arthur leis an gcosmhuintir. Thugadh an iris oifigiúil cuntas ar "retaliatory actions" de chuid na mBundúchasach, ach sa bhliain 1826 thug sé tuairisc ar "acts of atrocity". Shocraigh an Rialtas go ndíbreodh saighdiúirí an Bundúchasaigh as an limistéar áitrithe. Chuir Fógra Ríoga de chuid na bliana 1828 urphoist mhíleata á mbunú ar na teorainneacha, agus fógraíodh go gcuirfí dlí míleata i bhfeidhm ar Bhundúchasaigh. Aithníodh go raibh bealaí traidisiúnta ann le haghaidh imirce shéasúrach, ach b’éigean do Bhundúchasaigh pasanna a bheith acu. Tugadh duaiseanna as daoine gan phas a ghabháil, £5 an duine fásta agus £2 an páiste. Is minic a tharla seilg dá bharr agus a maraíodh Bundúchasaigh. Deir an Gobharnóir Arthur sna tuairiscí a chuir sé chun an Rúnaí Stáit gurbh iad na coilínigh féin ba chúis leis an marú.<ref>Cove, John J (1996). '' What the Bones Say: Tasmanian Aborigines, Science, and Domination'', lgh 25-29. McGill-Queen's Press – MQUP. ISBN 0-88629-247-6</ref>. Bhí na Bundúchasaigh scanraithe ag an gCogadh Bundúchasach (“Black War”) sna blianta 1828-32 agus ag Locadh na mBundúchasach (“Black Line”) sa bhliain 1830. D’éirigh le mórán Bundúchasach éalú ón locadh sin, ach thug an scéal an oiread sin suaitheadh intinne dóibh go raibh siad sásta géilleadh do Robinson agus dul go dtí Oileán Flinders. ==== Fianaise sna cáipéisí ar mharú agus ar ghabháil 1800-1835 ==== Is dócha gur fomheastachán atá sna figiúirí.<ref>Ryan 1996, lgh 313-314</ref> {| class="wikitable" |- ! Treibh ! An líon a gabhadh ! An líon a lámhachadh ! Lonnaitheoirí a maraíodh |- | Cuas na nOisrí | 27 | 67 | 50 |- | An tOirthuaisceart | 12 | 43 | 7 |- | An Tuaisceart | 28 | 80 | 15 |- | An Abhainn Mhór | 31 | 43 | 60 |- | An Lár Tíre Thuaidh | 23 | 38 | 26 |- | Beinn Laomainn | 35 | 31 | 20 |- | An tIarthuaisceart | 96 | 59 | 3 |- | An Cósta Thiar Theas | 47 | 0 | 0 |- | An tOirdheisceart | 14 | 1 | 2 |- | '''An tIomlán''' | 313 | 362 | 183 |} ==== Atháitriú na mBundúchasach ==== Sa chuid deiridh den bhliain 1831 thug George Augustus Robinson 51 Bundúchasach leis go dtí áit ar Oileán Flinders a dtugtaí The Lagoons uirthi. Tharla nach raibh sí oiriúnach toisc go raibh sí gan uisce agus rite le gaoth, agus nach raibh talamh insaothraithe ann. Mura bhfuair na Bundúchasaigh prátaí ó shealgairí agus teacht ar chánóga earrghearra a bheith acu bheidís marbh le hocras. Laistigh de roinnt míonna cailleadh duine is tríocha acu.<ref>H.Roth, lch 3</ref> <blockquote>They were lodged at night in shelters or "breakwinds." These "breakwinds" were thatched roofs sloping to the ground, with an opening at the top to let out the smoke, and closed at the ends, with the exception of a doorway. They were twenty feet long by ten feet wide. In each of these from twenty to thirty blacks were lodged ... To savages accustomed to sleep naked in the open air beneath the rudest shelter, the change to close and heated dwellings tended to make them susceptible, as they had never been in their wild state, to chills from atmospheric changes, and was only too well calculated to induce those severe pulmonary diseases which were destined to prove so fatal to them. The same may be said of the use of clothes ... At the settlement they were compelled to wear clothes, which they threw off when heated or when they found them troublesome, and when wetted by rain allowed them to dry on their bodies. In the case of Tasmanians, as with other wild tribes accustomed to go naked, the use of clothes had a most mischievous effect on their health.<ref>H.Roth</ref></blockquote> [[Íomhá:Benjamin Duterrau - Mr Robinson's first interview with Timmy - Google Art Project.jpg|thumb|clé|Benjamin Duterrau, ''Mr Robinson's first interview with Timmy'', 1840]] Faoi Eanáir 1832 bhí cheithre Bhundúchasach is daichead eile ann agus bhí na treibheacha difriúla i mbun troda. Aistríodh go dtí an tOileán Glas iad ach tugadh ar ais go dtí The Lagoons iad. I nDeireadh Fómhair 1832 socraíodh ar champa nua a thógáil ar Oileán Flinders. Thugtaí Wybalenna air.<ref>H.Roth</ref> Sa bhliain 1833 d’éirigh le Robinson áitiú ar an gcéad caoga is ceithre dhuine de shliocht “lán-Bhundúchasach” dul ann. Tugadh tithe, lón, éadaí dóibh, agus bhí scoil agus dochtúir ann. Daoránaigh a dhéanadh an chuid is mó den obair.<ref>Flood 2006, lch 88, citing Reynolds</ref> Baineadh páistí idir sé bliana agus cúig bliana déag dá muintir chun go dtógfadh an fear stórais agus seanmóirí tuata iad.<ref>HREOC</ref> Bhí cead ag na Bundúchasaigh an t-oileán a shiúl, agus ba mhinic amuigh ag seilg iad toisc gur ghann é an lón. Faoin mbliain 1835 bhí an scéal chomh dona sin go ndeachaigh Robinson i gceannas chun bail níos fearr a chur ar chúrsaí. Ach i gceann ceithre bliana déag cailleadh an chuid is mó den dá chéad is fiche duine a tháinig ann le Robinson. Is beag leanbh a rugadh nó a tháinig slán ina dhiaidh sin. [[Íomhá:oyster cove mob.jpg|thumb|250px|right|Dream Chuas na nOisrí]] Sa bhliain 1839 cheap an Gobharnóir Franklin coiste chun Wybalenna a scrúdú. Dúirt an tuairisc go raibh an scéal go dona fós, cé nár admhaíodh an méid sin go poiblí. I Mí Mhárta 1847 thug seisear Bundúchasach ó Wybalenna achainí don Bhanríon Victoria, ag iarraidh go seasfaí leis na gealltanais a tugadh dóibh faoin mbail a chuirfí orthu. I Mí Dheireadh Fómhair 1847 aistríodh na seacht mBundúchasach is daichead a bhí beo fós go dtí Cuas na nOisrí.<ref>Bonwick2, lgh 270-295</ref> Tháinig 44 duine acu slán (aon lánúin déag, dáréag fear gan phósadh agus deich bpáiste) agus cuireadh na páistí chun Scoil na nDílleachtaí in Hobart.<ref>HREOC</ref> Ní raibh an áit nua sláintiúil. Thug na Bundúchasaigh iarracht ar a ndúchas a shaothrú fós, rud nár thaitin leis na húdaráis toisc gur chomhartha “míbhuíochais” é. Ní raibh beo díobh sa bhliain 1859 ach timpeall dáréag, agus cailleadh an duine deireanach sa bhliain 1876. ==== Na hantrapeolaithe ==== Ó sheascaidí an 19ú haois amach bhí iarsmalanna ag iarraidh baill de choirp Bhundúchasacha nó cnámharlacha a fháil chun léargas a fháil ar ghnéanna den [[pailé-antraipeolaíocht|phailé-antraipeolaíocht]]. Bhí glaoch ar leith ar chloigne Tasmánacha. Bhain Cumann Ríoga na Tasmáine corp Truganini aníos sa bhliain 1878 agus bhí a cnámharlach ar taispeáint i Músaem na Tasmáine anuas go dtí an bhliain 1947.<ref>[http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A060326b.htm Trugernanner (Truganini) (1812? - 1876)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520142743/http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A060326b.htm |date=2011-05-20 }}, ''Australian Dictionary of Biography''</ref> Shíl Bundúchasaigh riamh go bhfuil lorg an dímheasa ar bhailiúcháin den saghas sin, mar níl an t-anam suaimhneach go gcuirtear ina áit dhúchais. Tá coirp Bhundúchasacha á dtabhairt ar ais go fóill. Dhéanadh Astrálaigh neamh-Bhundúchasacha talamh slán de go raibh Bundúchasaigh na Tasmáine “imithe in éag”. Ó sheachtóidí an 20ú haois i leith, áfach, tá gníomhaithe ag iarraidh a chur in iúl go bhfuil sliocht na mBundúchasach úd ann go fóill. Níl pobal Bundúchasach na Tasmáine ar aon intinn, áfach, faoi nádúr an “Bhundúchasachais”. Scar na Palawa leis na [[Lia Pootah]] sa bhliain 1996, agus tugadh údarás dóibh a shocrú cé hiad na daoine ar de shliocht Bundúchasach iad sa Tasmáin agus ceart acu dá réir ar sheirbhísí Bundúchasacha. Ní aithníonn na Palawa ach daoine ar de shliocht phobal Chaolas Bass iad: deir na Lia Pootah, de réir foinsí béaloidis, gur de shliocht na mBundúchasach a d’fhan sa Tasmáin iad. Is dóigh leis na Lia Pootah nach labhraíonn Lárionad Bundúchasach na Tasmáine thar a gceann toisc gurb iad na Palawa a reachtálann é.<ref>Tasmanian Aboriginal Historical Service" 26 March 2008:http://www.tasmanianaboriginal.com.au {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815180846/http://www.tasmanianaboriginal.com.au/ |date=2012-08-15 }}: 'Who makes up the Tasmanian Aboriginal community?' Lia Pootah Community</ref><ref>[http://www.abc.net.au/4corners/stories/s658453.htm Agallamh le Kaye McPherson (seanóir Lia Pootah)] [[Four Corners (TV program)|Four Corners]] [[Australian Broadcasting Corporation]] 26 August 2002</ref> Ón mbliain 2007 i leith tá daoine ag iarraidh tástáil DNA a úsáid chun ginealaigh a dhéanamh amach. Cuireann na Palawa in aghaidh úsáid na tástála seo, ach deir na Lia Pootah gur fearr í ná an an bealach atá anois ann chun an Bundúchasachas a dhearbhú.<ref>Matthew Denholm, [http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,21238214-28737,00.html "A bone to pick with the Brits"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006202639/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,21238214-28737,00.html |date=2008-10-06 }}, ''The Australian'', 17 February 2007.</ref> I Mí Aibreáin 2000 phléigh an ''Legislative Council Select Committee on Aboriginal Lands'' a dheacra a bhí sé an Bundúchasachas a dheimhniú de réir an bhéaloidis. Thug an tOllamh [[Cassandra Pybus]] sampla de seo: chuir béaloideas phobal Bundúchasach Ghleann Huon agus Chaolas D’Entrecasteaux in iúl gur de shliocht beirt Bhundúchasach mná iad, ach thaispeáin an taighde gur dhaoránaigh iad na mná a bhí i gceist. Fadhb eile ba ea na lonnaitheoirí neamh-Eorpacha. B’Afrai-Mheiriceánaigh iad suas le sé chéad duine de na daoránaigh, agus níor de shliocht Eorpach cuid de na saorlonnaitheoirí. B’fhéidir gur de shliocht beirt Afracach a ghlac deontais talún ar Oileán Bruny is ea an pobal Bundúchasach atá ina gcónaí anois ann. Tá fiche Afrai-Mheiriceánach agus Lascar le fáil i ndaonáireamh Hobart na bliana 1818, agus tá deichniúr Indiach agus Afracach ar tugadh deontais talún i lár na Tasmáine dóibh ar liosta paisinéirí an ''Lady Nelson''. Slogadh clann na lonnaitheoirí seo sa phobal mór toisc nach ndearnadh aon idirdhealú riamh idir iad agus na lonnaitheoirí Eorpacha.<ref>[http://www.parliament.tas.gov.au/ctee/Witnesses/PYBUS.htm Legislative Council Select Committee on Aboriginal Lands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812220529/http://www.parliament.tas.gov.au/ctee/Witnesses/PYBUS.htm |date=2012-08-12 }} 10 April 2002</ref> Tá na Palawa ag iarraidh teanga Thasmánach a dtugtar [[palawa kani]] uirthi a athchruthú as focail i seantuairiscí ar na teangacha Tasmánacha. == Reachtaíocht == I Mí an Mheithimh 2005 rinne Comhairle Reachtaíochta na Tasmáine sainmhíniú nua ar an mBundúchasachas san Aboriginal Lands Act.<ref>[http://www.thelaw.tas.gov.au/tocview/index.w3p;cond=;doc_id=98%2B%2B1995%2BAT%40EN%2B20040730000000;histon=;prompt=;rec=;term= Tasmanian Legislation - Aboriginal Lands Act 1995]</ref> Ritheadh an Bille chun go gcuirfí toghcháin ar siúl don Chomhairle Tailte Bhundúchasach. Is féidir le duine a mhaíomh gur Bundúchasach Tasmánach é de réir na gcritéar seo: * Sinsearthacht * Féinaitheantas * Aitheantas pobail == Cúiteamh a dhéanamh leis na “Glúine Fuadaithe”" == Ar 13 Lúnasa 1997 rinneadh Ráiteas um Leithscéal (faoi fhuadach páistí) a dtoiligh Parlaimint na Tasmáine d’aonghuth leis, á rá go an Teach doilíosach i ngeall ar na beartais ba chúis le fuadach páistí Bundúchasacha. I Mí na Samhna 2006 ba í an Tasmáin an chéad Stát san Astráil a thairg cúiteamh airgid do na Glúine Fuadaithe, Bundúchasaigh ar fhuadaigh gníomhaíochtaí stáit agus misin eaglaise óna muintir iad idir na blianta 1900 agus 1972. == Nótaí == {{reflist|colwidth=30em}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/0/f6fa372655dcc15fca256c3200241893?OpenDocument Statistics - Tasmania - occupation] (from the [[Australian Bureau of Statistics]]) * [http://www.tasmanianaboriginal.com.au/liapootah/index.htm The Lia Pootah People Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040404032651/http://www.tasmanianaboriginal.com.au/liapootah/index.htm |date=2004-04-04 }} * [http://www.abc.net.au/pm/stories/s746130.htm Historian dismisses Tasmanian aboriginal genocide "myth"] (trascríobh d’agallaimh a rinne Peter McCutcheon leis na staraithe agus údair Keith Windschuttle agus Henry Reynolds do [[Australian Broadcasting Corporation|raidió ABC]] sa bhliain 2002) * [http://www.antar.org.au/ Australians for Native Title and Reconciliation] (ANTaR) * [http://www.reconciliationaustralia.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051219004805/http://www.reconciliationaustralia.org/ |date=2005-12-19 }} Reconciliation Australia * [http://wwwmcc.murdoch.edu.au/ReadingRoom/film/Tasmanian.html 1984 Léirmheas ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531061036/http://wwwmcc.murdoch.edu.au/ReadingRoom/film/Tasmanian.html |date=2013-05-31 }} ar "The Last Tasmanian" (1978), scannán faisnéise le Tom Haydon * [http://smh.com.au/articles/2002/10/16/1034561211169.html "Tension in Tasmania over who is an Aborigine"] Alt le Richard Flanagan ó ''The Sydney Morning Herald'' * [http://www.hreoc.gov.au/bth/text_versions/map/history/tas.html Stair ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040111095905/http://www.hreoc.gov.au/bth/text_versions/map/history/tas.html |date=2004-01-11 }} de chuid an Human Rights and Equal Opportunity Commission. * [http://www.nma.gov.au/collections-search/display?irn=60245 National Museum of Australia]{{Dead link|date=Nollaig 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Catagóir:Daoine Astrálacha]] [[Catagóir:An Tasmáin]] 3zoz1hzbm4fryc2qlubcoomuzw53069 0 47829 1306296 1259661 2026-04-03T14:01:51Z Saighneánach 72809 Tidy 1306296 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is comhairle áitiúil í '''Comhairle Pheairt is Cheann Rois''' a dhéileálann le [[Comhairle Pheairt is Cheann Rois|Pheairt agus is Cheann Rois]], ceann de na 32 [[Ceantair chomhairle na hAlban|limistéar comhairle in Albain]]. Níor bhain aon ghrúpa polaitiúil amháin tromlach na suíochán amach ar an gcomhairle ó 1999 i leith. Tá sé bunaithe i b[[Peairt]]. == Stair == Cruthaíodh ceantar darb ainm Peairt agus Ceann Rois sa bhliain 1975. Bhí Comhairle Cheantair Pheairt agus Cheann Rois ar cheann de thrí údarás de leibhéil íochtair laistigh den réigiún Taobh Tatha, in éineacht le hAonghas agus [[Dùn Dèagh|Dún Dé]]. Ainmníodh é i ndiaidh an dá [[Contaetha na hAlban|chontae]] stairiúla, ''[[Siorrachd Pheairt]]'' agus [[Ceann Rois|Siorrachd Cheann Rois]], a d'fheidhmigh a comhairlí contae le chéile mar 'Chomhchomhairle Contae Pheairt agus Cheann Rois' idir 1930 agus 1975.<ref>{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government (Scotland) Act 1929|year=1929|chapter=25|section=10|access-date=1 August 2024}}</ref><ref>{{London Gazette|city=e|issue=18972|page=165|date=16 March 1971|access-date=1 August 2024}}</ref> Cruthaíodh ceantar Pheairt agus Cheann Rois sa bhliain 1975, agus chlúdaigh sé Siorrachd Cheann Rois ina hiomlán roimh 1975 agus an chuid is mó de Shiorrachd Pheairt roimh 1975.<ref>{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government (Scotland) Act 1973|year=1973|chapter=65|access-date=3 August 2024}}</ref> == Bailte == * [[Braonan]], [[Blàr Athall]], [[Blár Ghobhraidh]], [[Baile Chloichridh]] * [[Cuimrigh]], [[Cúbar Aonghais]], [[Craoibh]], [[Ceann Rois (baile)|Ceann Rois]] * [[Drochaid Èireann]], [[Drochaid Theilt]], [[Dún Chailleann]] * [[Obar Pheallaidh]] * [[Peairt, Albain|Peairt]] * [[Srath Gaoithe]], [[Sgàin]] * [[Uachdar Árdair, Comhairle Pheairt is Cheann Rois|Uachdar Árdair]] == Sráidbhailte == * [[Achadh Chaladair]], [[Àth a' Chàirn]], [[Achadh na Follt]], [[Áird an Tulaich]], [[Allt Cluaine]], [[Ailt]], [[Árdach]], [[Aird Talnaig]], [[Àth Maol Ruibhe]] * [[Baile an Luig]], [[Blár-na-Gobhainn]], [[Both Bhùirnich]], [[Baile a' Chlachain]] * [[A' Cheapaich]], [[Cárn Bó]], [[Cluainidh]], [[Creagaidh]], [[A' Cheannmhor]], [[Coille Chnagaidh]], [[Ceann Loch, Comhairle Pheairt is Cheann Rois|Ceann Loch]], [[Ceann Loch Raineach]], [[An Ceann Árd|An Ceann Árd, Gobharaidh]], [[Ceann Eas Ciad]], [[Cinn Rosaidh]], [[An Ceann Árd, Athall]], [[Cille Mhìcheil, Peairt|Cille Mhìcheil]] * [[Dáil Ghiuthais]], [[Dubhailigh]], [[Dul]], [[Dúnán]] * [[Feárnan]], [[Feith nan Ceann]], [[Forgrann Eithne]], [[Fothair Tabhaicht]], [[Fartairchill]] * [[Gleann Fairg]], [[Gar an Tulaich]] * [[Innis Tuathar]], [[Inbhir Ghobharaidh]] * [[Labhar]], [[Lag an Ratha]], [[Longartaidh]] * [[Mìgeil]], [[Meadhainnigh]], [[Magh Bháird]], [[Mórthlaich]], [[Maothail, Peairt|Maothail]] * [[Obar Fhargaidh]], [[Obar Dailchinn]], [[Obar Neithich]], [[Obar Ruadhainn]] * [[Am Port Mór, Peairt|Am Port Mór]] * [[Rochgorton|Ráth a' Ghoirtein]], [[Rinn Dealgros]] * [[Seann Bhlár]], [[Spideal Ghlinn Sìdh]], [[Srath Tatha]] * [[Trian a' Phúir]], [[Tobair Mhuire]], [[An Tulach, Comhairle Pheairt is Cheann Rois|An Tulach]] * [[Uachdar Árdair, Comhairle Pheairt is Cheann Rois|Uachdar Árdair]] == Tíreolaíocht == * [[Athall]], [[Abhainn Àrdail]], [[Abhainn Ghar]] * [[A' Bhuidheanach Bheag]], [[Beinn a' Chuallaich]], [[Beinn Ghlas]], [[Beinn a' Chaisteil]], [[Beinn Mhanach]], [[Beinn Údlamain]], [[Beinn Labhair]], [[Beinn Mhúrlaig]], [[Beinn a' Bhreacaidh]], [[Bráigh Raithneach]], [[Bealach Druim Uachdair]] * [[An Cárn Bhailg]], [[Cárn a' Chlamhain]], [[Cárn a' Gheóidh]], [[An Càrn Gorm, Siorrachd Pheairt|An Càrn Gorm]], [[Cárn Mairg]], [[Creag Odhar]] * [[Glas Maol]], [[Glas Tulaichean]], [[Gleann Amain]], [[Gleann na h-Eaglais]], [[Gobharaidh]], [[Gleann Sídh]], [[Gleann Teilt]] * [[Loch Éireann]], [[Loch Dhún Alastair]], [[Loch Lìobhann]], [[Loch Faschoille]], [[Loch Liobhunn]], [[Loch Raineach]], [[Loch Tatha]], [[Loch Teimhil]], [[Linne Tatha]] * [[Am Monadh]], [[Meall Buidhe]], [[Meall Garbh]], [[Meall Greigh]], [[Meall nan Aighean]], [[Meall nan Tarmachan]], [[Monadh Ochail]], [[Meall an Dobharchain]] * [[An Socach, Comhairle Pheairt is Cheann Rois|An Socach]], [[An Stúc]], [[Sídh Chailleann]], [[Sgairneach Mhór]], [[Na Sidhbheanntan]], [[Stúc a' Chroin]], [[Srath Éireann]] * [[Uisge Amain]] == Cultúr == * [[Caisteal Dubh Mhaothlinne]] * [[Dún Alastair]], [[Dún Iar]], [[Dún Chailleann is Braonan]] * [[Stéisean Blàr Athall]], [[Stéisean Dhún Chailleann is Braonan]], [[Stéisean Ghleann Eagas]], [[Stéisean Inbhir Ghobhraidh]], [[Stéisean Pheairt]], [[Stéisean Bhaile Chloichridh]], [[Stéisean Raineach]] == Naisc Sheachtracha == * [http://www.linguae-celticae.org/dateien/Gaidhlig_Local_Studies_Vol_27_Peairt_Sruighlea_Ed_II.pdf Siorrachd Pheairt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175136/http://www.linguae-celticae.org/dateien/Gaidhlig_Local_Studies_Vol_27_Peairt_Sruighlea_Ed_II.pdf |date=2016-03-03 }} ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Comhairle Pheairt is Cheann Rois}} [[Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban]] [[Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois]] [[Catagóir:Polaitíocht Pheairt agus Cheann Rois |Polaitíocht Pheairt agus Cheann Rois ]] [[Catagóir:Údaráis áitiúla na hAlban]] [[Catagóir:Eagraíochtaí atá lonnaithe i bPeairt agus i gCeann Rois]] [[Catagóir:Polaitíocht Pheairt, Albain]] jovr57ehjby98xalkmgc1gijt253rz8 0 59739 1306287 1266838 2026-04-03T13:48:21Z Saighneánach 72809 Tidy 1306287 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh''' (c. 1600 – 1671) staraí oidhreachtúil deireanach na h[[Éire|Éireann]]. I Leacán i seanlimistéar Thír Fhiachrach (i g[[Contae Shligigh]]) a rugadh é. Bhí Clann Fhir Bhisigh ina gcónaí ann le tamall fada. Ba é [[Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh|Giolla Íosa Mór]] (d’éag 1643) athair an Dubhaltaigh, agus bhí lúb ghaoil ag a mháthair le [[Brian na Carraige Mac Diarmada|Brian Mac Diarmada]], a chuir ''[[Annála Loch Cé]]'' le chéile. Giolla Íosa Mór féin a chuir le chéile ''[[Leabhar Leacáin]]'' agus ''[[Leabhar Buí Leacáin]]''. Triúr deartháireacha a bhí ag an Dubhaltach agus, b’fhéidir, cúpla deirfiúr, agus ní fios ar phós sé. Ba é an duine deiridh é dá mhuintir a chuaigh le léann.<ref>Mac Fhirbhisigh, An Dubhaltach (c.1600–1671). ''[[Ainm.ie]]'': http://ainm.ie/Bio.aspx?ID=1358.</ref> Ní luaitear é go dtí 1643 agus é i m[[Baile Mhic Aogáin]] i g[[Contae Thiobraid Árann]], áit a raibh sé i mbun ''Dúil Laithne'', gluais [[An Laidin|Laidine]],<ref>I gcló ag [[Whitley Stokes]] in ''[[Goidelica]]'' in 1872.</ref> agus ag cóipeáil annálacha.<ref>I gcló ag J.N. Radner faoin teideal ''[[Annála Easpacha na hÉireann]]'', 1978.</ref> Dealraíonn sé gur tugadh teagasc sa dlí dó i scoil cháiliúil ar bhruacha [[Loch Deirgeirt]]. Fuair sé oiliúint mar fhile freisin. Deirtear gur thug sé Béarla, Laidín agus roinnt [[An Ghréigis|Gréigise]] leis ó scoil i n[[Gaillimh]]. B’fhéidir gur i dtús na 1640í a scríobh sé ''[[Chronicon Scotorum|Chronicum Scotorum]]'',<ref>In eagar ag W.M. Hennessy 1886.</ref> agus sna 1640í freisin a chuir sé ''[[Foclóir Féineachais]]'' le chéile, saothar nach maireann de ach blúire. I nGaillimh a bhí cónaí air idir 1645–c.1652, tréimhse corraithe, agus é ag breacadh ''[[Leabhar na nGinealach]]''. Saothar é atá inchomórtais le ''[[Annála Ríoghachta Éireann]]''.<ref>Mac Fhirbhisigh, An Dubhaltach (c.1600–1671). ''Ainm.ie'': http://ainm.ie/Bio.aspx?ID=1358.</ref> Agus é i nGaillimh d’aistrigh sé go Gaeilge rialacha a bhain le hOrd San Clára, a raibh clochar acu ann.<ref>I gcló ag [[Eleanor Knott]] in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]'', 15, 1948: ‘A seventeenth century Irish version of the Rule of St. Clare’.</ref> Sa cholafan deir sé:<blockquote>‘Dá dtugadh an treas ní dá aire, mar atá simplíocht nó bacaí na Gaeilge a chuireas orthu seo: ní trí ghainne na Gaeilge tig sin, ach trí easpa a heolais ar chách [mná rialta an oird], ionnas gurb usa leo focail choimhthíocha a thuiscint ná focail fhíora na Gaeilge’.<ref>Luaite in Mac Fhirbhisigh, An Dubhaltach (c.1600–1671). ''Ainm.ie'': http://ainm.ie/Bio.aspx?ID=1358.</ref></blockquote>Timpeall 1653 bhí sé ar ais i dTír Fhiachrach. Tá tagairt déanta dó i dtuairisc cháin na toite (‘''Hearth Tax''’) i 1663 mar ‘Dudley Firbissy’. Bhí caidreamh aige leis an Ridire [[James Ware]], scoláire cáiliúil, agus d’aistrigh sé iontrálacha ó ''Annála Leacáin'' dó. Mír luachmhar an t-aistriúchán sin ó cailleadh an buntéacs. D’fhill an Dubhaltach ar Thír Fhiachrach i ndiaidh bhás Ware, agus dhúnmharaigh Thomas Crofton éigin é i dteach síbín in Eanáir 1671. ==Nótaí== {{reflist}} ==Le léamh== [[Nollaig Ó Muraíle|Ó Muraíle, Nollaig]] (1996). ''The Celebrated Antiquary, Dubhaltach Mac Fhirbhisigh (c.1600–1671): His Lineage, Life and Learning''. Maigh Nuad: An Sagart. Ó Muraíle, Nollaig (1996). ‘“Aimsir an Chogaidh Chreidmhigh”. An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh a lucht aitheantais agus polaitíocht an seachtú haois déag’ in ''Nua-Léamha: gnéithe de Chultúr, Stair agus Polaitíocht na hÉireann c.1600–c.1900'', in eagar ag [[Máirín Ní Dhonnchadha]]. [[An Clóchomhar]]. {{DEFAULTSORT:Firbhisigh, Dubhaltach Mac}} [[Catagóir:Staraithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 17ú haois]] [[Catagóir:Staraithe]] blxynufjh41ughw2blhoapbupbjo2ql 0 66541 1306292 1270260 2026-04-03T13:56:22Z Saighneánach 72809 Tidy 1306292 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba réabhlóideach Éireannach é '''Deasún Mac Gearailt''' ('''Desmond FitzGerald''' i mBéarla) (13 Feabhra 1888 – 9 Aibreán 1947) agus file, poiblitheoir polaitiúil agus polaiteoir de chuid pháirtí Chumann na nGaedheal, leis.<ref>"Mr. Desmond FitzGerald". Oireachtas Members Database. Retrieved 12 February 2012.</ref> == Luathshaol == Rugadh Deasún Mac Gearailt in '''Forest Gate, West Ham, Essex in 1888''' agus baisteadh '''Thomas Joseph FitzGerald''' air. Ba iad Patrick Fitzgerald (1831–1908), saothraí ó dheisceart Thiobraid Árainn, agus Mary Anne Scollard (1847–1927) ó Oileán Ciarraí, Contae Chiarraí, a thuismitheoirí. D’athraigh sé a ainm agus é sna déaga agus roghnaigh sé an t-ainm níos rómánsaí “Desmond”, nó “Deasún”. Tháinig sé go hÉirinn den chéad uair in 1910.<ref>"''Desmond's Rising: Memoirs 1913 to Easter 1916''", with foreword by Garret FitzGerald; Liberties Press, Dublin, published 1968 and 2006; pp.9, 11.</ref> Bhí sé ina mhac léinn in St Bonaventure's.<ref> http://www.e7-nowandthen.org/</ref> I Londain, bhí sé ina bhall den ghrúpa filí agus scríbhneoir darbh ainm "an grúpa Tour Eiffel", lena n-áirítear [[Ezra Pound]], T.E. Hulme, F.S. Flint agus scríbhneoir Éireannach eile, [[Joseph Campbell]]. Fuair an grúpa a ainm as an mbialann inar tionóladh na cruinnithe, bialann an Tour Eiffel in [[Soho]].<ref>Carr, Helen, The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists. Random House.</ref><ref>Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 167). Random House. Kindle Edition.</ref> I mí Aibreáin 1908, thóg Florence Farr agus Mac Gearailt Ezra Pound go dtí cruinniú an ghrúpa, eachtra a chur tús le caidreamh as ar tháinig an grúpa Imagist níos déanaí.<ref>Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 3438). Random House. Kindle Edition.</ref> == Saol Pósta agus Clann == In 1911 phós Mac Gearailt, Caitliceach Rómhánach, '''Maedhbh Nic Chonaill (Mabel Washington McConnell) (1884–1958)''', iníon John McConnell, díolacháin fuisce ó Bhéal Feirste, agus gariníon de chuid fheirmeoir Preispitéireach ó chúlchríoch na cathrach. D’fhreastail sí ar Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, agus bhí an t-ábhar spéise céanna aici sa '''[[An Ghaeilge|Ghaeilge]]''' is a bhí ag Mac Gearailt; bhuail sí air den chéad uair ag seimineár teanga i Londain. Chónaigh siad sa Fhrainc sular aistrigh siad go Ciarraí i mí an Mhárta 1913. Le linn na tréimhse seo chuaigh sé leis an ngrúpa aos dána, '''[[the Imagists]]'''. Bhí ceathrar clainne acu: Desmond (1912–1987), Pierce (1914–1986), Fergus (1920–1983) agus '''[[Gearóid Mac Gearailt|Garret]]''' (1926–2011). == Náisiúnaí na hÉireann == Ghlac Mac Gearailt ballraíocht in '''Óglaigh na hÉireann''' in 1914 agus d’eagraigh sé buíonn Óglaigh i gContae Chiarraí. Agus é ina thimire, bhí air druileáil a dhéanamh fiú leis na hearcaigh ba lú oiriúnach. Ní raibh sé sásta leis sin óir b’fhear lán moráltachta araíonachta é.<ref>C Townshend, "Easter 1916", (London 2006), p.44-5.</ref> Bhí an eagraíocht faoi bhrú an-mhór ag an am: díbríodh roinnt mhaith dá gceannairí i mí Iúil 1915 faoin '''Acht um Chosaint na Ríochta 1914'''. Ghlac Mac Gearailt an ról a bhí ag '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|de Blaghd]]''' roimhe sin.<ref>Townshend, p.82.</ref> Ghearradh pionós príosúin air de bharr óráid a thug sé i gcoinne earcaíochta le linn an Chéad Chogadh Domhanda.<ref>Murphy, William. [https://books.google.com/books?id=wY5tAwAAQBAJ&pg=PA38 ''Political Imprisonment and the Irish, 1912-1921'']. 2014: Oxford University Press. p. 38. <nowiki>ISBN 0191651265</nowiki>. Retrieved 3 April 2016.</ref> Mar thoradh air sin, díbríodh as Ciarraí é agus d’aistrigh sé go [[Contae Chill Mhantáin]]. B'fhear fíormheasartha sprionlaithe é Mac Gearailt, agus d’fhág sé sin, chomh maith leis a chúlra [[Angla-Normannach]], gur phearsa de chuid na gluaiseachta a tharraing míghean air féin. Mhothaigh sé amhail is nár thug a cheannairí aird ar a chás féin. Le linn ghabháltas '''[[Ard-Oifig an Phoist]]''' san '''[[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]]''', nochtaigh sé a thuairim, “bhí mearbhall orm faoin meon a raibh ann go ginearálta maidir leis an slándála.” Ag buaicphointe na troda, bhí sé í gcroílár an dóiteáin a thug dúshlán mór do gharastún Ard-Oifig an Phoist.<ref>J.M.Heuston, "Headquarters Battalion, Army of the Irish Republic, Easter Week, 1916" (Tallaght 1966), p.44. Townshend, p.210.</ref> Agus é ina dhuine a bhí i gcónaí amhrasach,ina chuimhní cinn den Éirí Amach 1916, léiríonn Mac Gearailt, a bhí i gceannas ar chiondálacha, an cur ag gluaiseacht thobann gan choinne a tharla, agus tuairiscíonn sé ar staid agus caoi díobh siúd a bhí fós in Ard-Oifig an Phoist, ceanncheathrú na reibiliúnach. Cé gur minic a chuirtear síos ar an Éirí Amach mar chineál íobairt fola i gcuntais éagsúla, pléann Mac Gearailt an réasúnaíocht leathan a bhí taobh thiar de leis an gceannasaí '''[[Pádraig Mac Piarais]]''', agus le '''[[Joseph Plunkett]]''' <ref>Townshend, p.264.</ref> a thaisteal go dtí [[an Ghearmáin]] ag iarraidh cúnamh in 1915. Mheas siadsan go mbeadh an bua ag an Ghearmáin sa Chéad Chogadh Domhanda agus go mbeadh suíochán ag Éirinn sa chomhdháil síochána a dtiocfadh sna sála ar dheireadh an Chogaidh dá mba rud é go mairfeadh an tÉirí Amach trí lá nó níos mó. Cé gur fhógair siad Poblacht na hÉireann san Éirí Amach in 1916, mheas siad go mbeadh gá ann cuireadh a thabhairt don mhac ab óige de shliocht an Khaiser, Joachim, a bheith i gcoróin ar nuaríocht athchóirithe na hÉireann, ríocht ina mbeadh Gaeilge mar theanga laethúil na ndaoine.<ref>"''Desmond's Rising Memoirs 1913 to Easter 1916''", op.cit., p.142-144.</ref> Scaoileadh saor Mac Gearailt in 1918 nuair a toghadh é ina Fheisire Shinn Féin i ndáilcheantar Pembroke-Baile Átha Cliath.<ref>[http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=984 "Desmond FitzGerald"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018165803/http://electionsireland.org//candidate.cfm?id=984 |date=2011-10-18 }}. ''ElectionsIreland.org''. Retrieved 12 February 2012.</ref> Cheapadh é mar '''Stiúrthóir Poiblíochta''' tar éis thionóil an '''[[An Chéad Dáil|Chéad Dáil]]''' in 1919, agus chuaigh sé leis an nuachtán ''Nationality'' ar dtús, ag glacadh cúraim a bhí ag [[Laurence Ginnell]] roimhe, nuair a gabhadh eisean. Luaigh Mac Gearailt sa chéad tuairisc a chuir sé faoi bhráid na Dála gurb í ‘an bholscaireacht an príomh-mhodh a bhí againn chun poiblíocht a dhéanamh.’ Bhí deacracht aige tionchar a bheith aige ar an bpreas Briotanach, arbh é a scaoil amach nuacht ag baint le hÉirinn timpeall an domhain, den chuid is mó.<ref>Report of the Propaganda Department, n.d., (May 1920), National Archives of Ireland DE:2/10.</ref> [[File:Firstdail.jpg|mion|300px|An Chéad Dáil - Deasún Mac Gearailt sa tríú líne, an tríú dhuine ó chlé]] I mí Bhealtaine 1919 chuaigh '''[[Erskine Hamilton Childers|Erskine Childers]]''', cara agus comhghleacaí de chuid Mhic Gearailt go '''[[Versailles]]''', ag súil le páirt a ghlacadh sa '''[[Comhdháil Síochána Versailles|Chomhdháil Síochána]]''' a tionóladh ann. Tharla gur tháinig níos mó cantail agus frustrachais go leanúnach ar Childers ann de réir a chéile mar gheall ar an mheon mhursanta a bhí ag an mBreatain maidir le saoirse na hÉireann. Chuir Mac Gearailt tús le míméagraf darbh ainm ''Achoimriú Seachtainiúil Ghníomhartha Forrántachta de chuid an Namhad'' i mí Iúil, 1919. Faoi mhí na Samhna chuir sé féin agus Childers tús le foilsiú an '''''[[Irish Bulletin]]'''''. Lean leo ar feadh dhá mhí is fiche ag scaoileadh amach bolscaireacht faoi choireanna a rinne Sasana chun borradh a chur faoi inchreidteacht na Dála agus inchreidteacht Shinn Féin, freisin. D’ainneoin an ghearán a rinneadh sa Dáil in 1920 nár leor an méid a bhí sna liostaí sin, tharla gur chuir an móiminteam laistiar den '''Roinn Bolscaireachta''' mearbhall ar a gcomhraic.<ref>C Townshend, "The Republic", p.94-6.</ref> Le linn '''[[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn (1919-21)]]''' d’éirigh leis an ''Bulletin'' poiblíocht a chur amach maidir le aidhmeanna '''Phoblacht na hÉireann''' sa domhan mór agus níos mó ratha á bhaint amach acu leis de réir a chéile, agus d’éirigh leo deireadh a chur leis an baoil a bhí ann go n-athródh an cogadh go coimhlint ní b’fhairsinge. Agus straitéis á dreachadh aige chun Chúige Uladh a choimeád, chreid '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|Earnán de Blaghd]]''', ceannródaí lucht na Poblachtach, go mbeadh imshuí uafásach amach is amach do Bhéal Feirste dá mba rud é go gcuirfí in áit é.<ref>Bureau of Military History WS 939 (Ernest Blythe)</ref> Os a choinne sin, d’iarr '''[[Seán Mac an tSaoi]]''' ar fhreagra a fháil ar an gceist sin, a mheas sé gurbh cogadh díothaithe a bhí ann i gcoinne an náisiúnachais; bhí “arm cumhachtach an imshuí” ann gurbh fhéidir leo a úsáid, de réir a argóint. Bhí a lán poblachtaigh i gcoinne an imshuí: D’fhógair Mac Gearailt gurb ionann imshuí agus “vótáil ar son na deighilte”.<ref>Townshend, "The Republic", p.177.</ref> Bhí an cuma ar an scéal go raibh ag éirí le Roinn [poiblíochta] na Dála an ceann is fearr a fháil ar lucht [[Caisleán Bhaile Átha Cliath|an Chaisleáin]], nach raibh in ann a scéal a chur i bhfeidhm ar an bpobal, sa chogadh bolscaireachta. Chuir ina luí ar an Rúnaíocht gurbh fhiú leanúint ar aghaidh leis an Bulletin nuair a nascadh a gcuid páipéar agus ábhar i gcreach.<ref>Townshend, "The Republic", p.299.</ref> Gabhadh ar Mhac Gearailt i mí an Mhárta 1921, ach scaoileadh saor é arís. Déanach i mí Lúnasa 1921 rinne '''[[Éamon de Valera|Éamon De Valera]]''' athrú maidir le ballraíocht an Chomh-aireacht, agus níor éirigh le Mac Gearailt aireacht a bheith aige, cé gur ainmníodh é mar Aire Poiblíochta in áit Childers.<ref>Townshend, p.324.</ref> Ba dhuine de na Teachtaí Dála é a rinne iarracht, nár éirígh leis, De Valera a áitiú le bheith ina bhall den fhoireann idirbheartaíochta a shocraigh an '''[[Conradh Angla-Éireannach]]''' arna síniú ar an 6 Nollaig. == Aire rialtais == Bhí Mac Gearailt ar son an Chonartha. Ar an 30 Lúnasa 1922, ceapadh é mar an '''tAire Gnóthaí Seachtracha''' den [[Rialtas Sealadach Dheisceart Éireann]]. Ba cuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] í [[Deisceart Éireann]] ar an dáta arna ceapadh é. Agus, mar gheall air sin, is aisteach an rud é go raibh [[Aire Gnóthaí Seachtracha]] sa Rialtas. Is é an fáth gur tharla an rud neamhghnách seo ná gurbh rialtas idirthréimhseach a bhí ann. Bunaíodh '''[[Saorstát Éireann]]''' ar an 6 Nollaig 1922. [[File:Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103).jpg|thumb|Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103)]] Chuir Mac Gearailt iarratas isteach ar son na hÉireann le haghaidh ballraíocht [[Conradh na Náisiún|Chonradh na Náisiún]], i litir a scríobhadh ar an 17 Aibreán 1923.[17] Ghlacadh leis an iarratas sin, agus d’éirigh le hÉire ballraíocht a bhaint amach an bhliain dár gcionn. D’fhreastail Mac Gearailt ag [[na Comhdháil Impiriúla]] ar son an stáit nua, freisin. In 1927 ceapadh é ina [[Aire Cosanta]]. I ndiaidh bhriseadh an rialtais in 1932, lean sé leis mar TD go dtí 1938. Toghadh é mar sheanadóir i [[Seanad Éireann]], agus lean sé leis mar ionadaí sa Seanad go dtí gur éirigh sé as a ghairm mar pholaiteoir in 1943. == Sliocht == Bhí duine dá mhic, [[Gearóid Mac Gearailt]] ina [[Aire Gnóthaí Eachtracha]] sna 1970í, dála a atharsan, agus ceapadh é mar Thaoiseach dhá uair sna 1980í. Fuair Deasún Mac Gearailt bás ar an 9 Aibreán 1947 i mBaile Átha Cliath, agus é 59 mbliana d’aois. ==Tagairtí== {{reflist}} ===Leabharliosta=== * [http://www.ucd.ie/t4cms/p0080-fitzgerald-desmond-descriptive-catalogue.PDF Papers of Desmond and Mabel FitzGerald, P80: Descriptive Catalogue], UCD Archives, University College Dublin * [https://digital.ucd.ie/view/ucdlib:30685 Desmond FitzGerald Photographs]{{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, UCD Digital Library, University College Dublin.The majority of these photographs arise out of the Civil War but other smaller series relate to the aftermath of the Easter Rising and to the War of Independence. There are also other series of army portraits and of historical occasions photographs. * Townshend, Charles, ''Easter 1916: The Irish Rebellion'' (London 2006) * Townshend, C, ''The Republic: The Fight For Irish Independence'' (London 2014) {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Gearailt, Deasún Mac}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1947]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Seanad]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] 5uaxaqmqrwul3jfgvg52gt1euu5w4al 0 66628 1306354 1032649 2026-04-03T18:51:21Z Alison 570 stub-sort 1306354 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cathair i réigiún na [[An Chairéil Thuaidh|Cairéile Thuaidh]] san [[An Fhionlainn|Fhionlainn]] í '''Joensuu'''. "Béal na hAbhann" is brí leis an logainm. Is í Joensuu príomhchathair an réigiúin, agus í ar an gcathair is mó ansin chomh maith. Pielisjoki atá ar an abhainn a bhfuair an chathair a hainm óna béal, agus tá an loch úd Pyhäselkä suite in aice leis an gcathair. Is iad na ceantair thuaithe timpeall ar Joensuu ná [[Rääkkylä]], [[Tohmajärvi]], [[Ilomantsi]], [[Kontiolahti]], [[Lieksa]], agus [[Liperi]]. Bhí áitreabh daonna san áit sa chlochaois féin. Sa séú haois déag bunaíodh mainistir Ortadocsach in oileán Kuhasalo, ar cuid den chathair é inniu, ach le linn an chogaidh úd ar a dtugann na Fionlannaigh "An Fuath Fada" (nó "an Fhearg Fhada", ''pitkä viha'') sna blianta 1575-1590 idir an tSualainn Liútarach agus an Rúis Ortadocsach cuireadh an mhainistir de dhroim an domhain. Tá ainm Joensuu ar fáil ina lán seanmhapaí ó thréimhse na cumhachta Sualannaí san Fhionlainn, ach san am sin ní raibh i gceist ach sráidbhaile beag. Sa bhliain 1809 tháinig Impireacht na Rúise i seilbh na Fionlainne, agus sa bhliain 1848 bhunaigh Nioclás a hAon, Impire na Rúise, cathair in áit an tsráidbhaile sin. Ina dhiaidh sin tháinig fás agus fairsingiú ar an áit go sciobtha. Ba í an tionsclaíocht adhmaid a tharraing na sluaite go dtí an chathair ar dtús, ach tháinig slite beatha eile ina háit ina dhiaidh sin. Tá craobh d'Ollscoil Oirthear na Fionlainne ag obair sa chathair, chomh maith leis an bpolaiteicnic úd ''Karelia-ammattikorkeakoulu''. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-fi}} {{DEFAULTSORT:Joensuu}} [[Catagóir:Joensuu]] [[Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn]] [[Catagóir:Bardais na Cairéile Thuaidh]] 12k16efaggf1decvsofvv0zqdali9wp 10 73181 1306348 1130114 2026-04-03T18:47:30Z Alison 570 Alison moved page [[Teimpléad:Síol-tír-fin]] to [[Teimpléad:Síol-tír-fi]] without leaving a redirect: Caighdeán 1130114 wikitext text/x-wiki {{Fmbox | name = Síol-tír-fin | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = editnotice | color = gray | style = clear:both; margin-top:10px; | image = [[Íomhá:Flag_of_Finland.svg|30px|link=|alt=]] | text = ''Is [[Vicipéid:Síol|síol]] faoi thíreolaíocht na [[An Fhionlainn|Fionlainne]] é an t-alt seo. [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Cuir leis], chun cuidiú leis an Vicipéid. <br>''Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán [[Gaeilge]] a dhéanamh. | cat = Síolta }}<includeonly>[[Catagóir:Síolta tíreolaíochta na Fionlainne]]</includeonly><noinclude>[[Catagóir:Teimpléid do shíolta thíreolaíochta|Fin]]</noinclude> hm63e04vu782wd320ds7x5abtqv5104 0 75524 1306355 1297970 2026-04-03T18:51:41Z Alison 570 /* F */ fi 1306355 wikitext text/x-wiki Seo '''liosta teimpléid a bhaineann leis an tíreolaíocht''' ar fud an domhain, de réir tíre. {{féach freisin|Liosta na n-ábhar a bhaineann leis an tíreolaíocht}} {{féach freisin|Liosta na n-ábhar a bhaineann leis an tíreolaíocht de réir tíre}} {{féach freisin|Liosta teimpléid a bhaineann leis an tíreolaíocht}} == A == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Abkhazia}} [[An Abcáis]] * {{bratach|Ethiopia}} [[An Aetóip]] * {{bratach|Afghanistan}} [[An Afganastáin]] * {{bratach|South Africa}} [[An Afraic Theas]] * {{bratach|Algeria}} [[An Ailgéir]] * {{bratach|Argentina}} [[An Airgintín]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-arg| Síol tíreolaíochta na hAirgintíne]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''arg'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Armenia}} [[An Airméin]] * {{bratach|United Kingdom}} [[Akrotiri agus Dhekelia]] * {{bratach|Åland Islands}} [[Åland]] * {{bratach|Scotland}} [[Albain]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-gd| Síol tíreolaíochta na hAlban]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''gd'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Albania}} [[An Albáin]] * {{bratach|Andorra}} [[Andóra]] * {{bratach|Angola}} [[Angóla]] * {{bratach|Anguilla}} [[Anguilla]] * {{bratach|Antarctica}} [[An Antartaice]] * {{bratach|Antigua and Barbuda}} [[Antigua agus Barbúda]] * {{bratach|United Arab Emirates}} [[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]] * {{bratach|Saudi Arabia}} [[An Araib Shádach]] * {{bratach|Aruba}} [[Aruba]] * {{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin]] * {{bratach|Azores}} [[Na hAsóir]] * {{bratach|Australia}} [[An Astráil]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-au| Síol tíreolaíochta na hAstráile]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''au'''<nowiki>}}</nowiki> == B == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Bahamas}} [[Na Bahámaí]] * {{bratach|Bahrain}} [[Bairéin]] * {{bratach|Bangladesh}} [[An Bhanglaidéis]] * {{bratach|Barbados}} [[Barbadós]] * {{bratach|Belarus}} [[An Bhealarúis]] * {{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]] * {{bratach|Belize}} [[An Bheilís]] * {{bratach|Benin}} [[Beinin]] * {{bratach|Bermuda}} [[Beirmiúda]] * {{bratach|Bosnia and Herzegovina}} [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]] * {{bratach|Bolivia}} [[An Bholaiv]] * {{bratach|Botswana}} [[An Bhotsuáin]] * {{bratach|Brazil}} [[An Bhrasaíl]] ** [[Teimpléad: Stumpa-tír-br| Síol tíreolaíochta na Brasaíle]]: <nowiki>{{</nowiki>'''stumpa'''-tír-'''br'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Wales}} [[An Bhreatain Bheag]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-cy| Síol tíreolaíochta na Breataine Bige]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''cy'''<nowiki>}}</nowiki> ** [[Teimpléad: Síol-cy| Síol a bhaineann leis an mBreatain Bheag]]: <nowiki>{{</nowiki>'''síol'''<nowiki>-</nowiki>'''cy'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|British Indian Ocean Territory}} [[Breataine chríoch tAigéan Indiach]] * {{bratach|Brunei}} [[Brúiné]] * {{bratach|Burkina Faso}} [[Buircíne Fasó]] * {{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]] * {{bratach|Burundi}} [[An Bhurúin]] * {{bratach|Bhutan}} [[An Bhútain]] == C == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Cameroon}} [[Camarún]] * {{bratach|Cambodia}} [[An Chambóid]] * {{bratach|Kazakhstan}} [[An Chasacstáin]] * {{bratach|Qatar}} [[Catar]] * {{bratach|Canada}} [[Ceanada]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-canada| Síol tíreolaíochta Ceanada]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''canada'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Kenya}} [[An Chéinia]] * {{bratach|Ceuta}} [[Ceuta]] * {{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]] * {{bratach|Kiribati}} [[Cireabaití]] * {{bratach|Kyrgyzstan}} [[An Chirgeastáin]] * {{bratach|South Korea}} [[An Chóiré Theas]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-cóirétheas| Síol tíreolaíochta na Cóiré Theas]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''cóirétheas'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|North Korea}} [[An Chóiré Thuaidh]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-cóiréthuaidh| Síol tíreolaíochta na Cóiré Thuaidh]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''cóiréthuaidh'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Colombia}} [[An Cholóim]] * {{bratach|Kosovo}} [[An Chosaiv]] * {{bratach|Côte d'Ivoire}} [[An Cósta Eabhair]] * {{bratach|Costa Rica}} [[Cósta Ríce]] * {{bratach|Croatia}} [[An Chróit]] * {{bratach|Kuwait}} [[Cuáit]] * {{bratach|Cuba}} [[Cúba]] * {{bratach|Curaçao}} [[Curaçao]] == D == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-dan| Síol tíreolaíochta na Danmhairge]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''dan'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Djibouti}} [[Djibouti]] * {{bratach|Dominica}} [[Doiminice]] == E == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Ecuador}} [[Eacuadór]] * {{bratach|Estonia}} [[An Eastóin]] * {{bratach|Egypt}} [[An Éigipt]] * {{bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]] * {{bratach|Ireland}} [[Éire]] ** '''[[Teimpléad: Síol-tír-ie| Síol tíreolaíochta na hÉireann]]''': <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''ie'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Eritrea}} [[An Eiritré]] == F == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Fiji}} [[Fidsí]] * {{bratach|Finland}} [[An Fhionlainn]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-fi| Síol tíreolaíochta na Fionlainne]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''fi'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|France}} [[An Fhrainc]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-fr| Síol tíreolaíochta na Fraince]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''fr'''<nowiki>}}</nowiki> == G == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Gabon}} [[An Ghabúin]] * {{bratach|Gambia}} [[An Ghaimbia]] * {{bratach|Ghana}} [[Gána]] * {{bratach|Jersey}} [[Geirsí]] * {{bratach|Guernsey}} [[Geansaí (oileán)|Geansaí]] * {{bratach|Germany}} [[An Ghearmáin]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-de| Síol tíreolaíochta na Gearmáine]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''de'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Greenland}} [[An Ghraonlainn]] * {{bratach|Gibraltar}} [[Giobráltar]] * {{bratach|Greece}} [[An Ghréig]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-gr| Síol faoi thíreolaíocht na Gréige]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''gr'''<nowiki>}}</nowiki> ** [[Teimpléad: Síol-gr| Síol a bhaineann leis an nGréig]]: <nowiki>{{síol-</nowiki>'''gr'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Grenada}} [[Grenada]] * {{bratach|Guadeloupe}} [[Guadalúip]] * {{bratach|Guam}} [[Guam]] * {{bratach|Guyana}} [[An Ghuáin]] * {{bratach|French Guiana}} [[Guáin na Fraince]] * {{bratach|Guatemala}} [[Guatamala]] * {{bratach|Guinea}} [[An Ghuine]] * {{bratach|Guinea-Bissau}} [[Guine Bhissau]] * {{bratach|Equatorial Guinea}} [[An Ghuine Mheánchriosach]] == H == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Haiti}} [[Háítí]] * {{bratach|Honduras}} [[Hondúras]] * {{bratach|Hong Kong}} [[Hong Cong]] == I == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Jamaica}} [[Iamáice]] * {{bratach|Iraq}} [[An Iaráic]] * {{bratach|Iran}} [[An Iaráin]] * {{bratach|India}} [[An India]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-in| Síol tíreolaíochta na hIndia]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''in'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Indonesia}} [[An Indinéis]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-it| Síol tíreolaíochta na hIIndinéise]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''indinéis'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Italy}} [[An Iodáil]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-it| Síol tíreolaíochta na hIodáile]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''it'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Jordan}} [[An Iordáin]] * {{bratach|Norway}} [[An Iorua]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-nor| Síol tíreolaíochta na hIorua]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''nor'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-íos| Síol tíreolaíochta na hÍoslainne]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''íos'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Israel}} [[Iosrael]] * {{bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]] == L == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * [[File:Unofficial flag of Reunion (MLK).svg|22px]] [[La Réunion]] * {{bratach|Latvia}} [[An Laitvia]] * {{bratach|Laos}} [[Laos]] * {{bratach|Lesotho}} [[Leosóta]] * {{bratach|Liberia}} [[An Libéir]] * {{bratach|Libya}} [[An Libia]] * {{bratach|Liechtenstein}} [[Lichtinstéin]] * {{bratach|Lebanon}} [[An Liobáin]] * {{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]] * {{bratach|Luxembourg}} [[Lucsamburg]] == M == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Macau}} [[Macau]] * {{bratach|Madagascar}} [[Madagascar]] * {{bratach|Myanmar}} [[Maenmar]] nó ''[[Burma]]'' * {{bratach|Mali}} [[Mailí]] * {{bratach|Madeira}} [[Maidéara]] * {{bratach|Malaysia}} [[An Mhalaeisia]] * {{bratach|Malawi}} [[An Mhaláiv]] * {{bratach|Malta}} [[Málta]] * {{bratach|Morocco}} [[Maracó]] * {{bratach|Mauritania}} [[An Mháratáin]] * {{bratach|Martinique}} [[Martinique]] * [[File:Flag of Mayotte (local).svg|22px]] [[Mayotte]] * {{bratach|Mexico}} [[Meicsiceo]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-mx| Síol tíreolaíochta Meicsiceo]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''mx'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|American Samoa}} [[Meiriceánach Samó]] * {{bratach|Melilla}} [[Melilla]] * {{bratach|Moldova}}[[An Mholdóiv]] * {{bratach|Monaco}} [[Monacó]] * {{bratach|Mongolia}} [[An Mhongóil]] * {{bratach|Montenegro}} [[Montainéagró]] * {{bratach|Montserrat}} [[Montsarat]] * {{bratach|Mozambique}} [[Mósaimbíc]] == N == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Nagorno-Karabakh Republic}} [[An Nagarna-Carabaic]] * {{bratach|Namibia}} [[An Namaib]] * {{bratach|Nauru}} [[Nárú]] * {{bratach|Nepal}} [[Neipeal]] * {{bratach|Nicaragua}} [[Nicearagua]] * {{bratach|Nigeria}} [[An Nigéir]] * {{bratach|Niger}} [[An Nígir]] * {{bratach|Niue}} [[Niue]] * {{bratach|Papua New Guinea}} [[Nua-Ghuine Phapua]] * {{bratach|New Caledonia}} [[An Nua-Chaladóin]] * {{bratach|New Zealand}} [[An Nua-Shéalainn]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-nz| Síol tíreolaíochta na Nua-Shéalainne]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''nz'''<nowiki>}}</nowiki> == O == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|British Virgin Islands}} [[Oileáin Bhriotanacha na Maighdean]] * {{bratach|Cayman Islands}} [[Oileáin Cayman]] * {{bratach|Easter Island}} [[Oileán na Cásca]] nó [[Oileán na Cásca|Rapa Nui]] * {{bratach|Cocos (Keeling) Islands}} [[Oileáin Cocos]] * {{bratach|Comoros}} [[Oileáin Chomóra]] * {{bratach|Cook Islands}} [[Oileáin Cook]] * {{bratach|Ascension Island}} [[Oileán na Deascabhála]] * {{bratach|Falkland Islands}} [[Oileáin Fháclainne]] * {{bratach|Faroe Islands}} [[Oileáin Fharó]] nó [[Na Scigirí]] * {{bratach|Philippines}} [[Oileáin Fhilipíneacha]] * [[File:Bandera Provincia Galápagos.svg|22px]] [[Oileáin Ghalápagos]] * {{bratach|Netherlands}} [[Oileáin Ísiltíreacha Mhuir Chairib]] * {{bratach|Maldives}} [[Oileáin Mhaildíve]] * {{bratach|Isle of Man}} [[Oileán Mhanann]] * {{bratach|Marshall Islands}} [[Oileáin Marshall]] * {{bratach|United States Virgin Islands}} [[Oileáin Mheiriceánacha na Maighdean]] * {{bratach|Mauritius}} [[Oileán Mhuirís]] * [[Oileán Navassa]] * {{bratach|Christmas Island}} [[Oileán na Nollag]] * {{bratach|Norfolk Island}} [[Oileán Norfolk]] * {{bratach|Pitcairn Islands}} [[Oileáin Pitcairn]] * {{bratach|Solomon Islands}} [[Oileáin Sholaimh]] * {{bratach|Trinidad and Tobago}} [[Oileán na Tríonóide agus Tobága]] * {{bratach|Northern Mariana Islands}} [[Oileáin Thuaidh Mariana]] * {{bratach|Turks and Caicos Islands}} [[Oileáin na dTurcach agus Caicos]] * {{bratach|Norway}} [[Oileánra Svalbard]] * {{bratach|South Ossetia}} [[An Oiséit Theas]] * {{bratach|Oman}} [[Óman]] * [[File:Flag of the Order of St. John (various).svg|22px]] [[Ord Míleata Fhlaitheasacha Mhálta]] * {{bratach|Austria}} [[An Ostair]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-at| Síol tíreolaíochta na hOstaire]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''at'''<nowiki>}}</nowiki> == P == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Pakistan}}[[An Phacastáin]] * {{bratach|Palau}} [[Palau]] * {{bratach|Panama}} [[Panama]] * {{bratach|Paraguay}} [[Paragua]] * {{bratach|Peru}} [[Peiriú]] * {{bratach|Central African Republic}} [[Poblacht na hAfraice Láir]] * {{bratach|Republic of the Congo}} [[Poblacht an Chongó]] * {{bratach|Sahrawi Arab Democratic Republic}} [[Poblacht Dhaonlathach Arabach an Sahára]] nó [[Sahára Iarthair]] * {{bratach|Democratic Republic of the Congo}} [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]] * {{bratach|Dominican Republic}} [[An Phoblacht Dhoiminiceach]] * {{bratach|Yemen}} [[Poblacht Éimin]] * {{bratach|Macedonia}} [[Poblacht na Macadóine]] * {{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]] * {{bratach|Transnistria}} [[Poblacht na Tras-Dnístire]] * {{bratach|Turkish Republic of Northern Cyprus}} [[Poblacht Turcach na Cipire Thuaidh]] * {{bratach|French Polynesia}} [[Polainéis na Fraince]] * {{bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil]] * {{bratach|Puerto Rico}} [[Pórtó Rícó]] * {{bratach|Poland}} [[An Pholainn]] == R == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Cape Verde}} [[Rinn Verde]] * {{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]] * {{bratach|Romania}} [[An Rómáin]] * {{bratach|Rwanda}} [[Ruanda]] * {{bratach|Russia}} [[An Rúis]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-ru| Síol tíreolaíochta na Rúise]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''ru'''<nowiki>}}</nowiki> == S == __NOTOC__ {{dlúthCA2}} * {{bratach|Zambia}} [[An tSaimbia]] * {{bratach|El Salvador}} [[An tSalvadóir]] * {{bratach|Samoa}} [[Samó]] * [[File:Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg|22px]] [[Saint-Pierre-et-Miquelon]] * [[File:Flag of San Andrés y Providencia.svg|22px]] [[San Andrés y Providencia]] * [[File:Flag of Saint Barthelemy (local).svg|22px]] [[San Barthélemy]] * {{bratach|Saint Kitts and Nevis}} [[San Críostóir-Nimheas]] * {{bratach|Saint Helena}} [[San Héilin]] * {{bratach|Saint Lucia}} [[San Lúisia]] * {{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]] * [[File:Flag of Saint-Martin (fictional).svg|22px]] [[San Martin]] (An Fhrainc) * {{bratach|Sint Maarten}} [[San Martin]] (An Ísiltír) * {{bratach|Saint Vincent and the Grenadines}} [[San Uinseann agus na Greanáidíní]] * {{bratach|São Tomé and Príncipe}} [[São Tomé agus Príncipe]] * {{bratach|England}} [[Sasana]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-en| Síol tíreolaíochta Shasana]] (DPS): <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''en'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Chad}} [[Sead]] * {{bratach|Japan}} [[An tSeapáin]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-jp| Síol tíreolaíochta na Seapáine]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''jp'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Senegal}} [[An tSeineagáil]] * {{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]] * {{bratach|Seychelles}} [[Na Séiséil]] * {{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]] nó [[An Ghrúis]] * {{bratach|South Georgia and the South Sandwich Islands}} [[An tSeoirsia Theas agus Oileáin Sandwich Theas]] * {{bratach|Sierra Leone}} [[Siarra Leon]] * {{bratach|Chile}} [[An tSile]] * {{bratach|China}} [[Daon-Phoblacht na Síne]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-sín| Síol tíreolaíochta na Síne]] (DPS): <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''sín'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Singapore}} [[Singeapór]] * {{bratach|Zimbabwe}} [[An tSiombáib]] * {{bratach|Syria}} [[An tSiria]] * {{bratach|Slovakia}} [[An tSlóvaic]] * {{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]] * {{bratach|Somalia}} [[An tSomáil]] * {{bratach|Spain}} [[An Spáinn]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-es| Síol tíreolaíochta na Spáinne]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''es'''<nowiki>}}</nowiki> * [[File:Federal dependencies of Venezuela's Flag.svg|22px]] [[Spleáchais Cónaidhme de Venezuela]] * {{bratach|Sri Lanka}} [[Srí Lanca]] * {{bratach|United States}} [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-us| Síol faoi thíreolaíocht Mheiriceá]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''us'''<nowiki>}}</nowiki> ** [[Teimpléad: Síol-tír-us-contae| Síol faoi thíreolaíocht contae Mheiriceá]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''us-contae'''<nowiki>}}</nowiki> ** [[Teimpléad: Síol-us| Síol a bhaineann leis Meiriceá]]: <nowiki>{{síol-</nowiki>'''us'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Micronesia}} [[Stáit Chónaidhme na Micrinéise]] * {{bratach|Palestine}} [[Stát na Palaistíne]] * {{bratach|Sweden}} [[An tSualainn]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-se| Síol tíreolaíochta na Sualainne]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''se'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Swaziland}} [[An tSuasalainn]] * {{bratach|Sudan}} [[An tSúdáin]] * {{bratach|South Sudan}} [[An tSúdáin Theas]] * {{bratach|Suriname}} [[Suranam]] == T == * {{bratach|Tajikistan}} [[An Táidsíceastáin]] * [[File:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|22px]] [[Tailte Deiscirt agus an Antartaigh Fraince]] * {{bratach|Tanzania}} [[An Tansáin]] * {{bratach|Thailand}} [[An Téalainn]] * {{bratach|Taiwan}} [[An Téaváin]] * [[Teimpléad: Síol-tír-tai| Síol tíreolaíochta na Téaváine]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''tai'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Timor-Leste}} [[An Tíomór Thoir]] * {{bratach|Togo}} [[Tóga]] * {{bratach|Tokelau}} [[Tokelau]] * {{bratach|Tonga}} [[Tonga]] * {{bratach|Tristan da Cunha}} [[Tristan da Cunha]] * {{bratach|Tunisia}} [[An Túinéis]] * [[Teimpléad: Síol-tír-tn| Síol tíreolaíochta na Túinéise]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''tn'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Turkey}} [[An Tuirc]] * {{bratach|Turkmenistan}} [[An Tuircméanastáin]] * {{bratach|Tuvalu}} [[Tuvalu]] == U == * [[File:Flag of the Greek Orthodox Church.svg|22px]] [[Uathrialach Mhainistreach Stáit an tSléibhe Naofa]] * {{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]] * {{bratach|Uganda}} [[Uganda]] * {{bratach|Uzbekistan}} [[An Úisbéiceastáin]] * {{bratach|Hungary}} [[An Ungáir]] ** [[Teimpléad: Síol-tír-hu| Síol tíreolaíochta na hUngáire]]: <nowiki>{{síol-tír-</nowiki>'''hu'''<nowiki>}}</nowiki> * {{bratach|Uruguay}} [[Uragua]] == V == * {{bratach|Wallis and Futuna}} [[Vailís agus Futúna]] * {{bratach|Vanuatu}} [[Vanuatú]] * {{bratach|Vatican City}} [[Cathair na Vatacáine]] * {{bratach|Venezuela}} [[Veiniséala]] * {{bratach|Vietnam}} [[Vítneam]] [[Catagóir:Teimpléid| ]] [[Catagóir:Teimpléid do shíolta thíreolaíochta| ]] [[Catagóir:Tíortha| ]] [[Catagóir:Tíreolaíocht| ]] [[Catagóir:Liostaí|Tiortha]] [[Catagóir:Liosta na n-ábhar a bhaineann leis an tíreolaíocht]] 1dddwi0iyqkieytehqv8t06fh92ndx9 0 85577 1306266 1234576 2026-04-03T12:47:54Z Marcas.oduinn 33120 /* Sa lá atá inniu ann */Ag ceartú naisc 1306266 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is [[lámhscríbhinn]] de chuid na [[meánaois|meánaoise]] é an '''Leabhar Laighneach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Lebor Laignech'''). Díolaimadh é ''c.'' 1160. Bhí aithne air tráth mar ''Lebor'' nó ''Lebar na Núachongbála'' (''Leabhar na Nuachongbhála''), suíomh mainistreach i g[[Contae Laoise]]. Tá 187 leathanach sa lámhscríbhinn agus gach ceann acu ionann is 33&nbsp;cm faoi 23&nbsp;cm. Tá nóta ann go mb'fhéidir go bhfuil oiread is 45 leathnach ar iarraidh. Caomhnaítear anois é i g[[Coláiste na Tríonóide]] faoin gcód seilf LS.&nbsp;1339 (olim H&nbsp;2.18).<ref>[https://www.isos.dias.ie/master.html?https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1339/irish/index.html?ref=https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/irish/tcd_menu.html LS 1339] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512150107/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2FTCD_MS_1339%2Firish%2Findex.html%3Fref=https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2Firish%2Ftcd_menu.html |date=2021-05-12 }}, ar [https://www.isos.dias.ie/master.html?https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/irish/index.html Meamhram Páipéar Ríomhaire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512143157/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2Firish%2Findex.html |date=2021-05-12 }}</ref> Tá roinnt míreanna den leabhar, m.s. ''[[Féilire Thamhlachta]]'', i mbailiúchán [[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste na hOllscoile, BÁC]].<ref>[http://www.ucd.ie/archives/html/franciscan/book_of_leinster.htm UCD Ms A3]</ref> ==Stair an Leabhair== ===Na scríobhaithe=== Is amhlaidh gurbh é príomhtheaglamaí agus príomscríobhaí an leabhair [[Áed Ua Crimthainn]],<ref>Best, ''The Book of Leinster'', vol 1, lch. xv.</ref><ref name=Hellmuth>Hellmuth, "''Lebor Laignech''", ll. 1125-6.</ref> ab [[Mainistir Thír Dhá Ghlas]]<ref>[https://www.logainm.ie/2221.aspx Tír Dhá Ghlas] ar logainm.ie</ref> i g[[Contae Thiobraid Árann]].<ref name=Hellmuth /> Is féidir síniú Aodha a léamh ar f.&nbsp;32r (lch.&nbsp;313): ''Aed mac meic Crimthaind ro scrib in leborso 7 ra thinoil a llebraib imdaib'' (''Aodh mac mhic Chriomhthainn a scríobh an leabhar seo agus a thionóil as mórán leabhar é''). [[Image:Book of Leinster Facsimilepage55.jpg|thumb|left|Leathnach de chuid an ''Leabhair Laighean'']] Feictear cóip litreach ó láimh eile sa bhunimeall ar lch&nbsp;288, ina labhraíonn easpag [[Cill Dara|Chill Dara]], Finn mac Gormáin (a fuair bás in 1160), leis mar fhear léinn (''fer léiginn'') d'Ardrí [[Leath Mhogha]], mar chomharba (''comarbu'') [[Colum mac Crimthainn|Choilm mhic Chriomthainn]] agus mar phríomhsheanchaí (''prímsenchaid'') Laighean. De réir tuairime a mhol [[Eoghan Ó Comhraí]], ba é Finn mac Gormáin a scríobh nó a d'eagraigh an Leabhar ar son Aodha;<ref name=Hellmuth /> agus gurbh é an duine a d'iarr an lámhscríbhinn [[Diarmaid Mac Murchadha]],<ref>Sean-Ghaeilge: Diarmait mac Murchada</ref> rí Laighean (a d'éag in 1171), rí a raibh dún aige i n[[Dún Másc]], in aice leis An Nuachongbáil. ===Am agus áit a scríofa=== Is dócha, de réir annála a scríobhadh sa leabhar, gur cumadh é idir 1151 agus 1201 agus go raibh an chuid is mó de críochnaithe sna 1160idí. Dódh mainistir Thír Dhá Ghlas in 1164, rud a fhágann gur críochnaíodh an chuid eile i screaptra eile.<ref name=Hellmuth /> I measc na n-áiteanna atá luaite tá Sráid Bhaile<ref>[https://www.logainm.ie/1416676.aspx Sráid Bhaile, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> agus [[Cluain Eidhneach]],<ref>[https://www.logainm.ie/28686.aspx Cluain Eidhneach, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> baile Uí Chriomthainn.<ref name=Hellmuth />'' ===Scoláireacht an 19ú haois=== Is é [[Seán Ó Donnabháin]] (a fuair bás in 1861) a thug an ''Leabhar Laighean'' ar an saothar, rud a rinne sé de bharr nasc a bheith ag a chuid scéalta le [[Cúige Laighean]]. Ina theannta sin, ghlac [[Robert Atkinson (philologist)|Robert Atkinson]] leis an ainm nuair a d'fhoilsigh sé an t-eagrán liteagrafach in 1880.<ref name=Hellmuth /> Tá sé aitheanta go forleathan anois, ámh, gurbh é bunainm na lámhscríbhinne ''Lebor na Nuachongbála'' (''Leabhar na Nuachongbhála'').<ref>[https://www.logainm.ie/28230.aspx An Nuachongbháil, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> Chuir [[Richard Irvine Best|R. I. Best]] é seo in iúl agus é tugtha faoi deara aige gur luaigh [[Sir James Ware]] (a fuair bás in 1666) sleachta gearra éagsúla ón Leabhar i lámhscríbhinn dá chuid féin a breacadh síos i dtosach na 17ú haoise<ref>British Library, Londain, cód seilf Add. MS 4821.</ref> agus é ag fanacht i dteach [[Ruairí Ó Mórdha|Ruairí Uí Mhórdha]] ag ''Ballyna'', [[Contae Chill Dara]]. Ba iad tiarnaí na Nuachongbhála iad clann Uí Mhórdha ón 15ú haois ar a laghad, agus ba é seanathair Uí Mhórdha a raibh morgáiste aige ar Chluain Eadhnáin, baile Uí Chriomthainn.<ref>Best, ''The Book of Leinster'', iml 1, ll. xi–xvii.</ref> Tá fianaise ann a neartaíonn le tuairim Best i lámhscríbhinn Acadamh Ríoga na hÉireann, MS&nbsp;B.&nbsp;iv.&nbsp;2,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FRIA%2FRIA_MS_B_iv_2%2Fenglish%2Findex.html |teideal=RIA MS B iv 2 |dátarochtana=2018-09-24 |archivedate=2021-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512132626/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FRIA%2FRIA_MS_B_iv_2%2Fenglish%2Findex.html }}</ref> agus í breactha sa 17ú haois. Mar a thug [[Rudolf Thurneysen]] faoi deara,<ref>Thurneysen, ''Die irische Helden- und Königsage bis zum 17. Jahrhundert'', lch. 34.</ref> rinne an scríobhaí cóip de théacsanna ar leith, ag cur in iúl gurbh é "Leabhar na {{sic|h-Ua}} Chongbála" an fhoinse.<ref>Mar shampla, [https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_B_iv_2/small_jpgs/229.jpg RIA MS B iv 2, lch. 120]</ref> ===Sa lá atá inniu ann=== Tá an leabhar anois i Leabharlann Choláiste na Tríonóide, LS 1339 (olim H 2.18).<!--conas?--> D'fhoilsigh [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] leagan de thar thréimhse 29 mbliana agus sé imleabhar ann. Tà leaganacha ar líne: * [https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1339/irish/index.html LS 1336] ar [https://www.isos.dias.ie/ga/index.html Meamram Páipear Ríomhaire] * ''[https://celt.ucc.ie//published/G800011A/index.html Book of Leinster, formerly Lebar na Núachongbála]'' ar [https://celt.ucc.ie/ CELT] ==Ábhair== Tá an leabhar ar cheann de na foinsí is tábhachtaí de [[Litríocht na hÉireann|litríocht]], de [[ginealas|ghinealas]] agus [[Miotaseolaíocht na nGael|mhiotaseolaíocht]] Éire na Meánaoise. Foinsí eile: * ''Lebor Gabála Érenn'' (''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'') * an leagan is iomláine den ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' * an ''Dindshenchas'' (''[[Dinnseanchas]]'') * aistriúchán Gaeilge ar ''[[De excidio Troiae Historia]]'' * ''[[Féilire Thamhlachta]]'' (sular scaradh é ón mbun-imleabhar). ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] eq5fwicaf8a4x1j2g3lmz04bk2bgvr3 1306268 1306266 2026-04-03T13:04:37Z Marcas.oduinn 33120 /* Sa lá atá inniu ann */Franciscan LS A 3 1306268 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is [[lámhscríbhinn]] de chuid na [[meánaois|meánaoise]] é an '''Leabhar Laighneach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Lebor Laignech'''). Díolaimadh é ''c.'' 1160. Bhí aithne air tráth mar ''Lebor'' nó ''Lebar na Núachongbála'' (''Leabhar na Nuachongbhála''), suíomh mainistreach i g[[Contae Laoise]]. Tá 187 leathanach sa lámhscríbhinn agus gach ceann acu ionann is 33&nbsp;cm faoi 23&nbsp;cm. Tá nóta ann go mb'fhéidir go bhfuil oiread is 45 leathnach ar iarraidh. Caomhnaítear anois é i g[[Coláiste na Tríonóide]] faoin gcód seilf LS.&nbsp;1339 (olim H&nbsp;2.18).<ref>[https://www.isos.dias.ie/master.html?https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1339/irish/index.html?ref=https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/irish/tcd_menu.html LS 1339] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512150107/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2FTCD_MS_1339%2Firish%2Findex.html%3Fref=https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2Firish%2Ftcd_menu.html |date=2021-05-12 }}, ar [https://www.isos.dias.ie/master.html?https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/irish/index.html Meamhram Páipéar Ríomhaire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512143157/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2Firish%2Findex.html |date=2021-05-12 }}</ref> Tá roinnt míreanna den leabhar, m.s. ''[[Féilire Thamhlachta]]'', i mbailiúchán [[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste na hOllscoile, BÁC]].<ref>[http://www.ucd.ie/archives/html/franciscan/book_of_leinster.htm UCD Ms A3]</ref> ==Stair an Leabhair== ===Na scríobhaithe=== Is amhlaidh gurbh é príomhtheaglamaí agus príomscríobhaí an leabhair [[Áed Ua Crimthainn]],<ref>Best, ''The Book of Leinster'', vol 1, lch. xv.</ref><ref name=Hellmuth>Hellmuth, "''Lebor Laignech''", ll. 1125-6.</ref> ab [[Mainistir Thír Dhá Ghlas]]<ref>[https://www.logainm.ie/2221.aspx Tír Dhá Ghlas] ar logainm.ie</ref> i g[[Contae Thiobraid Árann]].<ref name=Hellmuth /> Is féidir síniú Aodha a léamh ar f.&nbsp;32r (lch.&nbsp;313): ''Aed mac meic Crimthaind ro scrib in leborso 7 ra thinoil a llebraib imdaib'' (''Aodh mac mhic Chriomhthainn a scríobh an leabhar seo agus a thionóil as mórán leabhar é''). [[Image:Book of Leinster Facsimilepage55.jpg|thumb|left|Leathnach de chuid an ''Leabhair Laighean'']] Feictear cóip litreach ó láimh eile sa bhunimeall ar lch&nbsp;288, ina labhraíonn easpag [[Cill Dara|Chill Dara]], Finn mac Gormáin (a fuair bás in 1160), leis mar fhear léinn (''fer léiginn'') d'Ardrí [[Leath Mhogha]], mar chomharba (''comarbu'') [[Colum mac Crimthainn|Choilm mhic Chriomthainn]] agus mar phríomhsheanchaí (''prímsenchaid'') Laighean. De réir tuairime a mhol [[Eoghan Ó Comhraí]], ba é Finn mac Gormáin a scríobh nó a d'eagraigh an Leabhar ar son Aodha;<ref name=Hellmuth /> agus gurbh é an duine a d'iarr an lámhscríbhinn [[Diarmaid Mac Murchadha]],<ref>Sean-Ghaeilge: Diarmait mac Murchada</ref> rí Laighean (a d'éag in 1171), rí a raibh dún aige i n[[Dún Másc]], in aice leis An Nuachongbáil. ===Am agus áit a scríofa=== Is dócha, de réir annála a scríobhadh sa leabhar, gur cumadh é idir 1151 agus 1201 agus go raibh an chuid is mó de críochnaithe sna 1160idí. Dódh mainistir Thír Dhá Ghlas in 1164, rud a fhágann gur críochnaíodh an chuid eile i screaptra eile.<ref name=Hellmuth /> I measc na n-áiteanna atá luaite tá Sráid Bhaile<ref>[https://www.logainm.ie/1416676.aspx Sráid Bhaile, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> agus [[Cluain Eidhneach]],<ref>[https://www.logainm.ie/28686.aspx Cluain Eidhneach, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> baile Uí Chriomthainn.<ref name=Hellmuth />'' ===Scoláireacht an 19ú haois=== Is é [[Seán Ó Donnabháin]] (a fuair bás in 1861) a thug an ''Leabhar Laighean'' ar an saothar, rud a rinne sé de bharr nasc a bheith ag a chuid scéalta le [[Cúige Laighean]]. Ina theannta sin, ghlac [[Robert Atkinson (philologist)|Robert Atkinson]] leis an ainm nuair a d'fhoilsigh sé an t-eagrán liteagrafach in 1880.<ref name=Hellmuth /> Tá sé aitheanta go forleathan anois, ámh, gurbh é bunainm na lámhscríbhinne ''Lebor na Nuachongbála'' (''Leabhar na Nuachongbhála'').<ref>[https://www.logainm.ie/28230.aspx An Nuachongbháil, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> Chuir [[Richard Irvine Best|R. I. Best]] é seo in iúl agus é tugtha faoi deara aige gur luaigh [[Sir James Ware]] (a fuair bás in 1666) sleachta gearra éagsúla ón Leabhar i lámhscríbhinn dá chuid féin a breacadh síos i dtosach na 17ú haoise<ref>British Library, Londain, cód seilf Add. MS 4821.</ref> agus é ag fanacht i dteach [[Ruairí Ó Mórdha|Ruairí Uí Mhórdha]] ag ''Ballyna'', [[Contae Chill Dara]]. Ba iad tiarnaí na Nuachongbhála iad clann Uí Mhórdha ón 15ú haois ar a laghad, agus ba é seanathair Uí Mhórdha a raibh morgáiste aige ar Chluain Eadhnáin, baile Uí Chriomthainn.<ref>Best, ''The Book of Leinster'', iml 1, ll. xi–xvii.</ref> Tá fianaise ann a neartaíonn le tuairim Best i lámhscríbhinn Acadamh Ríoga na hÉireann, MS&nbsp;B.&nbsp;iv.&nbsp;2,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FRIA%2FRIA_MS_B_iv_2%2Fenglish%2Findex.html |teideal=RIA MS B iv 2 |dátarochtana=2018-09-24 |archivedate=2021-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512132626/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FRIA%2FRIA_MS_B_iv_2%2Fenglish%2Findex.html }}</ref> agus í breactha sa 17ú haois. Mar a thug [[Rudolf Thurneysen]] faoi deara,<ref>Thurneysen, ''Die irische Helden- und Königsage bis zum 17. Jahrhundert'', lch. 34.</ref> rinne an scríobhaí cóip de théacsanna ar leith, ag cur in iúl gurbh é "Leabhar na {{sic|h-Ua}} Chongbála" an fhoinse.<ref>Mar shampla, [https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_B_iv_2/small_jpgs/229.jpg RIA MS B iv 2, lch. 120]</ref> ===Sa lá atá inniu ann=== Tá an leabhar anois i Leabharlann Choláiste na Tríonóide, LS 1339 (olim H 2.18); agus an Coiste Ollscoile, Baile Átha Cliath [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] (blúire) D'fhoilsigh [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] leagan de thar thréimhse 29 mbliana agus sé imleabhar ann. Tà leaganacha ar líne: * [https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1339/irish/index.html LS 1336 / LS A 3] ar [https://www.isos.dias.ie/ga/index.html Meamram Páipear Ríomhaire] * ''[https://celt.ucc.ie//published/G800011A/index.html Book of Leinster, formerly Lebar na Núachongbála]'' ar [https://celt.ucc.ie/ CELT] ==Ábhair== Tá an leabhar ar cheann de na foinsí is tábhachtaí de [[Litríocht na hÉireann|litríocht]], de [[ginealas|ghinealas]] agus [[Miotaseolaíocht na nGael|mhiotaseolaíocht]] Éire na Meánaoise. Foinsí eile: * ''Lebor Gabála Érenn'' (''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'') * an leagan is iomláine den ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' * an ''Dindshenchas'' (''[[Dinnseanchas]]'') * aistriúchán Gaeilge ar ''[[De excidio Troiae Historia]]'' * ''[[Féilire Thamhlachta]]'' (sular scaradh é ón mbun-imleabhar). ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] hk19snbj2r0npeo9fovbfytpm7q6osj 1306385 1306268 2026-04-03T21:49:14Z Marcas.oduinn 33120 Typo 1306385 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is [[lámhscríbhinn]] de chuid na [[meánaois|meánaoise]] é an '''Leabhar Laighneach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Lebor Laignech'''). Díolaimíodh é ''c.'' 1160. Bhí aithne air tráth mar ''Lebor'' nó ''Lebar na Núachongbála'' (''Leabhar na Nuachongbhála''), suíomh mainistreach i g[[Contae Laoise]]. Tá 187 leathanach sa lámhscríbhinn agus gach ceann acu ionann is 33&nbsp;cm faoi 23&nbsp;cm. Tá nóta ann go mb'fhéidir go bhfuil oiread is 45 leathnach ar iarraidh. Caomhnaítear anois é i g[[Coláiste na Tríonóide]] faoin gcód seilf LS.&nbsp;1339 (olim H&nbsp;2.18).<ref>[https://www.isos.dias.ie/master.html?https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1339/irish/index.html?ref=https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/irish/tcd_menu.html LS 1339] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512150107/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2FTCD_MS_1339%2Firish%2Findex.html%3Fref=https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2Firish%2Ftcd_menu.html |date=2021-05-12 }}, ar [https://www.isos.dias.ie/master.html?https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/irish/index.html Meamhram Páipéar Ríomhaire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512143157/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FTCD%2Firish%2Findex.html |date=2021-05-12 }}</ref> Tá roinnt míreanna den leabhar, m.s. ''[[Féilire Thamhlachta]]'', i mbailiúchán [[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste na hOllscoile, BÁC]].<ref>[http://www.ucd.ie/archives/html/franciscan/book_of_leinster.htm UCD Ms A3]</ref> ==Stair an Leabhair== ===Na scríobhaithe=== Is amhlaidh gurbh é príomhtheaglamaí agus príomscríobhaí an leabhair [[Áed Ua Crimthainn]],<ref>Best, ''The Book of Leinster'', vol 1, lch. xv.</ref><ref name=Hellmuth>Hellmuth, "''Lebor Laignech''", ll. 1125-6.</ref> ab [[Mainistir Thír Dhá Ghlas]]<ref>[https://www.logainm.ie/2221.aspx Tír Dhá Ghlas] ar logainm.ie</ref> i g[[Contae Thiobraid Árann]].<ref name=Hellmuth /> Is féidir síniú Aodha a léamh ar f.&nbsp;32r (lch.&nbsp;313): ''Aed mac meic Crimthaind ro scrib in leborso 7 ra thinoil a llebraib imdaib'' (''Aodh mac mhic Chriomhthainn a scríobh an leabhar seo agus a thionóil as mórán leabhar é''). [[Image:Book of Leinster Facsimilepage55.jpg|thumb|left|Leathnach de chuid an ''Leabhair Laighean'']] Feictear cóip litreach ó láimh eile sa bhunimeall ar lch&nbsp;288, ina labhraíonn easpag [[Cill Dara|Chill Dara]], Finn mac Gormáin (a fuair bás in 1160), leis mar fhear léinn (''fer léiginn'') d'Ardrí [[Leath Mhogha]], mar chomharba (''comarbu'') [[Colum mac Crimthainn|Choilm mhic Chriomthainn]] agus mar phríomhsheanchaí (''prímsenchaid'') Laighean. De réir tuairime a mhol [[Eoghan Ó Comhraí]], ba é Finn mac Gormáin a scríobh nó a d'eagraigh an Leabhar ar son Aodha;<ref name=Hellmuth /> agus gurbh é an duine a d'iarr an lámhscríbhinn [[Diarmaid Mac Murchadha]],<ref>Sean-Ghaeilge: Diarmait mac Murchada</ref> rí Laighean (a d'éag in 1171), rí a raibh dún aige i n[[Dún Másc]], in aice leis An Nuachongbáil. ===Am agus áit a scríofa=== Is dócha, de réir annála a scríobhadh sa leabhar, gur cumadh é idir 1151 agus 1201 agus go raibh an chuid is mó de críochnaithe sna 1160idí. Dódh mainistir Thír Dhá Ghlas in 1164, rud a fhágann gur críochnaíodh an chuid eile i screaptra eile.<ref name=Hellmuth /> I measc na n-áiteanna atá luaite tá Sráid Bhaile<ref>[https://www.logainm.ie/1416676.aspx Sráid Bhaile, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> agus [[Cluain Eidhneach]],<ref>[https://www.logainm.ie/28686.aspx Cluain Eidhneach, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> baile Uí Chriomthainn.<ref name=Hellmuth />'' ===Scoláireacht an 19ú haois=== Is é [[Seán Ó Donnabháin]] (a fuair bás in 1861) a thug an ''Leabhar Laighean'' ar an saothar, rud a rinne sé de bharr nasc a bheith ag a chuid scéalta le [[Cúige Laighean]]. Ina theannta sin, ghlac [[Robert Atkinson (philologist)|Robert Atkinson]] leis an ainm nuair a d'fhoilsigh sé an t-eagrán liteagrafach in 1880.<ref name=Hellmuth /> Tá sé aitheanta go forleathan anois, ámh, gurbh é bunainm na lámhscríbhinne ''Lebor na Nuachongbála'' (''Leabhar na Nuachongbhála'').<ref>[https://www.logainm.ie/28230.aspx An Nuachongbháil, Co. Laoise] ar logainm.ie</ref> Chuir [[Richard Irvine Best|R. I. Best]] é seo in iúl agus é tugtha faoi deara aige gur luaigh [[Sir James Ware]] (a fuair bás in 1666) sleachta gearra éagsúla ón Leabhar i lámhscríbhinn dá chuid féin a breacadh síos i dtosach na 17ú haoise<ref>British Library, Londain, cód seilf Add. MS 4821.</ref> agus é ag fanacht i dteach [[Ruairí Ó Mórdha|Ruairí Uí Mhórdha]] ag ''Ballyna'', [[Contae Chill Dara]]. Ba iad tiarnaí na Nuachongbhála iad clann Uí Mhórdha ón 15ú haois ar a laghad, agus ba é seanathair Uí Mhórdha a raibh morgáiste aige ar Chluain Eadhnáin, baile Uí Chriomthainn.<ref>Best, ''The Book of Leinster'', iml 1, ll. xi–xvii.</ref> Tá fianaise ann a neartaíonn le tuairim Best i lámhscríbhinn Acadamh Ríoga na hÉireann, MS&nbsp;B.&nbsp;iv.&nbsp;2,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FRIA%2FRIA_MS_B_iv_2%2Fenglish%2Findex.html |teideal=RIA MS B iv 2 |dátarochtana=2018-09-24 |archivedate=2021-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512132626/https://www.isos.dias.ie/master.html?https%3A%2F%2Fwww.isos.dias.ie%2Flibraries%2FRIA%2FRIA_MS_B_iv_2%2Fenglish%2Findex.html }}</ref> agus í breactha sa 17ú haois. Mar a thug [[Rudolf Thurneysen]] faoi deara,<ref>Thurneysen, ''Die irische Helden- und Königsage bis zum 17. Jahrhundert'', lch. 34.</ref> rinne an scríobhaí cóip de théacsanna ar leith, ag cur in iúl gurbh é "Leabhar na {{sic|h-Ua}} Chongbála" an fhoinse.<ref>Mar shampla, [https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_B_iv_2/small_jpgs/229.jpg RIA MS B iv 2, lch. 120]</ref> ===Sa lá atá inniu ann=== Tá an leabhar anois i Leabharlann Choláiste na Tríonóide, LS 1339 (olim H 2.18); agus an Coiste Ollscoile, Baile Átha Cliath [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] (blúire) D'fhoilsigh [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] leagan de thar thréimhse 29 mbliana agus sé imleabhar ann. Tà leaganacha ar líne: * [https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1339/irish/index.html LS 1336 / LS A 3] ar [https://www.isos.dias.ie/ga/index.html Meamram Páipear Ríomhaire] * ''[https://celt.ucc.ie//published/G800011A/index.html Book of Leinster, formerly Lebar na Núachongbála]'' ar [https://celt.ucc.ie/ CELT] ==Ábhair== Tá an leabhar ar cheann de na foinsí is tábhachtaí de [[Litríocht na hÉireann|litríocht]], de [[ginealas|ghinealas]] agus [[Miotaseolaíocht na nGael|mhiotaseolaíocht]] Éire na Meánaoise. Foinsí eile: * ''Lebor Gabála Érenn'' (''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'') * an leagan is iomláine den ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' * an ''Dindshenchas'' (''[[Dinnseanchas]]'') * aistriúchán Gaeilge ar ''[[De excidio Troiae Historia]]'' * ''[[Féilire Thamhlachta]]'' (sular scaradh é ón mbun-imleabhar). ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] 5zmb1fci3xk2hp7vghmp73mv35r61ax 0 86090 1306286 1268673 2026-04-03T13:46:17Z Saighneánach 72809 Tidy 1306286 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is cnuasach scéalta ainmeolaíochta é an '''Dinnseanchas''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Dindsenchas''''') i [[Luathlitríocht na hÉireann]], a thugann cur síos ar bhunúis na logainmneacha, agus ar thraidisiúin na n-imeachtaí agus na bpearsana gaolta leo. Is foinse ar leith é an Dinnseanchas i bhfoghlaim [[Miotaseolaíocht na nGael|Mhiotaseolaíocht na nGael]], de bharr gníomhartha na ndaoine miotasacha agus seanscéalacha a insítear ann. ==Saothair== Caomhnaítear sa Dinnseanchas 176 dán (Dinnseanchas aoi), i dteannta le roinnt tráchtas agus scéalta próis (Dinnseanchas próis). Mar chnuasach, tá an Dinnseanchas ann in dhá athleagan éagsúla. Faightear an chéad athleagan sa ''[[Leabhar Laighneach]]'' na [[12ú haois]]e, le hiarsmaí i roinnt lámhscríbhinní eile. Tagann na dánta is luaithe ón [[11ú haois]], curtha le chéile is amhlaidh ó fhoinsí éagsúla na gCúigí. Caomhnaítear an dara athleagan, a bheag nó a mhór, i dtrí lámhscríbhinn déag éagsúla, a thagann siar go dtí na [[14ú haois|14ú]] agus [[15ú haois]]eanna. Faightear san athleagan seo roinnt dánta cumtha tar éis foilsiú an ''Leabhair Laighnigh''. Scríobhadh scéalta an Dinnseanchais sna seanscéalta admháil ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' agus ''[[Agallamh na Seanórach]]''. Is léir gur [[béaloideas]] é an Dinnseanchas, mar sin idir spreagadh cuimhneacháin agus siamsa is ea iad. Ní fíorstair na logainmneacha iad. Go minic, fraomhaítear an míniú ón ainm, agus ní den ainm, go háirithe más ainm níos sine ná [[Meán-Ghaeilge]] na bh[[Filid|filí]] atá i gceist.<ref>[http://www.maryjones.us/jce/dindsenchas.html Jones Celtic Encyclopedia: Dindsenchas]</ref> I gcásanna eile, is amhlaidh gur chum filí an Dinnseanchais logainm nua, muna raibh an t-ainm cruinn ar eolas acu. Tugann anailís chruinn le fios go bhfuil bunús réamh-Chríostaí don chuid is mó desna scéalta. Tá go leor logainmneacha ann a bhí dearmadta i mbéil na ndaoine faoin [[5ú haois]], nuair a thosaigh méadú suntasach de thaifead scríofa na Gaeilge. Ar a bharr sin, tá [[Contae an Chláir]] mar chuid de Chúige [[Chonnacht]], a thugann le fios dáta roimh c. AD [[610]] agus Cath [[Cnoc Loinge|Chnoc Loinge]]. Tá tagairtí Críostaí in easnamh go formhór, chomh maith le miotais Ghréag-Rómhánacha faoi ainghníomh págánach a bhaineann leis an tionchar sin.<ref>{{ cite journal | title = Notes and Folklore from the Rennes Copy of the "Dindsenchas" | first = T. J. | last = Westropp | journal = The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland | series = Fifth Series | volume = 9 | number = 1 | date = 31 Már 1899 | url = https://www.jstor.org/stable/2550858 }}</ref> Ba chuid thábhachtach d'oideachas na scothaicme in Éirinn ársa é eolas an cheantair máguaird.<ref>{{cite book | last = Hughes | first = Kathleen | authorlink = Kathleen Hughes | coauthors = | title = Early Christian Ireland: An introduction to the sources | publisher = Cornell University Press | year = 1972 | location = Ithaca | pages = [https://archive.org/details/earlychristianir00hugh/page/166 166]–167 | url = https://archive.org/details/earlychristianir00hugh | doi = | id = }}</ref> Ba chuid de chleachtaí míleata é an dinnseanchas, de bharr riachtanas na tíreolaíochta don dream seo. B'eolas riachtanach chomh maith é do na filí, gur ghá bheith ar a gcumas ceisteanna faoi bhunúis na logainmneacha a fhreagairt mar chuid dá ndualgais ghairmiúla. Mar thoradh san, is amhlaidh gur mhéadaigh an Dinnseanchas de charnadh, tiomsaithe i scoileanna mar áis oideachas tíreolaíochta. Thiomsaigh (agus d'aistrigh go Béarla) [[Edward Gwynn]] dánta an Dinnseanchais ó ''[[Leabhar na hUidhre]]'', an ''[[Leabhar Laighneach]]'', an ''[[Lámhscríbhinn Rennes]]'', ''[[Leabhar Bhaile an Mhóta]]'', an ''[[Leabhar Mór Leacáin]]'' agus an ''[[Leabhar Buí Leacáin]]'' in ''The Metrical Dindshenchas'', foilsithe mar chnuasach de cheithre chuid idir 1903 agus 1924, le réamhrá agus innéacs foilsithe mar chúigiú cuid i 1935. ==Foilseacháin== * {{ cite book | journal = Todd Lecture Series, Acadamh Ríoga na hÉireann | publisher = Hodges, Figgis & Co., Baile Átha Cliath; Williams and Norgate, Londain | title = The Metrical Dindshenchas | first = Edward | last = Gwynn | authorlink = Edward Gwynn | language = Gaeilge, Béarla }} ** [https://archive.org/details/toddlectureseri02acadgoog Cuid 1, 1903] ''via'' archive.org, e-téacs ar [http://www.ucc.ie/celt/published/G106500A/index.html CELT] ** [https://archive.org/details/metricaldindsenc02royauoft Cuid 2, 1906], [http://www.ucc.ie/celt/published/G106500B/index.html CELT] ** [https://archive.org/details/toddlectureserie10royauoft Cuid 3, 1913], [http://www.ucc.ie/celt/published/G106500C/index.html CELT] ** [https://archive.org/details/metricaldindsenc04royauoft Cuid 4, 1924], [http://www.ucc.ie/celt/published/G106500D/index.html CELT] ** [https://archive.org/details/p5toddlectureser12royauoft Cuid 5, 1935] ** [https://archive.org/details/toddlectureserie09royauoft Poems from the Dindshenchas], leis an údar céanna, sa tsraith chéanna. * {{ cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Prose Tales from the Rennes Dindshenchas | journal = [[Revue Celtique]] | language = Gaeilge, Béarla }} ** {{ cite journal | year = 1894 | pages = 272-336 | title = [Tales 1-32] | volume = 15 }}, e-téacs ar [http://www.ucd.ie/tlh/text/ws.rc.15.001.text.html TLH] ** {{cite journal | year = 1894 | pages = 418-484 | title = [Tales 33-80] | volume = 15 }}, e-téacs ar [http://www.ucd.ie/tlh/text/ws.rc.15.002.text.html TLH] ** {{cite journal | year =1895 | pages = 31-83 | title = [Tales 81-130] | volume = 16 }}, e-téacs ar [http://www.ucd.ie/tlh/text/ws.rc.16.001.text.html TLH] ** {{cite journal | year = 1895 | pages = 135-167 | title = [Tales 131-153] First Supplement, Extracts from the Book of Lecan | volume = 16 }}, e-téacs ar [http://www.ucd.ie/tlh/text/ws.rc.16.002.text.html TLH] ** {{ cite journal | year = 1895 | pages = 269-312 | title = [Tales 154-161] Second Supplement, Extracts from the Book of Leinster | volume = 16 }}, ina measc: innéacs, nótaí agus ceartúcháin * {{ cite journal | journal = Folk-Lore | volume = III | year = 1892 | number = 4 | pages = 467-516 | first = Whitley | last = Stokes | editor-link = Whitley Stokes | url =https://archive.org/details/folklore03folkuoft | title = The Bodleian Dinnshenchas }}, e-téacs ar [http://www.ucd.ie/tlh/text/ws.fl.3.001.text.html TLH]. * {{ cite journal | journal = Folk-Lore | volume = IV | year = 1893 | number = 4 | pages = 471-497 | first = Whitley | last = Stokes | editor-link = Whitley Stokes | url = https://archive.org/details/folklore04folkuoft | title = The Edinburgh Dinnshenchas }}, e-téacs ar [http://www.ucd.ie/tlh/text/ws.fl.4.001.text.html TLH]. ==Úsáidí eile== Bhí iris Ghaeilge agus Bhéarla darbh ainm ''[[Dinnseanchas (iris)|Dinnseanchas]]'', foilsithe ag An Cumann Logainmeacha idir 1964 agus 1975 le sé imleabhar, dírithe ar thaighde agus scoláireacht logainmneacha.<ref>[https://www.logainm.ie/ga/acmhainni/ Acmhainní logainmníochta], ar logainm.ie</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Dinnseanchas| ]] [[Catagóir:Seanchas|*]] [[Catagóir:Téacsanna Gaelacha na Meánaoise|*]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:Cultúr Gaelach]] [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:Topagrafaíocht|*]] [[Catagóir:Tíreolaíocht]] [[Catagóir:Logainmneacha|*]] lzn3aklkzcw2v1xuhbfmzqwokujms1q 0 86221 1306301 1272445 2026-04-03T14:24:28Z Conradder 34685 +Comhairle Stáit 1306301 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is gníomhaí teanga ó [[Béal Feirste Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Bhéal Feirste Thoir]] í '''Linda Ervine''' (a rugadh sa bhliain 1961).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/bringing-an-teanga-gaeilge-to-east-belfast-1.2094285|teideal=Bringing an teanga Gaeilge to east Belfast|údar=Ann Marie Hourihane|dáta=7 Fea 2015|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-03-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.fr/search?q=site:.tuairisc.ie+%22linda+ervine%22&lr=&as_qdr=all&dcr=0&sxsrf=APq-WBs--z2KzqHNkygdtumUFY5BC9E53w:1647078318167&ei=rmssYo3yCaKCur4P-4ML&ved=0ahUKEwiNgcnwpMD2AhUigc4BHfvBAgAQ4dUDCA4&uact=5&oq=site:.tuairisc.ie+%22linda+ervine%22&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EANKBAhBGAFKBAhGGABQ_JVHWN6lR2D6rEdoAnAAeACAATyIAc4EkgECMTKYAQCgAQHAAQE&sclient=gws-wiz|teideal=site:.tuairisc.ie "linda ervine" - Cuardach Google|work=www.google.fr|dátarochtana=2022-03-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.fr/search?q=site:.nos.ie+%22linda+ervine%22&lr=&as_qdr=all&dcr=0&sxsrf=APq-WBvRQL_r_UMROuxI7OYc5IDii86PlQ:1647079497581&ei=SXAsYr6OI8zIaOnYnwg&ved=0ahUKEwj-1vqiqcD2AhVMJBoKHWnsBwEQ4dUDCA4&uact=5&oq=site:.nos.ie+%22linda+ervine%22&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EANKBAhBGAFKBAhGGABQ_AZY3glg8g9oAnAAeACAAVGIAa8BkgEBM5gBAKABAcABAQ&sclient=gws-wiz|teideal=site:.nos.ie "linda ervine" - Cuardach Google|work=www.google.fr|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> Tacaíonn sí leis an n[[Gaeilge]] trí ranganna Gaeilge a eagrú i gceantar Mhisean Oirthear Bhéal Feirste. As cúlra [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtaí]] [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] di agus tugann sí tacaíocht d'Acht don Ghaeilge. ==Oibrí Pobail== [[Íomhá:Newtownards Road sign, Belfast - geograph.org.uk - 1763556.jpg|mion|Tá Lárionad Skainos suite ar Bóther Newtownards, Béal Feirste]] Tá Linda Ervine ina cúltaca ina pobal in oirthear Bhéal Feirste, agus an Ghaeilge á cur chun cinn aici chun daoine ó phobail thraidisiúnta Phrotastúnacha/Aontachtacha/Dílseora a nascadh lena stair féin. Ó bunaíodh tionscadal Turas<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Turas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Turas&oldid=981073691|journal=Wikipedia|date=2020-09-30|language=en}}</ref> de chuid Mhisean Oirthear Bhéal Feirste (East Belfast Mission)<ref>{{Lua idirlín|url=https://turasbelfast.com/|teideal=Turas|language=en-gb|work=https://turasbelfast.com/|dátarochtana=2024-07-03}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/The+Skainos+Centre/@54.5988039,-5.9001859,17z/data=!3m1!5s0x486109a746952551:0x32a17d1a75501d3d!4m13!1m7!3m6!1s0x486109a742d98883:0x71541be0e4758813!2sNewtownards+Rd,+Belfast+BT4+1AF,+UK!3b1!8m2!3d54.5989354!4d-5.897962!3m4!1s0x486109a7484cb429:0xe98f19c5c816d066!8m2!3d54.598551!4d-5.8993182?hl=en|teideal=Skainos Centre, Bóthar Newtownards, BT4 1AF|dáta=2022|language=en|work=Google Maps|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> in 2012, tá Linda agus a comhghleacaithe ag eagrú ranganna Gaeilge d’fhoghlaimeoirí neamhthraidisiúnta Gaeilge. Dar le go leor tá sé léirithe aici gur meán í an teanga lenar féidir pobail a aontú, athmhuintearas a chothú agus deighiltí a leigheas. [[Íomhá:Queen's University Belfast by Paride.jpg|mion|Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] Tá obair Turas tar éis dul ó neart go neart le blianta beaga anuas. I dteannta ranganna rialta, tá scéim scoláireachtaí bunaithe acu chun foghlaimeoirí teanga a spreagadh le cáilíochtaí tríú leibhéal a bhaint amach sa Ghaeilge. Is ó chúlra Protastúnach seisear as naonúr dá scoláirí scoláireachta, daoine nach raibh deis acu an Ghaeilge a fhoghlaim ar scoil ná sa bhaile. Sna 2020idí, bhí Linda í féin ag tabhairt faoi chéim sa Ghaeilge ó Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. Thacaigh Linda freisin le hobair comheagraíochta, Cairde Turas, a oibríonn i gcomhar le Turas chun pobal bríomhar foghlama teanga a chur chun cinn agus a fhorbairt in oirthear Bhéal Feirste. Tá sí féin agus Cairde Turas tar éis turais go ceantair Ghaeltachta ar fud an oileáin a éascú d’fhoghlaimeoirí Gaeilge chun a gcuid scileanna teanga a fheabhsú agus bualadh le Gaeilgeoirí eile. Thacaigh lucht Chiste Athmhuintearais na Roinne Gnóthaí Eachtracha le tionscadail éagsúla a raibh baint ag Linda leo. Sa bhliain 2021, dámhadh deontais do Mhisean Oirthear Bhéal Feirste, Cairde Turas agus Naíscoil na Seolta, chun cuidiú leis an obair iontu. === Naíscoil === Bhí ról lárnach ag Linda agus a comhghleacaithe i mbunú na chéad réamhscoile imeasctha Gaeilge in oirthear Bhéal Feirste, Naíscoil na Seolta, i mí Dheireadh Fómhair 2021.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-chuirfear-stop-linn-linda-ervine-meaite-ar-naiscoil-ghaeilge-a-bhunu-in-ainneoin-feachtas-fuatha/|teideal=‘Ní chuirfear stop linn’ – Linda Ervine meáite ar naíscoil Ghaeilge a bhunú in ainneoin ‘feachtas fuatha’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> Tugann an Naíscoil buntáistí an dátheangachais agus an luath-thumoideachais dá pobal áit nach raibh roghanna dá leithéid ar fáil go traidisiúnta. Níor chuir gach aon duine in Oirthear Bhéal Feirste fáilte roimh an tionscnamh, áfach, agus b’éigean do Linda agus dá comhghleacaithe dul i ngleic le roinnt dúshlán suntasach sula bhféadfaí doirse na scoile a oscailt faoi dheireadh i mí Dheireadh Fómhair. === Fóram na mBan === Thug Linda óráid sa bhliain 2022 ag Fóram Uile-Oileán na mBan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/ervinelinda|teideal=https://twitter.com/ervinelinda|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> Is í Comhairle Náisiúnta na mBan a chuir tús leis an bhFóram sin mar chuid den tionscnamh Oileán Comhroinnte de chuid [[Rialtas na hÉireann]] agus faigheann an Fóram tacaíocht ón gCiste Athmhuintearais freisin. Is é is cuspóir don Fhóram naisc sa tsochaí shibhialta a fheabhsú agus tacaíocht a thabhairt do rannpháirtíocht na mban, ó phobail agus ó thraidisiúin éagsúla ar an oileán, maidir le saincheisteanna ar ábhar imní coitinn iad. === Club CLG === Chomh maith is í Linda an chéad uachtarán ar an gclub CLG Oirthear Bhéal Feirste, atá lonnaithe in Oirthear Bhéal Feirste. Imríonn an fhoireann i Sraith Sinsear Chontae an Dúin faoi láthair. Tá an fhoireann seo ina foireann tras-phobail ó bunaíodh í i mBealtaine 2020. Tá Aontachtaithe agus Náisiúnaithe araon ag imirt léi. Is é an chéad chlub CLG atá lonnaithe in Oirthear Bhéal Feirste é ó bunaíodh Club Naomh Cholm Cille sna [[1950idí]]. Theip ar an gclub áirithe sin ag tús na d[[Trioblóidí]]. Ghnóthaigh an club an duais for-rochtana pobail ag Gradaim Uachtaráin CLG Uladh anuraidh. Tá roinnt foirne acu a imríonn in aoisghrúpaí éagsúla agus tá páirc bhuan á lorg acu i lár na cathrach. Déanann an club go leor obair for-rochtana, lena n-áirítear úsáid a bhaint as an Ultais ar an suaitheantas atá acu agus déanann siad obair for-rochtana shonrach le grúpaí eile, amhail cainteoirí Araibise agus teifigh. === Comhairle Stáit === Ar 31 Márta 2026, fógraíodh é gur cheap [[Uachtarán na hÉireann]], [[Catherine Connolly]], Ervine ar [[Comhairle Stáit na hÉireann|Chomhairle Stáit na hÉireann]]. <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/linda-ervine-ceaptha-ar-an-gcomhairle-stait-ag-an-uachtaran/|teideal=Linda Ervine ceaptha ar an gcomhairle Stáit ag an Uachtarán|dáta=2026-03-31|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-03}}</ref> ==Beatha== Tagann Ervine ó chúlra Protastúnach Briotanach agus i bhfabhar do Thuaisceart Éireann ag fanacht sa Ríocht Aontaithe. Nuair a bhí sí ag fás aníos, thacaigh a teaghlach le [[Sóisialachas|Shóisialachas]] agus do [[Ceardchumann|cheardchumannachas]]. Is deirfiúr chéile [[David Ervine]], iarbhall den [[Óglaigh Uladh]] agus ceannaire den [[An Páirtí Aontachtach Forásach|Pháirtí Aontachtach Forásach]], í. Bhí a fear céile [[Brian Ervine]] i gceannas ar an bpáirtí chomh maith. D'oibrigh Ervine mar [[Múinteoir|mhúinteoir]] Bhéarla. Bhuail Covid-19 í sa bhliain 2020.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bhi-eagla-an-domhain-orm-nuair-a-bhuail-na-chead-siomptoim-me-linda-ervine/|teideal=‘Bhí eagla an domhain orm nuair a bhuail na chéad siomptóim mé’ – Linda Ervine|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=Déardaoin, Aibreán 16 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> == Duaiseanna == Bhí céim oinigh bronnta ag Coláiste na Tríonóide ar Linda Ervine in 2025. Ag searmanas sa Laidin i dTéatar Poiblí stairiúil na hollscoile, bhronn an Seansailéir, an Dr Máire Mhic Giolla Íosa, an onóir is airde ón gColáiste ar Ervine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Céim oinigh bronnta ag Coláiste na Tríonóide ar Linda Ervine|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0612/1518058-ceim-oinigh-bronnta-ag-colaiste-na-trionoide-ar-linda-ervine/|date=2025-06-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Naisc == * What the Focal? Scéal le Linda Ervine. Cóirithe ag Jonathan Burgess. Léirithe ag Blue Eagle Production i gcomhar le Cultúrlann Uí Chanáin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/i-caught-herlearnin-irish-gearrscannan-grinn-nua-faoin-ngaeilge-o-linda-ervine/|teideal=‘I caught her…learnin’ Irish!’ – gearrscannán grinn nua faoin nGaeilge ó Linda Ervine|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ervine, Linda}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Oideachasóirí Éireannacha]] dudhf0ducxo2ikjwtshno64fat8ccyz 0 87245 1306392 1305016 2026-04-04T01:01:32Z Stephan1000000 39047 96 1306392 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse|num_episodis=96}} Is sraith [[Teilifís|teilifíse]] í '''''Outlander''''' a thosaigh i 2014. Tá sí bunaithe ar na [[Leabhar|leabhair]] a scríobh Diana Gabaldon. Ní fada i ndiaidh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], téann an lánúin phósta Claire agus Frank Randall ar saoire in [[Inbhir Nis|Inbhear Nis]] in [[Albain]]. Agus í amuigh ag siúl, tagann Claire ar na clocha ag Craigh na Dun (Gaeilge na hAlban: Creag an Dùin). [[Íomhá:Outlander premiere episode screening at 92nd Street Y in New York 08 (crop).jpg|clé|mion|'''Sam Heughan''']] Tarlaíonn éispéireas osnádúrtha di agus leaindeálann sí san áit céanna i 1745 - amthaisteal atá i gceist. Buaileann Claire le Jamie Fraser, le Clann Choinnich (MacKenzie) agus le rógaire de chuid arm [[Sasana|Shasana]] darb ainm Jonathan “Black Jack” Randall. Ag an am sin, tá gluaiseacht an [[Seacaibíteachas|tSeacaibíteachais]] ag bailiú nirt. Tá an tsraith seo bunaithe ar eachtraí na gcarachtar sa tréimhse roimh [[Blàr Chùil Lodair|Chath Chùil Lodair]] ([[16 Aibreán]] [[1746]]) agus an t-am díreach ina dhiaidh sin. == Scéal == ===Séasúr 1 === Sa bhliain 1946, tá Claire agus Frank Randall ar saoire in Albain. Bhí siad scartha le linn bhlianta an chogaidh. Bhí Claire ina banaltra agus throid Frank ar son arm na Breataine. Ag Creag an Dùin (díreach taobh amuigh d’Inbhear Nis), téann Claire ar ais sna blianta tríd na clocha draíochta go dtí an bhliain 1745. Tá mearbhall iomlán ar Claire agus ní nach ionadh nach dtuigeann sí cad é atá i gceist ar dtús. Ag an am sin, tá Albain i mbun gluaiseachta na Seacaibíteach. Bhí sí i gcoimhlint le drochdhuine ó Arm Shasana darb ainm Jonathan “Black Jack” Randall. Tá gaol i bhfad ag Randall le Frank (fear céile Claire i 1946). Éalaíonn Claire agus buaileann sí le Clann Choinnich. Tugtar go caisleán Mhic Choinnich í agus is gairid go bhfuil sí ag baint úsáide as a scileanna banaltrachta. Ansin, castar Jamie Fraser uirthi, fear óg atá ag obair sa chaisleán, agus cuidíonn sé léi cúpla uair. Tá Clann Choinnich in amhras faoi Claire agus síleann siad gur spiaire í. Coinníonn siad í sa chaisleán, mar bhanaltra, agus cuireann seo bac ar Claire ag filleadh tríd na clocha go dtí a ham féin. Bhí uirthi Jamie a phósadh chun a bheith slán ó Randall ach sula i bhfad is cosúil go bhfuil sise agus Jamie ag titim i ngrá. Go grámhar, tugann Jamie an leasainm ''Sasanach'' ar Claire. Ar ndóigh, tá a fhios ag Claire go dteipfidh ar na Seacaibítigh agus baineann sí triail as rabhadh a thabhairt do Jamie. Gabhtar Jamie agus déanann Randall céasadh air sula ndéanann Claire agus Clann Choinnich tarrtháil air. Ag deireadh na sraithe, téann Claire agus Jamie chun na Fraince chun iarraidh a dhéanamh sléacht na Seacaibíteach a sheachaint. [[Íomhá:Sam Heughan, Caitriona Balfe and Diana Gabaldon Outlander Premiere in NY.png|mion|Sam Heughan, [[Caitriona Balfe]] agus Diana Gabaldonː Outlander Premiere in NY]] ===Séasúr 2 === Sa dara séasúr, tá Jamie agus Claire i b[[Páras]]. Faoin am seo, tá a fhios ag Jamie gurb as an todhchaí í Claire agus tuigeann sé an sléacht ag Chùil Lodair a bheith i ndán do na Seacaibítigh. Buaileann siad leis an [[Prionsa Séarlas Éadbhard Stiúbhart|Phrionsa Séarlas Éadbhard Stiúbhairt]], an té atá i mbun na Seacaibíteach. Déanann siad iarracht cosc a chur ar an airgead a dtabharfaidh an Rí Louis XV do chúis na Seacaibítigh ach ag an am céanna fanann siad cairdiúil leis an phrionsa. Filleann siad go hAlbain agus ar dtús, éiríonn leis na Seacabitigh. Baineann siad [[Blàr Sliabh a' Chlamhain|Blàr Shliabh a’ Chlamhain]] agus déanann siad ionrach ar cuid de Shasana, ach tá na saighdiúirí Albanacha rófhada ó bhaile agus tá orthu tarraing siar. Dála leis an fíor stair, baineann siad Cùil Lodair amach, réidh leis an chogadh deireanach den fheachtas. Roimh an chogadh, áitíonn Jamie ar Claire filleadh go dtí an fichiú aois, mar tá sise ag iompar clainne agus tá seisean cinnte go bhfaighfidh sé bás ar pháirc an chatha. Tá an chuid eile den séasúr bunaithe san fhichiú haois, fiche bliain i ndiaidh filleadh Claire, sa 1960ú. Is máinlia í anois agus tá Frank marbh le tamall beag anuas. Is bean óg í iníon Claire anois agus Brianna an t-ainm atá uirthi. Tugann siad cuairt ar Albain agus tagann na cuimhní ar ais ina sruth. Déanann Claire obair in éineacht le staraí áitiúil agus tagann sí ar sheancháipéis a thaispeánann nach bhfuair Jamie bás ar pháirc an air. Geallann Claire go bhfillfidh sí ar ais go Jamie. [[Íomhá:Outlander premiere episode screening at 92nd Street Y in New York OLNY 091 (14851934923) crop.jpg|clé|mion|Caitriona Balfe]] ===Séasúr 3 === Ag tús shéasúr 3, faighimid seans cad é go díreach a tharla ag Cath Chùil Lodair a fheiceáil. Dár ndóigh, cuirtear an ruaig ar na Seacabítigh. Maraíonn Jamie Randall ar pháirc an chatha ach gortaítear go dona é fosta. Gabhtar Jamie agus gearrtar pionós an bháis air ach ligtear a cheann leis. Díbrítear é go Sasana ar feadh roinnt blianta ag obair ar eastát mór ar parúl. Ansin, feicimid cad é a tharla do Claire nuair a d’fhill sí go hAlbain i 1948. Gealann Claire do Frank nach luafaidh sí ainm Jamie nó an tráth a chaith sí san am a chuaigh thart arís. Bogann siad go Boston agus tógann siad Brianna (iníon Jamie agus Claire) le chéile. Cláraíonn Claire i scoil leighis agus cáilíonn sí mar dhochtúir. Is minic a bhíonn Claire agus Frank ag argóint agus is cosúil go bhfuil Claire i ngrá le Jamie go fóill. Faigheann Frank bás i dtaisme bhóthair agus tugann sé seo muid go dtí an pointe ar fhág Séasúr 2 muid. Téann Claire tríd na clocha draíochta arís, agus is mór an t-iontas ar Jamie nuair a fheiceann sé í go dtiteann sé i laige. Is gearr go dtosnaíonn a gcuid eachtraí arís. Téann siad ar thóir taisce, a chuir Clann Choinnich i bhfolach blianta ó shin, chun airgead a thabhairt don bhean a phós Jamie cúpla bliain roimhe, agus Claire imithe. I rith na creiche, áfach, fuadaíonn foghlaithe mara Ian - nia Jamie. Téann Jamie agus Claire ar thóir na bhfoghlaithe mara trasna an Atlantaigh. Éiríonn leo tarrtháil a thabhairt ar Ian ach ina dhiaidh sin tarlaíonn longbhriseadh dóibh le linn spéirlinge ar a dturas ar ais go hAlbain agus tugtar iad chun talún slán ar chladach Georgia. [[Íomhá:Outlander premiere episode screening at 92nd Street Y in New York 17 (crop).jpg|mion|'''Tobias Menzies''']] ===Séasúr 4 === Beidh séasúr 4 le fáil ar Amazon Prime ar 4 Samhain 2018. Beidh an scéal bunaithe in Georgia san ochtú céad déag aois ag an uair díreach roimh Chogadh Saoirse Mheiriceá.   ==Príomhaisteoirí == Is aisteoir Éireannach í '''[[Caitriona Balfe|Caitríona Balfe]]''' (a rugadh ar 4 Deireadh Fómhair 1979 i mBaile Átha Cliath). Tógadh i dTigh Damhnata i gContae Mhuineacháin í. D’oibrigh sí mar maincín sa Fhrainc agus san Íodail. Bhí páirt aici sa scannán ''The'' ''Devil Wears'' ''Prada'' i 2006, ach tá sí clúiteach mar Claire Fraser sa tsraith Outlander a seoladh i 2014. Tá Gaeilge ag Caitriona agus déanann sí gach iarracht í a labhairt chomh minic agus is féidir.<ref>https://www.rte.ie/entertainment/2018/0215/941074-outlanders-balfe-loves-having-chats-as-gaeilge-on-set/</ref> Tá rud beag Fraincise aici fosta. Is aisteoir Albanach é '''Sam Heughan''' a rugadh in Balmalcellan, Albain ar an 30ú Aibreán 1980. Fuair sí cuid mhór gradam mar aisteoir agus bunús na ngradam seo don tsraith ''Outlander''. Is aisteoir Sasanach é '''Tobias Menzies'''. Rugadh ar 7 Márta 1974 é. Déanann sé páirt Frank Randall agus Jonathan “Black Jack” Randall sa tsraith ''Outlander''. ==Naisc sheachtracha == * [https://www.amazon.co.uk/Outlander/dp/B00UB8RZ9A Féach ar Outlander anois] * [https://www.starz.com/series/outlander Suíomh oifigiúil Outlander ag Starz] ==Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2014]] gaqydz6ujso4p8vzs83d5bsmj77ggzb 0 91326 1306329 1306256 2026-04-03T16:43:02Z Marcas.oduinn 33120 /* Naisc sheachtracha */Nasc (ISoS) 1306329 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Lámhscríbhinn Ghaelach na meánaoise is ea '''Leabhar Leasa Mhóir'''. Thug Dennis O'Flynn, staraí as Corcaigh, an t-ainm úd dó, tar éis dá tabhairt di sa bhliain.{{sfn|O'Curry|1861|p=196}} Sa bhliain 1855, chuir [[Eugene O'Curry]] an milleán ar O'Flynn óir gur scar sé an leabhar as a chéile agus dhíol sé iad astu féin le bailitheoirí.{{sfn|O'Curry|1861|p=199}} ==Cur síos== Is lámhscríbhinn phárpháipéir é Leabhar [[Lios Mór|Leasa Mhóir]],<ref>Ná measctar leis an saothar ''[[Book of the Dean of Lismore]]'', lámhscríbhinn Albanach den 16ú haois.</ref> le tomhas 37cm x 25.5cm. ''Leabhar Mhic Chárthaigh Riabhaigh'' an t-ainm ar dtús a bhí air. [[Image:Lismore Castle 2.jpg|mion|center|240px|[[Caisleán Leasa Mhóir]], [[Contae Phort Láirge]], [[Éire]], air a d'aimsigh Leabhar Leasa Mhóir, i bhfolach raibh thiar de bhalla sa bhliain 1814.{{sfn|O'Curry|1861|p=196}}]] ===Tiomsú=== Coimisiúnaíodh leabhar ag [[Finghín Mac Cárthaigh Riabhaigh]] agus a bhean chéile Lady Catherine, iníon [[Thomas FitzGerald, 7ú Iarla Dheasumhan]], agus dá bharr a ainm eile. Tiomsaíodh an lámhscríbhinn sa luath 15ú haois (1408-11), bunaithe ar ''Leabhar [[Mainistir Bhuithe]]'' atá caillte, chomh maith le lámhscríbhinní eile. Scríobhadh tuairim is nócha fán gcéad den saothar ag scríobhaí anaithnid amháin. Scríobh [[Aonghas Ó Callanáin]] (fl. 15ú haois), de chlann áitiúil leighis, tuairim is dhá fhóilió déag. Cuireadh lámha anaithnide eile roinnt míreanna gearra isteach. Luath-NuaGhaeilge is ea teanga an tsaothair. ===Ábhar=== Faightear beathaí na naomh sa saothar, go háirithe [[Naomh Bríd]], [[Naomh Pádraig]], agus Naomh [[Colm Cille]]. Tá ann freisin ''[[Agallamh na Seanórach]]'', scéal oll-tábhachtach na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] as [[Meán-Ghaeilge]] a théann siar go dtí an 12ú haois. Tá ann chomh maith ''Leabhar Ser Marco Polo'', aistriúchán Gaeilge den leabhar le Marco Polo, ''[[Il Milione]]''. ===Iar-1814=== Cailleadh roinnt leathanach as an leabhar go gairid tar éis dó a aimsiú, i bhfolach taobh thiar de bhalla i gCaisleán Leasa Mhóir sa bhliain 1814, ach creidtear go gcaomhnaítear iad in altanna léannta scríofa sa 19ú haois. Tá leagan digiteach de Leabhar Leasa Mhóir le fáil, le cur síos le Pádraig Ó Macháin, ar [https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]. ==Téacsanna== '''Téacsanna naomhsheanchais * ''[[Betha Shenáin meic Geirginn]]''<ref>''Betha Shenáin meic Geirginn'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html G201001] ar CELT, CnOC</ref> * Téacs gearr faoi Naomh [[Molaise]], dar teideal "Molaisse agus a dheirfiúr" '''Prós * ''[[Agallamh Beag]]'' * ''[http://www.ucd.ie/tlh/text/pk.tlh.001.text.html Echtra Loegairi meic Crimthainn]''<ref>Echtra Loegairi meic Crimthainn, [http://www.ucd.ie/tlh/text/pk.tlh.001.text.html Book of Lismore] at [http://www.ucd.ie/tlh/index.html TLH], CnOBÁC</ref> * ''[[Airne Fíngein]]''<ref> [http://www.ucd.ie/tlh/text/mma.tlh.001.text.html Thesaurus Linguae Hibernicae]</ref> * ''Tromdám Guaire''<ref>[http://dil.ie/42038 tromdám], buíon mór (bard), ar eDIL</ref> '''Aistriúcháin ón Laidin * ''[[Leabhar Ser Marco Polo]]'' (''[[Il Milione]]'' le Marco Polo) * ''[[Gabháltas Séarlais Mhóir]]'' * ''[[Stair na Lombardach]] ==Foinsí== * ''[https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html Leabhar Leasa Móir]'', ''Irish Script On Screen (ISOS)'' * ''Lives of the Saints'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html G201001], CELT * [[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]] (eag. agus aistr.), ''Lives of saints, from the Book of Lismore''. Oxford: Clarendon Press, 1890. [https://archive.org/details/livessaints00stokuoft PDF] le fáil ar archive.org * {{ cite book | title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History: Delivered at the Catholic University of Ireland, During the Sessions of 1855 and 1856 | url = https://archive.org/details/lecturesonmanusc00ocuruoft | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | year = 1861 | publisher = James Duffy | location = Baile Átha Cliath | chapter = Of the Chief Existing Ancient Books | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | ref = harv }} ==Tuilleadh le léamh== * Breatnach, Caoimhín. "Lismore, Book of." In ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', eag. Seán Duffy. Nua-Eabhrac agus Londain: Routledge, 2005, ll.&nbsp;270–80. * Macalister, R.A.S. ''The Book of Lismore. Facsimile with introduction''. Baile Átha Cliath: Irish Manuscripts Commission, 1950. * {{ cite journal | last = Ó Cuív | first = Brian | title = Observations on the Book of Lismore | journal = [[Proceedings of the Royal Irish Academy]] | volume = 83C | year = 1983 | pages = 269&ndash;292 | jstor = 25506104 }} * Ó Murchadha, ''Family Names of County Cork''. Corcaigh: The Collins Press. 2a eagrán, 1996, lch.&nbsp;54 ==Naisc sheachtracha== * ''[https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html The Book of Lismore]'', ISoS * ''[http://www.maryjones.us/jce/lismore.html Book of Lismore]'' ar maryjones.us * ''[http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2011/0708/1224300294060.html Lost and found: the leabhar of Lismore comes home]'', Irish Times, 8ú Iúil, 2011 * ''[http://lismoreheritagecentre.blogspot.com/2010/02/book-of-lismore-introduction-by-donald.html The Book of Lismore: An Introduction]'' le Donald Brady, Lismore Heritage Centre * ''[https://www.medievalarchives.com/2011/07/05/university-college-cork-to-exhibit-major-medieval-irish-manuscript/ University College Cork to exhibit major medieval Irish manuscript]'', Medieval Archives, 5ú Iúil 2011 ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] 652ncadiev1krx8wj8uget1lhu6c9kn 1306330 1306329 2026-04-03T16:43:34Z Marcas.oduinn 33120 /* Naisc sheachtracha */Téacs 1306330 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Lámhscríbhinn Ghaelach na meánaoise is ea '''Leabhar Leasa Mhóir'''. Thug Dennis O'Flynn, staraí as Corcaigh, an t-ainm úd dó, tar éis dá tabhairt di sa bhliain.{{sfn|O'Curry|1861|p=196}} Sa bhliain 1855, chuir [[Eugene O'Curry]] an milleán ar O'Flynn óir gur scar sé an leabhar as a chéile agus dhíol sé iad astu féin le bailitheoirí.{{sfn|O'Curry|1861|p=199}} ==Cur síos== Is lámhscríbhinn phárpháipéir é Leabhar [[Lios Mór|Leasa Mhóir]],<ref>Ná measctar leis an saothar ''[[Book of the Dean of Lismore]]'', lámhscríbhinn Albanach den 16ú haois.</ref> le tomhas 37cm x 25.5cm. ''Leabhar Mhic Chárthaigh Riabhaigh'' an t-ainm ar dtús a bhí air. [[Image:Lismore Castle 2.jpg|mion|center|240px|[[Caisleán Leasa Mhóir]], [[Contae Phort Láirge]], [[Éire]], air a d'aimsigh Leabhar Leasa Mhóir, i bhfolach raibh thiar de bhalla sa bhliain 1814.{{sfn|O'Curry|1861|p=196}}]] ===Tiomsú=== Coimisiúnaíodh leabhar ag [[Finghín Mac Cárthaigh Riabhaigh]] agus a bhean chéile Lady Catherine, iníon [[Thomas FitzGerald, 7ú Iarla Dheasumhan]], agus dá bharr a ainm eile. Tiomsaíodh an lámhscríbhinn sa luath 15ú haois (1408-11), bunaithe ar ''Leabhar [[Mainistir Bhuithe]]'' atá caillte, chomh maith le lámhscríbhinní eile. Scríobhadh tuairim is nócha fán gcéad den saothar ag scríobhaí anaithnid amháin. Scríobh [[Aonghas Ó Callanáin]] (fl. 15ú haois), de chlann áitiúil leighis, tuairim is dhá fhóilió déag. Cuireadh lámha anaithnide eile roinnt míreanna gearra isteach. Luath-NuaGhaeilge is ea teanga an tsaothair. ===Ábhar=== Faightear beathaí na naomh sa saothar, go háirithe [[Naomh Bríd]], [[Naomh Pádraig]], agus Naomh [[Colm Cille]]. Tá ann freisin ''[[Agallamh na Seanórach]]'', scéal oll-tábhachtach na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] as [[Meán-Ghaeilge]] a théann siar go dtí an 12ú haois. Tá ann chomh maith ''Leabhar Ser Marco Polo'', aistriúchán Gaeilge den leabhar le Marco Polo, ''[[Il Milione]]''. ===Iar-1814=== Cailleadh roinnt leathanach as an leabhar go gairid tar éis dó a aimsiú, i bhfolach taobh thiar de bhalla i gCaisleán Leasa Mhóir sa bhliain 1814, ach creidtear go gcaomhnaítear iad in altanna léannta scríofa sa 19ú haois. Tá leagan digiteach de Leabhar Leasa Mhóir le fáil, le cur síos le Pádraig Ó Macháin, ar [https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]. ==Téacsanna== '''Téacsanna naomhsheanchais * ''[[Betha Shenáin meic Geirginn]]''<ref>''Betha Shenáin meic Geirginn'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html G201001] ar CELT, CnOC</ref> * Téacs gearr faoi Naomh [[Molaise]], dar teideal "Molaisse agus a dheirfiúr" '''Prós * ''[[Agallamh Beag]]'' * ''[http://www.ucd.ie/tlh/text/pk.tlh.001.text.html Echtra Loegairi meic Crimthainn]''<ref>Echtra Loegairi meic Crimthainn, [http://www.ucd.ie/tlh/text/pk.tlh.001.text.html Book of Lismore] at [http://www.ucd.ie/tlh/index.html TLH], CnOBÁC</ref> * ''[[Airne Fíngein]]''<ref> [http://www.ucd.ie/tlh/text/mma.tlh.001.text.html Thesaurus Linguae Hibernicae]</ref> * ''Tromdám Guaire''<ref>[http://dil.ie/42038 tromdám], buíon mór (bard), ar eDIL</ref> '''Aistriúcháin ón Laidin * ''[[Leabhar Ser Marco Polo]]'' (''[[Il Milione]]'' le Marco Polo) * ''[[Gabháltas Séarlais Mhóir]]'' * ''[[Stair na Lombardach]] ==Foinsí== * ''[https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html Leabhar Leasa Móir]'', ''Irish Script On Screen (ISOS)'' * ''Lives of the Saints'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html G201001], CELT * [[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]] (eag. agus aistr.), ''Lives of saints, from the Book of Lismore''. Oxford: Clarendon Press, 1890. [https://archive.org/details/livessaints00stokuoft PDF] le fáil ar archive.org * {{ cite book | title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History: Delivered at the Catholic University of Ireland, During the Sessions of 1855 and 1856 | url = https://archive.org/details/lecturesonmanusc00ocuruoft | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | year = 1861 | publisher = James Duffy | location = Baile Átha Cliath | chapter = Of the Chief Existing Ancient Books | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | ref = harv }} ==Tuilleadh le léamh== * Breatnach, Caoimhín. "Lismore, Book of." In ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', eag. Seán Duffy. Nua-Eabhrac agus Londain: Routledge, 2005, ll.&nbsp;270–80. * Macalister, R.A.S. ''The Book of Lismore. Facsimile with introduction''. Baile Átha Cliath: Irish Manuscripts Commission, 1950. * {{ cite journal | last = Ó Cuív | first = Brian | title = Observations on the Book of Lismore | journal = [[Proceedings of the Royal Irish Academy]] | volume = 83C | year = 1983 | pages = 269&ndash;292 | jstor = 25506104 }} * Ó Murchadha, ''Family Names of County Cork''. Corcaigh: The Collins Press. 2a eagrán, 1996, lch.&nbsp;54 ==Naisc sheachtracha== * ''[https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html Leabhar Leasa Móir]'', ISoS * ''[http://www.maryjones.us/jce/lismore.html Book of Lismore]'' ar maryjones.us * ''[http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2011/0708/1224300294060.html Lost and found: the leabhar of Lismore comes home]'', Irish Times, 8ú Iúil, 2011 * ''[http://lismoreheritagecentre.blogspot.com/2010/02/book-of-lismore-introduction-by-donald.html The Book of Lismore: An Introduction]'' le Donald Brady, Lismore Heritage Centre * ''[https://www.medievalarchives.com/2011/07/05/university-college-cork-to-exhibit-major-medieval-irish-manuscript/ University College Cork to exhibit major medieval Irish manuscript]'', Medieval Archives, 5ú Iúil 2011 ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] 51zsmwcv05nx1ogryn6by1znk73o0de 1306384 1306330 2026-04-03T21:45:45Z Marcas.oduinn 33120 Typos 1306384 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Lámhscríbhinn Ghaelach na meánaoise is ea '''Leabhar Leasa Mhóir'''. Thug Dennis O'Flynn, staraí as Corcaigh, an t-ainm úd dó, tar éis dá thabhairt dó sa bhliain c. 1915.{{sfn|O'Curry|1861|p=196}} Sa bhliain 1855, chuir [[Eugene O'Curry]] an milleán ar O'Flynn óir gur scar sé an leabhar as a chéile agus dhíol sé iad astu féin le bailitheoirí.{{sfn|O'Curry|1861|p=199}} ==Cur síos== Is lámhscríbhinn phárpháipéir é Leabhar [[Lios Mór|Leasa Mhóir]],<ref>Ná measctar leis an saothar ''[[Book of the Dean of Lismore]]'', lámhscríbhinn Albanach den 16ú haois.</ref> le tomhas 37cm x 25.5cm. ''Leabhar Mhic Chárthaigh Riabhaigh'' an t-ainm ar dtús a bhí air. [[Image:Lismore Castle 2.jpg|mion|center|240px|[[Caisleán Leasa Mhóir]], [[Contae Phort Láirge]], [[Éire]], air a d'aimsigh Leabhar Leasa Mhóir, i bhfolach raibh thiar de bhalla sa bhliain 1814.{{sfn|O'Curry|1861|p=196}}]] ===Tiomsú=== Coimisiúnaíodh leabhar ag [[Finghín Mac Cárthaigh Riabhaigh]] agus a bhean chéile Lady Catherine, iníon [[Thomas FitzGerald, 7ú Iarla Dheasumhan]], agus dá bharr a ainm eile. Tiomsaíodh an lámhscríbhinn sa luath 15ú haois (1408-11), bunaithe ar ''Leabhar [[Mainistir Bhuithe]]'' atá caillte, chomh maith le lámhscríbhinní eile. Scríobhadh tuairim is nócha fán gcéad den saothar ag scríobhaí anaithnid amháin. Scríobh [[Aonghas Ó Callanáin]] (fl. 15ú haois), de chlann áitiúil leighis, tuairim is dhá fhóilió déag. Cuireadh lámha anaithnide eile roinnt míreanna gearra isteach. Luath-NuaGhaeilge is ea teanga an tsaothair. ===Ábhar=== Faightear beathaí na naomh sa saothar, go háirithe [[Naomh Bríd]], [[Naomh Pádraig]], agus Naomh [[Colm Cille]]. Tá ann freisin ''[[Agallamh na Seanórach]]'', scéal oll-tábhachtach na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] as [[Meán-Ghaeilge]] a théann siar go dtí an 12ú haois. Tá ann chomh maith ''Leabhar Ser Marco Polo'', aistriúchán Gaeilge den leabhar le Marco Polo, ''[[Il Milione]]''. ===Iar-1814=== Cailleadh roinnt leathanach as an leabhar go gairid tar éis dó a aimsiú, i bhfolach taobh thiar de bhalla i gCaisleán Leasa Mhóir sa bhliain 1814, ach creidtear go gcaomhnaítear iad in altanna léannta scríofa sa 19ú haois. Tá leagan digiteach de Leabhar Leasa Mhóir le fáil, le cur síos le Pádraig Ó Macháin, ar [https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]. ==Téacsanna== '''Téacsanna naomhsheanchais * ''[[Betha Shenáin meic Geirginn]]''<ref>''Betha Shenáin meic Geirginn'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html G201001] ar CELT, CnOC</ref> * Téacs gearr faoi Naomh [[Molaise]], dar teideal "Molaisse agus a dheirfiúr" '''Prós * ''[[Agallamh Beag]]'' * ''[http://www.ucd.ie/tlh/text/pk.tlh.001.text.html Echtra Loegairi meic Crimthainn]''<ref>Echtra Loegairi meic Crimthainn, [http://www.ucd.ie/tlh/text/pk.tlh.001.text.html Book of Lismore] at [http://www.ucd.ie/tlh/index.html TLH], CnOBÁC</ref> * ''[[Airne Fíngein]]''<ref> [http://www.ucd.ie/tlh/text/mma.tlh.001.text.html Thesaurus Linguae Hibernicae]</ref> * ''Tromdám Guaire''<ref>[http://dil.ie/42038 tromdám], buíon mór (bard), ar eDIL</ref> '''Aistriúcháin ón Laidin * ''[[Leabhar Ser Marco Polo]]'' (''[[Il Milione]]'' le Marco Polo) * ''[[Gabháltas Séarlais Mhóir]]'' * ''[[Stair na Lombardach]] ==Foinsí== * ''[https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html Leabhar Leasa Móir]'', ''Irish Script On Screen (ISOS)'' * ''Lives of the Saints'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html G201001], CELT * [[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]] (eag. agus aistr.), ''Lives of saints, from the Book of Lismore''. Oxford: Clarendon Press, 1890. [https://archive.org/details/livessaints00stokuoft PDF] le fáil ar archive.org * {{ cite book | title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History: Delivered at the Catholic University of Ireland, During the Sessions of 1855 and 1856 | url = https://archive.org/details/lecturesonmanusc00ocuruoft | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | year = 1861 | publisher = James Duffy | location = Baile Átha Cliath | chapter = Of the Chief Existing Ancient Books | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | ref = harv }} ==Tuilleadh le léamh== * Breatnach, Caoimhín. "Lismore, Book of." In ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', eag. Seán Duffy. Nua-Eabhrac agus Londain: Routledge, 2005, ll.&nbsp;270–80. * Macalister, R.A.S. ''The Book of Lismore. Facsimile with introduction''. Baile Átha Cliath: Irish Manuscripts Commission, 1950. * {{ cite journal | last = Ó Cuív | first = Brian | title = Observations on the Book of Lismore | journal = [[Proceedings of the Royal Irish Academy]] | volume = 83C | year = 1983 | pages = 269&ndash;292 | jstor = 25506104 }} * Ó Murchadha, ''Family Names of County Cork''. Corcaigh: The Collins Press. 2a eagrán, 1996, lch.&nbsp;54 ==Naisc sheachtracha== * ''[https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html Leabhar Leasa Móir]'', ISoS * ''[http://www.maryjones.us/jce/lismore.html Book of Lismore]'' ar maryjones.us * ''[http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2011/0708/1224300294060.html Lost and found: the leabhar of Lismore comes home]'', Irish Times, 8ú Iúil, 2011 * ''[http://lismoreheritagecentre.blogspot.com/2010/02/book-of-lismore-introduction-by-donald.html The Book of Lismore: An Introduction]'' le Donald Brady, Lismore Heritage Centre * ''[https://www.medievalarchives.com/2011/07/05/university-college-cork-to-exhibit-major-medieval-irish-manuscript/ University College Cork to exhibit major medieval Irish manuscript]'', Medieval Archives, 5ú Iúil 2011 ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] 6giwu8qz6ma9617w6eqomnksb2gcxrn 0 99019 1306285 1259091 2026-04-03T13:43:51Z Saighneánach 72809 Tidy 1306285 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire [[Éire|Éireannach]] is ea '''Nollaig Ó Muraíle'''. D'fhoilsigh sé eagrán mór le rá de ''[[Leabhar na nGinealach]]'' le [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]] sa bhliain 2004. Rinneadh ball d'[[Acadamh Ríoga na hÉireann]] é sa bhliain 2009. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Muraile, Nollaig O}} [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]] {{síol}} 9i1d5sltcbd24oepqo675rf0bicomur 0 100199 1306344 1293078 2026-04-03T18:45:39Z Alison 570 Stub-sort 1306344 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is gníomhaí frith-inimirce Fionlannach agus ciontóir drugaí<ref>https://www.ts.fi/uutiset/3138361</ref> é '''Junes Lokka''', a rugadh i Maracó ar an 14 Eanáir 1979. Rinne Lokka staidéar ar an [[Ríomheolaíocht|ríomheolaíocht]] in Ollscoil Oulu gan céim a bhaint amach. Sna blianta 2017-2022 bhí sé ina Chomhairleoir Cathrach in Oulu, agus é ina bhall d'ASYL, arbh é a fhaicsean féin é i gcomhairle cathrach Oulu. Chomh maith leis an bh[[Fionlainnis]], luann sé an [[An Fhraincis|Fhraincis]] mar theanga dhúchais.<ref>Tulevista vaaleista.http://www.jlokka.fi/2018/09/tulevista-vaaleista.html</ref> ==Cúlra== Saolaíodh Lokka i Maracó do lánúin mheasctha, nó is Fionlannach é a athair, agus is as Maracó dá mháthair. Deir sé gurb í an Fhraincis an teanga atá aige ón gcliabhán. Shocraigh sé síos san Fhionlainn sa bhliain 2005. ==Na hImeachtaí Dlí== I dtoghcháin áitiúla na bliana 2017 vótáladh Lokka isteach ina chomhairleoir cathrach ón gComhliosta Ceart Fionlannach (''Aito suomalainen yhteislista, ASYL''). Nuair a bhí faicsin na Comhairle sáite i gcomhchainteanna faoi shannadh na ról iontaibhe, diúltaíodh comhairleoirí a Chomhliosta faoi na róil sin, toisc go raibh Lokka tar éis súil na míshástachta coitianta a tharraingt air féin lena dhrochiompraíocht agus leis an teanga mhíchuí a bhí á cleachtadh aige. Níor admhaigh Lokka go raibh cainteanna míchuí labhartha aige. Is éard a dúirt sé féin gurbh iad comhairleoirí an Chomhliosta a bhí maslaithe seachas a mhalairt. Nuair a chuir an Comhliosta an dlí ar an gComhairle Cathrach, is é an tátal a bhain an Chúirt Riaracháin as an scéal ná go raibh an Chomhairle i ndiaidh na rialúcháin a shárú, ach nuair a chuaigh an cás go dtí an Ard-Chúirt Riaracháin, is é an bhreith a thug an chúirt ná, cé go raibh easnaimh ag baint leis an nós imeachta, go raibh sé inghlactha i ndiaidh an iomláin. I Meán Fómhair 2018 ghearr an Chúirt Dúiche fíneáil ar Lokka ó bhí sé tar éis spreagadh chun fuatha ar dhream eitneach <ref>''kiihottaminen kansanryhmää vastaan'' de réir dhlí coiriúil na Fionlainne, ''Suomen rikoslaki''</ref><ref>https://www.kaleva.fi/junes-lokalle-sakot-kiihottamisesta-kansanryhmaa-v/1769523</ref>. Sheas an t-iriseoir Johanna Vehkoo an dlí nuair a chuir Lokka ina leith go raibh sí tar éis é a chlúmhilleadh. Is éard a dúirt Vehkoo ar an bhFacebook i Mí na Samhna 2016 ná gur "Naitsí", "amhlóir Naitsíoch" agus "ciníoch" a bhí ann mar Lokka. Bhí Lokka ag éileamh go n-íocfadh Vehkoo € 1,500 leis in éiric an mhasla, ach ní raibh an Chúirt sásta ach cuid den tsuim seo a ghearradh ar Vehkoo, toisc an iompraíocht a chleacht Lokka féin. Nuair a chuaigh an cás a fhad leis an Ard-Chúirt, d'eitigh siad an cúiseamh, nó bhí siad barúlach nach raibh Vehkoo ach ag lochtú iompraíocht Lokka sa saol poiblí. Thairis sin, ní raibh masla déanta ag Vehkoo, le taobhshúil ar an iompraíocht sin, dar leis an gCúirt.<ref>https://www.hs.fi/suomi/art-2000006104765.html</ref><ref>https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/korkein-oikeus-kaatoi-johanna-vehkoon-kunnianloukkaustuomion/8329952</ref> Roimhe sin, sa bhliain 2019, cuireadh an dlí ar Lokka i gceithre chúiseamh, agus ba iad na coireanna a bhí i gceist ná clúmhilleadh agus scaipeadh eolais phríobháidigh.<ref>https://yle.fi/a/3-10736387</ref> I Mí Eanáir 2021 chuir Twitter, an t-ardán meán sóisialta, cuntas Lokka ar fionraí, toisc go raibh rialacha an ardáin sáraithe aige. Sa bhliain chéanna chiontaigh Cúirt Dúiche Oulu i spreagadh chun fuatha ar dhream eitneach é, toisc gur mhol sé don Chomhairle Cathrach "scuaid bháis" a earcú. I Mí na Nollag 2021 ghearr an Chúirt Dúiche fíneáil € 285 ar Lokka toisc go raibh sé ciontach i gclúmhilleadh, thairis sin d'ordaigh an Chúirt dó damáistí € 400 a íoc leis an duine a chlúmhill sé. Thosaigh an cás seo sa bhliain 2017, nuair a diúltaíodh é faoi pháirt a ghlacadh i bpainéal toghcháin, ó tharla nach raibh sé ag déanamh ionadaíochta ach dá "chomhliosta" féin: ní bhfuair ach ionadaithe na bpáirtithe polaitiúla cuireadh chun an phainéil, rud nach raibh Lokka sásta leis.<ref>https://www.hs.fi/suomi/art-2000008483236.html</ref> Sa bhliain 2022 ciontaíodh Lokka i dtrí chúiseamh faoi chlúmhilleadh agus in aon chúiseamh amháin faoi scaipeadh eolais faoi shaol phríobháideach duine eile. Chuir an Chúirt in iúl go raibh fíneáil dlíte do Lokka, ach níor gearradh pionós ar bith air, toisc go raibh air bliain iomlán a chaitheamh ag fanacht leis an triail.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Junes_Lokka#cite_note-22</ref> I Mí Mheán Fómhair 2025 d'ordaigh Cúirt Dúiche Heilsincí go raibh Lokka le téarma príosúnachta a chur isteach, ó nach raibh sé tar éis na fíneálacha a íoc a bhí gearrtha air. Beidh air fiche lá a chaitheamh sa phríosún.<ref>https://www.iltalehti.fi/kotimaa/a/02a9cee9-f189-4e36-99eb-6f2328245aeb</ref> ==Naisc sheachtracha== *[http://www.jlokka.fi/ jlokka.fi] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-beath-fi}} {{DEFAULTSORT:Lokka, Junes}} [[Catagóir:Comhairleoirí Cathrach Oulu]] [[Catagóir:Gníomhaithe cathartha na Fionlainne]] [[Catagóir:Físbhlagairí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1979]] [[Catagóir:Daoine beo]] j8tiw8ins87atrwnbub7gqqky3dij0j 10 101312 1306347 1276100 2026-04-03T18:47:18Z Alison 570 Alison moved page [[Teimpléad:Síol-fin]] to [[Teimpléad:Síol-fi]] without leaving a redirect: Caighdeán 1276100 wikitext text/x-wiki {{Fmbox | name = Síol-fin | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = editnotice | color = gray | style = clear:both; margin-top:10px; | image = [[Íomhá:Flag_of_Finland.svg|30px|link=|alt=]] | text = ''Is [[Vicipéid:Síol|síol]] faoin [[An Fhionlainn|Fionlainne]] é an t-alt seo. [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Cuir leis], chun cuidiú leis an Vicipéid.'' <br>''Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán [[Gaeilge]] a dhéanamh.'' | cat = Síolta }}<includeonly>[[Catagóir:Síolta na Fionlainne]]</includeonly><noinclude>[[Catagóir:Teimpléid de réir tíre|Fin]]</noinclude> b5icvfu9powumybym2khf53rwhox9gs 0 102426 1306401 1306239 2026-04-04T09:33:22Z TGcoa 21229 1306401 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Druga}} Is druga [[ópóideach]] sintéiseach cumhachtach é '''feantainil''',<ref>i mBéarla, ''fentanyl''</ref> a úsáidtear mar [[Anailgéisigh|anailgéiseach]] agus, in éineacht le cógais eile, le haghaidh [[ainéistéise]].<ref name="AHFS2017">{{Lua idirlín|url=https://www.drugs.com/monograph/fentanyl-fentanyl-citrate-fentanyl-hydrochloride.html|teideal= fentaNYL |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171214015004/https://www.drugs.com/monograph/fentanyl-fentanyl-citrate-fentanyl-hydrochloride.html|archivedate=14 December 2017}}</ref> Úsáidtear í freisin mar dhruga áineasa, uaireanta measctha le [[hearóin]], [[Cócaon|cócaon]], [[Beinsidhé-asaipíní|beinsidhé-asaipín]] nó meitiolamfataimín. [[Íomhá:FENTANYL FLOW TO THE UNITED STATES 2019.png|clé|mion|220x220px|Smugláil: Tugtar feantainil isteach sna Stáit Aontaithe ón tSín, go háirithe.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Taraifí gearrtha ag Meiriceá ar an tSín agus a mhalairt go cruinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0204/1494581-taraifi-gearrtha-ag-meiricea-ar-an-tsin-agus-a-mhalairt-go-cruinn/|date=2025-02-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ]][[Íomhá:Fentanyl. 2 milligrams. A lethal dose in most people.jpg|clé|mion|220x220px|Is féidir le dáileog 2 mg a bheith marfach, bolgam beag bídeach]][[Íomhá:Vancouver-s-approach-to-fentanyl-crisis-evolves-YouTube-11-07-2024 01 53 AM.png|clé|mion|220x220px| Básanna de bharr ródháileog, San Francisco agus Vancouver ]] [[Íomhá:Vancouver downtowneast.jpg|clé|mion|220x220px|Vancouver Downtown East]] == Úsáid == Úsáidtear feantainil trí [[instealladh]], spraeáil sróine, nó paiste craiceann, nó ionsúitear í tríd an leicinn mar losainn nó táibléad.<ref name="AHFS2017" /> <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.goodrx.com/fentanyl-buccal?dosage=400mcg&form=buccal-tablet&label_override=fentanyl+buccal&quantity=224|teideal=Fentanyl Tablets}}</ref> Úsáidtear go príomha le haghaidh pian dhian, go háirithe le hothair a bhfuil ailse orthu agus iad faoi chúram dochtúra. Tá feantainil 50–100 uair níos láidre ná moirfín.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ceanada-tir-mhor-tir-ar-leith-aiste-aistir-le-ciaran-dunbar/|teideal=Ceanada – tír mhór, tír ar leith. Aiste aistir le Ciarán Dunbar|údar=Ciarán Dunbar|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-04-03}}</ref> Tosaíonn an druga go tapa agus go ginearálta maireann a éifeachtaí níos lú ná dhá uair an chloig. Tugtar feantainil isteach sna Stáit Aontaithe ón tSín, go háirithe.<ref name=":1" /> In 2025 dúirt an tSín go ndéanfadh an tír tuilleadh le táirgeadh an druga a chosc.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag maíomh as comhaontú nua leis an tSín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1030/1541259-trump-ag-maiomh-as-comhaontu-nua-leis-an-tsin/|date=2025-10-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Contúirtí == Tá analóga feantainile ina ndrugaí támhshuanacha an-láidir, a bhíonn idir 10 n-uaire agus 100 uair níos láidre ná hearóin. Leanann an neart ard atá iontu de bheith ina cúis le básanna úsáideoirí mar gheall ar ródháileog.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cdc.gov/drugoverdose/opioids/fentanyl.html|teideal=Fentanyl|work=CDC Injury Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215000701/https://www.cdc.gov/drugoverdose/opioids/fentanyl.html|archivedate=15 December 2017}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2023/196/oj/eng|teideal=RIALACHÁN TARMLIGTHE (AE) 2023/196 ÓN gCOIMISIÚN L_2023027GA.01000101.xml|údar=Aontas Eorpach|dáta=25 Samhain 2022|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2026-04-04}}</ref> Úsáidtear feantainil go coitianta chun piollaí góchumtha a chruthú faoi cheilt mar [[OxyContin]], Xanax, Adderall, i measc piollaí eile. Sa bhliain 2020, thosaigh táibléid feantainile ina raibh xiolaisín (suaimhneasán capall) ag dul timpeall sna Stáit Aontaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.statnews.com/2022/03/11/overdoses-opioid-xylazine-philadelphia/|teideal=With overdoses at record highs, a veterinary tranquilizer spreading through the U.S. drug supply poses new threats|language=en-US|work=STAT}}</ref> === Cuntas finné súl === Sa bhliain 2026 thug Ciarán Dunbar cuairt ar [[Vancouver, An Cholóim Bhriotanach|Vancouver]] sa [[Vancouver, An Cholóim Bhriotanach|Cholóim Bhriotanach]]:<ref name=":0" /><blockquote>Taobh istigh de shoicind siúil, imíonn cathair nua-aimseartha Vancouver agus na daoine saibhre sláintiúla a chónaíonn ann agus téann duine isteach i gceantar salach iar-apacailipteach. Daoine ann ina luí ar an tsráid, gan aithne gan urlabhra, cromtha, a gcorp casta as riocht, salach, clúdaithe le cac in amanna, bríste thíos is tóin nocht go minic. Agus tá na céadta acu ann – sráideanna dubh leo ar feadh míle i ngach treo. </blockquote> ==Féach freisin== * [[Norfentanyl]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Feantanail| ]] [[Catagóir:Anailgéisigh]] kpfp5ylp3ym5agcm03dljpmxzpxzcpe 0 103736 1306267 1306255 2026-04-03T13:01:48Z Marcas.oduinn 33120 Franciscan LS A 3 1306267 wikitext text/x-wiki Seo a leanas liosta neamhiomlán de lámhscríbhinní déanta i [[Éire|nÉirinn]], i dteannta le lámhscríbhinní le díol spéise Éireannach, scríbhinní meamraim agus páipéir both san áireamh. {| class="wikitable sortable" ! width="20%" | Suíomh ! width="20%" | Lann ! width="20%" | LS cód ! width="20%" | LS ainm ! width="20%" | Dáta ! width="40%" | Nótaí |- valign="top" | An Bhruiséil | [[Bibliothèque Royale]] | 3410 | | 1629 | LS pháipéir<ref name=Msomit>John Corthals, [http://www.ucc.ie/celt/MS-OMIT ''Manuscript Sources to Old and Middle Irish Tales'' (MS Omit)]</ref> |- valign="top" | An Bhruiséil | Bibliothèque Royale | 5100-4 | | 17ú | Tras-scríbhinní le [[Mícheál Ó Cléirigh]] as leabhar scríofa le Siodrach Ua Maoil Chonaire sa bhliain 1533.<ref name=IMMURGU>[http://www2.let.uu.nl/Solis/keltisch/_private/immurgu-list.html ''Insular Medieval Manuscripts Reproduction Guide'' (IMMURGU)], University of Utrecht.</ref> |- valign="top" | An Bhruiséil | Bibliothèque Royale | 5301-20 | | > 1643 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Cambridge | [[Cambridge University Library]] | | [[Leabhar Dhèir]] | 9/10ú | Leabhar Soiscéil; ábhar sa bhreis as [[Gaeilge na hAlban]] den 12ú haois.<ref name=IMMURGU /> [http://www.lib.cam.ac.uk/book_of_deer Íomhánna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716232847/http://www.lib.cam.ac.uk/book_of_deer/ |date=2012-07-16 }} |- valign="top" | Chatsworth | | | [[Leabhar Leasa Mhóir]] | ''c''. 1500 | Téacsanna creidimh.<ref name=IMMURGU /> |- valign="top" | Áth Cliath | [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] | G 1 <br />''olim'' Phillips 4169 | | 16ú | LS mheamraim; príomhscríobhaí scribe: Pilip Ballach Ua Duibhgeandáin.<ref name=NíShéaghdha>{{cite book |first=Ní Shéaghdha |last=Nessa |authorlink=Nessa Ní Shéaghdha |author2=Pádraig Ó Macháin |title=Catalogue of Irish manuscripts in the National Library of Ireland |publisher=Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath |location=Baile Átha Cliath |year=1961–1996 |series=Studies in Irish Manuscripts}}</ref> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 2 <br />''olim'' Phillips 7021 | | 14ú–15ú | LS mheamraim; príomhscríobhaí scribe: Ádhamh Ó Cianáin.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 3 <br />''olim'' Phillips 7022 | Leabhar Ádhamh Uí Chianáin | 14ú–15ú | Rannta Gaeilge san áireamh.<ref>m.s. [[Banseanchas]]; dán ag tús le ''A aos dána, is aithnidh damh;'' ''cf'' {{cite journal |last=Ó Riain |first=Gordon |title=Early Modern technical verse from NLI G 3 |journal=[[Éigse (iriseán)|Éigse]] |volume=36 |year=2008 |pages=35–42}}</ref> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 4 <br />''olim'' Phillips 8214 | | 1391 | Blúire a bhí tráth sa [[Leabhar Buí Leacáin]].<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 7 | | 16ú | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 8 <br />''olim'' Phillips 9750 | Leabhar Éamainn Uí Bholgaoi | 16ú | Ábhar leighis ar pár agus ar páipéar.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 10 <br />''olim'' Phillips 10266 | | 16ú | LS comhchodach ar pár.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 11 <br />''olim'' Phillips 10297 | | 15ú | Dréachtaí leighis aistrithe ón Laidin go Gaeilge, le roinnt ábhar dlí ag an deireadh. Meamram; príomhscríobhaí: Donnchadh Ua Bolgaidhi.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 1200 | Leabhar Méig Shamhradháin | 14ú | Duanaire; príomhscríobhaithe: Ruaidhrí Ó Cianáin, Doighre Ó hUiginn.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 1303 | Leabhar Uí Eadhra | 1597 | Filíocht Ghaeilge na mbard. LS mheamraim.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | 23 D 17 | | | |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 E 29 | [[Leabhar Fhear Maí]] | 15ú–16ú | LS chomhchodach, trí chuid: I (ll.&nbsp;1–16); II (ll.&nbsp;17–216); III (ll.&nbsp;217–24). Cuid eile caomhnaithe in Egerton 92.<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 K 44 | | 1721–1722 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | [[ARÉ 23 N 10|23 N 10]] | | ''c''. 1575 | Tiomsaithe ag scríobhaithe [[Uí Mhaolchonaire]]. Betham 145 tráth. |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 O 48 | [[Liber Flavus Fergusiorum]], Cuid I | c. 1437-40 | |- valign="top" | {{Anchor|23 P 2}}Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 P 2 | [[Leabhar Mór Leacáin]] | ''c''. 1380 x 1417 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | {{Anchor|23 P 3}}Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 P 3 | | 1467 (chéad chuid) | LS chomhchodach, trí chuid.<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 P 12 | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] | 1384–1406 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 24 P 26 | [[Leabar Fidhnacha]] | 16ú | |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 Q 6 | | 15ú–16ú | LS chomhchodach, cúig chuid.<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 24 P 25 | | 16ú | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | B IV 1 | | 1671–1674 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | B IV 1A | | 17ú? | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | {{Anchor|B IV 2}}Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | B IV 2 | | 1627–1628 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | C I 2 | | 15ú–16ú? | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | C III 2 | | 1552 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | C VI 3 | | luath-17ú | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | D IV 2 | | 15ú | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]] | 52 | [[Leabhar Ard Mhacha]] | 9ú | |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1289 <br />''olim'' H.1.15 | | 1729–1745 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1291 <br />''olim'' H.1.17 | | 1755 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1298 <br />''olim'' H.2.7 | | ''c''. 1340–1350 | [[Ginealas Éireannach]], tales. |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1308 <br />''olim'' H.2.12, ui. 8 | | 15ú? | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1316 <br />''olim'' H.2.15a | | | LS chomhchodach, san áireamh ''[[Seanchas Mór]]'', scríofa ''c''. 1350.<ref name=IMMURGU /> |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1318 <br />''olim'' H.2.16 | [[Leabhar Buí Leacáin]] | 14ú/15ú | LS chomhchodach |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1336 <br />''olim'' H.3.17 | | 15ú-16ú | Meascra |- valign="top" | Áth Cliath | [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] | Franciscan A 1 | [[Saltair Chaimín]] | 11ú | Blúire |- valign="top" | {{Anchor|Franciscan A 3}}Áth Cliath | An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath | Franciscan A 3 | [[Leabhar Laighneach]] | | Blúire |- valign="top" | {{Anchor|Franciscan A 9}}Áth Cliath | An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath | Franciscan A 9 | | 15ú | |- valign="top" | Dún Éadain | [[National Library of Scotland]] | Ui. V | | 14ú–15ú? | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Dún Éadain | National Library of Scotland | Ui. XL | | | LS chomhchodach (cúig chuid).<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Dún Éadain | National Library of Scotland | Ui. XXVIII | | 14ú? | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Dún Éadain | National Library of Scotland | Ui. XXXVI | | 1690–1691 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | [[British Library]] | Additional 30512 | | 15ú–16ú aois | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Additional 33993 | | 16ú | LS chomhchodach: I (ff. 1–19) agus II (ff. 20–29).<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | [[Leabharlann Cotton|Cotton]] Nero A 7 | | 16ú? | LS chomhchodach, e.g. ''[[Bretha Nemed Toísech]]'' |- valign="top" | Londain | British Library | [[Egerton 88]] | | ''c''. 1564 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Egerton 92 | | | Cuid de Leabhar Fhear Maí (féach ARÉ, 23 E 29).<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Egerton 93 | | 15ú (cuid I) <br />16ú (codanna II–III) | LS chomhchodach: I (ff. 1–19); II (ff. 20–25); III (ff. 26–35).<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Egerton 1781 | | ''c''. 1484–1487 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | [[Egerton 1782]] | | ''c''. 1517 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Harleian 432 | | luath-16ú | LS mheamraim.<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Harleian 5260 | | 16ú | LS mheamraim<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Lansdowne 418 | | | m.s. ''Annála Duisk'' |- valign="top" | Oxford | [[Bodleian Library]] | [[Laud 610]] | | ''c''. 1453–1454 | [[Ginealas Éireannach]]. [http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=mslaudmisc610 Images online]. |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 475 | | luath-17ú | Cúr síos Gaeilge ar [[ionradh na Normannach ar Éirinn]], bunaithe ar leagan Béarla den ''Expugnatio Hibernica'' le Gerald na Breataine Bige; dánta Gaeilge |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 488 | [[Annála Tiarnaigh]] | 14ú–17ú | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 489 | [[Annála Uladh]] | luath-16ú | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 498 | | | Cairteacha Éireannacha, m.s. den "Palmer's Hospital" (Mainistir agus Ospidéal Naomh Eoin Baiste lasmuigh den Gheata Nua, Áth Cliath); den ord [[Fratres Cruciferi]]; breiseanna. |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 499 | | 1526 | Tras-scríbhinní de ghníomhais le [[Thomas Court]] as Baile Átha Cliath. |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 501 | | | ''Registrum de Kilmainham'' |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | [[Rawlinson B 502]] | | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B.503 | [[Annála Inis Faithlinn]] | 11ú–15ú | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 506 | | | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | [[Rawlinson B 512]] | | | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 514 | | | |- valign="top" | Stockholm | | Vitterhet Engelsk, II. | | 16ú | LS mheamraim<ref name=Msomit /> |} == Féach freisin == * [[Cín Dromma Snechtai]] * [[Irish Manuscripts Commission]] == Foinsí == * General: ** {{lua idirlín |sloinne=Corthals |ainm=Johan |teideal=Manuscript Sources to Old and Middle Irish Tales (MS-Omit) |url=http://www.ucc.ie/celt/MS-OMIT}} * Brussels: ** {{cite book |author-link=Joseph Van den Gheyn |last=Van den Gheyn |first=Joseph |title=Catalogue des manuscrits de la Bibliothèque Royale de Belgique |location=Brussels |year=1905}} * Cambridge ** {{cite book |first=P. |last=De Brún |first2=M. |last2=Herbert |title=Catalogue of Irish manuscripts in Cambridge libraries |location=Cambridge |year=1986 }} ** {{cite book |first=M. R. |last=James |title=A Descriptive Catalogue of the Manuscripts in the Library of Corpus Christi College, Cambridge |url=https://archive.org/details/descriptivecatal01corp |location=Cambridge |year=1909–1913 }} * Dublin ** {{cite book |last=Mulchrone |first=Kathleen |title=Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy |location=Baile Átha Cliath |year=1926–70 |display-authors=etal}} ** {{cite book |first=T. K. |last=Abbott |first2=E. J. |last2=Gwynn |title=Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin |url=https://archive.org/details/cu31924029605080 |location=Baile Átha Cliath |year=1921}} == Naisc sheachtracha == * [http://isos.dias.ie ISOS], Irish Script on Screen * [http://www.ucc.ie/celt CELT], Corpus of Electronic Texts * [https://celt.ucc.ie/MsOmit2017 MsOmit], Manuscript Sources to Old and Middle Irish Tales, 2017 * [http://www2.let.uu.nl/Solis/keltisch/_private/immurgu-list.html IMMURGU], Insular Medieval Manuscripts Reproduction Guide * [https://codecs.vanhamel.nl/Home CODECS], Collaborative Online Database and e-Resources for Celtic Studies * [https://web.archive.org/web/20110609125436/http://www.oireachtas-debates.gov.ie/S/0001/S.0001.192304190008.html Togra] le [[W. B. Yeats]] i [[Seanad Éireann (1922-1936)|Seanad Éireann]] mí Aibreán 1923, maidir le haistriú áitiúil lámhscríbhinní Gaeilge. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lámhscríbhinní Éireannacha}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha| ]] ah1k4qtxoa181fnyvkfb7zyssjl8k5a 1306272 1306267 2026-04-03T13:10:40Z Marcas.oduinn 33120 B IV 2 -> B iv 2, mar is gnách 1306272 wikitext text/x-wiki Seo a leanas liosta neamhiomlán de lámhscríbhinní déanta i [[Éire|nÉirinn]], i dteannta le lámhscríbhinní le díol spéise Éireannach, scríbhinní meamraim agus páipéir both san áireamh. {| class="wikitable sortable" ! width="20%" | Suíomh ! width="20%" | Lann ! width="20%" | LS cód ! width="20%" | LS ainm ! width="20%" | Dáta ! width="40%" | Nótaí |- valign="top" | An Bhruiséil | [[Bibliothèque Royale]] | 3410 | | 1629 | LS pháipéir<ref name=Msomit>John Corthals, [http://www.ucc.ie/celt/MS-OMIT ''Manuscript Sources to Old and Middle Irish Tales'' (MS Omit)]</ref> |- valign="top" | An Bhruiséil | Bibliothèque Royale | 5100-4 | | 17ú | Tras-scríbhinní le [[Mícheál Ó Cléirigh]] as leabhar scríofa le Siodrach Ua Maoil Chonaire sa bhliain 1533.<ref name=IMMURGU>[http://www2.let.uu.nl/Solis/keltisch/_private/immurgu-list.html ''Insular Medieval Manuscripts Reproduction Guide'' (IMMURGU)], University of Utrecht.</ref> |- valign="top" | An Bhruiséil | Bibliothèque Royale | 5301-20 | | > 1643 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Cambridge | [[Cambridge University Library]] | | [[Leabhar Dhèir]] | 9/10ú | Leabhar Soiscéil; ábhar sa bhreis as [[Gaeilge na hAlban]] den 12ú haois.<ref name=IMMURGU /> [http://www.lib.cam.ac.uk/book_of_deer Íomhánna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716232847/http://www.lib.cam.ac.uk/book_of_deer/ |date=2012-07-16 }} |- valign="top" | Chatsworth | | | [[Leabhar Leasa Mhóir]] | ''c''. 1500 | Téacsanna creidimh.<ref name=IMMURGU /> |- valign="top" | Áth Cliath | [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] | G 1 <br />''olim'' Phillips 4169 | | 16ú | LS mheamraim; príomhscríobhaí scribe: Pilip Ballach Ua Duibhgeandáin.<ref name=NíShéaghdha>{{cite book |first=Ní Shéaghdha |last=Nessa |authorlink=Nessa Ní Shéaghdha |author2=Pádraig Ó Macháin |title=Catalogue of Irish manuscripts in the National Library of Ireland |publisher=Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath |location=Baile Átha Cliath |year=1961–1996 |series=Studies in Irish Manuscripts}}</ref> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 2 <br />''olim'' Phillips 7021 | | 14ú–15ú | LS mheamraim; príomhscríobhaí scribe: Ádhamh Ó Cianáin.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 3 <br />''olim'' Phillips 7022 | Leabhar Ádhamh Uí Chianáin | 14ú–15ú | Rannta Gaeilge san áireamh.<ref>m.s. [[Banseanchas]]; dán ag tús le ''A aos dána, is aithnidh damh;'' ''cf'' {{cite journal |last=Ó Riain |first=Gordon |title=Early Modern technical verse from NLI G 3 |journal=[[Éigse (iriseán)|Éigse]] |volume=36 |year=2008 |pages=35–42}}</ref> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 4 <br />''olim'' Phillips 8214 | | 1391 | Blúire a bhí tráth sa [[Leabhar Buí Leacáin]].<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 7 | | 16ú | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 8 <br />''olim'' Phillips 9750 | Leabhar Éamainn Uí Bholgaoi | 16ú | Ábhar leighis ar pár agus ar páipéar.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 10 <br />''olim'' Phillips 10266 | | 16ú | LS comhchodach ar pár.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 11 <br />''olim'' Phillips 10297 | | 15ú | Dréachtaí leighis aistrithe ón Laidin go Gaeilge, le roinnt ábhar dlí ag an deireadh. Meamram; príomhscríobhaí: Donnchadh Ua Bolgaidhi.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 1200 | Leabhar Méig Shamhradháin | 14ú | Duanaire; príomhscríobhaithe: Ruaidhrí Ó Cianáin, Doighre Ó hUiginn.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | Leabharlann Náisiúnta na hÉireann | G 1303 | Leabhar Uí Eadhra | 1597 | Filíocht Ghaeilge na mbard. LS mheamraim.<ref name=NíShéaghdha/> |- valign="top" | Áth Cliath | [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | 23 D 17 | | | |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 E 29 | [[Leabhar Fhear Maí]] | 15ú–16ú | LS chomhchodach, trí chuid: I (ll.&nbsp;1–16); II (ll.&nbsp;17–216); III (ll.&nbsp;217–24). Cuid eile caomhnaithe in Egerton 92.<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 K 44 | | 1721–1722 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | [[ARÉ 23 N 10|23 N 10]] | | ''c''. 1575 | Tiomsaithe ag scríobhaithe [[Uí Mhaolchonaire]]. Betham 145 tráth. |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 O 48 | [[Liber Flavus Fergusiorum]], Cuid I | c. 1437-40 | |- valign="top" | {{Anchor|23 P 2}}Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 P 2 | [[Leabhar Mór Leacáin]] | ''c''. 1380 x 1417 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | {{Anchor|23 P 3}}Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 P 3 | | 1467 (chéad chuid) | LS chomhchodach, trí chuid.<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 P 12 | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] | 1384–1406 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 24 P 26 | [[Leabar Fidhnacha]] | 16ú | |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 23 Q 6 | | 15ú–16ú | LS chomhchodach, cúig chuid.<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | 24 P 25 | | 16ú | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | B iv 1 | | 1671–1674 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | B iv 1A | | 17ú? | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | {{Anchor|B iv 2}}Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | B iv 2 | | 1627–1628 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | C I 2 | | 15ú–16ú? | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | C III 2 | | 1552 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | C VI 3 | | luath-17ú | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Acadamh Ríoga na hÉireann | D IV 2 | | 15ú | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]] | 52 | [[Leabhar Ard Mhacha]] | 9ú | |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1289 <br />''olim'' H.1.15 | | 1729–1745 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1291 <br />''olim'' H.1.17 | | 1755 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1298 <br />''olim'' H.2.7 | | ''c''. 1340–1350 | [[Ginealas Éireannach]], tales. |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1308 <br />''olim'' H.2.12, ui. 8 | | 15ú? | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1316 <br />''olim'' H.2.15a | | | LS chomhchodach, san áireamh ''[[Seanchas Mór]]'', scríofa ''c''. 1350.<ref name=IMMURGU /> |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1318 <br />''olim'' H.2.16 | [[Leabhar Buí Leacáin]] | 14ú/15ú | LS chomhchodach |- valign="top" | Áth Cliath | Coláiste na Tríonóide | 1336 <br />''olim'' H.3.17 | | 15ú-16ú | Meascra |- valign="top" | Áth Cliath | [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] | Franciscan A 1 | [[Saltair Chaimín]] | 11ú | Blúire |- valign="top" | {{Anchor|Franciscan A 3}}Áth Cliath | An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath | Franciscan A 3 | [[Leabhar Laighneach]] | | Blúire |- valign="top" | {{Anchor|Franciscan A 9}}Áth Cliath | An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath | Franciscan A 9 | | 15ú | |- valign="top" | Dún Éadain | [[National Library of Scotland]] | Ui. V | | 14ú–15ú? | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Dún Éadain | National Library of Scotland | Ui. XL | | | LS chomhchodach (cúig chuid).<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Dún Éadain | National Library of Scotland | Ui. XXVIII | | 14ú? | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Dún Éadain | National Library of Scotland | Ui. XXXVI | | 1690–1691 | LS pháipéir<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | [[British Library]] | Additional 30512 | | 15ú–16ú aois | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Additional 33993 | | 16ú | LS chomhchodach: I (ff. 1–19) agus II (ff. 20–29).<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | [[Leabharlann Cotton|Cotton]] Nero A 7 | | 16ú? | LS chomhchodach, e.g. ''[[Bretha Nemed Toísech]]'' |- valign="top" | Londain | British Library | [[Egerton 88]] | | ''c''. 1564 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Egerton 92 | | | Cuid de Leabhar Fhear Maí (féach ARÉ, 23 E 29).<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Egerton 93 | | 15ú (cuid I) <br />16ú (codanna II–III) | LS chomhchodach: I (ff. 1–19); II (ff. 20–25); III (ff. 26–35).<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Egerton 1781 | | ''c''. 1484–1487 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | [[Egerton 1782]] | | ''c''. 1517 | <ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Harleian 432 | | luath-16ú | LS mheamraim.<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Harleian 5260 | | 16ú | LS mheamraim<ref name=Msomit /> |- valign="top" | Londain | British Library | Lansdowne 418 | | | m.s. ''Annála Duisk'' |- valign="top" | Oxford | [[Bodleian Library]] | [[Laud 610]] | | ''c''. 1453–1454 | [[Ginealas Éireannach]]. [http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=mslaudmisc610 Images online]. |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 475 | | luath-17ú | Cúr síos Gaeilge ar [[ionradh na Normannach ar Éirinn]], bunaithe ar leagan Béarla den ''Expugnatio Hibernica'' le Gerald na Breataine Bige; dánta Gaeilge |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 488 | [[Annála Tiarnaigh]] | 14ú–17ú | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 489 | [[Annála Uladh]] | luath-16ú | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 498 | | | Cairteacha Éireannacha, m.s. den "Palmer's Hospital" (Mainistir agus Ospidéal Naomh Eoin Baiste lasmuigh den Gheata Nua, Áth Cliath); den ord [[Fratres Cruciferi]]; breiseanna. |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 499 | | 1526 | Tras-scríbhinní de ghníomhais le [[Thomas Court]] as Baile Átha Cliath. |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 501 | | | ''Registrum de Kilmainham'' |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | [[Rawlinson B 502]] | | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B.503 | [[Annála Inis Faithlinn]] | 11ú–15ú | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 506 | | | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | [[Rawlinson B 512]] | | | |- valign="top" | Oxford | Bodleian Library | Rawlinson B 514 | | | |- valign="top" | Stockholm | | Vitterhet Engelsk, II. | | 16ú | LS mheamraim<ref name=Msomit /> |} == Féach freisin == * [[Cín Dromma Snechtai]] * [[Irish Manuscripts Commission]] == Foinsí == * General: ** {{lua idirlín |sloinne=Corthals |ainm=Johan |teideal=Manuscript Sources to Old and Middle Irish Tales (MS-Omit) |url=http://www.ucc.ie/celt/MS-OMIT}} * Brussels: ** {{cite book |author-link=Joseph Van den Gheyn |last=Van den Gheyn |first=Joseph |title=Catalogue des manuscrits de la Bibliothèque Royale de Belgique |location=Brussels |year=1905}} * Cambridge ** {{cite book |first=P. |last=De Brún |first2=M. |last2=Herbert |title=Catalogue of Irish manuscripts in Cambridge libraries |location=Cambridge |year=1986 }} ** {{cite book |first=M. R. |last=James |title=A Descriptive Catalogue of the Manuscripts in the Library of Corpus Christi College, Cambridge |url=https://archive.org/details/descriptivecatal01corp |location=Cambridge |year=1909–1913 }} * Dublin ** {{cite book |last=Mulchrone |first=Kathleen |title=Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy |location=Baile Átha Cliath |year=1926–70 |display-authors=etal}} ** {{cite book |first=T. K. |last=Abbott |first2=E. J. |last2=Gwynn |title=Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin |url=https://archive.org/details/cu31924029605080 |location=Baile Átha Cliath |year=1921}} == Naisc sheachtracha == * [http://isos.dias.ie ISOS], Irish Script on Screen * [http://www.ucc.ie/celt CELT], Corpus of Electronic Texts * [https://celt.ucc.ie/MsOmit2017 MsOmit], Manuscript Sources to Old and Middle Irish Tales, 2017 * [http://www2.let.uu.nl/Solis/keltisch/_private/immurgu-list.html IMMURGU], Insular Medieval Manuscripts Reproduction Guide * [https://codecs.vanhamel.nl/Home CODECS], Collaborative Online Database and e-Resources for Celtic Studies * [https://web.archive.org/web/20110609125436/http://www.oireachtas-debates.gov.ie/S/0001/S.0001.192304190008.html Togra] le [[W. B. Yeats]] i [[Seanad Éireann (1922-1936)|Seanad Éireann]] mí Aibreán 1923, maidir le haistriú áitiúil lámhscríbhinní Gaeilge. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lámhscríbhinní Éireannacha}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha| ]] cg0ccq7l6ao2ow9u7031q1lfo1sb0tq 0 104935 1306298 1172674 2026-04-03T14:04:25Z TGcoa 21229 1306298 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is sraith bheochana í '''''Bouli''''' a craoladh ar dtús sa Fhrainc idir [[1989]] go dtí [[1991]]. Craoladh leagan dubáilte Gaeilge ar [[RTÉ Two]] ón 2 Meán Fómhair [[1991]], agus ar TnaG ([[TG4]] anois) ina dhiaidh sin go déanach sna 1990dí. ==Amhrán aitheantais== :Geimhreadh beagnach caite :Tá an fear sneachta ina sheasamh ins an ghrian :Céard a dhéanfaidh sé anois :Nuair a aireoidh sé an teas mór ar a dhroim? :Tá an ghealach thuas sa spéir :Bíonn sí i gcónaí ag spraoi :Le réalta beaga geala ar feadh na hoích' :Ach ansin feiceann sí nach bhfuil an fear sneachta :Leath sách fuar - ansin :Is le beagán draíocht' a abraíonn sí Bouli :Fear sneachta bán - hata ar a cheann :Sin é Bouli ag imeacht leis síos :Éistigí anois agus féachaigí :Seo scéal faoi Bouli 'gus a chairde :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli == Féach freisin == * ''[[Bluey]]'' == Tagairtí == {{reflist}} [[catagóir:Cartúin Ghaeilge]] [[catagóir:Beochan Gaeilge]] [[catagóir:Cláir Ghaeilge]] 8rk53a9fwem0dbwpzaeuup591u8igp1 1306299 1306298 2026-04-03T14:05:47Z TGcoa 21229 1306299 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is sraith bheochana í '''''Bouli''''' a craoladh ar dtús sa Fhrainc idir [[1989]] go dtí [[1991]]. Craoladh leagan dubáilte Gaeilge ar [[RTÉ Two]] ón 2 Meán Fómhair [[1991]], agus ar TnaG ([[TG4]] anois) ina dhiaidh sin go déanach sna 1990dí. ==Amhrán aitheantais== :Geimhreadh beagnach caite :Tá an fear sneachta ina sheasamh ins an ghrian :Céard a dhéanfaidh sé anois :Nuair a aireoidh sé an teas mór ar a dhroim? :Tá an ghealach thuas sa spéir :Bíonn sí i gcónaí ag spraoi :Le réalta beaga geala ar feadh na hoích' :Ach ansin feiceann sí nach bhfuil an fear sneachta :Leath sách fuar - ansin :Is le beagán draíocht' a abraíonn sí Bouli :Fear sneachta bán - hata ar a cheann :Sin é Bouli ag imeacht leis síos :Éistigí anois agus féachaigí :Seo scéal faoi Bouli 'gus a chairde :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli :Bouli - Bouli == Féach freisin == * ''[[Bluey]]'' == Tagairtí == {{reflist}} [[catagóir:Beochan Gaeilge]] lvmj8qkfznbd09uecxn71i1p4oibdik 14 105642 1306318 1118532 2026-04-03T16:08:19Z ~2026-16722-18 72895 1306318 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Anime de réir stiúideo]] [[Catagóir:Stiúideo beochana Seapánach]] [[Catagóir:Sárlaochra]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]] lftbdug0rp4yomaqps1dhulsg7uh2dt 2 120001 1306321 1278067 2026-04-03T16:13:47Z Marcas.oduinn 33120 1306321 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * {{tl|efn}} * {{tl|lua idirlín}}, {{tl|cite news}}, {{tl|cite book}} * {{tl|WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} * {{tl|An tSionainn}} * [[Teimpléad:Dead link]] * {{tl|síol}}, {{tl|síol-tír}}, {{tl|síol-tír-ie}} * {{tl|delete}}->{{tl|scrios}} * {{tl|fíoras}} * {{tl|legend}} * {{tl|lang}} * {{tl|Official website}}={{tl|Suíomh gréasáin oifigiúil}} * {{tl|SPARQL}} __NOINDEX__ __NOTOC__ 2m0phgsu8ha4h3v4p2ee2m948fivtll 0 124172 1306366 1305723 2026-04-03T18:57:30Z Ériugena 188 1306366 wikitext text/x-wiki Is liosta é '''Gluais na Bitheolaíocha''' ina bhfaightear sainmhínithe ar bhuntéarmaí agus ar bhunchoincheapa a úsáidtear sa [[An Bhitheolaíocht|bhitheolaíocht]]; is é sin le rá staidéar ar an bheatha agus ar orgánaigh bheo. Tá sé beartaithe mar ábhar réamhráiteach do thosaitheoirí; le haghaidh sainmhínithe níos sonraí agus níos teicniúla ó fho-dhisciplíní agus ó réimsí gaolmhara, féach Gluais na Bitheolaíochta Cille, Gluais na Géineolaíochta, Gluais na Bitheolaíochta Éabhlóidí, Gluais na hÉiceolaíochta, Gluais na hEolaíochta Comhshaoil agus Gluais an Ainmnithe Eolaíoch, nó aon cheann de na gluaiseanna a bhaineann go sonrach le horgánaigh atá i gCatagóir:Foclóirí Bitheolaíochta. {| class="wikitable" ! Béarla ! Gaeilge |- | Abdomen | Abdóman fir1 gu abdómain, ai abdómain, gi abdóman |- | Absicission | Scoitheadh fir gu scoite |- | Absorption | Ionsú fir abr▼ gu ionsúite |- | Accessory | Cúnta a3, coimhdeach a1, cúntach a1 |- | Accessory Bud | Bachlóg chúnta |- | Accessory fruits | Torthaí cúntacha |- | Accessory nerve | Néaróg chúnta |- | Acetabulum | Aicéatablam fir1▼ gu aicéatablaim, ai aicéatablaim, gi aicéatablam |- | Achene | Aicéin bain2▼ gu aicéine |- | Acid | Aigéad fir1▼ gu aigéid, ai aigéid, gi aigéad |- | Acoelomate | Aicéalómach a1 |- | Acquired character | Carachtar faighte |- | Acropetal | Barraimsitheach a1 |- | Acrosome | Acrasóm fir1▼ gu acrasóim, ai acrasóim, gi acrasóm |- | Actinomorphic | achtanamorfach a1 |- | Active transport | iompar gníomhach▼ gu iompair ghníomhaigh |- | Adaptation | oiriúnú fir▼ gu oiriúnaithe, iol oiriúnuithe |- | Adaptive behavior | iompraíocht oiriúnaitheach |- | Addiction | andúil bain2 na handúile |- | Adductor muscles | matáin aduchtacha |- | Adipose tissue | fíochán saille, gu fíocháin saille |- | Adrenal gland | faireog aidréineach,gu faireoige aidréiní, ai faireoga aidréineacha, gi faireog aidréineach |- | Adventitious root | fréamh bain2 aidbhinteach,gu fréimhe aidbhintí, ai fréamhacha aidbhinteacha |- | Aerial root | fréamh bain2 aeir |- | Aeration | aerú fir▼ gu aeraithe |- | Aerobic Respiration | riospráid bain2 aeróbach▼ gu riospráide aeróbaí |- | Aestivation | samhrú fir▼ gu samhraithe |- | Afferent | iniomprach a1 |- | Affinity | finíocht bain3▼ gu finíochta |- | After ripening | iar-aibiú fir▼ gu iar-aibithe |- | Agar | agar fir1▼ gu agair |- | Agglutination | gleanúint bain3▼ gu gleanúna |- | Agglutinin | aglútainin bain2▼ gu aglútainine |- | '''Agglutinogen | aglútainigéin ?''' |- | Aggregate | comhbhailiú fir |- | '''Aggregate fruit | sméar bain2▼ gu sméire, ai sméara, gi sméar''' |- | Albumen | albaimín fir4▼ gu albaimín |- | Alcohol | alcól fir1▼ gu alcóil, ai alcóil, gi alcól |- | Algae | alga fir4▼ gu alga, iol algaí |- | Alimentary canal | canáil bain3 an bhia |- | Allantois | allantóis bain2▼ gu allantóise |- | Allele | ailléil bain2▼ gu ailléile, aidbhr ailléilí |- | Allergy | ailléirge bain4▼ gu ailléirge, iol ailléirgí |- | '''Allogamy | allagamacht bain3 ?''' |- | Allopolyploid | allapolaplóideach fir1▼ gu allapolaplóidigh, ai allapolaplóidigh, gi allapolaplóideach |- | Alveolus | ailbheolas fir1▼ gu ailbheolais, ai ailbheolais, gi ailbheolas |- | Amino acid | aimíonaigéad fir1▼ gu aimíonaigéid, ai aimíonaigéid, gi aimíonaigéad |- | Amitosis | aimiotóis bain2▼ gu aimiotóise |- | Ammocoetes larva | jiissaa amoositii |- | Ammonia | amóinia bain4▼ gu amóinia |- | Ammonification | amóiniú fir▼ gu amóinithe |-''' | Ammonifying bacteria | Baictéir amóiníoch ?''' |- | Amnion | aimnian fir1▼ gu aimniain, ai aimniain, gi aimnian |- | Amniotic egg | ubh aimnianach |- | Amniotic fluid | sreabhán fir1 aimnianach |- | Amoeba | aiméibe bain4▼ gu aiméibe, iol aiméibí |- | Amoebocyte | aiméibicít bain2▼ gu aiméibicíte, iol aiméibicítí |- | Amoeboid | aiméabóideach a1▼ |- | Amphibia | Amphibia |- | Amphioxus | amfaibhiorach a1 |- | Ampulla | ampaill bain2▼ gu ampaille |- | Amylase | aimileáis bain2▼ gu aimileáise |- | Anabolism | anabalacht bain3▼ gu anabalachta |- | Anaerobic Respiration | riospráid bain2 anaeróbach▼ gu riospráide anaeróbaí |- | Analogous organs | orgán fir1 analógach |- | Anandrous | anandrach a1 |- | Anaphase | anapas fir4▼ gu anapas, iol anapasanna |- | Anatomy | anatamaíocht bain3▼ gu anatamaíochta, iol anatamaíochtaí |- | Ancestral characteristics | saintréithe sinsearacha |- | Androecium | aindréiciam fir4▼ gu aindréiciam |- | Androgenic-hormone | hormón andraigineach |- | Anemia | ainéime bain4 |- | Anemophily | ainéimifileacht bain3▼ gu ainéimifileachta |- | '''angiology | aingeolaíocht ?''' |- | angiosperm |angaispeirm bain2▼ gu angaispeirme, iol angaispeirmeacha |- | Animal | ainmhí fir4▼ gu ainmhí, iol ainmhithe |- | Ankle |rúitín fir4▼ gu rúitín, iol rúitíní (murnán fir1 agus alt fir1 na coise) |- | Annelida | Annelida LA s iol |- | Annual plant | Planda bliantúil |- | Annual ring |fáinne fir4 bliantúil▼ gu fáinne bhliantúil, ai fáinní bliantúla |- | Anoxia | anocsacht bain3▼ gu anocsachta |- | Antenna | aintéine bain4▼ gu aintéine, iol aintéiní |- | Anterior | tosaigh gu (réamhtheachtach a1) |- | Anther | antar fir1▼ gu antair, ai antair, gi antar |- | '''Antheridium''' | ?? |- | Anthesis (https://en.wikipedia.org/wiki/Anthesis) | ?? |- | Antibiotic | antaibheathach fir1▼ gu antaibheathaigh, ai antaibheathaigh, gi antaibheathach |- | Antibody | antasubstaint bain2▼ gu antasubstainte, iol antasubstaintí |- | Anticoagulant | antaithéachtach fir1▼ gu antaithéachtaigh, ai antaithéachtaigh, gi antaithéachtach |- | Antigen | antaigin bain2▼ gu antaigine |- | Antitoxin | antatocsain bain2▼ gu antatocsaine |- | '''Antivenom''' | antai-nimh (Tagairt:https://cdn.simplestudy.io/assets/backend/uploads/exam_papers/lc-biology-2009-qp-ynbcq.pdf) |- | Ants | seangán fir1▼ gu seangáin, ai seangáin, gi seangán |- | Anuria | ?? (https://en.wikipedia.org/wiki/Anuria) |- | Anus | anas fir1▼ gu anais, ai anais, gi anas |- | Aorta | aorta fir4▼ gu aorta, iol aortaí |- | Aortic arch | áirse bain4 aortach▼ gu áirse aortaí, ai áirsí aortacha |- | Apetalous | éipheitealach a1 |- | Aphyllous | éaduilleach a1 |- | '''Apical dominance''' | rinncheannas |- | Apical meristem | rinnmhíristéama fir4▼ gu rinnmhíristéama, iol rinnmhíristéamaí |- | Appendage | géagán fir1▼ gu géagáin, ai géagáin, gi géagán |- | Appendicular skeleton | cnámharlach fir1 aipindiceach▼ gu cnámharlaigh aipindicigh, ai cnámharlaigh aipindiceacha, gi cnámharlach aipindiceach |- | Appendix | aipindic bain2▼ gu aipindice |- | Appositional growth | fás comhaisnéiseach |- | Aquarium | uisceadán fir1▼ gu uisceadáin, ai uisceadáin, gi uisceadán |- | Aquatic plant | planda fir4 uisceach |- | Aquatic habitat | gnáthóg baib2 uisceach |- | Aqueous humor | lionn fir3 uiscí |- | Arachnoid | aracnóideach fir1▼ gu aracnóidigh, ai aracnóidigh, gi aracnóideach |- | Arachnoid matter | ábhar fir1 aracnóideach |- | Arteriole | artairín fir4▼ gu artairín, iol artairíní |- | Artery | artaire fir4▼ gu artaire, iol artairí |- | Arthropoda | Arthropoda s iol LA |- | Artificial fertilizer | leasachán fir1 saorga |- | Artificial insemination | inseamhnú fir saorga▼ gu inseamhnaithe shaorga |- | Ascaris | ascaras fir1▼ gu ascarais |- | Ascomycota | ?? |- | Ascospore | ascaspór fir1▼ gu ascaspóir, ai ascaspóir, gi ascaspór |- | Asexual Reproduction | atáirgeadh fir éighnéasach (síolrú fir éighnéasach) |- | Assimilate | asamhlaigh br▼ abr asamhlú, aidbhr asamhlaithe |- | Association | comhluadar fir1▼ gu comhluadair, ai comhluadair, gi comhluadar (plandaí etc.) |- | '''association fibres''' | snáithín comhlachais (DEEPSEEK) (https://en.wikipedia.org/wiki/Association_fiber) |- | Assortative mating (homogamy) | homagamacht bain3▼ gu homagamachta, iol homagamachtaí |- | Asters | astair |- | Asthma | plúchadh fir▼ gu plúchta (asma fir4▼ gu asma) |- | Atlas | Atlas fir1▼ gu Atlais |- | Atom | adamh fir1▼ gu adaimh, ai adaimh, gi adamh |- | Atrioventricular node | nód fir1 aitrimhéadailíneach |- | Atrium {auricle} | aitriam fir4▼ gu aitriam, iol aitriamaí {cluaisín fir4▼ gu cluaisín, iol cluaisíní} |- | Atrophy | seargadh fir▼ gu seargtha (cnaí fir4▼ gu cnaí) |- | Auditory capsule | capsúl fir1 éisteachta |- | Auditory nerve | néaróg bain2 éisteachta▼ gu néaróige éisteachta, ai néaróga éisteachta, gi néaróg éisteachta |- | Auditory organ | orgán fir1 éisteachta |- | Auditory ossicles | cnámhóga éisteachta |- | Autogamy | uathghamacht bain3▼ gu uathghamachta |- | Autolysis | uathalú fir▼ gu uathalaithe |- | Autonomic nervous system | uathchóras fir1 na néaróg▼ gu uathchóras na néaróg |- | Autosome | uathshóm fir1▼ gu uathshóim, ai uathshóim, gi uathshóm |- | Autotomy | uatóime bain4▼ gu uatóime |- | Autotroph | uatrófach fir1▼ gu uatrófaigh, ai uatrófaigh, gi uatrófach |- | Auxin | áicsin bain2▼ gu áicsine |- | Aves | Aves s iol |- | Avitaminosis | avitimíneois bain2▼ gu avitimíneoise, iol avitimíneoisí |- | Axil | ascaill bain2▼ gu ascaille, iol ascaillí |- | Axillary bud | bachlóg bain2 ascailleach▼ gu bachlóige ascaillí, ai bachlóga ascailleacha, gi bachlóg ascailleach |- | Axon | acsón fir1▼ gu acsóin, ai acsóin, gi acsón |} == B == {| class="wikitable" ! Béarla ! Gaeilge |- | Bacillus | bachaillín fir4▼ gu bachaillín, iol bachaillíní |- | Backbone | cnámh bain2 droma▼ gu cnáimhe droma, ai cnámha droma, gi cnámh droma |- | Backcrossing | aischrosáil bain3▼ gu aischrosála, iol aischrosálacha |- | Bacteria | Baakteeriyaa |- | Bactericide | Ajjeestuu baakteeriyaa |- | Bacteriology | baictéir fir io |- | Bark | coirt fem2 |- | Barrier | bacainn fem2 |- | Basal metabolism | meitibileacht bain3 bhunaidh▼ gu meitibileachta bunaidh |- | Basidiomycetes | baisidimícéit bain2▼ gu baisidimícéite |- | Basidium | baisidiam fir4▼ gu baisidiam, iol baisidiamaí |- | Bean | pónaire bain4▼ gu pónaire, iol pónairí |- | Bedbug | míol fir1 leapa▼ gu míl leapa |- | Belly | bolg fir1▼ gu boilg, ai boilg, gi bolg |- | Beetle | ciaróg bain2▼ gu ciaróige, ai ciaróga, gi ciaróg |- | Biennial | débhliantóg bain2▼ gu débhliantóige, ai débhliantóga, gi débhliantóg (planda),débhliantúil a2▼ (saolré planda) |- | Bilateral symmetry | siméadracht bain3 dhéthaobhach▼ gu siméadrachta déthaobhaí |- | Bile | domlas fir1▼ gu domlais |- | Bile duct | ducht fir3 domlais |- | Bilharzia | sisteasóimiáis bain2▼ gu sisteasóimiáise |- | Binary fission | déscoilteadh fir▼ gu déscoilte |- | Binomial nomenclature | ainmníocht bain3 dhéthéarmach▼ gu ainmníochta déthéarmaí |- | Bio | féinaisnéis bain2▼ gu féinaisnéise, iol féinaisnéisí |- | Biochemistry | bithcheimic bain2▼ gu bithcheimice |- | Biodiversity | bithéagsúlacht bain3▼ gu bithéagsúlachta |- | Biogenesis | bithghineas fir1▼ gu bithghinis, ai bithghinis, gi bithghineas |- | Biological control | srianadh fir bitheolaíoch▼ rialú fir bitheolaíoch |- | Biological factor | toisc bain2 bhitheolaíoch |- | Biology | bitheolaíocht bain3▼ gu bitheolaíochta |- | Biomass | bithmhais bain2▼ gu bithmhaise |- | Biosphere | bithsféar fir1▼ gu bithsféir, ai bithsféir, gi bithsféar |- | Biosynthesis | bithshintéis bain2▼ gu bithshintéise, iol bithshintéisí |- | Biotic community | pobal fir2 bitheach |- | Bisexual | déghnéasach fir1▼ gu déghnéasaigh, ai déghnéasaigh, gi déghnéasach |- | Bicuspid valve | comhla bain4 dhéchuspach▼ gu comhla déchuspaí, ai comhlaí déchuspacha |- | Blood | fuil bain3▼ gu fola, iol fola |- | Blood clotting | fuiltéachtadh fir▼ gu fuiltéachta |- | Blood group | fuilghrúpa fir4▼ gu fuilghrúpa, iol fuilghrúpaí |- | Blood platelets | pláitín fir4 fola▼ iol pláitíní fola |- | Blood pressure | brú fir4 fola▼ gu brú fola |- | Blood serum | séiream fir1 fola▼ gu séirim fola |- | Blood vessel | fuileadán fir1▼ gu fuileadáin, ai fuileadáin, gi fuileadán (soitheach fir1 fola) |- | Body cavity | cuas fir1 coirp▼ gu cuais coirp, ai cuais coirp, gi cuas coirp |- | Bone | cnámh bain2▼ gu cnáimhe, ai cnámha, gi cnámh |- | Bony fish | iasc fir1 cnámhach▼ ai éisc chnámhacha |- | Book lungs | '''?scamhóga leabhar''' |- | Botany | luibheolaíocht bain3▼ gu luibheolaíochta |- | Botulism | ispíneachas fir1▼ gu ispíneachais (botalas fir1▼ gu botalais) |- | Brain | inchinn bain2▼ gu inchinne |- | Brain stem | stoc fir1 na hinchinne |- | Breathe v | análaigh ''br'' ''abr'' análú, ''aidbhr'' análaithe |- | bronchus (primary ) | broncas fir1 seachscamhógach |- | Bronchus | broncas fir1 |- | Bud | bachlóg bain2▼ gu bachlóige |- | Budding | bachlú fir▼ gu bachlaithe (ag péacadh) |- | Bud scales | crotal fir1 bachlóige (gainne fir4 bachlóige) |- | Bulb | bleib bain2 an bhleibín, na bleibíní, na mbleibíní. |- | Bulbil | bleibín fir4▼ gu na bleib |- | Bundle sheath | beart-truaill bain2▼ gu beart-truaille |- | Bursa | saicín fir4 |} == C == {| class="wikitable" ! English ! Gaeilge |- | Cactus | cachtas fir1▼ gu cachtais, ai cachtais, gi cachtas |- | Calcifuge | cailctheifeach fir1▼ gu cailctheifigh, ai cailctheifigh, gi cailctheifeach |- | Callus (on hand) | creagán fir1▼ gu creagáin, ai creagáin, gi creagán |- | Callus (on sole) | bonnleac bain2▼ gu bonnleice |- | Callus | callas fir1▼ gu an challais, ai na callais, gi na gcallas |- | Calyx | cailís bain2▼ gu an chalra, na calraí na gcalraí |- | calory | calra fir4 an chalra |- | Canal system | córas fir1 na canála |- | Canine | cainíneach fir1▼ gu cainínigh, ai cainínigh, gi cainíneach |- | Canning | cannú fir▼ gu cannaithe (cannadóireacht bain3▼ gu cannadóireachta) |- | Capillarity | ribeadas fir1▼ gu ribeadais |- | Capsule | capsúl fir1▼ gu capsúil, ai capsúil, gi capsúl |- | Carapace | carapás fir1▼ gu carapáis, ai carapáis, gi carapás |- | Carbon cycle | timthriall fir3 carbóin |- | Cardiac | cairdiach a1 |- | Cardiac muscle | matán fir1 cairdiach |- | Cardinal vein | féith bain2 chairdinéalta |- | Carotid arch | stua fir4 cairdiach |- | Carotid artery | artaire fir4 caratach |- | Carpal | carpasach fir1▼ gu carpasaigh, ai carpasaigh, gi carpasach |- | Carpus gu carpais, ai carpais, gi carpas |- | Cartilage | loingeán fir1▼ gu loingeáin, ai loingeáin, gi loingeán |- | Caterpillar | bolb fir1▼ gu boilb, ai boilb, gi bolb (bratóg bain2▼ gu bratóige, ai bratóga, gi bratóg) |- | Caudal | eireaballach a1 |- | Cauline | cálach a1 |- | Cell | cill bain2▼ gu cille, ai cealla, gi ceall |- | Cell body | cill-chorp fir1▼ gu cill-choirp, ai cill-choirp, gi cill-chorp |- | Cell cycle | timthriall fir3 cille |- | Cell division | cilldeighilt bain2▼ gu cilldeighilte |- | Cell membrane | cillscannán fir1▼ gu cillscannáin, ai cillscannáin, gi cillscannán |- | Cell migration | aistriú fir cille |- | Cell sap | cillsú fir4▼ gu cillsú |- | Cell structure | cilldéanmhas fir1▼ gu cilldéanmhais |- | Cell theory | teoiric bain2 na gceal |- | Cell tissue | fíochán fir1 cille |- | Cell wall | cillbhalla fir4▼ gu cillbhalla, iol cillbhallaí |- | Cellular organelles | orgánaidí na cille |- | Cell transformation | claochlú fir ceall |- | Centrosome | ceintreasóm fir1▼ gu ceintreasóim, ai ceintreasóim, gi ceintreasóm |- | Cenozoic | Caenasóch a1 |- | Cenozoic era | Caenasóch a1 |- | Cephalization | an Ré bain4 Chaenasóch |- | Cephalochordata | Cephalochordata |- | Cephalothorax | ceifealatóracs fir4▼ gu ceifealatóracs |- | Cerebellum | ceirbrín fir4▼ gu ceirbrín, iol ceirbríní |- | Cerebral cortex | coirtéis bain2 cheirbreach |- | Cervical groove | eitre bain4 cheirbheacsach |- | Cervix | ceirbheacs fir4 |- | Cheese gu cáise, iol cáiseanna |- | Chemoreceptor | ceimeaghabhdóir fir3▼ gu ceimeaghabhdóra, iol ceimeaghabhdóirí |- | Chemosynthesis |ceimishintéis bain2▼ gu ceimishintéise, iol ceimishintéisí |- | Chlorophyll | clóraifill bain2▼ gu clóraifille |- | Chloroplast | clóraplast fir4▼ gi clóraplast, iol clóraplastaí |- | cholera | calar fir1▼ gu calair |- | Chondrichthyes | Chondrichthyes s iol LA |- | Chordata | Chordata s LA |- | Chorion | cóirín fir4▼ gu cóirín, iol cóiríní |- | Chromatophore | crómatafór fir1▼ gu crómatafóir, ai crómatafóir, gi crómatafór |- | Chromoplast | crómaplast fir4▼ gu crómaplast, iol crómaplastaí |- | chromosomes | crómasóm fir1▼ gu crómasóim, ai crómasóim, gi crómasóm |- | Cilium | fabhrán fir1▼ gu fabhráin, ai fabhráin, gi fabhrán |- | Ciliary body | corp fir1 fabhránach |- | Ciliary feeder | beathóir masc3 fabránach |- | Ciliary muscle | matán fir1 fabhránach |- | Ciliary structure | struchtúr fir1 fabhránach |- | Ciliata | ''Ciliata'' |- | Ciliated cell | cill bain2 fhabhránach |- | Circular canal | canáil bain3 chiorclach |- | Circulatory system | córas fir1 imshruthaithe |- | Class | aicme bain4▼ gu aicme, iol aicmí |- | Classification | aicmiú fir▼ gu aicmithe (rangúchán fir1▼ gu rangúcháin) |- | Clasper | claspaire fir4▼ gu claspaire, iol claspairí |- | Clavicle | dealrachán fir1▼ gu dealracháin, ai dealracháin, gi dealrachán |- | Climax | forchéim bain2▼ gu forchéime |- | Clitoris | brillín fir4▼ gu brillín, iol brillíní |- | Clot | téachtán fir1▼ gu téachtáin, ai téachtáin, gi téachtán |- | Coccus | cocas fir1▼ gu cocais, ai cocais, gi cocas |- | Cockroach (common) | ciaróg bain2 dhubh (blatóg bain2 choiteann) |- | Cocoon | cocún fir1▼ gu cocúin, ai cocúin, gi cocún |- | Coelom | céalóm fir1▼ gu céalóim, ai céalóim, gi céalóm |- | Coelomate | céalómach a1 |- | Coelomic cavity | cuas fir1 céalómach |- | coenzyme | comheinsím bain2 gu comheinsíme |- | Coiled filament | filiméad fir1 corntha |- | Cold blooded | fuarfhuilteach |- | Coleoptile | coiléiptíl bain2▼ gu coiléiptíle |- | Colon | drólann bain2▼ gu drólainne, ai drólanna, gi drólann |- | Colony | coilíneacht bain3▼ gu coilíneachta, iol coilíneachtaí |- | Colour vision | aithint bain3 dathanna |- | Commensal | comhthíosach a1 |- | Commensalism | comhthíosachas fir1▼ gu comhthíosachais |- | Common | coiteann a1 |- | Community | pobal fir1▼ gu pobail, ai pobail, gi pobal |- | Companion | coimhdeach |- | Companion cell | cill bain2 choimhdeachta |- | comparative anatomy | anatamaíocht bain3 chomparáideach |- | Comparative physiology | fiseolaíocht bain3 chomparáideach |- | Compensation point | pointe fir4 cúitimh |- | Competition | iomaíocht bain3▼ gu iomaíochta (coimhlint bain2▼ gu coimhlinte) |- | Complete metamorphosis | meiteamorfóis bain2 fhoirfe |- | Composite | cumaisc |- | Compound leaf | comhdhuille fir4▼ gu comhdhuille, iol comhdhuillí |- | Compression | comhbhrú fir▼ gu comhbhrú |- | Conceptacle | coimpreán fir1▼ gu coimpreáin, ai coimpreáin, gi coimpreán |- | Condenser | comhdhlúthadán fir1▼ gu comhdhlúthadáin, ai comhdhlúthadáin, gi comhdhlúthadán |- | Conditional reflex | frithluail bain2 riochtaithe |- | Cone | buaircín fir4▼ gu buaircín, iol buaircíní |- | coniferous | buaircíneach a |- | Conjunctiva | tonn bain2 na súile (tonn bain2 súile) |- | Conjugation | comhchuing bain2▼ gu comhchuinge (comhchuingiú fir▼ gu comhchuingithe) |- | Connective | nascach fir1▼ gu nascaigh |- | Connective tissue | fíochán fir1 tacaíochta |- | Consumer | tomhaltóir fir3▼ gu tomhaltóra, iol tomhaltóirí |- | Contagious | tógálach a1▼ (gabhálach a1) |- | Contraception | frithghiniúint bain3▼ gu frithghiniúna |- | Contractile vacuole | buufayee kottoonfataa |- | Control of cell division | To'annoo hirmama lubbiyyoo |- | Convoluted tubule | ujummoo maramaa |- | Convolution | Maramaa |- | Copulation | chomhriachtain bain3 gu na comhriachtana |- | Coral | coiréal fir1 |- | Cork | corc fir1 | - | Corn | arbhar fir1 |- | Cornea | coirne bain4▼ gu coirne, iol coirní |- | Corolla | coróinín fir4▼ gu coróinín, iol coróiníní |- | Corpuscle | coirpín fir4▼ gu coirpín, ai coirpíní, gi coirpiní |- | Corpus luteum | ''corpus luteum'' |- | Cortex | coirtéis bain2▼ gu coirtéise |- | Cotyledon | cotailéadón fir1▼ gu cotailéadóin, ai cotailéadóin, gi cotailéadón |- | Craniate | Craniata |- | Cranium | cráiniam fir4▼ gu cráiniam, iol cráiniamaí |- | Crop | midhaan |- | Crop rotation | midhaan waljijjiraan facaasuu |- | Crossbreed | Weelchuu |- | Cross fertilization | Misooma hanqaaquu walmakaa |- | Crossing over | cewumsa |- | Cross pollination | Habareessuu Alagaaa |- | Cryptophyte | Biqiloksaa, Kiriptoofaayitii |- | Cub | kubalee |- | Culture | biqileeta, horsiisa |- | Cuticle | soloqmuta |- | Cytology | Xinseelii,Xinlubbiyyoo, saayitoolojii |- | Cytolysis | Diggama lubbiyyoo |- | Cytoplasma | Yaatoo lubbiyyoo |- | Cytosol | Holollaa lubbiyyoo |- | Cytokinesis | Hirama Yaatoo lubbiyyoo |} == D == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Daughter cells | Lubbiyyoo haaraa, seelii haaraa |- | Day light vision | Agarmti ifa guyyaa |- | Deamination | Dhiilama Aminoo |- | Decay | tortoruu |- | Deciduous | Baalarcaatuu |- | Deciduous teeth | ilkaan ananii |- | Decomposer | burkuteessitoota |- | Decortication | quncifannaa |- | Defoliation | harca'uu baalaa |- | Degeneration | dhorama |- | Dehiscent | dhoo'u |- | Dehydration | bishanqee, googinsa |- | Dendrite | miigoo |- | Denitrification | naayitiroojineessuu |- | Dens | Ilkaan |- | Dental formula | Unkee Ilkaanii |- | Dental groove | |- | Dentine | Ilka, ximbirrilka |- | Depauperate | |- | Dermatophyte | comee coraa |- | Dermis | yandii, jalcoraa |- | Dermatitis | sibiijjii |- | Diabetes | Dhibee sukkaaraa |- | Diabetes | Dhukkuba sukkaara fancaana'a |- | Diagnosis | Qorannoo |- | Diaphragm | afuddaa |- | Diastema | filfillee |- | Diastole | Diyaastoolii, Diriirfanna onnee |- | Diatoms | Atoomlamee |- | Dicotyledon | filloo lamee ykn firqii |- | Differentiation | garaagarummoo |- | Diffuse | qirimbisuu |- | Diffusion | qirimbisa |- | Digestion | bullaa'insa soorataa |- | Digestive enzyme | Inzaayimii bullaa'insa |- | Digestive gland | Xannacha bullaa'insa |- | Digestive system | sirna bullaa'insa soorataa |- | Digits | lakqurxa |- | Dihybrid | diqaalessuu-lamee |- | Dimorphism | Boclamee |- | Dioecious | saal-dhilamoo |- | Diploblastic | Baqaanlamee |- | Diploid | Uunkoomlamee , Baaddirlamee |- | Diploid condition | Haala Uunkoomlamee |- | Diploid number | Lakkofsa Uunkoomlamee |- | Disc | Baxxee |- | Discontinuous distribution | |- | Disease | Dhibee, dhukkuba |- | Dispersal | faffaca'a |- | Disperse | firfirsuu |- | Dispersion medium | faffaca'a giddugaleessa |- | Dissimilation | Daakessaa |- | Distal | Fagoo |- | Distribution | Raabsa |- | Diversity | daneessa |- | Division | Garee |- | DNA | DNA(Dhangaggee wirmaatawaa lamee ) |- | DNA cycle | marsaa DNA |- | DNA replication | Garagalchi DNA |- | DNA synthesis | oomishaa DNA |- | DNA Dominance | mo'annoo DNA |- | Dominant | Mo'ataa |- | Dominant character | Amala mo'ataa |- | Donor | kennaa |- | Dormancy | Raftii, mujuja |- | Dormant | mujujaa,,dunquqqaa'aa |- | Dorsal | Duuba |- | Dorsal aorta | Dhiigraabsituu giddicha duubee |- | Dorsal lobe | nyabbaa duubee |- | Double circulation | marsaa dhiigaa dachaa |- | Double cross | we'elaa dachaa |- | Double fertilization | misooma hanqaaquu/rimeessa dachaa |- | Drosophila | Tisiisa midhoo |- | Drupe | Dhagmidhoo |- | Duct | dhuyyama |- | Ductless gland | Xannacha Ujummalessee` |- | Duodenum | macuree duroo |} == E == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Ear | Gurraa |- | Ear drum | Dibee Gurraa |- | Ear ossicle | Lafee gurraa |- | Ecdysis | harcaafachuu |- | Ecological factor | Dhiibaawwan Xiinnaannoo |- | Ecology | Xiinnaannoo |- | Eco species | Sanyii Qeeyyaa |- | Ecosystem | Sirnakkoo ykn Sirnannoo ykn Sirna Qeeyyaa |- | Ecotype | Gosa Xiinaannoo |- | Ectoderm | Coraaloo ykn qaamtuu miciree imii |- | Ectoparasite | Maxxantuu aloo |- | Effector neuron | Lubbiyyoo ribee dhimbaastuu |- | Effector organ | Qaama Dhimbaastuu |- | Efferent branchial arteries | Fuutuu Dhiiga raabsituu Irree |- | Efferent fibres | Foo'aa Fuutuu |- | Efferent loop | Fuutuu luuppii |- | Egestion | Kurumbaasa |- | Egg | Killee, hanqaaquu, buphaa, Okookkaa |- | Egg membrane | Sabaga Killee |- | Elastic cartilage | Mogaa ilaastikii ykn dhiisamee |- | Elephantiasis | bobootee |- | Embryo | Miciree |- | Embryogenesis | Dagaagina Miciree |- | Embryology | Xiimmiciree |- | Embryo sac | Daaduu miciree |- | Embryonic membrane | Sabaga miciree |- | Embryonic period | Deeydeyaa ykn Yeroo miciraawuu |- | Embryophyte | Biqiltoota dachee |- | Enamel | Inaameelii, Ilkarroo |- | Encysted | Golgafuuffoo |- | Endemic | takkaayyee |- | Endocardium | Keessonnee |- | Endocarp | Uwwis-firii Keessoo, gumoo kesoo |- | Endocrine gland | Xannacha cufaa, Xannacha Ujummaleessa |- | Endocrine system | Sirna xannacha cufaa |- | Endodermal cells | Lubbiyyoo Yandii keessoo |- | Endometrium | Sabaga gadaameessaa |- | Endoparasite | Maxxantuu keessoo |- | Endoskeleton | Lafee keessoo |- | Endospore | Keesukee, dhukee keesssoo |- | Endosperm | Soorsanyii |- | Endotoxin | Summii kessoo |- | Energy | Anniissaa |- | Entomology | Qorilbiisa |- | Entomophily | habareessuu ilbiissaa |- | Environment | Naannoo |- | Enzyme | inzaayimii, nam'a |- | Epicardium | daduu onnee |- | ''Epicotyl'' | shaafoo, irfiilloo |- | Epidermis | Iryandii, ippiidarmisii |- | Epiglottis | Cufokkee |- | Epiphyte | Hirkattuu |- | Erection | Dhagooga |- | Erector muscle | Maashaa dhagoogaa |- | Erosion | Harama |- | Erythroblastosis fetalis | Dhiigdiiga gadaacha, hanqina quyyisa dhiigaa gadaacha |- | Esophagus | Liqimsituu, goongiraa |- | Estivation | Raftii bonaa |- | Euglea | Biqilneefka,Yuugliinaa |- | Evolution | Tirannoo, Jijjirama suutaawaa |- | Exchange | Waljijirraa |- | Excretion | Usaansa |- | Excurrent growth | Guddiina gonfoobiilaa |- | Exhale | Hafuura baafachuu |- | Exocarp | Uwwis-firii alaa, Qolola |- | Exocrine gland | Xannacha dhuyyamaa |- | Exodermis | Yandii Alaa |- | Exoskeleton | Lafee Alaa |- | Expansion | Baballina |- | Eye | Ija |- | Eyeball | Kubbaa Ijaa , gumaa ijaa |- | Eyelids | qola ijaa |- | Eye muscles | Mashaalee ijaa |} == F == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Facial nerve | Ribee uulaa |- | Faeces | udaan, huusoo |- | Fallopian tube | ujummoo gadaameessaa |- | False ribs | cinaacha soboo |- | Family | warraa |- | Fat | cooma |- | Fat body | qaama coomtoo |- | Fat cells | lubbiyyoo coomaa |- | Feather | Baallee |- | Fermentation | Raaciteessuu |- | Fern | kaarroo |- | Fertile soil | Biyee gabbataa , Qaljii |- | Fertility | Qaljummaa |- | Fertilization | Misooma hanqaaquu, rimeessa |- | Fertilization membrane | Sabaga rimeessa |- | Fertilizer | Xaa'oo |- | Fibre | kirrii, qajjisa, haanxaa, qaancaa |- | Fibril | Qaaccaa ,cakkee |- | Fibrin | qaancinii, liilana |- | Fibrinogen | liilanhoortuu |- | Fibrous | qaajjisoo |- | Fibula | soma hojjaa qal'aa |- | Filament | dibaalaa |- | Filamentous | dibaalaaawaa |- | Fin | koola |- | Fin rays | xiyyee koola |- | Fish | qurxummii |- | Fission | addaan bahinsa |- | Flagellate | silqixaawoo |- | Flagellum | silqixa |- | Flame cells | lubbiyyoo laboobaa |- | Flat worms | raammooo battee |- | Flea | tafki |- | Floral diagram | caasoo daraaraa |- | Floral formula | unkee daraaraa |- | Floral tube | ujummoo daraaraa |- | Flower | daraaraa |- | Flower bisexual | daraaraa saallamee |- | Flower imperfect | daraaraa gamisaala |- | Flower pistillate | daraaraa dhaltuu(ilillii) |- | Flower staminate | daraaraa kormaa |- | Flower unisexual | daraaraa saal-tokkee |- | Flowering plants | biqiltoota daraaraa |- | Fluid | yaatoo |- | Foetus | gadaacha, curraa |- | Foetus membrane | sabaga curraa, |- | Follicle | foolikilii, lubgoo, subbattii |- | Food chain | funcaa soorataa |- | Food pyramid | dossoo soorataa |- | Food vacuole | buufanyee sorataa |- | Food web | saphuphee sorataa |- | Foot | miila |- | Fore arm | dhundhuma |- | Fore brain | duree sammuu |- | Fossil | dhakkala |- | Fraternal twins | lakkuu adda addaa |- | Fragmentation | cacabiinsa |- | Fructose | firuuktoosii |- | Fruit | firii |- | Function | dalagaa |- | Fungi | Faangasii, Marqoo |- | Fungicide | farra-faangii, farra-marqoo |- | Funicle | lawwadaroo |- | Fur | dabasaa, buukii |} == G == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Galactose | gaalaaktoosii |- | Gall blader | Afuuffee hadhooftuu |- | Ganglion | kuburroo ribee |- | Gel | dhoqqana |- | Gene | dhaalmaya, sanyundee |- | Genitalia | Qaama saalaa |- | Genetics | Xiindhaala |- | Genotype | ruqoo dhaalmayaa |- | Genus | qaccee |- | Geological time | yeroo |- | Geotropism | gaalcha lafaa |- | Germ cell | lubbiyyoo imii |- | Germination | mutaa'uu |- | Germ layer | baqaanimii |- | Germ tube | ujummoo imii |- | Gestation | Ulfaawa(namaaf) rimaawa |- | Gills | Asaassii |- | Gill fungi | Asaassii gosukkoo |- | Gizzard | qochomaa |- | Gland | Xannacha |- | Glomerulus | dirmoo |- | Glucose | gulukoosii |- | Gonad | xannacha saalaa |- | Graft | suqxii |- | Graffian follicle | Goonka garaaf |- | Granulocyte | Maandhabuurraawaa |- | Grass | marga |- | Green gland | xannacha magariisa |- | Growth | guddina |- | Guard cell | lubbiyyoo waardiyaa |- | Gullet | liqimsituu |- | Gut | muculufa |- | Gymnosperm | sanyii-qulloo |} == H == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Habit | |- | Habitat | Bidoolee |- | Hemoglobin | Burebiluu |- | Hair | Rifeensa |- | Hair cell | Lubbiyyoo Rifeensaa |- | Hair follicle | Lubgoo Rifeensaa |- | Hair papilla | Rifeensa xossee |- | Halophytes | Sagiddeelama |- | Haploid number | Uunkoomgamisa, Baaddirgamisa |- | Hard wood | Folka |- | fever | Leeydaa |- | Haemorrhage | Dhiigitii |- | Hearing | Dhagahuu |- | Hemichordata | Cintushaaleeyyii |- | Hepatic | Tiruu |- | Hepatic artery | Dhiiga deebistuu Tiruu |- | Hepatic portal system | Sirna dhiiga geessituu tiruu |- | Herbaceous plants | Biqiltoota jirma lallaafoo |- | Herbalist | |- | Herbicide | Farra Aramaa |- | Herbivorous | Sorattoo biqilootaa |- | Heredity | Dhaalsanyii |- | Hermaphrodite | sangaa raada, bukkee |- | Heterodont | Ilkaanaddee |- | Heterogeneous | Gosaddee |- | Heterotrophic | Sooratoota |- | Hexose | Heksoosii |- | Hibernation | Riphiinsa |- | Hilum | Handhuursanyii |- | Hindbrain | Duubee sammuu |- | Hindgut | Duubee Muculufaa |- | Holophytic | Biqilaanbulaa, biqiltuu qofa nyaatuu |- | Holozoic | Neefkee |- | Homeothermic | Dhiigsukkaawoo |- | Homodont | Ilkaan Walfakkoo |- | Homologous chromosomes | Baaddira Walfakkaatoo |- | Homologous structure | Caasa walfakkataa |- | Homozygous | Gostokkee |- | Hooves | Kottee |- | Hook worm | Raammoo hokkoo |- | Hormone | Hoormoonii |- | Horny jaws | A'ama gaanfee |- | Host | Keessummeessituu |- | Housefly | Tisiisa |- | Humerus | Lafee irree olaanaa |- | Humidity | Jiidhillaa |- | Humus | Kosbiyyee |- | Hybrid | We'elcha, diqaalaa |- | Hydrophyte | Biqilbishee |- | Hydroponics | Biqileeta bishaanii |- | Hydrostatic pressure | Dhibbaa bishaanii |- | Hyperglycaemia | Sukkaara dhiigaa olka’aa |- | Hypertonic | Bulbulqoo olaanaa |- | Hypocotyl | Jirmuta,Soomayyoo |- | Hypothesis | Jennaa, mala-dha'insa |- | Hypotonic | Bulbulqoo gadaanaa |- | Hypoxia | Hanqina ooksijii, Hanqiinadhiituu |} == I == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Identical twins | lakkuu walfakkaatoo |- | Imbibition | Dhugama |- | Image | Fakkaatti |- | Image formation | Uumamuu fakkaatii |- | Immunity | Iraafa, madiinummaa |- | Impermeable | Hinseensifinee |- | Impulse | dhiibbaa |- | Inbreed | Walhora firaa |- | Incisor | Ilkaan fuulduree |- | Incomplete | Hanquu |- | Incomplete dominance | Mo'annaa hanquu |- | Incomplete metamorphosis | Bocjijirraa hanquu |- | Incubation period | Yeroo hammannoo |- | Incubator | Batooree |- | Incus(anvil) | Lafee boraatii |- | Indehiscent | Hindhoonee |- | Independent assortment | mirrii Of-danda'aa |- | Indigenous | biyyumee |- | Infant | daa'ima, sinoo |- | Infection | bacawwii,bocoo |- | Inferior | gadaantee |- | Inferior vena cava | Dhigdeebistuu guddicha gadii |- | Infertile | Gawwii |- | Inflammation | kulkula |- | Inflorescence | Daraartuuta,gorboba daraaraa |- | Inhale | Hafuura baafachuu |- | Inheritances | Dhaala sanyii |- | Inhibition | dhoorkuu |- | Inhibitor | didaa |- | ingestion | Afaanitti fudhachuu |- | Initials | Jalqaba |- | Inject | limmoo |- | Injection | lilmee waraanuu |- | Insect | Ilbiisa |- | Insect pollination | Habareessuu Ilbiisaa |- | Insecticide | Farra Ilbiisoota |- | Insectivore | Soorilbiissa |- | Insoluble | hinbulbulamnee |- | Instinct | amala dhalootaa,yaadumaa |- | Insulin | insuliinii |- | Integument | uwwisa daraaraa |- | Intercellular | Lubbiyyoolee gidduu |- | Intercellular space | iddoo lubbiyyoolee gidduu |- | Internal | keessoo |- | Internal environment | Naannoo keessaa |- | Internode | birkiilee gidduu |- | Interphase | Sadarkaa forfannaa |- | Interstitial fluid | Dhangala'oo lubbiyyoolee gidduu |- | Intestinal gland | Xannacha mar'imaanii |- | Intestine | Mar'imaan |- | Intoxication | summeessuu |- | Intracellular | kees-lubbiyyoo |- | Intramembranous | sabaga keessa |- | Interventricular septum | xiixxuu qaawa onnee gidduu |- | Inversion | garagaltoo |- | Invertebrate | Lafemaleeyyii |- | Involuntary | Fadhiimalummaa |- | Iodine | Ayoodiinii |- | Irregular flower | Daraaraa alidilee |- | Irritability | biri'annoo |- | Isolation | |- | Isotonic | bulbulqixxee |- | Isotope | daaddaa |} == J == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Jaundice | Hossee, Dhukkubba shimbirroo |- | Jaw | A'ama |- | Jaw bone | Lafee a'amaa |- | Jelly | Dhoqonee |- | Jellyfish | Qurxummii dhoqonee |- | Joints | Buusaawwan |- | Juice | Cuunfaa |- | Jute | Quncee qaaccaa |} == K == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Keratin | Burqata rifeensaa |- | Kidney | Kalee |- | Kidney tube | Ujummoo Kalee |- | Kilocalorie | Kumoo'illa |- | Kind | Akaakuu |- | Kinetic energy | Anniisaa sochii |- | Kinetic theory | Yaadiddama sochii |- | Kingdom | Mootummaa |- | Knee | Jilba |} == L == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Labium | Hidhii jalaa |- | Lacrimal duct | dhuyyaama imimmaanii |- | Lactose | Laaktoosii |- | Lactation | Cobaannanii |- | Lactose | Sukkara annanii |- | Lancelet | lawweeeyyii |- | Large intestine | Mar'imaan furdaa |- | Larva | Jiisaa |- | Laryngeal cartilage | Morgaa sanduuqa sagalee |- | Larynx | Sanduuqa sagalee |- | Larynx locomotion | Laagee socho'aa |- | Latent period | Yeroo riphaa |- | Lateral | cinaa |- | Lateral line system | sirna sarara cinaa |- | Lateral roots | hidda cinaa |- | Laxative | teessissaa |- | Layer | baqqaana |- | Leaf blade | qara baalaa |- | Leaf disease | dhukkuba baalaa |- | Leaf let | baalbicuu |- | Leaf scar | godaannisa baalaa |- | Leaf sheath | haguuggii baalaa |- | Leaf stalk | muka baalaa |- | Leather | kal'oo |- | Legumes | shabalakee |- | Lens | doo'innee |- | Lenticel | Dhuyyaama harganjirmaa |- | Leukocytes | Lubbiyyoo dhiiga adii |- | Life cycle | marsaa jireenyaa |- | Life expectancy | tilmaama jireenyaa |- | Life span | jiruu |- | Ligaments | golxa,morgoya |- | Limb | harkaa miila, hududa |- | Limb girdle | sabbata hududaa |- | Limb skeleton | donkoo hududaa |- | Limiting factor | akkumsa timjeessaa |- | Linkage | qunnamsiisoo |- | Lipids | suuphana |- | Liver | tiruu |- | Liver fluke | raammoo tiruu |- | Living organism | lubbu qabeeyyii |- | Lobster | qeensanqabduu |- | Locomotion | sosochii |- | Locomotor organs | qaama sosochii |- | Longitudinal ducts | dhuyyaama dalgee |- | Loop of Henle | looppii Henle |- | Lower jaw | a'ama jalaa |- | Lung | somba |- | Lung worm | Raammoo sombaa |- | Lymph | Dhuyyaa |- | Lymphocyte | Maandhoodhuyyaa |} == M == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Macrogamete | Saallubbiyyoo guddicha |- | Macronucleus | Tambii guddicha |- | Macrospore | Dhukee guddicha |- | Malaria | Busaa |- | Malaria parasite | Maxxantuu busaa |- | Malleus | Lafee Gaduumaa |- | Malpighian body | Qaama malpigiyaanii |- | Malpighian tubes | Ujummoolee malpigiyaanii |- | Maltase | Maalteesii |- | Maltose | Maaltoosii |- | Mammals | Hoosiftoota |- | Mammary gland | Xannacha harmaa |- | Mandibles | Dhamnaa jalaa |- | Mandibular arch | Gooboo a'amaa |- | Mantle | Uwwisoo |- | Marrow | Dhuka |- | Marsupial | Subbeeyyii |- | Matrix | Gummee keessaa |- | Maturation | Bilchina |- | Maturity | Bilchooma, Kaa imummaa |- | Maxilla | Dhamnaa gubbaa |- | Mechanism | Tooftaalee |- | Medulla | Handhuurtaa,wiirtuu |- | Medulla oblongata | Hangullaa diriiraa |- | Membrane | Sabaga |- | Meninges | Sabaga sammuu |- | Menopause | Iggita laguu |- | Menstrual cycle | Marsaa laguu |- | Menstruation | Laguu |- | Meristems | Guddatuu |- | Mesocarp | Abuurkeessoo |- | Metabolism | Nadheefa |- | Metamorphosis | Bocjijjiirraa |- | Metaphase | Sadarkaa kurfli |- | Metatarsus | Lafee barruu miilaa |- | Microbody | Nafbullee |- | Microgamete | Saallubiyyoo xiqqicha |- | Micronucleus | Tambii xiqqicha |- | Micro-organism | Micirjirtii bullee |- | Micropyle | Uraa xiqqicha |- | Microscope | Shifargaa |- | Microspore | Dhukee xiqqicha |- | Microtube | Shifujummoo |- | Midbrain | Gidduu sammuu |- | Midget | Gabucee, tashaa |- | Midrib | Hidda baalaa |- | Migration | Godaansa |- | Migratory nucleus | Tambii godaanaa |- | Milk teeth | Ilkaan aannanee |- | Milky disease | Dhukkuba aannanee |- | Mineral | Albuuda |- | Mineral salt | Soogidda albuuda'aa |- | Mitral valve | Huutuu cimdii |- | Molar | A'oo |- | Molecule | Molokiyuulii |- | Monocotyledon | Fiilloo tokkee |- | Monocyte | Maandhoo tokkee |- | Monoecious | Kornalamee |- | Monohybrid | Wa'ela tokkee |- | Monosaccharide | Sukkaar-tokkee |- | Morphogenesis | Uumjiree |- | Mosquito | Bookee busaa |- | Motor | Sochii |- | Motor nerve | Ribee(aarsituu) sochii |- | Motor neuron | Lubbiyyoo aarsituu sochii |- | Mucosa | Sabaga laanqessaa |- | Mucous cell | Lubbiyyoo furrii |- | Mucus | Furrii |- | Multicellular | Lubbiyyedduu |- | Muscle | Maashaa |- | Muscle tissue | Gummee maashaa |- | Mushroom | Habuuttaa |- | Mutation | Foloqa |- | Mutualism | Walutubbii |} == N == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Naked bud | Kichuu hingolgamnee |- | Nasal cavity | Qaawwa Funyaanii |- | Natural selection | Filamaata uumamaa |- | Nectar | Nadhii daraaraa |- | Nectary | Burqisnadhii |- | Nerve | Aarsituu, Ribee |- | Nerve centre | Aarsituu wiirtuu |- | Nerve cord | Funyoo aarsituu |- | Nerve fibre | Algee aarsituu, haanxaa aarsituu |- | Nerve impulse | Dhiibbaa aarsituu |- | Nerve root | Hidda aarsituu |- | Nervous system | Sirna aarsituu |- | Nervous tissue | Gummee aarsituu |- | Net venation | Hidda baalaa walxaxoo |- | Neuron | Lubbiyyoo aarsituu |- | Niche | Miidaroo |- | Nitrogen cycle | Marsaa naaytiroojiinii |- | Node | Kuburee |- | Nodule | Kuburroo, dhiita'aa |- | Nomenclature | Moggaasa |- | Nostril | Qaawwa funyaanii |- | Notochord | Tushaa dugdaa,goora |- | Nuclear division | Hirama tambii |- | Nuclear membrane | Sabaga wiirtuu, sabaga tambii |- | Nucleolus | Tambittii |- | Nucleoprotein | Tambiiburqata |- | Nucleus | Tambii |- | Nurse | Laamtuu,waldhaanaa |- | Nutrition | Sirna nyaata |- | Nutrient | Dhangaa,sooree |- | Nymph | Corqa,idaayyoo |} == O == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Occiput | Jalsammuu |- | Occipital bone | Lafee jalsammuu |- | Oil gland | Xannacha zayitaa(quyyisaa) |- | Olfactory | Foolii |- | Olfactory bulb | Kumbulluu foolii |- | Olfactory cells | Lubbiyyoo foolii |- | Olfactory nerve | Aarsituu foolii |- | Omnivorous | Soorlachee |- | Oocyte | Oosaayitii, mandhokokaan, maandhee hanqaaquu |- | Oogamy | Oogami, Walhormaata biimamaa |- | Oogonium | Oogoniyamii, walhormaata biimamaawaa |- | Oology | Ooloojii, Qorkillee, Xiin-okokaan |- | Oosperm | Zaaygootii, miciraan |- | Oospore | Oospoorii, qummee gabbate |} {{compact ToC||side=yes|center=yes|nobreak=yes|seealso=yes|refs=yes|num=yes|extlinks=yes}}  lq0gvb3dpf2myxbjfimo4n3nugc8vn4 0 124368 1306370 1303104 2026-04-03T20:56:21Z ~2026-16722-18 72895 1306370 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Carachtar de chuid [[Marvel Comics]] is ea '''Juggernaut''' ('''Cain Marko'''). == Liosta leabhair == * [[Juggernaut (iml. 1)|''Juggernaut'' (iml. 1)]] * [[Juggernaut (iml. 2)|''Juggernaut'' (iml. 2)]] * ''[[X-Men: Black – Juggernaut]]'' * ''[[Juggernaut: No Stopping Now]]'' == Oiriúnuithe == * ''[[X-Men: The Animated Series]]'' * ''[[X-Men: Evolution]]'' * ''[[The Juggernaut Bitch!!]]'' * ''[[X-Men: The Last Stand]]'' * ''[[Wolverine and the X-Men]]'' * ''[[J2: Juggment Day]]'' * ''[[J3: Shadow of the Colossi]]'' * ''[[Deadpool 2]]'' * ''[[X-Men '97]]'' * ''[[Deadpool & Wolverine]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{X-Men}} {{síol-carachtar}} [[Catagóir:Juggernaut]] [[Catagóir:X-Men]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]] [[Catagóir:Sárlaochra]] [[Catagóir:Sár-na n-olcadóirí]] re6r4axfq3t90njhp2vv3turh20li4o 0 124412 1306394 1304881 2026-04-04T01:48:00Z Luísa Nikki 72968 /* Traicliosta */ 1306394 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Albam|artista=|tipus=|image=Brutal Paraíso album logo.png}} Is é '''Brutal Paraíso''' an cúigiú albam stiúideo atá le teacht leis an amhránaí-scríbhneoir Brasaíleach Luísa Sonza, agus a ceathrú albam aonair. Tá sé sceidealta le haghaidh eisithe ar an 7 Aibreán, 2026, trí lipéad ceoil Sony Music Brazil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://g1.globo.com/pop-arte/musica/blog/mauro-ferreira/post/2026/03/12/luisa-sonza-anuncia-para-abril-a-edicao-do-quarto-album-autoral-brutal-paraiso-e-apresenta-a-capa-em-que-aparece-nua.ghtml|teideal=Luísa Sonza anuncia para abril a edição do quarto álbum autoral, 'Brutal paraíso', e apresenta a capa em que aparece nua|sloinne=Ferreira|ainm=Mauro|dáta=2026-03-12|language=Portaingéilis Bhrasaíleach|work=G1|dátarochtana=2026-03-19}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://portalleodias.com/musica/brutal-paraiso-luisa-sonza-anuncia-data-de-lancamento-de-novo-album-e-revela-a-capa|teideal="Brutal Paraíso": Luísa Sonza anuncia data de lançamento de novo álbum e revela a capa|sloinne=Dias|ainm=Leo|dáta=2026-03-12|language=Portaingéilis Bhrasaíleach|work=Portal Leo Dias|dátarochtana=2026-03-19}}</ref> Táthar ag súil go dtabharfaidh an tionscadal le chéile fuaim [[pop]] a tháinig uirthi cáiliúil le tionchair [[Rac-cheol|rac]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://revistaquem.globo.com/entretenimento/musica/noticia/2026/03/luisa-sonza-surge-nua-em-capa-de-novo-album.ghtml|teideal=Luísa Sonza surge completamente nua em capô de carro na capa do novo álbum, 'Brutal Paraíso'|dáta=2026-03-12|language=Portaingéilis Bhrasaíleach|work=Quem|dátarochtana=2026-03-19}}</ref> agus leanann sé dá turas laistigh den tionscal ceoil, ag plé "den chuid is mó na rudaí a mhaireann ag an gcéim seo den saol fásta."{{Efn|Bunúsach i bPortaingéilis: "principalmente as coisas que sobram nessa fase da vida adulta"}}<ref>{{Lua idirlín|url=https://billboard.com.br/luisa-sonza-novo-album-brutal-paraiso-capa/|teideal=Luísa Sonza revela data de lançamento e capa de novo álbum, 'BRUTAL PARAÍSO'|údar=|dáta=2026-03-12|language=Portaingéilis Bhrasaíleach|work=Billboard Brasil|dátarochtana=2026-03-19}}</ref> == Traicliosta == Seo liosta na rian atá dearbhaithe go dtí an 4 Aibreán 2026. # "Intro" # "Fruto do Tempo" – 4:04 # "Amor, Que Pena" # "E Agora?" (le Xamã) #<li value="6"> "Santa Maculada" #<li value="9"> "Tropical Paradise" #<li value="11"> "Telefone" – 1:31 #<li value="15"> "No Es Lo Mío" #<li value="18"> "Que o Amor Morra" #<li value="20"> "Depois do Fim" # "Quando" #<li value="23"> "Brutal Paraíso" == Nótaí == {{Notelist}} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síolta ceol}} [[Catagóir:Albaim a eisíodh in 2026]] tbyhnthzjif2l0k8gselvelgzvxspkc 2 124967 1306269 1306259 2026-04-03T13:07:22Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306269 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]], [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Laighneach]], COBÁC LS A 3 ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B IV 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin [[Whitley Stokes]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ iszq4ah486s5goda66k15zqzd9daa6o 1306270 1306269 2026-04-03T13:07:45Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306270 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]], [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Laighneach]], COBÁC LS A 3 ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin [[Whitley Stokes]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 4hjupe4r37udn9vd25hv7oecl4xn8zu 1306275 1306270 2026-04-03T13:19:49Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306275 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]], [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin [[Whitley Stokes]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nln0gcyvnf3yd7wu1yxyfng3t8s1bwd 1306311 1306275 2026-04-03T15:48:53Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306311 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin [[Whitley Stokes]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ip46yn0dcd5fxq7ddiu7kuhjstm89vr 1306312 1306311 2026-04-03T16:04:08Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306312 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin [[Whitley Stokes]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Naisc sheachtracha * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ tb4onl9wb0hxiby9cjnddvijcaguy0j 1306315 1306312 2026-04-03T16:06:08Z Marcas.oduinn 33120 1306315 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /><ref name=iso 0>{ [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin [[Whitley Stokes]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Naisc sheachtracha * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 84i3pkcrztfzgaiolgph9qa53a7c411 1306316 1306315 2026-04-03T16:06:20Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306316 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /><ref name=iso />{ [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin [[Whitley Stokes]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Naisc sheachtracha * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 0tyjs3ow26ztkjbxsxrow8mq264i7hj 1306317 1306316 2026-04-03T16:06:33Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306317 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /><ref name=iso /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin [[Whitley Stokes]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Naisc sheachtracha * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ gcygtjpi3ide0n3e6l7kyan9vgmx19g 1306319 1306317 2026-04-03T16:13:02Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306319 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /><ref name=iso /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin * [[Whitley Stokes]], , (Oxford: Clarendon Press, 1890), ll. xxvii-xxviii. * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | place = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Naisc sheachtracha * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ i0xamoyrilbv1l9e6yhx25o07iocgg2 1306323 1306319 2026-04-03T16:18:50Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306323 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /><ref name=iso /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]] == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin * {{cite book | first = | last = | authorlink = | title = | location = | publisher = | year = | pages = }} * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * [[Cormac Ó Cadhlaigh]]<ref name=isoText /> == Naisc sheachtracha * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ dvxf3gxppl0tx9ean9j2k9b18ytyk2w 1306325 1306323 2026-04-03T16:23:05Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306325 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /><ref name=iso /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]]<ref name=isoText /> == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qj0nm83phiwz1kp930nv0sgjih3kr50 1306326 1306325 2026-04-03T16:27:47Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306326 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == '' Réamhrá<ref name=emeraldisle /><ref name=iso /> [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]]<ref name=isoText /> == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ cjxvbvdws3unwsa12vqd5xkvbi3k20k 1306380 1306326 2026-04-03T21:19:44Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306380 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail'').<ref name=emeraldisle /><ref name=iso /> [[Ardrí na hÉireann|Rí]] págánach deireanach na hÉireann ba ea [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus a mhac Breasal, [[Colm Cille]].<ref name=isoText /> == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ cdc0ueqhbkfzbj9d4a6hhrvuoq7xw8h 1306386 1306380 2026-04-03T21:55:21Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306386 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail'').<ref name=emeraldisle /><ref name=iso /> Is iad príomh-phearsana an scéii ná [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]] na hÉireann [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus Naomh [[Colm Cille]].<ref name=isoText /> De réir seanchais, bhí Diarmaid ina ardrí págánach deireanach, agus bhí Colm Cille ar cheann fe [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Tá an scéal mar sin ar an teorann idir an págántacht agus an Chríostaíocht i nÉirinn. == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]) * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála [[Annála Uladh]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 456rbmhvkjo7ohdb7xcvlowqjc1a3p1 1306391 1306386 2026-04-03T22:42:06Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306391 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail'').<ref name=iso /> Is iad príomh-phearsana an scéii ná [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]] na hÉireann [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus Naomh [[Colm Cille]].<ref name=isoText /> De réir seanchais, bhí Diarmaid ina ardrí págánach deireanach, agus bhí Colm Cille ar cheann fe [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Tá an scéal mar sin ar an teorann idir an págántacht agus an Chríostaíocht i nÉirinn.<ref name=emeraldisle /> == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]], 11ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]), 15ú haois * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]), 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]], 17ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála Déantar trácht ar réimeas Diarmada i n[[Annála Uladh]] agus [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1mmm0t8nyb9yfbs1dbtlay5xmps2jlc 1306398 1306391 2026-04-04T08:07:46Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306398 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail'').<ref name=iso /> Is iad príomh-phearsana an scéii ná [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]] na hÉireann [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus Naomh [[Colm Cille]].<ref name=isoText /> De réir seanchais, bhí Diarmaid ina ardrí págánach deireanach, agus bhí Colm Cille ar cheann fe [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Tá an scéal mar sin ar an teorann idir an págántacht agus an Chríostaíocht i nÉirinn.<ref name=emeraldisle /> == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]], 11ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]), 15ú haois * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]), 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]], 17ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) == Annála Déantar trácht ar réimeas Diarmada i n[[Annála Uladh]] agus [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> == Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ mvu5h5aiut1lmju71uob8w5y78l6f6y 1306402 1306398 2026-04-04T11:54:40Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306402 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail'').<ref name=iso /> Is iad príomh-phearsana an scéii ná [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]] na hÉireann [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus Naomh [[Colm Cille]].<ref name=isoText /> De réir seanchais, bhí Diarmaid an ardrí págánach deireanach, agus bhí Colm Cille ar cheann fe [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Tá an scéal mar sin ar an teorann idir an págántacht agus an Chríostaíocht i nÉirinn.<ref name=emeraldisle /> == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]], 11ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]), 15ú haois * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]), 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]], 17ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) == Annála Déantar trácht ar réimeas Diarmada i n[[Annála Uladh]] agus [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> == Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ee5itfvdbuu4yvh30bocbmek0chrk4i 1306403 1306402 2026-04-04T11:55:07Z Marcas.oduinn 33120 /* Aided Bresail */ 1306403 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail'').<ref name=iso /> Is iad príomh-phearsana an scéii ná [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]] na hÉireann [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus Naomh [[Colm Cille]].<ref name=isoText /> De réir seanchais, bhí Diarmaid an ardrí págánach deireanach, agus bhí Colm Cille ar cheann de [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Tá an scéal mar sin ar an teorann idir an págántacht agus an Chríostaíocht i nÉirinn.<ref name=emeraldisle /> == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]], 11ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]), 15ú haois * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]), 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]], 17ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) == Annála Déantar trácht ar réimeas Diarmada i n[[Annála Uladh]] agus [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> == Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ pn3q4ofnl326moqo7a7iwrlhjc2wi9l 1306404 1306403 2026-04-04T11:55:20Z Marcas.oduinn 33120 1306404 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]] == Aided Bresail == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail'').<ref name=iso /> Is iad príomh-phearsana an scéii ná [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]] na hÉireann [[Diarmaid mac Cearbhaill]] agus Naomh [[Colm Cille]].<ref name=isoText /> De réir seanchais, bhí Diarmaid an ardrí págánach deireanach, agus bhí Colm Cille ar cheann de [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Tá an scéal mar sin ar an teorann idir an phágántacht agus an Chríostaíocht i nÉirinn.<ref name=emeraldisle /> == Achoimre Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]], 11ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]), 15ú haois * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]), 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]], 17ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) == Annála Déantar trácht ar réimeas Diarmada i n[[Annála Uladh]] agus [[Foras Feasa ar Éirinn]]<ref name=isoBackground /> == Aistriúcháin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = CormacÓ Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 8gic8azet20qysh37kxamjlbd1r5wwy 0 125005 1306304 1306202 2026-04-03T15:04:01Z ~2026-16722-18 72895 1306304 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Taskmaster: The Right Price''''', ar a dtugtar freisin '''''Taskmaster'' (iml. 1)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Taskmaster (carachtar)|Tony Masters / Taskmaster]] agus [[Sunset Bain|Sunset Bain / Madame Menace]], scríofa ag [[Ken Siu-Chong]] agus tarraingthe ag [[Alvin Lee]] agus [[Udon Studios]]. Foilsíodh an tsraith ó 13 Feabhra go dtí 15 Bealtaine, [[2002]] thar ceithre eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2020/06/19/taskmaster-right-price-black-widow|title=''Taskmaster: The Right Price'' review|last=Dobler|first=Russ|date=19 Meitheamh 2020|website=[[AIPT Comics]]|access-date=19 Meitheamh 2020}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://dtm666.com/2002/03/13/20020313_comicreviewtaskmaster1|title=Comic Review – ''Taskmaster'' #1 (of 4)|author=D.T.M.|date=13 Márta 2002|website=DTM 666|access-date=13 Márta 2002}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://mediareviewsfeaturesandmore.blogspot.com/2014/08/taskmaster-udon-series-review.html|title=''Taskmaster: Udon Series'' Review|last=Craig|first=David|date=28 Lúnasa 2014|website=The Entertainment Network|access-date=28 Lúnasa 2014}}</ref> Lean [[Taskmaster: Unthinkable|Imleabhar 2 (''Taskmaster: Unthinkable'')]] é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "The Right Price" || 13 Feabhra, [[2002]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 1) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/73297/taskmaster_2002_1|date=13 Feabhra 2002|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Patched Wounds" || 13 Márta, 2002 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 1) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/73298/taskmaster_2002_2|date=13 Márta 2002|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "A Watery Grave" || 10 Aibreán, 2002 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 1) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/73299/taskmaster_2002_3|date=10 Aibreán 2002|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "One Eye Open" || 15 Bealtaine, 2002 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 1) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/73300/taskmaster_2002_4|date=15 Bealtaine 2002|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="15%" | Teideal ! width="40%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Taskmaster: The Right Price''''' | ''Taskmaster'' (iml. 1) #1–4, [[Taskmaster: Unthinkable|''Taskmaster'' (iml. 2)]] #1–4, agus ábhar ó ''Marvel Comics Presents'' (iml. 2) #2, ''Age of Heroes'' #3 | 31 Márta, [[2020]] | {{ISBNT|978-1-3029-2132-3}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/26433/taskmaster_2002 ''Taskmaster'' (iml. 1)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taskmaster}} [[Catagóir:Taskmaster]] 98zsztvoga8sedm3tueemsqdwstbvdr 0 125007 1306271 2026-04-03T13:08:06Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:cy:Special:Redirect/revision/14640627|Dafydd Iwan]]" 1306271 wikitext text/x-wiki Is polaiteoir agus amhránaí [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] é '''Dafydd Iwan''' (rugadh '''Dafydd Iwan Jones''' [[24 Lúnasa|ar an 24 Lúnasa]] [[1943]] ). Tá cáil air mar amhránaí agóide agus tá sé ar dhuine de na daoine is suntasaí i saol an cheoil pop agus tíre sa Bhreatain Bheag go dtí an lá atá inniu ann. Tá sé ina bhall mór le rá de Phlaid Cymru freisin agus bhí sé ina Uachtarán ar an bpáirtí idir 2003 agus 2010. Tá cáil air freisin air mar údar, stiúrthóir gnó agus seanmóirí cúnta. == Luathshaol agus oideachas == Rugadh Dafydd i Brynaman, [[Sir Gaerfyrddin|Sir Gaerfyrddin ,]] mac don scríbhneoir Breatnach, an tUrramach Gerallt Jones agus Elizabeth J. Griffiths . Is duine de theaghlach Bois y Cilie é agus is siblíní iad Huw Ceredig, Alun Ffred Jones agus Arthur Morus. Bhog an teaghlach go Lanuwchllyn in aice le Bala nuair a bhí Dafydd ina dhéagóir. I mí Dheireadh Fómhair 1961, thosaigh sé mar mhac léinn in Ollscoil na Breataine Bige. Tar éis bliana ullmhúcháin i gColáiste na hOllscoile, Aberystwyth, chuaigh sé ar aghaidh i 1962 go Coláiste na hOllscoile, Caerdydd chun [[ailtireacht]] a staidéar agus bhain sé céim amach i 1968. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.cardiff.ac.uk/cy/special-collections/subject-guides/welsh-ballads/dafydd-iwan|title=Painting the world green: Dafydd Iwan and the Welsh protest ballad (2005)|language=cy|work=Prifysgol Caerdydd|access-date=2024-04-29}}</ref> == Gairm == Idir [[1968]] agus deireadh na [[1970|1970idí]], bhí sé ar dhuine de na ceannairí is carasmataí sa streachailt teanga. Trína chuid amhrán polaitiúla agus móréilimh, spreag sé na céadta (agus b'fhéidir na mílte) de mhuintir na Breataine Bige. Ceapadh é ina Uachtarán [[Plaid Cymru|ar Phlaid Cymru]] sa [[2004|bhliain 2004.]] Ar an 8 Meitheamh 2010, toghadh Jill Evans, Feisire Parlaiminte Eorpach, gan freasúra chun teacht i gcomharbacht ar Dafydd Iwan mar Uachtarán. Is údar roinnt leabhar é, agus cumadóir breis is 250 amhrán. Is stiúrthóir é freisin ar Cwmni Recordiau Sound ; rúnaí [[Cymdeithas Tai Gwynedd]] ; cathaoirleach ar Chomhlacht Foilsitheoireachta Gwynn ; ball d'Iontaobhas Phortmeirion ; cathaoirleach ar Choiste an Ionaid, Bontnewydd; ball de Choiste an Ionaid Pobail agus Séipéal Caeathro agus seanmóirí tuata. Idir 1968 agus deireadh na 70idí, bhí sé ina cheannaire díograiseach agus carasmatach [[Cymdeithas yr Iaith Gymraeg|ar Chymdeithas yr Iaith]]. Bhí sé ina chomhairleoir contae [[Gwynedd|i nGwynedd]] do bharda [[Bontnewydd]] i gceantar Arfon go dtí [[1 Bealtaine|an 1 Bealtaine]] [[2008]] . I mí Eanáir 2011, fógraíodh gurbh é Dafydd Iwan duine de chéad duine a dhiúltaigh a gceadúnas teilifíse a íoc, mar chuid d’agóid [[:cy:Cymdeithas_yr_Iaith_Gymraeg|Chymdeithas yr Iaith Gymraeg]] i gcoinne na bpleananna atá beartaithe chun buiséad an chainéil teilifíse Breatnaise [[S4C]] a ghearradh, agus an rún freagracht as maoiniú an chainéil a aistriú chuig an [[BBC]] . == Ceol == Tar éis dó a bheith le feiceáil ar chlár nuachta Y Dydd i 1965, shínigh sé leis an lipéad Breatnaise Teldisc . Thaifead sé roinnt ceirníní leathfhada don chomhlacht idir 1966-1969, cuid acu le Edward Morus Jones (Edward Morris Jones ag an am). Meastar gur clasaicí iad amhráin ar nós 'Mae'n Wlad i Mi', 'Wrth Meddwl Am My Wales' agus 'Carlo' sa lá atá inniu ann.<gallery> Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_40.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_40.jpg|alt=Gŵyl Rhuthun, 2018| Féile Ruthin, 2018 Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_29.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_29.jpg Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_12.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_12.jpg </gallery>I 1969 bhunaigh sé Cwmni Recordiau Sain le Huw Jones agus Brian Morgan Edwards . D’eisigh sé sraith ceirníní leathfhada Sain a raibh tionchar acu, ina raibh cuid de na hamhráin ba mhó a thaitin leis, leithéidí ‘Gorau Cymro, Cymro Oddi Cartref’, ‘Peintio’r Byd Yn Wyrdd’ agus ‘Pam Fod Eira Yn Wyn’. Tá roinnt de na hamhráin seo, agus roinnt eile ó thréimhse Welsh Teldisc, ar fáil ar ''Y Dafydd Iwan Luath'' (Sain, 1998). Sa bhliain 1972, rinne sé aththaifeadadh ar roinnt dá sheanamhráin Breatnaise ó Teldisc i Rockfield Studios le Dave Edmunds, do ''Yma Mae Ngân'' (Sain, 1972).. Measann cuid acu ''Mae ir Darnau Yn Disgyn iw Lle'' (Sain, 1976) mar a chéad albam agus is láidre, a chuimsigh an t-albam is fearr leis ‘Mae Rhywun yn y Carchar’. Tá an ceirníní leathfhada ina hiomláine ar fáil ar ''Y Dafydd Iwan Luath'' . Taifeadadh ''Bod yn Rhydd'' (Sain, 1979) i ndiaidh theip an [[Reifreann|reifrinn]] ar dhílárú, agus léiríonn an t-ábhar sin. Is taifeadadh beo é ''Ar Dân'' (Sain, 1981) le Hefin Elis agus Tudur Huws Jones, ''Rhwng Hwyl a Thaith'' (Sain, 1982) agus ''Yma o Hyd'' (Audio, 1983) le Ar Log, ina bhfuil dhá cheann de na hamhráin is mó a bhfuil ráchairt orthu, “ Yma o Hyd ” agus “Cerddwn Ymlaen”. Moladh ómóis do [[Saunders Lewis]], DJ Williams agus Lewis Valentine ab ea ''Gwinllan a Roddwyd'' (Sain, 1986) , caoga bliain ó dódh <a href="https://cy.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_yn_Ll%C5%B7n" rel="mw:ExtLink" title="Tân yn Llŷn" class="cx-link" data-linkid="124">Ysgol Fomio</a> <a href="https://cy.wikipedia.org/wiki/Penyberth" rel="mw:ExtLink" title="Penyberth" class="cx-link" data-linkid="125">Penyberth</a> . Bhí orainn fanacht cúig bliana go dtí ''Dal i Gredu'' (Sain, 1991), lena n-áirítear 'Yr Anthem Geltaidd' a glacadh i 1990. Ba chomhthionscadal le Tudur Morgan é ''Caneuon Gwerin'' (Sain, 1994) ) agus ba bhailiúchán amhrán nua agus cuid acu a taifeadadh ón tús é ''Cân Celt'' (Sain, 1995). Chun ceiliúradh a dhéanamh ar a scor ón amhránaíocht go poiblí taifeadadh ''Yn Fyw Cyfrol 1 agus 2'' (2001 a 2002) beo lena bhanna. Sa bhliain 2007 eisíodh ''Man Gwyn'' (Sain, 2007), a chuimsíonn ómós dá laoch Gwynfor Evans, ‘Daeth yr Awr, Daeth y Dyn’. In ainneoin a scoir lean sé air ag seinm go rialta agus bhí athbheochan móréilimh ann mar gheall ar an gcaidreamh a bhí ag "Yma o Hyd" le lucht leanúna peile na Breataine Bige. Ar an 3 Lúnasa 2025, chan sé lena bhanna ceoil ar Pháirc na hEisteddfod Náisiúnta in Wrecsam ag rá gurb í seo an uair dheireanach a bheidh sé ag seinm ag an Eisteddfod. <ref>{{Cite web-en|url=https://newyddion.s4c.cymru/article/29584|title=Gig ola’ Dafydd Iwan ar Lwyfan y Maes?|date=2025-08-03|language=cy|work=newyddion.s4c.cymru|access-date=2025-08-04}}</ref> I mí an Mheithimh 2025, d’fhógair sé gur mhian leis seinm lena bhanna ceoil den uair dheireanach ag Féile Llanuwchllyn ar an 23 Lúnasa - lá roimh a 82ú breithlá. Dúirt sé "Caithfidh gach duine a aithint go dtagann am chun scíth a ligean agus níos lú struis a ghlacadh". Mar sin féin, leanfaidh sé de bheith ag canadh ina aonar do chumainn áitiúla agus ag ócáidí speisialta. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/cj3j6450yxlo|title=Dafydd Iwan i berfformio gyda'i fand am y tro olaf|date=2025-06-09|language=cy|work=BBC Cymru Fyw|access-date=2025-06-09}}</ref> [[Catagóir:Baill de Plaid Cymru]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]] [[Catagóir:Ceoltóirí Breatnacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Breatnaise]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] hmwfnn5sfl24uly04pfoa4n9werirvv 1306278 1306271 2026-04-03T13:30:41Z Ériugena 188 1306278 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir agus amhránaí [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] é '''Dafydd Iwan''' (rugadh '''Dafydd Iwan Jones''' [[24 Lúnasa|ar an 24 Lúnasa]] [[1943]] ). Tá cáil air mar amhránaí agóide agus tá sé ar dhuine de na daoine is suntasaí i saol an cheoil pop agus tíre sa Bhreatain Bheag go dtí an lá atá inniu ann. Tá sé ina bhall mór le rá de Phlaid Cymru freisin agus bhí sé ina Uachtarán ar an bpáirtí idir 2003 agus 2010. Tá cáil air freisin air mar údar, stiúrthóir gnó agus seanmóirí cúnta. == Luathshaol agus oideachas == Rugadh Dafydd i Brynaman, [[Sir Gaerfyrddin|Sir Gaerfyrddin ,]] mac don scríbhneoir Breatnach, an tUrramach Gerallt Jones agus Elizabeth J. Griffiths . Is duine de theaghlach Bois y Cilie é agus is siblíní iad Huw Ceredig, Alun Ffred Jones agus Arthur Morus. Bhog an teaghlach go Lanuwchllyn in aice le Bala nuair a bhí Dafydd ina dhéagóir. I mí Dheireadh Fómhair 1961, thosaigh sé mar mhac léinn in Ollscoil na Breataine Bige. Tar éis bliana ullmhúcháin i gColáiste na hOllscoile, Aberystwyth, chuaigh sé ar aghaidh i 1962 go Coláiste na hOllscoile, Caerdydd chun [[ailtireacht]] a staidéar agus bhain sé céim amach i 1968. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.cardiff.ac.uk/cy/special-collections/subject-guides/welsh-ballads/dafydd-iwan|title=Painting the world green: Dafydd Iwan and the Welsh protest ballad (2005)|language=cy|work=Prifysgol Caerdydd|access-date=2024-04-29}}</ref> == Gairm == Idir [[1968]] agus deireadh na [[1970|1970idí]], bhí sé ar dhuine de na ceannairí is carasmataí sa streachailt teanga. Trína chuid amhrán polaitiúla agus móréilimh, spreag sé na céadta (agus b'fhéidir na mílte) de mhuintir na Breataine Bige. Ceapadh é ina Uachtarán [[Plaid Cymru|ar Phlaid Cymru]] sa [[2004|bhliain 2004.]] Ar an 8 Meitheamh 2010, toghadh Jill Evans, Feisire Parlaiminte Eorpach, gan freasúra chun teacht i gcomharbacht ar Dafydd Iwan mar Uachtarán. Is údar roinnt leabhar é, agus cumadóir breis is 250 amhrán. Is stiúrthóir é freisin ar Cwmni Recordiau Sound ; rúnaí [[Cymdeithas Tai Gwynedd]] ; cathaoirleach ar Chomhlacht Foilsitheoireachta Gwynn ; ball d'Iontaobhas Phortmeirion ; cathaoirleach ar Choiste an Ionaid, Bontnewydd; ball de Choiste an Ionaid Pobail agus Séipéal Caeathro agus seanmóirí tuata. Idir 1968 agus deireadh na 70idí, bhí sé ina cheannaire díograiseach agus carasmatach [[Cymdeithas yr Iaith Gymraeg|ar Chymdeithas yr Iaith]]. Bhí sé ina chomhairleoir contae [[Gwynedd|i nGwynedd]] do bharda [[Bontnewydd]] i gceantar Arfon go dtí [[1 Bealtaine|an 1 Bealtaine]] [[2008]] . I mí Eanáir 2011, fógraíodh gurbh é Dafydd Iwan duine de chéad duine a dhiúltaigh a gceadúnas teilifíse a íoc, mar chuid d’agóid [[:cy:Cymdeithas_yr_Iaith_Gymraeg|Chymdeithas yr Iaith Gymraeg]] i gcoinne na bpleananna atá beartaithe chun buiséad an chainéil teilifíse Breatnaise [[S4C]] a ghearradh, agus an rún freagracht as maoiniú an chainéil a aistriú chuig an [[BBC]] . == Ceol == Tar éis dó a bheith le feiceáil ar chlár nuachta Y Dydd i 1965, shínigh sé leis an lipéad Breatnaise Teldisc . Thaifead sé roinnt ceirníní leathfhada don chomhlacht idir 1966-1969, cuid acu le Edward Morus Jones (Edward Morris Jones ag an am). Meastar gur clasaicí iad amhráin ar nós 'Mae'n Wlad i Mi', 'Wrth Meddwl Am My Wales' agus 'Carlo' sa lá atá inniu ann.<gallery> Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_40.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_40.jpg|alt=Gŵyl Rhuthun, 2018| Féile Ruthin, 2018 Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_29.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_29.jpg Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_12.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_12.jpg </gallery>I 1969 bhunaigh sé Cwmni Recordiau Sain le Huw Jones agus Brian Morgan Edwards . D’eisigh sé sraith ceirníní leathfhada Sain a raibh tionchar acu, ina raibh cuid de na hamhráin ba mhó a thaitin leis, leithéidí ‘Gorau Cymro, Cymro Oddi Cartref’, ‘Peintio’r Byd Yn Wyrdd’ agus ‘Pam Fod Eira Yn Wyn’. Tá roinnt de na hamhráin seo, agus roinnt eile ó thréimhse Welsh Teldisc, ar fáil ar ''Y Dafydd Iwan Luath'' (Sain, 1998). Sa bhliain 1972, rinne sé aththaifeadadh ar roinnt dá sheanamhráin Breatnaise ó Teldisc i Rockfield Studios le Dave Edmunds, do ''Yma Mae Ngân'' (Sain, 1972).. Measann cuid acu ''Mae ir Darnau Yn Disgyn iw Lle'' (Sain, 1976) mar a chéad albam agus is láidre, a chuimsigh an t-albam is fearr leis ‘Mae Rhywun yn y Carchar’. Tá an ceirníní leathfhada ina hiomláine ar fáil ar ''Y Dafydd Iwan Luath'' . Taifeadadh ''Bod yn Rhydd'' (Sain, 1979) i ndiaidh theip an [[Reifreann|reifrinn]] ar dhílárú, agus léiríonn an t-ábhar sin. Is taifeadadh beo é ''Ar Dân'' (Sain, 1981) le Hefin Elis agus Tudur Huws Jones, ''Rhwng Hwyl a Thaith'' (Sain, 1982) agus ''Yma o Hyd'' (Audio, 1983) le Ar Log, ina bhfuil dhá cheann de na hamhráin is mó a bhfuil ráchairt orthu, “ Yma o Hyd ” agus “Cerddwn Ymlaen”. Moladh ómóis do [[Saunders Lewis]], DJ Williams agus Lewis Valentine ab ea ''Gwinllan a Roddwyd'' (Sain, 1986) , caoga bliain ó dódh <a href="https://cy.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_yn_Ll%C5%B7n" rel="mw:ExtLink" title="Tân yn Llŷn" class="cx-link" data-linkid="124">Ysgol Fomio</a> <a href="https://cy.wikipedia.org/wiki/Penyberth" rel="mw:ExtLink" title="Penyberth" class="cx-link" data-linkid="125">Penyberth</a> . Bhí orainn fanacht cúig bliana go dtí ''Dal i Gredu'' (Sain, 1991), lena n-áirítear 'Yr Anthem Geltaidd' a glacadh i 1990. Ba chomhthionscadal le Tudur Morgan é ''Caneuon Gwerin'' (Sain, 1994) ) agus ba bhailiúchán amhrán nua agus cuid acu a taifeadadh ón tús é ''Cân Celt'' (Sain, 1995). Chun ceiliúradh a dhéanamh ar a scor ón amhránaíocht go poiblí taifeadadh ''Yn Fyw Cyfrol 1 agus 2'' (2001 a 2002) beo lena bhanna. Sa bhliain 2007 eisíodh ''Man Gwyn'' (Sain, 2007), a chuimsíonn ómós dá laoch Gwynfor Evans, ‘Daeth yr Awr, Daeth y Dyn’. In ainneoin a scoir lean sé air ag seinm go rialta agus bhí athbheochan móréilimh ann mar gheall ar an gcaidreamh a bhí ag "Yma o Hyd" le lucht leanúna peile na Breataine Bige. Ar an 3 Lúnasa 2025, chan sé lena bhanna ceoil ar Pháirc na hEisteddfod Náisiúnta in Wrecsam ag rá gurb í seo an uair dheireanach a bheidh sé ag seinm ag an Eisteddfod. <ref>{{Cite web-en|url=https://newyddion.s4c.cymru/article/29584|title=Gig ola’ Dafydd Iwan ar Lwyfan y Maes?|date=2025-08-03|language=cy|work=newyddion.s4c.cymru|access-date=2025-08-04}}</ref> I mí an Mheithimh 2025, d’fhógair sé gur mhian leis seinm lena bhanna ceoil den uair dheireanach ag Féile Llanuwchllyn ar an 23 Lúnasa - lá roimh a 82ú breithlá. Dúirt sé "Caithfidh gach duine a aithint go dtagann am chun scíth a ligean agus níos lú struis a ghlacadh". Mar sin féin, leanfaidh sé de bheith ag canadh ina aonar do chumainn áitiúla agus ag ócáidí speisialta. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/cj3j6450yxlo|title=Dafydd Iwan i berfformio gyda'i fand am y tro olaf|date=2025-06-09|language=cy|work=BBC Cymru Fyw|access-date=2025-06-09}}</ref> ==Tagairtí== [[Catagóir:Baill de Phlaid Cymru]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]] [[Catagóir:Ceoltóirí Breatnacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Breatnaise]] [[Catagóir: Ceannairí Phlaid Cymru]] [[Catagóir:Daoine as Sir Gaerfyrddin]] his4pyc5d5hv5gtzdne7fxx7svzxcc1 1306377 1306278 2026-04-03T21:15:30Z Alison 570 Fixes 1306377 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir agus amhránaí [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] é '''Dafydd Iwan''' (rugadh '''Dafydd Iwan Jones''' [[24 Lúnasa|ar an 24 Lúnasa]] [[1943]]). Tá cáil air mar amhránaí agóide agus tá sé ar dhuine de na daoine is suntasaí i saol an cheoil pop agus tíre sa Bhreatain Bheag go dtí an lá atá inniu ann. Tá sé ina bhall mór le rá de Phlaid Cymru freisin agus bhí sé ina Uachtarán ar an bpáirtí idir 2003 agus 2010. Tá cáil air freisin air mar údar, stiúrthóir gnó agus seanmóirí cúnta. == Luathshaol agus oideachas == Rugadh Dafydd i Brynaman, [[Sir Gaerfyrddin|Sir Gaerfyrddin,]] mac don scríbhneoir Breatnach, an tUrramach Gerallt Jones agus Elizabeth J. Griffiths. Is duine de theaghlach Bois y Cilie é agus is siblíní iad Huw Ceredig, Alun Ffred Jones agus Arthur Morus. Bhog an teaghlach go Lanuwchllyn in aice le Bala nuair a bhí Dafydd ina dhéagóir. I mí Dheireadh Fómhair 1961, thosaigh sé mar mhac léinn in Ollscoil na Breataine Bige. Tar éis bliana ullmhúcháin i gColáiste na hOllscoile, Aberystwyth, chuaigh sé ar aghaidh i 1962 go Coláiste na hOllscoile, Caerdydd chun [[ailtireacht]] a staidéar agus bhain sé céim amach i 1968.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cardiff.ac.uk/cy/special-collections/subject-guides/welsh-ballads/dafydd-iwan|title=Painting the world green: Dafydd Iwan and the Welsh protest ballad (2005)|language=cy|work=Prifysgol Caerdydd|access-date=2024-04-29}}</ref> == Gairm == Idir [[1968]] agus deireadh na [[1970|1970idí]], bhí sé ar dhuine de na ceannairí is carasmataí sa streachailt teanga. Trína chuid amhrán polaitiúla agus móréilimh, spreag sé na céadta (agus b'fhéidir na mílte) de mhuintir na Breataine Bige. Ceapadh é ina Uachtarán [[Plaid Cymru|ar Phlaid Cymru]] sa [[2004|bhliain 2004.]] Ar an 8 Meitheamh 2010, toghadh Jill Evans, Feisire Parlaiminte Eorpach, gan freasúra chun teacht i gcomharbacht ar Dafydd Iwan mar Uachtarán. Is údar roinnt leabhar é, agus cumadóir breis is 250 amhrán. Is stiúrthóir é freisin ar Cwmni Recordiau Sound ; rúnaí [[Cymdeithas Tai Gwynedd]] ; cathaoirleach ar Chomhlacht Foilsitheoireachta Gwynn ; ball d'Iontaobhas Phortmeirion ; cathaoirleach ar Choiste an Ionaid, Bontnewydd; ball de Choiste an Ionaid Pobail agus Séipéal Caeathro agus seanmóirí tuata. Idir 1968 agus deireadh na 70idí, bhí sé ina cheannaire díograiseach agus carasmatach [[Cymdeithas yr Iaith Gymraeg|ar Chymdeithas yr Iaith]]. Bhí sé ina chomhairleoir contae [[Gwynedd|i nGwynedd]] do bharda [[Bontnewydd]] i gceantar Arfon go dtí [[1 Bealtaine|an 1 Bealtaine]] [[2008]]. I mí Eanáir 2011, fógraíodh gurbh é Dafydd Iwan duine de chéad duine a dhiúltaigh a gceadúnas teilifíse a íoc, mar chuid d’agóid [[:cy:Cymdeithas_yr_Iaith_Gymraeg|Chymdeithas yr Iaith Gymraeg]] i gcoinne na bpleananna atá beartaithe chun buiséad an chainéil teilifíse Breatnaise [[S4C]] a ghearradh, agus an rún freagracht as maoiniú an chainéil a aistriú chuig an [[BBC]]. == Ceol == Tar éis dó a bheith le feiceáil ar chlár nuachta Y Dydd i 1965, shínigh sé leis an lipéad Breatnaise Teldisc. Thaifead sé roinnt ceirníní leathfhada don chomhlacht idir 1966-1969, cuid acu le Edward Morus Jones (Edward Morris Jones ag an am). Meastar gur clasaicí iad amhráin ar nós 'Mae'n Wlad i Mi', 'Wrth Meddwl Am My Wales' agus 'Carlo' sa lá atá inniu ann.<gallery> Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_40.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_40.jpg|alt=Gŵyl Rhuthun, 2018| Féile Ruthin, 2018 Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_29.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_29.jpg Íomhá:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_12.jpg|link=Delwedd:Dafydd_Iwan_yng_Ngwyl_Rhuthun,_Mehefin_2018_12.jpg </gallery>I 1969 bhunaigh sé Cwmni Recordiau Sain le Huw Jones agus Brian Morgan Edwards. D’eisigh sé sraith ceirníní leathfhada Sain a raibh tionchar acu, ina raibh cuid de na hamhráin ba mhó a thaitin leis, leithéidí ‘Gorau Cymro, Cymro Oddi Cartref’, ‘Peintio’r Byd Yn Wyrdd’ agus ‘Pam Fod Eira Yn Wyn’. Tá roinnt de na hamhráin seo, agus roinnt eile ó thréimhse Welsh Teldisc, ar fáil ar ''Y Dafydd Iwan Luath'' (Sain, 1998). Sa bhliain 1972, rinne sé aththaifeadadh ar roinnt dá sheanamhráin Breatnaise ó Teldisc i Rockfield Studios le Dave Edmunds, do ''Yma Mae Ngân'' (Sain, 1972). Measann cuid acu ''Mae ir Darnau Yn Disgyn iw Lle'' (Sain, 1976) mar a chéad albam agus is láidre, a chuimsigh an t-albam is fearr leis ‘Mae Rhywun yn y Carchar’. Tá an ceirníní leathfhada ina hiomláine ar fáil ar ''Y Dafydd Iwan Luath''. Taifeadadh ''Bod yn Rhydd'' (Sain, 1979) i ndiaidh theip an [[Reifreann|reifrinn]] ar dhílárú, agus léiríonn an t-ábhar sin. Is taifeadadh beo é ''Ar Dân'' (Sain, 1981) le Hefin Elis agus Tudur Huws Jones, ''Rhwng Hwyl a Thaith'' (Sain, 1982) agus ''Yma o Hyd'' (Audio, 1983) le Ar Log, ina bhfuil dhá cheann de na hamhráin is mó a bhfuil ráchairt orthu, “ Yma o Hyd ” agus “Cerddwn Ymlaen”. Moladh ómóis do [[Saunders Lewis]], DJ Williams agus Lewis Valentine ab ea ''Gwinllan a Roddwyd'' (Sain, 1986), [[Tân yn Llŷn]], [[Penyberth]]. Bhí orainn fanacht cúig bliana go dtí ''Dal i Gredu'' (Sain, 1991), lena n-áirítear 'Yr Anthem Geltaidd' a glacadh i 1990. Ba chomhthionscadal le Tudur Morgan é ''Caneuon Gwerin'' (Sain, 1994) ) agus ba bhailiúchán amhrán nua agus cuid acu a taifeadadh ón tús é ''Cân Celt'' (Sain, 1995). Chun ceiliúradh a dhéanamh ar a scor ón amhránaíocht go poiblí taifeadadh ''Yn Fyw Cyfrol 1 agus 2'' (2001 a 2002) beo lena bhanna. Sa bhliain 2007 eisíodh ''Man Gwyn'' (Sain, 2007), a chuimsíonn ómós dá laoch Gwynfor Evans, ‘Daeth yr Awr, Daeth y Dyn’. In ainneoin a scoir lean sé air ag seinm go rialta agus bhí athbheochan móréilimh ann mar gheall ar an gcaidreamh a bhí ag "Yma o Hyd" le lucht leanúna peile na Breataine Bige. Ar an 3 Lúnasa 2025, chan sé lena bhanna ceoil ar Pháirc na hEisteddfod Náisiúnta in Wrecsam ag rá gurb í seo an uair dheireanach a bheidh sé ag seinm ag an Eisteddfod.<ref>{{Cite web-en|url=https://newyddion.s4c.cymru/article/29584|title=Gig ola’ Dafydd Iwan ar Lwyfan y Maes?|date=2025-08-03|language=cy|work=newyddion.s4c.cymru|access-date=2025-08-04}}</ref> I mí an Mheithimh 2025, d’fhógair sé gur mhian leis seinm lena bhanna ceoil den uair dheireanach ag Féile Llanuwchllyn ar an 23 Lúnasa - lá roimh a 82ú breithlá. Dúirt sé "Caithfidh gach duine a aithint go dtagann am chun scíth a ligean agus níos lú struis a ghlacadh". Mar sin féin, leanfaidh sé de bheith ag canadh ina aonar do chumainn áitiúla agus ag ócáidí speisialta.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/cj3j6450yxlo|title=Dafydd Iwan i berfformio gyda'i fand am y tro olaf|date=2025-06-09|language=cy|work=BBC Cymru Fyw|access-date=2025-06-09}}</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Iwan, Daffyd}} [[Catagóir:Baill de Phlaid Cymru]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]] [[Catagóir:Ceoltóirí Breatnacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Breatnaise]] [[Catagóir:Ceannairí Phlaid Cymru]] [[Catagóir:Daoine as Sir Gaerfyrddin]] ied38777tpbtqi5x8jvfi45i8iq9pw1 0 125008 1306300 2026-04-03T14:06:30Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}{{teideal iodálach}} Is sraith bheochana do pháistí í '''''Bluey,''''' a thosaigh san Astráil sa mbliain 2018. Leanann an tsraith eachtraí an ghadhairín bhig, Bluey, atá ina cónaí lena Mamaí, Daidí agus a deirfiúirín óg, Bingo. Tá éileamh mór millteach ar an gclár seo do pháistí 5-8 mbliain d'aois. Is é an clár is mó féachana é ar sheinnteoir RTÉ (i mBéarla) agus tá an spota ar bharr an liosta...' 1306300 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}{{teideal iodálach}} Is sraith bheochana do pháistí í '''''Bluey,''''' a thosaigh san Astráil sa mbliain 2018. Leanann an tsraith eachtraí an ghadhairín bhig, Bluey, atá ina cónaí lena Mamaí, Daidí agus a deirfiúirín óg, Bingo. Tá éileamh mór millteach ar an gclár seo do pháistí 5-8 mbliain d'aois. Is é an clár is mó féachana é ar sheinnteoir RTÉ (i mBéarla) agus tá an spota ar bharr an liosta aige ar [[CBeebies]] agus ar Disney sna Ríocht Aontaithe.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cultur-machnamh-ar-an-mbeatha-le-gabriel-rosenstock-adhmhaidin-40-ealain-don-phalaistin-mamo-agus-mise-ar-tg4-bluey-as-gaeilge/|teideal=CULTÚR: Machnamh ar an mbeatha le Gabriel Rosenstock, ‘Adhmhaidin’ @ 40, ealaín don Phalaistín, Mamó agus Mise ar TG4, Bluey as Gaeilge|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=3 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-03}}</ref> == Gaeilge == Craoladh Bluey as Gaeilge ar RTÉ KIDSjr don chéad uair i mí Aibreáin 2026. Bhí aistriúchán go Gaeilge déanta ar 26 eipeasóid den chéad sraith. Aisteoirí as Gaillimh a chuir na glórtha ar fáil don leagan Gaeilge. Is í [[Gráinne Bleasdale]] atá ag déanamh Bluey agus tá Laoise Ní Nualláin, Meadhbh Ní Eidhin agus Pól Ó Gríofa le cloisteáil freisin.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Bouli]] == Tagairtí == {{reflist}} [[catagóir:Beochan Gaeilge]] i3arqpy4tcmb59r4y63g15le95ss1ik 0 125009 1306302 2026-04-03T14:34:05Z Ériugena 188 Leathanach cruthaithe le 'Fuair Acht na Breatnaise agus an Oideachais (An Bhreatain Bheag) 2025 (Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025) Aontú an Rí ar an 7 Iúil 2025. <ref>{{cite web |url=https://senedd.cymru/media/msobvhbs/10-clerk-notification-of-royal-assent-w.pdf |teideal=Cydsyniad Brenhinol i Ddeddf Senedd Cymru Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |access-date=16 Gorffennaf 2025}}</ref> Bhí 50 ball i bhfabhar, níor staon aon duine agus ní rai...' 1306302 wikitext text/x-wiki Fuair Acht na Breatnaise agus an Oideachais (An Bhreatain Bheag) 2025 (Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025) Aontú an Rí ar an 7 Iúil 2025. <ref>{{cite web |url=https://senedd.cymru/media/msobvhbs/10-clerk-notification-of-royal-assent-w.pdf |teideal=Cydsyniad Brenhinol i Ddeddf Senedd Cymru Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |access-date=16 Gorffennaf 2025}}</ref> Bhí 50 ball i bhfabhar, níor staon aon duine agus ní raibh aon duine i gcoinne théacs deiridh an bhille a rith. <ref name=BBC1>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/erthyglau/c1w3qelx3d3o |title=Senedd yn cymeradwyo Bil y Gymraeg ac Addysg 'hanesyddol' |publisher=[[BBC Cymru]] Fyw |date=13 Mai 2025}}</ref> Is reachtaíocht shuntasach í seo chun a chinntiú go bhfaigheann gach leanbh sa Bhreatain Bheag an deis a bheith ina "chainteoirí muiníneacha Breatnaise" agus "an Bhreatnais a úsáid go neamhspleách nuair a fhágann siad an scoil". <ref>{{cite web |url=https://www.llyw.cymru/bil-y-gymraeg-ac-addysg-yn-derbyn-cydsyniad-brenhinol |title=Bil y Gymraeg ac Addysg yn derbyn Cydsyniad Brenhinol |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |date=7 Gorffennaf 2025}}</ref> Is é aidhm an Achta bogadh i dtreo sprioc 2050 de mhilliún cainteoir Breatnaise <ref>{{cite web |url=https://www.llyw.cymru/cymraeg-2050-strategaeth-y-gymraeg |teideal=Cymraeg 2050: strategaeth y Gymraeg |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |access-date=16 Gorffennaf 2025}}</ref> trí ról na Breatnaise san oideachas a neartú, agus é mar aidhm ghinearálta a chinntiú go mbeidh gach dalta, i scoileanna faoi chothabháil sa Bhreatain Bheag, in ann an Bhreatnais a úsáid go neamhspleách nuair a fhágann siad an scoil. ==Achoimre== Is é an tAcht ná: *foráil reachtúil a sholáthar don sprioc go mbeidh milliún cainteoir Breatnaise ann faoin mbliain 2050; *a chinntiú go socraítear spriocanna i ndáil leis an mBreatnais san oideachas agus le húsáid na Breatnaise, san ionad oibre agus go sóisialta san áireamh; *modh caighdeánach a bhunú do dhaoine de gach aois chun a gcumas sa Bhreatnais a chur síos bunaithe ar chaighdeáin idirnáisiúnta ( Creat Tagartha Comónta Eorpach do Theangacha ); ==Trí Chatagóir Meán Teanga i Scoileanna== Sonraíonn an tAcht trí chatagóir teanga do scoileanna, lena n-áirítear íosleibhéal oideachais Breatnaise atá le soláthar ag scoileanna (lena n-áirítear múineadh na Breatnaise mar ábhar chomh maith le hoideachas agus oiliúint trí mheán na Breatnaise): *Catagóir "Príomhtheanga – Breatnais" (80%) *Catagóir "Dhá Theanga" (50%) *Catagóir "Príomhtheanga – Béarla, Breatnais go páirteach" (10%) ==Cuspóirí Foghlaim na Breatnaise== Sonraíonn an tAcht trí chatagóir teanga do scoileanna, lena n-áirítear íosleibhéal oideachais Breatnaise atá le soláthar ag scoileanna (lena n-áirítear múineadh na Breatnaise mar ábhar chomh maith le hoideachas agus oiliúint trí mheán na Breatnaise): *Catagóir "Príomhtheanga – Breatnais" (80%) *Catagóir "Dhá Theanga" (50%) *Catagóir "Príomhtheanga – Béarla, Breatnais go páirteach" (10%) ==Cuspóirí Foghlaim na Breatnaise== Leagann sé spriocanna foghlama Breatnaise síos do gach catagóir teanga: a chinntiú go nglacann údaráis áitiúla céimeanna chun diantumoideachais sa Bhreatnais a chur ar fáil do leanaí ó 7 mbliana d’aois ar mian leo freastal ar scoil de chatagóir “Príomhtheanga – Breatnais” nó “Dhá Theanga”; *córas pleanála oideachais Breatnaise a chruthú ar leibhéal náisiúnta, áitiúil agus scoile; *Institiúid Náisiúnta Foghlama Breatnaise a bhunú chun, i measc rudaí eile: *tacaíocht a chur ar fáil chun Breatnais a fhoghlaim ionas go bhfoghlaimeoidh níos mó daoine (de gach aois) an teanga agus go n-úsáidfidh siad í ina saol laethúil *socrú a dhéanamh don lucht saothair san oideachais Breatnais a fhoghlaim agus a gcuid scileanna Breatnaise a fheabhsú *modh caighdeánach a bhunú do dhaoine de gach aois chun a gcumas sa Bhreatnais a chur síos bunaithe ar chaighdeáin idirnáisiúnta de Chomhchreat Tagartha na hEorpa um Theangacha (CTET). [1] ==Comhthéacs agus Dúshlán== Bhí thart ar 23% de fhoghlaimeoirí ag fáil oideachais trí mheán na Breatnaise sa bhliain 2025. Is é uaillmhian straitéis 2050 Rialtas na Breataine Bige ná cion na mbliainghrúpaí atá ag fáil oideachais trí mheán na Breatnaise a mhéadú go 30% faoi 2030/31 agus 40% faoi 2050. Agus an tríú suí den Bhille á phlé i mBealtaine 2025, rinne Teachta Parlaiminte de chuid Phlaid Cymru, Cefin Campbell, iarracht an sprioc a mhéadú agus í a shocrú sa bhille trí leasuithe a thabhairt isteach, lena n-áirítear iarracht a dhéanamh na nithe seo a leanas a chur leis: "Ní mór d'Airí na Breataine Bige a chinntiú go bhfreastalaíonn 50% ar a laghad de líon iomlán na ndaltaí in aois scoile éigeantach sa Bhreatain Bheag ar scoileanna sa chatagóir "Príomhtheanga - Breatnais" faoin 31 Nollaig 2050." "Ní mór d'Airí na Breataine Bige a chinntiú go mbeidh méadú gach deich mbliana, ar a laghad 10% de líon iomlán na ndaltaí d'aois scoile éigeantaí sa Bhreatain Bheag, ar líon na ndaltaí atá ag freastal ar scoileanna sa chatagóir "Príomhtheanga - Breatnais". D’iarr Cymdeithas yr Iaith Welsh ar Fheisirí Parlaiminte tacú leis an leasú chun sprioc 50% a bheith sa Bhille, ach vótáil 39 ball ina choinne agus 12 ar a shon. <ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/erthyglau/c1lm1q94n79o? |teideal=Bil y Gymraeg ac Addysg yn pasio cyfnod allweddol |publisher=[[BBC Cymru]] Fyw |date=6 Mai 2025}}</ref> ==Féach freisin== *Acht Thionól Náisiúnta na Breataine Bige (Teangacha Oifigiúla) 2012 ==Naisc sheachtracha== * [https://busnes.senedd.cymru/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=43934 Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025] ar wefan [[Llywodraeth Cymru]] Acht na Breatnaise agus an Oideachais (an Bhreatain Bheag) 2025 ar shuíomh gréasáin Rialtas na Breataine Bige ==Tagairtí== pgiu3v7bbsb5vza6yftqy3m7ln6rnzp 1306303 1306302 2026-04-03T14:51:13Z Ériugena 188 1306303 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Fuair '''Acht na Breatnaise agus an Oideachais (An Bhreatain Bheag) 2025''' (Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025) aontú an Rí, ar an 7 Iúil 2025. <ref>{{cite web |url=https://senedd.cymru/media/msobvhbs/10-clerk-notification-of-royal-assent-w.pdf |teideal=Cydsyniad Brenhinol i Ddeddf Senedd Cymru Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |access-date=16 Gorffennaf 2025}}</ref> Bhí 50 ball i bhfabhar, níor staon aon duine agus ní raibh aon duine i gcoinne théacs deiridh an bhille a rith. <ref name=BBC1>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/erthyglau/c1w3qelx3d3o |title=Senedd yn cymeradwyo Bil y Gymraeg ac Addysg 'hanesyddol' |publisher=[[BBC Cymru]] Fyw |date=13 Mai 2025}}</ref> Is reachtaíocht shuntasach í seo chun a chinntiú go bhfaigheann gach leanbh sa Bhreatain Bheag an deis a bheith ina "chainteoirí muiníneacha Breatnaise" agus "an Bhreatnais a úsáid go neamhspleách nuair a fhágann siad an scoil". <ref>{{cite web |url=https://www.llyw.cymru/bil-y-gymraeg-ac-addysg-yn-derbyn-cydsyniad-brenhinol |title=Bil y Gymraeg ac Addysg yn derbyn Cydsyniad Brenhinol |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |date=7 Gorffennaf 2025}}</ref> Is é aidhm an Achta bogadh i dtreo sprioc 2050 de mhilliún cainteoir Breatnaise <ref>{{cite web |url=https://www.llyw.cymru/cymraeg-2050-strategaeth-y-gymraeg |teideal=Cymraeg 2050: strategaeth y Gymraeg |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |access-date=16 Gorffennaf 2025}}</ref> trí ról na Breatnaise san oideachas a neartú, agus é mar aidhm ghinearálta a chinntiú go mbeidh gach dalta, i scoileanna faoi chothabháil sa Bhreatain Bheag, in ann an Bhreatnais a úsáid go neamhspleách nuair a fhágann siad an scoil. ==Achoimre== Is é an tAcht ná: *foráil reachtúil a sholáthar don sprioc go mbeidh milliún cainteoir Breatnaise ann faoin mbliain 2050; *a chinntiú go socraítear spriocanna i ndáil leis an mBreatnais san oideachas agus le húsáid na Breatnaise, san ionad oibre agus go sóisialta san áireamh; *modh caighdeánach a bhunú do dhaoine de gach aois chun a gcumas sa Bhreatnais a chur síos bunaithe ar chaighdeáin idirnáisiúnta ( Creat Tagartha Comónta Eorpach do Theangacha ); ==Trí Chatagóir Meán Teanga i Scoileanna== Sonraíonn an tAcht trí chatagóir teanga do scoileanna, lena n-áirítear íosleibhéal oideachais Breatnaise atá le soláthar ag scoileanna (lena n-áirítear múineadh na Breatnaise mar ábhar chomh maith le hoideachas agus oiliúint trí mheán na Breatnaise): *Catagóir "Príomhtheanga – Breatnais" (80%) *Catagóir "Dhá Theanga" (50%) *Catagóir "Príomhtheanga – Béarla, Breatnais go páirteach" (10%) ==Cuspóirí Foghlaim na Breatnaise== Sonraíonn an tAcht trí chatagóir teanga do scoileanna, lena n-áirítear íosleibhéal oideachais Breatnaise atá le soláthar ag scoileanna (lena n-áirítear múineadh na Breatnaise mar ábhar chomh maith le hoideachas agus oiliúint trí mheán na Breatnaise): *Catagóir "Príomhtheanga – Breatnais" (80%) *Catagóir "Dhá Theanga" (50%) *Catagóir "Príomhtheanga – Béarla, Breatnais go páirteach" (10%) ==Cuspóirí Foghlaim na Breatnaise== Leagann sé spriocanna foghlama Breatnaise síos do gach catagóir teanga: a chinntiú go nglacann údaráis áitiúla céimeanna chun diantumoideachais sa Bhreatnais a chur ar fáil do leanaí ó 7 mbliana d’aois ar mian leo freastal ar scoil de chatagóir “Príomhtheanga – Breatnais” nó “Dhá Theanga”; *córas pleanála oideachais Breatnaise a chruthú ar leibhéal náisiúnta, áitiúil agus scoile; *Institiúid Náisiúnta Foghlama Breatnaise a bhunú chun, i measc rudaí eile: *tacaíocht a chur ar fáil chun Breatnais a fhoghlaim ionas go bhfoghlaimeoidh níos mó daoine (de gach aois) an teanga agus go n-úsáidfidh siad í ina saol laethúil *socrú a dhéanamh don lucht saothair san oideachais Breatnais a fhoghlaim agus a gcuid scileanna Breatnaise a fheabhsú *modh caighdeánach a bhunú do dhaoine de gach aois chun a gcumas sa Bhreatnais a chur síos bunaithe ar chaighdeáin idirnáisiúnta de Chomhchreat Tagartha na hEorpa um Theangacha (CTET). [1] ==Comhthéacs agus Dúshlán== Bhí thart ar 23% de fhoghlaimeoirí ag fáil oideachais trí mheán na Breatnaise sa bhliain 2025. Is é uaillmhian straitéis 2050 Rialtas na Breataine Bige ná cion na mbliainghrúpaí atá ag fáil oideachais trí mheán na Breatnaise a mhéadú go 30% faoi 2030/31 agus 40% faoi 2050. Agus an tríú suí den Bhille á phlé i mBealtaine 2025, rinne Teachta Parlaiminte de chuid Phlaid Cymru, Cefin Campbell, iarracht an sprioc a mhéadú agus í a shocrú sa bhille trí leasuithe a thabhairt isteach, lena n-áirítear iarracht a dhéanamh na nithe seo a leanas a chur leis: "Ní mór d'Airí na Breataine Bige a chinntiú go bhfreastalaíonn 50% ar a laghad de líon iomlán na ndaltaí in aois scoile éigeantach sa Bhreatain Bheag ar scoileanna sa chatagóir "Príomhtheanga - Breatnais" faoin 31 Nollaig 2050." "Ní mór d'Airí na Breataine Bige a chinntiú go mbeidh méadú gach deich mbliana, ar a laghad 10% de líon iomlán na ndaltaí d'aois scoile éigeantaí sa Bhreatain Bheag, ar líon na ndaltaí atá ag freastal ar scoileanna sa chatagóir "Príomhtheanga - Breatnais". D’iarr Cymdeithas yr Iaith Welsh ar Fheisirí Parlaiminte tacú leis an leasú chun sprioc 50% a bheith sa Bhille, ach vótáil 39 ball ina choinne agus 12 ar a shon. <ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/erthyglau/c1lm1q94n79o? |teideal=Bil y Gymraeg ac Addysg yn pasio cyfnod allweddol |publisher=[[BBC Cymru]] Fyw |date=6 Mai 2025}}</ref> ==Féach freisin== *Acht Thionól Náisiúnta na Breataine Bige (Teangacha Oifigiúla) 2012 ==Naisc sheachtracha== * [https://busnes.senedd.cymru/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=43934 Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025] ar wefan [[Llywodraeth Cymru]] ==Tagairtí== [[Catagóir:Oideachas sa Bhreatain Bheag|*]] [[Catagóir:2025, Achtanna Pharlaimint na Breataine Bige]] [[Catagóir:2025, Oideachas sa Bhreatain Bheag]] [[Catagóir:Dlíthe bunreachtúla na Breataine Bige]] k7of19otrh9o4ef9o6a6sup0c1nivqh 1306379 1306303 2026-04-03T21:19:33Z Alison 570 Fixes 1306379 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Fuair '''Acht na Breatnaise agus an Oideachais (An Bhreatain Bheag) 2025''' (Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025) aontú an Rí, ar an 7 Iúil 2025.<ref>{{cite web |url=https://senedd.cymru/media/msobvhbs/10-clerk-notification-of-royal-assent-w.pdf |teideal=Cydsyniad Brenhinol i Ddeddf Senedd Cymru Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |access-date=16 Gorffennaf 2025}}</ref> Bhí 50 ball i bhfabhar, níor staon aon duine agus ní raibh aon duine i gcoinne théacs deiridh an bhille a rith.<ref name=BBC1>{{cite web-en |url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/erthyglau/c1w3qelx3d3o |title=Senedd yn cymeradwyo Bil y Gymraeg ac Addysg 'hanesyddol' |publisher=[[BBC Cymru]] Fyw |date=13 Meitheamh 2025|language=cy}}</ref> Is reachtaíocht shuntasach í seo chun a chinntiú go bhfaigheann gach leanbh sa Bhreatain Bheag an deis a bheith ina "chainteoirí muiníneacha Breatnaise" agus "an Bhreatnais a úsáid go neamhspleách nuair a fhágann siad an scoil".<ref>{{cite web-en |url=https://www.llyw.cymru/bil-y-gymraeg-ac-addysg-yn-derbyn-cydsyniad-brenhinol |title=Bil y Gymraeg ac Addysg yn derbyn Cydsyniad Brenhinol |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |date=7 Iúil 2025|language=cy}}</ref> Is é aidhm an Achta bogadh i dtreo sprioc 2050 de mhilliún cainteoir Breatnaise <ref>{{cite web |url=https://www.llyw.cymru/cymraeg-2050-strategaeth-y-gymraeg |teideal=Cymraeg 2050: strategaeth y Gymraeg |publisher=[[Llywodraeth Cymru]] |access-date=16 Iúil 2025}}</ref> trí ról na Breatnaise san oideachas a neartú, agus é mar aidhm ghinearálta a chinntiú go mbeidh gach dalta, i scoileanna faoi chothabháil sa Bhreatain Bheag, in ann an Bhreatnais a úsáid go neamhspleách nuair a fhágann siad an scoil. ==Achoimre== Is é an tAcht ná: *foráil reachtúil a sholáthar don sprioc go mbeidh milliún cainteoir Breatnaise ann faoin mbliain 2050; *a chinntiú go socraítear spriocanna i ndáil leis an mBreatnais san oideachas agus le húsáid na Breatnaise, san ionad oibre agus go sóisialta san áireamh; *modh caighdeánach a bhunú do dhaoine de gach aois chun a gcumas sa Bhreatnais a chur síos bunaithe ar chaighdeáin idirnáisiúnta ( Creat Tagartha Comónta Eorpach do Theangacha ); ==Trí Chatagóir Meán Teanga i Scoileanna== Sonraíonn an tAcht trí chatagóir teanga do scoileanna, lena n-áirítear íosleibhéal oideachais Breatnaise atá le soláthar ag scoileanna (lena n-áirítear múineadh na Breatnaise mar ábhar chomh maith le hoideachas agus oiliúint trí mheán na Breatnaise): *Catagóir "Príomhtheanga – Breatnais" (80%) *Catagóir "Dhá Theanga" (50%) *Catagóir "Príomhtheanga – Béarla, Breatnais go páirteach" (10%) ==Cuspóirí Foghlaim na Breatnaise== Sonraíonn an tAcht trí chatagóir teanga do scoileanna, lena n-áirítear íosleibhéal oideachais Breatnaise atá le soláthar ag scoileanna (lena n-áirítear múineadh na Breatnaise mar ábhar chomh maith le hoideachas agus oiliúint trí mheán na Breatnaise): *Catagóir "Príomhtheanga – Breatnais" (80%) *Catagóir "Dhá Theanga" (50%) *Catagóir "Príomhtheanga – Béarla, Breatnais go páirteach" (10%) ==Cuspóirí Foghlaim na Breatnaise== Leagann sé spriocanna foghlama Breatnaise síos do gach catagóir teanga: a chinntiú go nglacann údaráis áitiúla céimeanna chun diantumoideachais sa Bhreatnais a chur ar fáil do leanaí ó 7 mbliana d’aois ar mian leo freastal ar scoil de chatagóir “Príomhtheanga – Breatnais” nó “Dhá Theanga”; *córas pleanála oideachais Breatnaise a chruthú ar leibhéal náisiúnta, áitiúil agus scoile; *Institiúid Náisiúnta Foghlama Breatnaise a bhunú chun, i measc rudaí eile: *tacaíocht a chur ar fáil chun Breatnais a fhoghlaim ionas go bhfoghlaimeoidh níos mó daoine (de gach aois) an teanga agus go n-úsáidfidh siad í ina saol laethúil *socrú a dhéanamh don lucht saothair san oideachais Breatnais a fhoghlaim agus a gcuid scileanna Breatnaise a fheabhsú *modh caighdeánach a bhunú do dhaoine de gach aois chun a gcumas sa Bhreatnais a chur síos bunaithe ar chaighdeáin idirnáisiúnta de Chomhchreat Tagartha na hEorpa um Theangacha (CTET). [1] ==Comhthéacs agus Dúshlán== Bhí thart ar 23% de fhoghlaimeoirí ag fáil oideachais trí mheán na Breatnaise sa bhliain 2025. Is é uaillmhian straitéis 2050 Rialtas na Breataine Bige ná cion na mbliainghrúpaí atá ag fáil oideachais trí mheán na Breatnaise a mhéadú go 30% faoi 2030/31 agus 40% faoi 2050. Agus an tríú suí den Bhille á phlé i mBealtaine 2025, rinne Teachta Parlaiminte de chuid Phlaid Cymru, Cefin Campbell, iarracht an sprioc a mhéadú agus í a shocrú sa bhille trí leasuithe a thabhairt isteach, lena n-áirítear iarracht a dhéanamh na nithe seo a leanas a chur leis: "Ní mór d'Airí na Breataine Bige a chinntiú go bhfreastalaíonn 50% ar a laghad de líon iomlán na ndaltaí in aois scoile éigeantach sa Bhreatain Bheag ar scoileanna sa chatagóir "Príomhtheanga - Breatnais" faoin 31 Nollaig 2050." "Ní mór d'Airí na Breataine Bige a chinntiú go mbeidh méadú gach deich mbliana, ar a laghad 10% de líon iomlán na ndaltaí d'aois scoile éigeantaí sa Bhreatain Bheag, ar líon na ndaltaí atá ag freastal ar scoileanna sa chatagóir "Príomhtheanga - Breatnais". D’iarr Cymdeithas yr Iaith Welsh ar Fheisirí Parlaiminte tacú leis an leasú chun sprioc 50% a bheith sa Bhille, ach vótáil 39 ball ina choinne agus 12 ar a shon.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/erthyglau/c1lm1q94n79o? |teideal=Bil y Gymraeg ac Addysg yn pasio cyfnod allweddol |publisher=[[BBC Cymru]] Fyw |date=6 Mai 2025}}</ref> ==Féach freisin== * ==Naisc sheachtracha== * [https://busnes.senedd.cymru/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=43934 Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025] ar wefan [[Llywodraeth Cymru]] ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Oideachas sa Bhreatain Bheag|*]] [[Catagóir:2025, Achtanna Pharlaimint na Breataine Bige]] [[Catagóir:2025, Oideachas sa Bhreatain Bheag]] [[Catagóir:Dlíthe bunreachtúla na Breataine Bige]] e9oswqgc2qjkkkcnur2ns4szodc98n7 0 125010 1306305 2026-04-03T15:40:47Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Taskmaster: Unthinkable''''', ar a dtugtar freisin '''''Taskmaster'' (iml. 2)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Taskmaster (carachtar)|Tony Masters / Taskmaster]] agus [[Captain America|Steve Rogers / Captain America]], scríofa ag [[Fred Van Lente]] agus tarraingthe ag [[Jefte Palo]], [[Alex Garner]], agus [[Francesco Mattina]]. Foilsíodh an tsraith...' 1306305 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Taskmaster: Unthinkable''''', ar a dtugtar freisin '''''Taskmaster'' (iml. 2)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Taskmaster (carachtar)|Tony Masters / Taskmaster]] agus [[Captain America|Steve Rogers / Captain America]], scríofa ag [[Fred Van Lente]] agus tarraingthe ag [[Jefte Palo]], [[Alex Garner]], agus [[Francesco Mattina]]. Foilsíodh an tsraith ó 1 Meán Fómhair go dtí 1 Nollaig, [[2010]] thar ceithre eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://comicsalliance.com/taskmaster-unthinkable-review|title=''Taskmaster: Unthinkable'': One of Marvel’s Best Books of 2010 [Review]|last=Murphy|first=Chris|date=5 Bealtaine 2011|website=[[ComicsAlliance]]|access-date=5 Bealtaine 2011}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.cbr.com/fred-van-lente-day-review-taskmaster-1-4|title=Fred Van Lente Day Review: ''Taskmaster'' #1–4|last=Cronin|first=Brian|date=6 Nollaig 2010|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=6 Nollaig 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.ign.com/articles/2010/09/02/taskmaster-1-review|title=''Taskmaster'' #1 Review|last=George|first=Richard|date=2 Meán Fómhair 2010|website=[[IGN]]|access-date=2 Meán Fómhair 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://thecredibletalk.wordpress.com/2023/08/15/taskmaster-2010-is-must-read|title=''Taskmaster'' 2010 Is A MUST READ|author=TCT Staff|date=15 Lúnasa 2023|website=[[The Credible Talk]]|access-date=15 Lúnasa 2023}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2010/09/04/10-thoughts-review-of-taskmaster-1-by-fred-van-lente-and-jefte-palo|title=10 Thoughts Review of ''Taskmaster'' #1 by Fred Van Lente and Jefte Palo|last=Glazer|first=Pulse|date=4 Meán Fómhair 2010|website=[[Inside Pulse]]|access-date=4 Meán Fómhair 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comicsalliance.com/taskmaster-comic-review|title=Anything You Can Do He Can Do Exactly the Same: ''Taskmaster'' #1 [Review]|last=Murphy|first=Chris|date=3 Meán Fómhair 2010|website=[[ComicsAlliance]]|access-date=3 Meán Fómhair 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.thenewestrant.com/2011/01/fun-time-taskmaster-mini-series.html|title=A Fun Time: The ''Taskmaster'' mini-series.|last=Bitterbaum|first=David Charles|date=22 Eanáir 2011|website=The Newest Rant|access-date=22 Eanáir 2011}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://mediareviewsfeaturesandmore.blogspot.com/2011/09/taskmaster-unthinkable-review.html|title=''Taskmaster: Unthinkable'' Review|last=Craig|first=David|date=9 Meán Fómhair 2011|website=The Entertainment Network|access-date=9 Meán Fómhair 2011}}</ref> Lean [[Taskmaster: The Rubicon Trigger|Imleabhar 3 (''Taskmaster: The Rubicon Trigger'')]] é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "The Exquisite Palace" || 1 Meán Fómhair, [[2010]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 2) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/36039/taskmaster_2010_1|date=1 Meán Fómhair 2010|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Corpse Messaging" || 6 Deireadh Fómhair, 2010 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 2) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/36037/taskmaster_2010_2|date=6 Deireadh Fómhair 2010|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Unthinkable" || 3 Samhain, 2010 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 2) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/36036/taskmaster_2010_3|date=3 Samhain 2010|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Illusion-of-Truth" || 1 Nollaig, 2010 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 2) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/36038/taskmaster_2010_4|date=1 Nollaig 2010|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="35%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Taskmaster: Unthinkable''''' | ''Taskmaster'' (iml. 2) #1–4 | 18 Bealtaine, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5260-6}} |- | '''''Taskmaster: The Right Price''''' | [[Taskmaster: The Right Price|''Taskmaster'' (iml. 1)]] #1–4, ''Taskmaster'' (iml. 2) #1–4, agus ábhar ó [[Marvel Comics Presents (iml. 2)|''Marvel Comics Presents'' (iml. 2)]] #2, ''[[Age of Heroes]]'' #3 | 31 Márta, [[2020]] | {{ISBNT|978-1-3029-2132-3}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/12839/taskmaster_2010 ''Taskmaster'' (iml. 2)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taskmaster}} {{Captain America}} [[Catagóir:Taskmaster]] [[Catagóir:Captain America]] 8h01yv9xokfbiejrtwe8wgn8v8f924r 1306310 1306305 2026-04-03T15:46:20Z ~2026-16722-18 72895 1306310 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Taskmaster: Unthinkable''''' (''Taskmaster: Dochreidte''), ar a dtugtar freisin '''''Taskmaster'' (iml. 2)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Taskmaster (carachtar)|Tony Masters / Taskmaster]] agus [[Captain America|Steve Rogers / Captain America]], scríofa ag [[Fred Van Lente]] agus tarraingthe ag [[Jefte Palo]], [[Alex Garner]], agus [[Francesco Mattina]]. Foilsíodh an tsraith ó 1 Meán Fómhair go dtí 1 Nollaig, [[2010]] thar ceithre eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://comicsalliance.com/taskmaster-unthinkable-review|title=''Taskmaster: Unthinkable'': One of Marvel’s Best Books of 2010 [Review]|last=Murphy|first=Chris|date=5 Bealtaine 2011|website=[[ComicsAlliance]]|access-date=5 Bealtaine 2011}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.cbr.com/fred-van-lente-day-review-taskmaster-1-4|title=Fred Van Lente Day Review: ''Taskmaster'' #1–4|last=Cronin|first=Brian|date=6 Nollaig 2010|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=6 Nollaig 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.ign.com/articles/2010/09/02/taskmaster-1-review|title=''Taskmaster'' #1 Review|last=George|first=Richard|date=2 Meán Fómhair 2010|website=[[IGN]]|access-date=2 Meán Fómhair 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://thecredibletalk.wordpress.com/2023/08/15/taskmaster-2010-is-must-read|title=''Taskmaster'' 2010 Is A MUST READ|author=TCT Staff|date=15 Lúnasa 2023|website=[[The Credible Talk]]|access-date=15 Lúnasa 2023}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2010/09/04/10-thoughts-review-of-taskmaster-1-by-fred-van-lente-and-jefte-palo|title=10 Thoughts Review of ''Taskmaster'' #1 by Fred Van Lente and Jefte Palo|last=Glazer|first=Pulse|date=4 Meán Fómhair 2010|website=[[Inside Pulse]]|access-date=4 Meán Fómhair 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comicsalliance.com/taskmaster-comic-review|title=Anything You Can Do He Can Do Exactly the Same: ''Taskmaster'' #1 [Review]|last=Murphy|first=Chris|date=3 Meán Fómhair 2010|website=[[ComicsAlliance]]|access-date=3 Meán Fómhair 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.thenewestrant.com/2011/01/fun-time-taskmaster-mini-series.html|title=A Fun Time: The ''Taskmaster'' mini-series.|last=Bitterbaum|first=David Charles|date=22 Eanáir 2011|website=The Newest Rant|access-date=22 Eanáir 2011}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://mediareviewsfeaturesandmore.blogspot.com/2011/09/taskmaster-unthinkable-review.html|title=''Taskmaster: Unthinkable'' Review|last=Craig|first=David|date=9 Meán Fómhair 2011|website=The Entertainment Network|access-date=9 Meán Fómhair 2011}}</ref> Lean [[Taskmaster: The Rubicon Trigger|Imleabhar 3 (''Taskmaster: The Rubicon Trigger'')]] é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "The Exquisite Palace" || 1 Meán Fómhair, [[2010]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 2) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/36039/taskmaster_2010_1|date=1 Meán Fómhair 2010|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Corpse Messaging" || 6 Deireadh Fómhair, 2010 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 2) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/36037/taskmaster_2010_2|date=6 Deireadh Fómhair 2010|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Unthinkable" || 3 Samhain, 2010 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 2) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/36036/taskmaster_2010_3|date=3 Samhain 2010|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Illusion-of-Truth" || 1 Nollaig, 2010 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 2) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/36038/taskmaster_2010_4|date=1 Nollaig 2010|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="35%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Taskmaster: Unthinkable''''' | ''Taskmaster'' (iml. 2) #1–4 | 18 Bealtaine, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5260-6}} |- | '''''Taskmaster: The Right Price''''' | [[Taskmaster: The Right Price|''Taskmaster'' (iml. 1)]] #1–4, ''Taskmaster'' (iml. 2) #1–4, agus ábhar ó [[Marvel Comics Presents (iml. 2)|''Marvel Comics Presents'' (iml. 2)]] #2, ''[[Age of Heroes]]'' #3 | 31 Márta, [[2020]] | {{ISBNT|978-1-3029-2132-3}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/12839/taskmaster_2010 ''Taskmaster'' (iml. 2)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taskmaster}} {{Captain America}} [[Catagóir:Taskmaster]] [[Catagóir:Captain America]] tengcdtpa0j42aha36te5wom58s0sve 0 125011 1306306 2026-04-03T15:41:22Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Taskmaster: Unthinkable]] 1306306 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Taskmaster: Unthinkable]] nsimo9pt74wvwndfwigfpgyexlzt875 10 125012 1306307 2026-04-03T15:43:14Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Navbox | name = Taskmaster | title = ''[[Taskmaster (carachtar)|Taskmaster]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | list1 = ''[[Taskmaster: Anything You Can Do…]]'' • ''[[Taskmaster: The Right Price]]'' • ''[[Taskmaster: Unthinkable]]'' • Taskmaster: The Rubicon Trigger]]'' | below = [[Book:Taskmaster|Leabhar]] • [[:Catagóir:Taskmaster|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:Taskmaster]][[Catagóir:Teimpléid]] </noinclude>' 1306307 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Taskmaster | title = ''[[Taskmaster (carachtar)|Taskmaster]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | list1 = ''[[Taskmaster: Anything You Can Do…]]'' • ''[[Taskmaster: The Right Price]]'' • ''[[Taskmaster: Unthinkable]]'' • Taskmaster: The Rubicon Trigger]]'' | below = [[Book:Taskmaster|Leabhar]] • [[:Catagóir:Taskmaster|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:Taskmaster]][[Catagóir:Teimpléid]] </noinclude> lz2p4l5n72b0ep3kikjsqoon4dkq31m 1306308 1306307 2026-04-03T15:43:23Z ~2026-16722-18 72895 1306308 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Taskmaster | title = ''[[Taskmaster (carachtar)|Taskmaster]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | list1 = ''[[Taskmaster: Anything You Can Do…]]'' • ''[[Taskmaster: The Right Price]]'' • ''[[Taskmaster: Unthinkable]]'' • ''[[Taskmaster: The Rubicon Trigger]]'' | below = [[Book:Taskmaster|Leabhar]] • [[:Catagóir:Taskmaster|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:Taskmaster]][[Catagóir:Teimpléid]] </noinclude> gztdi127c7sbpdvx85wfby2j64a28rv 14 125013 1306309 2026-04-03T15:43:59Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Sár-na n-olcadóirí]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]]' 1306309 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sár-na n-olcadóirí]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]] bpjpzkcgd8ei3yogtlpov609vp1c316 0 125014 1306313 2026-04-03T16:05:05Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Taskmaster: The Rubicon Trigger''''' (''Taskmaster: An Spreagadh Rubicon''), ar a dtugtar freisin '''''Taskmaster'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Taskmaster (carachtar)|Tony Masters / Taskmaster]], [[Maria Hill]], [[Phil Coulson]], [[White Fox|Ami Han / White Fox]], [[Okoye (carachtar)|Okoye]], Black Widow (Natasha Romanoff)|Natasha Roma...' 1306313 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Taskmaster: The Rubicon Trigger''''' (''Taskmaster: An Spreagadh Rubicon''), ar a dtugtar freisin '''''Taskmaster'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Taskmaster (carachtar)|Tony Masters / Taskmaster]], [[Maria Hill]], [[Phil Coulson]], [[White Fox|Ami Han / White Fox]], [[Okoye (carachtar)|Okoye]], [[Black Widow (Natasha Romanoff)|Natasha Romanoff / Black Widow]], agus an [[Squadron Supreme]], scríofa ag [[Jed MacKay]] agus tarraingthe ag [[Alessandro Vitti]] agus [[Valerio Giangiordano]]. Foilsíodh an tsraith ó 11 Samhain, [[2020]] go dtí 24 Márta, [[2021]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2021/07/14/taskmaster-the-rubicon-trigger-review|title=''Taskmaster: The Rubicon Trigger'' is low-takes fun|last=Segarra|first=Jason|date=14 Iúil 2021|website=[[AIPT Comics]]|access-date=14 Iúil 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://the-avocado.org/2022/02/15/comic-book-review-taskmaster-the-rubicon-trigger|title=Comic Book Review – ''Taskmaster – The Rubicon Trigger''|author=Mister Splendiferous|date=15 Feabhra 2021|website=[[The Avocado]]|access-date=15 Feabhra 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://noelthorne.substack.com/p/taskmaster-the-rubicon-trigger-review|title=''Taskmaster: The Rubicon Trigger'' Review|last=Thorne|first=Noel|date=18 Iúil 2021|website=Noel's Newsletter|access-date=18 Iúil 2021}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "The Rubicon Trigger, Part One – Taskmaster Has Murdered Maria Hill!" || 11 Samhain, [[2020]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78850/taskmaster_2020_1|date=11 Samhain 2020|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "The Rubicon Trigger, Part Two – Target: Coulson!" || 16 Nollaig, 2020 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78851/taskmaster_2020_2|date=16 Nollaig 2020|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "The Rubicon Trigger, Part Three – Target: Ami Han!" || 10 Feabhra, [[2021]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78852/taskmaster_2020_3|date=10 Feabhra 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "The Rubicon Trigger, Part Four – Target: Okoye!" || 10 Márta, 2021 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78853/taskmaster_2020_4|date=10 Márta 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #5 || "The Rubicon Trigger, Part Five – Long Goodbye!" || 24 Márta, 2021 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78854/taskmaster_2020_5|date=24 Márta 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="30%" | Teideal ! width="30%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Taskmaster: The Rubicon Trigger''''' | ''Taskmaster'' (iml. 3) #1–5 | 29 Iúil, [[2021]] | {{ISBNT|978-1-3029-2171-2}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/collection/78935/taskmaster_the_rubicon_trigger_trade_paperback ''Taskmaster'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taskmaster}} {{Squadron Supreme}} {{White Fox}} {{Black Widow}} [[Catagóir:Taskmaster]] [[Catagóir:Squadron Supreme]] [[Catagóir:White Fox]] [[Catagóir:Black Widow]] hcs4s76w50q28cha4dnd2a9wc3p17fk 1306322 1306313 2026-04-03T16:15:22Z ~2026-16722-18 72895 1306322 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Taskmaster: The Rubicon Trigger''''' (''Taskmaster: An Spreagadh Rubicon''), ar a dtugtar freisin '''''Taskmaster'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Taskmaster (carachtar)|Tony Masters / Taskmaster]], [[Maria Hill]], [[Phil Coulson]], [[White Fox|Ami Han / White Fox]], [[Okoye (carachtar)|Okoye]], [[Black Widow (Natasha Romanoff)|Natasha Romanoff / Black Widow]], agus an [[Squadron Supreme]], scríofa ag [[Jed MacKay]] agus tarraingthe ag [[Alessandro Vitti]] agus [[Valerio Giangiordano]]. Foilsíodh an tsraith ó 11 Samhain, [[2020]] go dtí 24 Márta, [[2021]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2021/07/14/taskmaster-the-rubicon-trigger-review|title=''Taskmaster: The Rubicon Trigger'' is low-takes fun|last=Segarra|first=Jason|date=14 Iúil 2021|website=[[AIPT Comics]]|access-date=14 Iúil 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://the-avocado.org/2022/02/15/comic-book-review-taskmaster-the-rubicon-trigger|title=Comic Book Review – ''Taskmaster – The Rubicon Trigger''|author=Mister Splendiferous|date=15 Feabhra 2021|website=[[The Avocado]]|access-date=15 Feabhra 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://noelthorne.substack.com/p/taskmaster-the-rubicon-trigger-review|title=''Taskmaster: The Rubicon Trigger'' Review|last=Thorne|first=Noel|date=18 Iúil 2021|website=Noel's Newsletter|access-date=18 Iúil 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/taskmaster-the-rubicon-trigger|title=Review – ''Taskmaster: The Rubicon Trigger''|last=Keogh|first=Ian|date=18 Iúil 2021|website=[[Slings & Arrows]]|access-date=18 Iúil 2021}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "The Rubicon Trigger, Part One – Taskmaster Has Murdered Maria Hill!" || 11 Samhain, [[2020]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78850/taskmaster_2020_1|date=11 Samhain 2020|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "The Rubicon Trigger, Part Two – Target: Coulson!" || 16 Nollaig, 2020 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78851/taskmaster_2020_2|date=16 Nollaig 2020|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "The Rubicon Trigger, Part Three – Target: Ami Han!" || 10 Feabhra, [[2021]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78852/taskmaster_2020_3|date=10 Feabhra 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "The Rubicon Trigger, Part Four – Target: Okoye!" || 10 Márta, 2021 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78853/taskmaster_2020_4|date=10 Márta 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #5 || "The Rubicon Trigger, Part Five – Long Goodbye!" || 24 Márta, 2021 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78854/taskmaster_2020_5|date=24 Márta 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="30%" | Teideal ! width="30%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Taskmaster: The Rubicon Trigger''''' | ''Taskmaster'' (iml. 3) #1–5 | 29 Iúil, [[2021]] | {{ISBNT|978-1-3029-2171-2}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/collection/78935/taskmaster_the_rubicon_trigger_trade_paperback ''Taskmaster'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taskmaster}} {{Squadron Supreme}} {{White Fox}} {{Black Widow}} [[Catagóir:Taskmaster]] [[Catagóir:Squadron Supreme]] [[Catagóir:White Fox]] [[Catagóir:Black Widow]] gutywjgu2umlexxmthnk54df271oq14 1306324 1306322 2026-04-03T16:21:03Z ~2026-16722-18 72895 1306324 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Taskmaster: The Rubicon Trigger''''' (''Taskmaster: An Spreagadh Rubicon''), ar a dtugtar freisin '''''Taskmaster'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Taskmaster (carachtar)|Tony Masters / Taskmaster]], [[Maria Hill]], [[Phil Coulson]], [[White Fox|Ami Han / White Fox]], [[Okoye (carachtar)|Okoye]], [[Nick Fury Jr.]], [[Black Widow (Natasha Romanoff)|Natasha Romanoff / Black Widow]], agus an [[Squadron Supreme]], scríofa ag [[Jed MacKay]] agus tarraingthe ag [[Alessandro Vitti]] agus [[Valerio Giangiordano]]. Foilsíodh an tsraith ó 11 Samhain, [[2020]] go dtí 24 Márta, [[2021]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2021/07/14/taskmaster-the-rubicon-trigger-review|title=''Taskmaster: The Rubicon Trigger'' is low-takes fun|last=Segarra|first=Jason|date=14 Iúil 2021|website=[[AIPT Comics]]|access-date=14 Iúil 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://the-avocado.org/2022/02/15/comic-book-review-taskmaster-the-rubicon-trigger|title=Comic Book Review – ''Taskmaster – The Rubicon Trigger''|author=Mister Splendiferous|date=15 Feabhra 2021|website=[[The Avocado]]|access-date=15 Feabhra 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://noelthorne.substack.com/p/taskmaster-the-rubicon-trigger-review|title=''Taskmaster: The Rubicon Trigger'' Review|last=Thorne|first=Noel|date=18 Iúil 2021|website=Noel's Newsletter|access-date=18 Iúil 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/taskmaster-the-rubicon-trigger|title=Review – ''Taskmaster: The Rubicon Trigger''|last=Keogh|first=Ian|date=18 Iúil 2021|website=[[Slings & Arrows]]|access-date=18 Iúil 2021}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "The Rubicon Trigger, Part One – Taskmaster Has Murdered Maria Hill!" || 11 Samhain, [[2020]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78850/taskmaster_2020_1|date=11 Samhain 2020|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "The Rubicon Trigger, Part Two – Target: Coulson!" || 16 Nollaig, 2020 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78851/taskmaster_2020_2|date=16 Nollaig 2020|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "The Rubicon Trigger, Part Three – Target: Ami Han!" || 10 Feabhra, [[2021]] || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78852/taskmaster_2020_3|date=10 Feabhra 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "The Rubicon Trigger, Part Four – Target: Okoye!" || 10 Márta, 2021 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78853/taskmaster_2020_4|date=10 Márta 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #5 || "The Rubicon Trigger, Part Five – Long Goodbye!" || 24 Márta, 2021 || <ref>{{cite magazine|title=''Taskmaster'' (iml. 3) #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/78854/taskmaster_2020_5|date=24 Márta 2021|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="30%" | Teideal ! width="30%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Taskmaster: The Rubicon Trigger''''' | ''Taskmaster'' (iml. 3) #1–5 | 29 Iúil, [[2021]] | {{ISBNT|978-1-3029-2171-2}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/collection/78935/taskmaster_the_rubicon_trigger_trade_paperback ''Taskmaster'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taskmaster}} {{Squadron Supreme}} {{White Fox}} {{Black Widow}} [[Catagóir:Taskmaster]] [[Catagóir:Squadron Supreme]] [[Catagóir:White Fox]] [[Catagóir:Black Widow]] 1mh7titf2pfk5r8hrpf74c24806w6fp 0 125015 1306314 2026-04-03T16:05:28Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Taskmaster: The Rubicon Trigger]] 1306314 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Taskmaster: The Rubicon Trigger]] t972g2x7sezv8sgxls6rqu8wv7yig7r 0 125016 1306320 2026-04-03T16:13:38Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Carachtar}} [[Íomhá:White Fox raposa branca 01.jpg|mion|clé]] Carachtar de chuid [[Marvel Comics]] is ea '''White Fox''' ('''Ami Han'''). == Liosta leabhair == * ''[[Avengers: Electric Rain]]'' * ''[[Contest of Champions]]'' * ''[[The Totally Awesome Hulk]]'' * ''[[Civil War II: Choosing Sides]]'' * ''[[Domino: Hotshots]]'' * ''[[Future Fight Firsts: White Fox]]'' * ''[[War of the Realms: New Agents of Atlas]]'' * ''Taskmaster: The Rubico...' 1306320 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} [[Íomhá:White Fox raposa branca 01.jpg|mion|clé]] Carachtar de chuid [[Marvel Comics]] is ea '''White Fox''' ('''Ami Han'''). == Liosta leabhair == * ''[[Avengers: Electric Rain]]'' * ''[[Contest of Champions]]'' * ''[[The Totally Awesome Hulk]]'' * ''[[Civil War II: Choosing Sides]]'' * ''[[Domino: Hotshots]]'' * ''[[Future Fight Firsts: White Fox]]'' * ''[[War of the Realms: New Agents of Atlas]]'' * ''[[Taskmaster: The Rubicon Trigger]]'' * ''[[Death of Doctor Strange: White Fox]]'' * ''[[White Fox Infinity]]'' * ''[[Tiger Division]]'' * ''[[Deadly Hands of K'un-Lun]]'' == Cluichí físeáin == * ''[[Marvel: Future Fight]]'' * ''[[Marvel Rivals]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{White Fox}} {{síol-carachtar}} [[Catagóir:White Fox]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]] [[Catagóir:Sár-na n-olcadóirí]] [[Catagóir:Sárlaochra]] 2luzmrksrzh2qmm4fzatc6z27ucvrf5 1306336 1306320 2026-04-03T18:23:32Z ~2026-16722-18 72895 1306336 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} [[Íomhá:White Fox raposa branca 01.jpg|mion|clé]] Carachtar de chuid [[Marvel Comics]] is ea '''White Fox''' ('''Ami Han'''). == Liosta leabhair == * ''[[Avengers: Electric Rain]]'' * ''[[Contest of Champions]]'' * ''[[The Totally Awesome Hulk]]'' * ''[[Civil War II: Choosing Sides]]'' * ''[[Domino: Hotshots]]'' * ''[[Future Fight Firsts: White Fox]]'' * ''[[War of the Realms: New Agents of Atlas]]'' * ''[[Taskmaster: The Rubicon Trigger]]'' * ''[[Death of Doctor Strange: White Fox]]'' * ''[[White Fox Infinity]]'' * ''[[Tiger Division]]'' * ''[[Deadly Hands of K'un-Lun]]'' == Cluichí físeáin == * ''[[Marvel: Future Fight]]'' * ''[[Marvel Rivals]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{White Fox}} {{Domino}} {{síol-carachtar}} [[Catagóir:White Fox]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]] [[Catagóir:Sárlaochra]] dubvmzprd8fqqv1nn6852ytfan4adt7 0 125017 1306328 2026-04-03T16:42:16Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is sraith ghrinn Mheiriceánach í '''''Future Fight Firsts: White Fox''''' (''Céad Troideanna sa Todhchaí: Sionnach Bán'') foilsithe ag [[Marvel Comics]] chun an cluiche físeáin ''[[Marvel Future Fight]]'' a chur chun cinn, bunaithe ar na carachtar [[White Fox|Ami Han / White Fox]],<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2019/10/04/marvel-preview-future-fight-firsts-white-fox-1|title=Marvel Preview:...' 1306328 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is sraith ghrinn Mheiriceánach í '''''Future Fight Firsts: White Fox''''' (''Céad Troideanna sa Todhchaí: Sionnach Bán'') foilsithe ag [[Marvel Comics]] chun an cluiche físeáin ''[[Marvel Future Fight]]'' a chur chun cinn, bunaithe ar na carachtar [[White Fox|Ami Han / White Fox]],<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2019/10/04/marvel-preview-future-fight-firsts-white-fox-1|title=Marvel Preview: ''Future Fight Firsts: White Fox'' #1|author=AIPT|date=4 Deireadh Fómhair 2019|website=[[AIPT Comics]]|access-date=4 Deireadh Fómhair 2019}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://bleedingcool.com/comics/the-origin-of-white-fox-revealed-in-future-fight-firsts-white-fox-1-preview|title=The Origin of White Fox Revealed in ''Future Fight Firsts: White Fox'' #1 [Preview]|last=Terror|first=Jude|date=7 Deireadh Fómhair 2019|website=[[Bleeding Cool]]|access-date=7 Deireadh Fómhair 2019}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://majorspoilers.com/2019/09/05/marvel-announces-future-fight-firsts|title=Marvel announces ''Future Fight Firsts''|author=Robot Overlord|date=5 Meán Fómhair 2019|website=[[Major Spoilers]]|access-date=5 Meán Fómhair 2019}}</ref> agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref name=":DB" /><ref name=":CR" /> Lean ''[[Death of Doctor Strange: White Fox]]'' é. ==Stair fhoilsithe== Cuireadh tús le ''Future Fight Firsts: White Fox'' ar an 9 Deireadh Fómhair, [[2019]].<ref name=":DB">{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2019/10/08/future-fight-firsts-white-fox-1-review|title=''Future Fight Firsts: White Fox'' #1 Review|last=Brooke|first=David|date=8 Deireadh Fómhair 2019|website=[[AIPT Comics]]|access-date=8 Deireadh Fómhair 2019}}</ref><ref name=":CR">{{cite magazine|url=https://majorspoilers.com/2019/10/12/future-first-fights-white-fox-1-review|title=''Future Fight Firsts: White Fox'' #1 Review|last=Rondeau|first=Christopher|date=12 Deireadh Fómhair 2019|website=[[Major Spoilers]]|access-date=12 Deireadh Fómhair 2019}}</ref> ==Eagráin bhailithe== ===Eisiúint=== {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! width="15%" | Teideal ! width="10%" | Eisiúintí ! width="15%" | Scríbhneoir(í) ! width="25%" | Ealaíontóir(í) ! width="15%" | TDáta tosaigh ! width="25%" | Dáta críochnaithe ! width="10%" | Nótaí |- | ''Future Fight Firsts: White Fox'' | #1 | [[Alyssa Wong]] | [[Ale Garza]], [[G Geoffo]], [[Kevin Libranda]], [[Israel Silva]], [[Dono Sánchez-Almara]], [[In-Hyuk Lee]], agus [[Protobunker]] | colspan="2" | 9 Deireadh Fómhair, [[2019]] | Eagrán aonair aonuaire |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="12%" | Teideal ! width="33%" | Ábhar bailithe ! width="10%" | Dáta foilsithe ! width="15%" | ISBN |- | '''''[[Future Fight Firsts]]''''' | ''[[Future Fight Firsts: Crescent and Io]]'' #1, ''[[Future Fight Firsts: Luna Snow]]'' #1, agus ''Future Fight Firsts: White Fox'' #1 | 30 Aibreán, [[2020]] | {{ISBNT|978-1-3029-2300-6}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/issue/80071/future_fight_firsts_white_fox_2019_1 ''Future Fight Firsts: White Fox''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{White Fox}} {{Future Fight Firsts}} [[Catagóir:White Fox]] [[Catagóir:Future Fight Firsts]] a0jvmskmv7icuqgde6s8jfoke4d6ohj 0 125018 1306332 2026-04-03T17:51:24Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1306455005|Veikko Antero Koskenniemi]]" 1306332 wikitext text/x-wiki File Fionlannach a rugadh in [[Oulu]] ab ea '''Veikko Antero Koskenniemi''' (8 Iúil 1885 &#x2013; 4 Lúnasa 1962). Ó 1921 go 1948, bhí Koskenniemi ina Ollamh le Stair Liteartha in Ollscoil Turku . Bhí sé ina reachtaire san ollscoil ó 1924 go 1932. Sa bhliain 1948, rinneadh ball d' Acadamh na Fionlainne de . Fuair sé bás i [[Túrcú|Turku]] . <ref>{{Cite web-en|url=http://375humanistia.helsinki.fi/en/humanists/veikko-koskenniemi|title=Veikko Koskenniemi|author=Juutilainen|first=Tero|date=2014|work=375 Humanists|publisher=Faculty of Arts, University of Helsinki|access-date=2018-09-02}}</ref> Tá VA Koskenniemi ar dhuine de na scríbhneoirí is mó cáil san Fhionlainn. Bhí Koskenniemi aitheanta go maith as a dhánta, a leabhair taistil, agus a aistí. Bhí tionchar ag [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], [[Johan Ludvig Runeberg|Runeberg]], [[Parnassans|Parnassánaigh]] na Fraince agus Siombalaithe air. B'fhéidir gur fearr aithne air as na liricí a scríobh sé don iomann Finlandia.. Ainmnítear [[Astaróideach|an astaróideach]] 1697 Koskenniemi, a thángthas air i 1940–1941, ina onóir. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * Works by Veikko Antero Koskenniemi at Project Gutenberg [[Catagóir:Básanna i 1962]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] 5hg1t7ui42any1nfouqfpsiqxlkqt00 1306333 1306332 2026-04-03T17:54:38Z Ériugena 188 1306333 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File Fionlannach a rugadh in [[Oulu]] ab ea '''Veikko Antero Koskenniemi''' (8 Iúil 1885 &#x2013; 4 Lúnasa 1962). Ó 1921 go 1948, bhí Koskenniemi ina Ollamh le Stair Liteartha in Ollscoil Turku . Bhí sé ina reachtaire san ollscoil ó 1924 go 1932. Sa bhliain 1948, rinneadh ball d' Acadamh na Fionlainne de . Fuair sé bás i [[Túrcú|Turku]] . <ref>{{Cite web-en|url=http://375humanistia.helsinki.fi/en/humanists/veikko-koskenniemi|title=Veikko Koskenniemi|author=Juutilainen|first=Tero|date=2014|work=375 Humanists|publisher=Faculty of Arts, University of Helsinki|access-date=2018-09-02}}</ref> Tá VA Koskenniemi ar dhuine de na scríbhneoirí is mó cáil san Fhionlainn. Bhí Koskenniemi aitheanta go maith as a dhánta, a leabhair taistil, agus a aistí. Bhí tionchar ag [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], [[Johan Ludvig Runeberg|Runeberg]], [[Parnassans|Parnassánaigh]] na Fraince agus Siombalaithe air. B'fhéidir gur fearr aithne air as na liricí a scríobh sé don iomann Finlandia.. Ainmnítear [[Astaróideach|an astaróideach]] 1697 Koskenniemi, a thángthas air i 1940–1941, ina onóir. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/9084 Books by Koskenniemi, Veikko Antero] [[Catagóir:Básanna i 1962]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] r48eljfkivierkuseoop8js7kl9f1h0 1306340 1306333 2026-04-03T18:39:11Z Ériugena 188 1306340 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File Fionlannach a rugadh in [[Oulu]] ab ea '''Veikko Antero Koskenniemi''' (8 Iúil 1885 &#x2013; 4 Lúnasa 1962). Ó 1921 go 1948, bhí Koskenniemi ina Ollamh le Stair Liteartha in Ollscoil Turku . Bhí sé ina reachtaire san ollscoil ó 1924 go 1932. Sa bhliain 1948, rinneadh ball d' Acadamh na Fionlainne de . Fuair sé bás i [[Túrcú|Turku]] . <ref>{{Cite web-en|url=http://375humanistia.helsinki.fi/en/humanists/veikko-koskenniemi|title=Veikko Koskenniemi|author=Juutilainen|first=Tero|date=2014|work=375 Humanists|publisher=Faculty of Arts, University of Helsinki|access-date=2018-09-02}}</ref> Tá VA Koskenniemi ar dhuine de na scríbhneoirí is mó cáil san Fhionlainn. Bhí Koskenniemi aitheanta go maith as a dhánta, a leabhair taistil, agus a aistí. Bhí tionchar ag [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], [[Johan Ludvig Runeberg|Runeberg]], [[Parnassans|Parnassánaigh]] na Fraince agus Siombalaithe air. B'fhéidir gur fearr aithne air as na liricí a scríobh sé don iomann Finlandia.. Ainmnítear [[Astaróideach|an astaróideach]] 1697 Koskenniemi, a thángthas air i 1940–1941, ina onóir. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/9084 Books by Koskenniemi, Veikko Antero] [[Catagóir:Básanna i 1962]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Daoine as Oulu]] [[Catagóir:Daoine as Cúige Oulu (Ard-Diúcacht na Fionlainne)]] [[Catagóir:Filí na Fionlainne]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Ostrobothnia Thuaidh]] [[Catagóir:Criticeoirí liteartha na Fionlainne]] [[Catagóir:Iarscoláirí Ollscoil Heilsincí]] [[Catagóir:Filí Fionlannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Aistritheoirí Fionlainnise an 20ú haois]] [[Catagóir:Scríbhneoirí na Fionlainne sa 20ú haois]] [[Catagóir:Réachtaithe Ollscoil Turku]] 81al90twq4sm3yz1wu53n5o33935sx5 1306364 1306340 2026-04-03T18:56:54Z Alison 570 ++ 1306364 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File Fionlannach a rugadh in [[Oulu]] ab ea '''Veikko Antero Koskenniemi''' (8 Iúil 1885 &#x2013; 4 Lúnasa 1962). Ó 1921 go 1948, bhí Koskenniemi ina Ollamh le Stair Liteartha in Ollscoil Turku. Bhí sé ina reachtaire san ollscoil ó 1924 go 1932. Sa bhliain 1948, rinneadh ball d' Acadamh na Fionlainne de. Fuair sé bás i [[Túrcú|Turku]].<ref>{{Cite web-en|url=http://375humanistia.helsinki.fi/en/humanists/veikko-koskenniemi|title=Veikko Koskenniemi|author=Juutilainen|first=Tero|date=2014|work=375 Humanists|publisher=Faculty of Arts, University of Helsinki|access-date=2018-09-02}}</ref> Tá VA Koskenniemi ar dhuine de na scríbhneoirí is mó cáil san Fhionlainn. Bhí Koskenniemi aitheanta go maith as a dhánta, a leabhair taistil, agus a aistí. Bhí tionchar ag [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], [[Johan Ludvig Runeberg|Runeberg]], [[Parnassans|Parnassánaigh]] na Fraince agus Siombalaithe air. B'fhéidir gur fearr aithne air as na liricí a scríobh sé don iomann Finlandia. Ainmnítear [[Astaróideach|an astaróideach]] 1697 Koskenniemi, a thángthas air i 1940–1941, ina onóir. == Naisc sheachtracha == * [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/9084 Books by Koskenniemi, Veikko Antero] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fi}} {{DEFAULTSORT:Koskenniemi, Veikko Antero}} [[Catagóir:Básanna i 1962]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Daoine as Oulu]] [[Catagóir:Daoine as Cúige Oulu (Ard-Diúcacht na Fionlainne)]] [[Catagóir:Filí na Fionlainne]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Ostrobothnia Thuaidh]] [[Catagóir:Criticeoirí liteartha na Fionlainne]] [[Catagóir:Iarscoláirí Ollscoil Heilsincí]] [[Catagóir:Filí Fionlannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Aistritheoirí Fionlainnise an 20ú haois]] [[Catagóir:Scríbhneoirí na Fionlainne sa 20ú haois]] [[Catagóir:Réachtaithe Ollscoil Turku]] ioi4xlfcgto0y18x8baictvnk59ap0e 1306365 1306364 2026-04-03T18:57:25Z Alison 570 Fionlannacha 1306365 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File Fionlannach a rugadh in [[Oulu]] ab ea '''Veikko Antero Koskenniemi''' (8 Iúil 1885 &#x2013; 4 Lúnasa 1962). Ó 1921 go 1948, bhí Koskenniemi ina Ollamh le Stair Liteartha in Ollscoil Turku. Bhí sé ina reachtaire san ollscoil ó 1924 go 1932. Sa bhliain 1948, rinneadh ball d' Acadamh na Fionlainne de. Fuair sé bás i [[Túrcú|Turku]].<ref>{{Cite web-en|url=http://375humanistia.helsinki.fi/en/humanists/veikko-koskenniemi|title=Veikko Koskenniemi|author=Juutilainen|first=Tero|date=2014|work=375 Humanists|publisher=Faculty of Arts, University of Helsinki|access-date=2018-09-02}}</ref> Tá VA Koskenniemi ar dhuine de na scríbhneoirí is mó cáil san Fhionlainn. Bhí Koskenniemi aitheanta go maith as a dhánta, a leabhair taistil, agus a aistí. Bhí tionchar ag [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], [[Johan Ludvig Runeberg|Runeberg]], [[Parnassans|Parnassánaigh]] na Fraince agus Siombalaithe air. B'fhéidir gur fearr aithne air as na liricí a scríobh sé don iomann Finlandia. Ainmnítear [[Astaróideach|an astaróideach]] 1697 Koskenniemi, a thángthas air i 1940–1941, ina onóir. == Naisc sheachtracha == * [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/9084 Books by Koskenniemi, Veikko Antero] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fi}} {{DEFAULTSORT:Koskenniemi, Veikko Antero}} [[Catagóir:Básanna i 1962]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Daoine as Oulu]] [[Catagóir:Daoine as Cúige Oulu (Ard-Diúcacht na Fionlainne)]] [[Catagóir:Filí Fionlannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Ostrobothnia Thuaidh]] [[Catagóir:Criticeoirí liteartha na Fionlainne]] [[Catagóir:Iarscoláirí Ollscoil Heilsincí]] [[Catagóir:Filí Fionlannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Aistritheoirí Fionlainnise an 20ú haois]] [[Catagóir:Scríbhneoirí na Fionlainne sa 20ú haois]] [[Catagóir:Réachtaithe Ollscoil Turku]] acfn8iziesq5ag16uz1hub5wa7zbvwe 0 125019 1306334 2026-04-03T18:17:24Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is sraith ghrinn Mheiriceánach í '''''Death of Doctor Strange: White Fox''''' (''Bás an Dochtúra Strange: Sionnach Bán'') foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar na carachtair [[White Fox|Ami Han / White Fox]] agus [[Lin Lie|Lin Lie / Sword Master]],<ref>{{cite magazine|url=https://www.gamesradar.com/the-death-of-doctor-strange-uncovers-a-new-facet-to-the-origin-of-new-marvel-hero-white-fox|title=White F...' 1306334 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is sraith ghrinn Mheiriceánach í '''''Death of Doctor Strange: White Fox''''' (''Bás an Dochtúra Strange: Sionnach Bán'') foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar na carachtair [[White Fox|Ami Han / White Fox]] agus [[Lin Lie|Lin Lie / Sword Master]],<ref>{{cite magazine|url=https://www.gamesradar.com/the-death-of-doctor-strange-uncovers-a-new-facet-to-the-origin-of-new-marvel-hero-white-fox|title=White Fox protects Seoul from the fallout of ''The Death of Doctor Strange'' in new special preview|last=Arrant|first=Chris|date=24 Samhain 2021|website=[[GamesRadar+]]|access-date=24 Samhain 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://bleedingcool.com/comics/death-of-doctor-strange-white-fox-1-preview-global-crossover|title=''Death of Doctor Strange: White Fox'' #1 Preview: Global Crossover|last=Terror|first=Jude|date=26 Samhain 2021|website=[[Bleeding Cool]]|access-date=26 Samhain 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.laughingplace.com/w/news/2021/12/01/the-sword-masters-future-has-been-shattered-in-todays-death-of-doctor-strange-white-fox-1|title=The Sword Master’s Future has Been Shattered in Today’s ''Death of Doctor Strange: White Fox'' #1|author=Laughing Place Disney Newsdesk|date=1 Nollaig 2021|website=[[Laughing Place]]|access-date=1 Nollaig 2021}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://screenrant.com/doctor-strange-white-fox-framed-death-marvel|title=A Marvel Hero Is Being Framed For Doctor Strange’s Murder|last=McGuire|first=Liam|date=5 Lúnasa 2021|website=[[Screen Rant]]|access-date=5 Lúnasa 2021}}</ref> agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref name=":RK" /><ref name=":LF" /> ==Stair fhoilsithe== Cuireadh tús le ''Death of Doctor Strange: White Fox'' ar an 1 Nollaig, [[2021]].<ref name=":RK">{{cite magazine|url=https://marvelblog.com/2021/12/12/review-death-of-doctor-strange-white-fox-1|title=Review: ''Death of Doctor Strange: White Fox'' #1|last=Kaplan|first=Rebecca|date=12 Nollaig 2021|website=Marvel Blog|access-date=12 Nollaig 2021}}</ref><ref name=":LF">{{cite magazine|url=https://comiccrusaders.com/comic-books/review-death-of-doctor-strange-white-fox-1|title=Review: ''Death of Doctor Strange: White Fox'' #1|last=Fashina|first=Lucas|date=12 Deireadh Fómhair 2019|website=[[Comic Crusaders]]|access-date=12 Deireadh Fómhair 2019}}</ref> ==Eisiúint== {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! width="15%" | Teideal ! width="10%" | Eisiúintí ! width="15%" | Scríbhneoir(í) ! width="25%" | Ealaíontóir(í) ! width="15%" | TDáta tosaigh ! width="25%" | Dáta críochnaithe ! width="10%" | Nótaí |- | ''Death of Doctor Strange: White Fox'' | #1 | [[Alyssa Wong]] | [[Andie Tong]], [[Luciano Vecchio]], agus [[R1c0]] | colspan="2" | 1 Nollaig, [[2021]] | Eagrán aonair aonuaire |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/issue/95903/death_of_doctor_strange_white_fox_2021_1 ''Death of Doctor Strange: White Fox''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{White Fox}} {{Death of Doctor Strange}} [[Catagóir:White Fox]] [[Catagóir:Death of Doctor Strange]] q8kcg1jyyenqybul2e6t337vzm1j7ym 10 125020 1306335 2026-04-03T18:21:42Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Navbox | name = White Fox | title = ''[[White Fox]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Carachtair | list1 = [[White Fox|Ami Han]] • [[Lin Lie]] • [[Agent of Atlas]] | group2 = Leabhair ghrinn | list2 = ''[[Avengers: Electric Rain]]'' • ''[[Contest of Champions]]'' • ''[[The Totally Awesome Hulk]]'' • ''[[Civil War II: Choosing Sides]]'' • ''[[Domino: Hotshots]]'' • ''[[Future Fight Firsts: White Fox]]'' • ''War of the Realm...' 1306335 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = White Fox | title = ''[[White Fox]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Carachtair | list1 = [[White Fox|Ami Han]] • [[Lin Lie]] • [[Agent of Atlas]] | group2 = Leabhair ghrinn | list2 = ''[[Avengers: Electric Rain]]'' • ''[[Contest of Champions]]'' • ''[[The Totally Awesome Hulk]]'' • ''[[Civil War II: Choosing Sides]]'' • ''[[Domino: Hotshots]]'' • ''[[Future Fight Firsts: White Fox]]'' • ''[[War of the Realms: New Agents of Atlas]]'' • ''[[Taskmaster: The Rubicon Trigger]]'' • ''[[Death of Doctor Strange: White Fox]]'' • ''[[White Fox Infinity]]'' • ''[[Tiger Division]]'' • ''[[Deadly Hands of K'un-Lun]]'' | group3 = Cluichí físeáin | list3 = ''[[Marvel: Future Fight]]'' • ''[[Marvel Rivals]]'' | below = [[Book:White Fox|Leabhar]] • [[:Catagóir:White Fox|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:White Fox]][[Catagóir:Teimpléid]] </noinclude> tlmprns1zg8awz0jemctwltj78t7156 1306337 1306335 2026-04-03T18:24:35Z ~2026-16722-18 72895 1306337 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = White Fox | title = ''[[White Fox]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Carachtair | list1 = [[White Fox|Ami Han]] • [[Lin Lie]] • [[Amadeus Cho]] • [[Domino (carachtar)|Domino]] • [[Taskmaster (carachtar)|Taskmaster]] • [[Agent of Atlas]] | group2 = Leabhair ghrinn | list2 = ''[[Avengers: Electric Rain]]'' • ''[[Contest of Champions]]'' • ''[[The Totally Awesome Hulk]]'' • ''[[Civil War II: Choosing Sides]]'' • ''[[Domino: Hotshots]]'' • ''[[Future Fight Firsts: White Fox]]'' • ''[[War of the Realms: New Agents of Atlas]]'' • ''[[Taskmaster: The Rubicon Trigger]]'' • ''[[Death of Doctor Strange: White Fox]]'' • ''[[White Fox Infinity]]'' • ''[[Tiger Division]]'' • ''[[Deadly Hands of K'un-Lun]]'' | group3 = Cluichí físeáin | list3 = ''[[Marvel: Future Fight]]'' • ''[[Marvel Rivals]]'' | below = [[Book:White Fox|Leabhar]] • [[:Catagóir:White Fox|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:White Fox]][[Catagóir:Teimpléid]] </noinclude> rk5v1r00lgo07l60p73wreng6mschtk 14 125021 1306338 2026-04-03T18:35:28Z Alison 570 Nua 1306338 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Poets from Finland|Filí Fionlannacha}} [[Catagóir:Filí de réir tíre|Fionnlainn]] [[Catagóir:Daoine Fionlannacha de réir slí bheatha|Filí]] [[Catagóir:Cultúr na Fraince|Filí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Fionlannacha]] 2ot65vh7qq8v227pzmwz06qwjn36ygx 1306339 1306338 2026-04-03T18:36:12Z Alison 570 Fionlainne 1306339 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Poets from Finland|Filí Fionlannacha}} [[Catagóir:Filí de réir tíre|Fionnlainn]] [[Catagóir:Daoine Fionlannacha de réir slí bheatha|Filí]] [[Catagóir:Cultúr na Fionlainne|Filí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Fionlannacha]] j8js78nu8t2o1wcgz0hogh57g8nn300 14 125022 1306341 2026-04-03T18:41:41Z Alison 570 Nua 1306341 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine ón bhFionlainn]] [[Catagóir:Síolta beathaisnéise|Fionlainn]] [[Catagóir:Síolta na Fionlainne|Daoine]] rdm4zk0z0p3jv8vp50oue4qazz1tstk 1306342 1306341 2026-04-03T18:42:44Z Alison 570 Catagóir:Daoine Fionlannacha 1306342 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Fionlannacha]] [[Catagóir:Síolta beathaisnéise|Fionlainn]] [[Catagóir:Síolta na Fionlainne|Daoine]] 1omohgcb8lj2qdntwfhw1s6wduohf88 10 125023 1306343 2026-04-03T18:44:02Z Alison 570 Nua 1306343 wikitext text/x-wiki {{Fmbox | name = Síol-beath-fi | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = editnotice | color = gray | style = clear:both; margin-top:10px; | image = {{Bio icon|Finland|30}} | text = ''Is [[Vicipéid:Síol|síol]] faoi dhuine [[Muintir na Fionlainne|Fionlannach]] é an t-alt seo. [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Cuir leis], chun cuidiú leis an Vicipéid. <br>''Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán [[Gaeilge]] a dhéanamh. | cat = Síolta }}<includeonly>[[Catagóir:Síolta a bhaineann le daoine ón bhFionlainn]]</includeonly><noinclude>[[Catagóir:Teimpléid de réir tíre|Fí]]</noinclude> 40wkv2qxa1j2zam60r1rg157as5715j 0 125024 1306367 2026-04-03T20:23:01Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Cyclops: Retribution''''', ar a dtugtaí '''''Marvel Comics Presents: Cyclops of X-Factor – The Retribution Affair''''' ar dtús mar chuid den tsraith díolaime ''[[Marvel Comics Presents]]'', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], [[Banshee (carachtar)|Seán Cassidy / Banshee]], [[Callisto (carachtar)|Callisto]]...' 1306367 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Cyclops: Retribution''''', ar a dtugtaí '''''Marvel Comics Presents: Cyclops of X-Factor – The Retribution Affair''''' ar dtús mar chuid den tsraith díolaime ''[[Marvel Comics Presents]]'', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], [[Banshee (carachtar)|Seán Cassidy / Banshee]], [[Callisto (carachtar)|Callisto]], agus [[Moira MacTaggert]], scríofa ag [[Bob Harras]] agus tarraingthe ag [[Ron Lim]], [[Bruce Patterson]], [[Jeff Albrecht]], [[Carol Riem]], [[Andy Yanchus]]. Foilsíodh an tsraith ó 15 Nollaig, [[1988]] go dtí 21 Márta, [[1989]] thar oct eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/cyclops-retribution|title=''Cyclops: Retribution'' review|last=Wiacek|first=Win|date=19 Meitheamh 2020|website=[[Slings & Arrows]]|access-date=19 Meitheamh 2020}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #17 || "The Retribution Affair (Part I of VIII) – Blinded By the Light" || 15 Nollaig, [[1988]] || <ref>{{cite magazine|title=''Marvel Comics Presents'' #17|url=https://www.marvel.com/comics/issue/10088/marvel_comics_presents_1988_17|date=15 Nollaig 1988|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #18 || "The Retribution Affair (Part II of VIII) – Plague in the Night" || 27 Nollaig, 1988 || <ref>{{cite magazine|title=''Marvel Comics Presents'' #18|url=https://www.marvel.com/comics/issue/10095/marvel_comics_presents_1988_18|date=27 Nollaig 1988|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #19 || "The Retribution Affair (Part III of VIII) – The Price of Retribution" || 10 Eanáir, [[1989]] || <ref>{{cite magazine|title=''Marvel Comics Presents'' #19|url=https://www.marvel.com/comics/issue/10096/marvel_comics_presents_1988_19|date=10 Eanáir 1989|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #20 || "The Retribution Affair (Part IV of VIII) – Conscience of the King" || 24 Eanáir, 1989 || <ref>{{cite magazine|title=''Marvel Comics Presents'' #20|url=https://www.marvel.com/comics/issue/10098/marvel_comics_presents_1988_20|date=24 Eanáir 1989|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #21 || "The Retribution Affair (Part V of VIII) – Best Laid Plans" || 7 Feabhra, 1989 || <ref>{{cite magazine|title=''Marvel Comics Presents'' #21|url=https://www.marvel.com/comics/issue/10099/marvel_comics_presents_1988_21|date=7 Feabhra 1989|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #22 || "The Retribution Affair (Part VI of VIII) – Alliance of Convenience" || 21 Feabhra, 1989 || <ref>{{cite magazine|title=''Marvel Comics Presents'' #22|url=https://www.marvel.com/comics/issue/10100/marvel_comics_presents_1988_22|date=21 Feabhra 1989|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #23 || "The Retribution Affair (Part VII of VIII) – Mind Your Conscience" || 7 Márta, 1989 || <ref>{{cite magazine|title=''Marvel Comics Presents'' #23|url=https://www.marvel.com/comics/issue/10101/marvel_comics_presents_1988_23|date=7 Márta 1989|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #24 || "The Retribution Affair (Part VIII of VIII) – Retribution and Resurrection" || 21 Márta, 1989 || <ref>{{cite magazine|title=''Marvel Comics Presents'' #24|url=https://www.marvel.com/comics/issue/10102/marvel_comics_presents_1988_24|date=21 Márta 1989|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="30%" | Ábhar bailithe ! width="20%" | Dáta foilsithe ! width="25%" | ISBN |- | '''''Cyclops: Retribution''''' | ''[[Marvel Comics Presents]]'' #17–24 | 22 Samhain, [[1994]] | {{ISBNT|978-0-7851-0080-5}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Retribution_Vol_1_1 ''Cyclops: Retribution''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cyclops}} {{Banshee}} {{Callisto}} {{Moira MacTaggert}} [[Catagóir:Cyclops]] [[Catagóir:Banshee]] [[Catagóir:Callisto]] [[Catagóir:Moira MacTaggert]] c4lvkis1iezh4ubr025gyjsujyke2qi 0 125025 1306368 2026-04-03T20:23:52Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Cyclops: Retribution]] 1306368 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cyclops: Retribution]] qqudck4dq14xe8gx2jw7mwsas25rhy6 0 125026 1306369 2026-04-03T20:55:52Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''X-Men Icons: Cyclops''''' (''Deilbhíní X-Men: Cioclóp''), ar a dtugtar freisin '''''Cyclops: Icons''''' nó '''''Cyclops'' (iml. 1)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], [[Charles Xavier|Professor Charles Xavier]], [[Juggernaut (carachtar)|Cain Marko / Juggernaut]], [[Black Tom Cassidy]], agus Wolverine (...' 1306369 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''X-Men Icons: Cyclops''''' (''Deilbhíní X-Men: Cioclóp''), ar a dtugtar freisin '''''Cyclops: Icons''''' nó '''''Cyclops'' (iml. 1)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], [[Charles Xavier|Professor Charles Xavier]], [[Juggernaut (carachtar)|Cain Marko / Juggernaut]], [[Black Tom Cassidy]], agus [[Wolverine (James "Logan" Howlett)|James "Logan" Howlett / Wolverine]], scríofa ag [[Brian K. Vaughan]] agus tarraingthe ag [[Mark Texeira]] agus [[Jimmy Palmiotti]]. Foilsíodh an tsraith ó 8 Lúnasa go dtí 7 Samhain, [[2001]] thar ceithre eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/cyclops-1-4-2001-2002|title=Review – ''Cyclops'' #1–4 (2021–2002)|last=Berkeley|first=Ekko|date=19 Márta 2024|website=Earth's Mightiest Blog|access-date=19 Márta 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comicbook.com/comics/feature/24-years-ago-today-cyclops-proved-why-hes-the-best-x-men-leader-of-all|title=24 Years Ago Today, Cyclops Proved Why He’s the Best X-Men Leader of All|last=Bacon|first=Tom|date=7 Samhain 2025|website=[[ComicBook.com]]access-date=7 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://screenrant.com/x-men-best-cyclops-comic-book-storylines-according-to-reddit|title=The 10 Best Cyclops Comic Book Storylines, According To Reddit|last=Norman|first=Dalton|date=12 Márta 2022|website=[[Screen Rant]]|access-date=12 Márta 2022}}</ref> Lean [[Cyclops (iml. 2)|Imleabhar 2]] é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Icons, One of Four: If Looks Could Kill" || 8 Lúnasa, [[2001]] || <ref>{{cite magazine|title=''Cyclops'' (iml. 1) #1|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Vol_1_1|date=8 Lúnasa 2001|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Icons, Two of Four: Eye of the Storm" || 12 Meán Fómhair, 2001 || <ref>{{cite magazine|title=''Cyclops'' (iml. 1) #2|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Vol_1_2|date=12 Meán Fómhair 2001|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Icons, Three of Four: In the Kingdom of the Blind" || 10 Deireadh Fómhair, 2001 || <ref>{{cite magazine|title=''Cyclops'' (iml. 1) #3|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Vol_1_3|date=10 Deireadh Fómhair 2001|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Icons, Four of Four: Point of View" || 7 Samhain, 2001 || <ref>{{cite magazine|title=''Cyclops'' (iml. 1) #4|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Vol_1_4|date=7 Samhain 2001|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="25%" | Ábhar bailithe ! width="25%" | Dáta foilsithe ! width="25%" | ISBN |- | '''''X-Men Icons: Cyclops''''' | ''Cyclops'' (iml. 1) #1–4 | 1 Aibreán, [[2004]] | {{ISBNT|978-0-7851-0871-9}} |} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cyclops}} [[Catagóir:Cyclops]] [[Catagóir:Charles Xavier]] [[Catagóir:Juggernaut]] [[Catagóir:Black Tom Cassidy]] [[Catagóir:Wolverine]] hi4mh6vgfsidfhm8xn6v5f1ujivaigl 1306371 1306369 2026-04-03T20:57:00Z ~2026-16722-18 72895 1306371 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''X-Men Icons: Cyclops''''' (''Deilbhíní X-Men: Cioclóp''), ar a dtugtar freisin '''''Cyclops: Icons''''' nó '''''Cyclops'' (iml. 1)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], [[Charles Xavier|Professor Charles Xavier]], [[Juggernaut (carachtar)|Cain Marko / Juggernaut]], [[Black Tom Cassidy]], agus [[Wolverine (James "Logan" Howlett)|James "Logan" Howlett / Wolverine]], scríofa ag [[Brian K. Vaughan]] agus tarraingthe ag [[Mark Texeira]] agus [[Jimmy Palmiotti]]. Foilsíodh an tsraith ó 8 Lúnasa go dtí 7 Samhain, [[2001]] thar ceithre eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/cyclops-1-4-2001-2002|title=Review – ''Cyclops'' #1–4 (2021–2002)|last=Berkeley|first=Ekko|date=19 Márta 2024|website=Earth's Mightiest Blog|access-date=19 Márta 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comicbook.com/comics/feature/24-years-ago-today-cyclops-proved-why-hes-the-best-x-men-leader-of-all|title=24 Years Ago Today, Cyclops Proved Why He’s the Best X-Men Leader of All|last=Bacon|first=Tom|date=7 Samhain 2025|website=[[ComicBook.com]]|access-date=7 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://screenrant.com/x-men-best-cyclops-comic-book-storylines-according-to-reddit|title=The 10 Best Cyclops Comic Book Storylines, According To Reddit|last=Norman|first=Dalton|date=12 Márta 2022|website=[[Screen Rant]]|access-date=12 Márta 2022}}</ref> Lean [[Cyclops (iml. 2)|Imleabhar 2]] é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Icons, One of Four: If Looks Could Kill" || 8 Lúnasa, [[2001]] || <ref>{{cite magazine|title=''Cyclops'' (iml. 1) #1|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Vol_1_1|date=8 Lúnasa 2001|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Icons, Two of Four: Eye of the Storm" || 12 Meán Fómhair, 2001 || <ref>{{cite magazine|title=''Cyclops'' (iml. 1) #2|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Vol_1_2|date=12 Meán Fómhair 2001|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Icons, Three of Four: In the Kingdom of the Blind" || 10 Deireadh Fómhair, 2001 || <ref>{{cite magazine|title=''Cyclops'' (iml. 1) #3|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Vol_1_3|date=10 Deireadh Fómhair 2001|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Icons, Four of Four: Point of View" || 7 Samhain, 2001 || <ref>{{cite magazine|title=''Cyclops'' (iml. 1) #4|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Cyclops_Vol_1_4|date=7 Samhain 2001|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="25%" | Ábhar bailithe ! width="25%" | Dáta foilsithe ! width="25%" | ISBN |- | '''''X-Men Icons: Cyclops''''' | ''Cyclops'' (iml. 1) #1–4 | 1 Aibreán, [[2004]] | {{ISBNT|978-0-7851-0871-9}} |} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cyclops}} [[Catagóir:Cyclops]] [[Catagóir:Charles Xavier]] [[Catagóir:Juggernaut]] [[Catagóir:Black Tom Cassidy]] [[Catagóir:Wolverine]] 6sy1tm91vb6aw6s5marbnzepl3zwvkb 0 125027 1306372 2026-04-03T20:57:53Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Cyclops: Retribution]] 1306372 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cyclops: Retribution]] qqudck4dq14xe8gx2jw7mwsas25rhy6 0 125028 1306373 2026-04-03T20:58:15Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Cyclops: Retribution]] 1306373 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cyclops: Retribution]] qqudck4dq14xe8gx2jw7mwsas25rhy6 0 125029 1306374 2026-04-03T20:59:22Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[X-Men Icons: Cyclops]] 1306374 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[X-Men Icons: Cyclops]] 14h06ip2cxh9cnrpxhalkspll4j1cpz 0 125030 1306375 2026-04-03T21:00:04Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[X-Men Icons: Rogue]] 1306375 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[X-Men Icons: Rogue]] 3s21eoobcr5jzifye9davbdi7zjrg14 0 125031 1306376 2026-04-03T21:00:16Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[X-Men Icons: Cyclops]] 1306376 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[X-Men Icons: Cyclops]] 14h06ip2cxh9cnrpxhalkspll4j1cpz 0 125032 1306378 2026-04-03T21:16:42Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Cyclops'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Cyclops: Starstruck]]'' agus ''[[Cyclops: A Pirate's Life for Me]]''. Foilsíodh an tsraith ó 7 Bealtaine, [[2014]] go dtí 1 Aibreán, [[2015]] thar dhá eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóir...' 1306378 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Cyclops'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Cyclops: Starstruck]]'' agus ''[[Cyclops: A Pirate's Life for Me]]''. Foilsíodh an tsraith ó 7 Bealtaine, [[2014]] go dtí 1 Aibreán, [[2015]] thar dhá eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/cyclops-starstruck|title=Review – ''Cyclops: Starstruck''|last=Verhoven|first=Karl|date=30 Nollaig 2014|website=[[Slings & Arrows]]|access-date=30 Nollaig 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://breakevenbooks.com/book-review-cyclops-a-pirates-life-for-me|title=Book Review: ''Cyclops – A Pirate’s Life For Me''|last=McManus|first=Erik|date=2 Deireadh Fómhair 2019|website=[[Break Even Books]]|access-date=2 Deireadh Fómhair 2019}}</ref> Lean [[Cyclops (iml. 4)|Imleabhar 4]] é. ==Stáirsí scéil== ===''Starstruck''=== {{main|Cyclops: Starstruck}} ===''A Pirate's Life for Me''=== {{main|Cyclops: A Pirate's Life for Me}} ==Bailiúchán== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="33%" | Teideal ! width="22%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Cioclóp: Buailte Réalta''''' | ''Cyclops'' (iml. 3) #1–6 | 30 Nollaig, [[2014]] | {{ISBNT|978-0-7851-9075-2}} |- | '''''Cioclóp: Saol Foghlaithe Mara Domsa''''' | ''Cyclops'' (iml. 3) #7–12 | 7 Iúil, [[2015]] | {{ISBNT|978-0-7851-9076-9}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/18864/cyclops_2014_-_2015 ''Cyclops'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cyclops}} [[Catagóir:Cyclops]] mbtw4rsw5ci6duferkmktcck8gtv75d 1306382 1306378 2026-04-03T21:28:40Z Alison 570 we don't translate names of publications unless they're translated into Irish. These are English language publications and titles. As Gaeilge = factually incorrect and misleading. They were never published with these titles 1306382 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{Glanadh-mar|teidil foilseachán i mBéarla, ldh.}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Cyclops'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Cyclops: Starstruck]]'' agus ''[[Cyclops: A Pirate's Life for Me]]''. Foilsíodh an tsraith ó 7 Bealtaine, [[2014]] go dtí 1 Aibreán, [[2015]] thar dhá eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/cyclops-starstruck|title=Review – ''Cyclops: Starstruck''|last=Verhoven|first=Karl|date=30 Nollaig 2014|website=[[Slings & Arrows]]|access-date=30 Nollaig 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://breakevenbooks.com/book-review-cyclops-a-pirates-life-for-me|title=Book Review: ''Cyclops – A Pirate’s Life For Me''|last=McManus|first=Erik|date=2 Deireadh Fómhair 2019|website=[[Break Even Books]]|access-date=2 Deireadh Fómhair 2019}}</ref> Lean [[Cyclops (iml. 4)|Imleabhar 4]] é. ==Stáirsí scéil== ===''Starstruck''=== {{main|Cyclops: Starstruck}} ===''A Pirate's Life for Me''=== {{main|Cyclops: A Pirate's Life for Me}} ==Bailiúchán== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="33%" | Teideal ! width="22%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Cioclóp: Buailte Réalta''''' | ''Cyclops'' (iml. 3) #1–6 | 30 Nollaig, [[2014]] | {{ISBNT|978-0-7851-9075-2}} |- | '''''Cioclóp: Saol Foghlaithe Mara Domsa''''' | ''Cyclops'' (iml. 3) #7–12 | 7 Iúil, [[2015]] | {{ISBNT|978-0-7851-9076-9}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/18864/cyclops_2014_-_2015 ''Cyclops'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cyclops}} [[Catagóir:Cyclops]] 18vxi5a077k2c4t9a0ubcb3xug0rem2 1306389 1306382 2026-04-03T22:27:26Z ~2026-16722-18 72895 1306389 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{Glanadh-mar|teidil foilseachán i mBéarla, ldh.}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Cyclops'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Cyclops: Starstruck]]'' agus ''[[Cyclops: A Pirate's Life for Me]]''. Foilsíodh an tsraith ó 7 Bealtaine, [[2014]] go dtí 1 Aibreán, [[2015]] thar dhá eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/cyclops-starstruck|title=Review – ''Cyclops: Starstruck''|last=Verhoven|first=Karl|date=30 Nollaig 2014|website=[[Slings & Arrows]]|access-date=30 Nollaig 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://breakevenbooks.com/book-review-cyclops-a-pirates-life-for-me|title=Book Review: ''Cyclops – A Pirate’s Life For Me''|last=McManus|first=Erik|date=2 Deireadh Fómhair 2019|website=[[Break Even Books]]|access-date=2 Deireadh Fómhair 2019}}</ref> Lean [[Cyclops (iml. 4)|Imleabhar 4]] é. ==Stáirsí scéil== ===''Starstruck''=== {{main|Cyclops: Starstruck}} ===''A Pirate's Life for Me''=== {{main|Cyclops: A Pirate's Life for Me}} ==Bailiúchán== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="33%" | Teideal ! width="22%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Cyclops: Starstruck''''' | ''Cyclops'' (iml. 3) #1–6 | 30 Nollaig, [[2014]] | {{ISBNT|978-0-7851-9075-2}} |- | '''''Cyclops: A Pirate's Life for Me''''' | ''Cyclops'' (iml. 3) #7–12 | 7 Iúil, [[2015]] | {{ISBNT|978-0-7851-9076-9}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/18864/cyclops_2014_-_2015 ''Cyclops'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cyclops}} [[Catagóir:Cyclops]] f727nabqu41bumr66cx332vqq27suvf 1306390 1306389 2026-04-03T22:27:38Z ~2026-16722-18 72895 1306390 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Cyclops'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Cyclops (carachtar)|Scott Summers / Cyclops]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Cyclops: Starstruck]]'' agus ''[[Cyclops: A Pirate's Life for Me]]''. Foilsíodh an tsraith ó 7 Bealtaine, [[2014]] go dtí 1 Aibreán, [[2015]] thar dhá eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/cyclops-starstruck|title=Review – ''Cyclops: Starstruck''|last=Verhoven|first=Karl|date=30 Nollaig 2014|website=[[Slings & Arrows]]|access-date=30 Nollaig 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://breakevenbooks.com/book-review-cyclops-a-pirates-life-for-me|title=Book Review: ''Cyclops – A Pirate’s Life For Me''|last=McManus|first=Erik|date=2 Deireadh Fómhair 2019|website=[[Break Even Books]]|access-date=2 Deireadh Fómhair 2019}}</ref> Lean [[Cyclops (iml. 4)|Imleabhar 4]] é. ==Stáirsí scéil== ===''Starstruck''=== {{main|Cyclops: Starstruck}} ===''A Pirate's Life for Me''=== {{main|Cyclops: A Pirate's Life for Me}} ==Bailiúchán== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="33%" | Teideal ! width="22%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="20%" | ISBN |- | '''''Cyclops: Starstruck''''' | ''Cyclops'' (iml. 3) #1–6 | 30 Nollaig, [[2014]] | {{ISBNT|978-0-7851-9075-2}} |- | '''''Cyclops: A Pirate's Life for Me''''' | ''Cyclops'' (iml. 3) #7–12 | 7 Iúil, [[2015]] | {{ISBNT|978-0-7851-9076-9}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/18864/cyclops_2014_-_2015 ''Cyclops'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cyclops}} [[Catagóir:Cyclops]] 8nmp3fd1iliorvm7v3kq3kcluvl56zt 10 125033 1306388 2026-04-03T22:25:55Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Navbox | name = Cyclops | title = ''[[Cyclops (carachtar)|Cyclops]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Carachtair | list1 = [[Cyclops (carachtar)|Cyclops]] • [[Jean Grey]] • [[Wolverine (James "Logan" Howlett)|Wolverine]] • [[Banshee (carachtar)|Banshee]] • [[Juggernaut (carachtar)|Juggernaut]] • [[Vulcan (carachtar)|Vulcan]] • [[Havok (carachtar)|Havok]] • [[Corsair (carachtar)|Corsair]] | group2 = Leabhair ghrinn | list2 = ''...' 1306388 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Cyclops | title = ''[[Cyclops (carachtar)|Cyclops]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Carachtair | list1 = [[Cyclops (carachtar)|Cyclops]] • [[Jean Grey]] • [[Wolverine (James "Logan" Howlett)|Wolverine]] • [[Banshee (carachtar)|Banshee]] • [[Juggernaut (carachtar)|Juggernaut]] • [[Vulcan (carachtar)|Vulcan]] • [[Havok (carachtar)|Havok]] • [[Corsair (carachtar)|Corsair]] | group2 = Leabhair ghrinn | list2 = ''[[Cyclops: Retribution]]'' • ''[[X-Men Icons: Cyclops]]'' • ''[[X-Men Origins: Cyclops]]'' • ''[[The Bicycle Thief or: How Did Cyclops Got His Groove Back]]'' • [[Cyclops (iml. 3)|''Cyclops'' (iml. 3)]] (''[[Cyclops: Starstruck|Starstruck]]'' • ''[[Cyclops: A Pirate's Life for Me|A Pirate's Life for Me]]'') • [[Cyclops (iml. 4)|''Cyclops'' (iml. 4)]] | group3 = Oiriúnuithe | list3 = ''[[X-Men: The Animated Series]]'' (1992–1997) • ''[[X-Men (scannán)|X-Men]]'' (2000) • ''[[X-Men: Evolution]]'' (2000–2003) • ''[[X2]]'' (2003) • ''[[X-Men: The Last Stand]]'' (2006) • ''[[Wolverine and the X-Men]]'' (2009) • ''[[X-Men Origins: Wolverine]]'' (2009) • ''[[X-Men: Days of Future Past]]'' (2014) • ''[[X-Men: Apocalypse]]'' (2016) • ''[[Deadpool 2]]'' (2018) • ''[[X-Men: Dark Phoenix]]'' (2019 • ''[[X-Men '97]]'' (2024 i láthair) • ''[[Avengers: Doomsday]]'' (2026) • ''[[Avengers: Secret Wars]]'' (2027) | below = [[Book:Cyclops|Leabhar]] • [[:Catagóir:Cyclops|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:Cyclops|*]][[Catagóir:Navbox]] </noinclude> mny2r8mvjb7qpukgouhbtubdcb48lp7 0 125034 1306399 2026-04-04T09:17:55Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Druga}} Is réamhtheachtaí é '''noirfeantainil''' a tháinig díreach roimh [[Feantainil|fheantainil]] agus roinnt analóg feantainile. Tá analóga feantainile ina ndrugaí támhshuanacha an-láidir, a bhíonn idir 10 n-uaire agus 100 uair níos láidre ná hearóin. Leanann an neart ard atá iontu de bheith ina cúis le básanna úsáideoirí mar gheall ar ródháileog.<ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2023/196/...' 1306399 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Druga}} Is réamhtheachtaí é '''noirfeantainil''' a tháinig díreach roimh [[Feantainil|fheantainil]] agus roinnt analóg feantainile. Tá analóga feantainile ina ndrugaí támhshuanacha an-láidir, a bhíonn idir 10 n-uaire agus 100 uair níos láidre ná hearóin. Leanann an neart ard atá iontu de bheith ina cúis le básanna úsáideoirí mar gheall ar ródháileog.<ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2023/196/oj/eng|teideal=RIALACHÁN TARMLIGTHE (AE) 2023/196 ÓN gCOIMISIÚN L_2023027GA.01000101.xml|údar=Aontas Eorpach|dáta=25 Samhain 2022|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2026-04-04}}</ref> ==Féach freisin== * [[Feantainil]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Feantanail| ]] [[Catagóir:Anailgéisigh]] pfw4dj6gubxv2n8d40d31ylzgbnpmqe 14 125035 1306400 2026-04-04T09:19:14Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Anailgéisigh]]' 1306400 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Anailgéisigh]] 441jbkua472y8svl2piqc0n85d9hida