Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5873 1308723 1291598 2026-04-19T01:41:26Z ~2026-23965-13 73633 /* Daoine cáiliúla ó Mheicsiceo */ 1308723 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[tír]] i [[Meiriceá Thuaidh]] é '''Stáit Aontaithe Mheicsiceo''' ([[Spáinnis]]: ''Estados Unidos Mexicanos''; [[Nahuatl (teanga)|Nahuatl]]: ''Mexihco Tlacetililli Tlahtohcayotl'') atá suite idir [[Murascaill Mheicsiceo|Mhurascaill Mheicsiceo]] agus [[an tAigéan Ciúin]]. Tá sí ag críochantaíocht le [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] ó thuaidh agus le [[Muir Chairib]], leis an m[[An Bheilís|Beilís]] agus le [[Guatamala]] thoir ó dheas. Is í Meicsiceo an cúigiú tír is mó i mór-roinn na Mheiriceá de réir achair, agus is í an 13ú tír is mó ar domhan. Meastar go bhfuil daonra níos mó ná 125 milliún in Meicsiceo<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html|teideal=North America :: Mexico — The World Factbook - Central Intelligence Agency|language=en|work=www.cia.gov|dátarochtana=2018-11-22|archivedate=2018-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html}}</ref>, agus is í an 11ú tír is mó ar domhan de réir daonra<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html|teideal=North America :: Mexico — The World Factbook - Central Intelligence Agency|language=en|work=www.cia.gov|dátarochtana=2018-11-22|archivedate=2018-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html}}</ref>, agus an tír is mó ina labhraítear Spáinnis. Is í an dara tír is mó i Meiriceá Laidineach i ndiaidh na Brasaíle. Tá 31 stát agus Cathair Mheicsiceo i Meicsiceo agus is í [[Cathair Mheicsiceo]] príomhchathair na tíre agus an chathair is mó. == Stáit Mheicsiceo == {| |- | width=50% | * [[Aguascalientes]] * [[Baja California]] * [[Baja California Sur|Baja California Sur]] * [[Campeche]] * [[Chiapas]] * [[Chihuahua (Stát)|Chihuahua]] * [[Coahuila]] * [[Colima]] * [[Durango]] * [[Guanajuato]] * [[Guerrero]] * [[Hidalgo]] * [[Jalisco]] * [[Meicsiceo (Stát)|México]] * [[Michoacán]] * [[Morelos]] | width=50% | * [[Nayarit]] * [[Nuevo León]] * [[Oaxaca]] * [[Puebla]] * [[Querétaro]] * [[Quintana Roo]] * [[San Luis Potosí]] * [[Sinaloa]] * [[Sonora]] * [[Tabasco]] * [[Tamaulipas]] * [[Tlaxcala]] * [[Veracruz]] * [[Yucatán]] * [[Zacatecas]] * [[Ceantar Feidearálach Mheicsiceo|Distrito Federal]] |} == Daoine cáiliúla ó Mheicsiceo == * Saúl "Canelo" Álvarez (1990-) dornálaí * [[Benito Juárez (delegacion Chathair Mheicsiceo)|Benito Juárez]] (1808-1872) uachtarán * Porfirio Díaz (1830–1915) deachtóir * [[Frida Kahlo]] (1907-1954) péintéir * [[Diego Rivera]] (1886-1957) péintéir * Carlos Santana (1947-) giotáraí * Carlos Slim (1940-) fiontraí == Tagairtí == {{Reflist}} ==Naisc sheachtracha== {{Náisiúin G-20}} {{síol-tír-mx}} <!-- idirvicí --> [[Catagóir:Meicsiceo| ]] [[Catagóir:Náisiúin G-15]] [[Catagóir:Náisiúin G-20]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]] fq25mve0p4n1nsr22sxggscdnk9fhjj 0 6674 1308595 1308547 2026-04-18T12:26:37Z Howohhoh 63441 eolas 1308595 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Teanga aonraithe—is é sin, [[teanga (cumarsáid)|teanga]] nach bhfuil aon cheann eile gaolmhar léi—is ea an '''Bhascais''', agus í á labhairt i [[Tír na mBascach|dTír na mBascach]] (Bascais: ''Euskal Herria'' nó ''Euskadi'') in oirthuaisceart na [[An Spáinn|Spáinne]] agus in iardheisceart na [[An Fhrainc|Fraince]]. Ní [[na teangacha Ind-Eorpacha|teanga Ind-Eorpach]] í ar aon nós, agus ní féidir teacht ar theangacha eile a bheadh gaolmhar léi ach an oiread. Go dtí le déanaí, ní raibh caighdeán ceart ann, agus bhí na scríbhneoirí i dtuilleamaí canúintí scríofa leis an teanga a shaothrú ar aon nós, ach sna 1970idí, shocraigh Acadamh na Bascaise, nó ''Euskaltzaindia'', caighdeán scríofa ar tugadh ''Euskara Batua'', nó an Bhascais Aontaithe, air. Tá stádas oifigiúil ag an mBascais sa [[An Spáinn|Spáinn]]. Ní féidir leis na Bascaigh Fhrancacha úsáid oifigiúil a bhaint as a dteanga dhúchais, ach, íorónta go leor, tugann an stát Francach aitheantas áirithe do theanga na mBascach ón Spáinn, toisc gur teanga oifigiúil í sa tír sin, agus conradh idirnáisiúnta sínithe ag na Francaigh is na Spáinnigh faoi chomhaitheantas na [[Teanga oifigiúil|dteangacha oifigiúla]]. Tá ocht bpríomhchanúint ag an mBascais, mar atá, canúint na [[Bioscáine]], canúint ''Gipuzkoa'', canúint Ard-Nafarroa Thuaidh, canúint Ard-Nafarroa Theas, canúint Lapurdi, canúint Íseal-Nafarroa Thiar, canúint Íseal-Nafarroa Thoir, agus canúint ''Zuberoa''. Tá an caighdeán, an t-''euskara batua'', bunaithe ar chanúint ''[[Gipuzkoa]]'' thar aon cheann eile. Cé gurb í an Bhascais chaighdeánaithe seo is mó a chloistear ar an raidió agus a léitear ar na hirisí, maireann na leaganacha caighdeánaithe de na canúintí beo inniu féin, go háirithe caighdeán ''Lapurdi'', a úsáidtear go forleathan i gcúige ''Zuberoa'' (''Soule'') sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Cé nach bhfuil gaol ná lúb ghaoil ag an mBascais le haon teanga eile, tá sí breac le hiasachtaí ón [[An Laidin|Laidin]], ar nós ''bake'' "síocháin" (ó ''pax, pacem'' na Laidine) nó ''denbora'' "am, aimsir" (ó ''tempus, tempora'' na Laidine). Is follasach go bhfuair sí a lán focal ón [[An Spáinnis|Spáinnis]] agus ón bh[[An Fhraincis|Fraincis]], leis. Maidir le litriú agus fuaimniú na Bascaise, is iad na litreacha is suntasaí ná x, a fhuaimnítear mar [ʃ] ("sh" an Bhéarla, is é sin, siosach iar-ailbheolach), tx, a fhuaimnítear cosúil le "ch" an [[An Béarla|Bhéarla]], agus an j, a fhuaimnítear go héagsúil sna canúintí éagsúla—mar [j] (y an Bhéarla), mar [x] (ch leathan na [[An Ghaeilge|Gaeilge]], nó j na Spáinnise) nó mar [ʒ] (j na [[An Fhraincis|Fraincise]]), mar shampla. Tá sé tábhachtach cuimhne a choinneáil ar an difríocht idir z agus s na Bascaise, nó ní hionann é agus difríocht an dá litir seo sa Bhéarla. Sa Bhascais, is ionann an litir "s" agus siosach rinnailbheolach, is é sin, ní úsáidtear ach rinn na teanga (an pointe is airde d'uachtar a teanga) san fhuaimniú. An litir "z", arís, seasann sé don tsiosach lannailbheolach, nó baintear úsáid as "lann" go léir na teanga san fhuaimniú. Scéal eile fós go gcaolaítear na consain sa Bhascais le mánlacht nó beagmhéid a chur in iúl. Mar shampla, is madra beag é ''txakur'', ach is madra mór suaithní é ''zakur'', agus is braoinín beag bídeach é ''ttantta'' (seasann an t dúbailte don t chaol), ach is braon réasúnta mór uisce é ''tanta''. [[Íomhá:Bascais.svg|mion|clé|250px|Canúintí na Bascaise]] Tá gramadach na Bascaise casta go maith, agus is minic a deirtear go bhfuil sí ar cheann de na teangacha is deacra sa domhan. Is dócha gur áibhéil é seo, áfach. Tá an Bhascais saibhir sna tuisil, agus thar aon rud eile, tá tuiseal oibríoch ann —tuiseal a úsáidtear le hainmní an bhriathair aistrigh a chur in iúl, agus an tuiseal ainmneach teoranta d'ainmní an bhriathair neamhaistrigh agus do chuspóir an bhriathair aistrigh. Dá mbeadh an córas céanna in úsáid sa Ghaeilge, déarfá "ritheann sé" i gcónaí, ach in áit "buaileann sí é", chaithfeá rud éigin a rá cosúil le "buaileann sí-ERG sé"—seasann "sí-ERG" don fhoirm speisialta den fhorainm "sí" a chaithfeá a chur anseo (ERG = ''ergative'', nó tuiseal oibríoch). == Litríocht na Bascaise == Ba nós le smaointeoirí agus scríbhneoirí móra Bascacha a gcuid scríbhinní a chur ar pár as [[An Spáinnis|Spáinnis]] nó as [[An Fhraincis|Fraincis]] go dtí le déanaí, agus mar sin, ní féidir a rá go mbeadh [[litríocht]] na mBascach ina dteanga dhúchais féin róshaibhir ná ársa. Tá cúpla laoi laochais againn ón séú haois déag a thugann cur síos ar imeachtaí sa [[An Mheánaois|Mheánaois]]. Ba é an chéad bhunsaothar scríofa as Bascais ná litir a scríobh an tEaspag ''Juan de'' ''Zumárraga'' ó [[Meicsiceo|Mheicsiceo]] sa bhliain 1537. Ba eisean an chéad Easpag i Meicsiceo riamh, nó ní raibh impireacht choilíneach na Spáinne san Oileán Úr ach ag teacht ar an bhfód faoin am seo. Saothair thábhachtacha eile ón [[16ú haois]] is ea an bailiúchán dánta a d'fhoilsigh an file Bernard Etxepare sa bhliain 1545—an chéad leabhar a tháinig i gcló sa teanga riamh—an chéad dráma sa teanga le ''Joan Perez'' ''de Lazarraga'' a cuireadh ar an stáitse an chéad uair sna 1560idí, agus, ar ndóigh, an chéad aistriúchán ar an Tiomna Nua. Ba é ''Joanes Leizarraga'' a bhreac síos é, agus is í ''Bascais Lapurdi'' an chanúint a bhí aige. Dá réir sin, ba í an chanúint seo an ceann ba thábhachtaí i gcúrsaí scríbhneoireachta agus litríochta sa teanga i bhfad ina dhiaidh sin. Sa seachtú haois déag a scríobh Pedro Agerre—nó Pedro Axular, mar is fearr a aithnítear é—bailiúchán seanmóirí faoi thionchar smaointí an Fhrithreifirméisin. Foilsíodh an bailiúchán sa bhliain 1643, agus is í Bascais Lapurdi a chleacht a scríbhneoir, cé nach raibh an chanúint seo ó dhúchas aige. Scríobhadh a lán téacsaí reiligiúnda eile sa teanga sa seachtú haois déag, ach thairis sin, chum an file Arnaud de Oihénart dánta Bascaise, agus foilsíodh lámhleabhair sa teanga do mhairnéalaigh agus d'fheirmeoirí. Inniu, is é ''[[Bernardo Atxaga]]'' (fíorainm: ''Joseba Irazu Garmendia'') an scríbhneoir is clúití sa teanga. == Gramadach == Is teanga '''eirgíoch-absalóideach''' í an Bhascais. Bíonn ainmní briathair neamhaistrigh sa chás absalóideach (atá gan mharcáil de ghnáth), agus úsáidtear an cás absalóideach le cuspóir díreach an bhriathair aistrigh. Marcáiltear ainmní an bhriathair aistrigh ar dhóigh dhifriúil, leis an gcás eirgíoch (léirítear sé seo leis an iarmhír ''-k''). Dúisíonn sé seo an príomhchomhtheacht agus an comhtheacht cunta leis. === Briathra === Réitíonn an briathar cúnta ar uimhir agus ar phearsa leis an ainmní, leis an gcuspóir díreach agus leis an gcuspóir indíreach. I measc teangacha na hEorpa, aimsítear go sonrach an comhtheacht ilphearsanta sa Bhascais, cúpla teanga Cugasach (teangacha an tSeoirsia go mór mór), teangacha Moirdvíneach, an [[An Ungáiris|Ungáiris]], agus an Mháltach. Is é comhtheacht annamh an comhtheacht eirgíoch-absalóideach freisin i measc teangacha na hEorpa — ach níl sé annamh ar fud na cruinne. Ní réimnítear an formhór mór de bhriathra na Bascaise. I measc na seasca briathar a réimníodh tráth, níl ach roinnt díobh fágtha. Mar gheall air sin, cuirtear an chuid is mó briathra in iúl mar chomhcheangal de rangabháil agus de bhriathar cúnta. Cuireann an rangabháil eolas faoin ngné in iúl, agus cuireann an briathar cúnta eolas faoin bpearsan, faoin modh agus faoin aimsir in iúl. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=A Grammar of Basque|publisher=De Gruyter|date=2011|location=Berlin|issue=26|author=José Ignacio Hualde, Jon Ortiz de Urbina, José Ignacio Hualde}}</ref> Rangaítear réimniú na mbriathra ag brath ar mhéad na n-argóintí atá leis. Úsáidtear an focal "''nor''" (cé) lena leaganacha díochlaonta chun cur síos a dhéanamh orthu.<ref>Gómez, R., & Sainz, K. (1995). On the origin of the finite forms of the Basque verb. ''AMSTERDAM STUDIES IN THE THEORY AND HISTORY OF LINGUISTIC SCIENCE SERIES 4'', 235-274.</ref> Is iad: * ''Nor'' - Briathar nach nglacann ach argóint neamhaistreach amháin. * ''Nor-Nork'' - Briathar a ghlacann argóint absalóideach (an cuspóir, ''nor'') agus argóint eirgíoch (an t-ainmní, ''nork'') * ''Nor-Nori'' - Briathar a ghlacann argóint absalóideach agus argóint indíreach (''nori'') * ''Nor-Nori-Nork'' - Briathar a ghlacann argóintí absalóideacha, neamhdhíreacha, agus eirgíocha. Is í "izan" phríomhchopail na Bascaise. Nuair a úsáidtear í go haistreach (nuair atá sí ina briathar cúnta d'abairt aistreach, nó chun seilbh a léiriú), déantar anailís uirthi mar an fréamh "ukan".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Historical development of auxiliaries|publisher=Mouton de Gruyter|date=1987|location=Berlin|issue=35|author=Martin Best Harris, Paolo Ramat}}</ref> ==== Táthmhíreanna an Bhriathair ==== ===== Ord na dTáthmhíreanna ===== Is é sin ord bunúsach táthmhíreanna an bhriathair sa Bhascais <ref>Arregi, K., & Nevins, A. (2008). Agreement and clitic restrictions in Basque. ''Agreement restrictions'', 49-86.</ref>: {| class="wikitable" |+ |Absalóideach |Fréamh (leis an aimsir agus le huimhir an absalóidigh) |Tabhartach |Eirgíoch |} ===== Táthmhíreanna Pearsanta ===== Is é seo a leanas tábla táthmhíreanna pearsanta an bhriathair. Tá idirdhealú idir tháthmhíreanna atá i lár an fhocail agus na cinn atá ar a chríoch: <ref name=":0">Albizu, P. (2002). Basque verbal morphology: Redefining cases. ''Anuario del Seminario de Filología Vasca" Julio de Urquijo"'', 1-19.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; vertical-align:middle" |+ !Pearsa !Absalóideach !Eirgíoch (Críoch) !Tabharthach (Críoch) !Eirgíoch (Lár) !Tabhartach (Lár) |- ! colspan="6" |Uatha |- !1ú |n- | colspan="2" | -t | colspan="2" | -da- |- !2ú Fir. |h- | colspan="2" | -k | colspan="2" | -a- |- !2ú Bain. |h- | colspan="2" | -n | colspan="2" | -na- |- !3ú | (Féach thíos) | - | -o | - | -o- |- ! colspan="6" |Iolra |- !1ú |g- | colspan="4" | -gu(-) |- !2ú (Uat. Foirmiúil) |z- | colspan="4" | -zu(-) |- !2ú (Iol.) |z- | colspan="4" | -zu(-) |- !3ú | (Féach thíos) | - | -e | - | -e- |} Nuair atá an t-absalóideach iolra, cuirtear mír iolra ann atá ag brath ar an mbriathar. Chomh maith leis an mír seo, sa 2ú pearsa iolra, cuirtear mír iolra breise (''-te'') chun é a idirdhealú ón leagan uatha foirmiúil.<ref name=":0" /> ==== An Argóint Tríú Pearsan ==== Cé go bhféadtar anailís a dhéanamh ar na réimíreanna ar nós "d-" mar absalóidigh tríú pearsan, molann scoláirí ar nós Karlos Arregi agus Andrew Nevins go mbeadh sé níos fearr a breathnú orthu mar réimír chúnta. Áitíonn siad nach bhféadann fréamh an bhriathair a bheith sa chéad áit sa bhriathar, agus cuirtear réimír ann chun é seo a sheachaint. <ref>Arregi, K., & Nevins, A. (2008). Agreement and clitic restrictions in Basque. ''Agreement restrictions'', 49-86.</ref> Is iad seo a leanas na réimíreanna sin: <ref name=":1">Gómez, R., & Sainz, K. (1995). On the origin of the finite forms of the Basque verb. ''AMSTERDAM STUDIES IN THE THEORY AND HISTORY OF LINGUISTIC SCIENCE SERIES 4'', 235-274.</ref> {| class="wikitable" |+ !Aimsir Láithreach |d- |- !Aimsir Chaite |z- |- !Modh Neamhrealaíoch |l- |- !Modh Ordaitheach |b- |} Nuair atá absalóideach tríú pearsan agus eirgíoch leis an mbriathar, agus é san aimsir chaite, imíonn an "z-" agus cuirtear an eirgíoch ina áit. Úsáidtear an leagan absalóideach don eirgíoch sa chás seo. Ina theannta sin, cuirtear "-n" ag deireadh an bhriathair mar mharcóir aimsire caite. <ref name=":1" /> Mar shampla, is é seo "ukan" san aimsir chaite le eirgíoch 1ú pearsan agus absalóideach 3ú pearsan: <ref>{{Luaigh foilseachán|date=1979|title=Euskal Aditz Batua|issue=Euskaltzaindia}}</ref> {| class="wikitable" |- |*z-u-da-n |- |*∅-u-da-n |- |n-u-en |} ===== An tAlocúideach ===== Tá an t-alocúideach<ref name="Nóta1" group="Nóta" /> agus an t-eirgíoch don dara pearsa neamhfhoirmiúil mar an gcéanna, ach úsáidtear é gach uile uair a bhfuil an neamhfhoirmiúil á úsáid, fiú mura bhfuil an duine neamhfhoirmiúil ina argóint san abairt. Cuirtear é ar an deas nó ar an gclé den mhír eirgíoch sa bhriathar. <ref>Haddican, B. (2018). The syntax of Basque allocutive clitics. ''Glossa: a journal of general linguistics'', ''3''(1).</ref> == Notaí == {{reflist|group=Nóta|refs=<ref name=Nóta1> I mBéarla, "allocutive" </ref>}} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Bhascais, An}} [[Catagóir:An Bhascais| ]] [[Catagóir:Cultúr Thír na mBascach|*]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:Tír na mBascach|*]] [[Catagóir:Teangacha na Fraince]] [[Catagóir:Teangacha na Spáinne]] [[Catagóir:Teangeolaíocht]] {{síol-eus}} b1d9zxzwugo1s0d9a9sy5os7wc8x5ya 1308596 1308595 2026-04-18T12:27:58Z Howohhoh 63441 /* Táthmhíreanna Pearsanta */ ceartúchán 1308596 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Teanga aonraithe—is é sin, [[teanga (cumarsáid)|teanga]] nach bhfuil aon cheann eile gaolmhar léi—is ea an '''Bhascais''', agus í á labhairt i [[Tír na mBascach|dTír na mBascach]] (Bascais: ''Euskal Herria'' nó ''Euskadi'') in oirthuaisceart na [[An Spáinn|Spáinne]] agus in iardheisceart na [[An Fhrainc|Fraince]]. Ní [[na teangacha Ind-Eorpacha|teanga Ind-Eorpach]] í ar aon nós, agus ní féidir teacht ar theangacha eile a bheadh gaolmhar léi ach an oiread. Go dtí le déanaí, ní raibh caighdeán ceart ann, agus bhí na scríbhneoirí i dtuilleamaí canúintí scríofa leis an teanga a shaothrú ar aon nós, ach sna 1970idí, shocraigh Acadamh na Bascaise, nó ''Euskaltzaindia'', caighdeán scríofa ar tugadh ''Euskara Batua'', nó an Bhascais Aontaithe, air. Tá stádas oifigiúil ag an mBascais sa [[An Spáinn|Spáinn]]. Ní féidir leis na Bascaigh Fhrancacha úsáid oifigiúil a bhaint as a dteanga dhúchais, ach, íorónta go leor, tugann an stát Francach aitheantas áirithe do theanga na mBascach ón Spáinn, toisc gur teanga oifigiúil í sa tír sin, agus conradh idirnáisiúnta sínithe ag na Francaigh is na Spáinnigh faoi chomhaitheantas na [[Teanga oifigiúil|dteangacha oifigiúla]]. Tá ocht bpríomhchanúint ag an mBascais, mar atá, canúint na [[Bioscáine]], canúint ''Gipuzkoa'', canúint Ard-Nafarroa Thuaidh, canúint Ard-Nafarroa Theas, canúint Lapurdi, canúint Íseal-Nafarroa Thiar, canúint Íseal-Nafarroa Thoir, agus canúint ''Zuberoa''. Tá an caighdeán, an t-''euskara batua'', bunaithe ar chanúint ''[[Gipuzkoa]]'' thar aon cheann eile. Cé gurb í an Bhascais chaighdeánaithe seo is mó a chloistear ar an raidió agus a léitear ar na hirisí, maireann na leaganacha caighdeánaithe de na canúintí beo inniu féin, go háirithe caighdeán ''Lapurdi'', a úsáidtear go forleathan i gcúige ''Zuberoa'' (''Soule'') sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Cé nach bhfuil gaol ná lúb ghaoil ag an mBascais le haon teanga eile, tá sí breac le hiasachtaí ón [[An Laidin|Laidin]], ar nós ''bake'' "síocháin" (ó ''pax, pacem'' na Laidine) nó ''denbora'' "am, aimsir" (ó ''tempus, tempora'' na Laidine). Is follasach go bhfuair sí a lán focal ón [[An Spáinnis|Spáinnis]] agus ón bh[[An Fhraincis|Fraincis]], leis. Maidir le litriú agus fuaimniú na Bascaise, is iad na litreacha is suntasaí ná x, a fhuaimnítear mar [ʃ] ("sh" an Bhéarla, is é sin, siosach iar-ailbheolach), tx, a fhuaimnítear cosúil le "ch" an [[An Béarla|Bhéarla]], agus an j, a fhuaimnítear go héagsúil sna canúintí éagsúla—mar [j] (y an Bhéarla), mar [x] (ch leathan na [[An Ghaeilge|Gaeilge]], nó j na Spáinnise) nó mar [ʒ] (j na [[An Fhraincis|Fraincise]]), mar shampla. Tá sé tábhachtach cuimhne a choinneáil ar an difríocht idir z agus s na Bascaise, nó ní hionann é agus difríocht an dá litir seo sa Bhéarla. Sa Bhascais, is ionann an litir "s" agus siosach rinnailbheolach, is é sin, ní úsáidtear ach rinn na teanga (an pointe is airde d'uachtar a teanga) san fhuaimniú. An litir "z", arís, seasann sé don tsiosach lannailbheolach, nó baintear úsáid as "lann" go léir na teanga san fhuaimniú. Scéal eile fós go gcaolaítear na consain sa Bhascais le mánlacht nó beagmhéid a chur in iúl. Mar shampla, is madra beag é ''txakur'', ach is madra mór suaithní é ''zakur'', agus is braoinín beag bídeach é ''ttantta'' (seasann an t dúbailte don t chaol), ach is braon réasúnta mór uisce é ''tanta''. [[Íomhá:Bascais.svg|mion|clé|250px|Canúintí na Bascaise]] Tá gramadach na Bascaise casta go maith, agus is minic a deirtear go bhfuil sí ar cheann de na teangacha is deacra sa domhan. Is dócha gur áibhéil é seo, áfach. Tá an Bhascais saibhir sna tuisil, agus thar aon rud eile, tá tuiseal oibríoch ann —tuiseal a úsáidtear le hainmní an bhriathair aistrigh a chur in iúl, agus an tuiseal ainmneach teoranta d'ainmní an bhriathair neamhaistrigh agus do chuspóir an bhriathair aistrigh. Dá mbeadh an córas céanna in úsáid sa Ghaeilge, déarfá "ritheann sé" i gcónaí, ach in áit "buaileann sí é", chaithfeá rud éigin a rá cosúil le "buaileann sí-ERG sé"—seasann "sí-ERG" don fhoirm speisialta den fhorainm "sí" a chaithfeá a chur anseo (ERG = ''ergative'', nó tuiseal oibríoch). == Litríocht na Bascaise == Ba nós le smaointeoirí agus scríbhneoirí móra Bascacha a gcuid scríbhinní a chur ar pár as [[An Spáinnis|Spáinnis]] nó as [[An Fhraincis|Fraincis]] go dtí le déanaí, agus mar sin, ní féidir a rá go mbeadh [[litríocht]] na mBascach ina dteanga dhúchais féin róshaibhir ná ársa. Tá cúpla laoi laochais againn ón séú haois déag a thugann cur síos ar imeachtaí sa [[An Mheánaois|Mheánaois]]. Ba é an chéad bhunsaothar scríofa as Bascais ná litir a scríobh an tEaspag ''Juan de'' ''Zumárraga'' ó [[Meicsiceo|Mheicsiceo]] sa bhliain 1537. Ba eisean an chéad Easpag i Meicsiceo riamh, nó ní raibh impireacht choilíneach na Spáinne san Oileán Úr ach ag teacht ar an bhfód faoin am seo. Saothair thábhachtacha eile ón [[16ú haois]] is ea an bailiúchán dánta a d'fhoilsigh an file Bernard Etxepare sa bhliain 1545—an chéad leabhar a tháinig i gcló sa teanga riamh—an chéad dráma sa teanga le ''Joan Perez'' ''de Lazarraga'' a cuireadh ar an stáitse an chéad uair sna 1560idí, agus, ar ndóigh, an chéad aistriúchán ar an Tiomna Nua. Ba é ''Joanes Leizarraga'' a bhreac síos é, agus is í ''Bascais Lapurdi'' an chanúint a bhí aige. Dá réir sin, ba í an chanúint seo an ceann ba thábhachtaí i gcúrsaí scríbhneoireachta agus litríochta sa teanga i bhfad ina dhiaidh sin. Sa seachtú haois déag a scríobh Pedro Agerre—nó Pedro Axular, mar is fearr a aithnítear é—bailiúchán seanmóirí faoi thionchar smaointí an Fhrithreifirméisin. Foilsíodh an bailiúchán sa bhliain 1643, agus is í Bascais Lapurdi a chleacht a scríbhneoir, cé nach raibh an chanúint seo ó dhúchas aige. Scríobhadh a lán téacsaí reiligiúnda eile sa teanga sa seachtú haois déag, ach thairis sin, chum an file Arnaud de Oihénart dánta Bascaise, agus foilsíodh lámhleabhair sa teanga do mhairnéalaigh agus d'fheirmeoirí. Inniu, is é ''[[Bernardo Atxaga]]'' (fíorainm: ''Joseba Irazu Garmendia'') an scríbhneoir is clúití sa teanga. == Gramadach == Is teanga '''eirgíoch-absalóideach''' í an Bhascais. Bíonn ainmní briathair neamhaistrigh sa chás absalóideach (atá gan mharcáil de ghnáth), agus úsáidtear an cás absalóideach le cuspóir díreach an bhriathair aistrigh. Marcáiltear ainmní an bhriathair aistrigh ar dhóigh dhifriúil, leis an gcás eirgíoch (léirítear sé seo leis an iarmhír ''-k''). Dúisíonn sé seo an príomhchomhtheacht agus an comhtheacht cunta leis. === Briathra === Réitíonn an briathar cúnta ar uimhir agus ar phearsa leis an ainmní, leis an gcuspóir díreach agus leis an gcuspóir indíreach. I measc teangacha na hEorpa, aimsítear go sonrach an comhtheacht ilphearsanta sa Bhascais, cúpla teanga Cugasach (teangacha an tSeoirsia go mór mór), teangacha Moirdvíneach, an [[An Ungáiris|Ungáiris]], agus an Mháltach. Is é comhtheacht annamh an comhtheacht eirgíoch-absalóideach freisin i measc teangacha na hEorpa — ach níl sé annamh ar fud na cruinne. Ní réimnítear an formhór mór de bhriathra na Bascaise. I measc na seasca briathar a réimníodh tráth, níl ach roinnt díobh fágtha. Mar gheall air sin, cuirtear an chuid is mó briathra in iúl mar chomhcheangal de rangabháil agus de bhriathar cúnta. Cuireann an rangabháil eolas faoin ngné in iúl, agus cuireann an briathar cúnta eolas faoin bpearsan, faoin modh agus faoin aimsir in iúl. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=A Grammar of Basque|publisher=De Gruyter|date=2011|location=Berlin|issue=26|author=José Ignacio Hualde, Jon Ortiz de Urbina, José Ignacio Hualde}}</ref> Rangaítear réimniú na mbriathra ag brath ar mhéad na n-argóintí atá leis. Úsáidtear an focal "''nor''" (cé) lena leaganacha díochlaonta chun cur síos a dhéanamh orthu.<ref>Gómez, R., & Sainz, K. (1995). On the origin of the finite forms of the Basque verb. ''AMSTERDAM STUDIES IN THE THEORY AND HISTORY OF LINGUISTIC SCIENCE SERIES 4'', 235-274.</ref> Is iad: * ''Nor'' - Briathar nach nglacann ach argóint neamhaistreach amháin. * ''Nor-Nork'' - Briathar a ghlacann argóint absalóideach (an cuspóir, ''nor'') agus argóint eirgíoch (an t-ainmní, ''nork'') * ''Nor-Nori'' - Briathar a ghlacann argóint absalóideach agus argóint indíreach (''nori'') * ''Nor-Nori-Nork'' - Briathar a ghlacann argóintí absalóideacha, neamhdhíreacha, agus eirgíocha. Is í "izan" phríomhchopail na Bascaise. Nuair a úsáidtear í go haistreach (nuair atá sí ina briathar cúnta d'abairt aistreach, nó chun seilbh a léiriú), déantar anailís uirthi mar an fréamh "ukan".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Historical development of auxiliaries|publisher=Mouton de Gruyter|date=1987|location=Berlin|issue=35|author=Martin Best Harris, Paolo Ramat}}</ref> ==== Táthmhíreanna an Bhriathair ==== ===== Ord na dTáthmhíreanna ===== Is é sin ord bunúsach táthmhíreanna an bhriathair sa Bhascais <ref>Arregi, K., & Nevins, A. (2008). Agreement and clitic restrictions in Basque. ''Agreement restrictions'', 49-86.</ref>: {| class="wikitable" |+ |Absalóideach |Fréamh (leis an aimsir agus le huimhir an absalóidigh) |Tabhartach |Eirgíoch |} ===== Táthmhíreanna Pearsanta ===== Is é seo a leanas tábla táthmhíreanna pearsanta an bhriathair. Tá idirdhealú idir tháthmhíreanna atá i lár an fhocail agus na cinn atá ar a chríoch: <ref name=":0">Albizu, P. (2002). Basque verbal morphology: Redefining cases. ''Anuario del Seminario de Filología Vasca" Julio de Urquijo"'', 1-19.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; vertical-align:middle" |+ !Pearsa !Absalóideach !Eirgíoch (Críoch) !Tabharthach (Críoch) !Eirgíoch (Lár) !Tabhartach (Lár) |- ! colspan="6" |Uatha |- !1ú |n- | colspan="2" | -t | colspan="2" | -da- |- !2ú Fir. |h- | colspan="2" | -k | colspan="2" | -a- |- !2ú Bain. |h- | colspan="2" | -n | colspan="2" | -na- |- !3ú | (Féach thíos) | - | -o | - | -o- |- ! colspan="6" |Iolra |- !1ú |g- | colspan="4" | -gu(-) |- !2ú (Uat. Foirmiúil) |z- | colspan="4" | -zu(-) |- !2ú (Iol.) |z- | colspan="4" | -zu(-) |- !3ú | (Féach thíos) | - | -e | - | -e- |} Nuair atá an t-absalóideach iolra, cuirtear mír iolra ann atá ag brath ar an mbriathar. Chomh maith leis an mír seo, sa 2ú pearsa iolra, cuirtear mír iolra breise chun é a idirdhealú ón leagan uatha foirmiúil.<ref name=":0" /> ==== An Argóint Tríú Pearsan ==== Cé go bhféadtar anailís a dhéanamh ar na réimíreanna ar nós "d-" mar absalóidigh tríú pearsan, molann scoláirí ar nós Karlos Arregi agus Andrew Nevins go mbeadh sé níos fearr a breathnú orthu mar réimír chúnta. Áitíonn siad nach bhféadann fréamh an bhriathair a bheith sa chéad áit sa bhriathar, agus cuirtear réimír ann chun é seo a sheachaint. <ref>Arregi, K., & Nevins, A. (2008). Agreement and clitic restrictions in Basque. ''Agreement restrictions'', 49-86.</ref> Is iad seo a leanas na réimíreanna sin: <ref name=":1">Gómez, R., & Sainz, K. (1995). On the origin of the finite forms of the Basque verb. ''AMSTERDAM STUDIES IN THE THEORY AND HISTORY OF LINGUISTIC SCIENCE SERIES 4'', 235-274.</ref> {| class="wikitable" |+ !Aimsir Láithreach |d- |- !Aimsir Chaite |z- |- !Modh Neamhrealaíoch |l- |- !Modh Ordaitheach |b- |} Nuair atá absalóideach tríú pearsan agus eirgíoch leis an mbriathar, agus é san aimsir chaite, imíonn an "z-" agus cuirtear an eirgíoch ina áit. Úsáidtear an leagan absalóideach don eirgíoch sa chás seo. Ina theannta sin, cuirtear "-n" ag deireadh an bhriathair mar mharcóir aimsire caite. <ref name=":1" /> Mar shampla, is é seo "ukan" san aimsir chaite le eirgíoch 1ú pearsan agus absalóideach 3ú pearsan: <ref>{{Luaigh foilseachán|date=1979|title=Euskal Aditz Batua|issue=Euskaltzaindia}}</ref> {| class="wikitable" |- |*z-u-da-n |- |*∅-u-da-n |- |n-u-en |} ===== An tAlocúideach ===== Tá an t-alocúideach<ref name="Nóta1" group="Nóta" /> agus an t-eirgíoch don dara pearsa neamhfhoirmiúil mar an gcéanna, ach úsáidtear é gach uile uair a bhfuil an neamhfhoirmiúil á úsáid, fiú mura bhfuil an duine neamhfhoirmiúil ina argóint san abairt. Cuirtear é ar an deas nó ar an gclé den mhír eirgíoch sa bhriathar. <ref>Haddican, B. (2018). The syntax of Basque allocutive clitics. ''Glossa: a journal of general linguistics'', ''3''(1).</ref> == Notaí == {{reflist|group=Nóta|refs=<ref name=Nóta1> I mBéarla, "allocutive" </ref>}} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Bhascais, An}} [[Catagóir:An Bhascais| ]] [[Catagóir:Cultúr Thír na mBascach|*]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:Tír na mBascach|*]] [[Catagóir:Teangacha na Fraince]] [[Catagóir:Teangacha na Spáinne]] [[Catagóir:Teangeolaíocht]] {{síol-eus}} 47n0vz3k9cjcalytawbj5mej94e6y61 0 12628 1308724 1226243 2026-04-19T01:48:23Z ~2026-23965-13 73633 grammar 1308724 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ealaíontóir as Meicsiceo í '''Frida Kahlo''' ([[6 Iúil]] [[1907]] – [[13 Iúil]] [[1954]]) agus tháinig cáil an domhain uirthi blianta tar éis a báis. Féachtar uirthi anois mar cheannródaí in ealaín nua-aoiseach [[Meicsiceo|Mheicsiceo]], agus bhí gaol láidir aici lena tír dhúchais.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-frida-kahlo-agus-diego-rivera-in-aras-nua-ealaine.aspx|teideal=Frida Kahlo agus Diego Rivera in Áras Nua-Ealaíne na hÉireann|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=Bealtaine 2011|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-07-13}}</ref> [[Íomhá:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 2.jpg|clé|mion|1926]] [[Íomhá:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|Frida Kahlo lena fear céile [[Diego Rivera]] i 1932, agus éadaí traidisiúnta ón [[Meicsiceo|Mheicsiceo]] á caitheamh aici|clé]] [[Íomhá:Frida Kahlo Self-portrait with monkey 1938.jpg|clé|mion|''[[Féinphortráid le Moncaithe|Féinphortráid le Moncaí]],'' 1938]] == Beatha == Rugadh Kahlo i [[Cathair Mheicsiceo|gCathair Mheicsiceo]] ar an 6ú lá de mhí Iúil, [[1907]]. Thit [[polaimiailíteas]] uirthi agus í 6 bliana d’aois. Dá bhrí sin, bhí a lámh dheis i bhfad níos tanaí ná a lámh chlé. I mí Meán Fómhar, 1925, tharla timpiste uafásach di agus í ar an mbus ag filleadh abhaile ón gcoláiste. Briseadh beagnach chuile chnámh ina corp agus ní raibh sos ón bpian aici le linn a saoil. D’fhág an taisme í briste brúite agus buailte faoi arraing go minic don chuid eile dá saol. Bhí an-suim aici sa pholaitíocht, go mór mór sa [[Cumannachas|Chumannachas]]. Agus í ag freastal ar chóisir de chuid na gCumannaithe sa bhliain 1927, chuir sí aithne ar phéintéir eile, [[Diego Rivera]]. Phós siad i mí Lúnasa, 1929.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europeana.eu/en/blog/frida-kahlo-identity-in-art|teideal=Frida Kahlo: identity in art|language=en-GB|work=www.europeana.eu|dátarochtana=2022-07-13}}</ref> Bhí saol teasaí neamhghnách ag an bheirt. Cé go raibh siad i ngrá le chéile, chaith siad a lán ama ag troid lena chéile. Mhol Diego di éadaí traidisiúnta ó [[Meicsiceo|Mheicsiceo]] a chaitheamh, agus chaith sí a saol go léir sna héadaí seo.<ref name=":0" /> Ba láidir an caidreamh a bhí eatarthu ach bhí sé casta fosta agus suaite agus conspóideach go minic. Dúirt Kahlo go raibh dhá mór-thaisme aici ina saol; an taisme bóthair a d’fhág a colainn briste agus Diego Rivera. D’admhaigh sise, áfach, gurbh é Rivera an taisme ba mheasa.<ref name=":0" /> === Bás === Chuaigh a sláinte in olcas i 1953 agus bhí uirthi tuilleadh ama a chaitheamh san ospidéal. Dá bhrí sin, d’éirigh sí an-fhéinmharfach. Fuair sí bás ar an 13ú lá de Iúil, 1954. Deirtear gur thóg sí a saol féin. Ina dialann, scríobh sí na focail seo ar an lá roimh a bás: :''táim cinnte go mbeidh an deireadh go hálainn agus tá súil agam nach mbeidh gá filleadh ar an áit seo arís''. == Saothar == Bhí a saol crua féin mar ábhar aici ina cuid pictiúir. Rinne sí úsáid as íomhánna urghránna go minic: mar shampla, í san ospidéal, í ina cathaoir rothaí, fuil ag teacht amach as a corp, agus í ag fáil báis fiú. Dúirt sí nach ndearna sí péintéireacht riamh ar a cuid brionglóidí nó ar a cuid tromluithe, ach ar fhírinne a saoil féin. Feictear seo ina cuid féinphortráidí ina bhfuil léiriú gonta gan trua déanta aici uirthi féin agus ar a saol suaite inmheánach.<ref name=":0" /> Thaitin sé léi a bheith ag déanamh cur síos uirthi féin agus mhínigh sí go raibh seo amhlaidh mar gur chaith sí an oiread sin ama ina haonar agus go raibh aithne níos fearr aici uirthi féin ná ar dhuine ar bith eile. {{Main|Féinphortráid le Moncaithe}} Dúirt Rivera faoi shaothar a mhná gur sampla gan comórtas é d’ealaíontóir a stróic oscailte a brollach agus a croí lena cuid fíormhothúcháin a nochtadh. Rinne Kahlo [[Liotagraf|liotagraif]], píosaí líníochta, [[Collage|collages]], [[grianghraf]]<nowiki/>anna, priontaí le Guillermo Kahlo (athair Frida) agus scannán leis an ealaíontóir Seapánach, Yasumasa Morimura === Oidhreacht === Tháinig clú agus cáil ar Kahlo i ndiaidh a báis. Bhí níos mó clú ar Frida Kahlo le linn a saoil mar bhean chéile andúchasach Diego Rivera ná mar ealaíontóir ina cáilíocht féin. Tosaíodh agus críochnaíodh a saol i gCathair Mheicsiceo agus fuair sí aitheantas, de réir a chéile, mar ealaíontóir a rinne ceiliúradh ar thraidisiúin agus ar nósanna dúchais Mheicsiceo chomh maith leis an chur síos macánta a rinne sí ar an saol crua diachrach a bhí aici féin.<ref name=":0" /> Is féidir cuairt a thabhairt ar an teach ina raibh cónaí ar Kahlo i [[Cathair Mheicsiceo|gCathair Mheicsiceo]] inniu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/taisteal/meicsiceo-molfach/|teideal=Meicsiceo Molfach Oscailt súl, down Mexico way...|údar=Seanán Ó Coistín|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-13}}</ref> Tá Casa Frida Kahlo lonnaithe in Coyoacán i ndeisceart na cathrach. Tá cuid dá pictiúir le feiceáil sa teach mar aon le nithe a bhain lena saol. == Féach freisin == * [[Diego Rivera]] * ''[[Féinphortráid le Moncaithe]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Kahlo, Frida}} [[Catagóir:Péintéirí|Kahlo, Frida]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1907|Kahlo, Frida]] [[Catagóir:Básanna i 1954|Kahlo, Frida]] [[Catagóir:Daoine Meicsiceacha]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Feiminigh]] [[Catagóir:Frida Kahlo]] idtmison75s77u3ky36o3o893fbdu0q 0 16292 1308702 1247474 2026-04-18T20:33:33Z Saighneánach 72809 Typo 1308702 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Patrick O'Donnell - Irish National Invincible - executed 1883.jpg|thumb|Póstaer chuimhneacháin]] [[Poblachtánachas in Éirinn|Poblachtach]] as [[Mín an Chladaigh]], [[Gaoth Dobhair]] ba ea '''Padaí Mhicheáil Airt''' nó '''Pádraig Mhícheál Airt Ó Domhnaill''' ([[1838]] - [[17 Nollaig]] [[1883]]). Mharaigh sé an brathadóir cáiliúil [[James Carey (The Invincibles)|James Carey]]. Cúisíodh Padaí i ndúnmharú Carey, fear a bhí i gceannas ar na Invincibles, an dream a bhí freagrach as [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce]] i mBealtaine na bliana 1882, tráth a sádh agus a maraíodh beirt den lucht údaráis ba shinsearaí sa tír ag an am, Thomas Burke agus an Tiarna Cavendish.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Éitheach cinniúnach tugtha i gcás stairiúil Phadaí Mhicheáil Airt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0715/1235340-eitheach-cinniunach-tugtha-i-gcas-stairiuil-phadai-mhicheail-airt/|date=2021-07-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Donegalcross2.jpg|mion]] Cuireadh Padaí chun báis i [[Londain]] ar an [[17 Nollaig]] [[1883]]. == Dúnmharú == Thug Padaí, le Siobhán Ní Ghallchóir (as a bhaile féin) a aghaidh ar [[an Afraic Theas]] i mí Iúil 1883, ar an long Kinfauns Castle. Bhí James Carey agus a bhean agus a seachtar clainne ar an long céanna. Bhí Carey faoi ainm bréige 'Power'. D'aistrigh siad i b[[Port Elizabeth]] go long eile, an 'Melrose', a bhí ar a bealach go [[Durban]] sa [[Natal, an Afraic Theas|Natal]]. D'ól Carey cuid mhór agus bhí sé béalscaoilte. Chuir sé aithne ar Phadaí agus d'imir siad cártaí. D'éirigh achrann eatarthu. Scaoil Padaí trí urchar i gcorp an fhealltóra. Fuarthas ciontach é i gcás cúirte i [[Londain]]. Cuireadh chun báis i Londain ar an [[17 Nollaig]] [[1883]]. === 2021 === Tháinig fianaise chun solais sa bhliain 2021 as comhaid a coinníodh faoi rún ar feadh níos mó ná 100 bliain a chothaigh amhras faoin chás.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Odonnellgrave.jpg|mion|[[Reilig Ghlas Naíon]]]] I gcomhaid Roinn Gnóthaí Baile na Breataine a aimsíodh an fhianaise gur choinnigh breitheamh i gcúirt an Old Bailey eolas tábhachtach siar ón gcúirt. De réir na fianaise seo, mheas an giúiré nach le mailís a ghníomhaigh Padaí Mhicheáil Airt nuair a scaoil sé Carey. Ach is dúnorgain seachas dúnmharú a bhíodh i gceist an uair sin dá maraítí duine gan mhailís. Cúpla bliain príosúin a bhíodh i gceist sna cúinsí sin, in áit phionós an bháis trí chrochadh nuair ba dhúnmharú le mailís a bhíodh i gceist.<ref name=":0" /> == Cuimhneacháin == Tógadh leacht i gcuimhne Phadaí (cros Cheilteach) i nGaoth Dobhair sa bhliain 1954. leis an inscríbhinn:<blockquote>''I ndíl chuimnhe ar Phádraig Ó Domhnaill as paróiste Ghaoth Dobhair a cuireadh chun báis i bpríosún Newgate i Londain ar an 17 Nollaig 1883 de thairbhe a ard dhílseachta d'Éirinn.''</blockquote>Tógadh leacht eile i [[Reilig Ghlas Naíon]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FInvinciblesReintermentCommittee%2Fposts%2Fthe-national-graves-association-are-renovating-the-patrick-odonnell-cenotaph-mem%2F|teideal=Invincibles Reinterment Campaign|údar=InvinciblesReintermentCommittee|dáta=2021|language=en|work=Facebook|dátarochtana=2021-07-18}}</ref> == Féach freisin == * [[James Carey (The Invincibles)]] * [[Lord Frederick Cavendish]] * [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Domhnaill, Padraig O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1835]] [[Catagóir:Básanna i 1883]] [[Catagóir:Dúnmharfóirí]] [[Catagóir:Éagóir]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair]] 6wg35sbqehn4iktq8clicvcl223vbt1 0 22661 1308700 1255862 2026-04-18T20:30:32Z Saighneánach 72809 Typo 1308700 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:RGBL I 1935 S 1145.jpg|thumb|Iris oifigiúil na Gearmáine Naitsíche, inar foilsíodh Dlíthe Nürnberg]] Is éard a bhí i gceist le '''dlíthe Nürnberg''' nó ''Nürnberger Gesetze'' as [[Gearmáinis]] ná na [[dlí]]the [[Ciníochas|ciníocha]] sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] [[Naitsíochas|Naitsíoch]] a choisc ar na [[Giúdaigh]] "Airianaigh" a [[Pósadh|phósadh]] agus a bhain saoránacht [[an Ghearmáin|na Gearmáine]] díobh. Bhí sé mar aidhm ag na dlíthe seo a gcearta sibhialta, polaitiúla agus dlíthiúla a bhaint de na Giúdaigh. Ba iad na dlíthe an chéad mhórchéim reachtaíochta in éadan na nGiúdach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://aisaonad.org/wp-content/uploads/2024/05/Gearmain_naitsioch.pdf|teideal=An Ghearmain Naitsioch|údar=St Marys, Béal Feirste|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref> [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 183-2004-0312-505, Nürnberg, Reichsparteitag, Grundstein Kongreßhalle.jpg|clé|mion|220x220px|[[15 Meán Fómhair]] [[1935]]: [[Adolf Hitler|Hitler]] le linn Ard-Fheis [[Naitsíochas|pháirtí na Naitsithe]]]] == Stair == [[Íomhá:Anti-Semitismus 1933.jpg|clé|mion|Póstaer i 1933: "A Ghearmánachaǃ Cosnaígí sibh féinǃ Ná ceannaígí earraí ó na Giúdaighǃ" Ba é an tús a chuir na Naitsithe lena bhfeachtas in éadan na nGiúdach Réalta Dháiví a phéinteáil ar thosaigh siopaí ar le Giúdaigh iad. B’fhusa iad a aithint lá ní b’fhaide anonn.]] Rith an Reichstag na dlíthe ar [[15 Meán Fómhair]] [[1935]], le linn Ard-Fheis [[Naitsíochas|pháirtí na Naitsithe]] a bhí ar siúl i gcathair [[Nürnberg]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/ucdlawschool/status/1305816128602533889|teideal=ghlac an Reichstag leis "An Dlí um Chosaint Fola agus Onóra na Gearmáine"|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2020-09-15}}</ref> Méadaíodh an t-idirdhealú seo le himeacht aimsire. Faoi 1938 bhí sé riachtanach ag Giúdaigh cártaí aitheantais a iompar le J an-soiléir orthu (‘Jude’ an Ghearmáinis ar ‘Giúdach’). Bliain ina dhiaidh sin bhí ar Ghiúdaigh ainmneacha baiste nua a ghlacadh: Sarah do na mná agus Israel do na fir. == Na dlíthe == Rinne dlíthe Nürnberg saoránaigh den dara grád de na Giúdaigh ina dtír féin. De réir dhlíthe Nürnberg, bhí na saoránaigh le rangú ó thaobh [[Creideamh|creidimh]] agus [[cine]] de. Chaithfeadh gach duine imréiteach [[Ginealach|ginealais]] a fháil lena chinntiú nach raibh Giúdaigh i measc a shinsear. I dtús báire cinntíodh gur géillsinigh iad na Giúdaigh agus ní saoránaigh. Bhain sé seo a gcearta polaitiúla díobh. Ansin cinntíodh go raibh [[pósadh]] agus [[Comhriachtain|caidreamh gnéis]] taobh amuigh den phósadh mídhleathach idir Giúdaigh agus Airianaigh. An duine a bhí i dteideal na [[saoránach]]ta, ba [[Gearmánaigh|Ghearmánaigh]] iad tuismitheoirí a mháthar is a athar, nó ar a laghad, eachtrannaigh "ghaolmhara", Airianacha a bhí iontu. Más triúr nó ceathrar Giúdach a bhí ann, ba Ghiúdach é an duine féin. Más Giúdach amháin nó beirt Ghiúdach a bhí ann, ba mheascach é an duine - ''Mischling'' an téarma Gearmáinise. === Bunús === Ba é ba bhunús leis na dlíthe ná cineál réasúnú bréageolaíoch, is é sin, glacadh leis mar phrionsabal go raibh máchail [[Géinitic|ghéiniteach]], [[Bitheolaíocht|bhitheolaíoch]] ar na Giúdaigh, agus gur chóir na Giúdaigh a dhealú ó na "hAirianaigh" lena chinntiú nach dtolgfadh an "cine Airianach" an mháchail seo ó na Giúdaigh. == An reachtaíocht == {{Athfhriotal|align=left|width=70%| ;An Dlí um Chosaint Fola agus Onóra na Gearmáine (15 Meán Fómhair 1935) Ó tuigeadh dúinn go bhfuil an fhuil ghlan riachtanach lena chinntiú go mairfidh muintir na Gearmáine beo, agus ós é ár ndiantoil muintir na Gearmáine a choinneáil beo breabhsánta go deo na ndeor, reachtaigh muidne, ''Reichstag'' na Gearmáine, an dlí seo leanas: ;§ 1. :#Ní ceadmhach d'aon Ghiúdach géillsineach de chuid an Stáit a phósadh a bhfuil fuil Ghearmánach nó ghaolmhar ann. Níl aon phósadh bailí a shocraítear ina ainneoin sin, na póstaí san áireamh a shocraítear thar lear le teacht timpeall ar an dlí seo. :#Ní féidir ach le hIonchúisitheoir an Stáit tús a chur leis na nósanna imeachta le pósadh a chur ar neamhní. ;§ 2. :Ní ceadmhach d'aon Ghiúdach dul i gcomhriachtain sheachphosta le géillsineach de chuid an Stáit a bhfuil fuil Ghearmánach nó ghaolmhar ann. ;§ 3. :Ní ceadmhach d'aon Ghiúdach bean aimsire a fhostú le haghaidh oibreacha tí agus tinteáin, ach í a bheith níos sine ná 45 bliana d'aois. ;§ 4. :Ní ceadmhach d'aon Ghiúdach bratach an ''Reich'' nó an bhratach náisiúnta a chur ar foluain ná dathanna an Reich a thaispeáint. Ón taobh eile de, is ceadmhach dó dathanna na nGiúdach a thaispeáint. Ceart é seo atá faoi chosaint an Stáit. ;§ 5. :#Aon duine a sháróidh an cosc atá leagtha amach in §1, gearrfar pionós daoroibre air. :#Aon duine a sháróidh an cosc atá leagtha amach in §2, gearrfar téarma príosúnachta nó daoroibre air. :#Aon duine a sháróidh an cosc atá leagtha amach in §3 nó in §4, gearrfar téarma príosúnachta aon bhliana amháin nó níos lú air agus fíneálfar é, nó gearrfar ceann den dá phionós seo air. ;§ 6. :Eiseoidh Aire Gnóthaí Inmheánacha an ''Reich'', in éineacht le Fear Ionaid an ''Führer'' agus le hAire Dlí agus Cirt an ''Reich'', na rialacháin dhlíthiúla agus riaracháin is gá chun an dlí seo a chur i bhfeidhm nó a chomhlánú. ;§ 7. :Tiocfaidh an Dlí seo i bhfeidhm ar an gcéad lá i ndiaidh lá a fhógartha, ach amháin §3, a thiocfaidh i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 1936. Nürnberg ar an 15 Meán Fómhair 1935 ''Führer'' agus Seansailéir an ''Reich''. Aire Gnóthaí Inmheánacha an ''Reich''. Aire Dlí is Cirt an ''Reich''. Fear Ionaid an ''Führer''. }} [[Íomhá:Nuremberg laws Racial Chart.jpg|mion|clé|Cairt a scaipeadh le Dlíthe Nürnberg a mhíniú, ón mbliain 1935. <br> Ba Ghiúdaigh iad na daoine a raibh triúr nó níos mó dá ngarthuismitheoirí ina nGiúdaigh, rud a léiríodh le ciorcal dubh. <br> Ba Ghearmánaigh iad siúd a raibh na ciorcail bhána acu. <br> <br> Míníonn an chairt na coincheapa <br> ''# Deutschblütiger'' - Gearmánach de réir folaíochta <br> ''# Mischling zweiten Grades'' - meascach den dara grád, is é sin, ceathrú-Ghiúdach <br> ''# Mischling ersten Grades'' - meascach den chéad ghrád, nó leath-Ghiúdach, - ''# ...'' agus Giúdaigh. <br> Mar is léir ón gcairt, bhí sé ceadaithe do mheascaigh den dara grád "Airianaigh" a phósadh. <br> Ach chaithfeadh meascach den chéad ghrád ceadúnas ar leith a lorg ó na húdaráis.]] {{Athfhriotal|align=left|width=70%| ;An Dlí um Shaoránacht an ''Reich'' (15 Meán Fómhair 1935) Tá an ''Reichstag'' tar éis an dlí seo a leanas a ghlacadh d'aontoil, a fhógraítear leis seo: ;§ 1. :#Is éard atá i gceist le géillsineach de chuid an Stáit ná duine a ndlítear cosaint an ''Reich'' dó agus a bhfuil dualgaisí ar leith air dá réir sin. :#Bronntar stádas an ghéillsinigh ar an duine de réir mar atá leagtha amach sa Dlí um Shaoránacht an ''Reich'' agus an Stáit. ;§ 2. :#Is éard atá i gceist le saoránach de chuid an ''Reich'' ná géillsineach de chuid an Stáit a bhfuil fuil Ghearmánach nó ghaolmhar ann agus é á chur in iúl lena iompraíocht go bhfuil sé chomh hábalta agus atá sé fonnmhar a dhicheall a dhéanamh ar mhaithe le muintir na Gearmáine agus leis an ''Reich'' féin. :#Bronntar saoránacht an ''Reich'' ar an duine trí Theastas Saoránachta an ''Reich'' a eisiúint. :#Níl cearta iomlána polaitiúla, mar atá siad leagtha amach sa dlí, ach ag na saoránaigh. ;§ 3. :Eiseoidh Aire Gnóthaí Inmheánacha an ''Reich'', in éineacht le Fear Ionaid an ''Führer'' agus le hAire Dlí agus Cirt an ''Reich'', na rialacháin dhlíthiúla agus riaracháin is gá chun an Dlí seo a chur i bhfeidhm agus a chomhlánú. Nürnberg ar an 15 Meán Fómhair, ag Ard-Fheis na Saoirse ''Führer'' agus Seansailéir an ''Reich'' Adolf Hitler Aire Gnóthaí Inmheánacha Frick }} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Frith-Ghiúdachas]] [[Catagóir:Dlí Gearmánach]] [[Catagóir:Eoiginic]] [[Catagóir:Naitsíochas]] [[Catagóir:An tUileloscadh]] 9to7wxa0fqz9zm8xrkwb0xje0uk8enf 0 22771 1308710 1243076 2026-04-18T20:39:45Z Saighneánach 72809 Typo 1308710 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:The Pyramids at Cairo - Twenty-four Views by Henry Salt (1809), no.24 - BL.jpg|clé|mion|Na Pirimidí: 'Twenty-four Views taken in St. Helena, the Cape, India, Ceylon, Abyssinia, and Egypt, by Henry Salt;', 1809<ref>{{Lua idirlín|url=https://imagesonline.bl.uk/asset/149472|teideal=Ancient excavations at Carli. (maps_6_tab_74_f014r)|údar=British Library|dáta=1809|language=en-GB|work=British Library Images|dátarochtana=2021-10-30}}</ref>]] [[Taidhleoir]] agus [[Sean-Éigipt|Éigipteolaí]] ab ea '''Henry Salt''' ([[14 Meitheamh]] [[1780]] – [[30 Deireadh Fómhair]] [[1827]]). == Saol == D'fhás Salt suas i [[Lichfield]], Sasana. Sa bhliain 1815 ceapadh Salt mar phríomhchonsal Briotanach i g[[Caireo]]. Ba ghearr go raibh sé féin agus [[Bernardino Drovetti]], an consal Francach, ag dul in adharca a chéile, agus iad araon ag iarraidh seandachtaí Éigipteacha a fháil ar ais nó ar éigean. Bhí gach duine acu ag brath ar dhiograiseoirí eile: bhí an sceitseálaí [[Frédéric Cailliaud]] agus an dealbhóir [[Jacques Rifaud]] ag cuidiú le Drovetti agus d’fhostaigh Salt [[Giovanni Battista Belzoni]]. Chuir Salt tochailt á déanamh sa Téibh agus in Abú Simbel; é oilte ar léamh na n-[[Iarglaif|iarglaifí]] agus bua na healaíne aige, rud a chuaigh ar sochar dó agus é ag léiriú a bhfaca sé ag taisteal dó. Bhailigh sé a lán seandachtaí agus déantúsáin, agus é san Éigipt, go háirithe ceann Raimséas II (a taispeánadh in [[Músaem na Breataine|Iarsmalann na Breataine]])<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Younger Memnon|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Younger_Memnon&oldid=1017624368|journal=Wikipedia|date=2021-04-13|language=en}}</ref> agus sarcafagas Raimséas III (ar cheannaigh an [[Louvre]] é). Cailleadh Salt i Desouk san [[An Éigipt|Éigipt]]. Tá sé curtha i g[[Cathair Alastair]]. == Taighde == * Manley, Deborah agus Reé, Peta, ''Henry Salt: Artist, Traveller, Diplomat, Egyptologist''. ISBN 190196503x == Féach freisin == * [[An tSean-Éigipt]] == Tagairtí == {{reflist}}{{Commons|Category:Henry Salt (Egyptologist)|Henry Salt}} {{DEFAULTSORT:Salt, Henry}} [[Catagóir:Básanna i 1827|Salt, Henry]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1780|Salt, Henry]] [[Catagóir:Stair na hÉigipte|Salt, Henry]] 0d572c115gjhde3yqqi5otekddgc9g4 0 26629 1308630 1291388 2026-04-18T18:38:53Z Saighneánach 72809 Typo 1308630 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} I dtraidisiún na [[an Chríostaíocht|Críostaíochta]], tugtar '''an Triúr Saoithe''' (Gréigis: μάγοι, magoi) ar na ríthe a thaistil chuig [[Beithil]] chun bronntanais a thabhairt don leanbh [[Íosa Críost]]. Ní luaitear iad ach i [[Soiscéal Mhatha]] amháin, ach cuimhnítear iad fós i gceiliúradh [[An Nollaig|na Nollag]]. Níor luaigh Matha cé mhéad rí a bhí ann ach oiread, ach dar leis an traidisiún bhí triúr ann mar gur trí bhronntanas a dáileadh: mar a bhí, [[ór]], [[túis]] agus [[miorr]]. == Soiscéal Mhatha == ”Nuair a chuala na Saoithe caint an rí, d’imigh siad leo. Agus an [[réalta]], a bhí feicthe acu roimhe sin ag éirí, ghluais sí rompu go dtí gur stad sí os cionn na háite ina raibh an [[leanbh]]. Nuair a chonaic siad an réalta, bhí áthas an-mhór orthu. Agus ar dhul isteach sa [[teach]] dóibh, chonaic siad an leanbh le [[Muire]] a mháthair, agus d’umhlaigh siad go [[talamh]] ag déanamh ómóis dó. Agus d’oscail siad a gcistí agus d’ofráil siad tabhartais dó, [[ór]] agus [[túis]] agus [[miorr]]. [[Íomhá:Three kings.tif|mion|Atlas Catalàn, 1375, Fol. V.]] ([[Soiscéal Mhatha]] 2:1-11)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearmann.com/node/185760|teideal=Matha 2:1-12 {{!}} Tearmann|work=www.tearmann.com|dátarochtana=2021-01-06}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:Pórtico dos Reis Magos.jpg|mion|"Pórtico dos Reis Magos" in Natal, [[An Bhrasaíl|An Bhrasail]].]] Tá traidisiúin fad-bhunaithe gurbh duine as gach [[cine]] a bhí i gceist leis na trí Saoithe,<ref>{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2013/01/foilsiu-tiarna.html|teideal=Foilsiú an Tiarna|údar=Aonghus|dáta=2013-01-06|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2021-01-06}}</ref> - a dtugann na traidisiúin Caspar, Meilcíór<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Meilc%C3%AD%C3%B3r/ga/|teideal="Meilcíór"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-01-06}}</ref> agus Baltazár<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Baltaz%C3%A1r/ga/|teideal="Baltazár"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-01-06}}</ref> ([[Cine gorm|fear gorm]]) orthu. === An scéal do leanaí === "Cúpla mí roimhe sin, thug triúr saoithe tábhachta réalta nua faoi deara sa spéir. Chreid siad gur chomhartha é an réalta nua ná go mbéarnfaí rí nua go luath. Chaith siad tamall fada ar a gcamaill ag leanúint an réalta agus d’aimsigh siadsan Muire, Iósaf agus a mBabaí nua freisin. Bhí ríméad ar Mhuire agus Iosaf an méid sin cuairteoirí a bheith acu..."<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.foras.ie/wp-content/uploads/2013/04/Cuaill%C3%AD-Beatha-cl%C3%BAdach-an-Fhorais.pdf|teideal=Cuaillí : BeathaCroí-chlár Eitice do Scoileanna Ilchreidmheacha|údar=foras.ie|dáta=|dátarochtana=2021}}</ref> == Scéal nó finscéal ? == Níl aon tuairisc sa mBíobla gur tháinig triúr ríthe ar chamaill go dtí an áit a raibh Íosa. Deirtear cinnte gur tháinig “magi” (eagnaithe nó saoithe) ach ní deirtear go díreach gur triúr acu a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/finscealta-faoi-bhreith-an-linbh-iosa/|teideal=Finscéalta faoi bhreith an linbh Íosa|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-01-09}}</ref> Ní dhearna na chéad Chríostaithe amach ar chor ar bith gur ríthe a bhí iontu agus níor luaigh siad cén tír as a dtáinig siad. Is fíor go ndeirtear sa mBíobla gur bronnadh ór, túis agus miorra air. Ach d’fhéadfadh níos mó ná triúr a bheith i láthair nuair a rinneadh an bronnadh. Ar aon chor, níl sé soiléir beag ná mór gur le linn dó a bheith sa mainséar a tharla sé. == An Eipeafáine == Ciallaíonn an focal [[Nollaig Bheag|Eipeafáine]] ‘splanc léargais’. Déanann féile na hEipeafáine ceiliúradh ar an gcuairt a thug na Triúr Saoithe ar an stábla chun onóir a thabhairt d’Íosa.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tuamarchdiocese.org/wp-content/uploads/2020/11/An-Bhliain-Liotuirgeach-Ranganna-5-6.docx|teideal=An Bhliain Liotúirgeach|údar=tuamarchdiocese.org|dáta=|dátarochtana=2021|archivedate=2023-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230106110549/https://www.tuamarchdiocese.org/wp-content/uploads/2020/11/An-Bhliain-Liotuirgeach-Ranganna-5-6.docx}}</ref> Tá siombalachas ag baint leis na bronntanais a thug na Saoithe: * [[ór]] = ríogacht Íosa, is é Íosa ár rí; * [[túis]] = diagacht Íosa, Is é Dia é; * [[miorr]] = [[páis]] agus [[bás]] Íosa (baintear úsáid as miorr le cur ar na mairbh). [[Íomhá:REYES MAGOS EN MEXICO.jpg|mion|mórshiúlta REYES MAGOS, [[Meicsiceo]]]] == Nósanna == Reáchtáladh mórshiúlta ar fud an domhain.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Splancanna o Shaol Eile: An Bhrasail i bhFis agus i bhFocail|url=https://books.google.fr/books?id=ARZLDwAAQBAJ&pg=PT124&lpg=PT124&dq=%22+Tri%C3%BAr+Saoithe%22++%22%22+%22%22+%22%22+-performancebikefit.ie+-gardencares+-packagingsolutions+-%22wikiwand%22+-%22negapedia%22+-%22thebridgecentre%22+-%22techpoint%22+-%22treeworknow%22+-%22cashforcarsireland%22+-%22amandamartin%22+-%22maoin.ie%22&source=bl&ots=UfmDRdyFV7&sig=ACfU3U2BKDzlscl__VFIMKX6yRBoIlAqRw&hl=ga&sa=X&ved=2ahUKEwjtwc__wYfuAhUQqxoKHdo8BZwQ6AEwI3oECAYQAg#v=onepage&q=%22%20Tri%C3%BAr%20Saoithe%22%20%20%22%22%20%22%22%20%22%22%20-performancebikefit.ie%20-gardencares%20-packagingsolutions%20-%22wikiwand%22%20-%22negapedia%22%20-%22thebridgecentre%22%20-%22techpoint%22%20-%22treeworknow%22%20-%22cashforcarsireland%22%20-%22amandamartin%22%20-%22maoin.ie%22&f=false|publisher=Cois Life|date=2013-08-15|language=ga|author=Alex Hijmans}}</ref> == Féach freisin == * [[Nollaig Bheag]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Triur Saoithe, An}} [[Catagóir:Triúr Saoithe| ]] [[Catagóir:Nollaig na mBan]] [[Catagóir:An Nollaig]] [[Catagóir:An Bíobla]] s1rt1r35htkwitykbxadedt821n8489 0 32870 1308657 1012126 2026-04-18T19:23:17Z Saighneánach 72809 Typo 1308657 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Monetary Base United States 1959-01-01 2018-08-01.png|mion|350x350px|an bonn airgeadaíochta sna Stáit Aontataithe, 1959-2018<ref>{{Lua idirlín|url=https://fred.stlouisfed.org/series/BOGMBASE|teideal=Monetary Base; Total|údar=Board of Governors of the Federal Reserve System (US)|dáta=1959-01-01|work=FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis|dátarochtana=2021-09-03}}</ref>]] An méid de dhliteanais [[Banc ceannais|bainc ceannais]] is ea an '''bonn airgeadaíochta''', a mb'fhéidir gur leor é chun riachtanais an chórais baincéireachta tráchtála a shásamh mar chúlchiste.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/bonn%20airgeada%C3%ADochta/ga/|teideal="bonn airgeadaíochta"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-09-03}}</ref> Cuimsíonn an bonn airgeadaíochta nótaí bainc agus boinn agus cúlchistí na mbanc tráchtála<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bank reserves|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bank_reserves&oldid=1002556086|journal=Wikipedia|date=2021-01-25|language=en}}</ref> leis an [[banc ceannais]]. Tugann "airgead ardchumhachta", "airgead caol:, M1, srl ar bhonn airgeadaíochta i mBéarla uaireanta, == Féach freisin == * [[Soláthar airgid]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.ecb.int/pub/pdf/other/escb_web_2011ga.pdf?de24d406e8f2a388949f9ae09cfa8074 ''An Banc Ceannais Eorpach, An t-Eurochóras agus An Córas Eorpach Banc Ceannais'', BCE, 2011] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Eacnamaíocht]] [[Catagóir:Baincéireacht]] 7ecexayba9p6950kfb03uu14jlbgh7v 0 35307 1308703 1292259 2026-04-18T20:34:37Z Saighneánach 72809 Typo 1308703 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Dublin Christ Church Cathedral Baptistery Window Saint Finbar 2012 09 26.jpg|mion|573x573px|Naomh Fionnbarra, Ard-Eaglais Chríost, [[Baile Átha Cliath|BÁC]]|clé]]{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Easpag]] [[Corcaigh|Chorcaí]] agus [[ab]] ba ea '''Fionnbarra''' (550 – [[25 Meán Fómhair]] [[623]], b'fhéidir). Bhunaigh sé [[mainistir]] i g[[Corcaigh]], a d'éirigh ina lárionad mórcháiliúil léinn.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://muscrai.wordpress.com/2015/12/18/naomh-fionnbarra-agus-gugan-barra/|teideal=Naomh Fionnbarra agus Gúgán Barra|údar=Muscraí|dáta=2015-12-18|language=ga|work=Múscraí|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> == Saol == Is dócha gur i mbaile fearainn na nGarrán<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/8299.aspx|teideal=An Garrán/Garranes|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> ([[Teampall Mártan]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/685|teideal=Teampall Mártan/Templemartin|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-09-25}}</ref>), láimh le [[Droichead na Bandan]], a rugadh Naomh Fionnbarra sa seachtú haois.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-fionnbarra-easpag.html|teideal=Naomh Fionnbarra, easpag: Meán Fómhair 25 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2021-09-25|archivedate=2020-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001120739/http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-fionnbarra-easpag.html}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4921709/4892649/5190525|teideal=Naomh Fionnbarra|language=en|work=dúchas.ie|dátarochtana=2019-09-25}}</ref> [[Íomhá:Gougane Barra Oratory.jpg|clé|mion|[[Guagán Barra]]]] Thriall Fionnbarra leis go Loch Irce, [[Guagán Barra]]. De réir cosúlachta chaith sé seal ansin ina dhíthreabhach agus tharla eachtraí go leor dó.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4921706/4892158/5187641|teideal=Naomh Fionnbarra|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> (Tagann ainm an áit ó Naomh Fionnbarra.<ref>'''Barra''' — ainm pearsanta (an naomh), agus '''guagán''' — foirm áitiúil de '''gabhagán''' < '''gabhag''', 'scoilt i gcarraig'.</ref> Deirtear go raibh [[mainistir]] aige anseo).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/CorkCoCo/posts/2597754170243567|teideal=Fionnbarra|údar=Cork City Council|dátarochtana=2021}}</ref> Nuair a bhailigh deisceabail timpeall air, d’aistrigh sé go [[Corcaigh]], áit ar bhunaigh sé [[mainistir]], a bhí ina dhiaidh sin ina lárionad mórcháiliúil léinn. Tharla eachtraí go leor dó.<ref>{{Lua idirlín|url=https://storiesfromthewaterside.ie/stories/abhann-na-laoi/|teideal=Abhann na Laoi - Stories from the waterside|language=en-GB|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> == Nósanna == Tá luath lonnaíocht mainistreach i nGuagán Barra, síar ó [[Béal Átha an Ghaorthaidh|Bhéal Átha an Ghaorthaidh]] luaite le Naomh Fionnbarra.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.corkcoco.ie/sites/default/files/2019-01/Coip%20criochnaithe%20Ean%C3%A1ir%202019.pdf|teideal=PLEAN OIDHREACHTA MHÚSCRAÍ|údar=corkcoco.ie|dáta=2018|dátarochtana=2021|archivedate=2021-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925225853/https://www.corkcoco.ie/sites/default/files/2019-01/Coip%20criochnaithe%20Ean%C3%A1ir%202019.pdf}}</ref> Tagann na sluaite ar thurais oilithreachta gach bliain. Tá nósanna paidreoireachta le feiscint ag Aireagal Naomh Fionnbarra i nGuagán Barra inniu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.echolive.ie/corklives/arid-40180929.html|teideal=Toibreacha beannaithe á n-oscailt don phobal|údar=Tue, 15 Aug, 2017 - 23:33|dáta=2017-08-15|language=en|work=echo live|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> == Naisc sheachtracha == * Finscéalta: [https://muscrai.wordpress.com/2015/12/18/naomh-fionnbarra-agus-gugan-barra/ Naomh Fionnbarra agus Gúgán Barra] (muscrai.wordpress.com, 2015) == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Fionnbarra Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 550]] [[Catagóir:Básanna i 623]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] 9575qobj800g5y25x791stl6o7sjvld 0 37830 1308629 1259897 2026-04-18T18:37:37Z Saighneánach 72809 Typo 1308629 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ortsschild mit den Worten Arbeit und Rente.jpg|mion|1889: chuir an Ghearmáin tús leis an gcéad phinsean stáit (die Rente) agus ob, tar éis dul ar scor ón obair (Arbeit)]] [[Íomhá:Bismarck am Schreibtisch2.jpg|mion|Chuir Seansailéir na Gearmáine [[Otto von Bismarck|Otto Von Bismarck]] tús leis an gcéad phinsean stáit]] ''S''uim airgid rialta a íoctar le duine, tar éis éirí as obair dó (go hiondúil), is ea '''pinsean'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/pinsean|teideal=An Foclóir Beag: pinsean|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2023-03-20}}</ref> == Stair == In Éirinn fadó, i n[[An Féineachas|Dlíthe na mBreithiúna]] ársa, bhí sé mar dhualgas ar an teaghlach cabhair a thabhairt le daoine a bhí sean, caoch, bodhar, tinn nó ar mire.<ref>THE IRISH CORPORATE GOVERNANCE SYSTEM AND THE ROLE OF IRISH OCCUPATIONAL PENSION FUNDS AS INSTITUTIONAL MONITORS - Lynn (UCD PhD Thesis, 2005)</ref> Sa [[19ú haois]] san Eoraip, nuair a chuir Seansailéir na Gearmáine [[Otto von Bismarck|Otto Von Bismarck]] tús leis an gcéad phinsean stáit sa mbliain 1889, ceapadh go mba mhaith an rud é go mbeadh cúnamh stáit ann don chréatúr a bhí tar éis dul ar scor ón obair (ag aois 70) agus go mb’fhéidir go raibh roinnt  míonna nó roinnt blianta fágtha aige ar an saol seo. Le linn ré Bismarck, ba bheag duine a shroich aois an phinsin (ba é an gnáthfhad saoil a bhí ag Gearmánach ag an am ná 45 bliain).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-e-an-duine-ata-60-ata-meanaosta-anois-agus-ceard-faoi-aois-an-phinsin/|teideal=An é an duine atá 60 atá meánaosta anois agus céard faoi aois an phinsin?|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=10 Nollaig 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-20}}</ref> Sa lá inniu tá daoine ag tarraingt an phinsin ar feadh scór bliain go minic.Faoi láthair, is é 81 bliain meánfhad saoil duine sa nGearmáin. Agus éiríonn an Gearmánach sin as an obair ag aois a 62, ar meán.<ref name=":0" /> == Cineáil Pinsean == ==== Pinsean stáit ==== In Éireann tosaíonn an pinsean stáit ag aois 66.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/organisation/department-of-social-protection/?referrer=https://www.welfare.ie/ga/Schemes/Pension/Pages/default.aspx|teideal=Department of Social Protection|language=en|work=www.gov.ie|dátarochtana=2023-03-20}}</ref> ==== Scéim pinsin ceirde ==== Is féidir le fostóir, nó an fostaithe, nó an bheirt acu, airgead a chur isteach i scéim pinsin ceirde. == Pinsin in Éirinn == Léiríonn na figiúirí síneadh nach beag ar mheánfhad saoil mhuintir na hÉireann fiú amháin sa 21ú haois.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=oecd.org|date=2024|url=https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/11/health-at-a-glance-europe-2024_bb301b77/b3704e14-en.pdf|title=Health at a glance in Europe}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/irelands-life-expectancy-at-birth-rises-to-826-years-as-europe-bounces-back-from-pandemic/a743242126.html|teideal=Ireland’s life expectancy at birth rises to 82.6 years as Europe bounces back from pandemic|dáta=2025-01-14|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2025-03-12}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-leir-fos-go-bhfuil-polaiteoiri-toilteanach-labhairt-go-macanta-faoi-phinsin/|teideal=Ní léir fós go bhfuil polaiteoirí toilteanach labhairt go macánta faoi phinsin|údar=Cathal Mac Coille|dáta=5 Feabhra 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-03-12}}</ref> In 2022, mhol coimisiún pinsin a raibh iarchathaoirleach na gcoimisinéirí ioncaim Josephine Feehily i gceannas air ardú de réir a chéile ar aois an phinsin go dtí 67 in 2031 agus go dtí 68 in 2039.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/press-release/6b939-minister-humphreys-announces-landmark-reform-of-state-pension-system-in-ireland/|teideal=Minister Humphreys announces landmark reform of State Pension System in Ireland|dáta=2022-09-20|language=en|work=www.gov.ie|dátarochtana=2025-03-12}}</ref> Ach tamall ina dhiaidh, mhol coiste uilepháirtí nach n-ardófaí aois an phinsin (66 faoi láthair) in aon chor.<ref name=":1" /> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Seanaois]] [[Catagóir:Airgeadas]] [[Catagóir:Leas sóisialta]] [[Catagóir:Pinsin]] oagxgclob58d3f8tn3sxqwuslo1ea33 0 41235 1308628 1299086 2026-04-18T18:35:54Z Saighneánach 72809 Typo 1308628 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:WMCON18 Partnerships Playbook Chapter 2 - Putting it on the road.pdf|mion|Sampla: Wikimedia sa bhliain 2018]] [[Íomhá:CE October 2018 Quarterly Check In (QCI Q2) Slide deck.pdf|mion|Sampla: Wikipedia sa bhliain 2018]] Is éard is '''Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara''' ann ná an próiseas ina ndéanann eagraíocht daoine a bheith bainteach léi. Is daoine iad seo ar féidir go mbeidh tionchar acu sin ar chinntí a ghlacann an eagraíocht nó daoine ar féidir leo dul i bhfeidhm ar chinntí na heagraíochta. Is féidir leis na daoine seo tacú nó dul i gcoinne na gcinntí sin, dul i bhfeidhm ar an eagraíocht nó sa chomhphobal ina n-oibríonn sí, róil oifigiúla a bheith acu nó is féidir leis an eagraíocht difear a dhéanamh dóibh féin. == Gnéithe den Rannpháirteachas == Is cuid lárnach é an rannpháirteachas seo den [[freagracht shóisialta chorparáideach|fhreagracht shóisialta chorparáideach]] agus an [[An bhunlíne thriarach|bhunlíne thriarach]] á baint amach. Déanann comhlachtaí rannpháirtithe a spreagadh le páirt a ghlacadh i ndioscúrsa le fáil amach a bhfuil ag teastáil ó thaobh na sochaí is na timpeallachta de. [[Íomhá:Guidelines on the development of open educational resources policies.pdf|mion]] Is uirlis atá ann a mbaineann eagraíochta poiblí agus príobháideacha úsáid aisti, ach go háirithe nuair is mian leo comhthuiscint agus teacht le chéile a bhaint amach ar shaincheisteanna faoi leith nó ceisteanna atá casta go maith. Bunchloch den Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara ná go mbíonn deis ag rannpháirtithe dul in bhfeidhm ar chóras na gcinntí. Is é seo a shainíonn an Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara, murb ionann agus próiseas cumarsáide ina ndéantar iarracht dul i bhfeidhm ar ghrúpa le go dtiocfaidh sé le cinneadh a glacadh cheana. Tá creat a chruthaigh <ref name="ALTRIA">{{Lua idirlín|url=http://self.gutenberg.org/article/WHEBN0023449104/Stakeholder%20engagement|teideal=Stakeholder engagement {{!}} Project Gutenberg Self-Publishing - eBooks {{!}} Read eBooks online|work=self.gutenberg.org|dátarochtana=2021-04-25|archivedate=2021-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210425102901/http://self.gutenberg.org/article/WHEBN0023449104/Stakeholder%20engagement}}</ref> [http://www.the-environment-council.org.uk The Environment Council] ar fáil anseo [http://www.the-environment-council.org.uk/what-we-do/authentic-engagement.html Principles of Authentic Engagement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507110941/http://www.the-environment-council.org.uk/what-we-do/authentic-engagement.html |date=2013-05-07 }}. Is minic gur iad an [[gnó]], [[eagraíochtaí neamhrialtasacha]], [[eagraíochtaí saothair]], tionscalaíocht, rialtais agus eagraíochtaí airgeadais a chleachtann an Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara.<ref name="A21">{{Lua idirlín|url=http://www.accountability21.net/uploadedFiles/publications/Stakeholder%20Engagement_Practitioners%27%20Perspectives.pdf|teideal=accountability21.net|work=www.accountability21.net|dátarochtana=2021-04-25}}</ref> === Gnéithe === Is gá go gcomhaontódh daoine ar rialacha na n-imeachtaí agus go dtuigfeadh daoine an ról ar leith atá ag gach éinne eile.<ref name=A21 /> Tá [[Ceannach isteach]] riachtanach má táthar ag súil go n-éireoidh le Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ifc.org/wps/wcm/connect/Topics_Ext_Content/IFC_External_Corporate_Site/Sustainability-At-IFC/Publications/Publications_Handbook_StakeholderEngagement__WCI__1319577185063|teideal=Stakeholder Engagement: A Good Practice Handbook for Companies Doing B|language=en|work=www.ifc.org|dátarochtana=2021-04-25}}</ref> === Buntáistí === Le Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara, cuirtear deiseanna ar fáil a thógann cleachtais ghnó agus riachtanais agus an méid lena bhfuil an tsochaí ag súil a thabhairt le chéile, ar bhealach a chothaíonn an inmharthaineacht agus luach do na rannpháirtithe.<ref name=ALTRIA /> == Féach freisin == * [[Freagracht shóisialta chorparáideach]] == Naisc Sheachtracha == * [https://www.triplepundit.com/ Ailt ar Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara ar TriplePundit]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.triplepundit.com/|teideal=TriplePundit {{!}} We report the business case for sustainability|work=www.triplepundit.com|dátarochtana=2021-04-25}}</ref> * [http://www.the-environment-council.org.uk The Environment Council] * [http://www.globalreporting.org/Home Global Reporting Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616060215/http://www.globalreporting.org/Home |date=2008-06-16 }} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Pleanáil don ghnó]] [[Catagóir:Pleanáil do eagraíochtaí]] [[Catagóir:Freagracht shóisialta]] [[Catagóir:Bainistiú stráistéiseach]] [[Catagóir:Gnó]] [[Catagóir:Eitic ghnó]] bt2ctbtpt7405nr2pl44p3uk4mdmunw 0 41806 1308624 1138616 2026-04-18T18:31:44Z Saighneánach 72809 Typo 1308624 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite i g[[Contae Thír Eoghain]] é '''Dún Eachaidh''' (Béarla: Donaghey).<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1414325|title=Dún Eachaidh/Donaghey {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-05-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> == Féach freisin == * [[Domhnach an Eich]] (Donaghanie)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/64417|teideal=Domhnach an Eich/Donaghanie|language=ga|work=logainm.ie|dátarochtana=2023-05-25}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Dún Eachaidh}} [[Catagóir:Bailte in Éirinn]] [[Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain]] 4yrpjkn1p4bvyfvk7xat7lf20y86gwy 0 45376 1308704 1275171 2026-04-18T20:35:25Z Saighneánach 72809 Typo 1308704 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Cumadóireacht|Cumadóir]] [[Ceol|ceoil]] a rugadh i [[Hamburg]] [[An Ghearmáin|na Gearmáine]] ab ea '''Johannes Brahms''' ([[7 Bealtaine]] [[1833]] – [[3 Aibreán]] [[1897]]). D'oibrigh sé i [[Vín]] ó [[1853]] ar aghaidh. == Saothar == I measc a shárshaothar tá 4 shiansa, dhá [[Coinséartó|choinséartó]] [[pianó]], coinséartó [[veidhlín]], cuid mhaith ceol seomra is [[pianó]], agus cuid mhaith amhrán<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-leabhran-a.pdf|teideal=Seo amhrán bunaithe ar amhrán tíre ón nGearmáin a chóirigh Brahms i stíl an amhráin ealaíne. Lch 8: Aistriúchán Gaeilge ar an leagan Gearmáinise, an "Sandmännchen" (Sandman)|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2023-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731210533/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-leabhran-a.pdf}}</ref>. Is é an saothar córúil is cáiliúla léis ''Ein deutsches Requiem'' (Éagnairc Ghearmánach, 1869). [[Íomhá:Brahms jung.png|clé|mion|t. 1850í]] == Saol == Foirfeoir ceart a bhí ann: Chuir sé cuid mhaith dá luathshaothar ó fháil.<ref>Alex Needham (2012), [http://www.guardian.co.uk/music/2012/jan/13/brahms-piano-piece-premiere?INTCMP=SRCH Brahms piano piece to get its premiere 159 years after its creation] ''[[The Guardian]]''</ref> Tháinig [[ailse]] [[ae]] air agus d’éag 1897 i [[Vín]] ([[an Ostair-Ungáir]] ag an am), in aois 63 dó.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Johannes Brahms|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=87}}</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{Síol}} {{DEFAULTSORT:Brahms, Johannes}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1833]] [[Catagóir:Básanna i 1897]] [[Catagóir:Cumadóirí Gearmánacha]] iyf8u38uht8r1i286uaiggdn54gp46f 0 48039 1308635 1263268 2026-04-18T18:54:29Z Saighneánach 72809 Typo 1308635 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Animated Hippopede of Eudoxus.gif|clé|mion|Eodocsas: dlí fórsa agus gluaisne]] [[Réalteolaí]] is [[matamaiticeoir]] [[Gruagach|Gréagach]] ab ea '''Eodacsas as Cniodas''' (c 408-c 355 RC). Áireamh fhad na bliana grianda leagtha air. Chuir sé leis an [[Geoiméadracht|ngeoiméadracht]] Eoiclídeach freisin. Mac léinn de chuid [[Platón|Phlatón]] a bhí ann. Tá a chuid saothar ar fad caillte anois, cé go bhfuil míreanna de caomhnaithe i ngluais [[Hipparcos]] ar dán de chuid [[Aratos]] faoin réalteolaíocht.<ref>Lasserre, François (1966) ''Die Fragmente des Eudoxos von Knidos'' (de Gruyter: Berlin)</ref> Is féidir go bhfuil príomhshaothar de chuid [[Teodóisios Bhitinia|Theodóisios Bhitinia]], ''Sféiric'', bunaithe ar shaothar a scríobh Eodacsas. ==Saol== Is é "onórtha" nó "a bhfuil dea-ainm air" an chiall atá lena ainm ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: εὔδοξος, as ''eu'' "dea-" agus ''doxa'' "tuairim, creideamh, cáil"). Tá sé inchurtha leis an ainm úd sa [[Laidin]] Benedictus. Bhaineadh athair Eodocsas, Aeschines as Cniodas, taitneamh as a bheith ag breathnú ar na [[réalta]]í san oíche. Agus é ina ógfhear, thug Eodocsas aghaidh ar [[Taranto]], san [[An Iodáil|Iodáil]] chun staidéar a dhéanamh faoi Archytas agus d'fhoghlaim sé an mhatamaitic uaidh. Thug sé cuairt ar an t[[An tSicil|Sicil]] freisin, mar a ndearna sé staidéar ar an leigheas faoi [[Philisotion as Locri|Philistion]]. Thart ar 387 RC, in aois a 23 bliana, thaistil sé leis an lia [[Theomedon]], a cheap roinnt daoine a bheith ina leannán aige dar le Diogenes Laërtius,<ref>Diogenes Laertius; VIII.87</ref> go dtí an [[An Aithin|Aithin]] chun staidéar a dhéanamh le lucht leanúna [[Socraitéas]]. Sa deireadh d'fhreastail sé ar léachtaí [[Platón|Phlatón]] agus fealsaimh eile ar feadh roinnt míonna. Tar éis tamaill, áfach d'éirigh idir Eodocsas agus Theomedon. D'fhág sin Eodocsas ar an mblár folamh.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Eodacsas as Cniodas|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=247}}</ref> == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-beath-gr}} [[Catagóir:Básanna i 337 RC]] [[Catagóir:Fealsúna Gréagacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 408 RC]] [[Catagóir:Réalteolaithe Gréagacha]] 04hidbrxrnji89ontekmvhxpca6iftj 0 52289 1308706 1282950 2026-04-18T20:37:03Z Saighneánach 72809 Typo 1308706 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:First-isomorphism-theorem.svg|mion|Teoirim: [[Iseamorfacht]]]] Tairiscint a chruthaítear trí dhéaduchtú [[Loighic|loighciúil]] ó roinnt prionsabal a nglactar leo roimh ré is ea '''teoirim'''. Tá teoirimí [[Geoiméadracht|geoiméadracha]] ar eolas go forleathan, ach bíonn teoirimí i ngach réimse den [[Matamaitic|mhatamaitic]]. Tugtar ''léamh'' ar theoirim shimplí a chruthaítear is a úsáidtear ansin chun cruthú teoirime eile a fhorbairt. Más teoirim í go gciallaíonn ráiteas p ráiteas q, is é coinbhéarta na teoirime go gciallaíonn ráiteas q ráiteas p. Ní fíor an coinbhéarta i ngach cás.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Teoirim|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=659}}</ref> Mar shampla, má tá dhá [[Triantán (céimseata)|thriantán]] iomchuí, bíonn a bhfairsingí cothrom le chéile, ach ní gá go mbeidh dhá thriantán le fairsingí cothroma iomchuí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Matamaitic fheidhmeach : cúrsa na hArdteistiméireachta /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000016876/Reviews?ui=standard|publisher=An Gúm,|date=1994.|author=Matt Hussey|archive-date=2021-02-26|access-date=2020-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226011415/http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000016876/Reviews?ui=standard|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226011415/http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000016876/Reviews?ui=standard |date=2021-02-26 }}</ref> == Féach freisin == * [[Teoiric eolaíochta]] * [[Modh eolaíochta]] * [[Paradacsa an Fhiaigh Dhuibh]] == Tagairtí == {{reflist}}{{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Matamaitic]] [[Catagóir:Loighic mhatamaiticiúil]] [[Catagóir:Modh eolaíoch]] [[Catagóir:Eolas]] gkmr1ervsdxucwyhfnebafo6cgoy9n8 0 58959 1308618 1113158 2026-04-18T18:25:53Z Saighneánach 72809 Typo 1308618 wikitext text/x-wiki Othair shonracha [[Ebola]]: ==2000 – 2001 An Ríocht Aontaithe== *Geoffrey Platt ==2000 – 2001 Briseadh amach Uganda== *Matthew Lukwiya ==2013 – 2014 == ===An Afraic=== *Ameyo Adadevoh – marbh *Sheik Umar Khan – marbh *Mbalu Fonnie – marbh *Alex Moigboi – marbh *Alice Kovoma – marbh *Mohamed Fullah – marbh *Abraham Borbor – marbh *Sahr Rogers *Olivette Buck – marbh *Dr. Martin Salia – marbh *Dr. Michael Kargbo – marbh *Dr Dauda Koroma – marbh *Dr Thomas Rogers – marbh *Dr. Aiah Solomon Konoyeima – marbh *Dr. Victor Willoughby – marbh *Beatrice Yardoldo ===An Eoraip=== *William Pooley *Brother Miguel Pajares – marbh *Brother Manuel Garcia Viejo *Tessa Romero *Pauline Cafferkey ===Stáit Aontaithe Mheiriceá=== *Patrick Sawyer – marbh *Kent Brantly *Nancy Writebol *Rick Sacra *Thomas Eric Duncan – marbh *Nina Pham *Amber Vinson *Craig Spencer == Féach freisin == * [[Ebola]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ebola]] ciozswjg4cris7x7v0epbmg8k9m99lj 0 64424 1308647 1116236 2026-04-18T19:11:19Z Saighneánach 72809 Typo 1308647 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Certificate of having gone to confession.png|mion|Teastas sa bhliain 1521, i ndiaidh [[faoistin]]e]] I dteagasc na [[Eaglais Chaitliceach|hEaglaise Caitlicí]], is éard is '''logha'''<ref>indulgence i mBéarla</ref> ann ná maithiúnas i bpionós an pheaca,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/logha|teideal=An Foclóir Beag: logha|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-11-04}}</ref> atá fanta fós i ndiaidh [[faoistin]]e. Sa [[An Mheánaois|Mheánaois]], bhí díol loghanna ann, teastas a dúirt go raibh an tréimhse ama i b[[purgadóir]] laghdaithe ag duine toisc gur cheannaigh sé nó sí loghanna.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tairseachcogg.ie/Container/Documents/An_Reifirm%C3%A9isean_20211104201252247.pdf|teideal=An Reifirméisean: Athruithe reiligiúnda san Eoraip|údar=COGG|dátarochtana=2022}}</ref> == Féach freisin == * [[Aspalóid]] (a fháil i do pheacaí) * [[Purgadóir]] * [[Johann Tetzel]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] owzg74p0ve6tew99212g9o6iiy1ur7u 0 65483 1308600 1222476 2026-04-18T16:35:46Z Conan Wolff 51812 Removing image of Pecteilis susannae (L.) Raf., as it is no longer placed in the genus Habenaria; Adding one image of Habenaria crinifera Lindl. 1308600 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}[[Géineas]] fadréimseach de mhagairlín is ea '''''Habenaria''''', ar a dtugtar go coitianta '''magairlín na móna'''.<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=94122 Kew World Checklist of Selected Plant Families]{{Dead link|date=Meitheamh 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá thart ar 800-1000 speiceas de Habenaria ann, dúchasach i ngach mór-roinn ach amháin [[Antartaice]], i gcriosanna [[Trópaicí|trópaiceacha]] agus [[aeráid mheasartha|mheasartha]] araon. ==Speicis roghnaithe== [[File:Habenaria crinifera flowers.jpg|thumb|right|Bláthanna ''[[Habenaria crinifera]]'']] {| |- valign=top | * ''[[Habenaria alata]]'' <small>[[William Jackson Hooker|Hook.]]</small> &ndash; Winged Bog Orchid * ''[[Habenaria amalfitana]]'' <small>Lehmann & Kränzlin</small> &ndash; Guadeloupe Bog Orchid * ''[[Habenaria arenaria]]'' <small></small> &ndash; Dune Orchid * ''[[Habenaria clavata]]'' * ''[[Habenaria crinifera]]'' <small> [[Lindl]]</small> &ndash; Doll Orchid * ''[[Habenaria dentata]]'' <small>([[Olof Swartz|Sw.]]) [[Rudolf Schlechter|Schltr.]]</small> * ''[[Habenaria digitata]]'' * ''[[Habenaria distans]]'' <small>[[August Grisebach|Griseb.]]</small> &ndash; Hammock Bog Orchid * ''[[Habenaria dives]]'' * ''[[Habenaria dregeana]]'' * ''[[Habenaria epipactidea]]'' * ''[[Habenaria eustachya]]'' <small>[[Heinrich Gustav Reichenbach|Rchb.f]]</small> &ndash; Woodland Bog Orchid * ''[[Habenaria falcicornis]]'' * ''[[Habenaria floribunda]]'' <small>[[John Lindley|Lindl.]]</small><ref>*[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=HAFL8 ''Habenaria floribunda Lindl.''] PLANTS Profile at ''USDA PLANTS Database''</ref> * ''[[Habenaria laevigata]]'' | * ''[[Habenaria lithophila]]'' * ''[[Habenaria macroceratitis]]'' * ''[[Habenaria malacophylla]]'' * ''[[Habenaria marginata]]'' <small></small> &ndash; Rein Orchid * ''[[Habenaria medusa]]'' <small>Kraenzl.</small> * ''[[Habenaria monorrhiza]]'' <small>(Sw.) Rchb.f</small> &ndash; Tropical Bog Orchid * ''[[Habenaria mossii]]'' <small>(G.Will.) J.C.Manning</small> * ''[[Habenaria odontopetala]]'' <small>Rchb.f</small> &ndash; Toothpetal Bog Orchid * ''[[Habenaria plantaginea]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Habenaria quinqueseta]]'' <small>(Michx.) Eat.</small> &ndash; Longhorn Bog Orchid * ''[[Habenaria radiata]]'' <small>(Thunb.) Spreng.</small> * ''[[Habenaria repens]]'' <small>[[Thomas Nuttall|Nutt.]]</small> &ndash; Waterspider Bog Orchid * ''[[Habenaria rhodocheila]]'' <small>[[Henry Fletcher Hance|Hance]]</small> * ''[[Habenaria schimperiana]]'' * ''[[Habenaria strictissima]]'' <small>Rchb.f</small><ref name="ITIS">{{ITIS |id=43398 |taxon=''Habenaria'' |accessdate=22 May 2010}}</ref><ref name="GRINSpecies">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?5287 |title=Species Records of ''Habenaria'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |accessdate=2010-07-09}}</ref> |} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Habenaria | ]] [[Catagóir:Magairlín]] m7wuz7x95emhpw8gqhgzw7xgar1gpoc 0 68881 1308725 1308147 2026-04-19T07:33:04Z Archaeodontosaurus 6284 1308725 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Fine (bitheolaíocht)|Fine]] de phlandaí bláthanna déchotailéadónachais ea '''Acanthacea''' a bhfuil beagnach 250 [[Géineas]] agus thart ar 2500 [[speiceas]] ann. Is luibheanna [[Trópaicí|trópaiceacha]], [[Tor|toir]], nó [[fíniúin|fíniúnacha]] a sníomhann le chéile, a bhformhór; is [[Eipifít|Eipifítí]] roinnt acu. Ní bhíonn ach cúpla speiceas acu ar fáil sna [[Aeráid mheasartha|réigiúin mheasartha]]. Is iad na ceithre príomhionaid dáileacháin ná [[An Indinéis]] agus [[an Mhalaeisia]], [[an Afraic]], [[an Bhrasaíl]], agus [[Meiriceá Láir]]. Is féidir ionadaithe na fine a fháil i mbeagnach chuile ghnáthóg, lena n-áirítear foraoisí (dlúth agus oscailte), [[scrobarnach]]a, páirceanna fliucha agus gleannta, [[cósta]] farraige agus limistéir mhuirí, [[Seascann|seascainn]], agus foraoisí [[Mangróbh|mhangróibh]]. == Géinis roghnaithe == [[Íomhá:Asystasia gangetica in Hyderabad W IMG 4769.jpg|mion|deas|Chinese violet (''[[Asystasia gangetica]]'')]] [[Íomhá:Barleria sp. in Talakona forest, AP W IMG 8542.jpg|mion|deas|''[[Barleria]]'' sp.]] [[Íomhá:Acanthaceae leaf.jpg|mion|deas|Duille an néarphlanda (''[[Fittonia verschaffeltii]]'')]] [[Íomhá:(MHNT) Hypoestes phyllostachya - leaves.jpg|mion|deas|An Planda polcaphoncach (''[[Hypoestes phyllostachya]]'')]] [[Íomhá:Starr 021122-0083 Justicia aurea.jpg|deas|mion|''[[Justicia aurea]]'']] [[Íomhá:Louteridium panamensis.JPG|deas|mion|''[[Louteridium panemensis]]'']] [[Íomhá:Peristrophe speciosa1.jpg|mion|deas|''[[Peristrophe speciosa]]'']] [[Íomhá:Pseuderanthemum maculatum W IMG 1124.jpg|mion|deas|''[[Pseuderanthemum reticulatum]]'']] [[Íomhá:Wayside Tuberose -Ruella tuberosa- flower in Hyderabad, AP W IMG 6628.jpg|deas|mion|An fhaighneog phlabtha (''[[Ruellia tuberosa]]'' )]] [[Íomhá:Rostellularia species in Talakona forest, AP W IMG 8313.jpg|mion|deas|''[[Rostellularia]]'' sp.]] [[Íomhá:Thunbergia laurifolia (Blue Trumpet wine) W IMG 1973.jpg|mion|deas|''[[Thunbergia laurifolia]]'']] Seo a leanas na 246 géineas aitheanta, de réir [[Germplasm Resources Information Network]]: {{columns-list|colwidth=20em| * ''[[Acanthopale]]'' <small>C.B.Clarke</small> * ''[[Acanthopsis]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Acanthostelma]]'' <small>Bidgood & Brummitt</small> * ''[[Acanthura]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Acanthus (genus)|Acanthus]]'' <small>L.</small> * ''[[Achyrocalyx]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Aechmanthera]]'' <small></small> * ''[[Adhatoda]]'' <small>Mill.</small> * ''[[Afrofittonia]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Ambongia]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Ancistranthus]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Ancistrostylis]]'' <small>T.Yamaz.</small> * ''[[Andrographis]]'' <small>Wall. ex Nees</small> * ''[[Angkalanthus]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Anisacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Anisosepalum]]'' <small>E.Hossain</small> * ''[[Anisostachya]]'' <small>Nees</small> * ''[[Anisotes]]'' <small>Nees</small> * ''[[Anomacanthus]]'' <small>R.D.Good</small> * ''[[Apassalus]]'' <small>Kobuski</small> * ''[[Aphanosperma]]'' <small>T.F.Daniel</small> * ''[[Aphelandra]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Aphelandrella]]'' <small>Mildbr.</small> * ''[[Ascotheca]]'' <small>Heine</small> * ''[[Asystasia]]'' <small>Blume</small> * ''[[Asystasiella]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Avicennia]]'' <small>L.</small> * ''[[Ballochia]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Barleria]]'' <small>L.</small> (bush violets) * ''[[Barleriola]]'' <small>Oerst</small> * ''[[Benoicanthus]]'' <small>Heine & A.Raynal</small> * ''[[Blechum]]'' <small>P.Browne</small> * ''[[Blepharis]]'' <small>Juss.</small> * ''[[Borneacanthus]]'' <small>[[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek.]]</small> * ''[[Boutonia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Brachystephanus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Bravaisia]]'' <small>DC.</small> * ''[[Brillantaisia]]'' <small>P.Beauv.</small> * ''[[Calacanthus]]'' <small>T.Anderson ex Benth. & Hook.f.</small> * ''[[Calophanoides]]'' <small>(C.B.Clarke) Ridl.</small> * ''[[Calycacanthus]]'' <small>K.Schum.</small> * ''[[Camarotea]]'' <small>Scott-Elliot</small> * ''[[Carlowrightia]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Celrina (genus)|Celerina]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Cephalacanthus]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Chaetacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Chalarothyrsus]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Chamaeranthemum]]'' <small>Nees</small> * ''[[Championella]]'' <small>[[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek.]]</small> * ''[[Chileranthemum]]'' <small>Oerst.</small> * ''[[Chlamydacanthus]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Chlamydocardia]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Chlamydostachya]]'' <small>Mildbr. * ''[[Chroesthes]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Clinacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Clistax]]'' <small>Mart.</small> * ''[[Codonacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Conocalyx]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Corymbostachys]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Cosmianthemum]]'' <small>[[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek.]]</small> * ''[[Crabbea]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Crossandra]]'' <small>Salisb.</small> * ''[[Crossandrella]]'' <small>C.B.Clarke</small> * ''[[Cyclacanthus]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Cylindrosolenium]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Cyphacanthus]]'' <small>Leonard</small> * ''[[Dactylostegium]]'' <small>Nees</small> * ''[[Danguya]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Dasytropis]]'' <small>Urb.</small> * ''[[Dichazothece]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Dicladanthera]]'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Dicliptera]]'' <small>Juss.</small> (Foldwing) * ''[[Didyplosandra]]'' <small>Wight ex [[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek]].</small> * ''[[Dipteracanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Dischistocalyx]]'' <small>T.Anderson ex Benth. & Hook.f.</small> * ''[[Dolichostachys]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Drejera]]'' <small>Nees</small> * ''[[Drejerella]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Duosperma]]'' <small>Dayton</small> * ''[[Dyschoriste]]'' <small>Nees</small> (snakeherb) * ''[[Ecbolium]]'' <small>Kurz</small> * ''[[Echinacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Elytraria]]'' <small>Michx.</small> (scalystem) * ''[[Encephalosphaera]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Epiclastopelma]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Eranthemum]]'' <small>L.</small> * ''[[Eremomastax]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Eusiphon]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Filetia]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Fittonia]]'' <small>Coem.</small> * ''[[Forcipella]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Forsythiopsis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Geissomeria]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Glossochilus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Golaea]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Graphandra]]'' <small>J.B.Imlay</small> * ''[[Graptophyllum]]'' <small>Nees</small> * ''[[Gymnophragma]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Gymnostachyum]]'' <small>Nees</small> * ''[[Gynocraterium]]'' <small>[[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek]].</small> * ''[[Gypsacanthus]]'' <small>E.J.Lott et al.</small> * ''[[Haplanthodes]]'' <small>Kuntze</small> * ''[[Harpochilus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Hemiadelphis]]'' <small>Nees</small> * ''[[Hemigraphis]]'' <small>Nees</small> * ''[[Henrya]]'' <small>Nees</small> * ''[[Herpetacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Heteradelphia]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Holographis]]'' <small>Nees</small> * ''[[Hoverdenia]]'' <small>Nees</small> * ''[[Hulemacanthus]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Hygrophila (plant)|Hygrophila]]'' <small>R.Br.</small> (swampweed) * ''[[Hypoestes]]'' <small></small> (including ''Periestes'') * ''[[Ionacanthus]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Isoglossa]]'' <small>Oerst.</small> * ''[[Isotheca]]'' <small>Turrill</small> * ''[[Jadunia]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Juruasia]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Justicia]]'' <small>L.</small> * ''[[Kalbreyeriella]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Kosmosiphon]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Kudoacanthus]]'' <small>Hosok.</small> * ''[[Lankesteria]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Lasiocladus]]'' <small>Bojer ex Nees</small> * ''[[Leandriella]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Lepidagathis]]'' <small>Willd.</small> * ''[[Leptostachya]]'' <small>Nees</small> * ''[[Liberatia]]'' <small>Rizzini</small> * ''[[Linariantha]]'' <small>B.L.Burtt & R.M.Sm.</small> * ''[[Lophostachys]]'' <small>Pohl</small> * ''[[Louteridium]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Lychniothyrsus]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Marcania]]'' <small>J.B.Imlay</small> * ''[[Megalochlamys]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Megalostoma]]'' <small>Leonard</small> * ''[[Megaskepasma]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Melittacanthus]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Mellera]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Mendoncia]]'' <small>Vand.</small> * ''[[Metarungia]]'' <small>Baden</small> * ''[[Mexacanthus]]'' <small>T.F.Daniel</small> * ''[[Meyenia (plant)|Meyenia]]'' <small>Nees</small> * ''[[Mimulopsis]]'' <small>Schweinf.</small> * ''[[Mirandea]]'' <small>Rzed.</small> * ''[[Monechma]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Monothecium]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Morsacanthus]]'' <small>Rizzini</small> * ''[[Nelsonia (plant)|Nelsonia]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Neohallia]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Neriacanthus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Neuracanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Odontonema]]'' <small>Nees</small> * ''[[Ophiorrhiziphyllon]]'' <small>Kurz</small> * ''[[Oplonia]]'' <small>Raf.</small> * ''[[Oreacanthus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Orophochilus]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Pachystachys]]'' <small>Nees</small> * ''[[Pelecostemon]]'' <small>Leonard</small> * ''[[Pentstemonacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Perenideboles]]'' <small>Ram.</small> (Goyena) * ''[[Pericalypta]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Peristrophe]]'' <small>Nees</small> * ''[[Petalidium]]'' <small>Nees</small> * ''[[Phaulopsis]]'' <small>Willd.</small> * ''[[Phialacanthus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Phidiasia]]'' <small>Urb.</small> * ''[[Phlogacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Physacanthus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Podorungia]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Poikilacanthus]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Polylychnis]]'' <small>[[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek.]]</small> * ''[[Populina (genus)|Populina]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Pranceacanthus]]'' <small>Wassh.</small> * ''[[Pseuderanthemum]]'' <small>Radlk.</small> * ''[[Pseudocalyx]]'' <small>Radlk.</small> * ''[[Pseudodicliptera]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Pseudoruellia]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Psilanthele]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Ptyssiglottis]]'' <small>T.Anderson</small> * ''[[Pulchranthus]]'' <small>V.M.Baum et al.</small> * ''[[Pupilla]]'' <small>Rizzini</small> * ''[[Razisea]]'' <small>Oerst.</small><!-- Biotropica 23:98 34:68 --> * ''[[Rhinacanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Rhombochlamys]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Ritonia]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Rostellularia]]'' <small>Rchb.</small> * ''[[Ruellia]]'' <small>L.</small> (Wild Petunia) * ''[[Ruelliopsis]]'' <small>C.B.Clarke</small> * ''[[Rungia]]'' <small>Nees</small> * ''[[Ruspolia]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Ruttya]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Saintpauliopsis]]'' <small>Staner</small> * ''[[Salpinctium]]'' <small>T.J.Edwards</small> * ''[[Salpixantha]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Samuelssonia]]'' <small>Urb. & Ekman</small> * ''[[Sanchezia]]'' <small>Ruiz & Pav.</small> * ''[[Santapaua]]'' <small>N.P.Balakr. & Subr.</small> * ''[[Sapphoa]]'' <small>Urb.</small> * ''[[Satanocrater]]'' <small>Schweinf.</small> * ''[[Sautiera]]'' <small>Decne.</small> * ''[[Schaueria]]'' <small>Nees</small> * ''[[Schwabea]]'' <small>Endl. & Fenzl</small> * ''[[Sclerochiton]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Sebastiano-schaueria]]'' <small>Nees</small> * ''[[Sericospora]]'' <small>Nees</small> * ''[[Siphonoglossa]]'' <small>Oerst.</small> (tubetongue) * ''[[Spathacanthus]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Sphacanthus]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Sphinctacanthus]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Spirostigma]]'' <small>Nees</small> * ''[[Standleyacanthus]]'' <small>Leonard</small> * ''[[Staurogyne]]'' <small>Wall.</small> * ''[[Steirosanchezia]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Stenandriopsis]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Stenandrium]]'' <small>Nees</small> (shaggytuft) * ''[[Stenostephanus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Streblacanthus]]'' <small>Kuntze</small> * ''[[Streptosiphon]]'' <small>Mildbr.</small> * ''[[Strobilanthes]]'' <small>Blume</small> * ''[[Strobilanthopsis]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Styasasia]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Suessenguthia]]'' <small>Merxm.</small> * ''[[Synchoriste]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Taeniandra]]'' <small>[[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek.]]</small> * ''[[Tarphochlamys]]'' <small>[[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek.]]</small> * ''[[Teliostachya]]'' <small>Nees</small> * ''[[Tessmanniacanthus]]'' <small>Mildbr.</small> * ''[[Tetramerium]]'' <small>Nees</small> * ''[[Theileamea]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Thunbergia]]'' <small>Retz.</small> * ''[[Thysanostigma]]'' <small>J.B.Imlay</small> * ''[[Tremacanthus]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Triaenanthus]]'' <small>Nees</small> * ''[[Trichanthera]]'' <small>Kunth</small> * ''[[Trichaulax]]'' <small>Vollesen</small> * ''[[Trichocalyx]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Trichosanchezia]]'' <small>Mildbr.</small> * ''[[Ulleria]]'' <small>[[Cornelis Eliza Bertus Bremekamp|Bremek.]]</small> * ''[[Vavara]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Vindasia]]'' <small>Benoist</small> * ''[[Warpuria]]'' <small>Stapf</small> * ''[[Whitfieldia]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Xantheranthemum]]'' <small>Lindau</small> * ''[[Xerothamnella]]'' <small>C.T.White</small> * ''[[Yeatesia]]'' <small>Small</small> (Bractspike) * ''[[Zygoruellia]]'' <small>Baill.</small><ref name="ITIS">{{ITIS |id=34350 |taxon=Acanthaceae |accessdate=2011-07-29}}</ref> }} 17uuutdwu5nc53ov95kpaxdprqtv9ut 0 69748 1308612 1205615 2026-04-18T18:20:57Z Saighneánach 72809 Typo 1308612 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Botanical Garden of Curitiba, Paraná, Brazil (Earth Hour 2010).gif|mion|clé|Curitiba, Paraná, 27 Márta, 2010]] [[Íomhá:Earth hour.webm|mion|clé|Físeánː Circo Nova le Kevin Mcleod, 2014]] Ceiliúrtar "'''Uair ar son an Domhain"''' (''Earth Hour'' i m[[An Béarla|Béarla]]) oíche amháin sa bhliain,<ref>Eleathanach 258, 27 Márta 2017 </ref> i mí na Márta, idir leathuair tar éis a hocht i.n. agus leathuair tar éis a naoi i.n. (is cuma an t-amchrios – an t-amchrios áitiúil atá i gceist). Ar fud an [[domhan|domhain]]. múchann daoine na [[solas|soilse]] nach bhfuil ag teastáil ina d[[teach|tithe]]. Ba mhaith leo a thaispeáint do na [[polaitaíocht|polaiteoirí]] go bhfuil siad imníoch faoin domhan agus faoin [[timpeallacht]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-higgins-mark-earth-hour-by-switching-off-the-lights-at|teideal=Diary President And Sabina Higgins Mark Earth Hour By Switching Off The Lights At|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> Cuireann sí i gcuimhne dúinn go bhfuil an cumas sa duine athrú suntasach a dhéanamh agus tugann cuireadh do gach duine ar an bpláinéad machnamh a dhéanamh ar an tionchar atá againn ar an dúlra. [[Íomhá:Earth Hour 2011.webm|mion|[[Droichead San Francisco]] Golden Gate, 2011]] == Gluaiseacht == Castar as na soilsí in os cionn 350 de na sainchomharthaí is aitheanta ar domhan, amhail [[Túr Eiffel]], an  Empire State Building agus [[Áras Ceoldrámaíochta Sydney]], agus sna milliúin tithe cónaithe chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-mark-earth-hour-2020|teideal=Diary President And Sabina Mark Earth Hour 2020|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> [[Íomhá:Earth Hour Sky Tower Auckland.jpg|mion|clé|Sky Tower, [[Auckland]]]] Gluaiseacht dhomhanda dlúthpháirtíochta atá ann, chun aird a tharraingt ar an tábhacht a bhaineann le gníomhú chun ár bpláinéad leochaileach a chosaint ó éifeachtaí an athraithe aeráide.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-mark-earth-hour-2021|teideal=Diary President And Sabina Mark Earth Hour 2021|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref><ref>Dúirt an tUachtarán: "Tá an t-am á mheilt inár dtroid chomónta in aghaidh an athraithe aeráide agus an chaillteanais bithéagsúlachta. Ní mór dúinn an dearcadh atá anois ann maidir le glasú ár ngeilleagair agus ár sochaí a mhúscailt, an gníomh atá riachtanach a chur i bhfeidhm, mar a léirítear i gComhaontú Pháras agus sna Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, chun toil na saoránach ar fud an domhain a fhíorú."</ref> Is féidir féachaint ar chasadh as na soilse mar ghníomh siombalach agus mar chuireadh dúinn mar shaoránaigh ár gcumhacht féin a chasadh air. === Conspóid === Tá roinnt daoine ar son an choincheapa seo, “Uair ar son an Domhain”. Agus tá daoine eile ina aghaidh.<ref>[https://blogs.transparent.com/irish/uair-ar-son-an-domhain-earth-hour-29-marta-2014-o-830-i-n-go-930-i-n/ blogs.transparent.com]</ref> Deir siad nach bhfuil gá fanacht bliain eile. Is féidir linn na soilse breise a mhúchadh anocht, agus gach oíche sa bhliain. [[Íomhá:Earth Hour London 2014.webm|mion|Londain, 2014]] ==Stair== Cuireadh tús le Earth Hour sa bhliain 2007 ó shin i [[Sydney]] na h[[An Astráil|Astráile]] le hócáid “soilse múchta”. Bíonn na milliúin páirteach ann anois ar fud an domhain. ==In Éirinn== Le linn "Uair ar son an Domhain 2017", i ngotha [[Siombail|siombalach]] chun léiriú gur féidir gníomhartha [[duine]] aonair dul i bhfeidhm ar an domhan mhór, mhúch gach solas neamhriachtanach in [[Áras an Uachtaráin]], seachas solas an [[Uachtarán|Uachtaráin]] a lonraíonn ó [[fuinneog|fhuinneog]] d’[[eisimirce|eisimircigh]] na h[[Éireann]] agus a sliocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-higgins-mark-earth-hour-by-switching-off-the-lights-at|teideal=Diary President And Sabina Higgins Mark Earth Hour By Switching Off The Lights At|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> === Tagairtí === {{reflist}} [[Catagóir:Féilte]] [[Catagóir:An Domhan]] [[Catagóir:Comhshaolachas]] a2v38g9xidiwxzcvhg8lkd5pk7ag9hl 1308669 1308612 2026-04-18T19:30:20Z Saighneánach 72809 Typo 1308669 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Botanical Garden of Curitiba, Paraná, Brazil (Earth Hour 2010).gif|mion|clé|Curitiba, Paraná, 27 Márta, 2010]] [[Íomhá:Earth hour.webm|mion|clé|Físeán: Circo Nova le Kevin Mcleod, 2014]] Ceiliúrtar "'''Uair ar son an Domhain"''' (''Earth Hour'' i m[[An Béarla|Béarla]]) oíche amháin sa bhliain,<ref>Eleathanach 258, 27 Márta 2017 </ref> i mí na Márta, idir leathuair tar éis a hocht i.n. agus leathuair tar éis a naoi i.n. (is cuma an t-amchrios – an t-amchrios áitiúil atá i gceist). Ar fud an [[domhan|domhain]]. múchann daoine na [[solas|soilse]] nach bhfuil ag teastáil ina d[[teach|tithe]]. Ba mhaith leo a thaispeáint do na [[polaitaíocht|polaiteoirí]] go bhfuil siad imníoch faoin domhan agus faoin [[timpeallacht]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-higgins-mark-earth-hour-by-switching-off-the-lights-at|teideal=Diary President And Sabina Higgins Mark Earth Hour By Switching Off The Lights At|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> Cuireann sí i gcuimhne dúinn go bhfuil an cumas sa duine athrú suntasach a dhéanamh agus tugann cuireadh do gach duine ar an bpláinéad machnamh a dhéanamh ar an tionchar atá againn ar an dúlra. [[Íomhá:Earth Hour 2011.webm|mion|[[Droichead San Francisco]] Golden Gate, 2011]] == Gluaiseacht == Castar as na soilsí in os cionn 350 de na sainchomharthaí is aitheanta ar domhan, amhail [[Túr Eiffel]], an  Empire State Building agus [[Áras Ceoldrámaíochta Sydney]], agus sna milliúin tithe cónaithe chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-mark-earth-hour-2020|teideal=Diary President And Sabina Mark Earth Hour 2020|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> [[Íomhá:Earth Hour Sky Tower Auckland.jpg|mion|clé|Sky Tower, [[Auckland]]]] Gluaiseacht dhomhanda dlúthpháirtíochta atá ann, chun aird a tharraingt ar an tábhacht a bhaineann le gníomhú chun ár bpláinéad leochaileach a chosaint ó éifeachtaí an athraithe aeráide.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-mark-earth-hour-2021|teideal=Diary President And Sabina Mark Earth Hour 2021|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref><ref>Dúirt an tUachtarán: "Tá an t-am á mheilt inár dtroid chomónta in aghaidh an athraithe aeráide agus an chaillteanais bithéagsúlachta. Ní mór dúinn an dearcadh atá anois ann maidir le glasú ár ngeilleagair agus ár sochaí a mhúscailt, an gníomh atá riachtanach a chur i bhfeidhm, mar a léirítear i gComhaontú Pháras agus sna Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, chun toil na saoránach ar fud an domhain a fhíorú."</ref> Is féidir féachaint ar chasadh as na soilse mar ghníomh siombalach agus mar chuireadh dúinn mar shaoránaigh ár gcumhacht féin a chasadh air. === Conspóid === Tá roinnt daoine ar son an choincheapa seo, “Uair ar son an Domhain”. Agus tá daoine eile ina aghaidh.<ref>[https://blogs.transparent.com/irish/uair-ar-son-an-domhain-earth-hour-29-marta-2014-o-830-i-n-go-930-i-n/ blogs.transparent.com]</ref> Deir siad nach bhfuil gá fanacht bliain eile. Is féidir linn na soilse breise a mhúchadh anocht, agus gach oíche sa bhliain. [[Íomhá:Earth Hour London 2014.webm|mion|Londain, 2014]] ==Stair== Cuireadh tús le Earth Hour sa bhliain 2007 ó shin i [[Sydney]] na h[[An Astráil|Astráile]] le hócáid “soilse múchta”. Bíonn na milliúin páirteach ann anois ar fud an domhain. ==In Éirinn== Le linn "Uair ar son an Domhain 2017", i ngotha [[Siombail|siombalach]] chun léiriú gur féidir gníomhartha [[duine]] aonair dul i bhfeidhm ar an domhan mhór, mhúch gach solas neamhriachtanach in [[Áras an Uachtaráin]], seachas solas an [[Uachtarán|Uachtaráin]] a lonraíonn ó [[fuinneog|fhuinneog]] d’[[eisimirce|eisimircigh]] na h[[Éireann]] agus a sliocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-higgins-mark-earth-hour-by-switching-off-the-lights-at|teideal=Diary President And Sabina Higgins Mark Earth Hour By Switching Off The Lights At|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> === Tagairtí === {{reflist}} [[Catagóir:Féilte]] [[Catagóir:An Domhan]] [[Catagóir:Comhshaolachas]] 825w9xhdwvqnldpob6s3t8iq8k7jtbg 0 75152 1308662 847720 2026-04-18T19:26:31Z Saighneánach 72809 Typo 1308662 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Le Portrait de Dorian Gray Oscar Wilde (1992, Encre de Chine, 21 x 29 cm).TIF|mion|417x417px|an fear neamhbhásmhar, nó an t-anam síoraí: ''Dorian Gray'', le [[Oscar Wilde]]]] Cáilíocht an ruda nach bhfaigheadh [[bás]] is ea '''Neamhbhásmhaireacht''' ([[An Béarla|Béarla]], ''immortality'') ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Fealsúnacht|*]] mcpfcjtgggqyzuo7pew6wsk7cgeb4p3 0 75161 1308626 1288270 2026-04-18T18:34:51Z Saighneánach 72809 Typo 1308626 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Toft-spirit-of-contemplation-statue-vbig.jpg|mion|[[Dealbhóireacht|Dealbh]] le Albert Toft: "Rinnfheitheamh"]] Díriú na h[[intinn]]e ar oibiacht gan aon chuspóir eile ach chun sásamh a bhaint as an oibiacht a bheith i láthair, agus chun tuilleadh [[Eolas imshaoil|eolais]] a chur ar an oibiacht, is ea '''Rinnfheitheamh''' ([[An Béarla|Béarla]], ''contemplation''). Tuigtear go forleathan go mbaineann an cineál seo urnaí leo siúd atá gafa leis an saol rinnfheifeach -  manaigh agus mná rialta sna hoird rinnfheithimh. Ní gá gur mar sin a bhíonn. Tá an urnaí rinnfheithimh cosúil leis an midheamhain, agus bíonn cleachtadh ag teastáil chun tairbhe a bhaint aisti. Eispéireas mistéireach atá ann, a bhaineann le bheith i do thost agus ag éisteacht i láthair Dé.<ref>{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20071119152226if_/http://briathar.materdei.ie/index.php?option=com_content&task=view&id=304&Itemid=7|teideal=Briathar|údar=Maater Dei, BÁC|dáta=2007|work=web.archive.org|dátarochtana=2025-11-27}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Fealsúnacht|*]] [[Catagóir:Reiligiún|*]] [[Catagóir:Machnamh]] {{Síol}} oijrtx3x0n0m7yhzhcs0e4x30lk8kgf 1308627 1308626 2026-04-18T18:35:12Z Saighneánach 72809 1308627 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Toft-spirit-of-contemplation-statue-vbig.jpg|mion|[[Dealbhóireacht|Dealbh]] le Albert Toft: "Rinnfheitheamh"]] Díriú na h[[intinn]]e ar oibiacht gan aon chuspóir eile ach chun sásamh a bhaint as an oibiacht a bheith i láthair, agus chun tuilleadh [[Eolas imshaoil|eolais]] a chur ar an oibiacht, is ea '''Rinnfheitheamh''' ([[An Béarla|Béarla]]: ''contemplation''). Tuigtear go forleathan go mbaineann an cineál seo urnaí leo siúd atá gafa leis an saol rinnfheifeach -  manaigh agus mná rialta sna hoird rinnfheithimh. Ní gá gur mar sin a bhíonn. Tá an urnaí rinnfheithimh cosúil leis an midheamhain, agus bíonn cleachtadh ag teastáil chun tairbhe a bhaint aisti. Eispéireas mistéireach atá ann, a bhaineann le bheith i do thost agus ag éisteacht i láthair Dé.<ref>{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20071119152226if_/http://briathar.materdei.ie/index.php?option=com_content&task=view&id=304&Itemid=7|teideal=Briathar|údar=Maater Dei, BÁC|dáta=2007|work=web.archive.org|dátarochtana=2025-11-27}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Fealsúnacht|*]] [[Catagóir:Reiligiún|*]] [[Catagóir:Machnamh]] {{Síol}} h5i4gthpfj65v8iuzab2yz3fwoadsxt 0 75179 1308678 974811 2026-04-18T19:46:39Z Saighneánach 72809 Typo 1308678 wikitext text/x-wiki [[Aidiacht]] a chiallaíonn 'ag baint leis an uile rud' is ea '''Uilíoch''' ([[An Béarla|Béarla]]: ''Universal'' (''metaphysics'')). ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Fealsúnacht|*]] [[Catagóir:Ointeolaíocht]] {{Síol}} lnzm7skg5gvl14lwvc5s6go34yhgyg1 0 75531 1308714 1108150 2026-04-18T20:51:06Z Saighneánach 72809 Typo 1308714 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Puerta_de_Atocha.jpg|deas|250px|thumb|Stáisiún Atocha]] [[Dúnmharú|Dúnmharaíodh]] 194 duine i [[Maidrid]], [[an Spáinn]] ar an [[11 Márta]] [[2004]] in eachtraí [[sceimhlitheoireacht]]a [[An tIoslam|Ioslamacha]]: * '''Stáisiún Atocha''' (traein uimhir 21431) – Trí [[Buama|bhuama]] ag 07:37 - 07:38. * '''Stáisiún El Pozo del Tío Raimundo''' (traein uimhir 21435) – dhá bhuama ag 07:38. * '''Stáisiún Santa Eugenia Station''' (traein uimhir 21713) – buama amháin ag 07:38. * '''Calle Téllez''' (traein uimhir 17305) - ceithre bhuama ag 07:39. [[Íomhá:Atocha Station makeshift shrine march 2004.jpg|clé|mion|Atocha, 21 Márta 2004]] [[Dúnmharú|Dúnmharaíodh]] 194 duine agus gortaíodh timpeall 2,050. Chuir triúr (Jamal Zougam, Sarhane Abdelmaji agus Jamal Ahmidan) lámh ina mbás féin ar an 3 Aibreán 2004. D'éalaigh sceimhlitheoirí eile. Ar 31 Deireadh Fómhair 2007, ciontaíodh 21 duine.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-spain-trial-idUSL308491320071031|teideal=Court finds 21 guilty of Madrid train bombings|údar=Jane Barrett|dáta=2007-10-31|language=en|work=Reuters|dátarochtana=2020-12-20}}</ref> == Iarmhairtí == Tharla na hionsaithe trí lá roimh olltoghcháin na Spáinne. Tháinig athrú suntasach ar shaol [[Polaitíocht|polaitiúil]] na Spáinne i ndiaidh an [[Olltoghchán|olltoghcháin]] a bhí ann ar an [[14 Márta]] [[2004]], trí lá i ndiaidh uafáis an 11 Mártaː<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-iarracht-an-partido-popular-dallamullog-a-chur-ar.aspx|teideal=Iarracht an Partido Popular dallamullóg a chur ar mhuintir na Spáinne|údar=Carmen Rodríguez|dáta=2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-12-20}}</ref> Ar an lá céanna, d’ordaigh Ana Palacio, Aire Gnóthaí Eachtracha na Spáinne, do gach ambasadóir Spáinneach gach deis a thapú chun an teachtaireacht a chur trasna gurbh iad ETA a bhí ciontach as an sléacht. Fiú ghlac Rún 1530 ó [[Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]] gurb é ETA a bhí freagrach as an sléacht.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=United Nations Security Council Resolution 1530|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Nations_Security_Council_Resolution_1530&oldid=938564943|journal=Wikipedia|date=2020-01-31|language=en}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://trepo.tuni.fi/bitstream/handle/10024/66534/978-951-44-7872-7.pdf|teideal="Political responses to terrorism" lch 147|údar=trepo.tuni.fi|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref> Ach oíche roimh an olltoghchán, ghlac rialtas an Partido Popular (ar an eite dheis) leis an bhféidearthacht nach raibh ETA, ach [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoirí]] [[Ioslamachas|Ioslamacha]], ciontach as an ár, rud a raibh na [[meáin chumarsáide]] eachtrannacha cinnte dearfach de an lá roimhe sin. Bhí an chuid is mó de mhuintir na Spáinne bréan de bhréaga an Partido Popular agus bhí léirsithe spontáineacha os comhair phríomhoifig an Partido Popular i [[Maidrid]] agus i g[[Cathair (lonnaíocht)|cathracha]] eile. Is é an mana a bhí le cloisteáil ná ''"queremos la verdad antes de votar"'': “táimid ag iarraidh na fírinne sula gcaithimid ár vótaí”. Bhí bua ollmhór ag an Partido Socialista san olltoghchán an lá dár gcionn. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-es}} {{DEFAULTSORT:2004,Buamáil na dtraenacha i Maidrid}} [[Catagóir:Maidrid]] [[Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha]] [[Catagóir:Polaitíocht na Spáinne]] [[Catagóir:ETA]] kyx8ntca2v3p70ins0dennyzkj4vion 0 76990 1308599 987628 2026-04-18T16:32:20Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1308599 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir Sasanach a rugadh i [[Brompton Thiar]], [[Londain]] ab ea '''Helen Beatrix Potter''' ([[28 Iúil]] [[1866]] – [[22 Nollaig]] [[1943]]). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath}} {{Síol-en}} {{Síol-ealaíontóir}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Potter, Beatrix}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1943]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Lucht gnó Shasana]] [[Catagóir:Luibheolaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Maisitheoirí]] [[Catagóir:Mná gnó]] [[Catagóir:Míceolaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] jwssch6vzp1ddej894iadnzaqf8t82i 1308601 1308599 2026-04-18T16:37:24Z Seachránaí 53315 1308601 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir Sasanach a rugadh i [[Brompton Thiar]], [[Londain]] ab ea '''Helen Beatrix Potter''' ([[28 Iúil]] [[1866]] – [[22 Nollaig]] [[1943]]). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath}} {{Síol-en}} {{Síol-ealaíontóir}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Potter, Beatrix}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1943]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Lucht gnó Shasana]] [[Catagóir:Luibheolaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Maisitheoirí]] [[Catagóir:Míceolaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Mná gnó]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] mj0q1esyvj3pljr0xegkshyuabdzw6b 0 80412 1308715 1242358 2026-04-18T20:51:51Z Saighneánach 72809 Typo 1308715 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:The First Thanksgiving cph.3g04961.jpg|mion|clé|Massachusetts in 1621, le Jean Leon Gerome Ferris, t. 1912.]] Ceiliúrtar '''Lá an Altaithe''' ar an ceathrú Déardaoin i mí na Samhna sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]]. Is é Lá Altaithe ceann de thrí lá mhóra na bliana i Meiriceá ([[Lá Nollag]] agus an 4 Iúil na cinn eile). Is ócáid é a cheiliúrann síocháin, cairdeas, agus carthanacht. == Stair == I ndeireadh an tsamhraidh 1620, tháinig grúpa [[oilithreach]] i dtír in Plymouth, [[Massachusetts]], agus iad ar a mbealach go [[Virginia]], áit a raibh Sasanaigh ina gcónaí ó 1607 i leith.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-la-altaithe-an-fheile-is-ansa-leis-na-meiriceanaig.aspx|teideal=Lá Altaithe: an fhéile is ansa leis na Meiriceánaigh|údar=Brian Ó Broin|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-11-26}}</ref> Níorbh fhéidir leo seoladh thar [[Cape Cod]] in am don [[Geimhreadh|gheimhreadh]], ámh, agus shocraíodar dul i dtír ansin. Fuair 49 den 102 oilithreach bás an geimhreadh sin, ach threabhadar leo, agus le cúnamh Indiaigh darbh ainm Squanto, a raibh [[An Béarla|Béarla]] aige ó na blianta a chaith sé mar [[Sclábhaíocht|sclábhaí]] ag na [[Sasanaigh]], d’fhoghlaimíodar modhanna [[Feirmeoireacht|feirmeoireachta]]. [[Íomhá:Frances Brundage Thanksgiving.jpg|mion|Cárta Thanksgiving le Frances Brundage, t. 1900]] Mhair an chuid is mó acu trí 1621, agus mar chomhartha buíochais, shocraíodar fleá a eagrú. Is cosúil gur tugadh cuireadh do roinnt Indiach sa cheantar, agus is mór an seans gur itheadh [[turcaí]] agus [[Práta milse|prátaí milse]]. Is cinnte gur lean an fhleá ar feadh trí lá, agus gur thug na hIndiaigh fianna le róstadh do na hoilithrigh. Ach ba Dhian-[[An Protastúnachas|Phrotastúnaigh]] na hoilithrigh seo, agus ní raibh ceiliúradh eile ann ina dhiaidh sin. B’in, chomh fada agus is eol dúinn, an chéad dinnéar altaithe i Meiriceá, cé go ndeir staraithe go ndearna grúpa oilithreach altú do Dhia i Jamestown, [[Virginia]], dhá bhliain roimh an bhfleá thuasluaite. === 1770idí === [[Íomhá:Thanksgiving_grace_1942.jpg|220x220px|thumb|1940: Is ócáid é a cheiliúrann síocháin, cairdeas, agus carthanacht.]] Le linn [[Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá|Chogadh Saoirse Mheiriceá]] sna 1770idí, gaireadh laethanta altaithe as na buanna áirithe a bhain fórsaí Mheiriceá amach in aghaidh [[Sasana|Shasana]]. Ach ceiliúradh iad ar laethanta difriúla de réir mar a shocraigh na stáit áirithe iad dóibh féin. Ghair George Washington laethanta altaithe faoi dhó, i 1789 agus i 1795. Ó am go chéile as sin amach, ghair an tUachtarán lá altaithe má shíl sé go raibh cúis altaithe ag an tír. [[Íomhá:Vital Signs Vol. 4 No. 2, 1 November 1981 (IA NRMCOrlandoVitalSigns42811101).pdf|mion|Na rialacha, 1981]] === 1863 === Ba é [[Abraham Lincoln]] a leag síos dáta oifigiúil dó den chéad uair. Níor ceiliúradh Lá Altaithe i Meiriceá ar bhonn náisiúnta go hoifigiúil go dtí 1863, nuair a ghair an t[[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán]] [[Abraham Lincoln|Lincoln]] lá altaithe do Dhéardaoin dheireanach mhí na Samhna an bhliain sin. Ba chosúil, dar leis, go raibh ag éirí go maith le harm na hAontachta sa [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe|chogadh cathartha]], agus ba mhian leis altú a thabhairt dá réir. Thaitin an fhéile go mór le pobal na tíre, agus gaireadh Lá Altaithe chuile bhliain ó shin i leith. [[Íomhá:A Thanksgiving day movie;a picture show of Puritan days, (IA thanksgivingdaym00herm).pdf|clé|mion|"A Thanksgiving day movie;a picture show of Puritan days" le Hermes, Ethelle Manning, 1929]] == Nósanna == Lá tábhachtach is ea Lá Altaithe i miotaseolaíocht Mheiriceá. Itear [[turcaí]], [[Práta milse|prátaí milse]], búiste, anlann [[mónóg]] agus pióg puimcín. Nós é i Meiriceá gan éinne a fhágáil leis féin Lá Altaithe. Cuirtear féastaí ar siúl fiú do dhaoine gan [[Tithíocht inacmhainne|dídean]] ar an lá seo. Tá béim ar leith leagtha ar an Pheil Mheiriceánach. Imrítear dhá chluiche mhóra ar a laghad ar Lá an Altaithe. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-us}} {{DEFAULTSORT:La an Altaithe}} [[Catagóir:Cultúr na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Féilte]] e4r7ma447cma3vx6xpg7cgqjqganbfi 0 83009 1308640 1274695 2026-04-18T19:00:01Z Saighneánach 72809 Typo 1308640 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}}Meastar go bhfuil 200 milliún [[bean]] ar [[An Domhan|domhan]], idir chailíní agus [[Bean|mhná]], a ndearnadh '''Ciorrú ball giniúna ban'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/ciorr%C3%BA%20ball%20gini%C3%BAna%20ban/ga/|teideal="ciorrú ball giniúna ban"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-06}}</ref> nó '''Ciorrú baill ghiniúna ban'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/ga/dictionary/ei/ciorr%C3%BA+baill+ghini%C3%BAna+ban|teideal=ciorrú baill ghiniúna ban - Aistriúchán Gaeilge ar ciorrú baill ghiniúna ban (An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge)|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2021-02-06}}</ref> orthu, de réir staitisticí na h[[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíochta Domhanda Sláinte]]<ref>[http://www.europarl.europa.eu/news/ga/headlines/society/20170203STO61016/malin-bjork-ta-ionsaithe-a-ndeanamh-ar-chearta-na-mban-ar-bhonn-leanunach Parlaimint na hEorpa, agallamh le Malin Björk, feisire AE, 6 Feabhra 2017]</ref>. Déantar an gníomh seo ar chailíní agus iad faoi bhun 15 bliana d’aois de ghnáth. [[Íomhá:Campaign road sign against female genital mutilation (cropped) 2.jpg|mion|clé|220x220px]] [[Íomhá:No-FGM.svg|mion|clé|220x220px]] [[Íomhá:Doussou Konate (8591360901).jpg|clé|mion|Oideachas|220x220px]] [[Íomhá:2013 Female Genital Mutilation Cutting FGM World Map UNICEF.jpg|clé|mion|Léarscáil, UNICEF|220x220px]] == Modhanna == In amanna baintear an [[brillín]] nó déantar páirtshéalú ar an labia<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/news/ga/headlines/society/20180122STO92230/rinneadh-ciorru-baill-ghiniuna-ar-leathmhilliun-bean-san-aontas-eorpach|teideal=Rinneadh ciorrú baill ghiniúna ar leathmhilliún bean san Aontas Eorpach {{!}} Nuacht {{!}} Parlaimint na hEorpa|dáta=2018-01-25|language=ga|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2021-02-06}}</ref>. Déantar é go minic faoi choinníollacha mí[[Míochaine phobail|shláinteacha]] agus de ghnáth ar chailíní in aois 5-8. Ní bhaineann buntáiste [[Míochaine|leighis]] ar bith leis. D’fhéadfadh an gníomh seo a bheith ina chúis le hiarmhairtí fisiciúla nó [[Síceolaíocht|síceolaíocha]] ar feadh an tsaoil. ==Stair== Is nós é atá níos sine ná an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] agus [[Ioslam]] araon. Cé nach bhfuil baint aige leis an [[Creideamh|reiligiún]], tá baint dhíreach aige leis an bpatrarcacht, agus is bealach é ciorrú ball giniúna ban chun smacht a fháil ar choirp agus ar [[Gnéasacht|ghnéasacht]] na mban. Inniu.déantar ciorrú ar bhaill ghiniúna ban i roinnt tíortha, san Afraic go háirithe. ==Polaitíocht == * Chuir an [[rialtas]] [[Donald Trump|Trump]] deireadh a chur le maoiniú i gcomhair eagraíochtaí a thacaíonn leis an gceart chun ginmhillte sa bhliain 2017<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.vox.com/world/2017/4/4/15177964/unfpa-abortion-defunding-trump-un-women-children|teideal=Women and children last: Trump strips global family planning organization of US funds|údar=Sarah Wildman|dáta=2017-04-04|language=en|work=Vox|dátarochtana=2021-02-06}}</ref>. * Sa [[An Rúis|Rúis]], dí-choiríodh foréigean baile sa bhliain 2017<ref>[https://www.irishtimes.com/news/world/europe/russia-decriminalises-some-forms-of-domestic-violence-1.2955336 Russia decriminalises some forms of domestic violence, 28 Eanáir 2017, Irish Times]</ref>. * Ritheadh go leor rún sa [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint]] [[An tAontas Eorpach|na Eorpa]] inar cáineadh ciorrú baill ghiniúna ban agus an foréigean in aghaidh na mban i gcoitinne<ref>{{Lua idirlín|url=https://oeil.secure.europarl.europa.eu/oeil/popups/ficheprocedure.do?lang=en&reference=2017/2936(RSP)|teideal=Procedure File: 2017/2936(RSP) {{!}} Legislative Observatory {{!}} European Parliament|work=oeil.secure.europarl.europa.eu|dátarochtana=2021-02-06}}</ref>. Foilsíodh straitéis AE sa bhliain 2013 i dtaca le deireadh a chur leis an gcleachtas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/UCDLawSchool/status/1357989913245978625|teideal=Téama 2021|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|dátarochtana=2021}}</ref> == Dlí == Tá an cleachtas in aghaidh an [[dlí]] san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] ach déantar é ar chailíní óga ó chúlra [[inimirce]]. Meastar go ndearnadh ciorrú ar bhaill ghiniúna leathmhilliún bean san [[An Eoraip|Eoraip]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/news/ga/headlines/society/20180122STO92230/rinneadh-ciorru-baill-ghiniuna-ar-leathmhilliun-bean-san-aontas-eorpach|teideal=Rinneadh ciorrú baill ghiniúna ar leathmhilliún bean san Aontas Eorpach {{!}} Nuacht {{!}} Parlaimint na hEorpa|dáta=2018-01-25|language=ga|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2021-02-06}}</ref>. == Agóid == Ceiliúrtar an ''Lá  Idirnáisiúnta na Neamhfhulaingthe ar Chiorrú Ball Giniúna Ban''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/L%C3%A1%20Idirn%C3%A1isi%C3%BAnta%20na%20Neamhfhulaingthe%20ar%20Chiorr%C3%BA%20Ball%20Gini%C3%BAna%20Ban/ga/|teideal="Lá Idirnáisiúnta na Neamhfhulaingthe ar Chiorrú Ball Giniúna Ban"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-06}}</ref> ar an [[6 Feabhra]] gach bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/i/status/1093235379065389057|teideal=Físeán ar Twitter|údar=AE @Europarl_GA|dáta=6 Feabhra 2019|dátarochtana=2021}}</ref> Téama 2020: Denis a thabhairt do chumhacht an aosa óig Téama 2021: Níor cheart gur thráth na faillí domhanda é: aontaítear agus gníomhaítear agus maoinítear gníomhaíocht chun deireadh a chur le ciorrú ball giniúna baineann. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Cearta daonna]] [[Catagóir:Foréigean teaghlaigh]] aqqd0na95zr2xbuw8m7d6gcoptw04vg 1308641 1308640 2026-04-18T19:01:06Z Saighneánach 72809 1308641 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}}Meastar go bhfuil 200 milliún [[bean]] ar [[An Domhan|domhan]], idir chailíní agus [[Bean|mhná]], a ndearnadh '''Ciorrú ball giniúna ban'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/ciorr%C3%BA%20ball%20gini%C3%BAna%20ban/ga/|teideal="ciorrú ball giniúna ban"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-06}}</ref> nó '''Ciorrú baill ghiniúna ban'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/ga/dictionary/ei/ciorr%C3%BA+baill+ghini%C3%BAna+ban|teideal=ciorrú baill ghiniúna ban - Aistriúchán Gaeilge ar ciorrú baill ghiniúna ban (An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge)|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2021-02-06}}</ref> orthu, de réir staitisticí na h[[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíochta Domhanda Sláinte]].<ref>[http://www.europarl.europa.eu/news/ga/headlines/society/20170203STO61016/malin-bjork-ta-ionsaithe-a-ndeanamh-ar-chearta-na-mban-ar-bhonn-leanunach Parlaimint na hEorpa, agallamh le Malin Björk, feisire AE, 6 Feabhra 2017]</ref> Déantar an gníomh seo ar chailíní agus iad faoi bhun 15 bliana d’aois de ghnáth. [[Íomhá:Campaign road sign against female genital mutilation (cropped) 2.jpg|mion|clé|220x220px]] [[Íomhá:No-FGM.svg|mion|clé|220x220px]] [[Íomhá:Doussou Konate (8591360901).jpg|clé|mion|Oideachas|220x220px]] [[Íomhá:2013 Female Genital Mutilation Cutting FGM World Map UNICEF.jpg|clé|mion|Léarscáil, UNICEF|220x220px]] == Modhanna == In amanna baintear an [[brillín]] nó déantar páirtshéalú ar an labia<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/news/ga/headlines/society/20180122STO92230/rinneadh-ciorru-baill-ghiniuna-ar-leathmhilliun-bean-san-aontas-eorpach|teideal=Rinneadh ciorrú baill ghiniúna ar leathmhilliún bean san Aontas Eorpach {{!}} Nuacht {{!}} Parlaimint na hEorpa|dáta=2018-01-25|language=ga|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2021-02-06}}</ref>. Déantar é go minic faoi choinníollacha mí[[Míochaine phobail|shláinteacha]] agus de ghnáth ar chailíní in aois 5-8. Ní bhaineann buntáiste [[Míochaine|leighis]] ar bith leis. D’fhéadfadh an gníomh seo a bheith ina chúis le hiarmhairtí fisiciúla nó [[Síceolaíocht|síceolaíocha]] ar feadh an tsaoil. ==Stair== Is nós é atá níos sine ná an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] agus [[Ioslam]] araon. Cé nach bhfuil baint aige leis an [[Creideamh|reiligiún]], tá baint dhíreach aige leis an bpatrarcacht, agus is bealach é ciorrú ball giniúna ban chun smacht a fháil ar choirp agus ar [[Gnéasacht|ghnéasacht]] na mban. Inniu.déantar ciorrú ar bhaill ghiniúna ban i roinnt tíortha, san Afraic go háirithe. ==Polaitíocht == * Chuir an [[rialtas]] [[Donald Trump|Trump]] deireadh a chur le maoiniú i gcomhair eagraíochtaí a thacaíonn leis an gceart chun ginmhillte sa bhliain 2017<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.vox.com/world/2017/4/4/15177964/unfpa-abortion-defunding-trump-un-women-children|teideal=Women and children last: Trump strips global family planning organization of US funds|údar=Sarah Wildman|dáta=2017-04-04|language=en|work=Vox|dátarochtana=2021-02-06}}</ref>. * Sa [[An Rúis|Rúis]], dí-choiríodh foréigean baile sa bhliain 2017<ref>[https://www.irishtimes.com/news/world/europe/russia-decriminalises-some-forms-of-domestic-violence-1.2955336 Russia decriminalises some forms of domestic violence, 28 Eanáir 2017, Irish Times]</ref>. * Ritheadh go leor rún sa [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint]] [[An tAontas Eorpach|na Eorpa]] inar cáineadh ciorrú baill ghiniúna ban agus an foréigean in aghaidh na mban i gcoitinne<ref>{{Lua idirlín|url=https://oeil.secure.europarl.europa.eu/oeil/popups/ficheprocedure.do?lang=en&reference=2017/2936(RSP)|teideal=Procedure File: 2017/2936(RSP) {{!}} Legislative Observatory {{!}} European Parliament|work=oeil.secure.europarl.europa.eu|dátarochtana=2021-02-06}}</ref>. Foilsíodh straitéis AE sa bhliain 2013 i dtaca le deireadh a chur leis an gcleachtas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/UCDLawSchool/status/1357989913245978625|teideal=Téama 2021|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|dátarochtana=2021}}</ref> == Dlí == Tá an cleachtas in aghaidh an [[dlí]] san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] ach déantar é ar chailíní óga ó chúlra [[inimirce]]. Meastar go ndearnadh ciorrú ar bhaill ghiniúna leathmhilliún bean san [[An Eoraip|Eoraip]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/news/ga/headlines/society/20180122STO92230/rinneadh-ciorru-baill-ghiniuna-ar-leathmhilliun-bean-san-aontas-eorpach|teideal=Rinneadh ciorrú baill ghiniúna ar leathmhilliún bean san Aontas Eorpach {{!}} Nuacht {{!}} Parlaimint na hEorpa|dáta=2018-01-25|language=ga|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2021-02-06}}</ref>. == Agóid == Ceiliúrtar an ''Lá  Idirnáisiúnta na Neamhfhulaingthe ar Chiorrú Ball Giniúna Ban''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/L%C3%A1%20Idirn%C3%A1isi%C3%BAnta%20na%20Neamhfhulaingthe%20ar%20Chiorr%C3%BA%20Ball%20Gini%C3%BAna%20Ban/ga/|teideal="Lá Idirnáisiúnta na Neamhfhulaingthe ar Chiorrú Ball Giniúna Ban"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-06}}</ref> ar an [[6 Feabhra]] gach bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/i/status/1093235379065389057|teideal=Físeán ar Twitter|údar=AE @Europarl_GA|dáta=6 Feabhra 2019|dátarochtana=2021}}</ref> Téama 2020: Denis a thabhairt do chumhacht an aosa óig Téama 2021: Níor cheart gur thráth na faillí domhanda é: aontaítear agus gníomhaítear agus maoinítear gníomhaíocht chun deireadh a chur le ciorrú ball giniúna baineann. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Cearta daonna]] [[Catagóir:Foréigean teaghlaigh]] lldf0wzb35ar5pnbqmb6ifl3mt67h8m 0 86378 1308705 1305861 2026-04-18T20:36:12Z Saighneánach 72809 Typo 1308705 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] poblachtánach as [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] é '''Barra Mac Giolla Dhuibh''' ({{lang-en|Columba Barry McElduff}})'' a rugadh ar 16 Lúnasa 1966.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-52791331|teideal=Barry McElduff defends conduct over social distancing|dáta=2020-05-24|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2021-01-05}}</ref> [[Íomhá:Barry McElduff MLA signs the Book of Condolence to Martin McGuinness.jpg|clé|mion|Barry McElduff: leabhar comhbhróin Martin McGuinness]] == Saol == Sa bhliain 1998, bhí Mac Giolla Dhuibh tofa don chéad uair mar theachta [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionóil]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.sinnfein.ie/contents/14977|teideal=West Tyrone - Barry McElduff {{!}} Sinn Féin|dáta=2010-05-04|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-01-05|archivedate=2010-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100504103102/http://www.sinnfein.ie/contents/14977}}</ref> I mí Mheitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Westminster]] do [[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Thír Eoghain Thiar]]. Choinnigh Pat Doherty, Sinn Féin, an suíocháin go dtí gur éirigh sé as roimh olltoghchán 2017 nuair a tháinig Barra Mac Giolla Dhuibh i gcomharbacht air agus bua gan aon stró aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sinn-fein-is-laidre-i-gconai-i-dtir-eoghain-thiar-agus-lar-uladh/|teideal=Sinn Féin is láidre i gcónaí i dTír Eoghain Thiar agus Lár Uladh|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-01-05}}</ref>[[Íomhá:Prizefighter Draw at Stormont.jpg|clé|mion|2012ː Mac Giolla Dhuibh ar dheis]] === Conspóid === Ní raibh bliain féin ag Mac Giolla Dhuibh mar fheisire sula mb’éigean dó éirí as nuair a mhaslaigh sé íobartaigh an tsléachta ag Kingsmill le scigfhíseán seafóideach. Ar an 5 Eanáir 2018, scaip Barra Mac Giolla Dhuibh [[físeán]] ar na meáin shóisialta de féin agus builín [[Arán|aráin]] ... de dhéantús Kingsmill ... leagtha ar a cheann aige, cothrom an lae i ndiaidh na h[[Sléácht Kingsmill (1976)|eachtra Kingsmill]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/neart-gaeilgeoiri-tofa-ar-chomhairle-fhear-manach-agus-na-homai/|teideal=Neart Gaeilgeoirí tofa ar chomhairle Fhear Manach agus na hÓmaí|údar=Anton Mac Cába|dáta=2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-01-05}}</ref> cothrom an lae 42 bliain i ndiaidh na heachtra inar maraíodh deichniúr oibrithe as monarcha teicstíle agus iad ar a slí abhaile ón obair. D’éirigh Mac Giolla Dhuibh as a phost ar 15 Eanáir 2018, de bharr na conspóide a bhain leis.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=McElduff to stand down as MP over Kingsmill video|url=https://www.rte.ie/news/2018/0115/933385-mcelduff-sinn-fein-westminster/|date=2018-01-15|language=en|author=RTÉ News|journal=|volume=|issue=}}</ref> === Toghchán áitiúil, 2019 === Sa bhliain 2019, fuair Mac Giolla Dhuibh an dara vóta ab airde ar an chéad comhaireamh i dtoghchán áitiúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/neart-gaeilgeoiri-tofa-ar-chomhairle-fhear-manach-agus-na-homai/|teideal=Neart Gaeilgeoirí tofa ar chomhairle Fhear Manach agus na hÓmaí|údar=Antón Mac Cába|dáta=2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-01-05}}</ref> === Pearsanta === Cainteoir líofa Gaeilge agus Béarla é Mac Giolla Dhuibh. == Naisc sheachtracha == * [https://twitter.com/barrymcelduff Twitter] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Mac Giolla Dhuibh, Barra}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Tír Eoghain Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]] g6n12kvju10bgjelltakw821xerf40j 0 87245 1308670 1308541 2026-04-18T19:31:46Z Saighneánach 72809 Typo 1308670 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse|num_episodis=98}} Is sraith [[Teilifís|teilifíse]] í '''''Outlander''''' a thosaigh i 2014. Tá sí bunaithe ar na [[Leabhar|leabhair]] a scríobh Diana Gabaldon. Ní fada i ndiaidh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], téann an lánúin phósta Claire agus Frank Randall ar saoire in [[Inbhir Nis|Inbhear Nis]] in [[Albain]]. Agus í amuigh ag siúl, tagann Claire ar na clocha ag Craigh na Dun (Gaeilge na hAlban: Creag an Dùin). [[Íomhá:Outlander premiere episode screening at 92nd Street Y in New York 08 (crop).jpg|clé|mion|'''Sam Heughan''']] Tarlaíonn éispéireas osnádúrtha di agus leaindeálann sí san áit céanna i 1745 - amthaisteal atá i gceist. Buaileann Claire le Jamie Fraser, le Clann Choinnich (MacKenzie) agus le rógaire de chuid arm [[Sasana|Shasana]] darb ainm Jonathan “Black Jack” Randall. Ag an am sin, tá gluaiseacht an [[Seacaibíteachas|tSeacaibíteachais]] ag bailiú nirt. Tá an tsraith seo bunaithe ar eachtraí na gcarachtar sa tréimhse roimh [[Blàr Chùil Lodair|Chath Chùil Lodair]] ([[16 Aibreán]] [[1746]]) agus an t-am díreach ina dhiaidh sin. == Scéal == ===Séasúr 1 === Sa bhliain 1946, tá Claire agus Frank Randall ar saoire in Albain. Bhí siad scartha le linn bhlianta an chogaidh. Bhí Claire ina banaltra agus throid Frank ar son arm na Breataine. Ag Creag an Dùin (díreach taobh amuigh d’Inbhear Nis), téann Claire ar ais sna blianta tríd na clocha draíochta go dtí an bhliain 1745. Tá mearbhall iomlán ar Claire agus ní nach ionadh nach dtuigeann sí cad é atá i gceist ar dtús. Ag an am sin, tá Albain i mbun gluaiseachta na Seacaibíteach. Bhí sí i gcoimhlint le drochdhuine ó Arm Shasana darb ainm Jonathan “Black Jack” Randall. Tá gaol i bhfad ag Randall le Frank (fear céile Claire i 1946). Éalaíonn Claire agus buaileann sí le Clann Choinnich. Tugtar go caisleán Mhic Choinnich í agus is gairid go bhfuil sí ag baint úsáide as a scileanna banaltrachta. Ansin, castar Jamie Fraser uirthi, fear óg atá ag obair sa chaisleán, agus cuidíonn sé léi cúpla uair. Tá Clann Choinnich in amhras faoi Claire agus síleann siad gur spiaire í. Coinníonn siad í sa chaisleán, mar bhanaltra, agus cuireann seo bac ar Claire ag filleadh tríd na clocha go dtí a ham féin. Bhí uirthi Jamie a phósadh chun a bheith slán ó Randall ach sula i bhfad is cosúil go bhfuil sise agus Jamie ag titim i ngrá. Go grámhar, tugann Jamie an leasainm ''Sasanach'' ar Claire. Ar ndóigh, tá a fhios ag Claire go dteipfidh ar na Seacaibítigh agus baineann sí triail as rabhadh a thabhairt do Jamie. Gabhtar Jamie agus déanann Randall céasadh air sula ndéanann Claire agus Clann Choinnich tarrtháil air. Ag deireadh na sraithe, téann Claire agus Jamie chun na Fraince chun iarraidh a dhéanamh sléacht na Seacaibíteach a sheachaint. [[Íomhá:Sam Heughan, Caitriona Balfe and Diana Gabaldon Outlander Premiere in NY.png|mion|Sam Heughan, [[Caitriona Balfe]] agus Diana Gabaldon: Outlander Premiere in NY]] ===Séasúr 2 === Sa dara séasúr, tá Jamie agus Claire i b[[Páras]]. Faoin am seo, tá a fhios ag Jamie gurb as an todhchaí í Claire agus tuigeann sé an sléacht ag Chùil Lodair a bheith i ndán do na Seacaibítigh. Buaileann siad leis an [[Prionsa Séarlas Éadbhard Stiúbhart|Phrionsa Séarlas Éadbhard Stiúbhairt]], an té atá i mbun na Seacaibíteach. Déanann siad iarracht cosc a chur ar an airgead a dtabharfaidh an Rí Louis XV do chúis na Seacaibítigh ach ag an am céanna fanann siad cairdiúil leis an phrionsa. Filleann siad go hAlbain agus ar dtús, éiríonn leis na Seacabitigh. Baineann siad [[Blàr Sliabh a' Chlamhain|Blàr Shliabh a’ Chlamhain]] agus déanann siad ionrach ar cuid de Shasana, ach tá na saighdiúirí Albanacha rófhada ó bhaile agus tá orthu tarraing siar. Dála leis an fíor stair, baineann siad Cùil Lodair amach, réidh leis an chogadh deireanach den fheachtas. Roimh an chogadh, áitíonn Jamie ar Claire filleadh go dtí an fichiú aois, mar tá sise ag iompar clainne agus tá seisean cinnte go bhfaighfidh sé bás ar pháirc an chatha. Tá an chuid eile den séasúr bunaithe san fhichiú haois, fiche bliain i ndiaidh filleadh Claire, sa 1960ú. Is máinlia í anois agus tá Frank marbh le tamall beag anuas. Is bean óg í iníon Claire anois agus Brianna an t-ainm atá uirthi. Tugann siad cuairt ar Albain agus tagann na cuimhní ar ais ina sruth. Déanann Claire obair in éineacht le staraí áitiúil agus tagann sí ar sheancháipéis a thaispeánann nach bhfuair Jamie bás ar pháirc an air. Geallann Claire go bhfillfidh sí ar ais go Jamie. [[Íomhá:Outlander premiere episode screening at 92nd Street Y in New York OLNY 091 (14851934923) crop.jpg|clé|mion|Caitriona Balfe]] ===Séasúr 3 === Ag tús shéasúr 3, faighimid seans cad é go díreach a tharla ag Cath Chùil Lodair a fheiceáil. Dár ndóigh, cuirtear an ruaig ar na Seacabítigh. Maraíonn Jamie Randall ar pháirc an chatha ach gortaítear go dona é fosta. Gabhtar Jamie agus gearrtar pionós an bháis air ach ligtear a cheann leis. Díbrítear é go Sasana ar feadh roinnt blianta ag obair ar eastát mór ar parúl. Ansin, feicimid cad é a tharla do Claire nuair a d’fhill sí go hAlbain i 1948. Gealann Claire do Frank nach luafaidh sí ainm Jamie nó an tráth a chaith sí san am a chuaigh thart arís. Bogann siad go Boston agus tógann siad Brianna (iníon Jamie agus Claire) le chéile. Cláraíonn Claire i scoil leighis agus cáilíonn sí mar dhochtúir. Is minic a bhíonn Claire agus Frank ag argóint agus is cosúil go bhfuil Claire i ngrá le Jamie go fóill. Faigheann Frank bás i dtaisme bhóthair agus tugann sé seo muid go dtí an pointe ar fhág Séasúr 2 muid. Téann Claire tríd na clocha draíochta arís, agus is mór an t-iontas ar Jamie nuair a fheiceann sé í go dtiteann sé i laige. Is gearr go dtosnaíonn a gcuid eachtraí arís. Téann siad ar thóir taisce, a chuir Clann Choinnich i bhfolach blianta ó shin, chun airgead a thabhairt don bhean a phós Jamie cúpla bliain roimhe, agus Claire imithe. I rith na creiche, áfach, fuadaíonn foghlaithe mara Ian - nia Jamie. Téann Jamie agus Claire ar thóir na bhfoghlaithe mara trasna an Atlantaigh. Éiríonn leo tarrtháil a thabhairt ar Ian ach ina dhiaidh sin tarlaíonn longbhriseadh dóibh le linn spéirlinge ar a dturas ar ais go hAlbain agus tugtar iad chun talún slán ar chladach Georgia. [[Íomhá:Outlander premiere episode screening at 92nd Street Y in New York 17 (crop).jpg|mion|'''Tobias Menzies''']] ===Séasúr 4 === Beidh séasúr 4 le fáil ar Amazon Prime ar 4 Samhain 2018. Beidh an scéal bunaithe in Georgia san ochtú céad déag aois ag an uair díreach roimh Chogadh Saoirse Mheiriceá.   ==Príomhaisteoirí == Is aisteoir Éireannach í '''[[Caitriona Balfe|Caitríona Balfe]]''' (a rugadh ar 4 Deireadh Fómhair 1979 i mBaile Átha Cliath). Tógadh i dTigh Damhnata i gContae Mhuineacháin í. D’oibrigh sí mar maincín sa Fhrainc agus san Íodail. Bhí páirt aici sa scannán ''The'' ''Devil Wears'' ''Prada'' i 2006, ach tá sí clúiteach mar Claire Fraser sa tsraith Outlander a seoladh i 2014. Tá Gaeilge ag Caitriona agus déanann sí gach iarracht í a labhairt chomh minic agus is féidir.<ref>https://www.rte.ie/entertainment/2018/0215/941074-outlanders-balfe-loves-having-chats-as-gaeilge-on-set/</ref> Tá rud beag Fraincise aici fosta. Is aisteoir Albanach é '''Sam Heughan''' a rugadh in Balmalcellan, Albain ar an 30ú Aibreán 1980. Fuair sí cuid mhór gradam mar aisteoir agus bunús na ngradam seo don tsraith ''Outlander''. Is aisteoir Sasanach é '''Tobias Menzies'''. Rugadh ar 7 Márta 1974 é. Déanann sé páirt Frank Randall agus Jonathan “Black Jack” Randall sa tsraith ''Outlander''. ==Naisc sheachtracha == * [https://www.amazon.co.uk/Outlander/dp/B00UB8RZ9A Féach ar Outlander anois] * [https://www.starz.com/series/outlander Suíomh oifigiúil Outlander ag Starz] ==Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2014]] jpttipo5n0cc4tl9b63r1ifwxt62hvu 0 89820 1308613 1264905 2026-04-18T18:22:08Z Saighneánach 72809 Typo 1308613 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:2015 Mass Shootings (cropped).PNG|mion|Oll-lámhaigh sna S.A. sa bhliain 2015]] Tá eachtraí oll-lámhaigh ag éirí níos coitianta sna Stáit Aontaithe - measann an Chartlann um Fhoréigean Gunnaí gur tharla 198 eachtra idir Eanáir - Bealtaine 2023, an líon is mó eachtraí ó bhí 2016 ann.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Ochtar maraithe in ionsaí gunna i Texas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0507/1381187-ochtar-maraithe-in-ionsai-gunna-i-texas/|date=2023-05-07|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:2000- Outcomes of active shooter attacks.svg|mion|2000-2021]] == Gafa le gunnaí == [[Íomhá:20210420 Gun control survey by political party - Pew Research.svg|mion|Foinse: Pew Research, 2021]] Sa bhliain 2004 rinne taighdeoirí in [[Ollscoil Harvard]] staidéar ar an gcóimheas idir ghunnaí agus dúnmharaithe agus d’éirigh leo fianaise chuimsitheach a thabhairt chun solais ag léiriú go mbíonn níos mó dúnmharaithe i dtíortha/áiteanna ina gceadaítear gunnaí go forleathan i gcomparáid le ceantair eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hsph.harvard.edu/hicrc/firearms-research/guns-and-death/|teideal=Homicide|údar=677 Huntington Avenue, Boston, Ma 02115|dáta=2012-08-27|language=en-us|work=Harvard Injury Control Research Center|dátarochtana=2023-05-13}}</ref> Agus iad ag tabhairt cúinsí eacnamaíochta agus fostaíochta san áireamh, léirigh na taighdeoirí seo gur coitianta i bhfad dúnmharaithe sna ceantair ina bhfuil gunnaí ar fáil go furasta.<ref name=":0" /> [[Íomhá:2019 Gun ownership rates and gun homicide rates - developed world - scatter plot.svg|mion]] Tuigtear go raibh 89 gunna i Meiriceá in aghaidh gach 100 duine sa bhliain 2012 (níos airde fós anois); an cóimheas is mó ar domhain. Cuir an uimhir seo i gcomparáid leis an [[An India|India]], an dara cóimheas is mó: 4 ghunna in aghaidh gach 100 duine. Is léir ón bhfigiúr seo go bhfuil muintir Mheiriceá go hiomlán gafa le gunnaí.<ref name=":0" /> Is baolach anois go bhfuil an iomarca gunnaí ar fáil i Meiriceá cheana féin agus go bhfuil sé ródhéanach aon ‘ghníomh suntasach’ a chur i gcrích.<ref name=":0" /> === Bolscaireacht === * Deir lucht na ngunnaí i Meiriceá go minic nach maraíonn gunnaí daoine. Fíor, ach is fusa do dhuine duine eile a mharú i dtír ina bhfuil úinéireacht ghunnaí mar cheart bunreachtúil ná i dtíortha ina bhfuil dlíthe láidre iontu ag smachtú sin. * Deirtear chomh maith go bhfuil an locht ar an gcóras sláinte; nach bhfuil dóthain tacaíochta ar fáil do dhaoine a bhfuil meabhairghalair orthu. * Deirtear freisin go mbainfí úsáid as airm eile ar nós sceana agus clocha má athraítear an dlí,<ref name=":0" /> == Stair == Tugann an [[Dara Leasú ar Bhunreacht na Stát Aontaithe]] an ceart do gach saoránach i Meiriceá gunna a bheith ina sheilbh aige.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Second Amendment to the United States Constitution|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Second_Amendment_to_the_United_States_Constitution&oldid=1154125956|journal=Wikipedia|date=2023-05-10|language=en}}</ref> Cé go bhfuil difríochtaí ó stát go stát maidir le dlíthe, ní féidir an ceart seo a shárú gan an Bunreacht a leasú athuair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://collegetribune.ie/gafa-le-gunnai-sam-ar-strae/|teideal=Gafa le Gunnai – SAM ar strae|údar=College Tribune / COBÁC|dáta=2013-02-14|language=ga-IE|dátarochtana=2023-05-11}}</ref> [[Íomhá:1990- AR-15 production as percentage of guns produced in US.svg|mion|[[raidhfil]] AR-15, táirgeadh: Is baolach go bhfuil an iomarca gunnaí ar fáil i Meiriceá cheana féin agus go bhfuil sé ródhéanach aon ‘ghníomh suntasach’ a chur i gcrích.]] === Ionsaithe === 1999: [[Sléacht Columbine|Ardscoil Columbine]] i gColorado 2007: [[Lámhach Virginia Tech]] 2012: [[Lámhach Sandy Hook]] == Féach freisin == * [[:Catagóir:Ollsléachtanna|Ollsléachtanna]] * [[Oll-lámhach]] * [[Dara Leasú ar Bhunreacht na Stát Aontaithe]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Oll-lámhaigh sna Stáit Aontaithe}} [[Catagóir:Gunnaí]] [[Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Eachtraí lámhaigh sna Stáit Aontaithe]] 7eyl5k7kzm607284gs9ergb8ejjbah1 0 89975 1308590 1171445 2026-04-18T12:02:09Z Marcas.oduinn 33120 1308590 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], neach na tine ba ea '''Áillean''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Áillén'''<ref name=dil />) mac ''Midgna''. Sheinn sé an chláirseach agus chan sé go binn. Ba bhall de na [[Tuatha Dé Danann]] é a raibh cónaí air i [[Mag Mell]]. ==Gníomhartha== De réir ''[[Macgnímartha Finn]]'', gach [[Samhain]] mhealladh sé cách a chodladh lena chuid ceoil, agus ansin dhódh sé [[Teamhair]] chun talaimh lena anáil tintrí. Cuireadh bac air le teacht [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mhic Chumhaill]], a choinnigh féin ina dhúiseacht ag ionanálú nimhe óna shleá, agus mharaigh sé Aillen. De bharr seo, ceapadh é ina cheannaire na [[Fianna|bhFiann]]. ==Ainmneacha== Bhí an-tóir ar an ainm Áillen in Éirinn ársa. Thugtaí scaití an t-ainm ar [[Áine]], bandia na torthúlachta. ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Fhiannaíocht}} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] [[Catagóir:Déithe na nGael]] 0q0h21ukmkhumbesxf38xg9q727toh7 1308591 1308590 2026-04-18T12:11:07Z Marcas.oduinn 33120 /* Tagairtí */Tagairt 1308591 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], neach na tine ba ea '''Áillean''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Áillén'''<ref name=dil />) mac ''Midgna''. Sheinn sé an chláirseach agus chan sé go binn. Ba bhall de na [[Tuatha Dé Danann]] é a raibh cónaí air i [[Mag Mell]]. ==Gníomhartha== De réir ''[[Macgnímartha Finn]]'', gach [[Samhain]] mhealladh sé cách a chodladh lena chuid ceoil, agus ansin dhódh sé [[Teamhair]] chun talaimh lena anáil tintrí. Cuireadh bac air le teacht [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mhic Chumhaill]], a choinnigh féin ina dhúiseacht ag ionanálú nimhe óna shleá, agus mharaigh sé Aillen. De bharr seo, ceapadh é ina cheannaire na [[Fianna|bhFiann]]. ==Ainmneacha== Bhí an-tóir ar an ainm Áillen in Éirinn ársa. Thugtaí scaití an t-ainm ar [[Áine]], bandia na torthúlachta. ==Tagairtí== {{reflist | refs = <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/1051 | teideal = áillén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 17-04-2026}}</ref> }} {{An Fhiannaíocht}} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] [[Catagóir:Déithe na nGael]] m62rikajpllgmwefnl76z10cd49ea4w 1308592 1308591 2026-04-18T12:11:50Z Marcas.oduinn 33120 /* Ainmneacha */Eagrú 1308592 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], neach na tine ba ea '''Áillean''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Áillén'''<ref name=dil />) mac ''Midgna''. Sheinn sé an chláirseach agus chan sé go binn. Ba bhall de na [[Tuatha Dé Danann]] é a raibh cónaí air i [[Mag Mell]]. ==Gníomhartha== De réir ''[[Macgnímartha Finn]]'', gach [[Samhain]] mhealladh sé cách a chodladh lena chuid ceoil, agus ansin dhódh sé [[Teamhair]] chun talaimh lena anáil tintrí. Cuireadh bac air le teacht [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mhic Chumhaill]], a choinnigh féin ina dhúiseacht ag ionanálú nimhe óna shleá, agus mharaigh sé Aillen. De bharr seo, ceapadh é ina cheannaire na [[Fianna|bhFiann]]. == Ainmneacha == Bhí an-tóir ar an ainm ''Áillén'' in Éirinn ársa. Thugtaí scaití an t-ainm seo ar [[Áine]], bandia na torthúlachta. ==Tagairtí== {{reflist | refs = <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/1051 | teideal = áillén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 17-04-2026}}</ref> }} {{An Fhiannaíocht}} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] [[Catagóir:Déithe na nGael]] kgczk97ghcc49id0jeyo2jxzl3f6lio 1308593 1308592 2026-04-18T12:13:29Z Marcas.oduinn 33120 /* Gníomhartha */Eagrú 1308593 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], neach na tine ba ea '''Áillean''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Áillén'''<ref name=dil />) mac ''Midgna''. Sheinn sé an chláirseach agus chan sé go binn. Ba bhall de na [[Tuatha Dé Danann]] é a raibh cónaí air i [[Mag Mell]]. ==Gníomhartha== De réir [[Macgnímartha Finn|Macghníomhartha Fhionn]], gach [[Samhain]] mhealladh sé cách a chodladh lena chuid ceoil, agus ansin dhódh sé [[Teamhair]] chun talaimh lena anáil tintrí. Cuireadh bac air le teacht [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mhic Cumhaill]], a choinnigh féin ina dhúiseacht ag ionanálú nimhe óna shleá, agus mharaigh sé Áillén. De bharr seo, ceapadh é ina cheannaire na [[Fianna|bhFiann]]. == Ainmneacha == Bhí an-tóir ar an ainm ''Áillén'' in Éirinn ársa. Thugtaí scaití an t-ainm seo ar [[Áine]], bandia na torthúlachta. ==Tagairtí== {{reflist | refs = <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/1051 | teideal = áillén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 17-04-2026}}</ref> }} {{An Fhiannaíocht}} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] [[Catagóir:Déithe na nGael]] 8u15px6zpb0tliiw6h67dc2oew924n4 0 89986 1308701 1305830 2026-04-18T20:32:32Z Saighneánach 72809 Typo 1308701 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Is [[ospidéal]] oiliúna é '''Ospidéal Beaumont''' (''Beaumont Hospital'') atá lonnaithe ar an taobh thuaidh de [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]]. Osclaíodh an t-ospidéal i [[1987]]. Tá 820 seomraí leaba san ospidéal. Tá an t-ospidéal mar chuid den ghrúpa Ospidéil [[Coláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn|RCSI]] agus tá caidhreamh [[oideachas]]úil ag an ospidéal le [[ Coláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn]] (RCSI). == Stair == Achtaíodh Acht Ospidéil Lorcáin Naomhtha, ar an [[9 Márta]] [[1943]] (Saint Laurence's Hospital Act, 1943).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.achtanna.ie/ga.act.1943.0003.1.html|teideal=ACHT OSPIDÉIL LORCÁIN NAOMHTHA, 1943|údar=Office of the Houses of the Oireachtas House Services Directorate Bills Office|language=ga|work=www.achtanna.ie|dátarochtana=2021-03-09|archivedate=2021-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309102124/http://achtanna.ie/ga.act.1943.0003.1.html}}</ref> Bhí sé mar aidhm ag an Acht ospidéal poiblí nua, a thógfaí faoina chuid forálacha a chur in áit na dtrí ospidéal stairiúla: Ospidéal Richmond, Ospidéal Whitworth agus Ospidéal Whitworth Hardwicke (ar a dtugtaí na hOspidéil Tí Thionscail i dteannta a chéile). Mar a tharla, áfach, níor tógadh an t-ospidéal nua riamh. Lean na trí hospidéal ar aghaidh den chuid is mó mar a bhí roimhe sin, go dtí gur cuireadh Ospidéal Beaumont, eintiteas ar leith, ina n-áit sa bhliain 1987 (tháinig Sráid Jervis agus an Richmond le chéile).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4145263028831323|teideal=St Lawrence's Hospital|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|language=ga|work=Facebook|dátarochtana=2021-03-09}}</ref> Osclaíodh na doirse don phobal ar 29 Samhain 1987. Macasamhail den [[Ospidéal na hOllscoile, Corcaigh]] a bhí ann ar dtús.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beaumont.ie/index.jsp?p=108&n=114|teideal=Beaumont Hospital - History|work=www.beaumont.ie|dátarochtana=2022-11-29|archivedate=2022-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129222057/http://www.beaumont.ie/index.jsp?p=108&n=114}}</ref> [[File:Welcome to Beaumont Hospital bilingual sign (2020).jpg|mion|clé|Comhartha fáilte go dtí Ospidéal Beaumont]] == Seirbhísí == Soláthraíonn Beaumont raon leathan de sheirbhísí cliniciúla agus speisialtacha agus tá clú agus cáil ar an cúram atá ann.<ref>{{Lua idirlín|url=http://beaumont.ie/files/2009/docs/20090521103150_failte.pdf|teideal=Lámhleabhar na nOthar|údar=beaumont.ie|dátarochtana=2021|archivedate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127215158/http://www.beaumont.ie/files/2009/docs/20090521103150_failte.pdf}}</ref> === Aonad Athshlánúcháin === Tá an tAonad seo suite ar an gcéad urlár agus sainfheidhmíonn sé i dianchúram othair a dteastaíonn tréimhse athshlánúcháin uathu. Tá an Rannóg Fisiteiripe d’Othair Amach, Obrádlann, [[X-ghathach]], [[Ultrafhuaim]], agus [[Leitreacardgram]] mar chuid dár n-áiseanna chomh maith === Ospidéal Naomh Iósaef, Ráth Eanaigh === Is ospidéal géarmhíochaine é Ospidéal Naomh Iósaef agus soláthraítear cúram Míochaine agus Máinliachta d’othair cónaithe, Seirbhísí Cúram Lae agus [[Fisiteiripe]] Othair Amach agus seirbhísí [[Raideolaíocht|Raideolaíochta]]. Tá Aonad Athshlánúcháin ag an Ospidéal chomh maith. [[Íomhá:R.C.S.I Disease Research Centre.jpg|mion|Foirgneamh Smurfit: R.C.S.I Disease Research Centre]] == Maoiniú == Is carthanas cláraithe Fondúireacht Ospidéal Beaumont agus is fiontar tiomsaithe airgid oifigiúil é d’Ospidéal Beaumont.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.beaumontfundraising.ie/|teideal=Fundraising for Patient Care {{!}} Beaumont Hospital Foundation|language=en|work=BHF|dátarochtana=2021-03-09}}</ref> Tá sé d’aidhm ag an bhFondúireacht maoiniú airgid a aimsiú agus a spreagadh ón bpobal ar mhaithe le barr foirfeachta a bhaint amach i gcúram othair in Ospidéal Beaumont. ==Féach freisin== * [[File:Beaumont Hospital, Dublin (2020).jpg|thumb|Príomhshlí isteach go dtí Ospidéal Beaumont]][[Beaumont]] * [[Coláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn]] * [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte]] [[Íomhá:Beaumont Hospital bilingual sign (2020).jpg|mion|Comhartha fáilte go dtí Ospidéal Beaumont]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.beaumont.ie/ Ospidéal Beaumont]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beaumont.ie/|teideal=Beaumont Hospital|work=www.beaumont.ie|dátarochtana=2021-03-09}}</ref> * [https://www.beaumontfundraising.ie/ Fondúireacht]<ref name=":0" /> *[https://www.rcsi.com/dublin/ Coláiste Ríoga na Máinleá in Éirinn / RCSI Ireland]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rcsi.com/dublin/|teideal=RCSI Dublin – Homepage|language=en|work=www.rcsi.com|dátarochtana=2021-03-09}}</ref> * [https://www.rcsihospitals.ie/ Ospidéil RCSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302102724/https://www.rcsihospitals.ie/ |date=2021-03-02 }}<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rcsihospitals.ie/|teideal=Home|language=en|work=RCSI Hospitals|dátarochtana=2021-03-09|archivedate=2021-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210302102724/https://www.rcsihospitals.ie/}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Seirbhísí sláinte]] [[Catagóir:Ospidéil i gContae Bhaile Átha Cliath]] b0cje0x6mw6sa22pkiexpc5edcz21dz 0 91689 1308649 1221844 2026-04-18T19:15:12Z Saighneánach 72809 Typo, change link 1308649 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Ainm géinis den fhofhine ''[[:en:Coronavirinae|Coronavirinae]]''. san fhine [[:en:Coronaviridae|Coronaviridae]], san ord Nidovirales is ea na '''coróinvíris''' nó '''CoV''' (ar a dtugtar freisin na '''víris chorónacha'''). Is grúpa [[víreas]] iad coróinvíris a chruthaíonn [[Galar|galair]] i [[Mamach|mamaigh]] agus in [[Éan|éin]]. I ndaoine, is cúis le coróinvíris [[Ionfhabhtú|ionfhabhtuithe]] sa chonaire [[Riospráid|riospráide]], atá éadrom go hiondúil, ar nós an [[slaghdán|slaghdáin]] choitinn, cé gur féidir le foirmeacha ní ba neamhchoitianta mar [[Géarshiondróm trom riospráide|SARS]], [[Siondróm riospráide an Mheánoirthir|MERS]], agus [[COVID-19]] a bheith marfach. Víris imchlúdaithe iad na '''Coróinvíris''' le [[géanóm]] [[Aigéad ribeanúicléasach|ARN]] ([[aigéad ribeanúicléasach]]) aon-shnáithe le [[polaraíocht]] dhearfach agus le [[Núicléas cille|núicléachaipsid]] de shiméadracht héiliciúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.who.int/westernpacific/health-topics/coronavirus|teideal=Coronavirus|language=en|work=www.who.int|dátarochtana=2020-01-25}}</ref> Tá méid [[Géanóm|ghéanómach]] na gcoróinvíreas idir 26 agus 32 cileabhonn, an ceann is mó le haghaidh víris ARN. ==Fionnachtain== [[Íomhá:SARS-CoV-2 (CDC-23312).png|clé|mion|[[Víoróid]]]] Fuarthas Coróinvíris den chéad uair sna [[1960idí|1960dí]]. Ba iad na cinn is túisce a fuarthas amach ná an Víreas [[Broncais|Bronchitis]] [[Tógálacht|Tógálach]] [[Éan]]úil agus dhá víreas ó [[Cuas (anatamaíocht)|chuasa]] na [[Srón|sróine]] ag othair [[Duine|dhaonna]] a raibh [[slaghdán]] coiteann orthu a d'athainmníodh ina dhiaidh sin coróinvíreas daonna 229E agus coróinvíreas daonna OC43. Aithníodh baill eile den fhine seo ó shin, lena n-áirítear SARS-CoV i 2003, HCoV NL63 i 2004, HKU1 i 2005, MERS-CoV in 2012, agus SARS-CoV-2 nó [[Covid-19|COVID-19]] (ar a dtugtaí 2019-nCoV roimhe seo) in 2019. Bhí ionfhabhtuithe tromchúiseacha chonair riospráide i gceist leis an gcuid is mó díobh seo. ==Ainm agus moirfeolaíocht== [[Íomhá:Coronavirus virion structure.svg|clé|mion|struchtúr]] Tá an t-ainm "coróinvíreas" díorthaithe ón [[An Laidin|Laidin]] ''corona'', rud a chiallaíonn ''[[coróin]]'', nó [[fáinne]] [[Solas|solais]], agus tagraíonn sé do chuma shainiúil na [[Víoróid|víorón]] (foirm ionfhabhtaíoch an víris) faoi [[Leictreonmhicreascóp scanacháin|leictreonmhicreascóp]] (LM) le frainse de theilgin mhóra dhromchlaí bhleibíneacha. Cuirfeadh [[coróin]] [[rí]]<nowiki/>oga nó [[Coróin (réalteolaíocht)|coróin ghréine]] i gcuimhne duit. Cruthatear an [[Moirfeolaíocht (bitheolaíocht)|mhoirfeolaíocht]] seo ag spíce (S) víreasach pepliméirí, gur [[Próitéin|próitéiní]] iad a líontar dromchla an víris agus a shocraíonn óstachtrópacht. Is iad na [[próitéin]]í a chuireann le struchtúr foriomlán na gcoróinvíreas uile ná an spíce (Sp), an t-imchlúdach víris (ImV), an [[scannán]] (Sc), agus an [[Núicléas cille|núicléacaipsid]] (Nc). I gcás sonrach an choróinvíris GTR ([[Béarla]]: SARS) (féach thíos), is trí mheán sainfhearann ​​sainmhínithe gabhdóir-nascadh ar an spíce (Sp) a cheanglaítear an víreas lena ghabhdóir [[Cill (bitheolaíocht)|ceallach]], ceangal idir an víreas agus a ghabhdóir ceallach, [[einsím]] thiontaithe angaitheannaine 2 (ETA2).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Structure of SARS Coronavirus Spike Receptor-Binding Domain Complexed with Receptor|url=https://science.sciencemag.org/content/309/5742/1864|journal=Science|date=2005-09-16|issn=0036-8075|pmid=16166518|pages=1864–1868|volume=309|issue=5742|doi=10.1126/science.1116480|language=en|author=Fang Li, Wenhui Li, Michael Farzan, Stephen C. Harrison}}</ref>[[File:coronavirus replication.png|thumb|upright=1.36|Timthriall ionfhabhtaithe an choróinvíris|alt=|clé]]Tá [[próitéin]] níos giorra cosúil le spíce ar a dtugtar haemaglútainin eistearáis (HE) ag roinnt coróinvíreas (go háirithe baill an fhoghrúpa ''Betacoronavirus'' A). ==Macasamhlú== Tar éis dó dul isteach sa [[Cill (bitheolaíocht)|chill]] óstaigh, tá an cáithnín víreasach neamhbhrataithe, agus téann a ghéanóm isteach sa chíteaplasma cille. Tá caidhp 5′mheitileach agus eireaball 3′pholadaniláilte ag [[géanóm]] an choróinvíris [[Aigéad ribeanúicléasach|ARN]], a ligeann don ARN ceangal le ribeasómna na cille óstaí le haghaidh aistrithe. Ionchódaíonn géanóim an choróinvíris próitéin ar a dtugtar polaiméaráis ARN atá ARN-spleách (ApAs), a cheadaíonn don ghéanóm víreasach tras-scríobh a dhéanamh chuig chóipeanna nua de ARN ag baint úsáide as innealra na cille óstaí. Is é an ApAs an chéad phróitéin atá le déanamh; nuair a aistrítear an géin a bhí ag ionchódú an ApAs, cuireann stopchódón deireadh leis an aistriúchán. ==Tras-seoladh== Ceaptar go dtarlóidh tras-seoladh na gcoróinvíreas go príomha i measc dlúththeagmhálaithe trí bhraoiníní [[Riospráid|riospráide]] a ghintear trí [[Sraothartach|shraothartach]] agus [[Casacht|chasachtaí]]. Tá idirghníomhú spíc[[Próitéin|phróitéin]]í an choróinvíris le ghabhdóir na hóst[[Cill (bitheolaíocht)|chille]] chomhlántaí lárnach i gcinntiúchán [[trópacht]] an [[Fíochán|fhíocháin]], na hionfhabhtaíochta, agus raon [[Speiceas|speicis]] an virís. Mar shampla, ionfhabhtaíonn an coróinvíreas [[Géarshiondróm trom riospráide|SARS]] [[Cill (bitheolaíocht)|cealla]] daonna trí gabhdóir na h[[einsím]]<nowiki/>e thiontaithe angaitheannaine 2 a ghramú. == Eipidéimeolaíocht == === Ainmhithe === Bhí 54 brath dearfach ann den coróinvíreas [[Bó|buaibheach]] in [[Éire|Éirinn]] sa bhliain 2014<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/publications/2016/AnnualReport2014IrishDesignerfinalversion011216.pdf|teideal=TÁSTÁIL DHIAGNóISEACH DO GHALAIR EALLAIGH - IONFHABHTú VÍRIS RIOSPRÁIDE|údar=agriculture.gov.ie|sloinne=|dáta=2015|editor=Tuarascáil Bhliantúil 2014|dátarochtana=2020|archivedate=2019-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191019013938/https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/publications/2016/AnnualReport2014IrishDesignerfinalversion011216.pdf}}</ref> ach ní raibh ac cás amháin i 2015. [[Íomhá:2003 Probable cases of SARS - Worldwide.svg|clé|mion|[[Géarshiondróm trom riospráide]] - SARS]] === 2002-2005 === Taifeadadh [[Géarshiondróm trom riospráide|SARS]] (SARS-CoV) den chéad uair sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain [[2002]] agus scaip an víreas go tapa ar fud [[An Domhan|an domhain]]. Fuair níos mó ná 800 duine bás leis. [[Íomhá:2015 MERS in South Korea.svg|clé|mion|2015: [[MERS-CoV]] sa [[An Chóiré Theas|Chóiré Theas]]]] === 2012-inniu === Ón bhliain 2012, bhí cásanna de ghalar tromchúiseach riospráide mar gheall ar ionfhabhtú coróinvíris Shiondróm Riospráide an Mheánoirthir (MERS-CoV) ag tarlú i [[Leithinis]] na h[[An Araib|Araibe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/taisteal/comhairle-taistil-de-reir-tire/a-z-liosta-na-dtiortha/an-iordain/|teideal=An Iordáin - Department of Foreign Affairs and Trade|language=en|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2020-01-25}}</ref> Ó 2012 go dtí 2019, thuairiscigh an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|EDS]] (an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]]) 858 bás.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.who.int/emergencies/mers-cov/en/|teideal=WHO {{!}} Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV)|work=WHO|dátarochtana=2020-01-25}}</ref> === 2019-2020 === Tháinig [[Covid-19|COVID-19]] (nó 2019 n-CoV)<ref>{{Cite news|url=https://www.wired.com/story/coronavirus-has-a-name-the-deadly-disease-is-covid-19/|teideal=Coronavirus Has a Name: The Deadly Disease Is Covid-19|language=en|work=Wired|dátarochtana=2020-02-15}}</ref> chun solais i [[Wuhan]] sa [[An tSín|tSín]] ar 31 Nollaig 2019.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cruinniú ag Eagraíocht Dhomhanda Sláinte faoi víreas marfach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2020/0122/1110058-cruinniu-ag-eagraiocht-dhomhanda-slainte-faoi-vireas-marfach/|date=2020-01-22|language=ga}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.who.int/news/item/27-04-2020-who-timeline---covid-19|teideal=Archived: WHO Timeline - COVID-19|language=en|work=www.who.int|dátarochtana=2022-12-27}}</ref> Ach scaipeadh COVID-19 i bhfad roime shin. Mar shampla, bhuail Covid fear sa Fhrainc i mí na Nollag 2019..<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/851091042/french-doctors-find-covid-case-from-december-a-month-before-1st-known-case-there|teideal=French Doctors Find COVID-19 Case From December — A Month Before 1st Known Case There|údar=Laurel Wamsley|dáta=2020-05-05|language=en|work=NPR|dátarochtana=2022-12-27}}</ref><ref>I mí na nollag 2019, bhuail Covid fear sa Fhrainc Níorbh fholáir é a chur san ospidéal Jean Verdier i mBondy ar 27/12/2019. Ní raibh na húdaráis in ann bealach an ionfhabhtaithe a aithint. Rinne an fear taisteal ar bith.</ref> Sa [[duine]], tá na siomptóim cosúil le siomptóim an fhliú b'fhéidir: [[fiabhras]] ard, [[tinneas cinn]], [[casacht]] thirim, giorra anála, agus b'fhéidir [[niúmóine]], srl. Is é an t-eatramh goir 2-14 lá; airmheánach 5.2 lá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-incubation-period/|teideal=Coronavirus Incubation Period (COVID-19) - Worldometer|language=en|work=www.worldometers.info|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> I dtús na bliana 2020, bhí imeachtaí poiblí le [[Bliain Nua na Síneach]] a cheiliúradh i m[[Béising]], Huanggang agus [[Wuhan]] curtha ar ceal in iarracht srianta a chur ar ráig den víreas, a bhí ag scáipeadh ar fud na tíre.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Imeachtaí leis an Bhliain Nua a cheiliúradh i mBéising ar ceal|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2020/0123/1110358-ordaithe-dianghlasala-i-gcathracha-sa-tsin-toisc-vireas-marfach/|date=2020-01-23|language=ga}}</ref> Dúradh leis an 11 milliún duine a bhfuil cónaí orthu i gcathair Wuhan gan imeacht ón cheantar mura bhfuil géarghá leis. Druideadh príomh-mhargadh na [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]], [[Pictiúrlann|pictiúrlanna]] agus caiféanna. ==Coróinivíris dhaonna== [[File:Coronavirus virion structure.svg|thumb|Léaráid den choróinvíreas a bhaineann le siondróm riospráide an Mheánoirthir SARSr-CoV virion]] Tá éagsúlacht mhór bainte le toisc riosca na gcoróinvíreas. Féadann cuid acu níos mó ná 30% díobh siúd atá ionfhabhtaithe (mar shampla MERS-CoV) a mharú, agus tá cuid acu neamhdhíobhálach go leor, amhail an an slaghdán coitianta. Coróinvíris is cúis le slaghdáin a bhfuil siomptóim láidir orthu, mar shampla [[fiabhras]], agus scornach tinn ó [[Adanóidí|adanóidí]] ata, a tharlaíonn go príomha i séasúir an gheimhridh agus go luath san earrach. Is cúis le coróinvíris [[niúmóine]] (niúmóine víreasach díreach nó niúmóine baictéarach tánaisteach) agus broincíteas (broincíteas víreasach tánaisteach nó broincíteas baictéarach díreach). Tá pataigineacht uathúil ag an coróinvíreas daonna a ndearnadh poiblíocht mhór air agus a fuarthas amach sa bhliain 2003, SARS-CoV, gur cúis le [[géarshiondróm trom riospráide]] (SARS), toisc go bhfuil sé ina chúis le hionfhabhtuithe sa chonair riospráide uachtarach agus íochtarach. Tá sé speiceas de choróinvíris dhaonna ar eolas, agus tá speiceas amháin foroinnte ina dhá shraith dhifriúla, rud a fhágann go bhfuil seacht dtréithchineál de na coróinvíris dhaonna ann ar fad. Táirgeann ceithre cinn de na tréithchineálacha seo airíonna éadroma ginearálta den [[Slaghdán|slaghdán coitianta]]: #Coróinivíreas daonna OC43 (HCoV-OC43), den ghéineas β-CoV #Coróinivíreas daonna, β-CoV, á cosúlacht 75% ag a géanóm le OC43<ref>[https://nextstrain.org/groups/blab/beta-cov Nextstrain, phylogenetic tree of Beta-CoV]</ref> #Coróinivíreas daonna 229E (HCoV-229E), α-CoV #Coróinivíreas daonna NL63 (HCoV-NL63, New Haven coronavirus), α-CoV &ndash; agus cruthaíonn trí thréithchineál (dhá speiceas) airíonna a d’fhéadfadh a bheith dian; is tréithchineálacha de β-Co gach ceann acu díobh seo: #Coróinvíreas a bhaineann le siondróm riospráide an Mheánoirthir (MERS-CoV), ar a dtugtaí ''coróinvíreas mucúil 2012'' roimhe seo agus ''HCoV-EMC'' #Géarshiondróm trom riospráide-coróinvíreas (SARS-CoV nó ''Gnáth-SARS'') #Géarshiondróm trom riospráide-coróinvíreas 2 (SARS-CoV-2) ar a dtugtaí ''2019-nCoV'' nó "coróinvíreas mucúil 2019" roimhe seo. Scaipeann na coróinvíris HCoV-229E, -NL63, -OC43, agus -HKU1 go leanúnach sa phobal daonna agus bíonn siad ina gcúis le hionfhabhtuithe riospráide i measc daoine fásta agus leanaí ar fud an domhain. == Féach freisin == * [[COVID-19]]: ráig sa bhliain 2020 * [[Ráig coróinvíreas 2019–2020]] * Chun tuilleadh eolais a fháil, téigh chuig an rannán ionfhabhtaithe coróinvíris de láithreán gréasáin an EDS [https://www.who.int/health-topics/coronavirus anseo] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir: Coronaviridae | ]] [[Catagóir:Galair riospráide]] [[Catagóir:Paindéim COVID-19]] pb3ltf7ub8nxng5o4ism6dnddhywmb8 0 92191 1308666 1173986 2026-04-18T19:29:26Z Saighneánach 72809 Typo 1308666 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cúige ab ea '''Cửu Long,''' suite sa Mekong í [[Vítneam]]. Cruthaíodh Cửu Longí 1976 ó Cúige Víhn Long agus Cúige Víhn Bihn. I 1992, chuaigh Cửu Long isteach i gCúigí Víhn Long agus Víhn Bihn. == Tréithe == * Achar: 3,856cm² * Daonrá: 1,979,800 (1992) == Sanasaíocht == Í Vítneaimis, ciallaíonn Cửu Long "naoi dragan" (a thagann ó na Sín-Vítneaimis 九龍), ag treoraigh go na Mekong, nó í Vítneaimis mar an "Abhann dé naoi Dragain." Féach freisin: Kowloon í [[Hong Cong]]. [[Catagóir:Vítneam]] e2328c6iwo8qgkbnia4gq4siixj9wgw 1308667 1308666 2026-04-18T19:29:44Z Saighneánach 72809 /* Tréithe */Typo 1308667 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cúige ab ea '''Cửu Long,''' suite sa Mekong í [[Vítneam]]. Cruthaíodh Cửu Longí 1976 ó Cúige Víhn Long agus Cúige Víhn Bihn. I 1992, chuaigh Cửu Long isteach i gCúigí Víhn Long agus Víhn Bihn. == Tréithe == * Achar: 3,856cm² * Daonra: 1,979,800 (1992) == Sanasaíocht == Í Vítneaimis, ciallaíonn Cửu Long "naoi dragan" (a thagann ó na Sín-Vítneaimis 九龍), ag treoraigh go na Mekong, nó í Vítneaimis mar an "Abhann dé naoi Dragain." Féach freisin: Kowloon í [[Hong Cong]]. [[Catagóir:Vítneam]] ky7fnp9ib2vgf7ekhn32goz9h2umzgn 0 92204 1308707 1033816 2026-04-18T20:37:33Z Saighneánach 72809 Typo 1308707 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Porterstown Park in lockdown.jpg|mion|2020 in Éirinn: Páirc Porterstown faoi ghlas ]] Is '''ordú dianghlasála''' é '''dianghlasáil'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/dianghlas%C3%A1il/ga/|teideal="dianghlasáil"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-01-25}}</ref> nó '''cuibhriú'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seo-agaibh-focloir-beag-bearla-gaeilge-an-choroinviris/|teideal=Seo agaibh Foclóir Beag Béarla-Gaeilge an Chóroínvíris|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-01-25}}</ref> agus bealach chun daoine a [[Leithlisiú (cúram sláinte)|leithlisiú]] ó dhaoine eile. Is beart slándála é de ghnáth, nuair a mbíonn staid éigeandála nó [[paindéim]] fógartha. [[Íomhá:M50 looking north at Castleknock flyover.jpg|mion|An M50 i mBÁC ag 2pm ar 11 Aibreán 2020 ]] == Féach freisin == * [[Leithlisiú (cúram sláinte)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-sláinte}} {{DEFAULTSORT:Ordu dianghlasala}} [[Catagóir:Paindéimí]] [[Catagóir:Paindéim COVID-19]] [[Catagóir:Slándáil]] 3avt8f188n0kw4liabz1wbekafth59u 0 92371 1308638 1287735 2026-04-18T18:57:52Z Saighneánach 72809 Typo 1308638 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Reáchtáladh '''Cruinniú na Cásca''' ar [[Luan Cásca]] 2017,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/Eleathanach%20260_0.pdf|teideal=Eleathanach 260|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607073916/https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/Eleathanach%20260_0.pdf}}</ref> agus tharla '''Cruinniú na nÓg''' na blianta ina dhiaidh sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.creativeireland.gov.ie/ga/oige-ildanach/cruinniu-na-nog/|teideal=Cruinniú na nÓg|language=ga-IE|work=Creative Ireland Programme|dátarochtana=2020-04-13}}</ref> Féile aon lá amháin atá ann, dírithe ar leanaí idir 0-18 mbliana d'aois ina ndéanfar ceiliúradh ar Chruthaitheacht, Ealaín agus Taibhléiriú na nÓg.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bí Cróga Bí Cruthaitheach|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0520/1450236-bi-croga-bi-cruthaitheach/|date=2024-05-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá sé mar aidhm ag an lá páistí agus daoine óga a chumasú chun léiriú cruthaitheach a fhorbairt trí dheiseanna a thairiscint chun freastal ar imeachtaí go háitiúil, saor in aisce.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.creativeireland.gov.ie/en/event/open-call-cruinniu-na-nog/|teideal=Open Call - Cruinniú na nÓg|language=en-US|work=Creative Ireland Programme|dátarochtana=2020-04-13|archivedate=2020-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413074656/https://www.creativeireland.gov.ie/en/event/open-call-cruinniu-na-nog/}}</ref> Ardán atá san fhéile do dhaoine óga lena gcruthaitheacht féin, a dtallann agus a scileanna ealaíne a chur i láthair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cruinniu.creativeireland.gov.ie/|teideal=Cruinniú na nÓg - A day of free creativity for children and young people|údar=cruinniu.creativeireland.gov.ie|language=en-US|work=Cruinniú na nÓg|dátarochtana=2024-06-05}}</ref> == 2017 == Reáchtáladh ''Cruinniú na Cásca'' ar an [[17 Aibreán]] [[2017]]. Imeachtaí poiblí saor in aisce é a bhí ar siúl i m[[Baile|bailte]] agus i g[[Cathair (lonnaíocht)|cathracha]] ar fud na h[[Éire|Éireann]]. Bhí béim ar [[Cultúr|chultúr]] agus ar [[Cruthaitheacht|chruthaitheacht]]. Bhí imeachtaí éagsúla ar siúl don [[teaghlach]] iomlán. Bhí [[ceol]] agus [[damhsa]] beo, [[códú]], [[Amharclann|amharclannaíocht]], ceardlanna ceoil agus [[Ealaín|ealaíon]], cainteanna agus blaiseadh bia, léitheoireacht agus ábhar ar scáileán agus imeachtaí speisialta eile ar siúl ar an lá speisialta seo. == 2018 == Reáchtáladh an chéad ''Chruinniú na nÓg'' ar an [[23 Meitheamh]] [[2018]]. Cuireadh níos mó ná 500 imeacht ar siúl i gcathracha, i mbailte agus i sráidbhailte ar fud na tíre. Is tionscnamh suaitheanta de chuid Phlean Óige Ildánaí an chláir Éire Ildánach é ''Cruinniú na nÓg'' chun scaoileadh le cumas cruthaitheach [[Leanbh|leanaí]] agus daoine óga.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cruinniu.creativeireland.gov.ie/|teideal=leathanach baile|údar=cruinniu.creativeireland.gov.ie|dáta=2021|language=ga|work=Cruinniú na nÓg|dátarochtana=2021}}</ref> == 2021: Lá Náisiúnta Cruthaitheachta == Reáchtáladh Lá Náisiúnta Cruthaitheachta na hÉireann do pháistí ar an 12 Meitheamh 2021. Chraol [[TG4]] 'Cruthaím', dírithe ar na tallanna ar leith ag Gaeilgeoirí óga as gach contae in Éirinn agus ar dhaoine óga ón diaspóra <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLbcLsUBW9b3BvuTbtMKBXmuyJq6Ygg3Rg|teideal=Cruthaím {{!}} Cruinniú na nÓg 2021 - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2021-06-26}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:Códú]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] [[Catagóir:Meitheamh]] 76tp5p151oiwkpwku8001l0x8rxd350 0 92412 1308651 1108400 2026-04-18T19:17:55Z Saighneánach 72809 Typo 1308651 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:York Street, Belfast (26643662608).jpg|mion|220x220px|Sráid York, 17 Aibreán 1941]] Feachtas [[Buama|buamála]] [[Luftwaffe]], faoi choim na h[[oíche]], ab ea '''Blitz Bhéal Feirste,''' ó 7 Aibreán go dtí [[6 Bealtaine]] [[1941]]. [[Íomhá:Donegall Place, Belfast (26643662598).jpg|mion|1941: Donegall Place]] == 7/8 Aibreán 1941 == Thug scuadrún beag de [[Eitleán|eitleáin]] [[An Ghearmáin|Ghearmánacha]] ruathar faoi dhuganna Bhéal Feirste agus maraíodh 13 duine. Thug criúnna na Luftwaffe tuairisc go raibh córas cosanta [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] “ ar chaighdeán íseal, gur beag atá ann de agus nach leor é”.<ref>{{Lua idirlín|url=http://hist.scoilnet.ie/docs/ceim3seisiun3.pdf|teideal=Blitz Bhéal Feirste|údar=hist.scoilnet.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2021-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415125636/http://hist.scoilnet.ie/docs/ceim3seisiun3.pdf}}</ref>[[Íomhá:Bridge Street, Belfast (38704444290).jpg|mion|1941: Bridge Street]] == 15 Aibreán 1941 == Thug 180 eitleán Gearmánach ruathar istoíche faoi Bhéal Feirste ar feadh cúig huaire go leith. Maraíodh 900 duine - an líon is mó daoine a maraíodh in aon chathair seachas Londain in aon aer-ruathar amháin. Cuireadh seirbhís bia éigeandála ar fáil do 70,000 duine. Rinneadh damáiste do 35,000 [[teach]] agus scriosadh 11 [[Eaglais (foirgneamh)|eaglais]], 2 [[ospidéal]] agus 2 [[scoil]]. Sheol [[Éamon de Valera|de Valera]] 70 fear le hinnill dóiteáin ó [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], ó [[Dún Laoghaire|Dhún Laoighaire]], ó [[Dún Dealgan|Dhún Dealgan]] agus ó [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]]. [[Íomhá:Antrim Road corner of Duncairn Gardens, Belfast (38704444360).jpg|mion|1941: Antrim Road (Duncairn Gardens)]] == 4/6 Bealtaine 1941 == Caitheadh 6,000 aireagán [[Loiscneach|loisneach]] anuas ar cheantar an chuain, ar [[Monarcha|mhonarchana]] agus ar longchlósanna. Scriosadh an chuid is mó do Harland & Wolfe.<ref>{{Lua idirlín|url=http://history5thyear.blogspot.com/2013/03/blitz-beal-feirste-le-linn-dara-cogadh.html|teideal=An coirnéal stair.: Blitz Béal Feirste le linn an Dara Cogadh Domhanda.|údar=Marcus Ó Cearúil|dáta=2013-03-21|work=An coirnéal stair.|dátarochtana=2020-04-15}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Iarmhairtí == Is mór an damáiste a rinneadh i lár na [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]]. Scríobhadh ceannlínte faoi i [[Nuachtán|nuachtáin]] na Gearmáine ag an am fiú. == Féach freisin == * [[An Blitz]] *"D'imigh sin agus Tháinig seo" le [[Séamus Mac Seáin]], le cuimhní cinn ón mBlitz i [[Béal Feirste|mBéal Feirste]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/dimighsin.html|teideal=D'imigh sin agus Tháinig seo Séamus Mac Seáin|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2019-12-29}}</ref> [[Íomhá:High Street and Bridge Street, Belfast (26643662588).jpg|mion|1941: High Street agus Bridge Street]] == Tagairtí == {{reflist}}<br /> [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] nl75s384o9tdw3vdw4lymx7ss5baeo9 0 92476 1308711 1292657 2026-04-18T20:47:02Z Saighneánach 72809 Typo 1308711 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|mion|síníodh geall i gcoinne an choinscríofa ar fud na tíre]] Tharla '''Géarchéim an Choinscríofa'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/conscription%20/|teideal="conscription "|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-04-18}}</ref> in Éirinn sa bhliain 1918. I ndiaidh [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]], chuaigh an [[náisiúnachas]] Éireannach chun géire, agus bagairt an choinscríofa ag dul i bhfeidhm ar an tír. Rinneadh radacú ar mheon na nÉireannach mar sin. Chuir an Ghearmáin tús le hionsaí ollmhór ar an bhFronta Thiar ar [[21 Márta]] [[1918]] ("[[Ionsaí an Earraigh, 1918|Ionsaí an Earraigh]]"). Agus tuairiscí scanrúla os a gcomhair ón bh[[An Fhrainc|Frainc]], mhol comhaireacht cogaidh na Breataine an [[coinscríobh]] a shíneadh go hÉirinn (bhí an coinscríobh i bhfeidhm sa Bhreatain ó 1916 ar aghaidh).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/documents/history/2021/01/u6.-bileoga-oibre-na-sraithe-sinsearai-c.2.pdf|teideal=AONAD 6: Cuid a Dó - Réabhlóid Pholaitiúil: Borradh Shinn Féin / GÉARCHÉIM AN CHOINSCRÍOFA|údar=UCC / Atlas of the Irish Revolution|dáta=|dátarochtana=2021}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/documents/history/2021/01/u6.-lc-worksheets-the-rise-of-sinn-fein-p.2.pdf|teideal=Unit 6: Part 2 - The Rise of Sinn Féin and the First Dáil|údar=UCC / Atlas of the Irish Revolution|dátarochtana=2021}}</ref> Tharla cliseadh Chomhdháil na hÉireann in Aibreán 1918 ag an am céanna [[Íomhá:Irish Conscription 1918 John Dillon Roscommon Rally.jpg|mion|[[Seán Diolún|John Dillon]] ag caint ag mórchruinniú i gcoinne an choinscríofa i m[[Bealach an Doirín]], [[Contae Ros Comáin|Co. Ros Comáin]]|alt=]] [[Íomhá:Irish Peace Park, the three Irish Divisions.jpg|mion|Páirc Síochána d'Oileán na hÉireann, Messines sa Bheilg]] == Na hImeachtaí == * Ar 16 Aibreán, ritheadh an tAcht um Sheirbhís Mhíleata i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Teach na dTeachtaí]]. De réir an bhille sin, bhí [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] an [[coinscríobh]] a chur i bhfeidhm ar fhir Éireannacha a bhí in aois seirbhíse míleata.<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=DEICH mBLIANA na gCUIMHNEACHÁN|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref> Ach bhí lucht [[Sinn Féin|Shinn Féin]][[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|, Óglaigh na hÉireann]], [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí Lucht Oibre na hÉireann]], agus lucht an [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dúchais]] aontaithe i bhfeachtas frithchoinscríofa * Ar 18 Aibreán, i d[[Teach an Ardmhéara]], BÁC, ag comhdháil uile-pháirtí, glacadh leis an ngealltanas chun ‘Diúltú do cheart Rialtas na Breataine seirbhís éigeantach a fhorfheidhmiú sa tír seo’ agus ag gealladh chun ‘cur i gcoinne na coinscríofa leis na meáin is éifeachtaí atá ar fáil againn’. * Ar 21 Aibreán, síníodh geall i gcoinne an choinscríofa ar fud na [[Tír|tíre]] mar fhreagra ar an mBille. Ba é an "Irish Anti-Conscription Committee" a thug an geall isteach ar dtús, coiste ar a raibh ceannairí móra náisiúnaithe, ina measc [[Éamon de Valera]], [[Seán Diolún|John Dillon]] agus [[Art Ó Gríofa]]. * Ar 23 Aibreán, rinne Páirtí an Lucht Oibre agus Gluaiseacht na gCeardchumann stailc ghinearálta a ghairm. Go háirithe, thacaigh an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]] go díograiseach leis an ngluaiseacht frithbheartaíochta. Dé Domhnaigh an 21 Aibreán shínigh beagnach dhá mhilliún duine an gealltanais frithchoinscríofa taobh amuigh de gheataí [[Eaglais (foirgneamh)|eaglaisí]]. Léirigh sé seo go raibh pobal na hÉireann ag dul i gcoinne an chogaidh ag an am sin. Cé gurb é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] is mó a chur i gcoinne an Bhille i [[Westminster]], ba é [[Sinn Féin]] a rinne an cáineadh ba ghlóraí faoin bhfeachtas i gcoinne an choinscríofa agus chuaigh siad i bhfeidhm ar go leor de mhuintir na tíre. == Cos ar bolg an stáit == Chuaigh lucht na gluaiseachta [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnta]] le chéile chun cur in aghaidh an [[Géarchéim an Fhrithchoinscríofa|choinscríofa]]. Ach nuair a thosaigh siad ag déanamh agóide, ní raibh cúl ar an [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas]] ach iad a chaitheamh i b[[príosún]]. Mar shampla: * Ar an [[10 Aibreán]] [[1918]] cimíodh [[Piaras Béaslaí|Piaras Béaslaí.]] Daoradh chun ceithre mhí príosúnachta é, agus tugadh go [[Príosún Mhuinseo|Muinseo]] é.   * [[Constance Gore-Booth Markiewicz]]: príosúnaíodh arís í, mar gheall ar an pháirt a bhí aici san fheachtas in aghaidh an choinscríofa. == Iarmhairtí == Ba chor cinniúnach í Géarchéim na Coinscríofa i [[Stair na hÉireann|Stair na hÉireann]] agus dóibh uile a bhí bainteach léi an am sin. * Bhí borradh ar earcaigh nua chuig Óglaigh na hÉireann, Sinn Féin agus [[Cumann na mBan]] le linn ghéarchéim an coinscríofa. Dhianaigh aonaid na nÓglach druileáil oíche rúnda. * Bhí méadú géar ar líon na n-ionsaithe chun airm agus armlón a fháil. * Rinneadh Géarchéim an Choinscríofa ardú Shinn Féin a dhaingniú. * Cáineadh Páirtí na hÉireann faoi [[Seán Diolún|John Dillon]] nár éirigh leo an bille a threascairt i b[[Parlaimint]] ar an gcéad dul síos. == Féach freisin == * Ionsaí ar an [[RMS Leinster]] (long phaisinéirí, 1897-1918) * [[Ionsaí an Earraigh, 1918|Ionsaí an Earraigh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:1918]] [[Catagóir:Géarchéim]] cfwcniab3en55mr7y7rn50da9xokvm1 0 92775 1308681 1245530 2026-04-18T19:48:52Z Saighneánach 72809 Typo 1308681 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Saothar Ealaíne}} Is é atá i gceist leis an '''The Pale Blue Dot''' (''An Ponc Faon Gorm'' nó ''An Ponc Bánghorm'') ná [[grianghraf]] den domhan. Glacadh é ar an gceathrú lá déag Feabhra [[1990]], ón spásárthach taiscéalaithe [[Voyager 1]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Ponc Faon Gorm|url=https://www.youtube.com/watch?v=5SIqFSh9690|language=ga-IE|author=[[Eoin P. Ó Murchú]]}}</ref> Sé mhíle milliún ciliméadar ón domhan a bhí an spásárthach taiscéalaithe nuair a glacadh é. Sa ghrianghraf níl sa domhan ach picteilín amháin, ponc beag bídeach in ollfhairsinge an spáis. Is é an [[réalteolaí]] agus an t-údar [[Carl Sagan]] a mhol do [[Nasa]] an ceamara a chasadh i dtreo an domhain agus Voyager 1 ag fágáil an [[Grianchóras|ghrianchórais]]. Dar le Sagan gur léirigh an pictiúr, ponc bídeach faon [[Solas|solais]] i nduibheagán gan chríoch an spáis, comhthéacs níos leithne do shaol an duine daonna. Rinne Sagan píosaí cáiliúil tráchtaireachta ar an bpictiúr i léachtaí agus ina leabhar ''Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space.'' [[Íomhá:You are here.png|mion|Sé mhíle milliún ciliméadar (3.7 billiún míle) ón domhan a bhí an ceamara, níl le feiceáil den [[Domhan]] ann ach ponc bídeach sa chianspás: an ponc bánghorm beagnach leathbhealach in airde ar an nga donn ar dheis.]] ==Leagan Gaeilge de chaint Sagan== ''Ón bpointe faire seo i bhfad as, seans go ndéarfá nach ní inspéise an Domhan. Ach ní hamhlaidh an scéal dúinne. Féach arís an ponc úd. Sin an áit seo. Sin ár mbaile. Sin sinne. Áit a bhfuil gach éinne a dtugann tú grá dóibh, gach éinne a bhfuil aithne agat orthu, gach éinne ar chuala tú trácht orthu riamh, gach duine daonna dá raibh riamh ann, chaitheadar a saol anseo. Gach aon rud a chúisigh áthas nó fulaingt sa duine, na mílte de reiligiúin dhóchasacha, idé-eolaíochtaí agus teagaisc eacnamaíocha, gach sealgaire agus soláthraí, gach laoch is gach cladhaire, gach duine a chruthaigh agus a scrios sibhialtachtaí, gach rí agus tuathánach, gach lánúin óg ghrámhar, gach athair is máthair, gach páiste lán dóchas, gach ceapadóir agus gach taiscéalaí, gach múinteoir moráltachta, gach polaiteoir cam, gach mór-réalta, gach ceannaire ró-ard, gach naomh is gach peacach i stair ár speicis – ar cháithnín deannaigh ar foluain i nga gréine. [[Íomhá:An Ponc Faon Gorm Pale Ble Dot Eoin P. Ó Murchú.png|mion|"Tá tusa anseo ǃ" An Ponc Faon Gorm ]] ''Ardán an-bheag is ea an domhan sa chomhthéacs ollmhór cosmach. Cuimhnígí ar na haibhneacha fola atá doirte ag a liacht sin ginearál agus impire glórmhar ionas go bhféadfaidís a bheith ina gceannairí seal ar chuid bhídeach de phonc. Smaoinígí ar an gcruálacht gan stad atá imeartha ag dream a chónaíonn i gcúinne amháin den phicteilín seo orthu sin a chónaíonn i gcúinne eile, dreamanna ar deacair aon difear eatarthu a aithint. Nach minic acu míthuiscint, nach mór an fonn maraithe orthu, nach teasaí a bhfuath. Tugann an ponc seo de sholas faon dúshlán an bhuaileam sciath sin ar fad, ár mórchúis gan chúis, agus, leis, tugann dúshlán na seafóide sin a bhíonn orainn, seafóid a cheapadh go bhfuil tosaíocht éigin ag an duine sa chruinne seo. Dúradán uaigneach is ea ár bpláinéad san olldorchadas cosmach thart timpeall orainn - san ollfhairsinge seo - níl rud ar bith a thugann le fios go dtiocfaidh cúnamh ó áit éigin eile le muid a shábháil orainn féin. ''Ar feadh ár n-eolais, ár ndomhan féin an t-aon phláinéad a bhfuil aon ní beo le fáil air. Níl aon áit eile, sa ghearrthréimhse pé ar bith, a bhféadfadh ár speiceas dul ar imirce ann. Cuairt a thabhairt? B’fhéidir é. Cónaí? Ní go fóill. Más olc maith linn é, don am i láthair is ar thalamh an domhain is gá an fód a sheasamh. Dúradh cheana go mbaineann an réalteolaíocht an mórtas dínn agus go gcuireann sé lenár gcarachtar mar dhaoine. Seans nach fearr mar léiriú ar bhaois agus ar éirí in airde an duine dhaonna ná an íomhá seo dár ndomhan bídeach i bhfad as. Dar liomsa, treisíonn sé an dualgas atá orainn plé go cineálta lena chéile agus a chinntiú go gcaomhnóidh muid agus go léireoidh muid meas ar an bponc faon gorm, an t-aon bhaile a bhí riamh againn.'' ==Féach freisin== * [[An Mirlín Gorm]] == Naisc sheachtracha == * Eoin P. Ó Murchú: https://www.youtube.com/watch?v=5SIqFSh9690 == Tagairtí == {{Reflist}} [[catagóir:An Domhan]] {{DEFAULTSORT:Pale Blue Dot, The}} [[Catagóir:Cianspás]] [[Catagóir:Réalteolaíocht]] llaafpcm8frzwzsclye5y7miz2vv0hd 0 92985 1308654 1194705 2026-04-18T19:20:36Z Saighneánach 72809 Typo 1308654 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Thug [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh]]<ref>nó "Cúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach" ag an am</ref> a breithiúnas i gCás 26/62, '''Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen''' ar an [[5 Feabhra]] [[1963]]. Ardaíodh cánacha san [[An Ísiltír|Ísiltír]], agus chuir an [[comhlacht]] iompair, Van Gend en Loos, go láidir i gcoinne.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=NV Algemene Transport- en Expeditie Onderneming van Gend & Loos v Netherlands Inland Revenue Administration|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:61962CJ0026|date=5 February 1963|issue=Case 26-62|language=en}}</ref> [[Íomhá:Sleutelhanger van Gend & Loos.JPG|clé|mion|[[fáinne]] eochracha comhlacht Van Gend & Loos]] == Breithiúnas == [[Íomhá:Maastricht, Statensingel, Van Gend & Loos (1).jpg|mion|Comhlacht Van Gend & Loos, [[Maastricht]]|clé]]Leag an Chúirt síos an prionsabal i n[[dlí]] [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] ([[dlí an Aontais Eorpaigh]] anois) a thugtar "éifeacht dhíreach"<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Direct effect of European Union law|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Direct_effect_of_European_Union_law&oldid=1000270116|journal=Wikipedia|date=2021-01-14|language=en}}</ref> air sa lá atá inniu annː<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3062297677127869|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-05-13}}</ref> Is féidir le forálacha den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh (a thugtar an Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh air anois), a chuireann dualgais ar na Ballstáit, [[Cearta daonna|cearta]] a chruthú ar mhaithe le daoine nádúrtha nó dlítheanacha. Mar sin, tá sárú ar chearta na saoránach inchaingne. Chomh maith leis sin, bíonn daoine in ann a bheith ag brath ar na cearta sin os comhair na gcúirteanna agus binsí náisiúnta. Tháinig feabhsú cearta go díreach de bharr an cháis, ar mhaithe leis na gnáthshaoránaigh de chuid an [[An tAontas Eorpach|AE]]. ==== Breithiúna ==== De réir na fianaise atá ar fáil, bhí Robert Lecourt agus Alberto Trabucchi chun tosaigh ar aon duine eile.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2705266669497640/|teideal=André Donner|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2019|dátarochtana=2021}}</ref> Dealraíonn sé gur sa mhionlach a bhí [[André Donner (breitheamh Ísiltíreach)|André Donner,]] a bhí i bhfabhar cur chuige i leith na héifeachtaí dlí fhorálacha na gConarthaí, a bhí ní ba choimeádaí ná an seasamh a thaitin le formhór na Cúirte. == Féach freisin == * [[Eifeacht dhíreach]] *[[Dlí an Aontais Eorpaigh]] *[[André Donner (breitheamh Ísiltíreach)]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]] [[Catagóir:1963]] [[Catagóir:Stair na hÍsiltíre]] 95fx6iggebcfxiilatfgv0npztzd1yh 0 93643 1308631 1304473 2026-04-18T18:50:45Z Saighneánach 72809 Typo 1308631 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Abhcóide|Dlíodóir]] agus [[breitheamh]] de chuid na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] ab ea '''Georg Konrad Morgen''' ([[8 Meitheamh]] [[1909]] – [[4 Feabhra]] [[1982]]), Bhí an t-éilliú i réim fud fad an chórais na gcampaí géibhinn (gadaíocht, [[caimiléireacht]], [[striapachas]] agus mar sin de) agus iarradh ar Morgen go ndéanfaí iniúchadh ar na himeachtaí ar fad. Níos déanaí, sna 1960idí, bhí Morgen ina fhinné ar thaobh na cosanta i roinnt trialacha maidir le coireanna cogaidh i ndiaidh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2343961772294800|teideal=Georg Konrad Morgen|údar=UCD School of Law|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-07-02}}</ref> == Tús a shaoil == Céimí de chuid [[Ollscoil]] [[Frankfurt]] ab é (bhí sé ann ó 1930–1933).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Konrad Morgen: The Conscience of a Nazi Judge|url=https://books.google.fr/books?id=Iw3ACQAAQBAJ&pg=PP12&lpg=PP12&dq=%22Morgen+passes+first+state+exam+in+law+(erste%22++%22%22+%22%22+%22%22+-performancebikefit.ie+-gardencares+-packagingsolutions+-%22wikiwand%22+-%22negapedia%22+-%22thebridgecentre%22+-%22techpoint%22+-%22treeworknow%22+-%22cashforcarsireland%22+-%22amandamartin%22+-%22maoin.ie%22&source=bl&ots=olPTaKrb7M&sig=ACfU3U2-AzyGjJ4_aGW4s04KXz_3DfgBBg&hl=ga&sa=X&ved=2ahUKEwjT8dCwjtHuAhXqDWMBHSN_BdUQ6AEwAXoECAMQAg|publisher=Springer|date=2015-05-07|language=en|author=H. Pauer-Studer, J. Velleman}}</ref> Rinne sé staidéar ansin in Acadamh na [[An Háig|Háige]] um an [[Dlí Idirnáisiúnta]]. Sa bhliain 1936, bronnadh dochtúireacht sa dlí air (as tráchtas maidir le [[bolscaireacht]] cogaidh).<ref name=":0" /> == Naitsíochas == Chuaigh Morgen isteach sa Pháirtí [[Naitsíochas|Naitsíoch]] agus an [[SS]] sa bhliain 1933, tar éis dó a bheith ina bhall de Pháirtí Pobail na Gearmáine (liobrálaithe de chuid na h[[Eite dheis|eite deise]]). Tar éis dó a bheith ina bhreitheamh tamaillín, coinscríobhadh sa [[SS|Waffen-SS]] é, ag tús an chogaidh, agus rinne sé seirbhís ghníomhach go dtí an tréimhse i ndiaidh [[Cath na Fraince|Thurnamh na Fraince]]. Ina dhiaidh sin, bhí Morgen ina bhreitheamh de chuid an SS, i [[München]] ar dtús agus ansin i [[Kraków]], áit ar fhiosraigh sé roinnt cásanna éillithe a bhain le pearsana sinsearacha san SS. [[Íomhá:The defendants confer at Nuremberg trials.jpg|mion|cosantóirí ag na trialacha Nuremberg |clé]] D'ordaigh [[Heinrich Himmler|Himmler]] féin go gcuirfí Morgen chun an Fhronta Thoir; sna blianta i ndiaidh an chogaidh, dúirt Morgen go ndearna Himmler é sin toisc go raibh an fiosrúchán sin maidir leis an éilliú san SS mí-oiriúnach ó thaobh na [[Polaitíocht|polaitíochta]] de<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Jaroslawa Mirowska|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jaroslawa_Mirowska&oldid=998000795|journal=Wikipedia|date=2021-01-03|language=en}}</ref>. Chuir Himmler Morgen ar ais ina phost mar bhreitheamh de chuid an SS i mBealtaine 1943, ag cur de chúram air éilliú i reáchtáil na sluachampaí géibhinn a fhiosrú. Cúisíodh baill shinsearacha den SS mar thoradh, amhail iarcheannfort Majdanek Karl-Otto Koch (a ciontaíodh i ngríosú chun dúnmharaithe agus i gcúbláil; cuireadh chun báis in Aibreán 1945 é) agus roinnt ceannfoirt campa eile. [[Íomhá:Аушвиц II (Биркенау) Auschwitz Auschwitz.jpeg|mion|Auschwitz|clé]] == An tUileloscadh == Mar an mbreitheamh sinsearach de chuid an SS i [[Kraków]] ó Lúnasa 1944 ar aghaidh, bhí Morgen freagrach as ollionad [[Campa Géibhinn Auschwitz|campa Auschwitz]]. Bhí an t-éilliú i réim fud fad an chórais (mar shampla, goideadh miotal lómhar ón Réimeas Naitsíoch, líontaí cuasán agus mar sin de). Rinne Morgen iarracht an dlí a chur ar an iarcheannfort [[Rudolf Höss]] agus ar iarcheannaire de chuid an [[Gestapo]], Maximilian Grabner, as cionta den chineál céanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://aeon.co/essays/the-nazi-judge-who-sought-justice-in-the-system|teideal=The Nazi judge who sought justice in the system: "The Conscience of a Nazi Judge "|údar=Herlinde Pauer-Studer|dáta=2015|language=en|work=Aeon|dátarochtana=2021-02-04}}{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mar gheall ar an gcineál oibre a dhéanadh sé, fuair Morgen a lán eolais maidir leis an gcaoi a bhí an t[[Uileloscadh]] á chur i gcrích. I ndiaidh an chogaidh, dúirt sé go ndearna sé a raibh déanta aige d'fhonn go gcuirfí bac ar an g[[cinedhíothú]] agus go ndearnadh dochair dá dheis chun dul chun cinn san SS dá bharr sin. == Saol iarchogaidh == Níor cúisíodh Morgen féin i gcior ar bith. Bhí sé ina dhlíodóir i [[Frankfurt|Frankfurt am Main]] go dtí gur éirigh sé as. Agus é ina fhinné iarchogaidh sna [[1960idí]], labhair Morgen freisin ar son an SS agus na ndaoine a bhí cúisithe, ag maíomh go raibh na campaí díothaithe [[Dlí|dleathach]], faoi orduithe ó [[Adolf Hitler|Hitler]]. Ina theannta sin, bhí gach rud a rinne sé le linn an chogaidh ar aon dul le tuiscint na Naitsithe ar na rudaí a bhí [[Coireacht|coiriúil]] agus neamhchoiriúil i reáchtáil na gcampaí, [[Campa Géibhinn Auschwitz|Auschwitz]] san áireamh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Law and Justice in the Nazi SS: The Case of Konrad Morgen|url=https://www.jstor.org/stable/4545990|journal=Central European History|date=1983|issn=0008-9389|pages=276–294|volume=16|issue=3|author=James J. Weingartner}}</ref>[[Íomhá:Konrad Morgen.jpg|clé|mion|Morgen ar chlé, ina shuí, triail [[Campa géibhinn Buchenwald|Buchenwald]] 1947]]Agus é naoi mbliana is seasca d'aois (sa bhliain 1978), chuaigh Morgen ar scor. == Féach freisin == * [[Campa Géibhinn Auschwitz]] *[[Uileloscadh|An tUileloscadh]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Morgen, Korad}} [[Catagóir:Básanna i 1982]] [[Catagóir:An tUileloscadh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1909]] [[Catagóir:Naitsithe]] [[Catagóir:Breithiúna Gearmánacha]] [[Catagóir:Daoine nár cúisíodh as coireanna cogaidh]] qe795u44suqi9surrhu844jh3lllu2p 0 93716 1308713 1219766 2026-04-18T20:49:42Z Saighneánach 72809 Typo 1308713 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]] [[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ab ea '''Richard Brinsley Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] -a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.<ref>{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}</ref> Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomáis, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}</ref> [[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]] == Londain == Fuair sé post san amharclann [[Drury Lane]], áit a raibh Bleá Cliathach eile - an [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|teanór Michael Kelly]] ag obiar. Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}</ref> Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Maidéarach agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nach bhféadadh sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. De réir Kelly, "'''''tomorow''''' was his day of business" agus deir sé go raibh an cúigiú mhír de '''''Phizarro''''' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}</ref>[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|296x296px|Stafford]] Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma '''''Cymon''''' dó. "'''''Cymon''''', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury," arsa Sheridan leis.<ref name=":02" /> === Bás === Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. == Féach freisin == * [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]] [[Catagóir:Básanna i 1816]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] quvzgpblxzhwjuzx87hfyl0wqlktxcp 0 93898 1308636 1071477 2026-04-18T18:55:16Z Saighneánach 72809 Typo 1308636 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Aonad cuntais ba ea an t'''Aonad Airgeadra Eorpach (AAE)''',<ref>'''European Currency Unit, ₠,''' '''ECU''' nó '''XEU'''</ref> a sheasann do mheán ualaithe rátaí malairte na mballstát san EMS.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Aonad%20Airgeadra%20Eorpach/ga|teideal="Aonad Airgeadra Eorpach"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-07-18}}</ref>   [[Íomhá:Euro exchange rate to Gold.png|clé|mion|ráta malairte - ECU & EUR vs [[ór]]: ECU ó 1979 go dtí 1998 agus an [[euro]] ó 1999 go dtí Meitheamh 2012]] == Stair == Mhair an tAAE 20 bliain, ó 1979 go dtí 1999, nuair a tháinig an [[euro]] i bhfeidhm. Ar [[5 Nollaig]] [[1978]], reáchtáladh [[Comhairle Eorpach]] sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]], agus beartaíodh an [[Córas Airgeadaíochta Eorpach]] a bhí bunaithe ar an aonad [[airgeadra]] Eorpach (an tAAE). Cinneadh coiste a bhunú chun leasuithe ar mheicníochtaí agus ar nósanna imeachta institiúideacha a mheas i gcomhthéacs méadaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/history/1970-1979/1978_ga|teideal=Stair an Aontais Eorpaigh - 1978|údar=An tAontas Eorpachous|dáta=2016-06-16|language=ga|work=|dátarochtana=2020-07-18}}</ref> Ar 3-4 Nollaig 1984, tionóladh Comhairle Eorpach i m[[Baile Átha Cliath]]. Socraíodh an [[Córas Eorpach Airgeadaíochta]] (CEA) a dhaingniú agus ról níos tábhachtaí a thabhairt don Aonad Airgeadra Eorpach (AAE).<ref>{{Lua idirlín|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/history/1980-1989/1984_ga|teideal=Stair an Aontais Eorpaigh - 1984|údar=An tAontas Eorpach|dáta=2016-06-16|language=ga|work=|dátarochtana=2020-07-18}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Euro]] [[Catagóir:An tAontas Eorpach]] 8uo452a7e7yw5d7gl4rxkaon2psrwvs 0 93900 1308642 1290455 2026-04-18T19:05:23Z Saighneánach 72809 Typo 1308642 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Chappaquiddick bridge.jpg|mion|clé|Droichead Chappaquiddick|220x220px]] Ar an 18-[[19 Iúil]] [[1969]], tharla timpiste, is cosúil, do [[Ted Kennedy]], [[Seanad na Stát Aontaithe|Seanadóir]] ó [[Massachusetts]]. Tharla an timpiste i Chappaquiddick (i gceantar Martha’s Vineyard i Massachusetts) faoi chúinsí amhrasacha, agus tugann "'''Scannal Chappaquiddick'''" air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://presspack.rte.ie/2005/09/19/scannal-12/|teideal=Scannal: Chappaquiddick|údar=RTÉ Presspack|dáta=|work=presspack.rte.ie|dátarochtana=2020-07-19}}</ref> Níor chuir Kennedy na póilíní ar an eolas faoi thimpiste bóthair agus bás mná óige go dtí i bhfad níos déanaí. [[Íomhá:Chappaquiddick house.jpg|mion|clé|[[Teach]] i Chappaquiddick nach raibh ach 150m ón droichead|220x220px]] == Na himeachtaí == [[Íomhá:Chappaquiddick3.png|mion|clé|246x246px]] Bhí cóisir eagraithe do dhream rúnaithe, mná óg go léir, a d’oibrigh do [[Robert F. Kennedy|Robert Kennedy]] le linn a fheachtais toghchánaíochta an bhliain roimhe sin (feallmharaíodh Robert i 1968).  Na fir a bhí ann ag an gcóisir, bhí siad go léir pósta (seachas ceann amháin) agus ní raibh na teaghlaigh i láthair. D’imigh an carr a bhí á thiomáint ag Kennedy den [[droichead]] i Chappaquiddick.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oidhreacht-ted-kennedy-a-cioradh-i-gconai-agus-scannan-faoi-chappaquiddick-ar-na-bacain/|teideal=Oidhreacht Ted Kennedy á cíoradh i gcónaí agus scannán faoi Chappaquiddick ar na bacáin|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-07-19}}</ref> Bhí bean óg ina chuideachta sa gcarr, Mary Joe Kopechne. D’éirigh leis an gCinnéideach a theacht slán as an gcarr ach fuair Mary Joe Kopechne bás. Bhí sé ocht n-uaire an chloig ina dhiaidh sin sular thug Kennedy tuairisc do na póilíní faoina raibh tarlaithe.[[Íomhá:Ted Kennedy, 1967 (cropped).jpg|clé|mion|an Cinnéideach sa bhliain 1967|293x293px]] === Leabhar ''True Compass'' === Sheachain Ted Kennedy caint ar bith ar chás Chappaquiddick agus Mary Joe Kopechne i gcaitheamh a shaoil, ach amháin ina leabhar dír[[Beathaisnéis|bheathaisnéiseach]], ''True Compass''. Shéan Kennedy go raibh aon chaidreamh idir é féin agus Mary Jo Kopechne agus scríobh sé nach raibh brí ná ciall le cuimse dá bhfuil ráite faoi imeachtaí na hoíche sin. Bhí sé ag tabhairt Mary Joe Kopechne ar ais chuig an [[óstán]], a scríobh sé. Ní raibh eolas aige san áit, bhí an [[droichead]] cúng agus sciorr an [[Gluaisteán|carr]]. Ní raibh a fhios aige beo cén chaoi ar tháinig sé as an gcarr. Thriail sé a dhul sa tóir ar Mary Jo ach níor éirigh leis. D’imigh sé roimhe sa dorchadas. Bhí sé scanraithe agus líonraithe. Rinne sé botún uafásach, a scríobh sé. “That night on Chappaquiddick Island ended in a horrible tragedy that haunts me every day of my life,” a dúirt an Cinnéideach ina bheathaisnéis. == Scannal == [[Íomhá:Guns and ted kennedy (2718450178).jpg|clé|mion|220x220px]] Bhí gach uile insint ar an scéal.  Bhí líomhaintí ann go raibh Kennedy i mbun caidrimh le Kopechne. Dúradh go raibh sé ar meisce.   Dúradh go raibh athair an tSeanadóra Kennedy, Joe Kennedy, ag iarraidh bealach éigin a shocrú sna huaireanta tar éis na timpiste le cosaint a dhéanamh ar a mhac agus an scéal a chur i bhfolach. B’in, de réir scéil, an chúis nár cuireadh glaoch ar na seirbhísí éigeandála agus na póilíní nuair a tharla an timpiste. == Iarmhairtí == Bhain conspóid ollmhór leis an eachtra. Bhí míghnaoi an phobail air ón lá sin amach. Bhí saol polaitiúil an tSeanadóra i mbaol mar gheall air. Tá os cionn leathscór leabhar scríofa faoi chás Mhary Joe Kopechne ó shin. [[Íomhá:Kate Mara 2008.jpg|mion|Kate Mara i bpáirt Mary Joe Kopechne|clé|220x220px]] === Scannán === Rinneadh [[scannán]] faoi Chappaquiddick, le  Jason Clarke, aisteoir [[An Astráil|Astrálach]], i bpáirt Ted Kennedy agus Kate Mara i bpáirt Mary Joe Kopechne agus Bruce Dent mar [[Joe Kennedy]] – athair an tSeanadóra. Shocraigh an scannán gur lean Chappaquiddick go tearmann na [[Reilig|reilige]] féin é. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Scannail sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Teaghlach Uí Chinnéide]] jdens21jhfnauvldjk6dgwem0p9hy1k 0 93962 1308689 1308524 2026-04-18T20:11:55Z Saighneánach 72809 Typo 1308689 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Idir 23-[[25 Iúil]] [[1967]], tharla [[Círéib|círéibeacha]] agus sléacht i [[Detroit, Michigan|Detroit]], [[Michigan]]. Fuair 43 bás (daoine geala: 10 agus daoine gorma: 33).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ft.com/content/1866ae02-6c1c-11e7-bfeb-33fe0c5b7eaa%20https://en.wikipedia.org/wiki/1967_Detroit_riot|teideal=The riots that shook America: Detroit 50 years on|údar=Financial Times|dáta=2017|work=www.ft.com|dátarochtana=2020-07-23}}</ref> [[Íomhá:We want white tenants.jpg|mion|clé|1942]] [[Íomhá:Detroit Historical Museum July 2018 32 (Detroit '67- Perspectives).jpg|clé|mion|Detroit Historical Museum inniu: tá cnuasach an-mhór cáipéisí stairiúla san iarsmalann<ref>{{Lua idirlín|url=https://detroithistorical.org/|teideal=Detroit Historical Society {{!}} Where the past is present|work=detroithistorical.org|dátarochtana=2020-07-23}}</ref>]][[Íomhá:Meeting on Detroit riots Oval Office.jpg|mion|:24 Iúil 1967 san [[oifig oval]]: [[Lyndon B. Johnson]] agus ó chlé go deas Marvin Watson, [[J. Edgar Hoover]], Sec. [[Robert McNamara]], Gen. Harold Johnson, Joe Califano, agus Stanley Resor.|clé]] == Cúlra == Ó 1915 go 1970 d’aistrigh tuairim is sé mhilliúin duine den chine gorm ó cheantair thuaithe an deiscirt go cathracha an tuaiscirt. Tugadh "The Great Migration" air. Ní nach ionadh chothaigh seo míshuaimhneas agus teannas le geiteonna bochta duairce á maoirsiú ag póilíní bána a raibh dearcadh ciníoch ag a bhformhór. Bhí Detroit ina cathair láidir bhríomhar agus ise ag fás aníos. Bhí meascán mearaí ciníocha sa chathair. Buaiteoir domhanda a bhí inti lena cuid [[Gluaisteán|carranna]], lena cuid ceol [[Motown]]. Ach ag an am céanna, faoi na [[1960idí|1960í]], bhí cathracha ar nós Detroit ar tinneall.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scannan-gruama-corraitheach-lan-macallai-e-detroit/|teideal=Scannán gruama, corraitheach lán macallaí é Detroit|údar=Breandán Mac Gearailt|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-07-23}}</ref> Ní raibh sé mídhleathach leatrom a dhéanamh ar bhonn cine. == Imeachtaí == Cuireadh an lasair sa bharrach ansin ar an 23 Iúil nuair a thug na [[póilíní]] ruathar fíochmhar faoi [[Teach tábhairne|shíbín]]. Ansin bhris círéibeacha amach le ragairne santach na bh[[Foghlaí mara|foghlaithe]] [[sráid]]e. [[Creachadh]] agus léirscriosadh na [[Siopa|siopaí]]. Díoltas na m[[Bochtanas|bocht]] a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2013/aibrean/alt4.html|teideal='An Scríob" Feasta - alt 5|údar=Sylvia Bledow|dáta=|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2020-07-23|archivedate=2017-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171119040155/http://www.feasta.ie/2013/aibrean/alt4.html}}</ref> D'imir an tUachtarán, [[Lyndon B. Johnson]], cúig an chiníochais, d'fhéadfaí a rá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Físeán ar Youtube: President Johnson & the Detroit Riots: July 1967|url=https://www.youtube.com/watch?v=2OmOF7uucg0|date=2017-07-20|author=C-SPAN}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Círéibeacha]] [[Catagóir:Michigan]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] [[Catagóir:1967]] [[Catagóir:Lyndon Johnson]] 4vk4ltuc1x1hmdkx0v6zm22wr1v01me 2 94806 1308597 1306739 2026-04-18T14:36:00Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1308597 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?name WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 . # this calls up the taxon ?item wdt:P171* wd:Q5113 . # Q5113 is bird ?item wdt:P105 wd:Q7432 . # species only FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 } # not extinct ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . #must have sitelink to gawiki } ORDER BY ?name OFFSET 0 LIMIT 2000 |links=local |section= |sort=label |columns=number:#,qid,label,P18,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P7770 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! qid ! label ! íomhá ! enw tacson ! catagóir Commons ! mais ! réise sciathán ! tréimhse ghoir |- | style='text-align:right'| 1 | Q1268205 | [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]] | [[Íomhá:Caprimulgus vociferusAAP065B.jpg|center|128px]] | Antrostomus vociferus | [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]] | | | |- | style='text-align:right'| 2 | Q106447604 | [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]] | [[Íomhá:Héron garde boeufs à Oued Mejerda.jpg|center|128px]] | Ardea ibis | [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]] | | | |- | style='text-align:right'| 3 | Q652266 | [[Argas mór|Argusianus argus]] | [[Íomhá:Argusianus argus -Lok Kawi Wildlife Park, Malaysia -male-8a.jpg|center|128px]] | Argusianus argus | [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]] | | | 24 |- | style='text-align:right'| 4 | Q137474876 | [[Spioróg mhór|Q137474876]] | [[Íomhá:Northern Goshawk ad M2.jpg|center|128px]] | Astur gentilis | | | | |- | style='text-align:right'| 5 | Q692192 | [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]] | [[Íomhá:Redhead in Central Park (15503).jpg|center|128px]] | Aythya americana | [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]] | 1.1<br/>990 | 79.5 | |- | style='text-align:right'| 6 | Q26742 | [[Aythya ferina]] | [[Íomhá:Aythya ferina Sandwell 2.jpg|center|128px]] | Aythya ferina | [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]] | 66 | 0.77 | 25 |- | style='text-align:right'| 7 | Q852622 | [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]] | [[Íomhá:Kaiserspecht fg02.jpg|center|128px]] | Campephilus imperialis | [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]] | | | |- | style='text-align:right'| 8 | Q284331 | [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]] | [[Íomhá:Magellanic Woodpecker Male (Campephilus magellanicus).jpg|center|128px]] | Campephilus magellanicus | [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]] | 260 | 0.6 | 20 |- | style='text-align:right'| 9 | Q110257499 | [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]] | [[Íomhá:Curruca crassirostris 91619419 (cropped).jpg|center|128px]] | Curruca crassirostris | [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]] | | | |- | style='text-align:right'| 10 | Q104867606 | [[Ceolaire barrach]] | [[Íomhá:Curruca nisoria 378155893 (cropped).jpg|center|128px]] | Curruca nisoria | [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]] | 2.63 | 25 | 12 |- | style='text-align:right'| 11 | Q110257524 | [[Ceolaire fraoigh]] | [[Íomhá:Fauvette pitchou Ichkeul NP.jpg|center|128px]] | Curruca undata | [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]] | | 16 | 13 |- | style='text-align:right'| 12 | Q110257494 | [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]] | [[Íomhá:Curruca nana - Kudaibergen Amirekul - 562372019.jpeg|center|128px]] | Curruca nana | [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]] | | | |- | style='text-align:right'| 13 | Q21090684 | [[Iolar breac mór|Clanga clanga]] | [[Íomhá:Greater spotted eagle.jpg|center|128px]] | Clanga clanga | [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]] | 110 | 167.5 | |- | style='text-align:right'| 14 | Q210341 | [[Cochlearius cochlearius]] | [[Íomhá:Boat-billed Heron, Transpantaneira, Poconé, Mato Grosso, Brazil 4.jpg|center|128px]] | Cochlearius cochlearius | [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]] | | | 25 |- | style='text-align:right'| 15 | Q244429 | [[Gearg Shíneach|Coturnix chinensis]] | [[Íomhá:Excalfactoria chinensis (aka).jpg|center|128px]] | Coturnix chinensis | [[:commons:Category:Excalfactoria chinensis|Excalfactoria chinensis]] | 4.8<br/>41<br/>35.6 | | 17 |- | style='text-align:right'| 16 | Q838749 | [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]] | [[Íomhá:Steller's Jay DSC1327.jpg|center|128px]] | Cyanocitta stelleri | [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]] | 8.1<br/>94 | | |- | style='text-align:right'| 17 | Q716456 | [[Cúcabarra breac]] | [[Íomhá:Spangled Kookaburra.jpg|center|128px]] | Dacelo tyro | [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]] | 136<br/>156 | | |- | style='text-align:right'| 18 | Q854856 | [[Cúcabarra gormeiteach]] | [[Íomhá:Blue-winged kookaburra arp.jpg|center|128px]] | Dacelo leachii | [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]] | 334<br/>284 | | 25 |- | style='text-align:right'| 19 | Q824974 | [[Cúcabarra gáiriteach]] | [[Íomhá:Dacelo novaeguineae waterworks.jpg|center|128px]] | Dacelo novaeguineae | [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]] | 30.4<br/>307.2<br/>352.1 | | |- | style='text-align:right'| 20 | Q919707 | [[Cúcabarra sluasaidghobach]] | [[Íomhá:Shovel-billed Kingfisher.jpg|center|128px]] | Dacelo rex | [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]] | | | |- | style='text-align:right'| 21 | Q942119 | [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]] | [[Íomhá:Rufous-bellied Kookaburra.jpg|center|128px]] | Dacelo gaudichaud | [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]] | 143 | | |- | style='text-align:right'| 22 | Q275591 | [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]] | [[Íomhá:Middle-spotted woodpecker (Dendrocopos medius), Parc du Rouge-Cloître, Brussels (49179578882) (cropped).jpg|center|128px]] | Dendrocoptes medius | [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]] | | | |- | style='text-align:right'| 23 | Q856531 | [[Dicrurus paradiseus]] | [[Íomhá:Greater Racket-tailed Drongo Dicrurus paradiseus (Linnaeus, 1766) (16169002507).jpg|center|128px]] | Dicrurus paradiseus | [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]] | | | |- | style='text-align:right'| 24 | Q645528 | [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]] | [[Íomhá:Euplectes franciscanus -Kotu Creek, Western Division, The Gambia -male-8.jpg|center|128px]] | Euplectes franciscanus | [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]] | | | |- | style='text-align:right'| 25 | Q205491 | [[Gealóg charraige|Emberiza cia]] | [[Íomhá:Rock Bunting (Cochem).jpg|center|128px]] | Emberiza cia | [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]] | 2.77<br/>23 | | 14 |- | style='text-align:right'| 26 | Q1262861 | [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]] | [[Íomhá:Red Goshawk.jpg|center|128px]] | Erythrotriorchis radiatus | [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]] | 630<br/>1.1 | 123.5 | 41 |- | style='text-align:right'| 27 | Q1060483 | [[Eurylaimus ochromalus]] | [[Íomhá:Black-and-yellow Broadbill (Eurylaimus ochromalus).jpg|center|128px]] | Eurylaimus ochromalus | [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]] | 33 | | |- | style='text-align:right'| 28 | Q25876 | [[Fabhcún coille Eoráiseach]] | [[Íomhá:Eurasian Hobby (14574008925) (cropped).jpg|center|128px]] | Falco subbuteo | [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]] | 24<br/>181.5<br/>240.5 | 0.74 | 29 |- | style='text-align:right'| 29 | Q842599 | [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]] | [[Íomhá:Song sparrow in Prospect Park (93031).jpg|center|128px]] | Melospiza melodia | [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]] | 24 | | |- | style='text-align:right'| 30 | Q110257516 | [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]] | [[Íomhá:Dorngrasmücke im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|center|128px]] | Curruca communis | [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]] | 1.78<br/>14.5 | 20 | 12 |- | style='text-align:right'| 31 | Q110257504 | [[Gilphíb bheag]] | [[Íomhá:Klappergrasmücke (Curruca curruca) 3, Filey, North Yorkshire.jpg|center|128px]] | Curruca curruca | [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]] | | 18 | 11 |- | style='text-align:right'| 32 | Q582976 | [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]] | [[Íomhá:Vireo olivaceus -Madison -Wisconsin -USA-8.jpg|center|128px]] | Vireo olivaceus | [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]] | | | |- | style='text-align:right'| 33 | Q28114227 | [[Gobadán gobleathan]] | [[Íomhá:Myrsnäppa, Ottenby, Öland, September 2017 (38594025261).jpg|center|128px]] | Calidris falcinellus | [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]] | 9.1<br/>37 | 36.5 | |- | style='text-align:right'| 34 | Q83020448 | [[Seaga|Gulosus aristotelis]] | [[Íomhá:Shag Phalacrocorax aristotelis.jpg|center|128px]] | Gulosus aristotelis | [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]] | | | |- | style='text-align:right'| 35 | Q177856 | [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]] | [[Íomhá:Gyps fulvus -Basque Country-8.jpg|center|128px]] | Gyps fulvus | [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]] | 252<br/>8.328 | 2.591 | 54 |- | style='text-align:right'| 36 | Q274179 | [[Gé Éigipteach]] | [[Íomhá:Egyptian goose (05659).jpg|center|128px]] | Alopochen aegyptiaca | [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]] | | 144 | |- | style='text-align:right'| 37 | Q62168711 | [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]] | [[Íomhá:Pallas's Grasshopper Warbler by Tisha Mukherjee 14.jpg|center|128px]] | Helopsaltes certhiola | [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]] | | | |- | style='text-align:right'| 38 | Q888660 | [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]] | [[Íomhá:Australian Little Bittern Sherwood Nov01.jpg|center|128px]] | Ixobrychus dubius | [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]] | | 45 | 18 |- | style='text-align:right'| 39 | Q888651 | [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]] | [[Íomhá:Ixobrychus involucris.jpg|center|128px]] | Ixobrychus involucris | [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]] | 80 | | |- | style='text-align:right'| 40 | Q28106837 | [[Rualacha|Lacha rua]] | [[Íomhá:Eurasian Wigeon - male.jpg|center|128px]] | Mareca penelope | [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]] | | | |- | style='text-align:right'| 41 | Q644012 | [[Leptoptilos dubius]] | [[Íomhá:Greater adjutant.jpg|center|128px]] | Leptoptilos dubius | [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]] | | | |- | style='text-align:right'| 42 | Q673417 | [[Malacocincla perspicillata]] | [[Íomhá:Enigma dari Karst Meratus.jpg|center|128px]] | Malacocincla perspicillata | [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]] | | | |- | style='text-align:right'| 43 | Q28106966 | [[Gadual|Mareca strepera]] | [[Íomhá:Gadwall-Anas-strepera.jpg|center|128px]] | Mareca strepera | [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]] | | | |- | style='text-align:right'| 44 | Q27075424 | [[Mionfhuiseog ladharghearr]] | [[Íomhá:Terrera Marismeña, Calandrella rufescens (5824832901).jpg|center|128px]] | Alaudala rufescens | [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 45 | Q210954 | [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]] | [[Íomhá:047 - STELLER'S EIDER (6-16-2016) barrow, alaska -02 (27539228164).jpg|center|128px]] | Polysticta stelleri | [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]] | 58<br/>807 | | |- | style='text-align:right'| 46 | Q333796 | [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]] | [[Íomhá:Le Grand Heron Profil.jpg|center|128px]] | Ardea herodias | [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]] | 2.48<br/>2.11 | 183 | 27 |- | style='text-align:right'| 47 | Q1193048 | [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]] | [[Íomhá:Odontophorus strophium - 1820-1863 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17100201 (cropped).tif|center|128px]] | Odontophorus strophium | [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]] | | | |- | style='text-align:right'| 48 | Q188660 | [[Opisthocomus hoazin]] | [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) Rio Napo.jpg|center|128px]] | Opisthocomus hoazin | [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]] | | | 31 |- | style='text-align:right'| 49 | Q279939 | [[Oxyura maccoa]] | [[Íomhá:Oxyura maccoa.jpg|center|128px]] | Oxyura maccoa | [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]] | 96<br/>820<br/>554 | | 26 |- | style='text-align:right'| 50 | Q25307 | [[Snag breac|Pica pica]] | [[Íomhá:Eurasian magpie (10860).jpg|center|128px]] | Pica pica | [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]] | 9.9<br/>221<br/>191 | 56 | |- | style='text-align:right'| 51 | Q494544 | [[Corr bheag|Platalea minor]] | [[Íomhá:Platalea minor okinawa.jpg|center|128px]] | Platalea minor | [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]] | | 110 | |- | style='text-align:right'| 52 | Q187902 | [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]] | [[Íomhá:Purpurhuhn.jpg|center|128px]] | Porphyrio porphyrio | [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]] | | | 25 |- | style='text-align:right'| 53 | Q1262047 | [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]] | [[Íomhá:Gray-backed Hawk - South-Ecuador S4E8637 (15478568822).jpg|center|128px]] | Pseudastur occidentalis | [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]] | | | |- | style='text-align:right'| 54 | Q643836 | [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | [[Íomhá:Bran goesgoch Pyrrhocorax pyrrhocorax.jpg|center|128px]] | Pyrrhocorax pyrrhocorax | [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | 312<br/>263 | 82 | 17 |- | style='text-align:right'| 55 | Q27434 | [[Scótar coiteann|Scótar]] | [[Íomhá:Sjöorre - Common Scoter 2.jpg|center|128px]] | Melanitta nigra | [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]] | | 0.85 | |- | style='text-align:right'| 56 | Q529048 | [[Scótar Meiriceánach]] | [[Íomhá:Melanitta americana Barnegat NJ.jpg|center|128px]] | Melanitta americana | [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]] | | | |- | style='text-align:right'| 57 | Q2020137 | [[Scótar báneiteach]] | [[Íomhá:Wwscoter12.JPG|center|128px]] | Melanitta deglandi | [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]] | | | |- | style='text-align:right'| 58 | Q27461190 | [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]] | [[Íomhá:Baikal Teal, Kaohsiung City, Taiwan 1.jpg|center|128px]] | Sibirionetta formosa | [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]] | | | |- | style='text-align:right'| 59 | Q28106902 | [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]] | [[Íomhá:Garganey ( Anas querquedula ) Drake ... South Yorkshire (53695451967).jpg|center|128px]] | Spatula querquedula | [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]] | | | |- | style='text-align:right'| 60 | Q616393 | [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]] | [[Íomhá:Strix leptogrammica -Surrey Bird Sanctuary, Welimada, Sri Lanka -8a.jpg|center|128px]] | Strix leptogrammica | [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]] | | | |- | style='text-align:right'| 61 | Q17592 | [[Struthio|Struthio camelus]] | [[Íomhá:North African Ostrich - Masai Ostrich (Struthio camelus massaicus) - Flickr - Lip Kee.jpg|center|128px]] | Struthio camelus | [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]] | 1.5<br/>115<br/>100 | | 42 |- | style='text-align:right'| 62 | Q241349 | [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]] | [[Íomhá:Hooded merganser male in Central Park (95790).jpg|center|128px]] | Lophodytes cucullatus | [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]] | | 63 | |- | style='text-align:right'| 63 | Q218543 | [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]] | [[Íomhá:White-crested Tiger-Heron - Ankasa - Ghana 14 S4E2068 (16010535898).jpg|center|128px]] | Tigriornis leucolopha | [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]] | | | |- | style='text-align:right'| 64 | Q26147 | [[abhóiséad]] | [[Íomhá:Avocette élégante Thyna019.jpg|center|128px]] | Recurvirostra avosetta | [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]] | 31.7 | 78 | 24 |- | style='text-align:right'| 65 | Q202504 | [[amadán móinteach]] | [[Íomhá:Charadrius morinellus male.jpg|center|128px]] | Charadrius morinellus | [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]] | 17 | 60 | |- | style='text-align:right'| 66 | Q170718 | [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]] | [[Íomhá:Бджолоїдка звичайна або щурка європейська.jpg|center|128px]] | Merops apiaster | [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]] | 6.5 | 0.47 | 20 |- | style='text-align:right'| 67 | Q1951359 | [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]] | [[Íomhá:Guepier de Perse Jebil NP.jpg|center|128px]] | Merops persicus | [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]] | 49.4 | | 24 |- | style='text-align:right'| 68 | Q25450 | [[biorearrach]] | [[Íomhá:Male northern pintail at Llano Seco.jpg|center|128px]] | Anas acuta | [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]] | 1.025<br/>866 | 0.9 | |- | style='text-align:right'| 69 | Q591831 | [[bobóilinc]] | [[Íomhá:Male Bobolink in Full Breeding Plummage at Lake Woodruff - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|center|128px]] | Dolichonyx oryzivorus | [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]] | 2.75 | | |- | style='text-align:right'| 70 | Q25709 | [[Bonnán buí (éan)|bonnán]] | [[Íomhá:Eurasian Bittern - Torrile - Italy 4528 (15409347121).jpg|center|128px]] | Botaurus stellaris | [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]] | 42<br/>2.906<br/>2.017 | 1.27 | |- | style='text-align:right'| 71 | Q743017 | [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]] | [[Íomhá:Botaurus lentiginosus 28079.JPG|center|128px]] | Botaurus lentiginosus | [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]] | 36 | 115 | |- | style='text-align:right'| 72 | Q26129 | [[bonnán beag]] | [[Íomhá:47-090506-little-bittern-at-upper-ford-near-Sigri-.jpg|center|128px]] | Ixobrychus minutus<br/>Botaurus minutus | [[:commons:Category:Ixobrychus minutus|Ixobrychus minutus]] | 13<br/>147 | 49 | 18 |- | style='text-align:right'| 73 | Q204111 | [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]] | [[Íomhá:Cinnamon bittern or chestnut bittern (Ixobrychus cinnamomeus) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|center|128px]] | Ixobrychus cinnamomeus | [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]] | | | |- | style='text-align:right'| 74 | Q469586 | [[Bonnán caol|bonnán seang]] | [[Íomhá:Least bittern (71430).jpg|center|128px]] | Ixobrychus exilis | [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]] | 10<br/>80 | 43 | |- | style='text-align:right'| 75 | Q188877 | [[Breacán (éan)|breacán]] | [[Íomhá:Fringilla montifringilla 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Fringilla montifringilla | [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]] | 2.14<br/>22 | 0.27 | 11 |- | style='text-align:right'| 76 | Q26650 | [[breacóg]] | [[Íomhá:Calidris alpina alpina, Riga, Latvia 1.jpg|center|128px]] | Calidris alpina | [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]] | | 0.36 | |- | style='text-align:right'| 77 | Q25440 | [[broigheall]] | [[Íomhá:2021-05-05 Phalacrocorax carbo carbo, Killingworth Lake, Northumberland 1-2.jpg|center|128px]] | Phalacrocorax carbo | [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]] | 2.4<br/>2 | 1.4 | |- | style='text-align:right'| 78 | Q244319 | [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]] | [[Íomhá:Microcarbo pygmaeus - Pygmy cormorant.jpg|center|128px]] | Microcarbo pygmaeus | [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]] | | 85 | 28 |- | style='text-align:right'| 79 | Q18700 | [[bróg-ghob]] | [[Íomhá:Entebbe Shoe Bill Stork.jpg|center|128px]] | Balaeniceps rex | [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]] | | | |- | style='text-align:right'| 80 | Q121221 | [[budragár]] | [[Íomhá:Budgerigar-male-strzelecki-qld.jpg|center|128px]] | Melopsittacus undulatus | [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]] | 2.15 | | |- | style='text-align:right'| 81 | Q168677 | [[bultúr luaithriúíl]] | [[Íomhá:Buitre negro.jpg|center|128px]] | Aegypius monachus | [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]] | 243 | 2.5 | |- | style='text-align:right'| 82 | Q126167 | [[bultúr uan]] | [[Íomhá:Bearded Vulture - Catalan Pyrenees - Spain (25098398432).jpg|center|128px]] | Gypaetus barbatus | [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]] | 224<br/>4.913<br/>6.175 | 2.621 | 54 |- | style='text-align:right'| 83 | Q33504 | [[bultúr Éigipteach]] | [[Íomhá:Egyptian Vultures - Immature(L) and Adult (R).jpg|center|128px]] | Neophron percnopterus | [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]] | 94<br/>1.977 | 1.676 | 42 |- | style='text-align:right'| 84 | Q290871 | [[bustard Houbara]] | [[Íomhá:Houbara035.JPG|center|128px]] | Chlamydotis undulata | [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]] | 68<br/>1.96<br/>1.15 | | 24 |- | style='text-align:right'| 85 | Q188601 | [[bustard beag]] | [[Íomhá:Tettet.jpg|center|128px]] | Tetrax tetrax | [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]] | 41 | 110 | 21 |- | style='text-align:right'| 86 | Q171655 | [[bustard mór]] | [[Íomhá:Otis tarda, Hortobagy, Hungary 1.jpg|center|128px]] | Otis tarda | [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]] | 143 | 235<br/>180 | 25 |- | style='text-align:right'| 87 | Q26205 | [[buíóg]] | [[Íomhá:Emberiza citrinella -Midtjylland, Denmark -male-8.jpg|center|128px]] | Emberiza citrinella | [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]] | 2.94 | 26 | 13 |- | style='text-align:right'| 88 | Q908909 | [[búbúc Norfolk]] | [[Íomhá:Nz boobook.JPG|center|128px]] | Ninox novaeseelandiae | [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]] | | | |- | style='text-align:right'| 89 | Q179959 | [[cacapó]] | [[Íomhá:Sirocco full length portrait.jpg|center|128px]] | Strigops habroptila | [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]] | | | |- | style='text-align:right'| 90 | Q27050 | [[cadhan]] | [[Íomhá:Branta bernicla bernicla Norfolk 1.jpg|center|128px]] | Branta bernicla | [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]] | | 1.01 | |- | style='text-align:right'| 91 | Q188446 | [[caipín dubh]] | [[Íomhá:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|center|128px]] | Sylvia atricapilla | [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]] | 2.19<br/>18.1 | 23 | 13 |- | style='text-align:right'| 92 | Q1589281 | [[caislín Sibéarach]] | [[Íomhá:Siberian Stonechat (Saxicola maura)- Male at Bharatpur I IMG 5768.jpg|center|128px]] | Saxicola maurus | [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]] | | | |- | style='text-align:right'| 93 | Q235057 | [[caislín aille]] | [[Íomhá:Monsax.jpg|center|128px]] | Monticola saxatilis | [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]] | 4.95<br/>47<br/>52.4 | | 14 |- | style='text-align:right'| 94 | Q152144 | [[caislín aille gorm]] | [[Íomhá:Monticola solitarius, Spain 1.jpg|center|128px]] | Monticola solitarius | [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]] | 5.95 | | 13 |- | style='text-align:right'| 95 | Q155869 | [[caislín aitinn]] | [[Íomhá:Tarier des près Zaghouan NP001.jpg|center|128px]] | Saxicola rubetra | [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]] | 2.06 | 22 | 13 |- | style='text-align:right'| 96 | Q1315689 | [[caislín cloch]] | [[Íomhá:African Stonechat (Saxicola torquatus) male (31251199192).jpg|center|128px]] | Saxicola torquatus | [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]] | | | 14 |- | style='text-align:right'| 97 | Q838665 | [[caislín cloch Eorpach]] | [[Íomhá:Saxicola rubicola clochdar y cerrig.jpg|center|128px]] | Saxicola rubicola | [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]] | | | 15 |- | style='text-align:right'| 98 | Q208334 | [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]] | [[Íomhá:Alpine accentor saganta.jpg|center|128px]] | Prunella collaris | [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 99 | Q1049121 | [[Donnóg Radde|cantaire carraige]] | [[Íomhá:Prunella ocularis 1a.jpg|center|128px]] | Prunella ocularis | [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]] | | | 11 |- | style='text-align:right'| 100 | Q129059 | [[capall coille]] | [[Íomhá:Tetrao urogallus, Glenfeshie, Scotland 1.jpg|center|128px]] | Tetrao urogallus | [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]] | 3.8<br/>1.97<br/>53 | 106 | 25 |- | style='text-align:right'| 101 | Q26198 | [[caróg dhubh]] | [[Íomhá:Carrion crow 2022 04 05 05 02.jpg|center|128px]] | Corvus corone | [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]] | | 0.91 | 19 |- | style='text-align:right'| 102 | Q831597 | [[catéan liath]] | [[Íomhá:Graycatbird-WashParkCedarFallsIowa-20220506.jpg|center|128px]] | Dumetella carolinensis | [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]] | 3.8<br/>35.7<br/>39.6 | | |- | style='text-align:right'| 103 | Q25384 | [[ceann cait]] | [[Íomhá:Asio otus11.JPG|center|128px]] | Asio otus | [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]] | | 95 | |- | style='text-align:right'| 104 | Q25376 | [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]] | [[Íomhá:Fulica atra Georges-Valbon 01.jpg|center|128px]] | Fulica atra | [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]] | 36.5<br/>835<br/>715 | 75 | 22 |- | style='text-align:right'| 105 | Q470016 | [[cearc cheannann Mheiriceánach]] | [[Íomhá:American coot in Prospect Park (06152).jpg|center|128px]] | Fulica americana | [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]] | | | |- | style='text-align:right'| 106 | Q901228 | [[cearc mhailí]] | [[Íomhá:Leipoa ocellata.jpg|center|128px]] | Leipoa ocellata | [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]] | 2.4<br/>175<br/>1.8 | | 63 |- | style='text-align:right'| 107 | Q178702 | [[cearc shailí]] | [[Íomhá:Lagopède des saules - Abiskojaure 10.jpg|center|128px]] | Lagopus lagopus | [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]] | 720<br/>580 | | |- | style='text-align:right'| 108 | Q18847 | [[cearc uisce]] | [[Íomhá:Common moorhen (Gallinula chloropus) France.jpg|center|128px]] | Gallinula chloropus | [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]] | 348 | 52 | |- | style='text-align:right'| 109 | Q312779 | [[ceolaire Blyth]] | [[Íomhá:Blyth's Reed Warbler in Baruipur December 2024 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]] | Acrocephalus dumetorum | [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]] | 1.68 | | 12 |- | style='text-align:right'| 110 | Q650114 | [[ceolaire Cetti]] | [[Íomhá:Rouxinol-bravo, Cetti's Warbler; Sesimbra, Portugal (49996990303).jpg|center|128px]] | Cettia cetti | [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]] | | 17 | 16 |- | style='text-align:right'| 111 | Q321272 | [[ceolaire Savi]] | [[Íomhá:Rohrschwirl Chiemgau.jpg|center|128px]] | Locustella luscinioides | [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]] | 2.08 | 20 | 10 |- | style='text-align:right'| 112 | Q14753772 | [[ceolaire bánlíoch]] | [[Íomhá:Hippolais pallida Akko Israel 2.jpg|center|128px]] | Iduna pallida | [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 113 | Q208710 | [[ceolaire casarnaí]] | [[Íomhá:Grashoppsangare-070512.jpg|center|128px]] | Locustella naevia | [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]] | | 17 | 14 |- | style='text-align:right'| 114 | Q27075477 | [[ceolaire coille]] | [[Íomhá:Flickr - Rainbirder - Wood Warbler (Phylloscopus sibilatrix).jpg|center|128px]] | Phylloscopus sibilatrix | [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]] | 1.32<br/>10 | 22 | |- | style='text-align:right'| 115 | Q210422 | [[ceolaire corraigh]] | [[Íomhá:Acrocephalus palustris Irpin6.JPG|center|128px]] | Acrocephalus palustris | [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]] | 1.85 | 20 | 13 |- | style='text-align:right'| 116 | Q757116 | [[ceolaire cuaráin]] | [[Íomhá:Iduna caligata telor bacsiog.jpg|center|128px]] | Iduna caligata | [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 117 | Q27236 | [[ceolaire cíbe]] | [[Íomhá:Acrocephalus schoenobaenus -Sweden-8 (1).jpg|center|128px]] | Acrocephalus schoenobaenus | [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]] | 1.65 | 19 | |- | style='text-align:right'| 118 | Q1590574 | [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]] | [[Íomhá:Upcher's Warbler (Hippolais languida) (8079442053).jpg|center|128px]] | Hippolais languida | [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]] | 1.79 | | 13 |- | style='text-align:right'| 119 | Q210791 | [[ceolaire feanearrach]] | [[Íomhá:Cisticola juncidis, El Qanater el Khayreyya, Qalyubia Governorate, Egypt.jpg|center|128px]] | Cisticola juncidis | [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 120 | Q202478 | [[ceolaire garraí]] | [[Íomhá:Sylvia borin (Örebro County).jpg|center|128px]] | Sylvia borin | [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]] | | 22 | 12 |- | style='text-align:right'| 121 | Q159080 | [[ceolaire giolcaí]] | [[Íomhá:Eurasian Reed Warbler.jpg|center|128px]] | Acrocephalus scirpaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]] | 12 | 19 | |- | style='text-align:right'| 122 | Q827657 | [[ceolaire goirt ríse]] | [[Íomhá:Paddyfield Warbler Acrocephalus agricola by Dr. Raju Kasambe DSCN8336 (11).jpg|center|128px]] | Acrocephalus agricola | [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]] | | | |- | style='text-align:right'| 123 | Q27674 | [[ceolaire ictireach]] | [[Íomhá:Hippolais icterina, Riga, Latvia 1.jpg|center|128px]] | Hippolais icterina | [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]] | 1.7 | 22 | 14 |- | style='text-align:right'| 124 | Q27239 | [[ceolaire sailí]] | [[Íomhá:Willow Warbler Phylloscopus trochilus.jpg|center|128px]] | Phylloscopus trochilus | [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]] | | 19 | 13 |- | style='text-align:right'| 125 | Q460229 | [[ceolaire scothghlas]] | [[Íomhá:Greenish Warbler Sikkim India 11.05.2014.jpg|center|128px]] | Phylloscopus trochiloides | [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 126 | Q110257505 | [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]] | [[Íomhá:Sylvia mystacea (2) (cropped).jpg|center|128px]] | Curruca mystacea | [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]] | 1.5 | | 12 |- | style='text-align:right'| 127 | Q26982 | [[circín starraiceach]] | [[Íomhá:Pipíška chochlatá (Galerida cristata).jpg|center|128px]] | Galerida cristata | [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 128 | Q148583 | [[cirlghealóg]] | [[Íomhá:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -male-8.jpg|center|128px]] | Emberiza cirlus | [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]] | | 24 | 13 |- | style='text-align:right'| 129 | Q25385 | [[clamhán]] | [[Íomhá:Common Buzzard by caroline legg (cropped).jpg|center|128px]] | Buteo buteo | [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]] | 0.925<br/>60<br/>790<br/>966.5 | 1.24 | 34 |- | style='text-align:right'| 130 | Q233684 | [[clamhán cosfhada]] | [[Íomhá:Long-legged Buzzard (24521858347).jpg|center|128px]] | Buteo rufinus | [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]] | 73 | | |- | style='text-align:right'| 131 | Q26407 | [[clamhán lópach]] | [[Íomhá:Fjellvåk (Buteo lagopus) (Rough-legged Buzzard) (Fjällvråk).jpg|center|128px]] | Buteo lagopus | [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]] | 824.6<br/>1.027 | 1.35 | |- | style='text-align:right'| 132 | Q170466 | [[clamhán riabhach]] | [[Íomhá:Wespenbussard European honey buzzard Pernis apivorus, crop.jpg|center|128px]] | Pernis apivorus | [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]] | 49 | 1.26 | 32 |- | style='text-align:right'| 133 | Q26420 | [[Clochrán coiteann|clochrán]] | [[Íomhá:Steinschmaetzer Northern wheatear male.jpg|center|128px]] | Oenanthe oenanthe | [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]] | | 0.28 | |- | style='text-align:right'| 134 | Q769528 | [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]] | [[Íomhá:Oenanthe chrysopygia.JPG|center|128px]] | Oenanthe chrysopygia | [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 135 | Q763538 | [[clochrán alabhreac]] | [[Íomhá:Pied Wheatear (Oenanthe pleschanka) (8079431820).jpg|center|128px]] | Oenanthe pleschanka | [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]] | 2.43 | | 13 |- | style='text-align:right'| 136 | Q385723 | [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]] | [[Íomhá:CollalbaRubia.jpg|center|128px]] | Oenanthe hispanica | [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 137 | Q769093 | [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]] | [[Íomhá:Çilferşik.jpg|center|128px]] | Oenanthe finschii | [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]] | 26<br/>29 | | 12 |- | style='text-align:right'| 138 | Q1303323 | [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]] | [[Íomhá:Oenanthe xanthoprymna - Kurdish Wheatear, Osmaniye, Turkey 01.jpg|center|128px]] | Oenanthe xanthoprymna | [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]] | | | |- | style='text-align:right'| 139 | Q769934 | [[clochrán fásaigh]] | [[Íomhá:Desert Wheatear Oenanthe deserti by Dr. Raju Kasambe DSCN9430 (1).jpg|center|128px]] | Oenanthe deserti | [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 140 | Q747686 | [[clochrán gainimh]] | [[Íomhá:Isabelline wheatear (Oenanthe isabellina) male, non-breeding.jpg|center|128px]] | Oenanthe isabellina | [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]] | 3.04<br/>29 | | 13 |- | style='text-align:right'| 141 | Q752481 | [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]] | [[Íomhá:PikiWiki Israel 51253 wildlife and plants of israel.jpg|center|128px]] | Dendrocopos syriacus | [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]] | 5.1 | | 10 |- | style='text-align:right'| 142 | Q207290 | [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]] | [[Íomhá:Dendrocopos leucotos 2.jpg|center|128px]] | Dendrocopos leucotos | [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]] | | | 15 |- | style='text-align:right'| 143 | Q143284 | [[cnagaire dubh]] | [[Íomhá:BlackWoods.jpg|center|128px]] | Dryocopus martius | [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]] | 11.8 | | 13 |- | style='text-align:right'| 144 | Q166171 | [[cnagaire glas]] | [[Íomhá:Green woodpecker Franconville 2022 01 21 2.jpg|center|128px]] | Picus viridis | [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]] | 8.9<br/>193 | 41 | 19 |- | style='text-align:right'| 145 | Q27124 | [[cnota]] | [[Íomhá:Calidris canutus no.JPG|center|128px]] | Calidris canutus | [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]] | 19.3<br/>126<br/>148 | 0.5 | |- | style='text-align:right'| 146 | Q156767 | [[cnóshnag Eorpach]] | [[Íomhá:Sitta europaea europaea, Slottsskogen, Göteborg, Sweden 3.jpg|center|128px]] | Sitta europaea | [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]] | 2.25<br/>23 | 24 | 16 |- | style='text-align:right'| 147 | Q749701 | [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]] | [[Íomhá:Sitta neumayer 0.jpg|center|128px]] | Sitta neumayer | [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]] | 2.43 | | 15 |- | style='text-align:right'| 148 | Q514809 | [[cocaitíl]] | [[Íomhá:Wild cockatiel - panoramio.jpg|center|128px]] | Nymphicus hollandicus | [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]] | 5.68<br/>86 | | 20 |- | style='text-align:right'| 149 | Q1274601 | [[coileach sneachta Caispeach]] | [[Íomhá:Tetraogallus caspius.jpg|center|128px]] | Tetraogallus caspius | [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]] | 2.59<br/>2.07<br/>75 | 100 | |- | style='text-align:right'| 150 | Q1137277 | [[coileach sneachta Cugasach]] | [[Íomhá:Tetraogallus caucasicus.jpg|center|128px]] | Tetraogallus caucasicus | [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]] | | 87.5 | 28 |- | style='text-align:right'| 151 | Q25332 | [[coirneach]] | [[Íomhá:Balbuzard pecheur Lac de Tunis.jpg|center|128px]] | Pandion haliaetus | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | 1.4 | 1.6 | |- | style='text-align:right'| 152 | Q42326 | [[colm aille]] | [[Íomhá:Columba livia (Rock Dove, wild), Duncansby Head, Caithness, Scotland 1.jpg|center|128px]] | Columba livia | [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]] | 294<br/>267 | 690 | |- | style='text-align:right'| 153 | Q26026 | [[Colúr coille|colm coille]] | [[Íomhá:Columba palumbus ssp. palumbus.jpg|center|128px]] | Columba palumbus | [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]] | 18.9 | 0.75 | 17 |- | style='text-align:right'| 154 | Q26140 | [[colm gorm]] | [[Íomhá:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 1.jpg|center|128px]] | Columba oenas | [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]] | 16.7 | 0.75 | 22 |- | style='text-align:right'| 155 | Q170598 | [[condar na nAindéas]] | [[Íomhá:204 - Canyon de Colca - Condor des Andes - Juin 2010.JPG|center|128px]] | Vultur gryphus | [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]] | | 3.048 | |- | style='text-align:right'| 156 | Q25382 | [[corcrán coille]] | [[Íomhá:Bullfinch male.jpg|center|128px]] | Pyrrhula pyrrhula | [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]] | 2.41<br/>31 | 0.26 | 15 |- | style='text-align:right'| 157 | Q1084895 | [[corcrán coille ceannliath]] | [[Íomhá:Grey-headed Bullfinch.jpg|center|128px]] | Pyrrhula erythaca | [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]] | 21.7 | | |- | style='text-align:right'| 158 | Q160488 | [[corr chorcra]] | [[Íomhá:Ardea purpurea (Domaine des oiseaux).jpg|center|128px]] | Ardea purpurea | [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]] | 51 | 1.35 | |- | style='text-align:right'| 159 | Q171360 | [[corr leitheadach Eoráiseach]] | [[Íomhá:Eurasian Spoonbill.jpg|center|128px]] | Platalea leucorodia | [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]] | 76 | 1.3 | 23 |- | style='text-align:right'| 160 | Q126216 | [[corr oíche]] | [[Íomhá:Nycticorax nycticorax nycticorax, Camargue (33620984464).jpg|center|128px]] | Nycticorax nycticorax | [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]] | 682<br/>590 | 1.06 | |- | style='text-align:right'| 161 | Q722981 | [[corr ríoga]] | [[Íomhá:Royal Spoonbill mouth open.jpg|center|128px]] | Platalea regia | [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]] | 69 | 120 | 22 |- | style='text-align:right'| 162 | Q191394 | [[corr scréachach]] | [[Íomhá:Crabier chevelu.jpg|center|128px]] | Ardeola ralloides | [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]] | 16<br/>288 | 0.86 | |- | style='text-align:right'| 163 | Q144218 | [[coscaróba]] | [[Íomhá:Coscoroba coscoroba -Pineyro, Buenos Aires, Argentina-8.jpg|center|128px]] | Coscoroba coscoroba | [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]] | 4.6<br/>3.8<br/>185 | | |- | style='text-align:right'| 164 | Q18859 | [[cosdeargán]] | [[Íomhá:Common Redshank Tringa totanus.jpg|center|128px]] | Tringa totanus | [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]] | 22.3<br/>129 | 62 | 24 |- | style='text-align:right'| 165 | Q28103 | [[cosdeargán breac]] | [[Íomhá:Dunkler Wasserläufer.jpg|center|128px]] | Tringa erythropus | [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]] | 24.5<br/>142<br/>161 | 64 | |- | style='text-align:right'| 166 | Q230837 | [[cromán bánlíoch]] | [[Íomhá:Pallid Harrier Adult Male (46333226825).jpg|center|128px]] | Circus macrourus | [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]] | 28<br/>322<br/>445 | 1.09 | 29 |- | style='text-align:right'| 167 | Q26574 | [[cromán liath]] | [[Íomhá:Flickr - don macauley - Bird 015.jpg|center|128px]] | Circus pygargus | [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]] | 24<br/>261<br/>370 | 1.09 | 28 |- | style='text-align:right'| 168 | Q26431 | [[cromán móna iartharach]] | [[Íomhá:Western Marsh Harrier- Bangalore, India.jpg|center|128px]] | Circus aeruginosus | [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]] | 40 | 1.16 | 34 |- | style='text-align:right'| 169 | Q25572 | [[cromán na gcearc]] | [[Íomhá:Circus cyaneus 265961899.jpg|center|128px]] | Circus cyaneus | [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]] | 346<br/>527 | 1.1 | |- | style='text-align:right'| 170 | Q27102 | [[crosán]] | [[Íomhá:Razorbill with a nice catch.jpg|center|128px]] | Alca torda | [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]] | | 0.661 | |- | style='text-align:right'| 171 | Q18854 | [[crotach]] | [[Íomhá:Eurasian Curlew.jpg|center|128px]] | Numenius arquata | [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]] | 76<br/>742<br/>869 | 0.97 | 28 |- | style='text-align:right'| 172 | Q61857 | [[crotach Artach]] | [[Íomhá:Numenius borealis (Harvard University).JPG|center|128px]] | Numenius borealis | [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]] | | 70 | |- | style='text-align:right'| 173 | Q18858 | [[crotach eanaigh]] | [[Íomhá:Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|center|128px]] | Numenius phaeopus | [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]] | | 1.07 | |- | style='text-align:right'| 174 | Q79915 | [[Murlach mara|cruidín]] | [[Íomhá:Alcedo Atthis.jpg|center|128px]] | Alcedo atthis | [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]] | 4.3 | 25 | 19.5 |- | style='text-align:right'| 175 | Q735158 | [[cruidín píbgheal]] | [[Íomhá:Halcyon smyrnensis - White-throated kingfisher 02.jpg|center|128px]] | Halcyon smyrnensis | [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]] | | | |- | style='text-align:right'| 176 | Q18845 | [[Cuach choiteann|cuach]] | [[Íomhá:Cuculus canorus vogelartinfo chris romeiks CHR0791 cropped.jpg|center|128px]] | Cuculus canorus | [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]] | 3.22<br/>117<br/>106 | 58 | 12 |- | style='text-align:right'| 177 | Q852265 | [[cuach ghob-bhuí]] | [[Íomhá:Yellow-billed cuckoo (42690).jpg|center|128px]] | Coccyzus americanus | [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]] | | | |- | style='text-align:right'| 178 | Q27442 | [[cuilire alabhreac]] | [[Íomhá:Ficedula hypoleuca -Wood of Cree Nature Reserve, Scotland -male-8a.jpg|center|128px]] | Ficedula hypoleuca | [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]] | 1.7<br/>12 | 22 | 14 |- | style='text-align:right'| 179 | Q241499 | [[cuilire broinnrua]] | [[Íomhá:Ficedula parva мухоловка мала.jpg|center|128px]] | Ficedula parva | [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]] | 1.45 | | 12 |- | style='text-align:right'| 180 | Q1591580 | [[cuilire leathmhuinceach]] | [[Íomhá:SemicollaredFlycatcher.jpg|center|128px]] | Ficedula semitorquata | [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]] | | | 14 |- | style='text-align:right'| 181 | Q26607 | [[cuilire liath]] | [[Íomhá:SpottedFlycatcheronfence.jpg|center|128px]] | Muscicapa striata | [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]] | 1.92 | 24 | 14 |- | style='text-align:right'| 182 | Q690826 | [[Cuilire bán|cuilire muinceach]] | [[Íomhá:Collared flycatcher (Ficedula albicollis).jpg|center|128px]] | Ficedula albicollis | [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]] | 1.6 | | 13 |- | style='text-align:right'| 183 | Q25345384 | [[cág]] | [[Íomhá:Coloeus monedula -Munkedal, Vastra Gotaland, Sweden-8.jpg|center|128px]] | Coloeus monedula | [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]] | | 0.65 | 20 |- | style='text-align:right'| 184 | Q191386 | [[cág gob-bhuí]] | [[Íomhá:Alpine Chough by Jim Higham.jpg|center|128px]] | Pyrrhocorax graculus | [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]] | | | 19 |- | style='text-align:right'| 185 | Q208405 | [[cánóg dhubh]] | [[Íomhá:Manx Shearwater.JPG|center|128px]] | Puffinus puffinus | [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]] | 521 | 82 | |- | style='text-align:right'| 186 | Q25234 | [[Lon dubh|céirseach]] | [[Íomhá:20190722 Turdus Merula 02.jpg|center|128px]] | Turdus merula | [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]] | | 36 | 13 |- | style='text-align:right'| 187 | Q244197 | [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]] | [[Íomhá:Little spotted kiwi, Apteryx owenii, Auckland War Memorial Museum.jpg|center|128px]] | Apteryx owenii | [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]] | 285 | | |- | style='text-align:right'| 188 | Q734829 | [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]] | [[Íomhá:Apteryx mantelli -Rotorua, North Island, New Zealand-8a.jpg|center|128px]] | Apteryx mantelli | [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]] | 2.25<br/>2.955 | | |- | style='text-align:right'| 189 | Q730091 | [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]] | [[Íomhá:ApteryxHaastiiKeulemans.jpg|center|128px]] | Apteryx haastii | [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]] | 425 | | |- | style='text-align:right'| 190 | Q26657 | [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]] | [[Íomhá:Goldcrest 1.jpg|center|128px]] | Regulus regulus | [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]] | 0.77 | 14 | 17 |- | style='text-align:right'| 191 | Q869023 | [[cíorlacha Phatagónach]] | [[Íomhá:Lophonetta specularioides -Puerto Natales, Patagonia, Chile-8.jpg|center|128px]] | Lophonetta specularioides | [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]] | | | 30 |- | style='text-align:right'| 192 | Q80362 | [[cúr dubh]] | [[Íomhá:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|center|128px]] | Milvus migrans | [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]] | 56<br/>828 | 1.52 | |- | style='text-align:right'| 193 | Q156250 | [[cúr rua]] | [[Íomhá:Milvus milvus Jura.jpg|center|128px]] | Milvus milvus | [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]] | 63<br/>1.012<br/>1.232 | 1.66 | 31 |- | style='text-align:right'| 194 | Q184825 | [[deargán sneachta]] | [[Íomhá:Redwing Turdus iliacus.jpg|center|128px]] | Turdus iliacus | [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]] | 4.9<br/>62 | 0.36 | 13 |- | style='text-align:right'| 195 | Q11380593 | [[deargéadan beag]] | [[Íomhá:Acanthis cabaret 1 East Chevington.jpg|center|128px]] | Acanthis cabaret | [[:commons:Category:Acanthis cabaret|Acanthis cabaret]] | | | |- | style='text-align:right'| 196 | Q20754771 | [[deargéadan coiteann]] | [[Íomhá:Acanthis flammea, Kotka, Finland 2.jpg|center|128px]] | Acanthis flammea | [[:commons:Category:Acanthis flammea|Acanthis flammea]] | | 23 | |- | style='text-align:right'| 197 | Q26698 | [[donnóg]] | [[Íomhá:Järnsparv Dunnock (13329301154).jpg|center|128px]] | Prunella modularis | [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]] | | 0.21 | 14 |- | style='text-align:right'| 198 | Q167230 | [[Snámhaí balla|dreapaire balla]] | [[Íomhá:Tichodrome échelette Tichodroma muraria aDSC 1009 (50997238804).jpg|center|128px]] | Tichodroma muraria | [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]] | | | 19 |- | style='text-align:right'| 199 | Q25740 | [[dreoilín]] | [[Íomhá:Eurasian wren (Troglodytes troglodytes).jpg|center|128px]] | Troglodytes troglodytes | [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]] | | 15 | |- | style='text-align:right'| 200 | Q27160 | [[droimneach beag]] | [[Íomhá:Larus fuscus Finnboda 2012.jpg|center|128px]] | Larus fuscus | [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]] | 880<br/>755 | 1.34 | 25 |- | style='text-align:right'| 201 | Q26629 | [[droimneach mór]] | [[Íomhá:Great Black-backed Gull Larus marinus.jpg|center|128px]] | Larus marinus | [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]] | | 1.67 | |- | style='text-align:right'| 202 | Q25469 | [[Druid choiteann|druid]] | [[Íomhá:Toulouse - Sturnus vulgaris - 2012-02-26 - 2.jpg|center|128px]] | Sturnus vulgaris | [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]] | | 0.38 | |- | style='text-align:right'| 203 | Q890912 | [[Druid droimchorcra|druid dauria]] | [[Íomhá:Daurian starling from Uppungal Kole Wetlands 2018 by Nesru Tirur.jpg|center|128px]] | Agropsar sturninus | [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]] | | | |- | style='text-align:right'| 204 | Q20823352 | [[druid rósach]] | [[Íomhá:Pastor roseus by Koshy Koshy.jpg|center|128px]] | Pastor roseus | [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]] | 6.6<br/>79.6<br/>66.9 | | |- | style='text-align:right'| 205 | Q25402 | [[eala bhalbh]] | [[Íomhá:Mute Swan Emsworth2.JPG|center|128px]] | Cygnus olor | [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]] | 11.8<br/>9.67 | 230 | |- | style='text-align:right'| 206 | Q131044 | [[eala dhubh]] | [[Íomhá:00 2102 Trauerschwäne (Breisach am Rhein).jpg|center|128px]] | Cygnus atratus | [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]] | 258<br/>6.2<br/>5.1 | 180 | 38 |- | style='text-align:right'| 207 | Q25612 | [[eala ghlórach]] | [[Íomhá:Cygnus cygnus 070416 IOL.jpg|center|128px]] | Cygnus cygnus | [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]] | 331<br/>14<br/>8.75 | 2.29 | 36 |- | style='text-align:right'| 208 | Q244432 | [[eala phíbdhubh]] | [[Íomhá:Cygnus melancoryphus -Puerto Natales, Patagonia, Chile-8.jpg|center|128px]] | Cygnus melancoryphus | [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]] | | | 35 |- | style='text-align:right'| 209 | Q26603 | [[eala thundra]] | [[Íomhá:Tundra Swan (Cygnus columbianus) (8571142484).jpg|center|128px]] | Cygnus columbianus | [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]] | 7.258<br/>6.305 | 1.98 | |- | style='text-align:right'| 210 | Q26620 | [[earrdheargán]] | [[Íomhá:Gartenrotschwanz 1.jpg|center|128px]] | Phoenicurus phoenicurus | [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]] | | 22 | 13 |- | style='text-align:right'| 211 | Q796484 | [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]] | [[Íomhá:Phoenicurus erythrogastrus, Stepantsminda, Georgia 1.jpg|center|128px]] | Phoenicurus erythrogastrus | [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]] | | | 14 |- | style='text-align:right'| 212 | Q26755 | [[earrdheargán dubh]] | [[Íomhá:Hausrotschwanz Brutpflege 2006-05-21-05.jpg|center|128px]] | Phoenicurus ochruros | [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]] | | 25 | 14 |- | style='text-align:right'| 213 | Q748290 | [[fabhcún Barbarach]] | [[Íomhá:Wüstenfalke.jpg|center|128px]] | Falco pelegrinoides | [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]] | | | |- | style='text-align:right'| 214 | Q33554 | [[fabhcún Lanner]] | [[Íomhá:Lanner falcon, Falco biarmicus, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (34447024871).jpg|center|128px]] | Falco biarmicus | [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]] | | 100.5 | 32 |- | style='text-align:right'| 215 | Q165974 | [[fabhcún Saker]] | [[Íomhá:Falco cherrug 1 (Bohuš Číčel).jpg|center|128px]] | Falco cherrug | [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]] | 53<br/>875<br/>1.13 | 111.5 | 30 |- | style='text-align:right'| 216 | Q179625 | [[fabhcún cosdearg]] | [[Íomhá:Rotfußfalke Falco vespertinus.jpg|center|128px]] | Falco vespertinus | [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]] | 17<br/>150<br/>167 | 0.72 | |- | style='text-align:right'| 217 | Q30535 | [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]] | [[Íomhá:Faucon pelerin 7 mai.jpg|center|128px]] | Falco peregrinus | [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]] | | 1.02 | |- | style='text-align:right'| 218 | Q177688 | [[fabhcún tuaithe]] | [[Íomhá:Falco rusticolus white cropped.jpg|center|128px]] | Falco rusticolus | [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]] | | 58 | |- | style='text-align:right'| 219 | Q206840 | [[falaróp gobchaol]] | [[Íomhá:Red-necked Phalarope.jpg|center|128px]] | Phalaropus lobatus | [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]] | 6.3<br/>35<br/>39 | 0.34 | 19 |- | style='text-align:right'| 220 | Q208335 | [[falaróp gobmhór]] | [[Íomhá:Phalaropus fulicarius 10.jpg|center|128px]] | Phalaropus fulicarius | [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]] | | 0.42 | 19 |- | style='text-align:right'| 221 | Q26470 | [[falcóg bheag]] | [[Íomhá:AlleAlle 2.jpg|center|128px]] | Alle alle | [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]] | 28 | 0.32 | |- | style='text-align:right'| 222 | Q683138 | [[faoileán Airméanach]] | [[Íomhá:Armenian gull near Sevanavank, side view.jpg|center|128px]] | Larus armenicus | [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]] | 1 | 140 | |- | style='text-align:right'| 223 | Q2735427 | [[Faoileán Heuglin|faoileán Sibéarach]] | [[Íomhá:Heuglis Gull-Arpit.JPG|center|128px]] | Larus heuglini | [[:commons:Category:Larus fuscus heuglini|Larus fuscus heuglini]] | | | |- | style='text-align:right'| 224 | Q619065 | [[faoileán an Aigéin Chiúin]] | [[Íomhá:Larus pacificus - Derwent River Estuary.jpg|center|128px]] | Larus pacificus | [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]] | 98.4<br/>1.55<br/>1.077 | 147 | 24 |- | style='text-align:right'| 225 | Q754885 | [[faoileán bandghobach]] | [[Íomhá:Ring-billed gull in Red Hook (42799).jpg|center|128px]] | Larus delawarensis | [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]] | 566<br/>471 | 1150 | |- | style='text-align:right'| 226 | Q26427 | [[faoileán bán]] | [[Íomhá:Larus canus Common Gull in Norway.jpg|center|128px]] | Larus canus | [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]] | 413<br/>360 | 1.11 | |- | style='text-align:right'| 227 | Q27375 | [[faoileán glas]] | [[Íomhá:Glaucous gull (Larus hyperboreus) with offspring, Liefdefjord, Svalbard.jpg|center|128px]] | Larus hyperboreus | [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]] | 1.576<br/>1.249 | 158 | |- | style='text-align:right'| 228 | Q391421 | [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]] | [[Íomhá:Goéland railleur Thyna012.jpg|center|128px]] | Chroicocephalus genei | [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]] | 29<br/>275<br/>236 | 102 | 22 |- | style='text-align:right'| 229 | Q389505 | [[faoileán gáiriteach]] | [[Íomhá:Larus cachinnans 3 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Larus cachinnans | [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]] | 60<br/>1.275<br/>1.033 | 141 | 27 |- | style='text-align:right'| 230 | Q28236 | [[faoileán scadán]] | [[Íomhá:European herring gull vocalizing (00170).jpg|center|128px]] | Larus argentatus | [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]] | | 1.34 | |- | style='text-align:right'| 231 | Q704982 | [[faoileán scadán cosbhuí]] | [[Íomhá:Larus michahellis LC0046.jpg|center|128px]] | Larus michahellis | [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]] | | 130 | 28 |- | style='text-align:right'| 232 | Q742574 | [[feadlacha aghaidhbhán]] | [[Íomhá:Dendrocygna viduata 2.jpg|center|128px]] | Dendrocygna viduata | [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]] | 36<br/>674 | | |- | style='text-align:right'| 233 | Q378192 | [[feadlacha na nIndiacha Thiar]] | [[Íomhá:West Indian Whistling Duck, Bayahibe, Dominican Republic 2017-12-10.jpg|center|128px]] | Dendrocygna arborea | [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]] | 54 | | 30 |- | style='text-align:right'| 234 | Q752461 | [[feadlacha tharrdhubh]] | [[Íomhá:Black-bellied Whistling Duck, Tobago, Trinidad and Tobago 1.jpg|center|128px]] | Dendrocygna autumnalis | [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]] | 831 | | |- | style='text-align:right'| 235 | Q752485 | [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]] | [[Íomhá:Caspian Plover in Koonthalulam Tamilnadu, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg|center|128px]] | Anarhynchus asiaticus | [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]] | | 58 | |- | style='text-align:right'| 236 | Q21148 | [[feadóg bhuí]] | [[Íomhá:Rohkunborri Pluvialis Apricaria.jpg|center|128px]] | Pluvialis apricaria | [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]] | 32.8<br/>175 | 72 | 29 |- | style='text-align:right'| 237 | Q18865 | [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]] | [[Íomhá:Pluvialis fulva -Bering Land Bridge National Preserve, Alaska, USA-8.jpg|center|128px]] | Pluvialis fulva | [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]] | 18<br/>135 | 44 | |- | style='text-align:right'| 238 | Q216836 | [[feadóg bhuí Mheiriceánach]] | [[Íomhá:Pluvialis dominica1.jpg|center|128px]] | Pluvialis dominica | [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]] | 26<br/>145 | 0.62 | |- | style='text-align:right'| 239 | Q26816 | [[feadóg chladaigh]] | [[Íomhá:Charadrius hiaticula 3 breeding.jpg|center|128px]] | Charadrius hiaticula | [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]] | 10.9 | 0.41 | |- | style='text-align:right'| 240 | Q752398 | [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]] | [[Íomhá:Red-wattled Lapwing denoised.jpg|center|128px]] | Vanellus indicus | [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]] | | 0.683 | 28 |- | style='text-align:right'| 241 | Q827245 | [[feadóg earrbhán]] | [[Íomhá:Vanellus leucurus, Ag-Gel National Park.jpg|center|128px]] | Vanellus leucurus | [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]] | | 62.5 | 22 |- | style='text-align:right'| 242 | Q18857 | [[feadóg ghainimh mhór]] | [[Íomhá:2024-07-26 Anarhynchus leschenaultii leschenaultii, Newbiggin, Northumberland 1.jpg|center|128px]] | Charadrius leschenaultii | [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]] | | 52 | |- | style='text-align:right'| 243 | Q18835 | [[feadóg ghlas]] | [[Íomhá:Pluvialis squatarola (summer plumage).jpg|center|128px]] | Pluvialis squatarola | [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]] | | 77 | |- | style='text-align:right'| 244 | Q755737 | [[feadóg ghlórach]] | [[Íomhá:Killdeer.jpg|center|128px]] | Charadrius vociferus | [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]] | | 61 | |- | style='text-align:right'| 245 | Q468009 | [[feadóg mhionbhosach]] | [[Íomhá:Semipalmated plover in Quogue (26942).jpg|center|128px]] | Charadrius semipalmatus | [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]] | | 47.5 | |- | style='text-align:right'| 246 | Q18851 | [[feadóigín chladaigh]] | [[Íomhá:Charadrius dubius (49820761043).jpg|center|128px]] | Charadrius dubius | [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]] | 7.7 | 45 | 24 |- | style='text-align:right'| 247 | Q18855 | [[feadóigín chosdubh]] | [[Íomhá:Kentish Plover ( Charadrius alexandrinus ) ... Southern Spain (53416088471).jpg|center|128px]] | Charadrius alexandrinus | [[:commons:Category:Charadrius alexandrinus|Charadrius alexandrinus]] | 47 | 42.5 | |- | style='text-align:right'| 248 | Q25405 | [[Caróg liath|feannóg]] | [[Íomhá:Corvus cornix (33515567265).jpg|center|128px]] | Corvus cornix | [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]] | | 98 | 18 |- | style='text-align:right'| 249 | Q168514 | [[Fearán Eorpach|fearán]] | [[Íomhá:European Turtle Dove (Streptopelia turtur).jpg|center|128px]] | Streptopelia turtur | [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]] | 8.2<br/>136 | 50 | 15 |- | style='text-align:right'| 250 | Q54696 | [[fearán baicdhubh]] | [[Íomhá:Streptopelia decaocto, Hărman, România (34881606270).jpg|center|128px]] | Streptopelia decaocto | [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]] | 9.2<br/>193 | 30 | |- | style='text-align:right'| 251 | Q750027 | [[fearán gubhach]] | [[Íomhá:Zenaida macroura macroura, Santo Domingo, Dominican Republic.jpg|center|128px]] | Zenaida macroura | [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]] | | | |- | style='text-align:right'| 252 | Q391198 | [[Colm gáiriteach|fearán pailme]] | [[Íomhá:140 Laughing dove in Twyfelfontein Photo by Giles Laurent.jpg|center|128px]] | Spilopelia senegalensis | [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]] | | | |- | style='text-align:right'| 253 | Q25357 | [[fiach dubh]] | [[Íomhá:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|center|128px]] | Corvus corax | [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]] | 689<br/>1625<br/>1041<br/>25 | 120<br/>150 | |- | style='text-align:right'| 254 | Q25393 | [[filiméala]] | [[Íomhá:Luscinia megarhynchos - Common nightingale - Nachtegaal.jpg|center|128px]] | Luscinia megarhynchos | [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]] | 2.65 | 24 | 14 |- | style='text-align:right'| 255 | Q206130 | [[filiméala smólaigh]] | [[Íomhá:Luscinia luscinia vogelartinfo chris romeiks CHR3635.jpg|center|128px]] | Luscinia luscinia | [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]] | 3.06 | | 13 |- | style='text-align:right'| 256 | Q192058 | [[foitheach cluasach]] | [[Íomhá:Podiceps auritus (13909575538) (cropped).jpg|center|128px]] | Podiceps auritus | [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]] | 22.5<br/>449.5 | 62 | |- | style='text-align:right'| 257 | Q579718 | [[foitheach gob-alabhreac]] | [[Íomhá:Pied-billed Grebe (53638106406) (cropped).jpg|center|128px]] | Podilymbus podiceps | [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]] | 20.5<br/>522<br/>358 | 54 | |- | style='text-align:right'| 258 | Q25422 | [[foitheach mór]] | [[Íomhá:Great Crested Grebe (52909695022).jpg|center|128px]] | Podiceps cristatus | [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]] | 39.5<br/>920<br/>830 | 88 | 28 |- | style='text-align:right'| 259 | Q185183 | [[foitheach píbdhubh]] | [[Íomhá:Schwarzhalstaucher (Podiceps nigricollis) im NSG Wagbachniederung 2 (crop).jpg|center|128px]] | Podiceps nigricollis | [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]] | | 58 | |- | style='text-align:right'| 260 | Q179919 | [[foitheach píbrua]] | [[Íomhá:Podiceps grisegena (33665871935).jpg|center|128px]] | Podiceps grisegena | [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]] | 30.5<br/>873.5<br/>785.4 | 0.725 | |- | style='text-align:right'| 261 | Q21062 | [[foracha]] | [[Íomhá:Guillemot (Uria aalge) in flight.jpg|center|128px]] | Uria aalge | [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]] | 108 | 0.707 | |- | style='text-align:right'| 262 | Q212055 | [[foracha dhubh]] | [[Íomhá:Tystie1.jpg|center|128px]] | Cepphus grylle | [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]] | 381 | 55 | |- | style='text-align:right'| 263 | Q285165 | [[Francolin dubh|francóilín dubh]] | [[Íomhá:Francolinus francolinus, Azerbaijan.jpg|center|128px]] | Francolinus francolinus | [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]] | 425<br/>355 | | |- | style='text-align:right'| 264 | Q25961 | [[Alauda arvensis|fuiseog]] | [[Íomhá:Alouette des champs Zaghouan001.jpg|center|128px]] | Alauda arvensis | [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]] | | 0.35 | |- | style='text-align:right'| 265 | Q207249 | [[fuiseog adharcach]] | [[Íomhá:Horned Lark (Eremophila alpestris) (12391512375).jpg|center|128px]] | Eremophila alpestris | [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]] | | 32 | |- | style='text-align:right'| 266 | Q470853 | [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]] | [[Íomhá:Bereşe.jpg|center|128px]] | Melanocorypha calandra | [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]] | 63<br/>55 | | 12 |- | style='text-align:right'| 267 | Q1137284 | [[fuiseog bháneiteach]] | [[Íomhá:White-winged Lark - Kazakistan S4E0496 (16947462615).jpg|center|128px]] | Alauda leucoptera | [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]] | | | |- | style='text-align:right'| 268 | Q26969 | [[fuiseog choille]] | [[Íomhá:Lullula arborea (Rodrigo de Almeida).jpg|center|128px]] | Lullula arborea | [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]] | | 29 | 14 |- | style='text-align:right'| 269 | Q318893 | [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]] | [[Íomhá:Zwarte leeuwerik.jpg|center|128px]] | Melanocorypha yeltoniensis | [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]] | 4.34<br/>63.7<br/>56.4 | | 15 |- | style='text-align:right'| 270 | Q819885 | [[fuiseog dhébhallach]] | [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata 117209398.jpg|center|128px]] | Melanocorypha bimaculata | [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]] | 4.04<br/>54 | | |- | style='text-align:right'| 271 | Q24843 | [[fuiseog ladharghearr]] | [[Íomhá:Alondra.jpg|center|128px]] | Calandrella brachydactyla | [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 272 | Q525871 | [[fuiseog oirthearach]] | [[Íomhá:Oriental Skylark I IMG 0571.jpg|center|128px]] | Alauda gulgula | [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]] | | | 10 |- | style='text-align:right'| 273 | Q25429 | [[fáinleog]] | [[Íomhá:Rauchschwalbe Hirundo rustica.jpg|center|128px]] | Hirundo rustica | [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]] | | 0.32 | 13.5 |- | style='text-align:right'| 274 | Q26055 | [[gabhlán binne]] | [[Íomhá:Delichon urbica.jpg|center|128px]] | Delichon urbicum | [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]] | | 0.29 | 15 |- | style='text-align:right'| 275 | Q165923 | [[gabhlán bánlíoch]] | [[Íomhá:Vencejo pálido 20250901 03.jpg|center|128px]] | Apus pallidus | [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]] | 3.5<br/>41.3 | 0.44 | 22 |- | style='text-align:right'| 276 | Q213216 | [[gabhlán creige Eoráiseach]] | [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris -Europe-8.jpg|center|128px]] | Ptyonoprogne rupestris | [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]] | 2.08<br/>20 | 0.32 | 15 |- | style='text-align:right'| 277 | Q31769 | [[gabhlán earrspíonach]] | [[Íomhá:White-throated Needletail 09a.jpg|center|128px]] | Hirundapus caudacutus | [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]] | | | 40 |- | style='text-align:right'| 278 | Q25909 | [[gabhlán gainimh]] | [[Íomhá:Riparia riparia -Markinch, Fife, Scotland -flying-8-4c.jpg|center|128px]] | Riparia riparia | [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]] | | 0.27 | |- | style='text-align:right'| 279 | Q25377 | [[gabhlán gaoithe]] | [[Íomhá:Common Swift 2025 07 18 02 (cropped).jpg|center|128px]] | Apus apus | [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]] | 3.5 | 0.4 | 20 |- | style='text-align:right'| 280 | Q321267 | [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]] | [[Íomhá:Βουνοσταχτάρα Alpine Swift Tachymarptis melba.jpg|center|128px]] | Tachymarptis melba | [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]] | 6.05<br/>96 | | |- | style='text-align:right'| 281 | Q611324 | [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]] | [[Íomhá:Little Swift - Aberdares - Kenya.jpg|center|128px]] | Apus affinis | [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]] | | | 23 |- | style='text-align:right'| 282 | Q912863 | [[gabhlán simléir]] | [[Íomhá:Chaetura pelagica, by Lake Erie, Cleveland, Ohio, USA 339593191.jpg|center|128px]] | Chaetura pelagica | [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]] | 23.6 | | |- | style='text-align:right'| 283 | Q128002 | [[gaineamhchearc Pallas]] | [[Íomhá:Syrrhapte paradoxal (cropped).jpg|center|128px]] | Syrrhaptes paradoxus | [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]] | 21 | 69 | 24 |- | style='text-align:right'| 284 | Q18875 | [[Geabhróg choiteann|geabhróg]] | [[Íomhá:Common tern 2025 07 08 08.jpg|center|128px]] | Sterna hirundo | [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]] | | 0.88 | |- | style='text-align:right'| 285 | Q26800 | [[geabhróg Artach]] | [[Íomhá:2009 07 02 - Arctic tern on Farne Islands - The blue rope demarcates the visitors' path.JPG|center|128px]] | Sterna paradisaea | [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]] | 114 | 0.8 | |- | style='text-align:right'| 286 | Q27129 | [[geabhróg Chaispeach]] | [[Íomhá:Sterna-caspia-010.jpg|center|128px]] | Hydroprogne caspia | [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]] | 680<br/>588 | 133.5 | |- | style='text-align:right'| 287 | Q12267692 | [[geabhróg bheag]] | [[Íomhá:Крячок малий.jpg|center|128px]] | Sternula albifrons | [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]] | 10<br/>57 | 0.52 | |- | style='text-align:right'| 288 | Q233616 | [[geabhróg bhroinndubh]] | [[Íomhá:Chlidonias hybrida 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Chlidonias hybrida | [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]] | 90<br/>78 | 67 | |- | style='text-align:right'| 289 | Q241753 | [[geabhróg bháneiteach]] | [[Íomhá:Chlidonias leucopterus Mai Po.jpg|center|128px]] | Chlidonias leucopterus | [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]] | 10.5 | 0.65 | |- | style='text-align:right'| 290 | Q27215 | [[geabhróg dhubh]] | [[Íomhá:Čorík čierny (Chlidonias niger) a (4644831482).jpg|center|128px]] | Chlidonias niger | [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]] | 11<br/>60 | 0.539 | |- | style='text-align:right'| 291 | Q18834 | [[geabhróg ghobdhubh]] | [[Íomhá:Gelochelidon nilotica 1.jpg|center|128px]] | Gelochelidon nilotica | [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]] | | 94 | |- | style='text-align:right'| 292 | Q321293 | [[geabhróg rósach]] | [[Íomhá:2021-07-10 Sterna dougallii, St Marys Island, Northumberland 17.jpg|center|128px]] | Sterna dougallii | [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]] | | 76 | |- | style='text-align:right'| 293 | Q27547 | [[geabhróg scothdhubh]] | [[Íomhá:2020-07-18 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 05.jpg|center|128px]] | Thalasseus sandvicensis | [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]] | | 1 | |- | style='text-align:right'| 294 | Q466200 | [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]] | [[Íomhá:Passer hispaniolensis Israel 2.jpg|center|128px]] | Passer hispaniolensis | [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 295 | Q14683 | [[gealbhan binne]] | [[Íomhá:House sparrow male in Prospect Park (53532).jpg|center|128px]] | Passer domesticus | [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]] | | 239 | |- | style='text-align:right'| 296 | Q25968 | [[gealbhan crainn]] | [[Íomhá:Tree-Sparrow-2009-16-02.jpg|center|128px]] | Passer montanus | [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]] | | 21 | |- | style='text-align:right'| 297 | Q736313 | [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]] | [[Íomhá:Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8-4c.jpg|center|128px]] | Petronia petronia | [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 298 | Q1318638 | [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]] | [[Íomhá:Carpospiza brachydactyla.jpg|center|128px]] | Carpospiza brachydactyla | [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 299 | Q422873 | [[gealbhan sionnaigh]] | [[Íomhá:Fuchsammer (Passerella iliaca), St. Louis County (Minnesota).jpg|center|128px]] | Passerella iliaca | [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]] | | | |- | style='text-align:right'| 300 | Q499290 | [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]] | [[Íomhá:Montifringilla nivalis Francer.jpg|center|128px]] | Montifringilla nivalis | [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 301 | Q27220 | [[gealóg bhuachair]] | [[Íomhá:Miliaria calandra-Corn Bunting.jpg|center|128px]] | Emberiza calandra | [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]] | | 29 | 13 |- | style='text-align:right'| 302 | Q334183 | [[gealóg cheanndubh]] | [[Íomhá:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|center|128px]] | Emberiza melanocephala | [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]] | 3.08<br/>28 | | 13 |- | style='text-align:right'| 303 | Q206630 | [[gealóg gharraí]] | [[Íomhá:Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg|center|128px]] | Emberiza hortulana | [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]] | 2.48 | 26 | 11 |- | style='text-align:right'| 304 | Q26961 | [[gealóg ghiolcaí]] | [[Íomhá:2014-06-01 Emberiza schoeniclus, Swallow Pond, Northumberland 1.jpg|center|128px]] | Emberiza schoeniclus | [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]] | | 24 | 13 |- | style='text-align:right'| 305 | Q837753 | [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]] | [[Íomhá:Emberiza caesia.jpg|center|128px]] | Emberiza caesia | [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]] | 2.31 | | 13 |- | style='text-align:right'| 306 | Q648313 | [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]] | [[Íomhá:GreyNeckedBunting PrasadBR.jpg|center|128px]] | Emberiza buchanani | [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]] | | | |- | style='text-align:right'| 307 | Q26416 | [[gealóg shneachta]] | [[Íomhá:Plectrophenax nivalis P3130099.jpg|center|128px]] | Plectrophenax nivalis | [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]] | | 35 | |- | style='text-align:right'| 308 | Q28358 | [[Gearg choiteann|gearg]] | [[Íomhá:Coturnix coturnix, Fraunberg, Bayern, Deutschland 2, Ausschnitt.jpg|center|128px]] | Coturnix coturnix | [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]] | 8.2 | 34 | 18 |- | style='text-align:right'| 309 | Q852146 | [[gearg Himiléach]] | [[Íomhá:Ophrysia superciliosa.jpg|center|128px]] | Ophrysia superciliosa | [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]] | | | |- | style='text-align:right'| 310 | Q716869 | [[gearg Sheapánach]] | [[Íomhá:Coturnix japonica, Yehliu, Taiwan 1.jpg|center|128px]] | Coturnix japonica | [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]] | 8 | | |- | style='text-align:right'| 311 | Q142651 | [[gearg bhabaight]] | [[Íomhá:Virginiawachtel 2007-06-16 065.jpg|center|128px]] | Colinus virginianus | [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]] | 8.9<br/>171 | 34.5 | |- | style='text-align:right'| 312 | Q237670 | [[gearr Baillon]] | [[Íomhá:Baillon's Crake in Baruipur February 2024 by Tisha Mukherjee 03.jpg|center|128px]] | Zapornia pusilla | [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]] | 35 | | 18 |- | style='text-align:right'| 313 | Q270680 | [[gearr beag]] | [[Íomhá:Porzana parva (50).jpg|center|128px]] | Zapornia parva | [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]] | 7.9 | 36.5 | |- | style='text-align:right'| 314 | Q194024 | [[gearr breac]] | [[Íomhá:Porzana porzana 3 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Porzana porzana | [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]] | 10.9<br/>80 | 0.38 | 18 |- | style='text-align:right'| 315 | Q936740 | [[gearr sora]] | [[Íomhá:Sora (Porzana carolina).jpg|center|128px]] | Porzana carolina | [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]] | 8.9 | 37.5 | |- | style='text-align:right'| 316 | Q921335 | [[glasán Mongólach]] | [[Íomhá:BirdsAsiaJohnGoVGoul 0128 cropped.jpg|center|128px]] | Bucanetes mongolicus | [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]] | | | |- | style='text-align:right'| 317 | Q27075785 | [[glasán darach]] | [[Íomhá:Chloris chloris (profile).jpg|center|128px]] | Chloris chloris | [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]] | 2.17 | 0.25 | 14 |- | style='text-align:right'| 318 | Q559977 | [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]] | [[Íomhá:Crimson-winged Finch (Rhodopechys sanguineus) (29935889654) (cropped).jpg|center|128px]] | Rhodopechys sanguineus | [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]] | | | 14 |- | style='text-align:right'| 319 | Q174088 | [[glasán gobmhór]] | [[Íomhá:Coccothraustes coccothraustes 1 (Martin Mecnarowski).jpg|center|128px]] | Coccothraustes coccothraustes | [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]] | | 31 | 12 |- | style='text-align:right'| 320 | Q559883 | [[Glasán cogalach|glasán trumpa]] | [[Íomhá:Roselin githagine.jpg|center|128px]] | Bucanetes githagineus | [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]] | | | |- | style='text-align:right'| 321 | Q25984 | [[glasóg bhuí]] | [[Íomhá:Wiesenschafstelze.JPG|center|128px]] | Motacilla flava | [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]] | | 0.26 | |- | style='text-align:right'| 322 | Q25399 | [[glasóg bhán]] | [[Íomhá:20180415 015 Winterswijk Witte kwikstaart (40785272624).jpg|center|128px]] | Motacilla alba | [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]] | | 0.26 | |- | style='text-align:right'| 323 | Q206540 | [[glasóg chiotrónach]] | [[Íomhá:Motacilla citreola 2.jpg|center|128px]] | Motacilla citreola | [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]] | | | |- | style='text-align:right'| 324 | Q201316 | [[glasóg liath]] | [[Íomhá:Terîhejoka boçikzer.jpg|center|128px]] | Motacilla cinerea | [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]] | 1.91<br/>17.4 | 26 | 13 |- | style='text-align:right'| 325 | Q27075852 | [[gleoiseach]] | [[Íomhá:Carduelis cannabina -England -male-8.jpg|center|128px]] | Linaria cannabina | [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]] | 1.66<br/>19 | 0.24 | 13 |- | style='text-align:right'| 326 | Q10965357 | [[gleoiseach sléibhe]] | [[Íomhá:Carduelis flavirostris.jpg|center|128px]] | Linaria flavirostris | [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]] | 1.37 | 23 | 13 |- | style='text-align:right'| 327 | Q839834 | [[gobach mór broinnrósach]] | [[Íomhá:Rose-breasted grosbeak (53718114321).jpg|center|128px]] | Pheucticus ludovicianus | [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]] | 44 | | |- | style='text-align:right'| 328 | Q788649 | [[gobadáinín Baird]] | [[Íomhá:Baird's sandpiper (Calidris bairdii) 03.jpg|center|128px]] | Calidris bairdii | [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]] | 9.6 | 38 | 21 |- | style='text-align:right'| 329 | Q58921 | [[gobadáinín Temminck]] | [[Íomhá:Temmincks Stint.jpg|center|128px]] | Calidris temminckii | [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]] | 5.8<br/>24.3<br/>27.8 | 36 | 21 |- | style='text-align:right'| 330 | Q27232 | [[gobadáinín beag]] | [[Íomhá:Little Stint (Calidris minuta) (1).jpg|center|128px]] | Calidris minuta | [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]] | 6.3<br/>24<br/>27.1 | 36 | 22 |- | style='text-align:right'| 331 | Q913052 | [[gobadáinín bídeach]] | [[Íomhá:Least Sandpiper.jpg|center|128px]] | Calidris minutilla | [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]] | | | |- | style='text-align:right'| 332 | Q62345 | [[gobadáinín crotaigh]] | [[Íomhá:Calidris ferruginea, winter adult, Pak Thale.jpg|center|128px]] | Calidris ferruginea | [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]] | 12 | 44 | 19 |- | style='text-align:right'| 333 | Q845969 | [[gobadáinín ladharfhada]] | [[Íomhá:Calidris subminuta - Pak Thale.jpg|center|128px]] | Calidris subminuta | [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]] | 7.5<br/>29<br/>32 | 30.5 | |- | style='text-align:right'| 334 | Q18860 | [[gobadáinín píbrua]] | [[Íomhá:Calidris ruficollis - Marion Bay.jpg|center|128px]] | Calidris ruficollis | [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]] | 8.3<br/>26 | 31 | 21 |- | style='text-align:right'| 335 | Q18850 | [[Gobadán coiteann|gobadán]] | [[Íomhá:Common sandpiper lake geneva-4.jpg|center|128px]] | Actitis hypoleucos | [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]] | | 0.273 | |- | style='text-align:right'| 336 | Q18856 | [[gobadán Terek]] | [[Íomhá:Xenus cinereus (Alnus).jpg|center|128px]] | Xenus cinereus | [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]] | | 58 | 23 |- | style='text-align:right'| 337 | Q599749 | [[gobadán bánphrompach]] | [[Íomhá:White-rumped Sandpiper.jpg|center|128px]] | Calidris fuscicollis | [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]] | 10.8<br/>39.7<br/>45.8 | 37 | |- | style='text-align:right'| 338 | Q18837 | [[gobadán coille]] | [[Íomhá:Liro uimarannalla.jpg|center|128px]] | Tringa glareola | [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]] | 13.5<br/>62<br/>73 | 0.4 | 22 |- | style='text-align:right'| 339 | Q62359 | [[gobadán cosbhuí]] | [[Íomhá:Purple Sandpiper ( Calidris maritima ) ... Filey Brig , Yorkshire (53266204391).jpg|center|128px]] | Calidris maritima | [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]] | 67.6<br/>76.3 | 44 | |- | style='text-align:right'| 340 | Q753760 | [[gobadán earr-rinneach]] | [[Íomhá:Calidris acuminata - Hexham Swamp.jpg|center|128px]] | Calidris acuminata | [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]] | 13.7<br/>70.3<br/>63.5 | 39.5 | |- | style='text-align:right'| 341 | Q28450 | [[gobadán glas]] | [[Íomhá:Green Sandpiper ( Tringa ochropus ) ... Tophill Low , Yorkshire (53182606905).jpg|center|128px]] | Tringa ochropus | [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]] | 15.5<br/>75<br/>85 | 59 | 21 |- | style='text-align:right'| 342 | Q839820 | [[gobadán scodalach]] | [[Íomhá:Calidris himantopus.jpg|center|128px]] | Calidris himantopus | [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]] | | 42.5 | 20 |- | style='text-align:right'| 343 | Q530194 | [[gobadán sléibhe]] | [[Íomhá:UplandSandpiperOntarioCropped.jpg|center|128px]] | Bartramia longicauda | [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]] | | 66 | |- | style='text-align:right'| 344 | Q26578 | [[gormphíb]] | [[Íomhá:Blåhake Bluethroat (20162398078).jpg|center|128px]] | Luscinia svecica | [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]] | | 22 | |- | style='text-align:right'| 345 | Q457477 | [[grús Meiriceánach]] | [[Íomhá:Grus americana Sasata.jpg|center|128px]] | Grus americana | [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]] | 7.497 | 215 | |- | style='text-align:right'| 346 | Q21949185 | [[grús Sibéarach]] | [[Íomhá:Schneekranich Grus leucogeranus 090501 We 147.JPG|center|128px]] | Leucogeranus leucogeranus | [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]] | 197 | 235 | 29 |- | style='text-align:right'| 347 | Q191683 | [[grús coimir]] | [[Íomhá:Demoiselle Cranes at Tal Chappar.jpg|center|128px]] | Anthropoides virgo | [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]] | | 167.5 | |- | style='text-align:right'| 348 | Q4764 | [[grús coiteann]] | [[Íomhá:2017.07.04.-01-Wendisch Rietz--Kranich.jpg|center|128px]] | Grus grus | [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]] | | 2.22 | 30 |- | style='text-align:right'| 349 | Q27461 | [[guairdeall]] | [[Íomhá:Hydrobates pelagicus.jpg|center|128px]] | Hydrobates pelagicus | [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]] | | 38 | |- | style='text-align:right'| 350 | Q283458 | [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]] | [[Íomhá:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|center|128px]] | Limosa haemastica | [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]] | 37.5<br/>222<br/>289 | 73 | 23 |- | style='text-align:right'| 351 | Q18841 | [[guilbneach earrdhubh]] | [[Íomhá:Black-tailed Godwit cropped.jpg|center|128px]] | Limosa limosa | [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]] | 39<br/>264<br/>315 | 76 | 23 |- | style='text-align:right'| 352 | Q18864 | [[guilbneach stríocearrach]] | [[Íomhá:Bar-tailed Godwit.jpg|center|128px]] | Limosa lapponica | [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]] | 313<br/>354 | 0.73 | |- | style='text-align:right'| 353 | Q371633 | [[guilbnín gobghearr]] | [[Íomhá:Short-billed dowitcher in JBWR (40844).jpg|center|128px]] | Limnodromus griseus | [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]] | 113 | 48 | |- | style='text-align:right'| 354 | Q26733 | [[gé Cheanadach]] | [[Íomhá:Bernache du Canada, à l'Île Paton (2).jpg|center|128px]] | Branta canadensis | [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]] | 3.814<br/>3.314<br/>5 | 1.69 | |- | style='text-align:right'| 355 | Q257006 | [[gé Thasmánach]] | [[Íomhá:Cereopsis novaehollandiae 2.jpg|center|128px]] | Cereopsis novaehollandiae | [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]] | 137<br/>5.29<br/>3.77 | | |- | style='text-align:right'| 356 | Q212937 | [[gé alabhreac chosbhuí]] | [[Íomhá:Magpie goose.jpg|center|128px]] | Anseranas semipalmata | [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]] | 128 | 155<br/>145 | 28 |- | style='text-align:right'| 357 | Q187852 | [[gé bhroinnrua]] | [[Íomhá:Brantha ruficollis In Taimyr Reserve.jpg|center|128px]] | Branta ruficollis | [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]] | 1.095<br/>90<br/>1.375 | | |- | style='text-align:right'| 358 | Q172093 | [[gé bhánéadanach]] | [[Íomhá:Anser albifrons albifrons Swallow Pond 2.jpg|center|128px]] | Anser albifrons | [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]] | | 1.41 | |- | style='text-align:right'| 359 | Q26680 | [[gé ghiúrainn]] | [[Íomhá:Branta leucopsis -standing in a field-8.jpg|center|128px]] | Branta leucopsis | [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]] | 107<br/>1.788<br/>1.586 | 1.08 | |- | style='text-align:right'| 360 | Q25882 | [[gé ghlas]] | [[Íomhá:00 3688 Graugans (Anser anser).jpg|center|128px]] | Anser anser | [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]] | 160<br/>3.692<br/>3.237 | 1.55 | |- | style='text-align:right'| 361 | Q244189 | [[Gé Hutchins|gé ghogallach]] | [[Íomhá:AleutianCanadaGoose2.jpg|center|128px]] | Branta hutchinsii | [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]] | | | 26 |- | style='text-align:right'| 362 | Q658658 | [[gé ghormeiteach Aibisíneach]] | [[Íomhá:Blue-winged goose (Cyanochen cyanoptera).jpg|center|128px]] | Cyanochen cyanoptera | [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]] | 52<br/>2.18 | | 32 |- | style='text-align:right'| 363 | Q755653 | [[Gé impireach|gé impiriúil]] | [[Íomhá:Emperor goose on a tundra pond (53707932863).jpg|center|128px]] | Anser canagicus | [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]] | | 119 | |- | style='text-align:right'| 364 | Q766276 | [[gé luaithcheannach]] | [[Íomhá:Chloephaga poliocephala -Patagonia-8.jpg|center|128px]] | Chloephaga poliocephala | [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]] | 89<br/>2.233 | | |- | style='text-align:right'| 365 | Q837402 | [[gé mhongach]] | [[Íomhá:Chenonetta jubata female 2.jpg|center|128px]] | Chenonetta jubata | [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]] | 54<br/>807 | 79 | |- | style='text-align:right'| 366 | Q129036 | [[gé shléibhe]] | [[Íomhá:Chloephaga picta.jpg|center|128px]] | Chloephaga picta | [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]] | 73<br/>3.17<br/>2.69 | 1.29 | 30 |- | style='text-align:right'| 367 | Q27074540 | [[gé shneachta]] | [[Íomhá:Snow Goose (24510697391).jpg|center|128px]] | Anser caerulescens | [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]] | 127<br/>2.63 | 148.5 | |- | style='text-align:right'| 368 | Q247412 | [[gé sporeiteach]] | [[Íomhá:Spur-winged Geese (Plectropterus gambensis niger) male.jpg|center|128px]] | Plectropterus gambensis | [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]] | 5.4<br/>4.375<br/>140 | | 31 |- | style='text-align:right'| 369 | Q191125 | [[gé stríoc-cheannach]] | [[Íomhá:Bar-headed Goose by Dr. Raju Kasambe DSCN7530 (23).jpg|center|128px]] | Anser indicus | [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]] | 141<br/>2.505<br/>2.23 | 150 | 28 |- | style='text-align:right'| 370 | Q25247 | [[húpú]] | [[Íomhá:Upupa epops Madrid 02.jpg|center|128px]] | Upupa epops | [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]] | | 44 | 15 |- | style='text-align:right'| 371 | Q17970 | [[iabairiú]] | [[Íomhá:Jabiru Mato Grosso Pantanal Brazil-2.jpg|center|128px]] | Jabiru mycteria | [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]] | | 245 | |- | style='text-align:right'| 372 | Q232523 | [[Iolar breac beag|iolar beag breac]] | [[Íomhá:Clanga pomarina, Belarus 1.jpg|center|128px]] | Clanga pomarina | [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]] | 88<br/>1.258<br/>1.693 | | 39 |- | style='text-align:right'| 373 | Q182971 | [[iolar crúbchlúmhach]] | [[Íomhá:Booted eagle, Hieraaetus pennatus, at Kgalagadi Transfrontier Pa (32334023348).jpg|center|128px]] | Hieraaetus pennatus | [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]] | 62<br/>709<br/>975 | 1.11 | 38 |- | style='text-align:right'| 374 | Q41181 | [[iolar fíréan]] | [[Íomhá:Maakotka (Aquila chrysaetos) by Jarkko Järvinen.jpg|center|128px]] | Aquila chrysaetos | [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]] | 3.572<br/>5.194 | 2.03 | |- | style='text-align:right'| 375 | Q53745 | [[iolar hairpí]] | [[Íomhá:Harpia-harpyja-001.jpg|center|128px]] | Harpia harpyja | [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]] | 4.4<br/>7.5 | 188.5 | 56 |- | style='text-align:right'| 376 | Q168976 | [[iolar impiriúil]] | [[Íomhá:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|center|128px]] | Aquila heliaca | [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]] | 2.585<br/>3.845<br/>132 | 197.5 | 44 |- | style='text-align:right'| 377 | Q170251 | [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]] | [[Íomhá:Short-toed Snake-Eagle in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|center|128px]] | Circaetus gallicus | [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]] | 136 | 177 | 46 |- | style='text-align:right'| 378 | Q127216 | [[iolar maol]] | [[Íomhá:Bald Eagle (Haliaeetus leucocephalus) Kachemak Bay, Alaska.jpg|center|128px]] | Haliaeetus leucocephalus | [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]] | 117<br/>4.13<br/>5.35 | 2.3 | |- | style='text-align:right'| 379 | Q25438 | [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]] | [[Íomhá:Adult White-tailed Eagle defending prey, Rezerwat Gostynin-Wloclawek, Poland.jpg|center|128px]] | Haliaeetus albicilla | [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]] | 142<br/>4.014<br/>5.572 | 2.18 | |- | style='text-align:right'| 380 | Q179359 | [[iolar steipeach]] | [[Íomhá:Мангистауская область, степной орёл.jpg|center|128px]] | Aquila nipalensis | [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]] | 117<br/>2.459<br/>2.987 | 2.03 | 45 |- | style='text-align:right'| 381 | Q654901 | [[lacha Fhilipíneach]] | [[Íomhá:Anas luzonica, Candaba Marsh, Luzon 1.jpg|center|128px]] | Anas luzonica | [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]] | 906<br/>779 | 84 | |- | style='text-align:right'| 382 | Q845624 | [[lacha Hartlaub]] | [[Íomhá:Pteronetta hartlaubii (Hartlaub's Duck), Lac Mafoumi, Gabon 1.jpg|center|128px]] | Pteronetta hartlaubii | [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]] | 40<br/>1.035<br/>790 | | 31 |- | style='text-align:right'| 383 | Q917490 | [[lacha Meller]] | [[Íomhá:Anas.melleri.3.jpg|center|128px]] | Anas melleri | [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]] | 45 | | |- | style='text-align:right'| 384 | Q26444 | [[lacha bhadánach]] | [[Íomhá:Tufted Duck 09 05 2025 02.jpg|center|128px]] | Aythya fuligula | [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]] | 56 | 0.71 | |- | style='text-align:right'| 385 | Q25495361 | [[lacha bháneiteach]] | [[Íomhá:White-winged wood duck.jpg|center|128px]] | Asarcornis scutulata | [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]] | 3.25<br/>2.65<br/>72.3 | | |- | style='text-align:right'| 386 | Q597144 | [[lacha cheann-bhándearg]] | [[Íomhá:Rhodonessa caryophyllacea.jpg|center|128px]] | Rhodonessa caryophyllacea | [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]] | | | |- | style='text-align:right'| 387 | Q241399 | [[lacha cheannbhán]] | [[Íomhá:Oxyura leucocephala, Clot-de-Galvany, Alicante 16.jpg|center|128px]] | Oxyura leucocephala | [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]] | 96<br/>737<br/>593 | 66 | |- | style='text-align:right'| 388 | Q322159 | [[lacha choille]] | [[Íomhá:Wood duck druid ridge cemetery 10.10.20 DSC 6035.jpg|center|128px]] | Aix sponsa | [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]] | | 71 | |- | style='text-align:right'| 389 | Q845292 | [[lacha chosrua]] | [[Íomhá:028 - AMERICAN BLACK DUCK (2-19-11) Quidi Vidi Lake, St John's, Newfoundland (8710694225).jpg|center|128px]] | Anas rubripes | [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]] | 1.252<br/>1.111 | 90.5 | |- | style='text-align:right'| 390 | Q426968 | [[lacha chuircíneach]] | [[Íomhá:Knob-billed Duck at Sonkhaliya, Rajasthan, India, July 2013.jpg|center|128px]] | Sarkidiornis melanotos | [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]] | 66<br/>1.455<br/>1.777 | | 29 |- | style='text-align:right'| 391 | Q26597 | [[lacha earrfhada]] | [[Íomhá:Long-tailed-duck.jpg|center|128px]] | Clangula hyemalis | [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]] | | 0.71 | |- | style='text-align:right'| 392 | Q535206 | [[lacha ghob-bhuí]] | [[Íomhá:Pato de pico amarillo (Anas undulata), parque nacional del Lago Mburo, Uganda, 2024-02-01, DD 50.jpg|center|128px]] | Anas undulata | [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]] | 55 | | |- | style='text-align:right'| 393 | Q851349 | [[lacha ghobrósach]] | [[Íomhá:Netta peposaca - Miguel - 569265081 (cropped).jpeg|center|128px]] | Netta peposaca | [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]] | 1.181<br/>1.004 | | 28 |- | style='text-align:right'| 394 | Q26635 | [[lacha iascán]] | [[Íomhá:2017-03-24 Aythya marila, male, Killingworth Lake, Northumberland 20.jpg|center|128px]] | Aythya marila | [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]] | | 0.82 | |- | style='text-align:right'| 395 | Q200339 | [[lacha mhandrach]] | [[Íomhá:Mandarin ducks by the Weiming Lake of Peking University 16.jpg|center|128px]] | Aix galericulata | [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]] | 41 | 71 | |- | style='text-align:right'| 396 | Q191723 | [[lacha mheirgeach]] | [[Íomhá:Ferruginous Pochard Aythya nyroca Male by Dr. Raju Kasambe DSCN2746 (12).jpg|center|128px]] | Aythya nyroca | [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]] | 43<br/>583<br/>520 | 65 | |- | style='text-align:right'| 397 | Q601055 | [[lacha mhuinceach]] | [[Íomhá:Ring-necked Duck (m) (26265137481).jpg|center|128px]] | Aythya collaris | [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]] | 744<br/>671 | 68 | |- | style='text-align:right'| 398 | Q647461 | [[lacha rua]] | [[Íomhá:065 - RUDDY DUCK (3-26-13) mustang island, nueces co, tx (8719200030).jpg|center|128px]] | Oxyura jamaicensis | [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]] | 590<br/>499 | 57.5 | |- | style='text-align:right'| 399 | Q839542 | [[lacha spotghobach]] | [[Íomhá:Pair Indian Spot-billed Duck Karanji Mysore Dec23 A7C 08342.jpg|center|128px]] | Anas poecilorhyncha | [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]] | 57<br/>1.365<br/>1.025 | 0.689 | 26 |- | style='text-align:right'| 400 | Q570379 | [[ladhrán buí]] | [[Íomhá:Greater Yellowlegs2.jpg|center|128px]] | Tringa melanoleuca | [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]] | 27.9<br/>170 | 72 | |- | style='text-align:right'| 401 | Q18840 | [[laidhrín glas]] | [[Íomhá:Greenshank (Tringa nebularia).jpg|center|128px]] | Tringa nebularia | [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]] | 30.5<br/>173 | 0.61 | 26 |- | style='text-align:right'| 402 | Q25418 | [[lasair choille]] | [[Íomhá:Carcar.jpg|center|128px]] | Carduelis carduelis | [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]] | 1.53 | 0.24 | 14 |- | style='text-align:right'| 403 | Q27471 | [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]] | [[Íomhá:Regulus ignicapilla Frank Vassen.jpg|center|128px]] | Regulus ignicapilla | [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]] | | 14 | 16 |- | style='text-align:right'| 404 | Q179863 | [[Lasairéan mór|lasairéan]] | [[Íomhá:Flamant rose Thyna009.jpg|center|128px]] | Phoenicopterus roseus | [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]] | | 163.5 | |- | style='text-align:right'| 405 | Q155878 | [[liathchearc]] | [[Íomhá:Birkhahn.jpg|center|128px]] | Lyrurus tetrix | [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]] | 1.175<br/>925<br/>35.5 | 72 | 26 |- | style='text-align:right'| 406 | Q845408 | [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]] | [[Íomhá:Tetras du caucase jogo 0g.jpg|center|128px]] | Lyrurus mlokosiewiczi | [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]] | 32.5<br/>865<br/>766 | | 22 |- | style='text-align:right'| 407 | Q178942 | [[liatráisc]] | [[Íomhá:Turdus viscivorus Brych y coed.jpg|center|128px]] | Turdus viscivorus | [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]] | | 0.44 | 15 |- | style='text-align:right'| 408 | Q26641 | [[lon creige]] | [[Íomhá:2015-04-20 Turdus torquatus torquatus Cairngorm 2.jpg|center|128px]] | Turdus torquatus | [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]] | 7.4 | 40 | 13 |- | style='text-align:right'| 409 | Q58958 | [[luathrán]] | [[Íomhá:2014-05-25 Sanderling, Paignton Beach, Devon 1.jpg|center|128px]] | Calidris alba | [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]] | | 35 | |- | style='text-align:right'| 410 | Q184432 | [[lóma Artach]] | [[Íomhá:Gavia arctica1.jpg|center|128px]] | Gavia arctica | [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]] | | 1.2 | |- | style='text-align:right'| 411 | Q558990 | [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]] | [[Íomhá:PacificLoon24.jpg|center|128px]] | Gavia pacifica | [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]] | 95<br/>2.349<br/>2.115 | | 29 |- | style='text-align:right'| 412 | Q26691 | [[lóma rua]] | [[Íomhá:Gavia stellata -Iceland -swimming-8.jpg|center|128px]] | Gavia stellata | [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]] | 1.729<br/>1.477 | 1.04 | |- | style='text-align:right'| 413 | Q25348 | [[mallard]] | [[Íomhá:Anas platyrhynchos (Male) on the ground.jpg|center|128px]] | Anas platyrhynchos | [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]] | | 0.88 | |- | style='text-align:right'| 414 | Q4967039 | [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]] | [[Íomhá:Poecile hyrcanus 122184675.jpg|center|128px]] | Poecile hyrcanus | [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]] | | | |- | style='text-align:right'| 415 | Q273067 | [[Meantán crochta|meantán crochadánach]] | [[Íomhá:Teixidor - Pájaro moscón adulto - Penduline Tit - Remiz pendulinus.jpg|center|128px]] | Remiz pendulinus | [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]] | 0.95 | | 13 |- | style='text-align:right'| 416 | Q192817 | [[meantán croiméalach]] | [[Íomhá:Bartmeise(Cropped) by Wolfram Riech.jpg|center|128px]] | Panurus biarmicus | [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]] | 1.88<br/>15.3 | 17 | 12 |- | style='text-align:right'| 417 | Q207831 | [[meantán cuircíneach]] | [[Íomhá:Lophophanes cristatus - 01.jpg|center|128px]] | Lophophanes cristatus | [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]] | 1.31 | 100000 | 14 |- | style='text-align:right'| 418 | Q574281 | [[Meantán gruama|meantán duairc]] | [[Íomhá:Poecile lugubris, Bulgaria 1.jpg|center|128px]] | Poecile lugubris | [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]] | 1.68<br/>16.8 | | 13 |- | style='text-align:right'| 419 | Q191096 | [[meantán dubh]] | [[Íomhá:Svartmeis.JPG|center|128px]] | Periparus ater | [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]] | 1.04 | 0.18 | 15 |- | style='text-align:right'| 420 | Q170831 | [[meantán earrfhada]] | [[Íomhá:Long-tailed tit (74940).jpg|center|128px]] | Aegithalos caudatus | [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]] | | 18 | |- | style='text-align:right'| 421 | Q25404 | [[meantán gorm]] | [[Íomhá:ParusCaeruleus.jpg|center|128px]] | Cyanistes caeruleus | [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]] | 1.14<br/>11.8 | 18 | 14 |- | style='text-align:right'| 422 | Q207838 | [[meantán lathaí]] | [[Íomhá:Parus palustris02.jpg|center|128px]] | Poecile palustris | [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]] | 1.24<br/>11.9 | 19 | 15 |- | style='text-align:right'| 423 | Q215211 | [[meantán léana]] | [[Íomhá:Parus atricapillus 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Poecile montanus | [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]] | | 19 | 14 |- | style='text-align:right'| 424 | Q25485 | [[meantán mór]] | [[Íomhá:Great tit (Parus major), Parc de Woluwé, Brussels (13042792905).jpg|center|128px]] | Parus major | [[:commons:Category:Parus major|Parus major]] | 1.68<br/>18.5 | 0.23 | 13 |- | style='text-align:right'| 425 | Q571268 | [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]] | [[Íomhá:Skua Terra Nova Bay 01.jpg|center|128px]] | Stercorarius maccormicki | [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]] | 89.4<br/>1.277<br/>1.421 | 135 | 29 |- | style='text-align:right'| 426 | Q203053 | [[meirleach Artach]] | [[Íomhá:Arctic skua (Stercorarius parasiticus) on an ice floe, Svalbard.jpg|center|128px]] | Stercorarius parasiticus | [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]] | | 1.06 | |- | style='text-align:right'| 427 | Q207760 | [[meirleach mór]] | [[Íomhá:GreatSkuaInWater.jpg|center|128px]] | Stercorarius skua | [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]] | 111.7<br/>1.735<br/>1.935 | 136 | 29 |- | style='text-align:right'| 428 | Q212767 | [[meirleach pomairíneach]] | [[Íomhá:Pomarine Skua ( Stercorarius pomarinus ) Adult summer ... Coatham Sands , Redcar (53247051024).jpg|center|128px]] | Stercorarius pomarinus | [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]] | 66<br/>648<br/>740 | 1.18 | 26 |- | style='text-align:right'| 429 | Q131918 | [[meirliún]] | [[Íomhá:Merlin prey fencepost Cochrane cropped.jpg|center|128px]] | Falco columbarius | [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]] | 162<br/>212 | 60 | |- | style='text-align:right'| 430 | Q184518 | [[mionchnagaire breac]] | [[Íomhá:PicoidesMinorBack.jpg|center|128px]] | Dryobates minor | [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]] | | 26 | |- | style='text-align:right'| 431 | Q386949 | [[mionghé Afracach]] | [[Íomhá:African pygmy goose, Nettapus auritus, at Muirhead Dams, Royal Macadamia Plantations, Machado, Limpopo, South Africa - male (26210431045) cropped.jpg|center|128px]] | Nettapus auritus | [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]] | 23 | | 24 |- | style='text-align:right'| 432 | Q191628 | [[mionghé bhánéadanach]] | [[Íomhá:Fjällgås, Sätunaviken, Östergötland, April 2017 1.jpg|center|128px]] | Anser erythropus | [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]] | 100<br/>1.797 | 125 | 26 |- | style='text-align:right'| 433 | Q833243 | [[mionlacha iascán]] | [[Íomhá:Lesser Scaup (male) - Aythya affinis, Oakley Street, Cambridge, Maryland.jpg|center|128px]] | Aythya affinis | [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]] | 825<br/>748 | 72.5 | |- | style='text-align:right'| 434 | Q28000 | [[mionladhrán buí]] | [[Íomhá:Lesser Yellowlegs.jpg|center|128px]] | Tringa flavipes | [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]] | 17.4<br/>81 | 61.5 | |- | style='text-align:right'| 435 | Q229408 | [[mionphocaire gaoithe]] | [[Íomhá:Falco naumanni, Israel 11.jpg|center|128px]] | Falco naumanni | [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]] | 16<br/>148<br/>170 | 0.65 | 27 |- | style='text-align:right'| 436 | Q239393 | [[mionscréachán liath]] | [[Íomhá:Lesser Grey Shrike by Daniel Bastaja.jpg|center|128px]] | Lanius minor | [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]] | 4.3<br/>46 | | 15 |- | style='text-align:right'| 437 | Q191155 | [[mionulchabhán Eoráiseach]] | [[Íomhá:Eurasian pygmy owl (Glaucidium passerinum) Białowieza.jpg|center|128px]] | Glaucidium passerinum | [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]] | 8.3<br/>58<br/>73 | 35 | |- | style='text-align:right'| 438 | Q742818 | [[monál Himiléach]] | [[Íomhá:Himalayan Monal on Snow.jpg|center|128px]] | Lophophorus impejanus | [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]] | | | |- | style='text-align:right'| 439 | Q242851 | [[musclacha]] | [[Íomhá:Muskovy duck (Cairina moschata).JPG|center|128px]] | Cairina moschata | [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]] | 74<br/>3<br/>1.25 | | |- | style='text-align:right'| 440 | Q116667 | [[Míona coiteann|míona]] | [[Íomhá:Common Myna in Rabindra Sarobar February 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|center|128px]] | Acridotheres tristis | [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]] | 7.1 | 0.378 | 15 |- | style='text-align:right'| 441 | Q180835 | [[mórcheolaire giolcaí]] | [[Íomhá:Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg|center|128px]] | Acrocephalus arundinaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]] | 3.15 | | |- | style='text-align:right'| 442 | Q26209 | [[mórchnagaire breac]] | [[Íomhá:Dendrocopos major EM1B2679 (35219263071).jpg|center|128px]] | Dendrocopos major | [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]] | 5.7<br/>89 | 36 | 15 |- | style='text-align:right'| 443 | Q665363 | [[mórchuach bhreac]] | [[Íomhá:Clamator glandarius (juvenile).jpg|center|128px]] | Clamator glandarius | [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]] | 9.85<br/>169<br/>138 | | |- | style='text-align:right'| 444 | Q476356 | [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]] | [[Íomhá:Larus ichtyaetus 6.png|center|128px]] | Ichthyaetus ichthyaetus | [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]] | 112<br/>1.599<br/>1.189 | 161 | 25 |- | style='text-align:right'| 445 | Q184508 | [[mórscréachán liath]] | [[Íomhá:Great Grey Shrike in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]] | Lanius excubitor | [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]] | 63.4 | 32 | 16 |- | style='text-align:right'| 446 | Q81515 | [[mórulchabhán cluasach]] | [[Íomhá:Bubo virginianus -Canada-6.jpg|center|128px]] | Bubo virginianus | [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]] | | 1.34 | |- | style='text-align:right'| 447 | Q25692 | [[naoscach]] | [[Íomhá:Bekassine (Blick nach oben).jpg|center|128px]] | Gallinago gallinago | [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]] | 111<br/>128 | 0.52 | |- | style='text-align:right'| 448 | Q26711 | [[naoscach bhídeach]] | [[Íomhá:Lymnocryptes minimus.jpg|center|128px]] | Lymnocryptes minimus | [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]] | 53.7<br/>46.7 | 40 | 20 |- | style='text-align:right'| 449 | Q687695 | [[néné]] | [[Íomhá:Branta sandvicensis -Kilauea Point National Wildlife Refuge, Hawaii, USA-8.jpg|center|128px]] | Branta sandvicensis | [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]] | | | |- | style='text-align:right'| 450 | Q27075910 | [[parúl tuaisceartach]] | [[Íomhá:Northern parula (81098).jpg|center|128px]] | Setophaga americana | [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]] | 1.26 | | |- | style='text-align:right'| 451 | Q26106 | [[Patraisc choiteann|patraisc]] | [[Íomhá:Nurmkana (cropped).jpg|center|128px]] | Perdix perdix | [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]] | | 46 | |- | style='text-align:right'| 452 | Q733777 | [[patraisc bhroinnliath]] | [[Íomhá:Lossy-page1-2929px-Perdix personata - 1820-1863 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17100109.png|center|128px]] | Arborophila orientalis | [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]] | | | |- | style='text-align:right'| 453 | Q754863 | [[patraisc chosdearg]] | [[Íomhá:AlectorisRufa.jpg|center|128px]] | Alectoris rufa | [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]] | 20.1 | 48 | |- | style='text-align:right'| 454 | Q194043 | [[patraisc thiucair]] | [[Íomhá:Chukar Partridge (Alectoris chukar) (39660989151).jpg|center|128px]] | Alectoris chukar | [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]] | 650<br/>565<br/>22.5 | 51 | |- | style='text-align:right'| 455 | Q168748 | [[Peannaire (éan)|peannaire]] | [[Íomhá:Secretario (Sagittarius serpentarius), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-23, DD 13.jpg|center|128px]] | Sagittarius serpentarius | [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]] | 130<br/>4.052 | 203 | 44 |- | style='text-align:right'| 456 | Q208060 | [[pearaicít rósbhráisléadach]] | [[Íomhá:African Rose-ringed Parakeet, Tamanrasset, Algeria 1.jpg|center|128px]] | Psittacula krameri | [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]] | | 45 | 23 |- | style='text-align:right'| 457 | Q220328 | [[pearóid liath Afracach]] | [[Íomhá:Psittacus erithacus -flying-8a.jpg|center|128px]] | Psittacus erithacus | [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]] | 18.7 | | |- | style='text-align:right'| 458 | Q184751 | [[peileacán Dalmátach]] | [[Íomhá:Dalmatian Pelican Pelecanus crispus by Dr. Raju Kasambe DSCN6899 (3).jpg|center|128px]] | Pelecanus crispus | [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]] | | 320 | 32 |- | style='text-align:right'| 459 | Q199427 | [[peileacán bán]] | [[Íomhá:Great white pelican (Pelecanus onocrotalus).jpg|center|128px]] | Pelecanus onocrotalus | [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]] | 180<br/>11.45<br/>7.59 | 2.91 | |- | style='text-align:right'| 460 | Q385891 | [[piasún cír]] | [[Íomhá:Cheer Pheasant.jpg|center|128px]] | Catreus wallichii | [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]] | 1.525<br/>1.13 | | |- | style='text-align:right'| 461 | Q25392 | [[pilibín]] | [[Íomhá:Northern-Lapwing-Vanellus-vanellus.jpg|center|128px]] | Vanellus vanellus | [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]] | 25.5 | 0.75<br/>69.5 | |- | style='text-align:right'| 462 | Q279307 | [[pilibín ealtúil]] | [[Íomhá:Sociable Lapwing, Korgalzhynskiy, Kazakhstan 1.jpg|center|128px]] | Vanellus gregarius | [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]] | 26.5<br/>252<br/>200 | 70 | 28 |- | style='text-align:right'| 463 | Q161829 | [[piongain impireach]] | [[Íomhá:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|center|128px]] | Aptenodytes forsteri | [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]] | 425 | | |- | style='text-align:right'| 464 | Q26490 | [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]] | [[Íomhá:Common kestrel falco tinnunculus.jpg|center|128px]] | Falco tinnunculus | [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]] | 201 | 0.73 | 28 |- | style='text-align:right'| 465 | Q25700 | [[praslacha]] | [[Íomhá:Common Teal Male (8602525826).jpg|center|128px]] | Anas crecca | [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]] | | 0.59 | |- | style='text-align:right'| 466 | Q331447 | [[praslacha mharmarach]] | [[Íomhá:Marbled Teal (Marmaronetta angustirostris) RWD2.jpg|center|128px]] | Marmaronetta angustirostris | [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]] | 562<br/>492 | 65 | 26 |- | style='text-align:right'| 467 | Q695729 | [[pratancól dubheiteach]] | [[Íomhá:Black-winged pratincole (Glareola nordmanni) at Mkhombo Dam, Mpumalanga (36861637734).jpg|center|128px]] | Glareola nordmanni | [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]] | 11<br/>97 | 64 | |- | style='text-align:right'| 468 | Q330310 | [[pratancól muinceach]] | [[Íomhá:Collared pratincole (Glareola pratincola).jpg|center|128px]] | Glareola pratincola | [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]] | 10.1<br/>77 | 65 | 18 |- | style='text-align:right'| 469 | Q244350 | [[póiseard cíordhearg]] | [[Íomhá:Netta rufina - Jona (SG) Stampf 2011-04-24 15-55-50.jpg|center|128px]] | Netta rufina | [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]] | 56<br/>1.115 | 87 | 27 |- | style='text-align:right'| 470 | Q642685 | [[riabhóg chladaigh]] | [[Íomhá:2015-04-22 Anthus petrosus, Portsoy.jpg|center|128px]] | Anthus petrosus | [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]] | | 25 | |- | style='text-align:right'| 471 | Q143313 | [[riabhóg choille]] | [[Íomhá:2015-04-21 Anthus trivialis, Abernethy Forest 1.jpg|center|128px]] | Anthus trivialis | [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]] | 22<br/>25 | 0.27 | 13 |- | style='text-align:right'| 472 | Q27226 | [[riabhóg dhonn]] | [[Íomhá:AnthusCampestris cropped.jpg|center|128px]] | Anthus campestris | [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]] | 2.73<br/>22 | | 12 |- | style='text-align:right'| 473 | Q26956 | [[riabhóg mhóna]] | [[Íomhá:Wiesenpieper Meadow pipit.jpg|center|128px]] | Anthus pratensis | [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]] | 2.06 | 0.26 | |- | style='text-align:right'| 474 | Q241347 | [[riabhóg phíbrua]] | [[Íomhá:Red-throated Pipit.jpg|center|128px]] | Anthus cervinus | [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]] | 2.01 | | |- | style='text-align:right'| 475 | Q208707 | [[riabhóg uisce]] | [[Íomhá:Anthus spinoletta - Water Pipit, Kahramanmaraş 2016-11-18 01-10.jpg|center|128px]] | Anthus spinoletta | [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]] | 2.73 | 26 | |- | style='text-align:right'| 476 | Q179367 | [[rollóir Eorpach]] | [[Íomhá:Coracias garrulus in Shirahmad wildlife refuge of Sabzevar 001.jpg|center|128px]] | Coracias garrulus | [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]] | | | 18 |- | style='text-align:right'| 477 | Q927358 | [[rowi]] | [[Íomhá:Okarito kiwi 2.jpg|center|128px]] | Apteryx rowi | [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]] | | | |- | style='text-align:right'| 478 | Q28122714 | [[rufachán]] | [[Íomhá:Philomachus pugnaxRuffKampfläufer.JPG|center|128px]] | Calidris pugnax | [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]] | 21<br/>170<br/>102 | | 21 |- | style='text-align:right'| 479 | Q185099 | [[rálóg uisce]] | [[Íomhá:Water rail 2022 04 30 01.jpg|center|128px]] | Rallus aquaticus | [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]] | 125<br/>98 | 42 | 20 |- | style='text-align:right'| 480 | Q25383 | [[rí rua]] | [[Íomhá:Fringilla coelebs (5577610542).jpg|center|128px]] | Fringilla coelebs | [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]] | 2.16<br/>22 | 0.26 | 12 |- | style='text-align:right'| 481 | Q182209 | [[rí-phiongain]] | [[Íomhá:King Penguins on Saunders Island (5586254113).jpg|center|128px]] | Aptenodytes patagonicus | [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]] | 306<br/>12.8<br/>11.5 | | |- | style='text-align:right'| 482 | Q130933 | [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]] | [[Íomhá:Hubro (Bubo bubo).JPG|center|128px]] | Bubo bubo | [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]] | 80<br/>2.38<br/>2.992 | 174 | |- | style='text-align:right'| 483 | Q1273551 | [[rí-ulchabhán beag]] | [[Íomhá:PseudoptynxGurneyiSmit.jpg|center|128px]] | Otus gurneyi | [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]] | | | |- | style='text-align:right'| 484 | Q819706 | [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]] | [[Íomhá:Great Rosefinch.jpg|center|128px]] | Carpodacus rubicilla | [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]] | | | |- | style='text-align:right'| 485 | Q46143 | [[rósghlasán scarlóideach]] | [[Íomhá:Carpodacus erythrinus 20060623.jpg|center|128px]] | Carpodacus erythrinus | [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]] | | 26 | 11 |- | style='text-align:right'| 486 | Q25386 | [[rúcach]] | [[Íomhá:Corvus frugilegus -Dartmoor, Devon, England-8.jpg|center|128px]] | Corvus frugilegus | [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]] | 489<br/>418 | 0.93 | 16 |- | style='text-align:right'| 487 | Q25777 | [[sacán]] | [[Íomhá:Björktrast (Turdus pilaris)-4.jpg|center|128px]] | Turdus pilaris | [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]] | 6.8<br/>105 | 0.42 | 12 |- | style='text-align:right'| 488 | Q201300 | [[sceadach]] | [[Íomhá:Velvet Scoter, Eyebrook Reservoir, Leics.jpg|center|128px]] | Melanitta fusca | [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]] | 1.762 | 0.97 | |- | style='text-align:right'| 489 | Q178821 | [[scodalach dubheiteach]] | [[Íomhá:Himantopus himantopus - Pak Thale.jpg|center|128px]] | Himantopus himantopus | [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]] | 21.8<br/>160 | | 25 |- | style='text-align:right'| 490 | Q752678 | [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]] | [[Íomhá:Basai Wetland Gurgaon DSC9380 Isabelline shrike.JPG|center|128px]] | Lanius isabellinus | [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]] | 30 | | 15 |- | style='text-align:right'| 491 | Q235052 | [[scréachán coille]] | [[Íomhá:Lanius senator01 new.jpg|center|128px]] | Lanius senator | [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]] | 3.4 | | 15 |- | style='text-align:right'| 492 | Q26671 | [[scréachán droimrua]] | [[Íomhá:Lanius collurio - Red-backed shrike 09.jpg|center|128px]] | Lanius collurio | [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]] | 3.15 | 26 | 14 |- | style='text-align:right'| 493 | Q25354 | [[scréachóg]] | [[Íomhá:Garrulus glandarius 1 Luc Viatour.jpg|center|128px]] | Garrulus glandarius | [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]] | 8.5 | 0.54 | 20 |- | style='text-align:right'| 494 | Q80858 | [[scréachóg liath]] | [[Íomhá:Perisoreus canadensis mercier2.jpg|center|128px]] | Perisoreus canadensis | [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]] | | | |- | style='text-align:right'| 495 | Q25317 | [[scréachóg reilige]] | [[Íomhá:Tyto alba tylluan wen detail.jpg|center|128px]] | Tyto alba | [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]] | 580 | 0.9 | |- | style='text-align:right'| 496 | Q742468 | [[scótar toinne]] | [[Íomhá:Melanitta perspicillata.jpg|center|128px]] | Melanitta perspicillata | [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]] | 62<br/>1<br/>900 | 84 | |- | style='text-align:right'| 497 | Q606755 | [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]] | [[Íomhá:ツミ.jpg|center|128px]] | Accipiter gularis | [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]] | | 52 | 26 |- | style='text-align:right'| 498 | Q943329 | [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]] | [[Íomhá:Chordeiles minor -British Columbia -Canada-8c.jpg|center|128px]] | Chordeiles minor | [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]] | 79.3 | | |- | style='text-align:right'| 499 | Q234722 | [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]] | [[Íomhá:Bonelli's Eagle.jpg|center|128px]] | Aquila fasciata | [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]] | 1.82<br/>2.56<br/>112 | | |- | style='text-align:right'| 500 | Q25761 | [[seil-lacha]] | [[Íomhá:2014-04-18 Tadorna tadorna pair, Swallow Pond.jpg|center|128px]] | Tadorna tadorna | [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]] | 78<br/>1.261<br/>1.043 | 112 | 30 |- | style='text-align:right'| 501 | Q170723 | [[seil-lacha rua]] | [[Íomhá:Ruddy shelduck David Raju.jpg|center|128px]] | Tadorna ferruginea | [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]] | 83<br/>1.36<br/>1.1 | 133 | 28 |- | style='text-align:right'| 502 | Q621833 | [[seirín ceanndubh]] | [[Íomhá:Serinus pusillus - Red-fronted serin 01.jpg|center|128px]] | Serinus pusillus | [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]] | 1.43 | | |- | style='text-align:right'| 503 | Q27075864 | [[siscín]] | [[Íomhá:Carduelis spinus male.jpg|center|128px]] | Spinus spinus | [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]] | 1.29<br/>13.8 | 0.21 | 12 |- | style='text-align:right'| 504 | Q25634 | [[sléibhín]] | [[Íomhá:Lachmöwe Chroicocephalus ridibundus.jpg|center|128px]] | Chroicocephalus ridibundus | [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]] | 294<br/>267 | 0.97 | |- | style='text-align:right'| 505 | Q276189 | [[sléibhín Meánmhuirí]] | [[Íomhá:Larus melanocephalus aka Mediterranean Gull rare guest in Sweden2.jpg|center|128px]] | Ichthyaetus melanocephalus | [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]] | | 96 | 24 |- | style='text-align:right'| 506 | Q164467 | [[sléibhín beag]] | [[Íomhá:Hydrocoloeus minutus Russia 42.jpg|center|128px]] | Hydrocoloeus minutus | [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]] | 98 | 78 | |- | style='text-align:right'| 507 | Q258964 | [[smólach Sibéarach]] | [[Íomhá:Geokichla sibirica, Slyudyansky Raion, Irkutsk Oblast, Russia 1.jpg|center|128px]] | Geokichla sibirica | [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]] | 60<br/>70 | | 10 |- | style='text-align:right'| 508 | Q949662 | [[smólach White]] | [[Íomhá:Zoothera aurea, Hong Kong 1.jpg|center|128px]] | Zoothera aurea | [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]] | | | |- | style='text-align:right'| 509 | Q843175 | [[smólach breacdhorcha]] | [[Íomhá:Turdus naumanni naumanni.jpg|center|128px]] | Turdus naumanni | [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]] | | | |- | style='text-align:right'| 510 | Q26349 | [[smólach ceoil]] | [[Íomhá:Song thrush (Turdus philomelos philomelos).jpg|center|128px]] | Turdus philomelos | [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]] | 6<br/>72 | 0.36 | 14 |- | style='text-align:right'| 511 | Q80780 | [[smólach píbdhubh]] | [[Íomhá:Svarthalsad trast, Växjö, Februari 2017 (33349504344).jpg|center|128px]] | Turdus atrogularis | [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]] | | | 11 |- | style='text-align:right'| 512 | Q1591651 | [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]] | [[Íomhá:Turdus eunomus s3.jpg|center|128px]] | Turdus eunomus | [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]] | | | |- | style='text-align:right'| 513 | Q796672 | [[Éan oighinn|smólach talún]] | [[Íomhá:Ovenbird (90497).jpg|center|128px]] | Seiurus aurocapilla | [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]] | | | |- | style='text-align:right'| 514 | Q193593 | [[Snag coiteann|snag]] | [[Íomhá:Обыкновенная пищуха (Certhia familiaris).jpg|center|128px]] | Certhia familiaris | [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]] | 9.95 | 19 | |- | style='text-align:right'| 515 | Q125895 | [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]] | [[Íomhá:Short-toed treecreeper (Certhia brachydactyla megarhynchos).jpg|center|128px]] | Certhia brachydactyla | [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]] | 1.16<br/>8.4 | | 14 |- | style='text-align:right'| 516 | Q28106731 | [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]] | [[Íomhá:Northern shoveler Steve Sinclair outreach use only (19838806616).jpg|center|128px]] | Spatula clypeata | [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]] | | | |- | style='text-align:right'| 517 | Q25334 | [[Spideog bhroinndearg|spideog]] | [[Íomhá:Erithacus rubecula with cocked head.jpg|center|128px]] | Erithacus rubecula | [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]] | 2.4 | 21 | 15 |- | style='text-align:right'| 518 | Q557745 | [[spideog phíb-bhán]] | [[Íomhá:Berkute (cropped).jpg|center|128px]] | Irania gutturalis | [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]] | 2.66 | | 13 |- | style='text-align:right'| 519 | Q25380 | [[spioróg]] | [[Íomhá:Sperber (Accipiter nisus) male -20200308 (2).JPG|center|128px]] | Accipiter nisus | [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]] | 110<br/>22.5<br/>150<br/>290 | 0.67 | |- | style='text-align:right'| 520 | Q114338 | [[spioróg Leiveantach]] | [[Íomhá:Accipiter brevipes, male.jpg|center|128px]] | Accipiter brevipes | [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]] | | 0.7 | |- | style='text-align:right'| 521 | Q25421 | [[spágaire tonn]] | [[Íomhá:Zwergtaucher 060319 3.jpg|center|128px]] | Tachybaptus ruficollis | [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]] | 13.7 | 42 | 20 |- | style='text-align:right'| 522 | Q753741 | [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]] | [[Íomhá:Pterocles alchata (cropped).jpg|center|128px]] | Pterocles alchata | [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]] | 25<br/>250<br/>225 | 59.5 | 21 |- | style='text-align:right'| 523 | Q383182 | [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]] | [[Íomhá:Pterocles orientalis in flight.jpg|center|128px]] | Pterocles orientalis | [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]] | 28<br/>428<br/>383 | 71.5 | 23 |- | style='text-align:right'| 524 | Q25352 | [[storc bán]] | [[Íomhá:Ciconia ciconia.jpg|center|128px]] | Ciconia ciconia | [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]] | 110 | 1.91 | |- | style='text-align:right'| 525 | Q25398 | [[storc dubh]] | [[Íomhá:Ciconia nigra -Kruger National Park-8.jpg|center|128px]] | Ciconia nigra | [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]] | | 1.5 | |- | style='text-align:right'| 526 | Q192524 | [[séirín Canárach]] | [[Íomhá:Serinus canaria -Parque Rural del Nublo, Gran Canaria, Spain -male-8a.jpg|center|128px]] | Serinus canaria | [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]] | 1.54<br/>15.3 | | 13 |- | style='text-align:right'| 527 | Q26135 | [[síodeiteach Boihéamach]] | [[Íomhá:Bombycilla garrulus, Novosibirsk 1.jpg|center|128px]] | Bombycilla garrulus | [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]] | | 34 | |- | style='text-align:right'| 528 | Q1084995 | [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]] | [[Íomhá:Orange-Cheeked Waxbill zackandzill.jpg|center|128px]] | Estrilda melpoda | [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]] | 0.68<br/>7.8 | | 11 |- | style='text-align:right'| 529 | Q26452 | [[Síolghé thaiga|síolghé]] | [[Íomhá:Anser fabalis fabalis (Taiga Bean Goose), Naturschutzgebiet Schellbruch, Lübeck, Germany.jpg|center|128px]] | Anser fabalis | [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]] | 146<br/>3.198<br/>2.843 | 1.62 | |- | style='text-align:right'| 530 | Q673280 | [[síolghé thundra]] | [[Íomhá:101777 豆雁來臨.jpg|center|128px]] | Anser serrirostris | [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]] | | | |- | style='text-align:right'| 531 | Q200646 | [[síolta gheal]] | [[Íomhá:Mergellus albellus, Zevenhuizen, Texel, Netherlands 1.jpg|center|128px]] | Mergellus albellus | [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]] | 42<br/>652<br/>568 | 62 | 27 |- | style='text-align:right'| 532 | Q180991 | [[síolta mhór]] | [[Íomhá:Mergus merganser -Sandwell -England -male-8.jpg|center|128px]] | Mergus merganser | [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]] | 1.709<br/>1.232 | 0.93 | |- | style='text-align:right'| 533 | Q189609 | [[síolta rua]] | [[Íomhá:Merganser (53630992394).jpg|center|128px]] | Mergus serrator | [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]] | 72<br/>1.135<br/>908 | 0.87 | |- | style='text-align:right'| 534 | Q205930 | [[tarmachan]] | [[Íomhá:Rock Ptarmigan (Lagopus Muta).jpg|center|128px]] | Lagopus muta | [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]] | 665<br/>555 | 57 | 22 |- | style='text-align:right'| 535 | Q185784 | [[tiuf-teaf]] | [[Íomhá:Chiff Chaff (13324838524).jpg|center|128px]] | Phylloscopus collybita | [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]] | | 18 | 13 |- | style='text-align:right'| 536 | Q3729103 | [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]] | [[Íomhá:Phylloscopus sindianus 1889.jpg|center|128px]] | Phylloscopus sindianus | [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]] | 7 | | |- | style='text-align:right'| 537 | Q667778 | [[tokoeka]] | [[Íomhá:Tokoeka.jpg|center|128px]] | Apteryx australis | [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]] | 2.208<br/>2.535 | | |- | style='text-align:right'| 538 | Q607027 | [[torspideog ruadhonn]] | [[Íomhá:Agrobate roux au Parc National de l'Ichkeul (Tunisia), crop.jpg|center|128px]] | Cercotrichas galactotes | [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]] | 3.2<br/>22.7 | | |- | style='text-align:right'| 539 | Q26017 | [[traonach]] | [[Íomhá:Corncrake2.jpg|center|128px]] | Crex crex | [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]] | 13.2 | 50 | 17 |- | style='text-align:right'| 540 | Q26717 | [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]] | [[Íomhá:Caprimulgus europaeus g.JPG|center|128px]] | Caprimulgus europaeus | [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]] | | 60 | |- | style='text-align:right'| 541 | Q1265138 | [[ulchabhán Soumagne]] | [[Íomhá:Tyto soumagnei 6733815.jpg|center|128px]] | Tyto soumagnei | [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]] | 380 | | |- | style='text-align:right'| 542 | Q129958 | [[ulchabhán beag]] | [[Íomhá:Athene noctua, Ambula, Montenegro 2.jpg|center|128px]] | Athene noctua | [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]] | | 56 | |- | style='text-align:right'| 543 | Q174466 | [[ulchabhán bóireach]] | [[Íomhá:Aegolius-funereus-001.jpg|center|128px]] | Aegolius funereus | [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]] | | 56 | |- | style='text-align:right'| 544 | Q25756 | [[ulchabhán donn]] | [[Íomhá:Kautz.jpg|center|128px]] | Strix aluco | [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]] | 426<br/>524 | 99 | |- | style='text-align:right'| 545 | Q200724 | [[ulchabhán mór liath]] | [[Íomhá:Strix nebulosa CT.jpg|center|128px]] | Strix nebulosa | [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]] | | 1.37 | |- | style='text-align:right'| 546 | Q190083 | [[ulchabhán na hÚraile]] | [[Íomhá:2012-11-01 Ural Owl, Novosibirsk Oblast, Russia.jpg|center|128px]] | Strix uralensis | [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]] | | 114.5 | |- | style='text-align:right'| 547 | Q25769 | [[ulchabhán réisc]] | [[Íomhá:Hibou des marais.jpg|center|128px]] | Asio flammeus | [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]] | | 102 | |- | style='text-align:right'| 548 | Q171563 | [[ulchabhán scopach Eoráiseach]] | [[Íomhá:Scops Owl (Otus scops), Kalloni, Lesvos, Greece, 19.04.2015 (16773748434).jpg|center|128px]] | Otus scops | [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]] | | 58.5 | |- | style='text-align:right'| 549 | Q1270124 | [[ulchabhán scopach Sokoke]] | [[Íomhá:Flickr - Rainbirder - Sokoke Scops Owl (Otus ireneae).jpg|center|128px]] | Otus ireneae | [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]] | | | |- | style='text-align:right'| 550 | Q1256551 | [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]] | [[Íomhá:Christmas Island Hawk Owl.jpg|center|128px]] | Ninox natalis | [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]] | 184 | | |- | style='text-align:right'| 551 | Q193192 | [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]] | [[Íomhá:Surnia-ulula-002.jpg|center|128px]] | Surnia ulula | [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]] | | 76 | |- | style='text-align:right'| 552 | Q170177 | [[ulchabhán sneachtúil]] | [[Íomhá:Bubo scandiacus male Muskegon.jpg|center|128px]] | Bubo scandiacus | [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]] | | | |- | style='text-align:right'| 553 | Q926291 | [[ulchabhán síofrach]] | [[Íomhá:Micrathene whitneyi 29APR12 Madera Canyon AZ.jpg|center|128px]] | Micrathene whitneyi | [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]] | | | |- | style='text-align:right'| 554 | Q467068 | [[ulchabhán uachasach]] | [[Íomhá:Athene cunicularia -Vale do Ribeira, Juquia, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|center|128px]] | Athene cunicularia | [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]] | | 595 | |- | style='text-align:right'| 555 | Q207846 | [[éadar taibhseach]] | [[Íomhá:049 - KING EIDER (6-15-2016) barrow, alaska -06 (27577003883).jpg|center|128px]] | Somateria spectabilis | [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]] | 73<br/>1.617 | 0.93 | |- | style='text-align:right'| 556 | Q93208 | [[éamú]] | [[Íomhá:Emu 1 - Tidbinbilla.jpg|center|128px]] | Dromaius novaehollandiae | [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]] | 581.2<br/>32.7<br/>38.3 | | |- | style='text-align:right'| 557 | Q131709 | [[éigrit bheag]] | [[Íomhá:Aigrette garzette au lac sud de Tunis (site RAMSAR).jpg|center|128px]] | Egretta garzetta | [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]] | 28<br/>532 | 92 | 21 |- | style='text-align:right'| 558 | Q130730 | [[éigrit mhór]] | [[Íomhá:Great Egret (Ardea alba) (25562005404).jpg|center|128px]] | Ardea alba | [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]] | | 1.44 | |- | style='text-align:right'| 559 | Q208763 | [[íbis bheannaithe]] | [[Íomhá:Threskiornis aethiopicus -Mida Creek mud flats, Kenya-8.jpg|center|128px]] | Threskiornis aethiopicus | [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]] | 62 | 118 | 29 |- | style='text-align:right'| 560 | Q589171 | [[íbis bhán Mheiriceánach]] | [[Íomhá:White Ibis (Eudocimus albus) RWD2.jpg|center|128px]] | Eudocimus albus | [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]] | 1.036<br/>764 | | |- | style='text-align:right'| 561 | Q245414 | [[íbis mhaol thuaisceartach]] | [[Íomhá:Geronticus eremita.jpg|center|128px]] | Geronticus eremita | [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]] | 68 | | 27 |- | style='text-align:right'| 562 | Q178811 | [[íbis niamhrach]] | [[Íomhá:Plegadis falcinellus Syracuse.jpg|center|128px]] | Plegadis falcinellus | [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]] | 633 | 0.89 | |- | style='text-align:right'| 563 | Q25388 | [[óiréal órga]] | [[Íomhá:Loriot d'Europe by Michel Idre.jpg|center|128px]] | Oriolus oriolus | [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]] | 7.3 | 46 | 16 |- | style='text-align:right'| 564 | Q576762 | [[órshúileach ceannsceadach]] | [[Íomhá:Bucephala-albeola-007.jpg|center|128px]] | Bucephala albeola | [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]] | 481<br/>367 | 57 | |- | style='text-align:right'| 565 | Q369767 | [[órshúileach Íoslannach]] | [[Íomhá:Barrow's Goldeneye Drake Seedskadee NWR (16656643482).jpg|center|128px]] | Bucephala islandica | [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]] | 70<br/>1.09<br/>730 | 75.5 | |} {{Wikidata list end}} 4cy0al3cnyabu5ditm7iztgcfwg0ae7 0 94887 1308650 1223379 2026-04-18T19:16:18Z Saighneánach 72809 Typo 1308650 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Virginia slims ad 1970.jpg|mion|fógraíocht Virginia Slims sa bhliain 1970: "Tá an-dul chun cinn déanta agat, a bhabaí"]] Réachtáladh '''Craobhchomórtas Leadóige Virginia Slims''' ar 23-[[26 Meán Fómhair]] [[1970]] i [[Houston, Texas|Houston]], [[Texas]]. Céim mhór chun tosaigh ar son [[:Catagóir:Cearta na mban|chearta na mban]] a bhí i gceist leis nuair a bhris agóid amach faoi chúrsaí pá. Tamall roimhe sin, shiúil na mná amach as Craobhchomórtas Leadóige Pacific Southwest mar [[agóid]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/sep/23/they-wont-buy-tickets-to-see-women-50-years-on-from-a-tennis-rebellion|teideal='They won't buy tickets to see women': 50 years on from a tennis rebellion|údar=Tumaini Carayol|dáta=2020-09-22|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2020-09-24}}</ref> Ceisteanna comhionannais go príomha a bhí i gceist leis an ngearán. Bhunaigh na mná a gcraobhchomórtas féin, na "Virginia Slims". Chuir na mná a gcuid airgid i bhfiontar ag an am. Cúpla bliain níos déanaí, bhain siad a sprioc amach, is é sin, pá comhionann. [[Íomhá:Billy Jean Moffitt.jpg|clé|mion|1963: bhuaigh [[Billie Jean King]] Craobhchomórtais Leadóige Léana FItzwilliam i m[[Baile Átha Cliath]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2052/054.html|teideal=RTÉ Archives|údar=RTÉ Archives|dáta=2012-07-05|language=en|work=stillslibrary.rte.ie|dátarochtana=2020-09-24}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Irish Open (tennis)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Irish_Open_(tennis)&oldid=952169230|journal=Wikipedia|date=2020-04-20|language=en}}</ref> ]] Bhí an comórtas leadóige urraithe ag [[Philip Morris]], chun [[fógraíocht]] [[tobac]] a dhéanamh do 'Virginia Slims'. Bhí [[Billie Jean King]] ina hurlabhraí thar ceann na m[[Bean|ban]] i 1970. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Leadóg]] [[Catagóir:Cearta na mban]] [[Catagóir:1970]] 6rogcnos0p1c4wlztkefvtyxkyhapun 0 95133 1308690 1308522 2026-04-18T20:12:51Z Saighneánach 72809 Typo 1308690 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Hand washing man.jpg|mion]] Ceiliúrtar an '''Lá Domhanda um Níochán Lámha''' ar an [[15 Deireadh Fómhair]]. Tá sláinteachas láimhe ar cheann de na bealaí is tábhachtaí chun scaipeadh ionfhabhtaithe a chosc Faightear an chuid is mó de ghalair ó lámha salacha, go hairithe an [[slaghdán]], an fliú agus fiú ionfhabhtaithe (atá deacair a chóireáil ar nós [[Staphylococcas aureus meiticillinfhriotaíoch|MRSA]]) agus pianta [[Goile|boilg]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/osps/notai/chead-bhliain/curam-coirp/|teideal=Cúram coirp|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018154526/https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/osps/notai/chead-bhliain/curam-coirp/}}</ref> Is féidir le níochán lámha na milliúin saol a shábháil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/ucdlawschool/status/1316643722801618945|teideal=Is é inniu Lá Domhanda um Níochán Lámha|údar=Scoil Dlí, COBÁ¢|dáta=2020|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2020-10-15}}</ref> == Modhanna == Comhairlíonn [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte]] na lámha a ní:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hpsc.ie/a-z/otherlanguages/hpscfactsheetsinirish/File,14233,en.pdf|teideal=Lámha Glana Saol fada: Eolas d’othair, do chuairteoirí agus cónaitheoirí|údar=hpsc.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref><blockquote>"Roimh bia a ithe nó a ullmhú   Roimh lámh a leagan ar na súile, srón nó béal Roimh agus tar éis lámh a leagan ar chóirithe cneá nó feistí leighis (m.sh diltálairí, cataitéir) Tar éis dul go dtí an leithreas nó casachtach, sraothartach, nó an srón a shéideadh"  </blockquote>Comhairlíonn an Roinn Oideachais in Éirinn<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.education.ie/ga/Scoileanna-Col%C3%A1ist%C3%AD/Eolas/%C3%89igeand%C3%A1la%C3%AD-N%C3%A1isi%C3%BAnta-Sl%C3%A1inte-Poibl%C3%AD/Bileog-Fhaisn%C3%A9ise-le-hAghaidh-Scoileanna-Col%C3%A1ist%C3%AD-agus-Ionaid-Oideachais-a-Dh%C3%A9anann-D%C3%A9ile%C3%A1il-le-Sl%C3%A1inteachas-L%C3%A1imhe-agus-Riospr%C3%A1ide.pdf|teideal=Sláinteachas Láimhe|údar=education.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref> [[Íomhá:Handhygiene--handvask-plakat FHI.pdf|clé|mion|Sláinteachas Láimhe san [[An Iorua|Iorua]]]] <blockquote>"Ba chóir lámha a ní le [[gallúnach]] agus [[uisce]]. Ná ligtear áiseanna um thriomú láimhe a chomhroinnt i measc daoine. Ina leith sin, ar na cineáil áiseanna um thriomú láimhe d’fhéadfaí feidhmiú, áirítear tuáillí páipéir (a chuirtear de láimh sna boscaí bruscair), triomadóirí láimhe aeir the, tuáillí rolláin, nó d’fhéadfaí iarraidh ar mhic léinn agus ar na baill foirne a gcuid tuáillí féinigh a bhreith leo ar scoil agus úsáid a bhaint astu. Ní cóir glóthach alcóil a fheidhmiú ach amháin sa chás nach mbeidh gallúnach ná uisce ar fáil agus, ar ndóigh, ní bheidh sé éifeachtach má bhíonn na lámha salach."</blockquote> == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Sláinteachas pearsanta]] [[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]] 2oplpfwxci63d4vq6q8y6q45ffvvir1 0 95298 1308664 1127320 2026-04-18T19:28:12Z Saighneánach 72809 Typo 1308664 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Amhrán}} [[Íomhá:Clannad collage.jpg|mion|Tháinig clú ar "Dúlamán" sna 1970idí leis an leagan de chuid [[Clannad]]]] Is amhrán Éireannach é '''''Dúlamán'''''.<ref>{{cite book|url=https://books.google.ie/books?id=OUiSswEACAAJ|page=22|title=Solas ar na dumhchannaí: aistí i gCuimhne ar Mhuiris Ó Meara|editor1=Ailbhe Ní Ghearbhuigh|editor2=Siún Ní Dhuinn|publisher=Comhar Teoranta|year=2016|isbn=0993494633}}</ref><ref>{{cite book|title=Music, National Identity and the Politics of Location: Between the Global and the Local|editor=Ian D. Biddle|author=Vanessa Knights|year=2007|page=35|url=https://books.google.ie/books?id=SYIWDAAAQBAJ|publisher=Routledge|isbn=1317091590}}</ref> Tá go leor leaganacha traidisiúnta agus comhaimseartha ann. * Strathspey na hAlban "Cutting Ferns"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sheetmusicplus.com/title/cutting-ferns-scottish-strathspey-digital-sheet-music/20946944|teideal=Cutting Ferns - Scottish Strathspey By Traditional - Scotland - Digital Sheet Music For Individual Part - Download & Print S0.449981 {{!}} Sheet Music Plus|údar=Traditional- Scotland|language=en|work=www.sheetmusicplus.com|dátarochtana=2021-03-10}}</ref> * [[Clannad]]: Dúlamán i 1976. * [[Altan]] 1993 Island Angel.<ref>{{Lua idirlín|url=https://altan.ie/island-angel/|teideal=Altan {{!}} Island Angel|dáta=2011-11-24|language=en-US|work=Altan|dátarochtana=2021-03-10}}</ref> * [[Michael McGlynn]] in Endless Ocean: Blue World (nó Eachtraí an Domhain). * ''Dúlamán - Voice of the Celts''.<ref>http://www.dulamanshow.ie</ref> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}} {{síolta ceol}} [[Catagóir:Amhráin Ghaeilge]] 3kqnfwbi26rbpbcmn8ll82g19oxwfdy 0 95411 1308622 980313 2026-04-18T18:30:06Z Saighneánach 72809 Typo 1308622 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:VaR graph.png|mion|sampla: [[VaR]]]] An méid a chuireann sócmhainn le luaineacht punainne. is ea '''riosca airgeadas'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/riosca%20airgeadais/ga/|teideal="riosca airgeadais"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-11-02}}</ref> Is ea aicme rioscaí deighilt a dhéantar san uilethacar de thomhais riosca, ionas gur féidir tionscadail atá san aicme chéanna rioscaí a bheith comparáideach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/aicme%20riosca%C3%AD/ga/|teideal="aicme rioscaí"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-11-02}}</ref> == Féach freisin == * [[Éagsúlú (Airgeadas)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Riosca airgeadas]] chvvk3jk9ede1yn5cwcrf2uy74litt1 1308623 1308622 2026-04-18T18:30:49Z Saighneánach 72809 Typo 1308623 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:VaR graph.png|mion|sampla: [[VaR]]]] An méid a chuireann sócmhainn le luaineacht punainne is ea '''riosca airgeadas'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/riosca%20airgeadais/ga/|teideal="riosca airgeadais"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-11-02}}</ref> Is ea aicme rioscaí deighilt a dhéantar san uilethacar de thomhais riosca, ionas gur féidir tionscadail atá san aicme chéanna rioscaí a bheith comparáideach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/aicme%20riosca%C3%AD/ga/|teideal="aicme rioscaí"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-11-02}}</ref> == Féach freisin == * [[Éagsúlú (Airgeadas)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Riosca airgeadas]] h1yuj5xp1a1eir511ur0e3if46bm6hg 0 95635 1308679 1232278 2026-04-18T19:47:18Z Saighneánach 72809 Typo 1308679 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} [[Íomhá:Slainte outside pub in New Bedford, MA (9273477338).jpg|mion|Sláinte ... agus bí ag ól uisce]] Sraith [[sláinte]] ar [[TG4]] is ea '''I mBarr do Shláinte''', le eolas, comhairle agus moltaí ó shaineolaithe [[Míochaine|leighis]] ar na h[[Galar|aicíd]]í is coitianta agus is marfaí in Éirinn, á chur i láthair ag an Dr. Sinéad Ní Bheirn agus an Dr. Eoin Mac Donncha.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/2013/08/29/news/neart-sce-alta-iontais-don-fho-mhar-i-sceideal-nua-tg4-a-seoladh-inne--68788/|teideal=Neart scéalta iontais don Fhómhar i sceideal nua TG4 a seoladh inné|údar=|dáta=2013|language=ga agus en|work=The Irish News|dátarochtana=2020-11-14}}</ref> == Cláracha == S1 E1 [[Stróc]]<nowiki/>anna agus an chóir leighis<ref>{{Luaigh foilseachán|title=I mBarr do Shláinte|url=https://www.tg4.ie/ga/player/catagoir/Saolchlar/seinn/?pid=6149993059001&title=I%20mBarr%20do%20Shl%C3%A1inte&series=I%20mBarr%20do%20Shl%C3%A1inte&genre=Saolchlar&pcode=416123|language=ga|author=TG4|date=|journal=|volume=(1-1) {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel|issue=}}</ref> S1 E2 Ag dul in aois agus nithe a chuireann isteach ar aosaigh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=I mBarr do Shláinte|url=https://www.tg4.ie/ga/player/catagoir/Saolchlar/seinn/?pid=6149991654001&title=I%20mBarr%20do%20Shl%C3%A1inte&series=I%20mBarr%20do%20Shl%C3%A1inte&genre=Saolchlar&pcode=416127|language=ga|author=TG4|date=|journal=|volume=(1-2) {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel|issue=}}</ref> S1 E3 [[Diaibéiteas]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=I mBarr do Shláinte|url=https://www.tg4.ie/ga/player/catagoir/Saolchlar/seinn/?pid=6149988964001&title=I%20mBarr%20do%20Shl%C3%A1inte&series=I%20mBarr%20do%20Shl%C3%A1inte&genre=Saolchlar&pcode=416125|language=ga|author=TG̰4|date=|journal=|volume=(1-3) {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel|issue=}}</ref> S3 E3: [[Haemacrómatóis cineál 1|Haemacrómatóis]], [[tinneas]] [[Géinitic daonra|géiniteach]] a d'fhéadfadh a theacht ort má bhíonn an iomarca [[Iarann|iarainn]] i do chuid [[Fuil|fola]]. S3 E10: [[Diaibéiteas]] a thagann ar mhná a bhíonn ag súil le páiste, a bhí faoi chaibidil.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=I mBarr do Shláinte - diaibéiteas a thagann ar mhná a bhíonn ag súil le páiste, a bhí faoi chaibidil|url=https://www.tg4.ie/ga/player/catagoir/saolchlar/seinn/?pid=6150393855001&title=I%20mBarr%20do%20Shl%C3%A1inte&series=I%20mBarr%20do%20Shl%C3%A1inte&genre=Saolchlar&pcode=482281|language=ga|author=Dr. Sinéad Ní Bheirn|date=|journal=|volume=(3-10) {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|issue=}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:I mBarr do Shlainte}} [[Catagóir:Sláinte]] [[Catagóir:Cláir TG4]] [[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Cláir oideachais‎]] [[Catagóir:Cláir faisnéise‎]] [[Catagóir:Cláir theilifíse]] mlpzd18mlixu8821h1cvbtwdp8lrduo 0 95680 1308660 1228369 2026-04-18T19:25:33Z Saighneánach 72809 Typo 1308660 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Plaque at Kilmainham Gaol.jpg|mion|Cuimhneachánː mharaigh scuad lámhaigh ceathrar ar an [[17 Samhain]] [[1922]]]] Rinneadh mórchuid na m'''básuithe le linn Chogadh Cathartha na hÉireann''' faoi na cumhachtaí éigeandála a bhí glactha ag an tríú Dáil ag deireadh Mheán Fómhair 1922, lenar ligeadh do chúirteanna míleata.<ref>{{Lua idirlín|url=https://theirishrevolution.ie/wp-content/uploads/2020/03/U8.-TY-IRISH-PROJECT-BOOK-P2.pdf|teideal=An Conradh agus Cogadh Cathartha na hÉireann: cuid a dó|údar=theirishrevolution.ie|dáta=2020|dátarochtana=2020}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:Glasnevin Cemetery, officially known as Prospect Cemetery (4163473083).jpg|mion|Tá [[Robert Erskine Childers]] curtha i [[reilig Ghlas Naíon]]]] == Imeachtaí == [[Íomhá:Cork Male Prison, Memorial - geograph.org.uk - 708639.jpg|mion|Cuimhneachán, Corcaigh]] Maraíodh an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]] ar [[22 Lúnasa]] [[1922]]. Ar an [[15 Deireadh Fómhair]] [[1922]], rith Rialtas an tSaorstáit Bille um Chumhachtaí Éigeandála sa Dáil. Bhíothas in ann pionóis an bháis a eisiúint as airm a bheith i seilbh nó as cabhrú agus neartú ionsaithe ar an Arm Náisiúnta.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Take them out and shoot them' - Irish State executions|url=https://www.rte.ie/news/2022/1108/1333890-take-them-out-and-shoot-them-irish-state-executions/|date=2022-11-12|language=en|author=Shane McElhatton de chuid RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Liam Mellows-2.2.jpg|mion|[[Liam Ó Maoilíosa|Liam Mellows]]]] Go gairid ina dhiaidh, ghabh fórsaí an tSaorstáit ceathrar Óglach Poblachtánach i g[[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] ag iompar arm agus cuireadh chun báis iad go hachomair (mharaigh scuad lámhaigh iad ar an [[17 Samhain]] [[1922|1922)]]. B'iad James Fisher, Peter Cassidy, Richard Twohig agus James Gaffney is túisce de na 81<ref>{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2016/11/17/1922-the-irish-free-state-begins-the-executions-of-seventy-seven-anti-treaty-republican-prisoners-3/|teideal=1922 – The Irish Free State begins the executions of seventy-seven anti-Treaty republican prisoners.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2016-11-17|language=en-GB|work=Stair na hÉireann {{!}} History of Ireland|dátarochtana=2020-11-17|archivedate=2020-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001051152/https://stairnaheireann.net/2016/11/17/1922-the-irish-free-state-begins-the-executions-of-seventy-seven-anti-treaty-republican-prisoners-3/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2012/07/02/the-irish-civil-war-a-brief-overview/#.X7RaOKgZ6Es|teideal=The Irish Civil War – A brief overview – The Irish Story|language=en-GB|dátarochtana=2020-11-17}}</ref> poblachtánach a chuir Rialtas an tSaorstáit chun báis idir Samhain 1922 agus Bealtaine 1923.<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=DEICH mBLIANA na gCUIMHNEACHÁN|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2020}}</ref> [[Íomhá:Civil War Memorial. Church St, Ring of Kerry, Cahersiveen (506519) (27283083824).jpg|mion|Cuimhneachán, [[Cathair Saidhbhín]]]] Seachtain ina dhiaidh sin, ar 24 Samhain 1922, básaíodh [[Robert Erskine Childers]], "ó fuarthas [[piostal]] aige", a dúirt na Státairí (íorónta go leor, b'é an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]] a thug an piostal sin dó an chéad uair). Spreag na básuithe gníomhartha díoltais ón IRA frith-Chonartha Is léir go ndeachaigh na Poblachtánaigh ar mire nuair a chuala siad iomrá air seo. D'fhógair [[Liam Ó Loingsigh]] nár cheart aon duine de na Teachtaí Dála a fhágáil beo, ó bhí siad i ndiaidh "bille an mhíle murdar" a shíniú is a fhormhuiniú. Mar sin, mharaigh na frith-Chonraitheoirí roinnt Teachtaí Dála. Maraíodh an Teachta Dála Seán Hales ar an 7 Nollaig,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sean Hales|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_Hales&oldid=981952638|journal=Wikipedia|date=2020-10-05|language=en}}</ref> agus dódh teach [[Liam Tomás Mac Cosgair|Liam T Mhic Chosgair.]] Thairis sin, lámhach siad athair an [[Caoimhín Ó hUiginn|Uiginnigh]], rud a threisigh ar an bhfuath a bhí aige siúd ar na Poblachtánaigh, ní nárbh ionadh. Maraíodh an chéad [[Teachta Dála|TD]], [[Sean Hales|Seán Hales]], ar 6 Nollaig. Bhain an rialtas díoltas amach go dírech. Ar [[8 Nollaig]] [[1922]], cuireadh ceathrar Poblachtánach, duine ó gach [[Cúigí na hÉireann|cúige]], chun báis Lámhachadh [[Liam Ó Maoilíosa]], [[Ruairí Ó Conchúir]], [[Seosamh Mac Calbhaigh]] agus [[Risteard Bairéid]], mar bheart díoltais. Básuithe neamhdhlíthiúla amach is amach a bhí ann. Bhain na heachtraí seo an anáil de mhuintir na hÉireann. [[Íomhá:Prisoner_(6417469255).jpg|mion|"príosúnach cogaidh", 22 Iúil 1922]] Bhain an tIRA díoltas amach sna laethanta dár gcionn. I measc eachtraí eile, ar 10 Nollaig 1922, dódh teach Seán McGarry, [[Teachta Dála|TD]], go talamh (37 Philipsburgh Avenue i mBÁC) agus loisceadh ina beatha a mhac, Emmet, 7 bliain d'aois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/mcgarry-sean-a5663|teideal=McGarry, Seán {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-11-14}}</ref> Sa deireadh thiar, cuireadh seachtar Poblachtánach déag is trí scór chun báis idir 1922-1923 (meastar 81 uaireanta). Bhí 400 eile daortha chun báis nuair a tháinig deireadh leis na [[Pionós an bháis|básuithe]]. De ghnáth, b'iad na cúirteanna airm a ghearr na pionóis bháis seo, agus ba leor a bheith i seilbh [[arm tine]] le duine a chur chun báis. An chuid ba mhó de na daoine a básaíodh, bhí siad á gcoinneáil i mbraighdeanas i g[[Príosún Chill Mhaighneann|Cill Mhaighneáin]] nó i [[Príosún Mhuinseo|Muinseó]] i mBaile Átha Cliath. Ach cuireadh an chorrdhuine chun báis in áiteanna eile sa tír, i d[[Trá Lí]] mar shampla. Sheachain [[Earnán Ó Máille]] scuad an lámhaigh, ó bhí sé gonta go dona nuair a cimíodh é, agus shíl na Státairí nach raibh cuid a dhaortha ná cuid a lámhaigh fágtha san fhear bocht. Níor básaíodh [[Liam Ó Déasaigh]], ach an oiread, nó bhí sé sásta forógra a shíniú ina raibh sé ag éileamh ar na frith-Chonraitheoirí na hairm a dhumpáil agus iad féin a ghéilleadh d'fhórsaí an tSaorstáit. === Ciarraí === Amach ó na básuithe oifigiúla, [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] cuid mhaith daoine go mídhlíthiúil, go háirithe i gCiarraí. Shiúil an bás ar na frith-Chonraitheoirí go háirithe i Mí na Márta sa bhliain [[1923]]. B'é an t-eachtra ba bhrúidiúla a tharla ansin ná an dóigh ar cuireadh ceangal na gcúig gcaol ar naonúr Poblachtánach timpeall ar mhianach talún. Maidhmeadh an pléascán agus cuireadh críoch ar an obair le meaisínghunna. Iontas na n-iontas, fágadh fear amháin acu beo ina dhiaidh sin féin, agus siúd is go bhfuair sé íde uafásach, d'éirigh leis a éalú a dhéanamh ón áit sular tháinig na hadhlacóirí. Díoltas ab ea an t-ainghníomh seo as an m[[bobghaiste]] a mharaigh cúigear Saorstátairí roimhe sin. Níorbh é seo an t-aon eachtra amháin dá chineál féin é, nó pléascadh cúigear cimí Poblachtánacha in aice le [[Cill Airne]] agus ceathrar eile i g[[Cathair Shaidhbhín]]. B'é maorghinearál Paddy Daly<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Paddy Daly|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Paddy_Daly&oldid=979440451|journal=Wikipedia|date=2020-09-20|language=en}}</ref> i mBaile Átha Cliath, a bhí freagrach as na huafáis seo, ach is é an insint a chuir sé féin ar an scéal ná gur maraíodh na cimí nuair a bhí siad ag baint an dochair de phléascáin talún de chuid na bPoblachtánach. Thacaigh an [[Risteard Ó Maolchatha|Ginearál Ó Maolchatha]] leis an ráiteas seo, agus bhí sé oifigiúil go ceann i bhfad, go dtí gur tháinig an fhírinne chun solais. [[Íomhá:Train derailment, Killurin, 15 August 1922.png|mion|Sabaitéireacht: bhí drochbhail ar chúrsaí airgeadais sa Stát. Traein imithe de na ráillí, 15 Lúnasa 1922, [[Cill Liúráin]], Contae Loch Garman<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/2654|teideal=Cill Liúráin/Killurin|language=en|work=logainm.ie|dátarochtana=2022-11-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://wexfordcivilwararchaeology.com/2018/01/31/train-derailment-killurin-15-8-1922/|teideal=Train derailment, Killurin, August 15th, 1922|údar=colmwexford|dáta=2018-01-31|language=en|work=The Archaeology of Conflict: Wexford in the Civil War, 1922-1923|dátarochtana=2022-11-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2018/10/16/the-killurin-ambush-1922-and-the-civil-war-in-wexford/#.Y3KQXnbMKEt|teideal=The Killurin ambush 1922 and the Civil War in Wexford – The Irish Story|language=en-GB|dátarochtana=2022-11-14}}</ref>]] ===Loch Garman agus i nDún na nGall === Ar an 13 Márta, cuireadh triúr trodaithe Poblachtacha chun báis go dlisteanach i [[Loch Garman]] san oirdheisceart. Mar dhíoltas, gabhadh agus maraíodh triúr saighdiúirí de chuid an Airm Náisiúnta.<ref>{{cite web |last=Dorney |first=John |date=14 March 2011 |teideal=March 1923 – The Terror Month |url= http://www.theirishstory.com/2011/03/14/march-1923-the-terror - month/#.WXzNLjfXuHQ | access - date =19 Feabhra 2019 |website= theirishstory.com}</ref> "Ar maidin an 2 Samhain 1922, bhog buíon Óglach i dtreo Bhaile na Finne thart le Mín na bPoll i gceantar Dhún Lúiche, ach ar fhaisnéis spíodóirí áitiúla, ghabh saighdiúrí an tSaorstáit iad níos déanaí an oíche sin in áit darb ainm an Dúnán. Tugadh na príosúnaigh phoblachtacha chuig ceannáras Arm an tSaorstáit i nDroim Bó in aice le Srath an Urláir. Cuireadh cúirt mhíleata orthu agus ciontaíodh iad as airm a bheith ina seilbh acu gan chead. Ainneoin gur daoradh chun báis iad, fágadh iad i bpríosún go dtí gur tharla eachtra chinniúnach tamall ina dhiaidh sin. Deir Seosamh Ó Ceallaigh gur ionsaíodh beairic Arm an tSaorstáit ar an Chraoslach oíche an 10 Márta 2023: Scaoileadh an Captaen Cannon as Leitir Mhic an Bhaird san ionsaí sin. Fuair sé bás. Chuaigh teachtaireacht go Baile Átha Cliath chuig ceannáras an tSaorstáit gur maraíodh saighdiúir eile dá gcuid agus tháinig teachtaireacht ar ais chuig an cheannasaí Joe Sweeney i nDroim Bó go gcaithfeadh sé ceathrar acu a chur chun báis. Ní raibh a fhios ag na príosúnaigh go dtí an 4 a chlog ar maidin an 13 Márta go raibh siad le marú. Ainneoin achainí ó Easpaig Ráth Bhoth agus Chiarraí, níor ghéill Aire Cosanta an tSaorstáit Risteard Ó Maolchatha. Ar an 14 Márta ag Caisleán Dhroim Bó lámhachadh go hachomair ceathrar trodaithe de chuid an IRA Charlie Daly (26), Sean Larkin (26), Daniel Enright (23), agus Timothy O'Sullivan (23)."<ref>[https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0314/1362210-100-bliain-o-cuireadh-ceathar-oglach-chun-bais-i-ndun-na-ngall/ 100 bliain ó cuireadh ceathrar Óglach chun báis i nDún na nGall ]</ref> === Ag druidim chun deireadh === Tháinig an tsíocháin i Mí na Bealtaine sa bhliain 1923, ach níor chuir sé deireadh leis an dúnmharfóireacht. Mar shampla, d'fhuadaigh na Saorstátairí [[Nollaig Lemass]], deartháir [[Seán Lemass|Sheáin]], i Mí Iúil 1923, agus dhumpáil siad a chorpán marbh i sléibhte [[Contae Chill Mhantáin|Chill Mhantáin]], i gcóngar do [[Gleann Cria|Ghleann Cria]], áit ar thángthas air i mí Dheireadh Fómhair sa bhliain chéanna. == Iarmhairtí == Cruálach is uile mar a bhí an feachtas dúnmharfóireachta seo, ní féidir a rá nach gcuideodh sé leis na Saorstátairí an lámh in uachtar a fháil ar iarsmaí na bhfrith-Chonraitheoirí. Ní raibh na Poblachtánaigh ábalta cath éifeachtúil a chur ar na Státairí, ós rud é nach raibh an [[daonra]] sibhialta fonnmhar dídean a thabhairt dóibh anois, mar a bhí le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]].   == Féach freisin == * [[Cogadh Cathartha na hÉireann]] == Tagairtí == <references group=""></references> [[Catagóir:Cogadh Cathartha na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine curtha chun báis]] [[Catagóir:1922]] dogrrq7pil0f609x7m6pmqf4aorqte0 0 95710 1308653 1245605 2026-04-18T19:19:58Z Saighneánach 72809 Typo 1308653 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin}} [[Íomhá:Televisiespel De opgeschreven man , links Frits van Dijk rechts Herbert Joeks, Bestanddeelnr 910-6773.jpg|mion|Televisiespel "De opgeschreven man" sa bhliain 1959]] Is é '''''The Quare Fellow''''' an chéad dráma a scríobh [[Breandán Ó Beacháin]]. B’in í an chloch mhíle ba mhó ina shaol, b’fhéidir. Léiríodh é don chéad uair ar [[19 Samhain]] [[1954]] in [[Amharclann]] an Phíce, [[Baile Átha Cliath]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=1951–1956: Freelance Journalist|url=https://doi.org/10.1007/978-1-349-11488-7_3|publisher=Palgrave Macmillan UK|journal=The Letters of Brendan Behan|date=1992|location=London|pages=39–83|doi=10.1007/978-1-349-11488-7_3|language=en|author=E. H. Mikhail}}</ref> Ní raibh ach 56 suíochán sa Phike .. seomra beag bídeach i ndáiríre.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.ballinagree.freeservers.com/breandanb.html|teideal=Breandán Ó Beacháin (1923 – 1964)|údar=Barry Tobin|dáta=2008-08-28|work=web.archive.org|dátarochtana=2020-11-19|archivedate=2008-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828235705/http://www.ballinagree.freeservers.com/breandanb.html}}</ref> [[Íomhá:Mountjoy Prison.jpg|clé|mion|Tá an dráma suite i b[[Príosún Mhuinseo]]:]] == Ábhar == Bhí síolteagasc tábhachtach i gcoinne an chrochadh Stáit déanta ag Breandán Ó Beacháin ina dhráma.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Proinsias Mac Aonghusa.|date=2001|url=feasta.ie|title=Smaointe Polaitíochta: Ba mhaith an beart píonós an bháis a bhaint as an mBunreacht..|journal=|volume=|issue=Feasta 54 (6), 4-5}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Siol-drámaíocht}} {{DEFAULTSORT:Quare Fellow, The}} [[Catagóir:Drámaí]] [[Catagóir:Breandán Ó Beacháin]] 0jyw1tkv4mrd8olkeh9yiooqiuyghaj 0 95805 1308663 1090527 2026-04-18T19:27:46Z Saighneánach 72809 Typo 1308663 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Uimhir}} Slí amháin chun an raon a scaradh ón mbeachtas is ea [[Uimhir|uimhreacha]] a shloinneadh de réir na gnáthnodaireachta [[eolaíocht]]a n = f × 10^e, áit arb é f an codán, nó an mhaintíse, agus ar [[slánuimhir]] dheimhneach nó dhiúltach é e, ar a dtugtar an t-[[easpónant]]. Tugtar an '''uimhir snámhphointe''', nó '''snámhphointe''', ar an leagan [[ríomhaireacht]]a den nodaireacht seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/uimhir%20shn%C3%A1mhphointe/ga/|teideal="uimhir shnámhphointe"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-11-29}}</ref> == Stair == [[Íomhá:Z3 Deutsches Museum.JPG|mion|Zuse Z3 sa ''Deutsches Museum,'' [[München|Munichen]]]] Bhí [[Konrad Zuse]] ag obair sa [[Ghearmáin]] le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], agus ní raibh ciall ná tuiscint ag na [[Naitsithe]] dá chuid oibre. Thóg sé an "Z3" sa bhliain 1941ː a bhí in-ríomhchláraithe, agus teanga [[Ríomhchlár|ríomhchlárúcháin]] dá chuid féin, an ''Plankalkül'' ("an Calcalas Pleanála"). Sa bhliain 1998, tháinig na saineolaithe ar an gconclúid gur [[ríomhaire]] iomlán ab ea "Z3" de réir na gcoinníollacha a bhí leagtha amach ag [[Alan Turing]]. Bhí uimhríocht dhénártha agus uimhríocht snámhphointe ag "Z3". == Féach freisin == * [[Ríomhaire]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-mata}} [[Catagóir:Ríomhaireacht]] [[Catagóir:Uimhreacha]] nv4lnd1va1s2er3v7zdohgh55xnfqvs 1308688 1308663 2026-04-18T20:11:17Z Saighneánach 72809 Typo 1308688 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Uimhir}} Slí amháin chun an raon a scaradh ón mbeachtas is ea [[Uimhir|uimhreacha]] a shloinneadh de réir na gnáthnodaireachta [[eolaíocht]]a n = f × 10^e, áit arb é f an codán, nó an mhaintíse, agus ar [[slánuimhir]] dheimhneach nó dhiúltach é e, ar a dtugtar an t-[[easpónant]]. Tugtar an '''uimhir snámhphointe''', nó '''snámhphointe''', ar an leagan [[ríomhaireacht]]a den nodaireacht seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/uimhir%20shn%C3%A1mhphointe/ga/|teideal="uimhir shnámhphointe"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-11-29}}</ref> == Stair == [[Íomhá:Z3 Deutsches Museum.JPG|mion|Zuse Z3 sa ''Deutsches Museum,'' [[München|Munichen]]]] Bhí [[Konrad Zuse]] ag obair sa [[Ghearmáin]] le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], agus ní raibh ciall ná tuiscint ag na [[Naitsithe]] dá chuid oibre. Thóg sé an "Z3" sa bhliain 1941: a bhí in-ríomhchláraithe, agus teanga [[Ríomhchlár|ríomhchlárúcháin]] dá chuid féin, an ''Plankalkül'' ("an Calcalas Pleanála"). Sa bhliain 1998, tháinig na saineolaithe ar an gconclúid gur [[ríomhaire]] iomlán ab ea "Z3" de réir na gcoinníollacha a bhí leagtha amach ag [[Alan Turing]]. Bhí uimhríocht dhénártha agus uimhríocht snámhphointe ag "Z3". == Féach freisin == * [[Ríomhaire]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-mata}} [[Catagóir:Ríomhaireacht]] [[Catagóir:Uimhreacha]] g6np1wjz6aao5k397dqlqrcmlldhwww 0 95935 1308712 1168123 2026-04-18T20:48:29Z Saighneánach 72809 Typo 1308712 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 146-1978-004-12A, NSDAP-Versammlung im Bürgerbräukeller, München.jpg|mion|clé|Bürgerbräukeller, München: 8 Nollaig 1923]] I 1923, rinne [[Adolf Hitler]] agus an [[NSDAP]] iarracht ceannairc a eagrú, i [[München]], nó '''Putsch an Halla Leanna''' (nó '''Putsch an Halla Beorach'''). Theip orthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dhm.de/lemo/kapitel/weimarer-republik/innenpolitik/hitler/|teideal=Gerade auf LeMO gesehen: LeMO Kapitel: Weimarer Republik|údar=Stiftung Deutsches Historisches Museum|language=de|work=www.dhm.de|dátarochtana=2020-12-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/marking-a-date-ringing-in-history-not-once-but-four-times-1.907859|teideal=Marking a date ringing in history not once but four times|údar=DEREK SCALLY|dáta=|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-12-08}}</ref> D'fhéach [[Naitsíochas|Páirtí Naitsíoch]] Hitler le coup a dhéanamh ar 8 - [[10 Nollaig]] [[1923]] i gcoinne [[Poblacht Weimar|Phoblacht Weimar]] sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]]. Cuireadh an t[[Réabhlóid|-éirí amach]] faoi chois go mear. Maraíodh 16 [[Naitsíochas|Naitsí]] agus gearradh priosúnacht 8 mí ar Hitler.<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Decade of Centenaries|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=|dátarochtana=}}</ref>[[Íomhá:General_Erich_Ludendorff.JPG|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:General_Erich_Ludendorff.JPG|mion|clé|Erich Ludendorff, Cárta phoist, ca 1915 -1917]] == Imeachtaí == === Cúlra === I Mí na Samhna den bhliain 1923, rinne Hitler agus lucht a thacaíochta an chéad iarracht an chumhacht a ghabháil le láimh láidir - i München, [[príomhchathair]] na [[An Bhaváir|Baváire]] i ndeisceart na tíre. Faoin am sin, bhí an tír trí chéile i ndiaidh an [[Cogadh|chogaidh]] is na [[Réabhlóid|réabhlóide]] i gcónaí, agus an triúr fear is cumhachtaí sa Bhaváir (na Ginearáil Otto von Lossow agus Gustav von Kahr, chomh maith le Ceannasaí na bPóilíní, Hans von Seisser) ag diúltú Ard-Cheannasaí an Airm, Hans von Seeckt, faoina ndílseacht, cionn is nach raibh siad sásta comhoibriú le [[rialtas]] Daonlathach Sóisialach Ebert i mBeirlín.[[Íomhá:Bundesarchiv Bild 146-2007-0003, Soldaten bei der Verhaftung von Stadträten.jpg|mion|Rannpháirtithe i bPutsch an Halla Beorach.]]Bhí an chuma ag teacht ar an scéal go raibh Lossow agus Kahr ag beartú ionradh ar Bheirlín le rialtas Ebert a ruaigeadh as oifig, chun [[deachtóireacht]] náisiúnta mhíleata a chur ina áit. Ní raibh de locht ag Hitler ar na pleananna seo ach an cuireadh nach bhfuair sé féin chuig an gcóisir. === 8 Nollaig === Tháinig lucht leanúna Kahr agus Lossow le chéile (timpeall 3,000 duine) i mBeoirhalla na Saoránach - an ''Bürgerbräukeller'' - le cluais éisteachta a thabhairt do na ceannasaithe agus iad lena straitéis a leagan síos dá gcuid tacadóirí. Ansin mháirseáil Hitler isteach lena chuid gardaí armtha féin. Iar[[Saighdiúir|shaighdiúir]]í de chuid na Saor-Chór a bhí ann sa chuid ba mhó, agus ainm an [[Sturmabteilungen|SA]], "na díormaí stoirme" nó "na díormaí ruathair", baiste ag Hitler orthu. Ba iad lámh láidir na Sóisialaithe Náisiúnta iad - nó sin é an t-ainm (NSDAP, Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, [[Páirtí Náisiúnta Sóisialach Lucht Oibre na Gearmáine]]) a thug Hitler ar a pháirtí nuair a tháinig sé i gceannas air. Ní ábhar adhnua a bhí i ngardaí armtha de chuid páirtithe polaitíochta sa Ghearmáin sa tréimhse chorrach sin. Bhí "arm" príobháideach den chineál seo - Reichsbanner - ag na Daonlathaigh Shóisialacha féin, mar shampla. [[Íomhá:General_Otto_von_Lossow_01.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:General_Otto_von_Lossow_01.jpg|mion|clé|Otto von Lossow, 1923]] Shealbhaigh Hitler an t-ardán sa ''Bürgerbräukeller'' agus chuaigh sa chrannóg le tús na réabhlóide náisiúnta a fhógairt don phoiblíocht. Ó bhí fios a leasa féin ag Lossow agus Kahr, ní raibh aon mhoill orthu tacaíocht a mhionnú do Hitler, bagarthach is uile mar a bhí a chuid ceithearnach ag breathnú orthu. Bhí comhghuaillí láidir ag Hitler le linn ghabháil seo na cumhachta - [[Erich Ludendorff]], iar-Ard-Cheannasaí an Airm, a raibh cuid mhór saighdiúirí agus iarshaighdiúirí dílis dó i gcónaí. Mar sin, bheadh seans éigin ag Hitler an iarracht seo féin a chumhacht a bhuanú i München. D'fhág Hitler áiméar, áfach, ag Lossow is ag Kahr a n-éalú a dhéanamh ó Halla na Beorach. Go sciobtha fuair Hitler é féin in achrann leis na fórsaí a d'earcaigh an bheirt sin chun é a stopadh. Nuair a chonaic sé an claochlú seo ag teacht ar na cúrsaí, thit an drioll ar an dreall aige, agus b'éigean do Ludendorff é a bhladar chun a chuid fórsaí a shlógadh amuigh agus ruathar máirseála a thabhairt faoi lárionaid na cumhachta sa chathair lena thaispeáint go raibh sé i ndáiríre. === 9 Nollaig === Le linn na máirseála, tháinig póilíní Lossow agus Kahr in araicis fhórsaí Hitler, agus d'éirigh ina chath lámhaigh idir an dá dhream. Nuair a bhí an teagmháil thart, bhí 16 duine de chuid Hitler marbh, maille le ceathrar de na [[Póilíní|constáblaí]], agus Hitler féin ag éalú béal a chinn. === Gabháil === Chaith Hitler dhá lá ar a theitheadh in Uffing, taobh amuigh de chathair Mhünchen, ach ansin rugadh air agus caitheadh i dtóin phríosúin é in oirchill na próise dlí. Bhí Hitler i bponc anois. Ba léir go gcuirfí ardtréas ina leith, agus dá gcruthófaí a chiontacht sa choir seo - agus b'éadócha nach gcruthófaí, ó bhí a fhios ag madraí an bhaile gurbh eisean a bhí i gceannas ar na ceannairceoirí -, bheadh a chosa nite. Ba é an bás an pionós ba thúisce a ghearrfaí ar réabhlóideach a bhí i ndiaidh diúltú don údarás dlisteanach agus póilíní maraithe aige. Ar an drochuair don uile dhomhan, thiontaigh sé amach nach raibh port Hitler seinnte go fóill. === Cás cúirte agus príosún === I ndeireadh Mhí Feabhra den bhliain 1924 a fuair Hitler é féin os coinne an [[dlí]] i München. Bhí an t-ádh leis gurbh iad Kahr, Lossow agus Seisser príomhfhinnéithe na gcúisitheoirí. D'aithin an tuathghríosóir mór ar an toirt an gaisneas a thiocfadh leis a bhaint as seo. Ar dtús chuir sé i gcuimhne do na finnéithe, má bhí sé féin ciontach i gcoir thromchúiseach an ardtréasa, nár thaise don triúr acu féin é. Nach raibh siadsan i ndiaidh píosa maith bealaigh a chur isteach in éineacht leis féin ag tógáil uisce faoi thalamh agus ag ullmhú gabháil cumhachta go dtí gur éirigh idir é agus iadsan go gairid roimh lá an chaighdeáin? Nach raibh a gcuid féin den mhilleán orthu i gcónaí? B'éigean don [[Breitheamh|bhreitheamh]] a admháil go raibh an ceart ag Hitler. Nuair a chrom Hitler ar a ghnáthmhórtas a dhéanamh as an tírghrá mór a thug air páirt a ghlacadh sa cheannairc, fuair sé bá agus bualadh bos na poiblíochta, agus iad ag léiriú a dtuisceana is a dtacaíochta dó go hoscailte. Thairis sin, tharraing sé na sluaite móra [[Iriseoir|iriseoirí]] ó gach cearn den tír go München, agus iad ag tógáil [[Grianghraf|grianghrafanna]] is ag craobhscaoileadh an scéil ar fud na Gearmáine. [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 102-00344A, München, nach Hitler-Ludendorff Prozess retouched.jpg|mion|clé|1 Aibreán 1924: Ludendorff, Röhm agus Hitler]] Bhí ainm Hitler i mbéal an náisiúin, agus b'ansin a d'fhan sé go lá a bháis. Gaireadh laoch náisiúnta de, a bheag nó a mhór; agus ní fhéadfadh an [[breitheamh]] gan géilleadh don bhrú ó chóip na sráide. Mar sin, ní bhfuair sé ach an téarma ba ghiorra príosúnachta a bhí ar [[leabhar]] an [[dlí]], is é sin, cúig bliana, agus le fírinne, ligeadh saor as an b[[príosún]] Landsberg é ar an [[20 Nollaig]] [[1924]]. Nuar a tháinig Hitler amach as an b[[príosún]], thug sé le fios go mímhacánta gur daonlathaí é. == Féach freisin == * [[Poblacht Weimar]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-Naitsíoch}} [[Catagóir:Stair na Gearmáine]] [[Catagóir:Naitsíochas]] [[Catagóir:Poblacht Weimar]] q0ipej06zcw5y96wzfvir43t1e9icl3 0 96090 1308648 1187984 2026-04-18T19:11:49Z Saighneánach 72809 Typo 1308648 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:US-assets-and-liabilities.jpg|mion|333x333px|sócmhainní agus dliteanais i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]]] Áirge nó maoin airgeadais is ea '''sócmhainn airgeadais''' (Béarla: ''Financial asset'') ar le gnó nó duine aonair í agus a bhfuil luach airgid aici, ar a n-áirítear scaireanna, bintiúir, bannaí, iontaobhais aonad, [[airgeadra]], taiscí bainc, agus cearta ar [[Airgeadra|airgead]] a tugadh ar iasacht nó a cuireadh i dtaisce.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/urr%C3%BAs/ga/|teideal="urrús"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-12-17}}</ref> Ní áirítear sócmhainní fisiciúla ar nós fearais agus trealaimh, talamh, agus buanearraí (gluaisteáin, etc.) nó fiú polasaithe [[Árachas|árachais]] mar urrús.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/s%C3%B3cmhainn%20airgeadais/ga/|teideal="sócmhainn airgeadais"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-12-17}}</ref> == Féach freisin == * [[Infheistíocht]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-airgeadas}} [[Catagóir:Airgeadas]] rcd5aywgoyi0m5or5utxmgp6ealfg85 0 96120 1308644 1265983 2026-04-18T19:08:31Z Saighneánach 72809 Typo 1308644 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tharla '''Lámhach Top of the Hill''', nó '''Sléacht Annie's Bar''' (Tábhairne Bharr an Chnoic), ar [[20 Nollaig]] [[1972]] ar an Strabane Old Road, sa cheantar Waterside i n[[Doire]]. Dúnmharaíodh cúigear: Charlie McCafferty (31, [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]]), Frank McCarron (58, Caitliceach), Charles Moore (31, [[An Protastúnachas|Protastúnach]]), Barney Kelly (26, Caitliceach) agus Michael McGinley (37, Caitliceach).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.patfinucanecentre.org/rolma/remembering-annies-bar-massacre|teideal=Remembering the Annie's Bar Massacre {{!}} The Pat Finucane Centre|work=www.patfinucanecentre.org|dátarochtana=2020-12-20}}</ref> [[Íomhá:Gobnascale or 'Top of the Hill' - geograph.org.uk - 1438246.jpg|clé|mion|'Top of the Hill', Waterside, Doire]] Níor gabhadh aon duine riamh. Maíodh go raibh baill de chuid an [[Cumann Cosanta Uladh|UDA]] gníomhach in eachtraí [[Foréigean|foréigin]], iad [[Seicteachas|seicteach]] nó [[Ciníochas|ciníoch]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/2017/12/21/news/calls-for-annie-s-bar-massacre-investigation-to-be-re-opened-1216312/|teideal=Calls for Annie's Bar massacre investigation to be re-opened|údar=Seamus McKinney|dáta=2017-12-21|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2020-12-20}}</ref> Dúnmharíodh triúr eile ar an lá céannaː<ref>{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/glenravel/docs/troubles18/85|teideal=The Troubles 18 -A Chronology of the Northern Ireland Conflict November - December 1972|údar=lch 84|dáta=|language=en|work=Issuu|dátarochtana=2020-12-20|archivedate=2023-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418030037/https://issuu.com/glenravel/docs/troubles18/85}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://cain.ulster.ac.uk/sutton/chron/1972.html|teideal=CAIN: Sutton Index of Deaths|work=cain.ulster.ac.uk|dátarochtana=2021-12-20}}</ref> * David McAleese (37), lámhachadh agus maraíodh ó charr é * Alphonsus McGeown (19), lámhachadh agus maraíodh ó charr é * George Hamilton (28), ball den UDR == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí|Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-ni}} {{DEFAULTSORT:Sléacht Annie's Bar}} [[Catagóir:Doire]] [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:UDA]] [[Catagóir:Drong Ghleann Anna]] [[Catagóir:1972]] 75px13nq5dluj57t6qe4zzupi2ll9yv 1308668 1308644 2026-04-18T19:30:04Z Saighneánach 72809 Typo 1308668 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tharla '''Lámhach Top of the Hill''', nó '''Sléacht Annie's Bar''' (Tábhairne Bharr an Chnoic), ar [[20 Nollaig]] [[1972]] ar an Strabane Old Road, sa cheantar Waterside i n[[Doire]]. Dúnmharaíodh cúigear: Charlie McCafferty (31, [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]]), Frank McCarron (58, Caitliceach), Charles Moore (31, [[An Protastúnachas|Protastúnach]]), Barney Kelly (26, Caitliceach) agus Michael McGinley (37, Caitliceach).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.patfinucanecentre.org/rolma/remembering-annies-bar-massacre|teideal=Remembering the Annie's Bar Massacre {{!}} The Pat Finucane Centre|work=www.patfinucanecentre.org|dátarochtana=2020-12-20}}</ref> [[Íomhá:Gobnascale or 'Top of the Hill' - geograph.org.uk - 1438246.jpg|clé|mion|'Top of the Hill', Waterside, Doire]] Níor gabhadh aon duine riamh. Maíodh go raibh baill de chuid an [[Cumann Cosanta Uladh|UDA]] gníomhach in eachtraí [[Foréigean|foréigin]], iad [[Seicteachas|seicteach]] nó [[Ciníochas|ciníoch]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/2017/12/21/news/calls-for-annie-s-bar-massacre-investigation-to-be-re-opened-1216312/|teideal=Calls for Annie's Bar massacre investigation to be re-opened|údar=Seamus McKinney|dáta=2017-12-21|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2020-12-20}}</ref> Dúnmharíodh triúr eile ar an lá céanna:<ref>{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/glenravel/docs/troubles18/85|teideal=The Troubles 18 -A Chronology of the Northern Ireland Conflict November - December 1972|údar=lch 84|dáta=|language=en|work=Issuu|dátarochtana=2020-12-20|archivedate=2023-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418030037/https://issuu.com/glenravel/docs/troubles18/85}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://cain.ulster.ac.uk/sutton/chron/1972.html|teideal=CAIN: Sutton Index of Deaths|work=cain.ulster.ac.uk|dátarochtana=2021-12-20}}</ref> * David McAleese (37), lámhachadh agus maraíodh ó charr é * Alphonsus McGeown (19), lámhachadh agus maraíodh ó charr é * George Hamilton (28), ball den UDR == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí|Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-ni}} {{DEFAULTSORT:Sléacht Annie's Bar}} [[Catagóir:Doire]] [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:UDA]] [[Catagóir:Drong Ghleann Anna]] [[Catagóir:1972]] qf4kd0rulnuz564v4udhcbywutq0x44 0 96184 1308617 1252860 2026-04-18T18:25:22Z Saighneánach 72809 Typo 1308617 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Kingsborough.jpg|mion|coidéacs Kingsborough (téacs foilsithe sna [[1550idí]]): bhí an córas ''[[encomienda]]''<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Encomienda|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Encomienda|journal=Wikipedia|date=2024-12-22|language=en}}</ref> (cuasasclábhaíocht) i bhfeidhm, an t-''encomendero'' an té a bhí i mbun<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Codex Kingsborough|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Codex_Kingsborough&oldid=1126378151|journal=Wikipedia|date=2022-12-09|language=en}}</ref>|clé]] {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Fógraíodh na '''Dlíthe Burgos''', nó '''Las leyes de Burgos''', ar an [[27 Nollaig]] [[1512]], creatlach dlí idir lonnaitheoirí de chuid na [[An Spáinn|Spáinne]] agus na bundúchasaigh sna hIndiacha Thiar. Ba é sin an chéad uair a rinneadh iarracht chun creatlach [[dlí]] a chruthú le haghaidh an chaidrimh idir lonnaitheoirí de chuid na Spáinne agus an pobal dúchasach i gcríocha cosúil leis an [[An Easpáinneoil|Easpáinneoil]], [[Pórtó Ríce]] agus [[Iamáice]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/|teideal=Las Leyes de Burgos|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-12-27}}</ref> Tháinig an córas ''[[encomienda]]''<ref name=":0" /> (cuasasclábhaíocht) i bhfeidhm agus tugadh ''encomendero'' ar an té a bhí i mbun.<ref name=":1" /> Léirigh na dlíthe seo teannas idir [[soiscéalaíocht]] agus dúshaothrú an phobail dhúchasaigh, rud a bhí mar chuid de dhíospóireachtaí múnlaitheacha de chuid na hEorpa sa Nua-aois Luath maidir le [[Cearta daonna|cearta an duine]]. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair na Spáinne]] [[Catagóir:Dlíthe na Spáinne]] [[Catagóir:Cearta daonna]] [[Catagóir:Pórtó Ríce]] [[Catagóir:Iamáice]] [[Catagóir:An Phoblacht Dhoiminiceach]] [[Catagóir:Háítí]] [[Catagóir:Coilíneachas]] [[Catagóir:1512]] [[Catagóir:1510idí]] [[Catagóir:16ú haois]] [[Catagóir:Na hIndiacha Thiar]] 7x1eik2z5rgfwg7trni2ai94464h0e1 0 96236 1308698 988226 2026-04-18T20:24:04Z Saighneánach 72809 Typo 1308698 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:WMEE new organogram (professionalisation report).png|mion|Sampla: Atheagrú]] Athstruchtúrú [[Airgeadas|airgeadais]] [[gnó]]<nowiki/>lachta (teipthe go minic) is ea '''atheagrú''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/atheagr%C3%BA/ga/|teideal="atheagrú"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-01-03}}</ref> chun brabús le déanamh air. == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Gnó]] [[Catagóir:Airgeadas]] 4h35ns30yfzkovtvqeixk6438xz0y27 0 96361 1308655 1190205 2026-04-18T19:21:26Z Saighneánach 72809 Typo 1308655 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Ar an [[13 Eanáir]] [[1898]], d’fhoilsigh an nuachtán Francach ''L’Aurore'' litir chlúiteach [[Émile Zola|Emile Zola]] – ''J’Accuse'' – inar chuir sé i leith údaráis mhíleata na Fraince go raibh fear soineanta á choinneáil acu ar [[Oileán an Diabhail]] (i n[[Guáin na Fraince]]), oifigeach airm darbh ainm [[Lionel Dreyfus]]. D’éirigh an scannal Dreyfus, de réir Doise,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Making Sense of the Rennes Verdict: The Military Dimension of the Dreyfus Affair|url=https://www.jstor.org/stable/261248|journal=Journal of Contemporary History|date=1999|issn=0022-0094|pages=499–515|volume=34|issue=4|doi=10.2307/261248|author=Robert E. Kaplan}}</ref> as plota a chum oifigigh shinsearacha in arm na Fraince le dallach dubh a chur ar na Gearmánaigh.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Aodhán Ó Raghailligh|date=D.F. 2012|url=|title=Oscar Wilde agus l'affaire Dreyfus|journal=|volume=|issue=An tUltach 89 (10), lch 14-15}}</ref> [[Íomhá:AlfredDreyfus.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:AlfredDreyfus.jpg|clé|mion|<big>Alfred Dreyfus</big>]] Úrscéalaí, drámadóir agus iriseoir Francach ab ea Émile Zola, agus foilsíodh an litir oscailte faoi bhráid [[Uachtarán]] na Fraince, [[Felix Faure]]. Racht díocasach a bhí ann, ag cosaint Dreyfus. Lena ''J'Accuse'', shiúil Zola d'aon ghnó i gcoiscéimeanna an [[Voltaire]] sin a dúirt go sonrach: "J'écris pour agir" nó mar (fhrith)ghníomh a bhímse ag scríobh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Saoithiúlacht: George Moore, Voltaire agus Eagnaíocht na Fraince|url=https://www.jstor.org/stable/25575530|journal=Comhar|date=2006|issn=0010-2369|pages=24–26|volume=66|issue=9|doi=10.2307/25575530|author=Síofra Pierse}}</ref> Aithnítear go forleathan gurbh é an t-alt sin a scríobh Zola in 1898 an comhartha ab shoiléire den chumhacht nua a raibh ag na hintleachtóirí (scríbhneoirí, ealaíontóirí, acadamhaithe) i múnla tuairimí an phobail, na [[Meáin chumarsáide|meán chumarsáide]] agus an stáit. === Oscar Wilde === I mí na Bealtaine 1897, saoradh [[Oscar Wilde]] ó phríosún [[Reading, Berkshire|Reading]] tar éis dó téarma beagnach dhá bhliain a chaitheamh ar chúiseanna [[Homaighnéasachas|homaighnéasachta]]. Chuaigh Oscar Wilde a chónaí i b[[Páras]] i mí Feabhra 1898 go díreach faoin am a raibh Zola ar triail as míchlú a tharraingt ar Ardchomhairle Arm na Fraince. Má d’fhoilsigh an [[nuachtán]] pro-Dreyfus ''La Siècle'' cóip de i mí Aibreáin, dhiúltaigh Wilde an dearbhú faoi mhionn a thabhairt do Zola a bhí i mbun achomhairc in aghaidh an phionóis phríosúnachta a gearradh airsean. == Féach freisin == * [[Émile Zola]] * [[Scannal Dreyfus]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-fr}} [[Catagóir:Stair na Fraince]] [[Catagóir:Scannail]] [[Catagóir:Frith-Sheimíteachas]] cw8oqtr3vp5hatpywiek6k3dzz7bsvm 0 97073 1308682 1207564 2026-04-18T19:49:20Z Saighneánach 72809 Typo 1308682 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Íomhá:新疆教培中心学员的“小目标” 要把家乡特产卖到全世界.webm|mion|clé|Físeán: Bolscaireacht Síneach]] Tá géarleanúint ar bun ag údaráis na [[An tSín|Síne]] ar phobal [[An tIoslam|Moslamach]] na n[[Uigiúraigh|Uigiúrach]] i réigiún [[Xinjiang]] in iarthuaisceart na tíre, áit a dtuairiscítear ‘athoiliúint’ a bheith á cur ar os cionn milliún [[Uigiúraigh|Uigiúrach]] i gcampaí géibhinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bliain-oscailte-sul-ag-deireadh-dheaga-na-himni/|teideal=‘Bliain Oscailte Súl’ ag deireadh ‘Dhéaga na hImní’|údar=Alex Hijmans|dáta=2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-03-06}}</ref> [[Íomhá:受保护的叶城国际大巴扎.jpg|clé|mion|basár Kargilik agus dianslándáil ann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-sín}} [[Catagóir:An tSín]] [[Catagóir:Campaí géibhinn]] [[Catagóir:Ioslam]] oy1qwclnm395uhf05eb3qh93uh7ff7p 0 97246 1308680 1306031 2026-04-18T19:48:09Z Saighneánach 72809 Typo 1308680 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Eagraíocht charthanachta is ea '''Cumann Ailse na hÉireann''', nó '''Irish Cancer Society''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cancer.ie/|teideal=Suíomh|údar=cancer.ie|dátarochtana=2021}}</ref> a bunaíodh sa bhliain 1963.<ref>mar "Conquer Cancer Campaign' le Dr Austin Darragh, dochtúir ginearálta</ref> == Gníomhaíochtaí == [[Íomhá:Northumberland Road - geograph.org.uk - 1470793.jpg|mion|clé|Ceanncheathrú, 43/45 Bóthar Northumberland, Baile Átha Cliath. D04 VX65]] Baineann daoine úsáid as na seirbhísí tacaíochta de chuid Chumann [[Ailse]] na hÉireann, mar shampla altraí ailse nó seirbhísí ar nós cúram ospíse.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/pobal/bean-gaeltachta-ag-cruinniu-airgid-ar-mhaithe-le-seibhisi-ailse|teideal=Airgead á bhailiú ag bean Ghaeltachta ar mhaithe le seirbhísí ailse < Meon Eile|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-03-26}}</ref> Tá comhoibriú ar bun idir Seirbhísí Ailse áitiúla timpeall na tíre agus Cumann Ailse na hÉireann maidir le seirbhísí tacaíochta a sholáthar do othair le hailse.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/rnag/nuacht-gaeltachta/2019/0911/1075247-nuacht-an-tuaiscirt-11-mean-fomhair/|teideal=Nuacht an Tuaiscirt: 11 Meán Fómhair|dáta=2019-09-11|language=ga|work=RTÉ Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2021-03-26}}</ref> Tá seirbhís eolais ar chúrsaí ailse ag Cumann Ailse na hÉireann. Bíonn réimse leathan eolais á scaipeadh ag an eagraíocht ar chuid mhór bealaigh (i mBéarla), ina measc, ar shuíomh ghréasán agus ar chuntas [[Twitter]] na heagraíochta, tré bhileogaí eolais agus a leithid.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2018-12/Goitse_Feabhra_2014.pdf|teideal=Uafás na hailse|údar=Goitseǃ|dáta=Feabhra 2014|dátarochtana=2021}}</ref> Is seirbhís eolais na Lárionaid [[Lus an chromchinn|Lus an Chromchinn]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cancer.ie/cancer-information-and-support/cancer-support/find-support/daffodil-centres|teideal=Daffodil Centres|dáta=2020-01-19|language=en|work=Irish Cancer Society|dátarochtana=2021-03-26}}</ref> Cuireann siad réimse leathan eolais ar fáil go háitiúil do dhuine ar bith a bhfuil ailse air/uirthi. Chomh maith le seo, déantar eolas fóirsteanacha a sholáthar fosta, daofa sin a bhfuil buairt no buaireamh orthu fá chúrsaí ailse. Tá altra ailse lánaimseartha, chomh maith le baicle oibrithe deonacha lonnaithe sna Lárionaid seo agus tá siad ar fáil ar bhonn leanúnach le ceisteanna a fhreagairt, le eolas agus tacaíocht a sholáthar do dhaoine le hailse, agus dá dteaghlaigh.<ref name=":0" /> === Lá Lus an Chromchinn === [[Íomhá:Daffodil Day - 2010-08-27 (4931763518).jpg|mion|clé|[[Lus an chromchinn|Lus an Chromchinn]]]] Bailítear go leor airgid do sheirbhísí ailse gach bliain le linn Lá [[Lus an chromchinn|Lus an Chromchinn]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/utils/share/rnag/21931138/|teideal=Gaeilge le Eimear, ar RnaG|údar=Eimear Nig Oireachtaigh|dáta=2021|dátarochtana=2022}}</ref> Is iondúil go mbíonn oibrithe deonacha an Chumainn Ailse amuigh ar shráideanna na hÉireann ó cheann ceann na tíre ar an lá seo agus iad ag bailiú airgid ar son an Chumainn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/speis-ollmhor-i-la-digiteach-lus-an-chromchinn/|teideal=Spéis ollmhór i Lá ‘Digiteach’ Lus an Chromchinn|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-03-26}}</ref> Ceannaítear lusanna an chromchinn, stocaí, tuáillí, suaitheantais, cnaipí agus ábhar eile, agus feictear na mílte daoine agus na bláthanna beaga buí ar a mbrollach. === Relay for Life / Sealaíocht don Bheatha === Is é ''Sealaíocht don Bheatha'' na ceiliúradh pobail, thar oíche, a mhaireann 24 uair. Ócáid speisialta a thugann cumhacht agus dóchas í agus imeacht spraoi fosta. Ag croílár na sealaíochta tá an deis chun ceiliúradh a dheanamh ar mharthanóirí ailse agus cuimhneamh a dheanamh ar an Mhuintir a chaill an cath leis an ghalair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cancer.ie/sites/default/files/2019-11/ics_relay_irish_translation_guide.pdf|teideal=Scéalaíocht don Bheatha|údar=cancer.ie|dátarochtana=2022}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Ailse|Ailse]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.cancer.ie/ Suíomh oifigiúil] * [https://www.cancer.ie/sites/default/files/2020-04/FINAL%20Irish%20COVID%20leaflet.pdf Bileog: An Coróinvíreas (COVID-19) agus ailse] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cumann Ailse na hÉireann}} [[Catagóir:Ailse]] [[Catagóir:Carthanais bunaithe in Éirinn]] [[Catagóir:Eagraíochtaí neamhbhrabúis]] [[Catagóir:Seirbhísí sláinte]] 3x7acqf1a7r5fuz268bh7znlnxfur2d 0 97252 1308658 1187809 2026-04-18T19:23:54Z Saighneánach 72809 Typo 1308658 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tharla '''Tubaiste Tenerife''' ar [[27 Márta]] [[1977]] nuair a bhuail dhá [[Boeing]] 747 in aghaidh a chéile i d[[Tenerife]] sna h[[Na hOileáin Chanáracha|Oileáin Chanáracha]]. Fuair 583 bás.. Is é seo an tuairt eitleáin is marfaí riamh i stair na heitlíochta (is é an t-ionsaí [[9/11]] an teagmhas eitlíochta ba mharfaí). [[Íomhá:Map Tenerife Disaster.svg|mion|clé|Léaráid]] Bhí ceo trom ann, agus ní mó ná go bhféadfaí dada a fheiceáil ar an an [[rúidbhealach]]. D'éirigh na píolótaí ar KLM Eitilt 4805 bréan de bheith ag fanacht is cosúil agus ghníomhaigh siad in aghaidh na dtreoracha ón lucht rialaithe aerthráchta. Réab an KLM leis síos an [[rúidbhealach]]. Ach bh''í'' 747 eile (Pan Am Eitilt 1736) fós ag inleadh ar an rúidbhealach céanna.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=DEADLIEST Plane Crash In History Documentary|url=https://www.youtube.com/watch?v=La6mNWbOXMc|language=en}}</ref> [[Íomhá:Monumento Conmemorativo Internacional 27 de marzo de 1977.jpg|clé|mion|Cuimhneachán: Monumento Conmemorativo Internacional 27 de marzo de 1977]] Shlog tine na heitleáin. Níor tháinig aon duine slán as KLM 4805 ach tháinig 61 ar bord a Pan Am slán as an timpiste. [[Íomhá:De kisten van de slachtoffers van de ramp, Bestanddeelnr 929-1123.jpg|mion|clé|Coicís níos déanaí (6 Aibreán): na [[cónra]]í ar an [[rúidbhealach]]]] Maíodh gurbh earráid dhaonna ba chúis leis an tubaiste. Cuireadh an locht ar KLM. Mar chúiteamh, íocadh thart ar EUR 50,000 - EUR 500,000 in aghaidh an duine. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Teagmhais eitlíochta|Teagmhais eitlíochta]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Tubaistí]] [[Catagóir:Stair na Spáinne]] [[Catagóir:Na hOileáin Chanáracha]] [[Catagóir:Teagmhais eitlíochta]] 0k1ihztulo95fpdny3juw5l37kjfwk5 0 97286 1308652 1262492 2026-04-18T19:18:51Z Saighneánach 72809 Typo 1308652 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Airey Neave memorial plaque.jpg|mion]] Mharaigh an t[[Arm Saoirse Náisiúnta na hÉireann|INLA]] '''Airey Neave,''' feisire de chuid [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí na dTóraithe]], an Scáth-Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann, agus an-mhór le [[Margaret Thatcher]], ar an [[30 Márta]] [[1979]], i mbun feachtasaíochta roimh olltoghchán na bliana 1979 sa Ríocht Aontaithe.. [[Íomhá:AireyNeave.jpg|mion|1941]] Dúisíodh buama nuair a tiomáineadh gluaisteán Neave suas rampa ar an mbealach amach as an charrchlós ag Pálás [[Westminster]]. == Cúlra == I ndiaidh do Neave a bheith ina mhac léinn dlí in [[Ollscoil Oxford|Ollscoil Áth na nDamh]] sna [[1930idí|tríochaidí]], gan aon ní speisialta ag baint lena chumas acadúil, cuireadh isteach ar a shaol oibre mar [[abhcóide]] nuair a bhris an [[Dara Cogadh Domhanda]] amach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4206997472657878|teideal=Airey Neave (1916-79)|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2020|language=ga|work=Facebook|dátarochtana=2021-03-30}}</ref> [[Íomhá:Airey Neave Memorial Window at Fryerning Church, Fryerning, Essex.JPG|mion|Cuimhneachán, Eaglais Fryerning, Essex]] Tar éis do na Gearmánaigh é a gabháil sa bhliain 1940, ba é Neave an chéad phríosúnach Briotanach a d'éalaigh ó [[Colditz]] agus a bhain an Ríocht Aontaithe amach arís. Ina dhiaidh sin, bhí Neave ag obair don rúnseirbhís (nó MI9, an tseirbhís a chuidigh le baill d'fhórsaí armtha na Breataine ealú ó lucht a gafa i gcríocha an namhad agus ealú ó champaí príosúnaigh chogaidh). Ós rud é go raibh [[An Ghearmáinis|Gearmáinis]] líofa aige agus cúlra sa dlí chomh maith, d'éirigh Neave ina rúnaí cúnta don Bhinse Míleata Idirnáisiúnta le haghaidh thriail na bpríomhchoirpeach cogaidh i Nurnberg. Sa cháilíocht sin, léigh sé na díotálacha amach os comhair na cúirte, i measc feidhmeanna eile. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé ar ais chuig an mBarra i Londain. Bhí Neave ina theachta parlaiminte ó 1953 go dtí gur maraíodh é. == Tábhacht == Bhí Neave an-mhór le Margaret Thatcher agus i bhfad amach ar an eite dheas. Bhí Neave dian ar choiriúlacht agus ar "[[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoireacht]]", agus ag iarraidh seasamh docht a ghlacadh ar an aighneas i dTuaisceart Éireann. Bhí Neave ina bhainisteoir feachtais ag Margaret Thatcher, agus bhí ról lárnach aige nuair a toghadh Thatcher mar cheannaire ar an Pháirtí sa bhliain 1975 agus bhí sí faoi chomaoin ag Neave as a cúnamh. Cúitíodh an obair a rinne Neave ar an mbonn sin nuair a rinne sí an Scáth-Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann de. Sa phost Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann, bhí Neave ar son stopadh de bheith ag iarraidh rialtas cineachta (agus tionól cineachta) a chruthú i mBéal Feirste. Ina áit sin, ba mhaith leis Tuaisceart Éireann a lánpháirtiú níos doimhne sa Ríocht Aontaithe agus a bheith níos déine ar ghrúpaí paraimíleata thuas ansin.<ref name=":0" /> Ní raibh ach trí lá caite den fheachtas toghchánaíochta sa bhliain 1979 nuair a maraíodh Neave. Thaispeáin an bhuamáil go raibh uirlisí sofaisticiúla ar fáil do na poblachtánaigh,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.shropshirestar.com/news/crime/2017/03/29/airey-neaves-murder-38-years-on-/|teideal=Airey Neave's murder, 38 years on|údar=Dúirt an tINLA i mí Lúnasa sa 'Starry Plough', "In March, retired terrorist and supporter of capital punishment, Airey Neave, got a taste of his own medicine when an INLA unit pulled off the operation of the decade and blew him to bits inside the 'impregnable' Palace of Westminster. The nauseous Margaret Thatcher snivelled on television that he was an 'incalculable loss' – and so he was – to the British ruling class." Údar: Mark Andrews -|language=en|work=www.shropshirestar.com|dátarochtana=2021-03-30}}</ref> == Iarmhairtí == Ghoill feallmharú Neave go mór ar Margaret Thatcher gan dabht.<ref name=":0" /> Glaoitear 'An Bhean Iarainn' uirthi sna [[1980idí]]. Ceapann a lán daoine go bhfuil cúis anseo leis an diongbháilteacht a thaispeáin Thatcher agus í ag diúltú do na héilimh ar stádas polaitiúil do na príosúnaigh phoblachtacha tráth na [[Stailc ocrais 1981|Stailceanna Ocrais]] a tháinig go gairid i ndiaidh a bháis. "Thug poblachtánaithe dúshlán Thatcher agus ghlac sí leis go fonnmhar, fíochmhar daingean. Sin an mheancóg ba mhó dá ndearna sí", a deir Robert McMillen.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-tuiodoir-mna.aspx|teideal=An Tuíodóir Mná|údar=Robert McMillen|dáta=EAGRÁN 97 · BEALTAINE 2009|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-03-30}}</ref> Níos déanaí sa bhliain 1979, mharaigh an tIRA an Tiarna Mountbatten agus 18 saighdiúir in aon eachtra amháin ag Narrow Water Castle i g[[Contae an Dúin]] ar an lá chéanna. == Féach freisin == * [[Stailc ocrais 1981]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Shasana]] [[Catagóir:Stair Londan]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] cuuusey1yylapn17oies82qtz48nafw 0 97511 1308646 1001191 2026-04-18T19:10:31Z Saighneánach 72809 Typo 1308646 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:09 Pike Place Market Economy Market entrance on 1st Avenue.jpg|mion]] Is córas geilleagrach é an '''geilleagar margaidh''': bíonn an córas seo ag brath ar na táirgeoirí agus na tomhaltóirí chun a gcuid roghanna a dhéanamh as a stuaim féin. Má tá daoine sásta agus in ann praghas áirithe a íoc chun táirge áirithe a cheannach, cuirfidh táirgeoirí an táirge sin ar fáil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/comhaid/LeabharSG.pdf|teideal=Staidéar Gnó: TGMO|údar=Edel Ní Chorráin|dátarochtana=2021}}</ref> Is é an aidhm atá ag gnólacht i ngeilleagar margaidh ná earraí agus seirbhísí a sholáthar ar an chostas is ísle, agus ar an phraghas is airde a thig leo a fháil, chun brabús ard a dhéanamh. == Féach freisin == * [[An Nualiobrálachas|Nualiobrálachas]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Eacnamaíocht]] f0xksjqh45qjyxjwup6y1ej0u8js0dp 0 97542 1308656 1002314 2026-04-18T19:22:44Z Saighneánach 72809 Typo 1308656 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:The pyramid of corporate social responsibility.png|mion]] Leagann '''freagracht shóisialta chorparáideach (FSC)'''<ref>"Freagracht Chorparáideach Shóisialta" (FCS) sa leabhar Eolaíocht na Sraithe Sóisearaí de chuid WorldWise</ref> amach na rudaí a dhéanfaidh eagraíocht (comhlachtaí san áireamh) chun tairbhe na sochaí agus na timpeallachta.<ref>{{Lua idirlín|url=http://timeforbusiness.ie/wp-content/uploads/2016/11/am_gno_leabhar_saothar.pdf|teideal=AM GNÓ: Staidéar Gnó don tSraith Shóisearach / Time for Business|údar=Joe Stafford et al|dáta=2016|dátarochtana=2021}}</ref> Is éard atá i gceist leis an FSC stuama chríochnúil ná<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.worldwiseschools.ie/wp-content/uploads/2017/11/JC-Business-Irish.pdf|teideal=Staidéar Gnóː ag gabháil don Oideachas Forbartha|údar=WorldWiseSchools.ie|dátarochtana=2021}}</ref> * gealltanais atá dáiríre agus indéanta a thabhairt faoi FSC agus faoin inbhuanaitheacht, * caitheamh leis na gealltanais sin amhail is gur sócmhainní luachmhara doláimhsithe iad, agus * cur le feasacht na bpáirtithe leasmhara ar na gealltanais sin agus leis an mbraistint atá acu gur faoin gcúram féin atá siad. [[Íomhá:Organisational purpose and social responsibility.jpg|mion]] Éiríonn go geal le roinnt eagraíochtaí agus iad ag gabháil don FSC agus don inbhuanaitheacht. Cinnte tá eagraíochtaí eile nach dtugann mórán airde orthu. Ach léirigh taighde sa bhliain 2015 (ón Commit Forum) gur féidir gur ón dea-shaoránacht chorparáideach a thagann aon trian de luach ainmniúil cuideachta.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/sustainable-business/2015/oct/29/corportate-social-responsibility-volkswagen-commit-forum-project-roi|teideal=Strong sustainability track record can account for 11% of a company's value - report|dáta=2015-10-29|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-04-25}}</ref> Léiríodh sa phíosa taighde céanna nach leor tabhairt faoin bhFreagracht Shóisialta Chorparáideach, ach go gcaithfidh gnólachtaí í a chur i bhfeidhm go stuama críochnúil sula rachaidh sí chun tairbhe a mbunlíne. == Samplaí == [[Íomhá:CSR framework - value1.jpg|mion]] Samplaí de roinnt cuideachtaí, idir bheag agus mhór, a ghlacann cur chuige dáiríre maidir le FSC agus inbhuanaitheacht is ea Unilever, Interface Carpets, Ben and Jerrys, Marks and Spencers, agus Eirgrid. "Tréith idirdhealaitheach atá ag cuideachtaí rathúla in Éirinn agus in áiteanna eile is ea an dóigh a n-oibríonn siad lena gcuid custaiméirí, lena gcuid soláthraithe, lena gcuid oibrithe, lena dtimpeallacht fhisiciúil agus lena bpobal áitiúil."<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://enterprise.gov.ie/ga/Nuacht-Imeachtai/Preasaraitis/31082015a.html|teideal=Suíomh Gréasáin nua maidir le Freagracht Shóisialta Chorparáideach (FSC), áit a bhfuil cleachtais ghnó fhreagracha á spreagadh|údar=Office Press|language=ga|work=enterprise.gov.ie|dátarochtana=2021-04-25}}</ref> Ar an drochuair, le cur i gcoinne gach dea-scéala nuachta tá samplaí de chuideachtaí a mbíonn drochthionchar acu ar phobail, bíodh sé sin i ngan fhios dóibh féin nó ná bíodh. Tá fírinne an scéil sin le feiceáil, mar shampla, san eachtra inar thug foirgneamh monarchan éadaí (Savar) uaidh in 2013 sa [[An Phacastáin|Phacastáin]], dúnadh Clerys i mBaile Átha Cliath in 2015 agus na fadhbanna comhshaoil atá ann fós de bharr droch-chleachtais oibre a bheith ag cuideachtaí ola ar nós [[Exxon Mobile]] i nDeilte na [[An Nígir|Nígire]]. Sampla eile is ea na ceannairí gnó, na ceannairí polaitiúla agus na corparáidí a bhfuil baint acu le seachaint cánach agus éagóir chánach ar fud an domhain, mar a tháinig chun solais i b[[Páipéir Phanama]] in 2016. [[Íomhá:The Union Minister for Corporate Affairs, Dr. M. Veerappa Moily at the inauguration of the “2nd National CSR Conclave “Corporate Social Responsibility Conclave– Public Sector Perspective”, in New Delhi on February 01, 2012.jpg|mion|"Corporate Social Responsibility Conclave– Public Sector Perspective”, Delhi, 2012]] == FSC in Éirinn == Soláthraíonn an suíomh gréasáin, www.csrhub.ie, comhairle agus tacaíocht do ghnóthais agus d’eagraíochtaí eile a bhfuil spéis acu i dtuilleadh faisnéise a fháil faoi Fhreagracht Shóisialta Chorparáideach agus i gcleachtais ghnó atá freagrach agus inbhuanaithe a chur chun feidhme.<ref name=":0" /> Tá an suíomh ina acmhainn chun cuidiú le cuideachtaí, idir mhór agus bheag, ar mian leo tuilleadh faisnéise a fháil faoi bheartais agus faoi chleachtais FSC. == Féach freisin == * [[Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara]] *[[Páipéir Phanama]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Gnó]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Freagracht shóisialta]] [[Catagóir:Eitic ghnó]] 4h3xyk55b8a2vnxzvv3vhltz32tq4xn 0 98115 1308637 1256532 2026-04-18T18:57:03Z Saighneánach 72809 Typo 1308637 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Pilgrims on the Summit.jpg|mion|Slua ar mhullach na cruaiche fadó<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.museumsofmayo.com/teach-na-miasa/history-of-croagh-patrick.html|teideal=History of Croagh Patrick, Croagh Patrick Information Centre, Murrisk, Westport, County Mayo, West of Ireland|language=en|work=www.museumsofmayo.com|dátarochtana=2021-06-24}}</ref>]] [[Íomhá:Croagh Patrick - geograph.org.uk - 1773515.jpg|mion]] Tugann na mílte [[Cruach Phádraig]] orthu féin ar '''Dhomhnach na Cruaiche''' ('''Garland Sunday''' nó '''Reek Sunday'''), oilithreacht ar an [[Domhnach]] deireanach de mhí [[Iúil]] go hiondúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-bhaineadh-turas-na-cruaiche-feacadh-as-mna-breatha-mhaigh-eo/|teideal=Ní bhaineadh Turas na Cruaiche feacadh as mná breátha Mhaigh Eo|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-06-24}}</ref> Tugann na hoilithrigh aghaidh ar Chruach Pádraig chun meas a léiriú d'[[Naomh Pádraig|Éarlamh na hÉireann]] trí aifreann a léamh ar mhullach na cruaiche. Is gnách go meallann an oilithreacht na mílte duine le tabhairt faoin dúshlán. Tugann roinnt oilithreach aghaidh ar an gCruach cosnochta nó fiú ar a lámha agus ar a nglúine.<ref>{{Lua idirlín|url=https://failtecdn.azureedge.net/failteireland/media/migrated/tourism-news/WAW_DP067_L_Croagh%20Patrick%20View_OL.pdf|teideal=Radharc Chruach Phádraig|údar=WildAtlanticWay.com|dáta=2018|dátarochtana=2021|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624232707/https://failtecdn.azureedge.net/failteireland/media/migrated/tourism-news/WAW_DP067_L_Croagh%20Patrick%20View_OL.pdf}}</ref> == Stair == Téann an traidisiún siar breis agus cúig mhíle go leith bliain.<ref name=":0" /> Domhnach Crom Dubh a bhí á chomóradh (agus á fhulaingt b’fhéidir) ó dheas ar Chnoc Bhréanainn i gCiarraí, in Iarthar Dhuíbhneach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tuarasc%C3%A1il/l%C3%BAnasa-agus-baint-an-fh%C3%B3mhair-1.2738810|teideal=Lúnasa agus baint an fhómhair|údar=Cathal de Paor|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-06-24}}</ref> * 2017: Gortaíodh trí dhuine dhéag ar Chruach Phádraig agus iad ag dreapadh an tsléibhe. Bhí an aimsir go holc ar fad. Tá traidisiún ann go ndreapann na hoilithrigh an sliabh cosnocht agus is dócha gurbh é sin an fáth ar gortaíodh an oiread sin daoine sa bhliain 2017.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/sites/default/files/filefield_paths/AS2-IRI-REVISED-Transcript--SIR21--Standard-MayJune-Series-2019-29060.pdf|teideal=Nuacht BBC|údar=ccea.org.uk|dáta=2017|dátarochtana=2021|archivedate=2021-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206210358/https://ccea.org.uk/sites/default/files/filefield_paths/AS2-IRI-REVISED-Transcript--SIR21--Standard-MayJune-Series-2019-29060.pdf}}</ref> * 2020: Cuireadh an oilithreacht stairiúil ar ceal sa bhliain 2020 de bharr na paindéime [[COVID-19|Covid]]. * 2021: Bhí an oilithreacht thar cheithre lá, Céadaoin go Satharn, gach seachtain á i rith mhí Iúil, agus bhí srian leis an líon daoine a bheidh ceadaithe ag na haifrinn faoin aer ar mhullach na Cruaiche,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Leagan amach nua ar Thuras na Cruaiche i mbliana|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0624/1231065-leagan-amach-nua-ar-thuras-na-cruaiche-i-mbliana/|date=2021-06-24|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Tochar Phádraig|Tóchar Phádraig]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/taisteal/ar-lorg-phadraig-naofa-i-ndeisceart-mhaigh-eo/|teideal=Ar lorg Phádraig Naofa i ndeisceart Mhaigh Eo…|údar=Maitiú Ó Coimín|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-06-24}}</ref> * [[Naomh Pádraig]] * [[Mainistir Bhaile an Tobair]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.ennisparish.com/gallery/reek-sunday-pilgrimage-to-croagh-patrick/ Eolas breise as Béarla faoi Domhnach na Cruaiche] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Oilithreachtaí]] [[Catagóir:Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Críostaíocht]] [[Catagóir:Féilte Críostaí]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] bn27jn5x48749yf5vy13nbujloipl6q 0 98252 1308709 1294523 2026-04-18T20:39:11Z Saighneánach 72809 Typo 1308709 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 183-R95855, Bethel, Generalsynode, Gustav Heinemann spricht.jpg|clé|mion|1949: an Generalsynode, evangelischen Kirche in Deutschland (E.K.i.D.)]] [[Dlíodóir]] agus [[polaiteoir]] de chuid na Gearmáine ba ea '''Gustav Heinemann''' ([[23 Iúil]] [[1899]] – [[7 Iúil]] [[1976]]), a bhí ina Uachtarán ar Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine idir 1969 agus 1974.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bundespraesident.de/DE/Die-Bundespraesidenten/Gustav-Heinemann/gustav-heinemann-node.html|teideal=Der Bundespräsident / Gustav Heinemann|údar=www.bundespraesident.de:|dáta=2011|work=www.bundespraesident.de|dátarochtana=2021-07-08}}</ref> [[Íomhá:Eröffnung der Kieler Woche 1970 (Kiel 46.993).jpg|clé|mion|Kieler Woche 1970]] [[Íomhá:Bundesarchiv B 145 Bild-F043317-0057, Bahnhof Köln, Abschied Bundespräsident Heinemann.jpg|clé|mion|1974, le Hilda Heinemann, a bhean]] == Saol == === Ré Weimar === Sa bhliain 1926, rinneadh dlíodóir de Heinemann. Bhí dhá dhochtúireacht aige (PhD a bronnadh sa bhliain 1922 agus LLD a bronnadh sa bhliain 1929).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2646770355347272|teideal=Gustav Heinemann|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}</ref> In [[Essen]] a bhí Heinemann ag dlíodóireacht agus bhí sé ina chomairleoir dlí (1929-49) agus stiúrthóir (1936-49) de chuid Rheinische Stahlwerke AG. I dtréimhse [[Poblacht Weimar|Weimar]], bhí Heinemann ina thacaí de chuid [[Páirtí Daonlathach na Gearmáine|Pháirtí Daonlathach na Gearmáine]] agus na Seirbhíse Pobail Críostaí Sóisialta agus thug sé a vóta do na Daonlathaithe Sóisialta (SPD) sa bhliain 1933 mar an gcaoi is éifeachtaí cur in aghaidh na Naitsithe. Ós rud é nár thréig sé a ghaol lena shinsir dhaonlathach liobrálach agus go raibh sé ina bhall den Eaglais Fhaoistiniúil, dhiúltaigh Heinemann dul isteach sa [[Naitsíochas|Pháirtí Naitsíoch]]. Ina ionad sin, chabhraigh sé, go gairmiúil agus go pearsanta, daoine a bhí ag cur in aghaidh an réimis nó a bhí leatrom á imirt aige orthu. I ndiaidh an [[Dara Cogadh Domhanda]], bhí Heinemann chun tosaigh san fheachtas go n-admhódh an Eaglais Shoiscéalach sa Ghearmáin nár chuir a cuid ball in aghaidh réimeas na Naitsithe, mar a d'admhaigh an Eaglais i nDearbhú [[Stuttgart]] i mí Dheireadh Fómhair 1945. Bhí sé gníomhach i gceannasaíocht na Eaglaise Soiscéalaí go ceann deich mbliana eile. [[Íomhá:Hilda Heinemann 1969.jpg|clé|mion|Hilda Heinemann, a bhean, 1969]] === Tréimhse iarchogaidh === Ball bunaidh den [[CDU|Aontas Daonlathach Críostaí]] (CDU) ba ea Heinemann sa bhliain 1946. Bhí sé ina [[Aire Rialtais|Aire]] Dlí agus Cirt i d[[Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil]] (1947-48) agus ina Aire Gnóthaí Baile feidearálach (1949-50.) D'fhág Heinemann an CDU mar gheall ar cheist ath[[arm]]áil na Gearmáine (a raibh an ghráin aige uirthi. Sa bhliain 1952, bhí sé i measc bhaill bhunaidh Pháirtí Pobail na Gearmáine Iomláine, a bhí ar son Gearmáine athaontaithe neodrach dímhíleataithe. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé isteach sna Daonlathaithe Sóisialta. Tar éis dó éirí as mar Aire sa bhliain 1950, atosaigh Heinemann ag dlíodóireacht. Ba mhinic a bhí sé ina ionadaí ar son easaontóirí, ar nós diúltóirí coinsiasacha. Ina theannta sin d'oibrigh sé chun príosúnaigh pholaitiúla in Oirthear na Gearmáine a scaoileadh. ==== Aire Dlí agus Cirt, 1966-1969 ==== [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 146-1974-177-29, Rastatt, Einweihung Erinnerungsstätte.jpg|clé|mion|Cuimneachán Rastatt, 1974]] Bhí Heinemann ina Aire Dlí agus Cirt leasaitheach i gcomhrialtas CDU-SPD idir 1966 agus 1969. Bhí sé freagrach as leasuithe ar an gcód coiriúil i dtreo an athshlánaithe agus an imeasctha shóisialta agus as deireadh a chur le cionta maidir leis an adhaltranas agus leis an gnéas idir fir fásta toilteanacha. Mar sin féin, bhí sé i gcoinne an dlí maidir leis an n[[ginmhilleadh]] a mhaolú. I mí Bealtaine 1968, cuireadh cumhachtaí práinne isteach sa Bunreacht. Forálacha an-chonspóideach a bhí ann. Ach thacaigh Heinemann leo go huile agus go hiomlán. [[Íomhá:Uta Ranke-Heinemann by Stuart Mentiply.jpg|clé|mion|Uta Ranke-Heinemann, iníon agus diagaire Caitliceach ]] In ainneoin na tacaíochta sin, neartaíodh an íomhá a bhí ag Heinemann mar phearsa fhorásach, a bhí ar son na nua-aimsearthachta, de bharr a chuid ráiteas muinteartha maidir le gluaiseacht na mac léinn agus an aosa óig i gcoitinne ar son an athraithe shóisialta. Neartaíodh an íomhá go mór mór ó ba rud é gur cháin An tSeansailéir [[Kurt Georg Kiesinger|Kiesinger]] go géar Heinemann agus a chuid smaointe . ==== Uachtarán ==== Sa bhliain 1969, toghadh Heinemann ina Uachtarán ar Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine. Ag é ag tabhairt "uachtarán na saoránach" air féin, chuaigh Heinemann i ngleic leis an oifig leis an dearcadh neamhfhoirmeálta cothromaíoch céanna. Dá bharr sin bhí an-chion ag aos óg na Gearmáine ar Heinemann. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Heinemann, Gustav}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]] [[Catagóir:Básanna i 1976]] [[Catagóir:Airí rialtais]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Dlíodóirí Gearmánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Síochánaithe]] [[Catagóir:Uachtaráin na Gearmáine]] irwllruw1s1c0wiugrqy7bgrdgrdpq6 0 98579 1308625 1296992 2026-04-18T18:34:13Z Saighneánach 72809 Typo 1308625 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Sa bhliain 2026, tháinig an tAontas Eorpach agus lucht idirbheartaíochta ó ghrúpa tíortha i Meiriceá Theas - grúpa [[Mercosur]] mar a thugtar air - ar Chomhaontú saorthrádála, an ''''Margadh saorthrádála Aontas Eorpach - Mercosur'''<nowiki>'</nowiki>.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/attachment/880027/Factsheet%20EU-Mercosur%20Trade%20Agreement%20-%20Agriculture.pdf|teideal="Opening opportunities for EU farmers"|údar=ec.europa.eu|dáta=2024|dátarochtana=2024}}</ref> Féachann an socrú trádála leis na dleachta a chuir an AE agus tíortha Mhercosur ar tháirgí a chéile a laghdú thar thréimhse an-fhada, 2026-2042.[[Íomhá:European Union-Mercosur free trade.jpg|clé|mion|Cairdeas|336x336px]] [[Íomhá:Acuerdo Mercosur EFTA.jpg|mion|Lúnasa 2019: Síníodh aontú eile le [[Limistéar Saorthrádála na hEorpa]] (LSE)|clé|220x220px]] == Stair == Bhí os cionn fiche bliain is cúig caite in idirbheartaíocht don chonradh. <ref name=":4" /> <ref>{{Lua idirlín|url=https://crossroads.ideasoneurope.eu/2021/07/07/mission-impossible-challenges-to-the-implementation-of-the-eu-mercosur-association-agreement/|teideal=Mission Impossible? Challenges to the implementation of the EU-Mercosur Association Agreement|dáta=2021-07-07|language=en-US|work=Crossroads Europe|dátarochtana=2021-08-03}}</ref> Ar an 9 Eanáir 2026, glacadh leis an [[Margadh saorthrádála Aontas Eorpach - Mercosur]]. Thug an Coimisiún Eorpach agus [[Parlaimint na hEorpa]] faomhadh sna 2020idí luath. <ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=An-imní léirithe faoi 'Mercusor' ag agóid i mBÁC|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1105/1479265-an-imni-leirithe-faoi-mercusor-ag-agoid-i-mbac/|date=2024-11-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Beidh faomhadh Phairlimint na hEorpa ag teastáil aon uair amháin eile sular féidir é a chur i bhfeidhm.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sorcú trádála Mercosur faofa ag an Aontas Eorpach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0109/1552285-sorcu-tradala-mercosur-faofa-ag-an-aontas-eorpach/|date=2026-01-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí Éire, an Fhrainc, An Pholainn, An Ostáir, agus an Ungáir in aghaidh an tsocraithe agus níor chaith an Bheilg vóta. Vótáil gach ballstát eile, an Iodáil san áireamh ar a shon. Chun an Comhaontú a chur i bhfeidhm, bhí tacaíocht ó chúig bhallstát déag ar a laghad ag teastáil, ina gcuimsítear 65% de dhaonra an Aontais ar an gcuid is lú.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Aire Talmhaíochta na hÉireann in aghaidh glacadh le Mercosur|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0107/1551909-aire-talmhaiochta-na-heireann-in-aghaidh-glacadh-le-mercosur/|date=2026-01-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>[[Íomhá:European Union Mercosur Locator.svg|mion|clé|220x220px]] == An margadh == Bainfidh tíortha Mhercosur dleachta ar 91% d'easpórtálacha an AE thar tréimhse 15 bhliana, 2026-2042. Bhí na dleachta sin ag 27%-35% go minic sa bhliain 2025 (mar sh. dleacht 27% ar fhíonta agus tá 35% ar bhiotáille.). Beidh tairbhe le baint ag cuid d'easpórtálaithe an Aontais Eorpaigh as an gcomhaontú - lucht déantúsaíochta carranna agus innealra eile, an earnáil ceimiceán agus an earnáil cógaisíochta ina measc.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=AE agus Mercosur tagtha ar chomhaontú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0628/1059102-ae-agus-mercosur-tagtha-ar-chomhaontu/|date=2019-06-28|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Beidh buntáiste do chomhlachtaí an AE anois mar go mbeidh cead acu sin tairiscintí a dhéanamh ar chonarthaí poiblí i Mercosur, rud atá á cheadú den chéad uair agus dá bhrí sin a thugann buntáiste don AE thar bhlocanna eile trádála.<ref name=":6">{{Luaigh foilseachán|title=Mercosur: Céard atá ann, cé atá ar a shon agus ina aghaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0109/1552339-mercosur-ceard-ata-ann-ce-ata-ar-a-shon-agus-ina-aghaidh/|date=2026-01-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Glanfaidh an AE dleachta de réir a chéíle ar 92% d'easpórtálacha ó thíortha Mhercosur thar 10 mbliana. Beidh Mercosur in ann earraí - mianraí go háirithe - a dhíol isteach san Aontas Eorpach ar phraghas níos saoire. Deir an tAontas Eorpach go bhfuil na mianraí seo tábhachtach don Athrú Glas. Tugann an socrú rogha eile don Eoraip seachas trádáil leis an tSín amháin, go háirithe i gcás mhianraí sainiúla ar nós litiam.<ref name=":6" /> Beidh córas cuóta AE ann do mhuiceoil, eánlaith, siúicre, éatanól, rís, mil, grán buí agus arbhar milis. Cuireann an socrú san áireamh cosaint ar leith do na táirgí san AE a bhaineann go sonrach le ceantair ar leith, mar sin sanntar 'Parmigiano Reggiano' fós le cáiseanna ar leith as an Iodáil amháin.<ref name=":6" /> === Feoil === Ba iad feirmeoirí an AE ba ghlórmhaire a chuir in aghaidh an tsocraithe. Beidh cead ag tíortha Mheiriceá Theas suas le 99,000 tonna de mhairteoil a easpórtáil chun an Aontais Eorpaigh ar tharaif laghdaithe de 7.5%, chomh maith le 180,000 tonna d'éineoil (tá an t-uasmhéid atá ceadaithe, 99,000 tonna mairteola gach bliain an-teoranta ar fad... vs 7,200,000 tonna mairteola san Aontas Eorpach gach bliain).<ref name=":4" /> Is ionann na hiompórtálacha breise agus 1.6% den mhairteoil a cheannaítear san AE, agus 1.4% i gcás na héanlaithe. In aice leis an iomaíocht bhreise, táthar imníoch faoi chaighdeán na feola a sheolfar as Meiriceá Theas.<ref name=":5" /> Ach deir an Coimisiún Eorpach nach mbeidh aon mhaolú ar chaighdeáin an AE. Tá geallúintí sa socrú a bhaineann leis an timpeallacht, ar a áirítear a thuilleadh dífhoraoisithe.<ref name=":6" /> === Timpeallacht === I mí Lúnasa 2019, tharla [[Falscaithe san fhoraois bháistí na hAmasóine, 2019|Falscaithe san fhoraois bháistí na hAmasóine]]. Rinneadh cáineadh géar ar Rialtas na Brasaíle. Ach baineadh siar go mór as rialtas Bolsonaro sa Bhraislí nuair a moladh go ndéanfaí baghcat ar fheoil ón mBrasaíl. Dúirt polaiteoirí áirithe ón Aontas nach dtabharfadh a mbeannacht don Chomhaontú trádála mura gcloífeadh an Bhrasaíl lena gealltanais timpeallachta.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-mbrasail-arm-na-tire-ag-dul-i-ngleic-le-tinte-agus-potai-agus-pannai-a-mbatrail/|teideal=TUAIRISC ÓN mBRASAÍL: Arm na tíre ag dul i ngleic le tinte agus potaí agus pannaí á mbatráil|údar=Alex Hijmans|dáta=26 Lúnasa 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-08-03}}</ref> Mar shampla, dúirt an [[Leo Varadkar]], [[Taoiseach]] ag an am, nach mbeadh Éire ag vótáil ar son margadh saorthrádála Mercosur, mura gcomhlíonfadh an Bhrasaíl a gcuid gealltanas ó thaobh cúrsaí comhshaoil de.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Imní ar an Taoiseach faoi thinte i bhforaoisí na hAmasóine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0823/1070461-imni-ar-an-taoiseach-faoi-thinte-i-bhforaoisi-na-hamasoine/|date=2019-08-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == In Éirinn == Bhí Éire, a d’onnmhairigh 450,000 tonna mairteola in 2021, de réir na Príomh-Oifige Staidrimh, i measc na mballstát is mó a bhí i gcoinne na moltaí reatha. Bhí an Fhrainc ag cur in aghaidh an chonartha chomh maith. Bhí an-imní léirithe faoi 'Mercosur' ag agóid i mBÁC ar an 5 Samhain 2024. Feirmeoirí ó eagraíochtaí talmhaíochta éagsúla in Éirinn a bhí páirteach san agóid.<ref name=":3" /> Cuirfidh an margadh as d’ioncam fheirmeoirí in Éirinn, a dúradh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-feidir-talamh-slan-a-dheanamh-de-go-mbeidh-phil-hogan-ag-filleadh-ar-an-eoraip/|teideal=Ní féidir talamh slán a dhéanamh de go mbeidh Phil Hogan ag filleadh ar an Eoraip|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-08-04}}</ref> Mhaígh eagraíochtaí feirmeoireachta in Éirinn go gcuirfeadh an socrú trádála as go mór d'fheirmeoirí mairteola in Éirinn.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> Ach chuir an Taoiseach Mícheál Martin in iúl in 2026 go raibh an-dul chun cinn déanta le tamall maidir le tacaíocht bhreise a thabhairt d'fheirmeoirí san Aontas Eorpach dá gcuirfí Mercosur i bhfeidhm, go háirithe feirmeoirí san earnáil mairteola.<ref name=":5" /> == Féach freisin == * [[Falscaithe san fhoraois bháistí na hAmasóine, 2019]] * [[Mercosur]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Gnó idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Trádáil]] [[Catagóir:An tAontas Eorpach]] [[Catagóir:Mercosur]] [[Catagóir:Meiriceá Theas]] oa3bvkyjyw9qb92p1xfnirvs38fyge9 0 99387 1308621 1187446 2026-04-18T18:28:29Z Saighneánach 72809 Typo 1308621 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Soitheach}} [[Íomhá:Flag of the City of Dublin Steam Packet Company.svg|mion|Bratach, City of Dublin Steam Packet Company]] Bhí an '''RMS (Royal Mail Ship'''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Royal Mail Ship|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Royal_Mail_Ship&oldid=1047257493|journal=Wikipedia|date=2021-09-29|language=en}}</ref>''') Leinster''' ina long phaisinéirí agus bád poist ó 1897 go dtí an [[10 Deireadh Fómhair]] [[1918]]. Bhí an long faoi úinéireacht agus á feidhmiú ag Comhlacht Paicéad Gaile, Cathair Bhaile Átha Cliath (City of Dublin Steam Packet Company)ˈ.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/minister-josepha-madigan-t-d-and-the-rt-hon-carwyn-jones-first-minister-of-wales-to-lay-wreaths-on-wednesday-10-october-at-an-official-commemoration-in-dun-laoghaire-in-remembrance-of-all-of-th/|teideal=An tAire Josepha Madigan T.D. agus an Ró-Onórach Carwyn Jones, Céad-Aire na Breataine Bige, le fleisc a leagan ar an gCéadaoin, 10 Deireadh Fómhair, ag searmanas oifigiúil comórtha i nDún Laoghaire i gcuimhne na ndaoine go léir a d’éag i ndiaidh chur go tóin poill Royal Mail Steamer (RMS) Leinster céad bliain ó shin {{!}} An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta|dáta=2019-10-20|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-10-10|archivedate=2019-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191020172254/https://www.chg.gov.ie/ga/minister-josepha-madigan-t-d-and-the-rt-hon-carwyn-jones-first-minister-of-wales-to-lay-wreaths-on-wednesday-10-october-at-an-official-commemoration-in-dun-laoghaire-in-remembrance-of-all-of-th/}}</ref> Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]], ionsaíodh an Leinster agus chuaigh sí go tóin poill i gcúpla nóiméad. [[Íomhá:Kish Light Dublin Bay.jpg|mion|chuaigh an RMS Leinster thar [[Teach solais|Theach Solais]] na Cise]] == Seirbhís == Bhí RMS Leinster ar cheann de cheithre chomhlong a d’iompair post agus paisnéirí idir "Kingstown" ([[Dún Laoghaire]] inniu) agus [[Caergybi]] (Holyhead) sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]. Bhí oifig phoist ar gach ceann de na longa (bád poist<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/b%C3%A1d%20poist/ga/|teideal="bád poist"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-10-11}}</ref>) agus rinne foireann ó phríomhoifig shórtála Bhaile Átha Cliath sortáil ar phost ann. Bhí ceithre long sa loingeas agus tugadh ainmneacha na cúigí Éireannacha orthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://glasnevin.crossculture.ie/pdfs/%C3%89ire%20agus%20an%20Ch%C3%A9ad%20Chogadh%20Domhanda%20-%20B%C3%A1%20an%20R.M.S.%20Leinster.pdf|teideal=Éire agus an Chéad Chogadh Domhanda - Bá an R.M.S. Leinster|údar=glasnevin.crossculture.ie|dátarochtana=2021}}</ref> == Bá == [[Íomhá:Cochran memorial, Christ Church, Oxton.jpg|mion]] Gnáth-thuras a bhí ann Déardaoin, an [[10 Deireadh Fómhair]] [[1918]]. Díreach roimh a 9 a chlog ar maidin, thug an RMS Leinster faoina turas deireanach ó Ché Carlisle i nDún Laoghaire (Kingstown tráth dá raibh) go [[Caergybi]] (Holyhead) sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]. Bhí 771 duine ar bord ar a laghad, idir bhaill de chriú na loinge (77), phaisinéirí sibhialta, agus phearsanra míleata agus leighis. Ba bhaill den arm - saighdiúirí, mairnéalaigh, aerfhir agus banaltraí - formhór na bpaisinéirí (timpeall 500). Bhí cuid acu ag filleadh ar an gcogadh tar éis saoire. Bhí fostaithe Oifig an Phoist ann (22 in iomlán) a bhí ag obair sa seomra poist, ag sórtáil litreacha agus pacáistí i gcomhair an chéad chéim eile den turas. Idir 09:30 a.m. agus 09.40 a.m., chuaigh an RMS Leinster thar [[Teach solais|Theach Solais]] na Cise. Go gairid ina dhiaidh sin, 7km ó Kingstown ([[Dún Laoghaire]] inniu) bhuail dhá thoirpéad í. Scaoil [[fomhuireán]] [[Impireacht na Gearmáine|Gearmánach]], UB-123, í.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Éire fo-thoinn (Nemeton) / The Sinking of RMS Leinster 1918|url=https://www.youtube.com/watch?v=eC_NdrWRfQM|language=ga|author=TG4|date=2003}}</ref> Scaoil sí trí thoirpéad léi. Taobh istigh de 8 nóiméad, bhí an Leinster imithe go grinneall. [[Íomhá:Leinster90.jpg|mion|Comóradh, 2018]] Cailleadh 564 duine ar a laghad dá toradh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Events held to mark centenary of RMS Leinster sinking|url=https://www.rte.ie/news/2018/1010/1002123-rms_leinster/|date=2018-10-10|language=en}}</ref> Tháinig 207 slán as. Ba í an tubaiste muirí ba mheasa riamh i [[Muir Éireann]], agus an dara tragóid ba mhó i bhfarraigí na hÉireann, tar éis an [[RMS Lusitania (línéar farraige móire)|Lusitania]] sa bhliain 1915.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tcd.ie/irishfilm/showfilm.php?fid=49594|teideal=Leinster ar TG4|údar=tcd.ie|dáta=2003|dátarochtana=2021}}</ref> === U-Boot === Bhí cogadh síceolaíoch ar bun ag na U-Boot ([[Fomhuireán|fomhuireáin]]) de chuid na [[Impireacht na Gearmáine|Gearmáine]]. Bhí Oberleutnant zur See Robert Ramm (27 mbliana d’aois) i gceannas ar UB123. Seachtain níos déanaí, bhuail UB123 mianach agus m''ar''aíodh an criú go léir. Cailleadh UB-123 agus a chriú de 36 bhall i log mianach sa [[An Mhuir Thuaidh|Mhuir Thuaidh]]. Bhí formhór an chriú naoi déag nó fiche bliain d’aois. == Tionchar == Bhí tionchar forleathan ag tubaiste an RMS Leinster ar an bpobal in Éirinn Deireadh an chogaidh a bhí ann agus cailleadh na beatha go fánach. Agus le linn na mbliana 1918, bhí [[Géarchéim an Fhrithchoinscríofa|bagairt an choinscríofa]] ag dul i bhfeidhm ar an tír. Rinneadh radacú ar mheon na nÉireannach mar sin. Ar an 10 Deireadh Fómhair 2018, d’eisigh [[An Post]] stampa chun céad bliain chur go tóin poill RMS Leinster a chomóradh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.decadeofcentenaries.com/wp-content/uploads/2018/09/RMS_Leinster_Booklet_Screen.pdf|teideal=Comóradh Céad Bliain chur go Tóin Poill RMS Leinster|údar=decadeofcentenaries.com|dátarochtana=2021|archivedate=2021-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028170751/https://www.decadeofcentenaries.com/wp-content/uploads/2018/09/RMS_Leinster_Booklet_Screen.pdf}}</ref> == Féach freisin == * [[Géarchéim an Fhrithchoinscríofa]] * [[RMS Carpathia]] * [[RMS Lusitania (línéar farraige móire)|RMS Lusitania]]: Bádh 1198 daoine a bhí ar bord. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Longa]] [[Catagóir:Eachtraí muirí]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Cúige Laighean]] [[Catagóir:Córas poist Phoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:1918]] 867bk5l7gmlmjqegl05ozf2yda779t2 0 99673 1308694 1232942 2026-04-18T20:19:10Z Saighneánach 72809 Typo 1308694 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Íomhá:U.S. Holocaust Memorial Museum.jpg|mion|clé|USHMM]] Tá '''Músaem Cuimhneacháin an Uileloiscthe, Stáit Aontaithe Mheiriceá''' in [[Washington, D.C.|Washington, DC]] (United States Holocaust Memorial Museum, USHMM)). [[Íomhá:Holocaust Museum, Washington DC (25755602863).jpg|mion|clé|USHMM]] Óstálann an [[músaem]] taispeántais bhuana maidir leis an [[Uileloscadh]] agus [[cinedhíothú]] (agus ar líne, go leor acmhainní agus ábhair).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.curriculumonline.ie/getmedia/d39f9275-a57b-48e3-86de-bfdbdf909c22/History_Assessment_Items_GA.pdf|teideal=Stair na Sraithe Seosairí: Míreanna measúnaithe samplacha|údar=curriculumonline.ie|dátarochtana=2021}}</ref> Is é is aidhm leis an músaem guth a thabhairt do mharthanóirí an Uileloiscthe, i dtionscadal ar a dtugtar ‘Behind Every Name a Story’. Aistí a scríobh marthanóirí nó a dteaghlaigh atá sa tionscadal seo. == Féach freisin == * An t[[Uileloscadh]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-tír-us}} [[Catagóir:Músaeim sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:An tUileloscadh]] [[Catagóir:Washington, D.C.]] jhlfv0bs0mdmtdn33bl2bzwujtkzlek 0 99729 1308633 1296239 2026-04-18T18:52:21Z Saighneánach 72809 Typo 1308633 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Individualism versus collectivism worldwide.png|mion|Glas - indibhidiúlachas<ref>Beugelsdijk, S., & Welzel, C. (2018). Dimensions and dynamics of national culture: Synthesizing Hofstede with Inglehart. Journal of Cross-Cultural Psychology, 49(10), 1469-1505.</ref>; Oráiste/dearg - comhsheilbheachas ]] Ó thaobh na socheolaíochta, is éard atá i gceist le '''oiriúnú''' ná claonadh daoine a bheith i gcomhréir lena dtimpealleacht shóisialta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/eid/conform|teideal=English–Irish Dictionary (de Bhaldraithe): conform|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-11-09}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/conformity|teideal=conformity - Translation to Irish Gaelic with audio pronunciation of translations for conformity by New English-Irish Dictionary|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2021-11-09}}</ref> Is iomaí gné den tsochaí ina bhfaightear oiriúnú den chineál seo: cloí le traidisiúin na háite, leanúint don fhaisean, gníomh comhalta, agus araile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaois.ie/ga/terminology/|teideal='oiriúint shóisialta' — Téarmaíocht / Téarmaíocht IATE|údar=gaois.ie|work=Grúpa taighde Gaois|dátarochtana=2021-11-09}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/comhfhoirmeacht%20sh%C3%B3isialta/ga/|teideal="comhfhoirmeacht shóisialta"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-11-09}}</ref> [[Íomhá:Martha Doherty, 9 Samhain 1971, Doire, tarra agus cleití.jpeg|mion|9 Samhain 1971: Cuireadh tarra agus cleití ar Martha Doherty, 19 bliain d’aois, i nDoire. Rinneadh é de bharr gur thit sí i ngrá le saighdiúir agus go raibh siad ar tí pósadh.]] Go minic, bíonn brú sóisialta ar dhaoine a bheith ar nós gach duine eile sa t[[sochaí]]; d'fhéadfaí 'oiriúnú cultúir' a thabhairt ar an bhfeiniméan. Sa [[Polaitíocht|pholaitíocht]], níos minice ná a mhalairt, tá nós ann géilleadh do ghnásanna an mhóraimh. Éilíonn na [[Faisisteachas|faisistigh]] agus na [[Cumannachas|cumannaigh]] go gcloíodh gach duine lena [[idé-eolaíocht|n-idé-eolaíocht]]. Ní ghlacann siad go bhfuil daoine ann a mbíonn a mbealach féin acu. Tharla borradh an indibhidiúlachais san Iarthar sa [[20ú haois]], ach tá an comhsheilbheachas láidir fós san Áise. == Féach freisin == * [[Sochaí]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Socheolaíocht]] sis16e61nmv1izg4js6643a9gsanl4d 1308634 1308633 2026-04-18T18:52:43Z Saighneánach 72809 1308634 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Individualism versus collectivism worldwide.png|mion|Glas - indibhidiúlachas<ref>Beugelsdijk, S., & Welzel, C. (2018). Dimensions and dynamics of national culture: Synthesizing Hofstede with Inglehart. Journal of Cross-Cultural Psychology, 49(10), 1469-1505.</ref>; Oráiste/dearg - comhsheilbheachas ]] Ó thaobh na socheolaíochta, is éard atá i gceist le '''oiriúnú''' ná claonadh daoine a bheith i gcomhréir lena dtimpealleacht shóisialta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/eid/conform|teideal=English–Irish Dictionary (de Bhaldraithe): conform|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-11-09}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/conformity|teideal=conformity - Translation to Irish Gaelic with audio pronunciation of translations for conformity by New English-Irish Dictionary|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2021-11-09}}</ref> Is iomaí gné den tsochaí ina bhfaightear oiriúnú den chineál seo: cloí le traidisiúin na háite, leanúint don fhaisean, gníomh comhalta, agus araile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaois.ie/ga/terminology/|teideal='oiriúint shóisialta' — Téarmaíocht / Téarmaíocht IATE|údar=gaois.ie|work=Grúpa taighde Gaois|dátarochtana=2021-11-09}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/comhfhoirmeacht%20sh%C3%B3isialta/ga/|teideal="comhfhoirmeacht shóisialta"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-11-09}}</ref> [[Íomhá:Martha Doherty, 9 Samhain 1971, Doire, tarra agus cleití.jpeg|mion|9 Samhain 1971: Cuireadh tarra agus cleití ar Martha Doherty, 19 bliain d’aois, i nDoire. Rinneadh é de bharr gur thit sí i ngrá le saighdiúir agus go raibh siad ar tí pósadh.]] Go minic, bíonn brú sóisialta ar dhaoine a bheith ar nós gach duine eile sa t[[sochaí]]; d'fhéadfaí 'oiriúnú cultúir' a thabhairt ar an bhfeiniméan. Sa [[Polaitíocht|pholaitíocht]], níos minice ná a mhalairt, tá nós ann géilleadh do ghnásanna an mhóraimh. Éilíonn na [[Faisisteachas|faisistigh]] agus na [[Cumannachas|cumannaigh]] go gcloíodh gach duine lena [[idé-eolaíocht|n-idé-eolaíocht]]. Ní ghlacann siad go bhfuil daoine ann a mbíonn a mbealach féin acu. Tharla borradh an indibhidiúlachais san Iarthar sa [[20ú haois]], ach tá an comhsheilbheachas láidir fós san Áise. == Féach freisin == * [[Sochaí]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Socheolaíocht]] e8cf7zm0nsexvu2bkry6emdf39zrm7f 0 99826 1308616 1208946 2026-04-18T18:24:21Z Saighneánach 72809 Typo 1308616 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Tales and sketches, illustrating the character, usages, traditions, sports and pastimes of the Irish peasantry (1845) (14781293392).jpg|mion|William Carleton (1845), "Tales and sketches, illustrating the character, usages, traditions, sports and pastimes of the Irish peasantry"]] Na béasa, gnásanna srl., a thagann anuas ó ghlúin go glúin is ea '''traidisiún''' ([[Laidin]]: ''traditio'').<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/traidisi%C3%BAn|teideal=An Foclóir Beag: traidisiún|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-11-23}}</ref> Is é atá i gceist i dtraidisiún ná na foirceadail, na creidiúintí agus na nósanna a bhaineann le dream faoi leith daoine, agus go mbíonn na nithe sin tagtha slán anuas trí na glúinte toisc a thábhachtaí atá siad don dream sin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20071119143703if_/http://briathar.materdei.ie/index.php?option=com_content&task=view&id=213&Itemid=8|teideal=Clár 'Briathar'|údar=Mater Dei|dáta=2007|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-11-23}}</ref> Cé go mbíonn páirt ag gach aon duine sa traidisiún a chaomhnú agus é a chur i bhfeidhm ar chúinsí nua, cuireann a lán pobal creidimh tábhacht faoi leith le páirt a gceannairí sa chúram seo. Tuigtear dóibh go bhfuil údarás faoi leith ag a gceannairí teagasc a thabhairt ar chúrsaí morálta, nó treoir a thabhairt a chur ar na daoine ina mbeatha mhorálta.<ref name=":0" /> Is minic a thuigtear dóibh go dtéann an t-údarás seo siar go dtí pearsa bhunaidh mhórthábhachtach.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Sochaí]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Béaloideas]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Traidisiúin]] [[Catagóir:Traidisiún]] 75o0lg5jhziaygtwise55yzbec0x6yj 0 99872 1308697 1180256 2026-04-18T20:23:32Z Saighneánach 72809 Typo 1308697 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Low visibility due to Smog at New Delhi Railway station 31st Dec 2017 after 9AM DSCN8829 1.jpg|mion|drochléargas: 31 Nollaig 2017; is ar éigean a d'fhéadfaí aon rud a fheiceáil ]] Tá [[Deilí]] [[An India|na hIndia]] ar cheann de na háiteanna is measa ar domhan ó thaobh truaillithe aeir<ref>nó aerthruailliú nó toitcheo</ref> de. Is é an trácht is cúis le go leor den truailliú aeir, ach tá an-tionchar ag an talmhaíocht ar leibhéil truaillithe chomh maith.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/froebel-department-primary-and-early-childhood-education/eleathanach|teideal=Eleathanach 397|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=27 Samhain 2021|dátarochtana=27 Samhain 2021}}</ref> [[Íomhá:Fog in Delhi early in the morning on January 07, 2010.jpg|mion|7 Eanáir 2010; ní mó ná go bhféadfaí dada a fheiceáil]] Éiríonn na fadhbanna níos measa sa gheimhreadh gach aon uile bhliain. Ach sa bhliain 2021, bhí an toitcheo níos airde ná a bhí riamh. Mar gheall ar an dainséar, dúnadh scoileanna, oifigí agus monarchana. Bhí ar a lán daoine obair ón mbaile fiú.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Truailliú aeir]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Truailliú aeir]] [[Catagóir:Athrú aeráide]] [[Catagóir:An India]] cnf7h7ld9rnehe75k0mjspifqy4hali 0 99933 1308620 1040845 2026-04-18T18:27:18Z Saighneánach 72809 Typo 1308620 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Msgr Ivan Devcic Kapucinska crkva Gospe Lurdske 06052012 6 Sveta potvrda.jpg|mion|2012: dul faoi lámh easpaig]] Seirbhís eaglasta is ea '''cóineartú''', nó '''<nowiki/>'searmanas dul faoi lámh easpaig'''', ina ndéantar lánbhaill den eaglais de dhaoine.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/c%C3%B3ineart%C3%BA|teideal=An Foclóir Beag: cóineartú|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-12-05}}</ref> In Éirinn, téann daltaí faoi lámh easpaig i Rang 6 de ghnáth. == Eaglais Chaitliceach == San Eaglais Chaitliceach, tarlaíonn Ceiliúradh an Chóineartaithe i rith an [[Aifreann|Aifrinn]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.gsue.ie/coacuteineartuacute--confirmation.html|teideal=Cóineartú / Confirmation|language=en|work=Gaelscoil Uí Earcáin|dátarochtana=2021-12-05}}</ref> Tarlaíonn deasghnátha an Chóineartaithe i ndiaidh an tSoiscéil. Iarann an sagart cúnta ar na múinteoirí a d'ullmhaigh na páistí iad a chur i láthair an Easpaig. Nuair a ghlaoitear a ainm seasann an páiste. Is comhartha é an seasamh ar a réidhe atá an páiste freagra a thabhairt ar scairt Dé. Ina dhiaidh sin, seasann na páistí arís do Athnuachan Ghealltanaisí an Bhaiste. Níos déanaí, leagann an tEaspag a lámha ar na hiarrthóirí go léir mar chomhartha ar an Spiorad Naomh á chur anuas.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Baiste]] * [[An chéad chomaoineach]] * [[Pósadh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Sacraimintí]] p6f39ukgbysj2g9673a03eipqeaqi4e 0 99971 1308699 1020538 2026-04-18T20:28:08Z Saighneánach 72809 Typo 1308699 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Hand Puppet.jpg|mion|puipéad miotógach: "Kasperle' sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]]]] [[Bábóg]] a oibrítear le [[sreang]]a nó leis an [[lámh]] a chur isteach inti is ea '''puipéad'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/puip%C3%A9ad|teideal=An Foclóir Beag: puipéad|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-12-12}}</ref> == Féach freisin == * [[Fibín (puipéadóireacht)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Puipéadóireacht]] peyup1i35bfkp871yp2mtb2xf65gct0 0 100128 1308677 1117608 2026-04-18T19:46:14Z Saighneánach 72809 Typo 1308677 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naitsíochas|Naitsí]] agus saineolaí dlí ab ea '''Hans Lammers''' ([[27 Bealtaine]] [[1879]] – [[4 Eanáir]] [[1962]]); an príomh-chomhairleoir dlí de chuid na Naitsithe ba ea é agus bhí ról tábhachtach aige i gcur i bhfeidhm polasaithe na Naitsithe. Ciontaíodh Lammers as coireanna cogaidh in 1949 ach scaoileadh saor tamaill ina dhiaidh, ar chúis éigin nach eol dúinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=%2Fbook%2F16360752%2F18cb56|teideal=Who's Who in Nazi Germany|údar=Robert S. Wistrich|dáta=2001|work=9780415260381|dátarochtana=2022-01-04|archivedate=2022-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220104224256/https://1lib.domains/?redirectUrl=%2Fbook%2F16360752%2F18cb56}}</ref> == Saol == [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 183-C16771, Hans Heinrich Lammers.jpg|clé|mion|1937: in 'SS-Uniform' mar 'Brigadeführer']] [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 146-2008-0276, Hans Heinrich Lammers.jpg|clé|mion|1938ː Chef der Reichskanzlei]] [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 183-H28193, Hans Heinrich Lammers.jpg|clé|mion|1947]] Céimí de chuid Ollscoil Breslau (Wrocław sa lá atá inniu ann) agus [[Ollscoil Heidelberg]] ba ea Lammers.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/hans-lammers-1879-1962one-of-the-lawyers-at-the-heart-of-the-nazi-tyranny-convic/3968680866489541/|teideal=Hans Lammers|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2022|dátarochtana=2022}}</ref> Bronnadh dochtúireacht sa dlí air sa bhliain 1902. Bhí sé ina [[Breitheamh|bhreitheamh]] agus ina státseirbhíseach ina dhiaidh sin (seachas an tseirbhís a rinne sé sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]). [[Íomhá:Heinrich Lammers, witness in the Judges' Trial.jpg|clé|mion|Nuremberg, 1947]] Ghlac Lammers ballraíocht sa Pháirtí Naitsíoch in 1932, Rinneadh Státrúnaí agus Ceannaire Sheansailéireacht an Reich de, i ndiaidh 'ghabháil cumhachta' na Naitsithe sa bhliain 1933. Sa bhliain 1937 chuir sé post mar Aire de chuid an Reich gan Cúram Roinne agus 'Chef der Reichskanzlei'. Sa bhliain 1939, d'éirigh Lammers ina bhall den comh-aireacht cogaidh. Mar sin, bhí Lammers ina chrann seasta i rith na coda is mó den Tríú Reich, lena smacht ar rochtain ar Hitler agus leis an bpáirt a ghlac sé agus roinnt an-mhór tionscnamh beartais á gcur i ngníomh, go mór mór má bhí saineolais dlí de dhíth acu. Tháinig buaic a thionchair sa bhliain 1943, nuair a dhealraigh sé go raibh triúracht déanta aige leis An Marascal Machaire Keitel (thar ceann an Wehrmacht) agus le [[Martin Bormann]] (thar ceann an Pháirtí Naitsíoch) a bhí os cionn duine ar bith eile seachas [[Adolf Hitler|Hitler]] féin. Mar sin féin, as sin amach chuaigh cumhacht Lammers i léig, ós rud é go bhfuair Bormann an ceann is fearr air. === 1945 === Bhí Lammers fágtha i leataobh faoi Aibreán 1945. Gabh na SS é fiú, mar gheall ar an gceangal a bhí aige le [[Hermann Göring]], a bhí faoi smál, dar le Hitler. Bhí an t-ádh ar Lammers gur tháinig sé slán as an eachtra seo. Thug saighdiúirí Meiriceánacha 'tarrtháil' air in aice le [[Berchtesgaden]] (ní raibh na [[APSS|Rúisigh]] rófhada uaidh). Chuir bean Lammers, Elfriede, lámh ina bás féin i dtús mhí na Bealtaine. Fuair a iníon, Ise, réidh léi féin dhá lá níos déanaí. === Nuremberg === Bhí Lammers ina fhinné i dtriail na bpríomhchoirpeach cogaidh Gearmánach (1945-46) agus ina chúisí i dTriail na nAireachtaí (1948-49). Ciontaíodh é sa bhliain 1949 agus gearradh téarma príosúnachta fiche bliain air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3968680866489541|teideal=Lammers, Hans|údar=Scoil Dlí. COBÁC|dáta=2019|dátarochtana=2022}}</ref> Laghdaíodh an breithiúnas sin go dtí deich mbliana príosúin in Eanáir 1951. Ach scaoileadh Lammers am éigin idir mí Nollag 1951 agus 1954, ós rud é gur measadh gur chaith sé na deich mbliana sin. === Bás === Is beag iomrá a bhí air tráth a báis, sa bhliain 1962 in [[Düsseldorf]] (82). Tá Lammers curtha inniu i m[[Berchtesgaden]] (in aice le Obersalzberg), áit a chaith sé a laethanta saoire in éineacht le Hitler. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Naitsithe|Naitsithe]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Naitsithe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1962]] {{DEFAULTSORT:Lammers, Hans}} ohsetzjxq7plb1y3lrlx9r5ecr7v9o3 1308687 1308677 2026-04-18T20:10:53Z Saighneánach 72809 Typo 1308687 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naitsíochas|Naitsí]] agus saineolaí dlí ab ea '''Hans Lammers''' ([[27 Bealtaine]] [[1879]] – [[4 Eanáir]] [[1962]]); an príomh-chomhairleoir dlí de chuid na Naitsithe ba ea é agus bhí ról tábhachtach aige i gcur i bhfeidhm polasaithe na Naitsithe. Ciontaíodh Lammers as coireanna cogaidh in 1949 ach scaoileadh saor tamaill ina dhiaidh, ar chúis éigin nach eol dúinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://1lib.domains/?redirectUrl=%2Fbook%2F16360752%2F18cb56|teideal=Who's Who in Nazi Germany|údar=Robert S. Wistrich|dáta=2001|work=9780415260381|dátarochtana=2022-01-04|archivedate=2022-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220104224256/https://1lib.domains/?redirectUrl=%2Fbook%2F16360752%2F18cb56}}</ref> == Saol == [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 183-C16771, Hans Heinrich Lammers.jpg|clé|mion|1937: in 'SS-Uniform' mar 'Brigadeführer']] [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 146-2008-0276, Hans Heinrich Lammers.jpg|clé|mion|1938: Chef der Reichskanzlei]] [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 183-H28193, Hans Heinrich Lammers.jpg|clé|mion|1947]] Céimí de chuid Ollscoil Breslau (Wrocław sa lá atá inniu ann) agus [[Ollscoil Heidelberg]] ba ea Lammers.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/hans-lammers-1879-1962one-of-the-lawyers-at-the-heart-of-the-nazi-tyranny-convic/3968680866489541/|teideal=Hans Lammers|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2022|dátarochtana=2022}}</ref> Bronnadh dochtúireacht sa dlí air sa bhliain 1902. Bhí sé ina [[Breitheamh|bhreitheamh]] agus ina státseirbhíseach ina dhiaidh sin (seachas an tseirbhís a rinne sé sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]). [[Íomhá:Heinrich Lammers, witness in the Judges' Trial.jpg|clé|mion|Nuremberg, 1947]] Ghlac Lammers ballraíocht sa Pháirtí Naitsíoch in 1932, Rinneadh Státrúnaí agus Ceannaire Sheansailéireacht an Reich de, i ndiaidh 'ghabháil cumhachta' na Naitsithe sa bhliain 1933. Sa bhliain 1937 chuir sé post mar Aire de chuid an Reich gan Cúram Roinne agus 'Chef der Reichskanzlei'. Sa bhliain 1939, d'éirigh Lammers ina bhall den comh-aireacht cogaidh. Mar sin, bhí Lammers ina chrann seasta i rith na coda is mó den Tríú Reich, lena smacht ar rochtain ar Hitler agus leis an bpáirt a ghlac sé agus roinnt an-mhór tionscnamh beartais á gcur i ngníomh, go mór mór má bhí saineolais dlí de dhíth acu. Tháinig buaic a thionchair sa bhliain 1943, nuair a dhealraigh sé go raibh triúracht déanta aige leis An Marascal Machaire Keitel (thar ceann an Wehrmacht) agus le [[Martin Bormann]] (thar ceann an Pháirtí Naitsíoch) a bhí os cionn duine ar bith eile seachas [[Adolf Hitler|Hitler]] féin. Mar sin féin, as sin amach chuaigh cumhacht Lammers i léig, ós rud é go bhfuair Bormann an ceann is fearr air. === 1945 === Bhí Lammers fágtha i leataobh faoi Aibreán 1945. Gabh na SS é fiú, mar gheall ar an gceangal a bhí aige le [[Hermann Göring]], a bhí faoi smál, dar le Hitler. Bhí an t-ádh ar Lammers gur tháinig sé slán as an eachtra seo. Thug saighdiúirí Meiriceánacha 'tarrtháil' air in aice le [[Berchtesgaden]] (ní raibh na [[APSS|Rúisigh]] rófhada uaidh). Chuir bean Lammers, Elfriede, lámh ina bás féin i dtús mhí na Bealtaine. Fuair a iníon, Ise, réidh léi féin dhá lá níos déanaí. === Nuremberg === Bhí Lammers ina fhinné i dtriail na bpríomhchoirpeach cogaidh Gearmánach (1945-46) agus ina chúisí i dTriail na nAireachtaí (1948-49). Ciontaíodh é sa bhliain 1949 agus gearradh téarma príosúnachta fiche bliain air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3968680866489541|teideal=Lammers, Hans|údar=Scoil Dlí. COBÁC|dáta=2019|dátarochtana=2022}}</ref> Laghdaíodh an breithiúnas sin go dtí deich mbliana príosúin in Eanáir 1951. Ach scaoileadh Lammers am éigin idir mí Nollag 1951 agus 1954, ós rud é gur measadh gur chaith sé na deich mbliana sin. === Bás === Is beag iomrá a bhí air tráth a báis, sa bhliain 1962 in [[Düsseldorf]] (82). Tá Lammers curtha inniu i m[[Berchtesgaden]] (in aice le Obersalzberg), áit a chaith sé a laethanta saoire in éineacht le Hitler. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Naitsithe|Naitsithe]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Naitsithe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1962]] {{DEFAULTSORT:Lammers, Hans}} ey5lmga1t39ezckvlaj1681h1w59pjm 0 100135 1308675 1282485 2026-04-18T19:42:52Z Saighneánach 72809 Typo 1308675 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Portrait of Pope St. Pius X (Colored).jpg|mion|Pius X]] Forógra na h[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglaise Caitlicí]] is ea '''''Ne Temere'''''. Má tá pósadh measctha ann, chaithfí na leanaí a thógáil leis an g[[creideamh]] Caitliceach. Níor cheadaigh an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] pósadh measctha san [[20ú haois|1900idí]] gan siniú na foraithne ''Ne Temere''.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The role of ne temere in the decline of an Irish custom regarding the religious affiliation of the children of mixed marriages|url=https://www.academia.edu/2118997/The_role_of_ne_temere_in_the_decline_of_an_Irish_custom_regarding_the_religious_affiliation_of_the_children_of_mixed_marriages|journal=|date=2011-01-01|author=Jesse Buck|issue=academia.edu}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Mixed Marriages and Irish Politics: The Effect of "Ne Temere"|url=https://www.jstor.org/stable/30091310|journal=Studies: An Irish Quarterly Review|date=1988|issn=0039-3495|pages=284–299|volume=77|issue=307|author=Eoin de Bhaldraithe}}</ref> [[Íomhá:Church House & Assembly Hall, Belfast (45235101234).jpg|mion|5 Eanáir 1911: slua mór agóideoirí i Halla Tionóil [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] ]] == Stair == Fógraíodh an [[Chuallacht don Chléir]], faoi choimirce an [[Pápa Pius X|Phápa Pius X]], ''Ne Temere'' sa bhliain 1907 agus tháinig an forógra i bhfeidhm ar 19 Aibreán 1908. Tharraing an forógra conspóid in Éirinn go háirithe; d'éiligh na heaspaí go mbeadh gach clann ag cloí go docht le ''Ne Termere''. Ar 5 Eanáir 1911, tháinig slua mór agóideoirí le chéile i Halla Tionóil [[Bhéal Feirste]] le cur in aghaidh ''Ne Temere.'' === Cás Tilson (1950) === Toisc gur ghnáthnós sóisialta a bhí sa phósadh agus toisc go raibh fonn ar cheannairí an Stáit nua idé-eolaíocht Chaitliceach, thraidisiúnta, náisiúnach a chur i bhfeidhm, cuireadh béim ar leith ar an bpósadh, ar an teaghlach agus ar ról na mná sa phósadh agus sa teaghlach i ndiaidh bhunú an tSaorstáit in 1922.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://mural.maynoothuniversity.ie/12560/1/Tr%C3%A1chtas%20ioml%C3%A1n%203%20Noll.pdf|teideal=‘Níl Sé D’Acmhainn Agam Bheith Im Fhear’: An Fearfhile, An Traidisiún Fireann Agus An Fear Mífhearúil i Scríbhneoireacht Sheáin Uí Ríordáin|údar=Amy Mitchell (Ollscoil Mhá Nuad,)|dáta=2019|dátarochtana=2022}}</ref> Sa bhliain 1950 a thángthas ar bhreith i gcás thábhachtach. Protastúnach fir darbh ainm Ernest Tilson a phós cailín Caitliceach Rómhánach agus a shínigh an fhoraithne ''Ne Termere'' roimhe sin, shocraigh sé dó féin (mar a shocraigh fir eile roimhe) nach dtabharfadh sé aon aird ar an rud a bhí sínithe aige (rud nár dhoiciméad stáit) agus go dtógfaí a gclann ina bProtastúnaigh i ndiaidh an iomláin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://ur.booksc.eu/book/58011215/ce1dae|teideal=Cúngú na saoirse|údar=Risteárd Ó Glaisne|dáta=Comhar, Samhain, 1963|work=DOI: 10.2307/20551581,|dátarochtana=2022-01-05|archivedate=2022-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220105192924/https://ur.booksc.eu/book/58011215/ce1dae}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://ie.vlex.com/vid/re-tilson-infants-804833577|teideal=Re Tilson, Infants|údar=vlex.com|language=en|work=vLex|dátarochtana=2022-01-05}}</ref> Thug sé an chlann ar shiúl óna máthair. Pleadh an chúis sa [[Cúirt Uachtarach na hÉireann|Chúirt Uachtarach]] - agus socraíodh go gcaithfeadh seisean agus gach aon duine eile feasta cur leis na gealltanais a rinne siad sular phós siad.<ref name=":0"/> Ar bhealach thug breithiúnas Eaglais agus Stáit níos giorra dá chéile. Ag an am sin, níor cheadaigh an Eaglais Chaitliceach Rómhánach pósadh measctha gan síniú na foraithne ''Ne Temere'' - agus ón bhliain 1950 ar aghaidh in Éirinn, bhí tacaíocht Stáit leis an fhoraithne.<ref name=":0"/> Mar sin d’éirigh leis an Eaglais Chaitliceach smacht ní ba dhaingne a fháil ar choinbhinsiúin an phósta Chaitlicigh sna 1900idí.<ref name=":1"/><ref>Cormac Ó Comhraí: Sa Bhearna Bhaoil Gaillimh 1913-1923. Cló Iar-Chonnacht 2016, lch 321</ref> === Níos déanaí === Tháinig creimeadh tubaisteach agus leanúnach ar an bpobal Protastúnach in Éirinn ó Dheas, mar gheall ar thosca éagsúla, ''Ne Temere'' ina measc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirimis-meas-mar-is-coir-ar-an-oraiste-sa-tridhathach/|teideal=Léirímis meas mar is cóir ar an ‘oráiste’ sa trídhathach…|údar=Máirín Hurndall|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-01-05}}</ref> == Féach freisin == * [[Creideamh in Éirinn]] *[[Pápa Pius X]] *[[Scaradh na hEaglaise agus an Stáit]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Separation of church and state|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Separation_of_church_and_state&oldid=1061180278|journal=Wikipedia|date=2021-12-20|language=en}}</ref> *[[Éacúiméineachas]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] [[Catagóir:Pósadh]] [[Catagóir:1908]] [[Catagóir:Dlí agus Ceart in Éirinn]] [[Catagóir:Creideamh in Éirinn]] [[Catagóir:Scaradh na heaglaise agus an stáit]] [[Catagóir:Éacúiméineachas]] l6um1p1mp3w4t52ihwzkkqshq1ddac2 0 100330 1308619 1023511 2026-04-18T18:26:21Z Saighneánach 72809 Typo 1308619 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:William Thorne - The artist's niece and nephew. Zaide and William Holland.jpg|mion|William Thorne (1873): A Neacht agus a nia ]] Iníon dearthár nó deirféar is ea '''neacht'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/neacht|teideal=An Foclóir Beag: neacht|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-01-26}}</ref> agus mac dearthár nó deirféar is ea '''nia'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/nia|teideal=An Foclóir Beag: nia|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-01-26}}</ref> == Féach freisin == * [[Teaghlach]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Teaghlach]] 74z0889aqkjfh27h93mtxn9gyc7r98k 0 102189 1308661 1138753 2026-04-18T19:26:07Z Saighneánach 72809 Typo 1308661 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Aerárthach}} [[Muireitleán]] ab ea an '''Curtiss NC-4''', agus an chéad [[eitleán]] a d'eitil trasna an [[An tAigéan Atlantach|Atlantaigh]], agus Albert Cushing Read an píolóta a bhí i mbun. [[Íomhá:First flights in aviation history.ogv|mion|clé|Físeán]] [[Íomhá:NC -4- Crew.jpg|mion|clé|An criú: Albert Cushing Read ar chlé]] Rinne rialtas na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]] staidéir sna blianta 1913-1919 féachaint conas an n-eitleoidís trasna an Atlantaigh.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://dpdgay9x1sxad.cloudfront.net/wp-content/uploads/sites/6/2020/09/Alcock-Brown-Junior-Workbook.pdf|teideal=Alcock & Brown Junior Workbook|údar=Comhairle Chontae na Gaillimhe|dátarochtana=2022}}</ref> Ceithre cinn de bháid aeir, na NC, a raibh na 'Nancies' de leasainm orthu, a bheadh in úsáid acusan. Ní fhéadfaí na heitleáin sin a eitilt an bealach ar fad agus bheadh orthu a theacht anuas ar [[na hAsóir]]. Ar 27 Bealtaine 1919, tar éis 11 lá a chaitheamh ar an turas, thuirling ceann d'eitleáin, an NC-4, i [[Liospóin]] na [[An Phortaingéil|Portaingéil]]<nowiki/>e, an chéad eitleán riamh, agus an chéad chriú, a d'eitil trasna [[An tAigéan Atlantach|aigéan an Atlantaigh]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.historynet.com/aviation-history-three-us-flying-boats-were-the-first-to-fly-across-the-atlantic-in-1919/|teideal=The U.S. Navy's Curtiss NC-4: First Across the Atlantic|dáta=2019-05-08|language=en-US|work=HistoryNet|dátarochtana=2022-06-16}}</ref><ref name=":2" /> == Féach freisin == * [[Eitilt thrasatlantach Alcock agus Brown]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Síol-eitlíocht}} [[Catagóir:Eitleoireacht]] [[Catagóir:1919]] [[Catagóir:Curiarrachtaí domhanda]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Stair na Portaingéile]] [[Catagóir:Muireitleáin]] 7amgdhepvebu5p37iak4cdt2e5b0u35 0 102869 1308671 1247778 2026-04-18T19:35:37Z Saighneánach 72809 1308671 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} [[Íomhá:Following the pipers! (29677821546).jpg|mion|Iúil 1917: ghlac [[Countess Markievicz]] (i lár, cóta bán) agus de Valera i bparáid bhuacach]] [[Íomhá:De Valera addressing a crowd.jpg|mion|11 Iúil 1917ː óráid bhuacach, de Valera i lár... an teach cúirte in [[Inis (baile)|Inis]]]] Reáchtáladh '''fothoghchán in Oirthear an Chláir''' ar [[10 Iúil]] [[1917]], tar éis bhás, Bhuaigh [[Éamon de Valera]] fothoghchán Oirthear an Chláir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imriodh-cluiche-ceannais-peile-na-heireann-cheana-i-mi-na-nollag/|teideal=Imríodh cluiche ceannais peile na hÉireann cheana i mí na Nollag…|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=16 Nollaig 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-10}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An toghchán ba thábhachtaí ariamh?|url=https://www.jstor.org/stable/20552309|journal=Comhar|date=1967|issn=0010-2369|pages=6–9|volume=26|issue=7|doi=10.2307/20552309|author=Pádraig Ó Snodaigh}}</ref> === Cúlra === Teachta Parlaiminte in Oirthear an Chláir ab ea [[Willie Redmond]], 1900-1917 agus deartháir Chathaoirleach Pháirtí Parlaiminte, [[Seán Mac Réamainn]]. Gortaíodh go marfach an Captaen Redmond (in aois 56 bliain dó) ar an [[7 Meitheamh]] [[1917]] i g[[Cath Messines (1917)|Cath Messines]]. [[Íomhá:William Redmond leading Irish troops during the First World War.jpg|mion|[[Willie Redmond]] mar cheannasaí in 1914; Teachta Parlaiminte in Oirthear an Chláir 1900-1917]] === An feachtas === Bhuaigh [[George Oliver Plunkett|George Plunkett]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=George Oliver Plunkett|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Oliver_Plunkett&oldid=1071630069|journal=Wikipedia|date=2022-02-13|language=en}}</ref> athair [[Seosamh Pluincéad|Joseph Mary Plunkett]] a shínigh forógra na poblachta agus a cuireadh chun báis, bhuaigh sé fothoghchán parlaiminte i g[[Contae Ros Comáin]] i bhFeabhra na bliana 1917. Dúradh ag an am gur léiriú comhbháidhe a bhí sa vóta seo agus nár bhain sé leis an bpolaitíocht i ndáiríre. [[Íomhá:Eamon de Valera (7038732625).jpg|mion|Éamon de Valera sa bhliain 1918]] Bhuaigh Joseph McGuinness, príosúnach poblachtach agus iarrthóir Shinn Féin, fothoghchán eile i [[Contae an Longfoirt|Longfort]] i mí na Bealtaine. Bhí ''‘put him in to get him out’'' mar mhana ag a lucht tacaíochta i rith an fheachtais. Dúradh ag an am go raibh na vótóirí ag iarraidh go saorfaí na príosúnaigh agus nach bhféadfaí aon tátal eile a bhaint as bua Shinn Féin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2016/05/|teideal=Aigne an phobail: guagach nó seasta?|údar=Vincent Morley.|dáta=2016-05-23|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2022-07-10}}</ref> D'fhéach rialtas na Breataine an [[coinscríobh]] a chur i bhfeidhm ar Éirinn. Tharraing sé sin míghnaoi ar an rialtas ag an am. Scaoileadh na príosúnaigh saor i mí an Mheithimh. Scaoileadh [[Éamon de Valera]] saor chomh maith agus roghnaíodh é mar ionadaí Shinn Féin d’Oirthear an Chláir. Roghnaigh an ''[[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|United Irish League]]'' iarrthóir maith, Patrick Lynch (Ard-Aighne na hÉireann níos déanaí). a raibh aithne ag vótóirí an toghlaigh air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lynch-patrick-gregory-a4953|teideal=Lynch, Patrick Gregory {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-07-10}}</ref> Roghnaigh Sinn Féin strainséir: [[múinteoir]] matamaitice a rugadh i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], a tógadh i g[[contae Luimnigh]], agus a raibh cónaí air i m[[Baile Átha Cliath]]. Ní raibh ach cáilíocht amháin ag an iarrthóir poblachtach: ba é an t-oifigeach ab airde céime é a throid san [[Éirí Amach na Cásca|éirí amach]] agus nár cuireadh chun báis. B’ionann fothoghchán an Chláir agus reifreann ar [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]].<ref name=":0" /> Bhí De Valera in éide [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh]], agus clár poblachtach [[Forógra na Cásca|Fhorógra na Cásca]] mar pholasaí aige.<ref>Nollaig Ó Gadhra., 'Níl aon Sinn Féin mar do Shinn Féin féin'. Feasta 58 (11), Leathanach 19-22. Samhain 2005</ref> Chabhraigh an Dr Éamonn Mac Giolla Iasachta le feachtas toghcháin de Valera agus thug a ghluaisteán dó ar feadh coicíse le canbhasáil a dhéanamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/people/maclysaght/war_of_independence.htm|teideal=Dr Edward Mac Lysaght / An Dr Éamonn Mac Giolla Iasachta: Active in War of Independence 1918-21|work=www.clarelibrary.ie|dátarochtana=2022-07-10}}</ref> === Fothoghchán === Bhuaigh [[Éamon de Valera]] ar Patrick Lynch ó Pháirtí Parlaiminteach. Nuair a comhaireadh na vótaí, bhí 5,010 vóta ag Éamon de Valera agus 2,035 vóta ag an iarrthóir eile. Fuair de Valera tromlach 2,975 vóta, agus toghadh [[Éamon de Valera]] mar Fheisire Parlaiminte Shinn Féin ar son Oirthear an Chláir. Rinneadh Uachtarán de Shinn Féin De Valera. Atoghadh [[Éamon de Valera|De Valera]] mar ionadaí parlaiminte ar son an Chláir sna hOlltoghcháin ina dhiaidh sin go dtí gur toghadh mar [[Uachtarán na hÉireann|Uachtarán]] é in 1959.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/the-president/eamon-devalera|teideal=The President Eamon Devalera|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-07-10}}</ref> == Féach freisin == * [[Willie Redmond]] * [[Éamon de Valera|Éamonn de Valera]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Fothoghcháin]] [[Catagóir:Fothoghcháin i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:1917]] [[Catagóir:Stair Chontae an Chláir]] doheh1tozviot7h841wo4a7x269xwfa 1308672 1308671 2026-04-18T19:36:06Z Saighneánach 72809 Oops 1308672 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} [[Íomhá:Following the pipers! (29677821546).jpg|mion|Iúil 1917: ghlac [[Countess Markievicz]] (i lár, cóta bán) agus de Valera páirt i bparáid bhuacach]] [[Íomhá:De Valera addressing a crowd.jpg|mion|11 Iúil 1917ː óráid bhuacach, de Valera i lár... an teach cúirte in [[Inis (baile)|Inis]]]] Reáchtáladh '''fothoghchán in Oirthear an Chláir''' ar [[10 Iúil]] [[1917]], tar éis bhás, Bhuaigh [[Éamon de Valera]] fothoghchán Oirthear an Chláir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imriodh-cluiche-ceannais-peile-na-heireann-cheana-i-mi-na-nollag/|teideal=Imríodh cluiche ceannais peile na hÉireann cheana i mí na Nollag…|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=16 Nollaig 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-10}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An toghchán ba thábhachtaí ariamh?|url=https://www.jstor.org/stable/20552309|journal=Comhar|date=1967|issn=0010-2369|pages=6–9|volume=26|issue=7|doi=10.2307/20552309|author=Pádraig Ó Snodaigh}}</ref> === Cúlra === Teachta Parlaiminte in Oirthear an Chláir ab ea [[Willie Redmond]], 1900-1917 agus deartháir Chathaoirleach Pháirtí Parlaiminte, [[Seán Mac Réamainn]]. Gortaíodh go marfach an Captaen Redmond (in aois 56 bliain dó) ar an [[7 Meitheamh]] [[1917]] i g[[Cath Messines (1917)|Cath Messines]]. [[Íomhá:William Redmond leading Irish troops during the First World War.jpg|mion|[[Willie Redmond]] mar cheannasaí in 1914; Teachta Parlaiminte in Oirthear an Chláir 1900-1917]] === An feachtas === Bhuaigh [[George Oliver Plunkett|George Plunkett]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=George Oliver Plunkett|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Oliver_Plunkett&oldid=1071630069|journal=Wikipedia|date=2022-02-13|language=en}}</ref> athair [[Seosamh Pluincéad|Joseph Mary Plunkett]] a shínigh forógra na poblachta agus a cuireadh chun báis, bhuaigh sé fothoghchán parlaiminte i g[[Contae Ros Comáin]] i bhFeabhra na bliana 1917. Dúradh ag an am gur léiriú comhbháidhe a bhí sa vóta seo agus nár bhain sé leis an bpolaitíocht i ndáiríre. [[Íomhá:Eamon de Valera (7038732625).jpg|mion|Éamon de Valera sa bhliain 1918]] Bhuaigh Joseph McGuinness, príosúnach poblachtach agus iarrthóir Shinn Féin, fothoghchán eile i [[Contae an Longfoirt|Longfort]] i mí na Bealtaine. Bhí ''‘put him in to get him out’'' mar mhana ag a lucht tacaíochta i rith an fheachtais. Dúradh ag an am go raibh na vótóirí ag iarraidh go saorfaí na príosúnaigh agus nach bhféadfaí aon tátal eile a bhaint as bua Shinn Féin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2016/05/|teideal=Aigne an phobail: guagach nó seasta?|údar=Vincent Morley.|dáta=2016-05-23|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2022-07-10}}</ref> D'fhéach rialtas na Breataine an [[coinscríobh]] a chur i bhfeidhm ar Éirinn. Tharraing sé sin míghnaoi ar an rialtas ag an am. Scaoileadh na príosúnaigh saor i mí an Mheithimh. Scaoileadh [[Éamon de Valera]] saor chomh maith agus roghnaíodh é mar ionadaí Shinn Féin d’Oirthear an Chláir. Roghnaigh an ''[[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|United Irish League]]'' iarrthóir maith, Patrick Lynch (Ard-Aighne na hÉireann níos déanaí). a raibh aithne ag vótóirí an toghlaigh air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lynch-patrick-gregory-a4953|teideal=Lynch, Patrick Gregory {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-07-10}}</ref> Roghnaigh Sinn Féin strainséir: [[múinteoir]] matamaitice a rugadh i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], a tógadh i g[[contae Luimnigh]], agus a raibh cónaí air i m[[Baile Átha Cliath]]. Ní raibh ach cáilíocht amháin ag an iarrthóir poblachtach: ba é an t-oifigeach ab airde céime é a throid san [[Éirí Amach na Cásca|éirí amach]] agus nár cuireadh chun báis. B’ionann fothoghchán an Chláir agus reifreann ar [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]].<ref name=":0" /> Bhí De Valera in éide [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh]], agus clár poblachtach [[Forógra na Cásca|Fhorógra na Cásca]] mar pholasaí aige.<ref>Nollaig Ó Gadhra., 'Níl aon Sinn Féin mar do Shinn Féin féin'. Feasta 58 (11), Leathanach 19-22. Samhain 2005</ref> Chabhraigh an Dr Éamonn Mac Giolla Iasachta le feachtas toghcháin de Valera agus thug a ghluaisteán dó ar feadh coicíse le canbhasáil a dhéanamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/people/maclysaght/war_of_independence.htm|teideal=Dr Edward Mac Lysaght / An Dr Éamonn Mac Giolla Iasachta: Active in War of Independence 1918-21|work=www.clarelibrary.ie|dátarochtana=2022-07-10}}</ref> === Fothoghchán === Bhuaigh [[Éamon de Valera]] ar Patrick Lynch ó Pháirtí Parlaiminteach. Nuair a comhaireadh na vótaí, bhí 5,010 vóta ag Éamon de Valera agus 2,035 vóta ag an iarrthóir eile. Fuair de Valera tromlach 2,975 vóta, agus toghadh [[Éamon de Valera]] mar Fheisire Parlaiminte Shinn Féin ar son Oirthear an Chláir. Rinneadh Uachtarán de Shinn Féin De Valera. Atoghadh [[Éamon de Valera|De Valera]] mar ionadaí parlaiminte ar son an Chláir sna hOlltoghcháin ina dhiaidh sin go dtí gur toghadh mar [[Uachtarán na hÉireann|Uachtarán]] é in 1959.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/the-president/eamon-devalera|teideal=The President Eamon Devalera|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-07-10}}</ref> == Féach freisin == * [[Willie Redmond]] * [[Éamon de Valera|Éamonn de Valera]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Fothoghcháin]] [[Catagóir:Fothoghcháin i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:1917]] [[Catagóir:Stair Chontae an Chláir]] eac34gcjtt7nzkxsk16u9gvm9phzjq6 0 103026 1308614 1290454 2026-04-18T18:22:39Z Saighneánach 72809 Typo 1308614 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} D'fhág John F. Kennedy Jr. Essex County Airport, [[Nua-Gheirsí]], ar bord Piper Saratoga, ag 20:48, [[16 Iúil]] [[1999]], ar a bhealach go [[Martha's Vineyard]], [[Massachusetts]]. Tharla tuairt [[Eitleán|eitleáin]] 63 nóiméad níos déanaí agus Kennedy ina phíolóta. Thuairteáil an t-eitleán san fharraige. D’éag John F. Kennedy Jr., a bhean chéile Carolyn Bessette agus a deirfiúr. Lauren. Thángthas ar na coirp ar 21 Iúil ar ghrinneall na farraige. [[Íomhá:Piper Saratoga (5137194758).jpg|clé|mion|Piper Saratoga]] Drochléargas a bhí ann (ceobhránach ag bun na spéire) agus ní mó ná go bhféadfaí dada a fheiceáil san oíche. Bhí Kennedy curtha dá threoir agus bhí mearbhall air, Bhí easpa oiliúna ar Kennedy agus b'fhéidir go raibh sé rómhuiníneach. == Féach freisin == * [[EgyptAir Eitilt 990]], 1999 == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-eitlíocht}} {{Síol-stair}} {{Síol-us}} [[Catagóir:1999]] [[Catagóir:Massachusetts]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Teagmhais eitlíochta]] [[Catagóir:Teaghlach Uí Chinnéide]] q40qcbnstkk9tm66683avdkb4fux2ro 0 104959 1308639 1241135 2026-04-18T18:58:35Z Saighneánach 72809 Typo 1308639 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Noto Emoji Pie 1f4f5.svg|mion]] Ciallaíonn '''staonadh digiteach''' nó '''díthocsainiú digiteach''' go nglacann duine sos ón [[teicneolaíocht]] ar feadh tamaill. Ceapann daoine go bhfuil sé go deas uaireanta briseadh a ghlacadh ó na [[Scáileán tadhaill|scáileáin]], chun am a chaitheamh ag labhairt le daoine eile nó chun [[leabhar]] a léamh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/froebel-department-primary-and-early-childhood-education/eleathanach|teideal=ELeathanach 420|údar=maynooth university.ie|dáta=17 Deireadh Fómhair 2022|dátarochtana=17 Deireadh Fómhair 2022}}</ref> Tá roinnt daoine ag diúltú don domhan digiteach ina maireann muid. cuardach ceangal le rud éigin níos mó agus níos sine ná iad féin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sraith raidió - Lúnasa Imbolg Bealtaine Samhain|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/1023/1476910-lunasa-imbolg-bealtaine-samhain/|date=2024-10-23|language=ga|author=Ciarán Ó Cofaigh / RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Another Plug for the Digital Detox Campaign (17971390975).jpg|mion|2015: graifítí i m[[Bancác|Bangkok]]]] === Togra pobail === I mbaile beag, Vadgaon, in iarthar na h[[An India|India]], tá staonadh digiteach oifigiúil curtha i bhfeidhm. Gach tráthnóna ó 7.00 go 8.30 bíonn cosc ar an [[teilifís]] ná an fón póca a úsáid. Tá cosc ar ghléasanna digiteacha eile chomh maith. Caitheann daoine am ag labhairt lena chéile agus ag déanamh obair bhaile. Séideann bonnán ag 7.00pm agus arís ag 8.30pm chun an tús agus an deireadh a fhógairt.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Idirlíon|An t-idirlíon]] * [[Sláinte mheabhrach]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Idirlíon]] [[Catagóir:Sláinte mheabhrach]] [[Catagóir:Meáin dhigiteacha]] [[Catagóir:Meáin chumarsáide]] [[Catagóir:Cultúr]] [[Catagóir:Teicneolaíocht dhigiteach]] [[Catagóir:Teicneolaíocht]] asjyh52hgqg607kbw1bmxr9c25i1264 0 104991 1308708 1246433 2026-04-18T20:38:26Z Saighneánach 72809 Typo 1308708 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Bhunaigh an cúpla Pádraig agus Noel Ó Dúgáin an sárghrúpa [[Clannad]] i n[[Gaoth Dobhair]] sa bhliain 1970 i gcomhluadar a nianna agus a neachtanna i gclann Uí Bhraonáin, [[Moya Brennan|Máire]], Ciarán, Pól agus [[Enya]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An ceoltóir Pádraig Ó Dúgáin tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0809/808045-padraig-o-dugain-tar-eis-bhais/|date=2016-08-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Uncailí le muintir Bhraonáin – Ciarán, Pól, [[Moya Brennan|Moya]] agus [[Enya]] ab ea Pádraig agus Noel.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clannad-croibhriste-ag-bas-noel-ui-dhugain-duine-de-bhunaitheoiri-an-ghrupa/|teideal=Clannad ‘croíbhriste’ ag bás Noel Uí Dhúgáin, duine de bhunaitheoirí an ghrúpa|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-17}}</ref> == Gairm == Rugadh agus tógadh Pádraig agus Noel i n[[Gaoth Dobhair|Gaeltacht Ghaoth Dobhair]] agus bhí siad ar an mbeirt ab óige den seisear clainne a bhí ag Aodh agus Máire Duggan. D’éirigh go maith ó thús leis an mbanna agus lena gceol sainiúil, ar mheascán é den cheol traidisiúnta agus stíleanna eile ceoil.<ref name=":0" /> Bhíodh Noel ag seinm, ag canadh agus ag cumadh [[amhrán]] don ghrúpa. Bhíodh Pádraig ag seinm [[Giotár|giotáir]]. Thug siad chéad turas le Clannad ar Mheiriceá sa mbliain 1979 agus dhá bhliain ina dhiaidh sin thug siad an [[sintéiseoir]] isteach sa ngrúpa, rud a spreag an t-ainm don chéad albam eile Fuaim.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=An ceoltóir Pádraig Ó Dúgáin tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0809/808045-padraig-o-dugain-tar-eis-bhais/|date=2016-08-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:FIL 2013 - Clannad - 8349.JPG|mion|Noel: Féile Lorient 2013]] === Níos déanaí === Agus sos á thógáil ag Clannad chuir Pádraig agus Noel albam dá gcuid féin, ''Rubicon'', amach in 2005. Ainneoin gur iomaí cineál fuaime a bhain Pádraig agus Clannad as uirlisí éagsúla ina gcuid taistil as baile, bhí baint mhór aige le teagasc an cheoil [[Feadóg stáin|feadóige]] agus fífe ina pharóiste féin agus le buíonn fífeanna Ghaoth Dobhair mar is léir ó ranganna ann i 1984.<ref name=":1" /> [[Íomhá:FIL 2013 - Clannad - 8375.JPG|mion|Pádraigː Lorient 2013]] Bhásaigh Noel Ó Dúgáin go tobann ar 16 Deireadh Fómhair 2022 agus é amuigh le cairde i nDún na nGall. Bhí sé 73 bliain d’aois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/noel-%C3%93-d%C3%BAg%C3%A1in-gweedore-donegal/511121/print|teideal=Death Notice of Noel Ó Dúgáin|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2022-10-17}}</ref> Bhí Pádraig tinn ar feadh tamaill sna [[2000idí|2010idí]] agus fuair sé bás in Ospidéal Bhaile Bhlainséir sa bhliain 2016.<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/p%C3%A1draig-duggan-gweedore-donegal/295457|teideal=Death Notice of Pádraig Duggan|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2022-10-17}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-ceoltoir-padraig-o-dugain-as-gaoth-dobhair-duine-de-bhunaitheoiri-clannad-imithe-ar-shli-na-firinne/|teideal=An ceoltóir Pádraig Ó Dúgáin as Gaoth Dobhair, duine de bhunaitheoirí Clannad, imithe ar shlí na fírinne|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-17}}</ref> == Féach freisin == * [[Clannad]] * [[Moya Brennan]] * [[Enya]] * [[Gaoth Dobhair]] == Naisc sheachtracha == [https://presspack.rte.ie/2022/04/19/fear-as-dobhar/ Fear as Dobhar,] RTÉ (2016), Sa chlár seo caitheann Dónall Mac Ruairí súil siar ar Phádraig, ar an méid a bhain sé amach, an tionchar a bhí aige ar an ghrúpa, agus an bhearna atá fágtha ag a bhás. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge]] [[Catagóir:Clannad]] [[Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair]] [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna in 2022]] [[Catagóir:Básanna in 2016]] {{DEFAULTSORT:Dugáin, Noel Ó}} 9ezagmzk73w4ea3x1bj34jznblmnlhh 0 105183 1308693 1307008 2026-04-18T20:18:15Z Saighneánach 72809 Typo 1308693 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Kneecap (54543774466).jpg|mion|Lucht éisteachta ag gig de chuid [[Kneecap]]]] D'fhéadfaí daoine éagsúla go leor ón traidisiún béil a áireamh mar dhaoine a chleacht '''Rapcheol Gaeilge''', chomh maith le filí agus ceoltóirí éagsúla, ina measc [[Seosamh Ó Guairim]], [[Rónán Ó Snodaigh]], [[Gearóid Mac Lochlainn]] agus eile. Scríobh [[Séamus Barra Ó Súilleabháin]] alt dar theideal Hip Hop sa Dúchas #1 i Lúnasa na bliana 2017 inar tagraíodh do leithéidí MC Muipéad agus Oisín Mac. Tháinig CEARTA le [[Kneecap]] amach sa bhliain 2017. Hip hapairí a thugtar orthu uaireanta sa Ghaeilge. [[Íomhá:Grianghraf ó Eoin P Ó Murchú(1).jpg|mion|An Hip-hap Gaelach i Mí na Samhna 2025 le Imram, (ó chlé go deas ón gcúl) [[Eoin P. Ó Murchú]], [[Ciara Ní É]], [[Julie Goo]], [[James Shannon]], [[Oisín Mac]], [[Hammy Sgìth]], [[Torby]], [[Cúán de Búrca]], [[Séimí Mac Lochlainn]], duine anaithnid, [[Súil Amháin]], [[Big Don]]/ Don Rua/ Donnchadh Millar Fitzsimons, [[Amano]], [[Ushmush]] (a dhroim le ceamara)]] Chuir an t[[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas]] comórtas rapcheoil ar siúl do pháistí faoi bhun 10 mbliana d'aois den chéad uair sa bhliain 2025 agus an fhéile i m[[Béal Feirste]]. [[Móglaí Bap]] agus [[DJ Próvaí]] a bhí mar mholtóirí air, rud nár fógraíodh roimh ré agus a chuaigh i bhfeidhm go mór ar na hiomaitheoirí agus ar an lucht féachana.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=5 Samhain 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/realtai-kneecap-ina-moltoiri-don-chead-chomortas-rapcheoil/a315415990.html|title=Réaltaí Kneecap ina moltóirí don chéad chomórtas rapcheoil|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 9}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-an-bua-tugtha-ag-kneecap-do-bhuachaill-og-as-baile-atha-cliath-sa-chead-chomortas-rap-riamh-ag-an-oireachtas/|teideal=FÍSEÁN: An bua tugtha ag Kneecap do bhuachaill óg as Baile Átha Cliath sa chéad chomórtas rap riamh ag an Oireachtas|údar=[[Darren Ó Dubhgáin]]|dáta=2025-10-31|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://meoneile.ie/sraitheanna/comortas-rapcheoil-do-dhaoine-og|teideal=Comórtas Rapcheoil do dhaoine óga|údar=[[Eilís Nic Lochlainn]] ⁊ [[Órnaith Ní Fhearghail]]|dáta=01 Samhain 2025|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/oireachtas-na-samhna/imeachtai-na-feile-2025/deardaoin-2025.html|teideal=Déardaoin|work=[[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]]|dátarochtana=5 Samhain 2025}}</ref> Bhí mórléiriú díolta amach den rapcheol Gaelach ar siúl i Mí na Samhna 2025 i mBÁC, inar chualathas [[Súil Amháin]] agus [[Ushmush]], [[Amano]], [[Hammy Sgìth]], [[Julie Goo]], [[Oisín Mac]], [[Torby]], [[James Shannon (ceoltóir Éireannach)|James Shannon]], agus aíonna nach iad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eventbrite.ie/e/ceolta-an-hip-hap-gaelach-tickets-1661081983929|teideal=CEOLTA: AN HIP-HAP GAELACH|language=en-us|work=Eventbrite|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/2025/11/05/imram-a-voyage-of-discovery-that-reveals-the-sheer-energy-of-irish-language-literature/|teideal=IMRAM: a voyage of discovery that reveals the sheer energy of Irish-language literature|dáta=05 Samhain 2025|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref> == Amhráin == [[Íomhá:Des Bishop, 2018.png|mion|[[Des Bishop]], a chuir ''Léim Thart'' amach in 2008]] * [[TG Lurgan]]: rinne an Coláiste leagan de "[https://www.youtube.com/watch?v=lOvDsvY_PMQ Can't hold us"] in 2014, rapamhrán le le [[Macklemore]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Macklemore & Ryan Lewis - "Can't Hold us" as Gaeilge|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOvDsvY_PMQ|language=ga-IE}}</ref> *Mory - rian breá Gaeilge é [https://www.youtube.com/watch?v=GVAAvy0W9J4 Rógaire].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Rógaire|url=https://www.youtube.com/watch?v=GVAAvy0W9J4|language=ga-IE}}</ref> * [https://www.youtube.com/watch?v=pbzVx_T6nDE Blue Niall - New Celtic Flow] ft Celaviedmai | Dearfxch TV<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Blue Niall - New Celtic Flow ft Celaviedmai (Official Music Video) {{!}} Dearfxch TV|url=https://www.youtube.com/watch?v=pbzVx_T6nDE|language=ga-IE}}</ref> * Durtburd - [https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=6h_A9_xbTUc Soilse Sráide] 15.13<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Slam Filíochta Liú Lúnasa 2021 🗣|url=https://www.youtube.com/watch?v=6h_A9_xbTUc|language=ga-IE}}</ref> * In 2020, chuir TG Lurgan leagan Gaelach de ''[https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=txD9fwYXzGk Old Town Road]'' amach, de chuid [[Lil Nas X]], an rapamhránaí Meiriceánach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Old Town Road - Gaeilge|url=https://www.youtube.com/watch?v=txD9fwYXzGk|language=en}}</ref> * David James McCallum<ref>{{Lua idirlín|url=https://corvid.bandcamp.com/track/idfc|teideal=IDFC, by Corvid|language=ga-IE|work=Corvid|dátarochtana=2024-05-05}}</ref> * ''[https://www.youtube.com/watch?v=zmIy8VfXPhU Léim Thart]'' le [[Des Bishop]] (ar [[Ceol '08|''Ceol '08'']]) == Rapálaithe == [[Íomhá:WideAwakeBrockP230525 (153 of 185).jpg|mion|[[Kneecap]] ar an stáitse]] [[Íomhá:IMLE - Críochfort - amhrán - song, Irish band Ireland.jpg|mion|[[IMLÉ]]]] [[Íomhá:Rubberbandits.jpg|mion|[[The Rubberbandits|Rubberbandits]]]] Seo liosta de roinnt de na rapálaithe Gaeilge. Sainmhíniú leathan atá in úsáid anseo - ach tá ar a laghad beagán Gaeilge canta acu seo. * [[MC Muipéad]] (agus an Hideous Penguin) * [[Kneecap]] * [[Súil Amháin]] * [[Oisín Mac]] * [[The Rubberbandits|Rubberbandits]], Ba mhaith liom bruíon le d'athair * [[Róisín Seoighe]] * [[IMLÉ]] rap / hip hop ar "''Éad''" nó "''Do Chuid Jeans''" mar shampla. * GMC beats (Gary Mac) agus Bubba Shakespeare Aaron Carroll - ardchaighdeán léiriúcháin stiúdio, Gaeilge bhunúsach * [[Tebi Rex]]; ón bhfocal Gaeilge ''teibí'' a thagann a n-ainm, an rian Fear Lasta Lampaí * [[Ushmush]] * Fay'd * Ribe Róibéis * Sello * Beoman * Tura * Deoraí * Craic Boi Mental * Hazey Haze (Is Mise) * Dream ag Another Love Story - Conas atá tú? Tá mé go maith. * Fear as Baile Átha Cliath a dúirt gurbh é an t-aon duine as BÁC a rinne rapáil i nGaeilge. * Rud saghas hipíúil ar youtube agus baint ag muisiriúin agus Ceilteachas leis b'fhéidir? * MC Ophelia (Ar Imeall) físeán bainte aici. * shelovescalpol * Vúdú, i g[[Corca Dhuibhne]] * Bhíodh JJ ó Kneecap ag rapáil faoin ainm stáitse "Vigilante" freisin * [[Aeons]] agus [[Séamus Barra Ó Súilleabháin|Séamus Barra]] * An Aois Nua (dub), Chilli Flake, Mory * Aron Ó Súileabháin - rapálaí óg iarthar Dhuibhneach a bhíonn ar stáitse le Súil Amháin * Joseph Murray, [[Peigín Leitir Móir]] trap remix * [[James Shannon (ceoltóir Éireannach)|James Shannon]] * MacDeRóiste, Soundcloud, youtube * 20mguy * Cailíní Lofa ([[Nua-Eabhrac]]) ===Rapálaithe Ghaeilge na hAlban=== * Griogar Labhraidh * [[Hammy Sgìth]] * lim0nead ==Féach freisin== * [[Séamus Barra Ó Súilleabháin]] * [[Des Bishop]] * [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]] * [[Denise Chaila]] == Naisc sheachtracha == * [https://open.spotify.com/playlist/54C6dViPcDZuU7u8DIPkzr?si=IOe0B6JxQWi0EnEEPOR09Q&utm_source=copy-link&nd=1 Seinnliosta den Hip Hap Gaelach]<ref>{{Lua idirlín|url=https://open.spotify.com/playlist/54C6dViPcDZuU7u8DIPkzr|teideal=Hip Hap Gaelach|údar=[[Oisín Mac|Oisín Mac Giolla Bhríde]]|language=ga-IE|work=Spotify|dátarochtana=2022-11-04}}</ref> de chuid [[Oisín Mac|Oisín Mhic Giolla Bhríde]] * {{Luaigh foilseachán|title=Ceol-Tec - amhrán ar Youtube - Ceol-Tec present The SteamPacket - Lockdown special|url=https://www.youtube.com/watch?v=xmRDA5z5al0|language=Béarla}} * [https://nos.ie/cultur/ceol/hip-hop-sa-duchas-1/ "Hip Hop sa Dúchas"] (sraith alt de chuid [[Súil Amháin]] ar [[Nós (iris)|Nós.ie]]) * [https://archive.org/details/rannta-an-mhadra/mode/2up ''Rannta an Mhadra'' irizín Cheolta: an hip-hap gaelach ] * [https://nos.ie/cultur/ceol/an-oiche-is-mo-sa-hip-hap-gaelach-go-dti-seo/ ''An oíche is mó sa Hip Hap Gaelach… go dtí seo'' alt le [[Oisín Mac Giolla Dhaltúin]]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Rapálaithe Gaeilge| ]] [[Catagóir:Rapcheol|*]] [[Catagóir:Ceol Comhaimseartha na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Ceol na Gaeilge]] oixlpv3be1v8thh1xere7pa2jen6jvj 0 105258 1308645 1193759 2026-04-18T19:09:24Z Saighneánach 72809 Typi 1308645 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bráthair de chuid na n[[Doiminicigh|Doiminiceach]] ab ea Johann Tetzel c. 1465 – [[11 Lúnasa]] [[1519]]). Sa bhliain 1517, sheol an [[Pápa Leon X|Pápa Leo X]] Tetzel go dtí an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] le [[Logha|loghanna]] a dhíol chun [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] a thiomsú do [[Baisleac Pheadair|Bhaisleac Pheadair]] na [[An Róimh|Róimhe]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tairseachcogg.ie/Container/Documents/An_Reifirm%C3%A9isean_20211104201252247.pdf|teideal=An Reifirméisean: Athruithe reiligiúnda san Eoraip|údar=COGG|dátarochtana=2022}}</ref> Tháinig Tetzel go Wittenberg srl ag díol loghanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.chegg.com/flashcards/an-reifirmeisean-a9dbe6f7-cd40-49b1-bbb2-8d0a88a69ad0/deck|teideal=An reifirméisean Flashcards {{!}} Chegg.com|work=www.chegg.com|dátarochtana=2022-11-04}}{{Dead link|date=Eanáir 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí [[Martin Luther]] ar buile. Chuala sé go raibh [[Ardeaspag|ardeaspaig]] Mainz ag fáil cuid mhaith airgid le cead a thabhairt do Tetzel na [[logha]]nna a dhíol sa Ghearmáin. Scríobh Luther go Mainz ach rinneadh neamhaird air.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Doiminicigh]] * [[Reifirméisean]] * [[Logha]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Reifirméisean]] [[Catagóir:Básanna i 1521]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1465]] {{DEFAULTSORT:Tetzel Johann}} 6q09mg50drb73v5w4m8us2blzvxu03x 0 105304 1308615 1275598 2026-04-18T18:23:25Z Saighneánach 72809 Typo 1308615 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Pietà Vaticana ( Michelangelo Buonarroti 1497-1499 ) - panoramio.jpg|mion|[[Pietà (Michelangelo)|Pietà]] (Michelangelo) ]] Thosaigh '''Dealbhóireacht an Renaissance''' san [[An Iodáil|Iodáil]] i ndeireadh na [[An Mheánaois|Meánaoise]], is é sin sa [[14ú haois]] agus leath an ghluaiseacht ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] ina dhiaidh sin. Bhí clú agus cáil ar na [[An tSean-Ghréig|Gréigigh]] agus ar na [[An tSean-Róimh|Rómhánaigh]] de bharr a gcuid dealbh. De ghnáth bhí siad nocht. Ach i rith na [[An Mheánaois|Meánaoiseanna]], stop daoine ag déanamh na ndealbh seo. Bhí éadaigh orthu i gcónaí agus cuireadh sna séipéil iad. I rith an [[An Renaissance|Renaissance]] thosaigh na [[Dealbhóireacht|dealbhóir]]í ag déanamh aithrise ar stíl na nGréagach arís.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/6%20Renaissance.pdf|teideal=An Athbheochan|údar=COGG|dátarochtana=2022|archivedate=2022-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221106162304/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/6%20Renaissance.pdf}}</ref> I measc an dealbhóirí is iomráití: [[Donatello]], [[Michelangelo]], agus [[Leonardo da Vinci]]. == Féach freisin == * [[An Renaissance]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:An Athbheochan]] [[Catagóir:Dealbhóireacht]] [[Catagóir:15ú haois]] 5q5eptubl5s5o9auhz0eg1ju9ttxd06 0 105974 1308632 1173450 2026-04-18T18:51:38Z Saighneánach 72809 Typo 1308632 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht| v_logo =[[Íomhá:Dunmanway killigins Barry Keane Massacre in West Cork 1922.jpg|220px]]}} Maraíodh triúr déag Protastúnach in imeacht trí oíche ar 26–28 Aibreán 1922 i n[[Dún Mánmhaí]], [[Contae Chorcaí]], agus sa cheantar máguaird.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.historyireland.com/massacre-west-cork-dunmanway-ballygorman-killings/|teideal=Massacre in West Cork: the Dunmanway and Ballygorman killings|údar=Léirmheas: BARRY KEANE Mercier Press £19.99 ISBN 9781781172032|dáta=2014-05-02|work=History Ireland|dátarochtana=2022-12-11}}</ref> Bhí [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] thart i mí Iúil 1921 agus bhí [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh na gCarad]] ar tí tosú. === Léirmhíniú === Brathadóirí is dílseoirí a bhí sna 13 agus/nó thacaigh siad leis g[[Conradh Angla-Éireannach]]. Ba Phrotastúnaigh iad leis, rud a d’fhág toise [[Seicteachas|seicteachais]] leis an marú.<ref name=":0" /> Ba i 1998 a foilsíodh an saothar staire ''The IRA and Its Enemies'' leis an údar Ceanadach Peter Hart. Mhaígh sé go raibh an seicteachas ag éirí thiar as Cogadh na Saoirse.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clar-mionchuiseach-corraitheach-a-rinne-cioradh-ar-ghne-cheilte-de-chogadh-na-saoirse/|teideal=Clár mionchúiseach corraitheach a rinne cíoradh ar ghné cheilte de Chogadh na Saoirse|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=11 Nollaig 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-11}}</ref> == Féach freisin == * [[Dún Mánmhaí]], [[Contae Chorcaí]] * [[Cogadh na Saoirse (Éire)]] * [[Cogadh Cathartha na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-ie}} [[Catagóir:1922]] [[Catagóir:Stair Chontae Chorcaí]] [[Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn]] [[Catagóir:Seicteachas]] [[Catagóir:Cogadh Cathartha na hÉireann]] b7tl56hpy1pt9l2qr0tha47a22yt8fw 0 106343 1308643 1184397 2026-04-18T19:07:37Z Saighneánach 72809 Typo 1308643 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tharla '''ionsaí [[roicéad]] ar cheardscoil Makiivka''' in Oblast [[Donetsk]] ar Oíche Chinn Bliana 2022 - Lá Caille 2023. Maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha mar gheall ar an ionsaí a rinneadh ar bhunáit shealadach dá gcuid in oirthear na hÚcráine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Líon mór saighdiúirí Rúiseacha maraithe in ionsaí diúracán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0102/1344511-lion-mor-saighdiuiri-ruiseacha-maraithe-in-ionsai-diuracan/|date=2023-01-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Sráid Kremlivska 48, Makiivka - an scoil roimh an ionsaí agus ollscrios - polytechnic-school-russian-barracks-before-and-after-himars-strike.jpg|clé|mion|roimh an ionsaí agus ina dhiaidh<ref>{{Lua idirlín|url=https://euromaidanpress.com/2023/01/02/alleged-himars-strike-killed-hundreds-of-russian-troops-during-putuns-new-year-address-in-donetsks-makiivka-media/|teideal=Alleged HIMARS strike killed “hundreds” of Russian troops during Putin’s New Year address in Donetsk’s Makiivka – media|údar=euromaidanpress.com|dáta=3 Eanáir 2023|dátarochtana=4 Eanáir 2023}}</ref>]] [[Íomhá:Firing High Mobility Artillery Rocket systems.jpg|clé|mion|roicéad Himars]] === Ionsaí === Scriosadh an cheardscoil uimhir 19 in Makiivka go hiomlán; bhí cathlán tacaíochta de chuid na Rúise ina cónaí ann agus bhí armlann lonnaithe ann chomh maith;. Bhuail an chéad roicéad an bhunáit mhíleata ag 23:57 ar Oíche Chinn Bliana, ionsaí eile ag 23:59 agus an ceann deireanach ag meán oíche. Léirigh an smionagar déine na buamála. Dar le Roinn Cosanta na Rúise, maraíodh 89 saighdiúir. Ach mhaígh Arm na hÚcráine i ráiteas,gur beagnach 400 saighdiúir Rúiseach a maraíodh mar gheall ar an ionsaí. De réir foinsí neamhoifigiúla eile sa Rúis (na blagálaithe), maraíodh cúpla céad agus gortaíodh cúpla céad eile. Bhí sé deacair a bheith cinnte cé mhéad saighdiúir a bhí fágtha faoin smionagar. === Ionsaithe de chuid na Rúise === Ar gnáthchúrsa laethúil é faoin tráth seo, bhí na Rúisigh ag díriú a gcuid diúracán féin ar [[Príomhchathair|phríomhchathair]] na hÚcráine, [[Cív]], agus ar chathracha eile, agus rún acu an oiread damáiste a dhéanamh do bhonneagar na háite agus is féidir leo.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64135079|teideal=Ukraine war: Deadly explosions hit Kyiv on New Year's Eve|dáta=2022-12-31|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2023-01-05}}</ref> Buaileadh roinnt saoráidí fuinnimh agus gearradh an chumhacht in áiteanna sa chathair ar feadh scaithimh dá bíthin. ionsaithe neamhdhlíthiúla. Ach níor bhain dlíthe idirnáisiúnta leis an Rúis níos mó. Dhearbhaigh méara Chív go raibh rath ar dhrochobair an namhad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://shqen.mia.mk/kiev-mayor-reports-damage-after-five-days-of-massive-drone-attacks/|teideal=Kiev mayor reports damage after five days of massive drone attacks|language=en-US|work=MIA|dátarochtana=2023-01-05|archivedate=2023-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230105015843/https://shqen.mia.mk/kiev-mayor-reports-damage-after-five-days-of-massive-drone-attacks/}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Ionradh na Rúise ar an Úcráin, 2022]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2022]] [[Catagóir:2023]] [[Catagóir:Ionradh na Rúise ar an Úcráin]] 57d5we1land99e2qwkli4y9hondyg0r 0 106861 1308685 1126768 2026-04-18T20:08:01Z Saighneánach 72809 Typo 1308685 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Chuir na [[Náisiún Aontaithe]] tús leis an '''Lá Idirnáisiúnta na mBan agus na gCailíní san Eolaíocht''' sa bhliain 2016, le bealaí a phlé chun aghaidh a thabhairt ar a laghad mná agus cailíní a bhí ag obair i réimsí na heolaíochta, na teicneolaíochta, na hinnealtóireachta agus na matamaitice (STEM).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.womeninscienceday.org/|teideal=International Day of Women and Girls in Science Official Website|work=www.womeninscienceday.org|dátarochtana=2023-02-12}}</ref> De réir [[Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe]] (EOECNA nó UNESCO), níl ach 28% de na [[taighde]]<nowiki/>oirí ar fud an domhain ina mná, agus níos lú ná sin díobh atá i bpoist shinsearacha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-idirnaisiunta-na-mban-agus-na-gcailini-san-eolaiocht-a-cheiliuradh/|teideal=Lá Idirnáisiúnta na mBan agus na gCailíní san Eolaíocht á cheiliúradh|údar=Tuairisc.ie|dáta=11 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-12}}</ref> [[Íomhá:Reaching for the stars.jpg|mion|clé|Cailín uaillmhianach? (6 bliain d'aois & ag déanamh staidéar ar na pláinéid)]] === Oideachas === Bíonn tionchar ag claonadh agus steiréitíopáil shóisialta ar mhná óga agus iad ag tabhairt faoi ghairm saoil. Ba mhian leis na Náisiúin Aontaithe spreagadh á thabhairt do chailíní agus do mhná óga tabhairt faoin eolaíocht mar ghairm. I bhformhór thíortha an domhain is mó céimithe ban a thagann as na coláistí ach is lú ná 30% de na céimithe ban ar fud na cruinne a thugann faoin staidéar in ábhair STEM.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/inniu-la-idirnaisiunta-na-mban-agus-na-gcailini-san-eolaiocht/|teideal=Inniu lá Idirnáisiúnta na mBan agus na gCailíní san Eolaíocht…|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=11 Feabhra 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-12}}</ref> === In Éirinn === [[Íomhá:WITS Mary Mulvihill Lecture 2021 05.jpg|mion|WITS: léacht [[Mary Mulvihill]] 2021 le Dr Linda Doyle, Propast, [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]]]]Ag Comórtas Eolaí óg na Bliana in 2021, cailíní ab ea 62% de na daltaí a bhí páirteach ann, rud a léiríonn an t-athrú atá tagtha ar an dearcadh faoi mhná san Eolaíocht in Éirinn.<ref name=":0" /> Ní hé sin le rá nach bhfuil bearna fós idir an líon ban agus fear a thugann faoi léann na hEolaíochta ag an tríú leibhéal in Éirinn.. Mar shampla, 35% díobh siúd a bhí ag staidéar sa réimse STEM in Éirinn, ba mhná iad in 2016, cé go raibh os cionn 50% á dhéanamh sin i roinnt mhaith tíortha.[[Íomhá:Kathleen Yardley Lonsdale (1903-1971).jpg|mion|[[Kathleen Yardley Lonsdale]] (1903-1971)]]I ráiteas ón [[Mícheál D. Ó hUigínn|Uachtarán Ó hUigínn]] sa bhliain 2016 agus níos déanaí, d'iarr sé ar institiúidí tríú leibhéal agus fostóirí na hathruithe is gá a dhéanamh le freastal ar eolaithe óga ban.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-host-a-reception-for-women-in-science/speeches|teideal=Diary President And Sabina Host A Reception For Women In Science|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2023-02-12}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/en/media-library/speeches/message-from-president-higgins-for-the-un-international-day-of-women-and-girls-in-science|teideal=Media Library {{!}} Speeches {{!}} President of Ireland|údar=Office of the President of Ireland|language=en|work=president.ie|dátarochtana=2023-02-12}}</ref> ==== Ceannródaithe in Éirinn ==== Mhol an tUachtarán do mhná óga “inspioráid” a ghlacadh ó na ceannródaithe in Éirinn in óráid a thug sé sa bhliain 2021:<ref name=":1" /> * an criostalagrafaí, an tOllamh [[Kathleen Lonsdale]] * an matamaiticeoir, [[Alicia Boole-Stott]] * na réalteolaithe [[Agnes Clerke]], [[Annie Russell-Maunder]] is Mary Parsons, * na bitheolaithe [[Cynthia Longfield]] agus [[Phyllis Clinch]], * an réaltfhisiceoir [[Margaret Lindsay-Huggins.]] * an t-astrafhisiceoir [[Susan McKenna-Lawlor]] * [[Dorothy Stopford-Price]], saineolaí ar an eitinn ar leanaí, agus an chéad duine a thug an vacsaín BCG go hÉirinn i 1937. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eolaíocht agus teicneolaíocht|Eolaíocht agus teicneolaíocht]] (STEM) == Naisc sheachtracha == * #WomenInScience ar chlár [[Facebook]], [[Twitter]] agus [[Instagram]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Feimineachas]] [[Catagóir:Oideachas]] [[Catagóir:Eolaíocht agus teicneolaíocht]] [[Catagóir:UNESCO]] [[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]] lq64s009cvzi8dneiclqees2w5xixpf 1308686 1308685 2026-04-18T20:08:28Z Saighneánach 72809 Typo 1308686 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Chuir na [[Náisiún Aontaithe]] tús leis an '''Lá Idirnáisiúnta na mBan agus na gCailíní san Eolaíocht''' sa bhliain 2016, le bealaí a phlé chun aghaidh a thabhairt ar a laghad mná agus cailíní a bhí ag obair i réimsí na heolaíochta, na teicneolaíochta, na hinnealtóireachta agus na matamaitice (STEM).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.womeninscienceday.org/|teideal=International Day of Women and Girls in Science Official Website|work=www.womeninscienceday.org|dátarochtana=2023-02-12}}</ref> De réir [[Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe]] (EOECNA nó UNESCO), níl ach 28% de na [[taighde]]<nowiki/>oirí ar fud an domhain ina mná, agus níos lú ná sin díobh atá i bpoist shinsearacha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-idirnaisiunta-na-mban-agus-na-gcailini-san-eolaiocht-a-cheiliuradh/|teideal=Lá Idirnáisiúnta na mBan agus na gCailíní san Eolaíocht á cheiliúradh|údar=Tuairisc.ie|dáta=11 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-12}}</ref> [[Íomhá:Reaching for the stars.jpg|mion|clé|Cailín uaillmhianach? (6 bliain d'aois & ag déanamh staidéar ar na pláinéid)]] == Oideachas == Bíonn tionchar ag claonadh agus steiréitíopáil shóisialta ar mhná óga agus iad ag tabhairt faoi ghairm saoil. Ba mhian leis na Náisiúin Aontaithe spreagadh á thabhairt do chailíní agus do mhná óga tabhairt faoin eolaíocht mar ghairm. I bhformhór thíortha an domhain is mó céimithe ban a thagann as na coláistí ach is lú ná 30% de na céimithe ban ar fud na cruinne a thugann faoin staidéar in ábhair STEM.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/inniu-la-idirnaisiunta-na-mban-agus-na-gcailini-san-eolaiocht/|teideal=Inniu lá Idirnáisiúnta na mBan agus na gCailíní san Eolaíocht…|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=11 Feabhra 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-12}}</ref> == In Éirinn == [[Íomhá:WITS Mary Mulvihill Lecture 2021 05.jpg|mion|WITS: léacht [[Mary Mulvihill]] 2021 le Dr Linda Doyle, Propast, [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]]]]Ag Comórtas Eolaí óg na Bliana in 2021, cailíní ab ea 62% de na daltaí a bhí páirteach ann, rud a léiríonn an t-athrú atá tagtha ar an dearcadh faoi mhná san Eolaíocht in Éirinn.<ref name=":0" /> Ní hé sin le rá nach bhfuil bearna fós idir an líon ban agus fear a thugann faoi léann na hEolaíochta ag an tríú leibhéal in Éirinn.. Mar shampla, 35% díobh siúd a bhí ag staidéar sa réimse STEM in Éirinn, ba mhná iad in 2016, cé go raibh os cionn 50% á dhéanamh sin i roinnt mhaith tíortha.[[Íomhá:Kathleen Yardley Lonsdale (1903-1971).jpg|mion|[[Kathleen Yardley Lonsdale]] (1903-1971)]]I ráiteas ón [[Mícheál D. Ó hUigínn|Uachtarán Ó hUigínn]] sa bhliain 2016 agus níos déanaí, d'iarr sé ar institiúidí tríú leibhéal agus fostóirí na hathruithe is gá a dhéanamh le freastal ar eolaithe óga ban.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-host-a-reception-for-women-in-science/speeches|teideal=Diary President And Sabina Host A Reception For Women In Science|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2023-02-12}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/en/media-library/speeches/message-from-president-higgins-for-the-un-international-day-of-women-and-girls-in-science|teideal=Media Library {{!}} Speeches {{!}} President of Ireland|údar=Office of the President of Ireland|language=en|work=president.ie|dátarochtana=2023-02-12}}</ref> ==== Ceannródaithe in Éirinn ==== Mhol an tUachtarán do mhná óga “inspioráid” a ghlacadh ó na ceannródaithe in Éirinn in óráid a thug sé sa bhliain 2021:<ref name=":1" /> * an criostalagrafaí, an tOllamh [[Kathleen Lonsdale]] * an matamaiticeoir, [[Alicia Boole-Stott]] * na réalteolaithe [[Agnes Clerke]], [[Annie Russell-Maunder]] is Mary Parsons, * na bitheolaithe [[Cynthia Longfield]] agus [[Phyllis Clinch]], * an réaltfhisiceoir [[Margaret Lindsay-Huggins.]] * an t-astrafhisiceoir [[Susan McKenna-Lawlor]] * [[Dorothy Stopford-Price]], saineolaí ar an eitinn ar leanaí, agus an chéad duine a thug an vacsaín BCG go hÉirinn i 1937. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eolaíocht agus teicneolaíocht|Eolaíocht agus teicneolaíocht]] (STEM) == Naisc sheachtracha == * #WomenInScience ar chlár [[Facebook]], [[Twitter]] agus [[Instagram]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Feimineachas]] [[Catagóir:Oideachas]] [[Catagóir:Eolaíocht agus teicneolaíocht]] [[Catagóir:UNESCO]] [[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]] 406t8dq284568xereednr6euscc4koe 0 106884 1308665 1223341 2026-04-18T19:28:54Z Saighneánach 72809 Typo 1308665 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Údar, craoltóir agus aisteoir Éireannach ba ea '''Deirdre Purcell''' (1945 – 13 Feabhra 2023).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/2023/02/13/popular-novelist-and-broadcaster-deirdre-purcell-dies/|teideal=Deirdre Purcell, popular novelist and broadcaster, dies at 77|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-02-13}}</ref> == Gairm == Fuair Purcell obair ar dtús mar státseirbhíseach agus ansin mar aeróstach le [[Aer Lingus]] sna [[1960idí]]. D'éirigh Purcell ansin ina haisteoir le h[[Amharclann na Mainistreach]] (''Drama at Inish'', ''The Playboy of the Western World'', ''The Ginger Man'', srl) sula ndeachaigh sí ag obair le RTÉ. Chaith sí na blianta ag obair leis an gcraoltóir náisiúnta. Ba í an chéad bhean í a chur an clár nuachta 'Nine o'clock news' i láthair ar an stáisiún. Bhí sí i mbun 'It Says in the Papers' de chuid Morning Ireland ar [[RTÉ Radio 1]] go dtí 2018. Scríobh Purcell roinnt mhaith úrscéalta, ina measc 'Falling for a Dancer' a ndearnadh leagan teilifíse de sa bhliain 1998.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An t-údar Deirdre Purcell tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0213/1356361-an-t-udar-deirdre-purcell-tar-eis-bhais/|date=2023-02-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá leabhar léi aistrithe go Gaeilge, ''Tá Jesus agus Billy ag Imeacht go Barcelona''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newisland.ie/open-door/clasf8la8x0pytmywunh59m9mv2r4o|teideal=Tá Jesus agus Billy ag Imeacht go Barcelona|údar=Purcell, Deirdre|language=ga-IE|work=NEW ISLAND BOOKS|dátarochtana=2023-02-13|archivedate=2023-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230213231942/https://www.newisland.ie/open-door/clasf8la8x0pytmywunh59m9mv2r4o}}</ref><ref>Scéal: Buachaill sé bliana déag d'aois é Billy, a bhfuil gnáthchuma air agus a bhfuil cónaí air ar gnátheastát i dtuaisceart chathair Bhaile Átha Cliatha. Ar an taobh eile den scéal, buachaill dathúil é Jesus le béasa ilchríochacha. Is ón gceantar is galánta i mBarcelona é. Tagann sé ar turas ón Spáinn chun cónaí le teaghlach Bhilly ar feadh trí seachtaine samhradh amháin. Rachaidh Billy ar ais le Jesus ar chuairt ar Bharcelona. Ach, níor cheart d'aon duine pleananna a dhéanamh . . .</ref> == Bás == Fuair Purcell bás gan choinne ar 13 Eanáir 2023, in aois 78 di. Bhuail stróc í. Maireann a fear céile, Kevin Healy agus beirt mhac léi, Adrian agus Simon Weckler.<ref name=":0" /> == Saothar == * ''A Place of Stones'' (1991) * ''Falling for a Dancer'' (1993) * ''Ashes of Roses'' (1994) * ''Roses After Rain'' (1996) * ''Love Like Hate Adore'' (1997) * ''Billy and Jesus Are Off to Barcelona'' (1999) / [[Tá Jesus agus Billy ag Imeacht go Barcelona|''Tá Jesus agus Billy ag Imeacht go Barcelona'']] (New Island, 2007), ISBN: 978-1-90549-466-9 * ''Entertaining Ambrose'' (2001) * ''Last Summer in Arcadia'' (2003) * ''Children of Eve'' (2005) * ''Tell Me Your Secret'' (2006) * ''The secret'' (2006) * ''Somewhere in Between'' (2007) * ''Jesus and Billy Are Off to Barcelona'' (2008) * ''Days We Remember'' (2008) == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Purcell, Deirdre}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1945]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1]] 8h2xyypb3y78o8qvwr63mzqxoelu0cu 0 107037 1308684 1128351 2026-04-18T19:50:45Z Saighneánach 72809 Typo 1308684 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Oifigeach san arm Briotanach ba ea Leifteanaint '''Peter Handcock''' ([[17 Feabhra]] [[1868]] – [[27 Feabhra]] [[1902]]). Cuireadh é chun báis le scuad lámhaigh tar éis d'armchúirt é a chiontú i bpríosúnaigh a dhúnmharú le linn [[Dara Cogadh na mBórach]] (cuireadh a comrádaí, [[Breaker Morant]], chun báis chomh maith). D'admhaigh Handcock gur dhúnmharfóir é agus ní raibh éinne in amhras gur mharaigh Morant daoine gan chosaint, idir phríosúnaigh agus sibhialtaigh, le tréan díoltais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4119155871442039|teideal=Breaker Morant|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|dátarochtana=2022}}</ref> [[Íomhá:Breaker-morant-grave.jpg|clé|mion|1902: Major James Francis Thomas, abhcóide na gcosantóirí, roimh uaigh Morant agus Handcock]] É sin ráite, tá an cás conspóideach fós. sa chéad dul síos, bhí sáruithe nósanna imeachta ann sna trialacha. Níos tábhachtaí, meastar go ndearnadh ceap milleáin de, mar gheall ar pholasaí a tháinig ó leibhéal ní b'airde a chur i bhfeidhm. Mhaígh Handcock agus Morant gur * chóir pardún a thabhairt (condonation)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Condonation|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Condonation&oldid=1103916620|journal=Wikipedia|date=2022-08-11|language=en}}</ref> ar an mbonn gur comhlíonadh dualgas onóra nó iontaobhais tar éis eolais maidir le cion a rinne an saighdiúir (leithscéal leagtha síos ag [[Diúc Wellington]]) * fuarthas ordú ó oifigeach a bhí os cionn an chiontóra.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Superior orders̊' nó the 'Nuremburg defense'|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Superior_orders&oldid=1141563011|journal=Wikipedia|date=2023-02-25|language=en}}</ref> Ach shocraigh an armchúirt sa chás seo (trí fhorcheilt, mar a bhítear á mhaíomh) nár tugadh aon ordú dá leithéid sin. Cúisíodh beirt eile, An Mhaoir Robert Lenehan (Roibeard Uí Léanacháin) agus An Chaptaein Alfred Taylor (a rugadh i mBaile Átha Cliath). Bhí na hionchúisitheoirí míleata ag díriú go príomha orthu, mar na tionscnóirí a bhí taobh thiar de na cionta. Ach níor thoiligh Morant nó Handcock tiontú i d'fhinné ar son an Rí in aghaidh Lenehan agus Taylor agus fuarthas iad araon neamhchiontach. == Féach freisin == * [[Coireanna cogaidh na Breataine]] * [[Breaker Morant]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Handcock, Peter}} [[Catagóir:Básanna i 1902]] [[Catagóir:Daoine curtha chun báis]] [[Catagóir:Coireanna cogaidh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1868]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] fzf8vyg84xgene088mqkwhj860lo9a3 0 107388 1308683 1130915 2026-04-18T19:50:09Z Saighneánach 72809 Typo 1308683 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:IWFL banner.png|mion|[[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]], 1918]] Cuireadh tús le gluaiseacht na gceart vótála do mhná san [[An Eoraip|Eoraip]] agus sa [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá]] sa 19ú haois. Tugadh '''cearta vótála do mhná''' (Béarla: Women's suffrage) i bhfad níos déanaí, idir an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad]] agus an [[Dara Cogadh Domhanda]] go minic, ach ní bhfuair mná san Eilvéis cearta iomlán ach sa bhliain 1990.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Women's suffrage in Switzerland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Women%27s_suffrage_in_Switzerland&oldid=1134950346|journal=Wikipedia|date=2023-01-21|language=en}}</ref> [[Íomhá:1913 Official Program Suffrage Procession.djvu|mion|Agóid sna Stáit Aontaithe, 1913 ]] == Cúlra == Bhí ról i bhfad níos teoranta ag mná i dtús an 20ú haois ná mar atá acu sa lá atá inniu ann. Ghlac formhór na ndaoine leis, an t-am sin, gur bhain mná agus fir le réimsí éagsúla den saol.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/angum/wp-content/uploads/sites/5/2021/07/88ffed9b9b54f7a6b844969a65715c1a.pptx|teideal=Cearta Vótála do Mhná|údar=Foras na Gaeilge|dátarochtana=2023}}</ref> Ní bhítí ag súil go mbeadh mná meánaicmeacha ná mná uasaicmeacha ag obair. Shíl go leor daoine gur cheart dóibh fanacht sa bhaile agus cúraimí an tí a ghlacadh orthu féin. Is é an pósadh a bhí i ndán dóibh. Ba mhinic iad ag brath ar a n-athair nó ar a bhfear céile ó thaobh airgid de. Is iad na fir a reáchtáil an tír. Ní rabhthas ag súil go mbeadh baint ag mná leis an saol polaitiúil.<ref name=":0" /> == An Bhreatain agus Éire == Cuireadh tús le gluaiseacht na gceart vótála do mhná sa Bhreatain sa 19ú haois. Na [[sufragóir]]í a tugadh ar na daoine a bhí sa ghluaiseacht sin. Ní raibh cead ag mná a bheith ina bhfeisirí parlaiminte an tráth úd, áfach, ná ní raibh cead acu vóta a chaitheamh i dtoghcháin pharlaiminte. Fir amháin a bhí ina bhfeisirí parlaiminte agus fir amháin a chaith vótaí sna toghcháin pharlaiminte. I dtús an 20ú haois, áfach, d’éirigh an ghluaiseacht níos radacaí. Shocraigh grúpa ban go mbeadh sé níos éifeachtaí modhanna míleateacha a úsáid chun an vóta a bhaint amach. Na [[sufraigéid]]í a tugadh ar an ngrúpa sin. Bhí [[Emmeline Pankhurst]] ina ceannaire orthu agus d’iarr sí ar mhná ‘gníomhartha seachas focail’ a úsáid chun cearta vótála a bhaint amach. Chuir na sufraigéidí isteach ar chruinnithe polaitiúla, agus reáchtáil siad léirsithe agus máirseálacha ollmhóra. Gabhadh a lán ban agus cuireadh i bpríosún iad agus chuaigh siad ar stailceanna ocrais go minic nuair a bhí siad sa phríosún. Phléasc na sufraigéidí buama i [[Lios na gCearrbhach]] fiú, sa bhliain 1914,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lisburnmuseum.com/whats-on-in-lisburn-museum/history-ireland-magazine-mrs-metge-suffragettes-bombing-lisburn-cathedral/|teideal=Mrs Metge and the Bombing of Lisburn Cathedral {{!}} Lisburn Museum|údar=lisburnmuseum.com|dáta=2014-11-12|language=en-GB|work=Irish Linen Centre & Lisburn Museum|dátarochtana=2023-03-11}}</ref> Ach.le linn [[An Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogaidh Dhomhanda]], tháinig athrú ar an dearcadh i leith na mban B’éigean do na mná obair na bhfear a ghlacadh chucu féin chun go mbeadh gnáthchórais na tíre ábalta feidhmiú mar is ceart. D’oibrigh go leor ban mar shiúinéirí, mar mheicneoirí, mar mhná poist, mar phóilíní agus mar sin de. Chuidigh sin go mór leis an dearcadh i leith na mban a athrú sa Bhreatain agus in Éirinn. Chomh maith leis sin tháinig [[David Lloyd George]] i gcomharbacht ar [[Herbert Henry Asquith|Asquith]] mar phríomh-aire sa bhliain 1916. Bhí Lloyd George i bhfách leis an vóta a thabhairt do mhná. === 1918 === Rinneadh dlí den Acht um Ionadaíocht an Phobail (Representation of the People Act) ar an 6 Feabhra 1918. Thug sé sin cearta vótála do * mná a bhí os cionn 30 bliain d’aois a raibh céim ollscoile acu, nó * mná a bhí os cionn 30 bliain d’aois a raibh méid áirithe maoine acu Ba mhór an difríocht fós, áfach, idir na cearta vótála a bhí ag fir agus ag mná. I mí na Samhna 1918. ritheadh an tAcht Parlaiminte (Cáiliú na mBan), is é sin an Parliament (Qualification of Women) Act. Thug an tAcht sin cead do gach bean a bhí os cionn 21 bliain d’aois seasamh sna toghcháin pharlaiminte. Mar sin, cé go gcaithfeadh bean a bheith os cionn 30 bliain d’aois chun vóta a chaitheamh, agus coinníollacha áirithe á sásamh aici, d’fhéadfadh bean ar bith a bhí os cionn 21 bliain d’aois a bheith ina feisire parlaiminte.<ref name=":0" /> == Saorstát Éireann == Sa bhliain 1922, thug Bunreacht an tSaorstáit na cearta vótála céanna do gach saoránach, fear nó bean, a raibh 21 bliain d’aois slánaithe aige nó aici. Bhí ar na mná i d[[Tuaisceart Éireann]] agus sa Bhreatain fanacht 6 bliana eile go dtí go bhfuair siadsan na cearta céanna in 1928.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]] * [[The Irish Citizen]] * [[Margaret Cousins]] * [[Rosika Schwimmer]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cearta vótála do mhná]] [[Catagóir:Feimineachas]] nf7b4qhh4bomxy35nkb10wk9h6nx5vq 0 107466 1308692 1272580 2026-04-18T20:16:42Z Saighneánach 72809 Typo 1308692 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Trealamh Ríomhaireachta |image=File:Fairphone 5.png }} Ríomhaire iniompartha is ea '''fón cliste'''.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=From mainframes to smartphones : a history of the international computer industry|url=http://archive.org/details/frommainframesto0000camp|publisher=Cambridge, Massachusetts : Harvard University Press|date=2015|coauthors=Internet Archive|author=Martin Campbell-Kelly}}</ref> Tháinig méadú mór ar an úsáid a bhaintear as an idirlíon in Éirinn leis an fón cliste sna 2010idí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2019/08/a1e3cd3fb3965de13594e84bd3da9a71.pdf|teideal=Staid Reatha agus Treochtaí Earnáil na Meán in Éirinn: Páipéar Taighde d’Fhoras na Gaeilge|údar=Pádhraic Ó Ciardha|dáta=Iúil 2019|dátarochtana=2023}}</ref> [[Íomhá:Guide to Greener Electronics 2017.svg|mion|Comhlachtaí déanta guthán cliste de réir a n-[[Forbairt inbhuanaithe|inbhuanaitheachta]] (Greenpeace USA, 2017)]] ==Féach freisin== * [[Aip shoghluaiste]] * [[Fón póca]] * [[Teileafón]] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-ríomhaireacht}} {{DEFAULTSORT:Fón cliste}} [[Catagóir:Fóin Póca|*]] [[Catagóir:Teileafónaíocht]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] p2ultd62gf6xfo3h4iwzurx5iamudv1 0 108054 1308676 1138520 2026-04-18T19:45:14Z Saighneánach 72809 Typo 1308676 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Anatamaíocht}} [[Íomhá:Putóga Stéig.png|clé|mion|Anatamaíocht<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.agriaware.ie/wp-content/uploads/2021/08/Muca-3.pdf|teideal=Anatamaíocht|údar=agriaware.ie|dátarochtana=2023}}</ref>]] Is ionann an '''phutóg bheag''', nó an '''stéig bheag''', agus an chuid den [[Córas díleáite|chóras díleáite]] ón ghoile ar aghaidh go dtí an an [[Putóg mhór|phutóg mhór]]. Tarlaíonn an chuid is mó de dhíleá is ionsú na dtáirgí cothaithe, na [[Vitimín|vitimíní]] is na [[sreabhán]] (idir shreabháin ionghafa is iad sin a thál an chonair ghastraistéigeach féin) sa [[stéig bheag]]. Tá trí chuid ann: an [[dúidéineam]], an t-aoineán, agus an t-iléam. Bíonn an stéig bheag timpeall 6 m ar fhad sa duine. == Féach freisin == * [[Conair ghastraistéigeach]] == Naisc sheachtracha == == Tagairtí== {{reflist}} {{síol-anat}} [[Catagóir:Córas díleáite]] [[Catagóir:Orgáin]] [[Catagóir:Putóga]] mtyohm03vh1rq96xslll93fe8n5aj64 0 109584 1308695 1294621 2026-04-18T20:22:11Z Saighneánach 72809 Typo 1308695 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Aturnae Meiriceánach is ea '''Fani Taifa Willis''' <ref name="southatlantamag">{{Cite web-en|url=https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|teideal=You Can Call Her Madam DA; Fani Willis on Making History As Fulton County's First Woman District Attorney|author=Rose|first=Ashtin|date=January 20, 2021|work=South Atlanta Magazine|access-date=July 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707085825/https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|archive-date=July 7, 2022}}</ref> ( {{IPAc-en|f|ɑː|n|iː}}, FAH -nee, <ref name="southatlantamag" /> a rugadh sa bhliain 1971). Is aturnae dúiche Chontae Fulton, [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]] í, ina bhfuil an chuid is mó de [[Atlanta, Georgia|Atlanta]] ann. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212142058/https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|archivedate=February 12, 2021}}</ref> Is í an chéad bhean í a bhí i seilbh na hoifige.. Thuill sí clú di féin nuair a [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia|ionchúisíodh Trump in Georgia sa bhliain 2023]]. == Gairm == === Ionchúisitheoir === Chaith Willis 16 bliana mar ionchúisitheoir in oifig aturnae ceantair Chontae Fulton. Ba é an cás ba shuntasaí a bhí aici ná an t-ionchúiseamh i scannal caimiléireachta Atlanta Public Schools. Aturnae a bhí inti ag an am, mar phríomh-ionchúisitheoir i dtriail 2014 go 2015 ar dháréag oideachasóir a cúisíodh i gceartú freagraí a chuir mic léinn isteach chun scóir na dtástálacha caighdeánacha a bhí á riaradh ag an stát a theannadh. Ciontaíodh aon cheann déag den dáréag as cambheartaíocht faoi reacht RICO de chuid Georgia i mí Aibreáin 2015.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/|language=English|work=The Atlanta Journal-Constitution|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2023-08-17|archivedate=2023-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815192333/https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/}}</ref> In 2018, chuaigh sí isteach i gcleachtas príobháideach. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|work=The Atlanta Voice|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210313132200/https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|archivedate=March 13, 2021}}</ref> An bhliain sin, sheas sí do shuíochán ar Chúirt Uachtarach Chontae Fulton, agus chaill sí an toghchan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|work=The Neighbor|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523205153/https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|archivedate=May 23, 2020}}</ref> Sa bhliain 2019, rinneadh príomh-bhreitheamh bardasach de Willis do South Fulton, Georgia . === Aturnae ceantair Chontae Fulton === Sa bhliain 2020, toghadh Willis mar aturnae dúiche do Chontae Fulton, ag sárú Paul Howard Jr., sealbhóir sé théarma agus a hiar-cheannasaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206092056/https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|archivedate=February 6, 2021}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|work=[[Law.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230425134854/https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|archivedate=April 25, 2023}}</ref> ==== Díotálacha ''Atlanta gang'' ==== I mí na Bealtaine 2022, dhíotáil oifig Willis Young Thug as 56 cúiseamh a bhain le dronga faoi reacht RICO Georgia agus cúisimh feileonachta as seilbh airm tine agus drugaí aindleathacha a líomhnaítear a bheith ina seilbh orthu tar éis barántas cuardaigh a fhorghníomhú. Bhí an rapálaí coinnithe i bpríosún [[Contae Cobb, Georgia|Chontae Cobb]] ó gabhadh é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|work=[[Newsweek]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518233117/https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|archivedate=May 18, 2022}}</ref> <ref name="Brown 2023">{{Cite web-en|url=https://www.vibe.com/news/national/young-thug-prison-sister-funeral-1234746424/|author=Brown|first=Preezy|date=April 4, 2023|work=Vibe|access-date=August 15, 2023|teideal=Young Thug Leaves Prison To Attend His Sister's Funeral}}</ref> === Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia === Ar an 10 Feabhra, 2021, sheol Willis imscrúdú coiriúil ar iarrachtaí [[Donald Trump]] tionchar a imirt ar oifigigh toghcháin Georgia — lena n-áirítear an gobharnóir, an t-ard-aighne, agus an Státrúnaí Brad Raffensperger trí ghlao teileafóin chun go leor vótaí a "aimsiú" chun bua Joe Biden sa stát sin a shárú agus dá bhrí sin bua Biden a chealú i dtoghchán uachtaránachta 2020.<ref name="circling">{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|teideal=In Georgia, a New District Attorney Starts Circling Trump and His Allies|author=Hakim|first=Danny|date=February 13, 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=February 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213101033/https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|archive-date=February 13, 2021}}</ref><ref name="Morris">{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193615/https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|archivedate=February 10, 2021}}</ref> <ref name="Fausset">{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193830/https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|archivedate=February 10, 2021}}</ref> I mí Eanáir 2022, d’iarr sí ar mhórghiúiré speisialta breithniú a dhéanamh ar chúisimh maidir le cur isteach toghcháin ó Trump agus a chomhghuaillithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114030645/https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|archivedate=January 14, 2022}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|work=[[Atlanta Journal-Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121040424/https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|archivedate=January 21, 2022}}</ref> I mí na Bealtaine, tugadh údarás imscrúdaitheach agus cumhacht subpoena do ghiúiré speisialta 26 ball agus cuireadh de chúram orthu tuarascáil a chur faoi bhráid an bhreithimh agus Willis maidir le cibé an ndearnadh coir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220503011246/https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|archivedate=May 3, 2022}}</ref> Sheol Willis sprioclitreacha chuig daoine a bhfuil sí á fhiosrú, a bhaineann le plota na dtoghthóirí bréige. Ina measc tá beirt oifigeach Poblachtach - an Seanadóir Stáit Brandon Beach agus David Shafer, cathaoirleach Pháirtí Poblachtach Georgia <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220715233030/https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|archivedate=July 15, 2022}}</ref> — agus an 16 duine a chuir iad féin i láthair go bréagach mar thoghthóirí.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|teideal=Fake Electors Are Now 'Targets' In Georgia Probe Of Trump's Effort To Overturn 2020 Vote|author=Visser|first=Nick|date=July 20, 2022|language=en|work=[[Huffington Post]]|access-date=July 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720034800/https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|archive-date=July 20, 2022}}</ref> Sheol sí sprioclitir freisin chuig an Seanadóir Stáit Burt Jones, ach ansin dúirt breitheamh nach bhféadfadh sí díriú ar Jones mar gheall ar choinbhleacht leasa.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|teideal=Georgia prosecutor Fani Willis disqualified from investigating Trump 'fake elector' in criminal probe|author=Mangan|first=Dan|date=July 25, 2022|language=en|work=[[CNBC]]|access-date=August 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819194939/https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|archive-date=August 19, 2022}}</ref> [[Íomhá:Fulton County Court House.jpg|clé|mion|Fulton County, Court House, Atlanta Georgia]] Tar éis éisteacht le 75 finné — lena n-áirítear iar-Sheanadóir SAM Kelly Loeffler, iar-Abhcóide an Teach Bán Pat Cipollone,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|teideal=First on CNN: Former White House Counsel Pat Cipollone, former US Sen. Kelly Loeffler testify to grand jury in Georgia investigating 2020 election interference {{!}} CNN Politics|author=Murray|first=Sara|date=October 20, 2022|language=en|work=CNN|access-date=October 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020220521/https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|archive-date=October 20, 2022}}</ref> agus b'fhéidir Sidney Powell<ref>{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|language=en|work=[[Associated Press]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220831075523/https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|archivedate=August 31, 2022}}</ref> — chríochnaigh an giúiré speisialta a chuid oibre agus díscaoileadh é an 9 Eanáir 2023. Ar 16 Feabhra, tar éis ordú breitheamh, scaoileadh codanna den tuarascáil.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|teideal=Georgia grand jury recommends perjury indictments in Trump election meddling probe|author=Mangan|first=Dan|date=February 16, 2023|language=en|work=CNBC|access-date=February 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216175348/https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|archive-date=February 16, 2023}}</ref> Níor cheadaigh an breitheamh moltaí a scaoileadh maidir le cúisimh fhéideartha,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|teideal='Decisions are imminent' on charges in Trump's effort to overturn 2020 election in Georgia, Fulton County DA says|author=Murray|first=Sara|date=January 24, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124203315/https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|archive-date=January 24, 2023}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|teideal=Georgia grand jury investigating Trump and 2020 election aftermath completes its work|author=Murray|first=Sara|date=January 9, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109185528/https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|archive-date=January 9, 2023}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|teideal=Parts of Georgia grand jury report on Trump and 2020 election aftermath to be made public|author=Polantz|first=Katelyn|date=February 13, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=February 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213164301/https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|archive-date=February 13, 2023}}</ref> agus é ar intinn aige an "próiseas cuí" a chaomhnú d'aon duine a d'fhéadfadh a bheith díotáilte níos déanaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|language=en-GB|work=The Guardian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230216134233/https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|archivedate=February 16, 2023}}</ref> Roinnt laethanta ina dhiaidh sin, thug an príomhghiúróir le fios nach "some giant plot twist" iad na moltaí agus nach mbeadh ar éinne "surprised"<ref>{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|teideal=Trump Grand Jury Foreperson Says 'You Won't Be Too Surprised' By Indictment List|author=Boboltz|first=Sara|date=February 21, 2023|language=en|work=HuffPost|access-date=February 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222015710/https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|archive-date=February 22, 2023}}</ref> An 24 Aibreán 2023, d’fhógair Willis go bhfógródh sí cinntí chun Trump agus a chomhghleacaithe a chúiseamh le linn ceathrú téarma Uaschúirteanna Georgia.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|teideal=Georgia prosecutor to reveal charging decisions in Trump probe this summer|date=April 24, 2023|language=en|work=NBC News|access-date=April 25, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425013504/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|archive-date=April 25, 2023}}</ref> Dhíotáil oifig Willis Trump agus 18 duine eile ar 41 cúis ar an 14 Lúnasa 2023.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/live/2023/08/14/us/trump-indictment-georgia-election|title=Trump Indicted in Georgia: Prosecutors Accuse Trump of ‘Criminal Enterprise’ to Overturn Election|date=August 14, 2023|language=en|work=NYTimes.com|access-date=August 15, 2023}}</ref> {{Main|Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia}} === Ciníochas === I mí Lúnasa 2023, thosaigh lucht Trump ag baint úsáid as an focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ a mhaslú, a n-intinn dírithe ar Willis go háirithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gab.com/search/top?q=riggers|teideal=Gab Social|work=gab.com|dátarochtana=2023-08-20}}</ref> Ar a ardán meáin shóisialta, [[Truth Social]], níor luaigh Trump ainm Willis, ach chuir sé cúisí ar na n-ionchúisitheoirí. ‘They never went after those that Rigged the Election,’ a dúirt Trump. ‘They only went after those that fought to find the RIGGERS!’ Is Meiriceánach Afracach í Willis agus is amhlaidh an bheirt ionchúisitheoirí atá lonnaithe i Nua-Eabhrac, a rinne imscrúdú ar Trump chomh maith, a chúisigh Trump i mí Aibreáin as líomhnaithe ‘hush-money’<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/08/16/nuacht/trump-agus-an-focal-riggers/|teideal=Úsáid Trump focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ gorm a mhaslú|údar=Joe Breathnach / Extrag.ie|dáta=2023-08-16|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-20}}</ref>. == Saol pearsanta == Rugadh Willis in [[Inglewood, California]]. Bhí a hathair ina bhall de na [[Páirtí na bPantar Dubh|Black Panthers]] agus ina aturnae cosanta coirpeach. Nuair a bhí Willis sa chéad ghrád, bhog a teaghlach go [[Washington, D.C.|Washington, DC.]] Fuair a tuismitheoirí colscaradh, agus bhog a máthair ar ais go [[California]] ar deireadh thiar. D’fhan Willis lena hathair den chuid is mó. Rinne Willis staidéar [[Eolaíocht pholaitiúil|ar eolaíocht pholaitiúil]] ag Ollscoil Howard, bhain sí céim ''cum laude'' amach i 1993, ansin bhog sí go Atlanta chun freastal ar Scoil Dlí Ollscoil Emory, agus bhain sí céim amach i 1996 le Dochtúir Juris.<ref name="fcg">{{Cite web-en|url=https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|date=2022|publisher=Fulton County Government|access-date=May 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305110130/https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|archive-date=March 5, 2021|teideal=Fani T. Willis, Fulton County District Attorney}}</ref> An lá a ghlac sí scrúdú barra Georgia, bhuail Willis le Fred Willis, a bhí ag obair i bpost breise mar fhísghrafadóir. Phós siad i 1996 agus tá beirt iníonacha acu le chéile. Colscaradh an lánúin i 2005. == Féach freisin == * [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.c-span.org/person/?137798/FaniWillis Láithriú ar C-SPAN] {{DEFAULTSORT:Willis, Fani}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]] [[Catagóir:Georgia]] [[Catagóir:Aturnaetha]] [[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]] [[Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Donald Trump]] 48mx9c2m9sehrjch6q9u7crckz5f4z7 1308696 1308695 2026-04-18T20:22:25Z Saighneánach 72809 1308696 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Aturnae Meiriceánach is ea '''Fani Taifa Willis''' <ref name="southatlantamag">{{Cite web-en|url=https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|teideal=You Can Call Her Madam DA; Fani Willis on Making History As Fulton County's First Woman District Attorney|author=Rose|first=Ashtin|date=January 20, 2021|work=South Atlanta Magazine|access-date=July 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707085825/https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|archive-date=July 7, 2022}}</ref> ({{IPAc-en|f|ɑː|n|iː}}, FAH -nee, <ref name="southatlantamag" /> a rugadh sa bhliain 1971). Is aturnae dúiche Chontae Fulton, [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]] í, ina bhfuil an chuid is mó de [[Atlanta, Georgia|Atlanta]] ann. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212142058/https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|archivedate=February 12, 2021}}</ref> Is í an chéad bhean í a bhí i seilbh na hoifige.. Thuill sí clú di féin nuair a [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia|ionchúisíodh Trump in Georgia sa bhliain 2023]]. == Gairm == === Ionchúisitheoir === Chaith Willis 16 bliana mar ionchúisitheoir in oifig aturnae ceantair Chontae Fulton. Ba é an cás ba shuntasaí a bhí aici ná an t-ionchúiseamh i scannal caimiléireachta Atlanta Public Schools. Aturnae a bhí inti ag an am, mar phríomh-ionchúisitheoir i dtriail 2014 go 2015 ar dháréag oideachasóir a cúisíodh i gceartú freagraí a chuir mic léinn isteach chun scóir na dtástálacha caighdeánacha a bhí á riaradh ag an stát a theannadh. Ciontaíodh aon cheann déag den dáréag as cambheartaíocht faoi reacht RICO de chuid Georgia i mí Aibreáin 2015.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/|language=English|work=The Atlanta Journal-Constitution|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2023-08-17|archivedate=2023-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815192333/https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/}}</ref> In 2018, chuaigh sí isteach i gcleachtas príobháideach. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|work=The Atlanta Voice|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210313132200/https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|archivedate=March 13, 2021}}</ref> An bhliain sin, sheas sí do shuíochán ar Chúirt Uachtarach Chontae Fulton, agus chaill sí an toghchan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|work=The Neighbor|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523205153/https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|archivedate=May 23, 2020}}</ref> Sa bhliain 2019, rinneadh príomh-bhreitheamh bardasach de Willis do South Fulton, Georgia . === Aturnae ceantair Chontae Fulton === Sa bhliain 2020, toghadh Willis mar aturnae dúiche do Chontae Fulton, ag sárú Paul Howard Jr., sealbhóir sé théarma agus a hiar-cheannasaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206092056/https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|archivedate=February 6, 2021}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|work=[[Law.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230425134854/https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|archivedate=April 25, 2023}}</ref> ==== Díotálacha ''Atlanta gang'' ==== I mí na Bealtaine 2022, dhíotáil oifig Willis Young Thug as 56 cúiseamh a bhain le dronga faoi reacht RICO Georgia agus cúisimh feileonachta as seilbh airm tine agus drugaí aindleathacha a líomhnaítear a bheith ina seilbh orthu tar éis barántas cuardaigh a fhorghníomhú. Bhí an rapálaí coinnithe i bpríosún [[Contae Cobb, Georgia|Chontae Cobb]] ó gabhadh é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|work=[[Newsweek]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518233117/https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|archivedate=May 18, 2022}}</ref> <ref name="Brown 2023">{{Cite web-en|url=https://www.vibe.com/news/national/young-thug-prison-sister-funeral-1234746424/|author=Brown|first=Preezy|date=April 4, 2023|work=Vibe|access-date=August 15, 2023|teideal=Young Thug Leaves Prison To Attend His Sister's Funeral}}</ref> === Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia === Ar an 10 Feabhra, 2021, sheol Willis imscrúdú coiriúil ar iarrachtaí [[Donald Trump]] tionchar a imirt ar oifigigh toghcháin Georgia — lena n-áirítear an gobharnóir, an t-ard-aighne, agus an Státrúnaí Brad Raffensperger trí ghlao teileafóin chun go leor vótaí a "aimsiú" chun bua Joe Biden sa stát sin a shárú agus dá bhrí sin bua Biden a chealú i dtoghchán uachtaránachta 2020.<ref name="circling">{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|teideal=In Georgia, a New District Attorney Starts Circling Trump and His Allies|author=Hakim|first=Danny|date=February 13, 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=February 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213101033/https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|archive-date=February 13, 2021}}</ref><ref name="Morris">{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193615/https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|archivedate=February 10, 2021}}</ref> <ref name="Fausset">{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193830/https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|archivedate=February 10, 2021}}</ref> I mí Eanáir 2022, d’iarr sí ar mhórghiúiré speisialta breithniú a dhéanamh ar chúisimh maidir le cur isteach toghcháin ó Trump agus a chomhghuaillithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114030645/https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|archivedate=January 14, 2022}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|work=[[Atlanta Journal-Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121040424/https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|archivedate=January 21, 2022}}</ref> I mí na Bealtaine, tugadh údarás imscrúdaitheach agus cumhacht subpoena do ghiúiré speisialta 26 ball agus cuireadh de chúram orthu tuarascáil a chur faoi bhráid an bhreithimh agus Willis maidir le cibé an ndearnadh coir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220503011246/https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|archivedate=May 3, 2022}}</ref> Sheol Willis sprioclitreacha chuig daoine a bhfuil sí á fhiosrú, a bhaineann le plota na dtoghthóirí bréige. Ina measc tá beirt oifigeach Poblachtach - an Seanadóir Stáit Brandon Beach agus David Shafer, cathaoirleach Pháirtí Poblachtach Georgia <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220715233030/https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|archivedate=July 15, 2022}}</ref> — agus an 16 duine a chuir iad féin i láthair go bréagach mar thoghthóirí.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|teideal=Fake Electors Are Now 'Targets' In Georgia Probe Of Trump's Effort To Overturn 2020 Vote|author=Visser|first=Nick|date=July 20, 2022|language=en|work=[[Huffington Post]]|access-date=July 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720034800/https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|archive-date=July 20, 2022}}</ref> Sheol sí sprioclitir freisin chuig an Seanadóir Stáit Burt Jones, ach ansin dúirt breitheamh nach bhféadfadh sí díriú ar Jones mar gheall ar choinbhleacht leasa.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|teideal=Georgia prosecutor Fani Willis disqualified from investigating Trump 'fake elector' in criminal probe|author=Mangan|first=Dan|date=July 25, 2022|language=en|work=[[CNBC]]|access-date=August 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819194939/https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|archive-date=August 19, 2022}}</ref> [[Íomhá:Fulton County Court House.jpg|clé|mion|Fulton County, Court House, Atlanta Georgia]] Tar éis éisteacht le 75 finné — lena n-áirítear iar-Sheanadóir SAM Kelly Loeffler, iar-Abhcóide an Teach Bán Pat Cipollone,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|teideal=First on CNN: Former White House Counsel Pat Cipollone, former US Sen. Kelly Loeffler testify to grand jury in Georgia investigating 2020 election interference {{!}} CNN Politics|author=Murray|first=Sara|date=October 20, 2022|language=en|work=CNN|access-date=October 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020220521/https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|archive-date=October 20, 2022}}</ref> agus b'fhéidir Sidney Powell<ref>{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|language=en|work=[[Associated Press]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220831075523/https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|archivedate=August 31, 2022}}</ref> — chríochnaigh an giúiré speisialta a chuid oibre agus díscaoileadh é an 9 Eanáir 2023. Ar 16 Feabhra, tar éis ordú breitheamh, scaoileadh codanna den tuarascáil.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|teideal=Georgia grand jury recommends perjury indictments in Trump election meddling probe|author=Mangan|first=Dan|date=February 16, 2023|language=en|work=CNBC|access-date=February 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216175348/https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|archive-date=February 16, 2023}}</ref> Níor cheadaigh an breitheamh moltaí a scaoileadh maidir le cúisimh fhéideartha,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|teideal='Decisions are imminent' on charges in Trump's effort to overturn 2020 election in Georgia, Fulton County DA says|author=Murray|first=Sara|date=January 24, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124203315/https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|archive-date=January 24, 2023}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|teideal=Georgia grand jury investigating Trump and 2020 election aftermath completes its work|author=Murray|first=Sara|date=January 9, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109185528/https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|archive-date=January 9, 2023}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|teideal=Parts of Georgia grand jury report on Trump and 2020 election aftermath to be made public|author=Polantz|first=Katelyn|date=February 13, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=February 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213164301/https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|archive-date=February 13, 2023}}</ref> agus é ar intinn aige an "próiseas cuí" a chaomhnú d'aon duine a d'fhéadfadh a bheith díotáilte níos déanaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|language=en-GB|work=The Guardian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230216134233/https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|archivedate=February 16, 2023}}</ref> Roinnt laethanta ina dhiaidh sin, thug an príomhghiúróir le fios nach "some giant plot twist" iad na moltaí agus nach mbeadh ar éinne "surprised"<ref>{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|teideal=Trump Grand Jury Foreperson Says 'You Won't Be Too Surprised' By Indictment List|author=Boboltz|first=Sara|date=February 21, 2023|language=en|work=HuffPost|access-date=February 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222015710/https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|archive-date=February 22, 2023}}</ref> An 24 Aibreán 2023, d’fhógair Willis go bhfógródh sí cinntí chun Trump agus a chomhghleacaithe a chúiseamh le linn ceathrú téarma Uaschúirteanna Georgia.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|teideal=Georgia prosecutor to reveal charging decisions in Trump probe this summer|date=April 24, 2023|language=en|work=NBC News|access-date=April 25, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425013504/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|archive-date=April 25, 2023}}</ref> Dhíotáil oifig Willis Trump agus 18 duine eile ar 41 cúis ar an 14 Lúnasa 2023.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/live/2023/08/14/us/trump-indictment-georgia-election|title=Trump Indicted in Georgia: Prosecutors Accuse Trump of ‘Criminal Enterprise’ to Overturn Election|date=August 14, 2023|language=en|work=NYTimes.com|access-date=August 15, 2023}}</ref> {{Main|Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia}} === Ciníochas === I mí Lúnasa 2023, thosaigh lucht Trump ag baint úsáid as an focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ a mhaslú, a n-intinn dírithe ar Willis go háirithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gab.com/search/top?q=riggers|teideal=Gab Social|work=gab.com|dátarochtana=2023-08-20}}</ref> Ar a ardán meáin shóisialta, [[Truth Social]], níor luaigh Trump ainm Willis, ach chuir sé cúisí ar na n-ionchúisitheoirí. ‘They never went after those that Rigged the Election,’ a dúirt Trump. ‘They only went after those that fought to find the RIGGERS!’ Is Meiriceánach Afracach í Willis agus is amhlaidh an bheirt ionchúisitheoirí atá lonnaithe i Nua-Eabhrac, a rinne imscrúdú ar Trump chomh maith, a chúisigh Trump i mí Aibreáin as líomhnaithe ‘hush-money’<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/08/16/nuacht/trump-agus-an-focal-riggers/|teideal=Úsáid Trump focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ gorm a mhaslú|údar=Joe Breathnach / Extrag.ie|dáta=2023-08-16|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-20}}</ref>. == Saol pearsanta == Rugadh Willis in [[Inglewood, California]]. Bhí a hathair ina bhall de na [[Páirtí na bPantar Dubh|Black Panthers]] agus ina aturnae cosanta coirpeach. Nuair a bhí Willis sa chéad ghrád, bhog a teaghlach go [[Washington, D.C.|Washington, DC.]] Fuair a tuismitheoirí colscaradh, agus bhog a máthair ar ais go [[California]] ar deireadh thiar. D’fhan Willis lena hathair den chuid is mó. Rinne Willis staidéar [[Eolaíocht pholaitiúil|ar eolaíocht pholaitiúil]] ag Ollscoil Howard, bhain sí céim ''cum laude'' amach i 1993, ansin bhog sí go Atlanta chun freastal ar Scoil Dlí Ollscoil Emory, agus bhain sí céim amach i 1996 le Dochtúir Juris.<ref name="fcg">{{Cite web-en|url=https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|date=2022|publisher=Fulton County Government|access-date=May 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305110130/https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|archive-date=March 5, 2021|teideal=Fani T. Willis, Fulton County District Attorney}}</ref> An lá a ghlac sí scrúdú barra Georgia, bhuail Willis le Fred Willis, a bhí ag obair i bpost breise mar fhísghrafadóir. Phós siad i 1996 agus tá beirt iníonacha acu le chéile. Colscaradh an lánúin i 2005. == Féach freisin == * [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.c-span.org/person/?137798/FaniWillis Láithriú ar C-SPAN] {{DEFAULTSORT:Willis, Fani}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]] [[Catagóir:Georgia]] [[Catagóir:Aturnaetha]] [[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]] [[Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Donald Trump]] o9y0j9unesfhse2was0rb0x2n4ay4ll 0 112827 1308727 1281954 2026-04-19T08:38:17Z Túrelio 1618 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Belfast city council 2023.svg]] → [[File:Svgfiles 2023-05-21-01-44-25-315025-2556708957564842237.svg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Svgfiles 2023-05-21-01-44-25-315025-2556708957564842237.svg]] 1308727 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is údarás áitiúil i d[[Tuaisceart Éireann]] é '''Comhairle Cathrach Bhéal Feirste''' ([[Béarla]]: ''Belfast City Council'', [[Ultais]]:''Bilfawst Citie Cooncil''). Clúdaonn limistéar na Comhairle daonra de 345,418 áitritheoirí dar le Daonáireamh Thuaisceart Éireann, sa bhliain 2021 <ref>{{cite web|teideal=Census 2021 - Main statistics for Northern Ireland - Phase 2|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-2-report.pdf|format=PDF|website=NI Statistics and Research Agency|accessdate=16 Aibreán 2024}}</ref>. == Polasaí Gaeilge == Ar 1 Deireadh Fómhair 2025, vótáil comhairleoirí Polasaí úr Gaeilge a chur i bhfeidhm ach rinne Aontachtaithe gearán <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Polasaí úr Gaeilge le cur i bhfeidhm i mBéal Feirste|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1002/1536427-polasai-ur-gaeilge-le-cur-i-bhfeidhm-i-mbeal-feirste/|date=2025-10-02|language=ga}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/a-mbeannacht-tugtha-ag-comhairle-cathrach-bheal-feirste-da-cead-pholasai-gaeilge-riamh/|teideal=A mbeannacht tugtha ag Comhairle Cathrach Bhéal Feirste dá céad pholasaí Gaeilge riamh|dáta=2025-10-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-02}}</ref>. == Comhairleoirí == Chun críche toghcháin tá an chomhairle roinnte i ndeich Limistéar Toghcheantar (LTC):<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.deac-ni.org/index/current-review-of-district-electoral-areas/final_ni_overview__300dpi_a1_.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-01-29 |archivedate=2015-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150929020745/http://www.deac-ni.org/index/current-review-of-district-electoral-areas/final_ni_overview__300dpi_a1_.pdf }}</ref> {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !Limistéar !Suíocháin |- |Baile Mhoireil |5 |- |Botanic |5 |- |Caisleán |6 |- |Choill na Coille |6 |- |Cúirt |6 |- |Lios na Searrach |6 |- |Old Park |6 |- |Ormiston |7 |- |An Sliabh Dubh |7 |- |Titanic |6 |} === Láidreacht na bPáirtithe === [[File:Svgfiles 2023-05-21-01-44-25-315025-2556708957564842237.svg]] {| class="wikitable" style="font-size: 95%; margin-bottom: 10px;" ! colspan="2" |Páirtí !Tofa <br/>2014 !Tofa <br/>2019 !Tofa <br/>2023 |- ! style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | |[[Sinn Féin]] |align="right"|19 |align="right"|18 |align="right"|22 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | |[[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]] |align="right"|13 |align="right"|15 |align="right"|14 |- ! style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] |align="right"|8 |align="right"|10 |align="right"|11 |- ! style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | |[[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|PSDLO]] |align="right"|7 |align="right"|6 |align="right"|5 |- ! style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | |[[Comhaontas Glas|Comhaontas Glas (TÉ)]] |align="right"|1 |align="right"|4 |align="right"|3 |- | ! style="background-color:{{People Before Profit Alliance/meta/color}}" | | [[Pobal Roimh Bhrabús]] |align="right"| 1 |align="right"|3 |align="right"| 1 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | |[[Páirtí Aontachtach Uladh|PAU]] |align="right"|7 |align="right"|2 |align="right"|2 |- ! style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| | [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] | align="right" | 1 | align="right" | 0 | align="right" | 1 |- ! style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | |Neamhspleácha |align="right"|0 |align="right"|0 |align="right"|1 |- ! style="background:{{An Páirtí Aontachtach Forásach/meta/color}};"| | [[An Páirtí Aontachtach Forásach|PAF]] | align="right" | 3 | align="right" | 2 | align="right" | 0 |- |} ==Tagairtí== {{reflist}} {{Rialtas Áitiúil i dTuaisceart Éireann}} [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] qk97pjsri8j21hq37dfz5qg3ca4g5i9 0 113647 1308691 1273201 2026-04-18T20:14:09Z Saighneánach 72809 Typo 1308691 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Magdalen-asylum.jpg|mion|Neachtlann Mhaighdilíneach in Éirinn, i dtús na 20ú haoise]] Bhí '''mí-úsáid leanaí in Éirinn''' coitianta sa 20ú haois, de réir na staitisticí a bhaineann leis na hinstitiúidí – na dílleachtlanna, na scoileanna saothair,<ref>na scoileanna ‘tionsclaíocha’ uaireanta</ref> na hinstitiúidí eaglasta, na Tithe Máithreacha agus Leanaí, na Maigdiléinigh, srl. Nochtar scéalta chomh maith faoi mhí-úsáid sa mbaile: pionós corpartha do na buachaillí, mar shampla, agus ruaigeadh amach na gcailíní as an mbaile, chomh luath agus a fuair an mhuintir amach go rabhadar torrach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ce-mhead-cailin-eile-ar-tharla-an-rud-ceanna-di-agus-nach-raibh-in-ann-e-a-thuairisciu/|teideal=Cé mhéad cailín eile ar tharla an rud céanna di agus nach raibh in ann é a thuairisciú?|dáta=2021-05-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-13}}</ref> === Stair === Achtaíodh [[Acht na Leanaí, 1929]]<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/1928/18?tab=debates|teideal=Díospóireachtaí ; Acht na Leanbhaí, 1929 – Uimh. 24 de 1929 – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=1928-06-06|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-07-25}}</ref> in [[Éire|Éirinn]] ar an [[24 Iúil]] [[1929]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://www.achtanna.ie/ga.act.1929.0024.1.html|teideal=Téacsː ACHT NA LEANBHAÍ, 1929|údar=Office of the Houses of the Oireachtas House Services Directorate Bills Office|dáta=|language=ga|work=www.achtanna.ie|dátarochtana=2020-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725064017/http://achtanna.ie/ga.act.1929.0024.1.html|archivedate=2021-07-25}}</ref> Sna blianta ina dhiaidh sin, méadaíodh líon na [[Leanbh|leanaí]] a cuireadh i ngéibheann sna [[Scoil saothair|scoileanna saothair]] in Éirinn i lár an [[20ú haois]], trí leathnú a thabhairt isteach maidir leis an gcatagóir leanaí gurbh fhéidir a rá go raibh siad ar an anás, sa chaoi is gurbh fhéidir iad a chur isteach in áit dá leithéid sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3486563801367919|teideal=The Children Act, 1929|údar=An Scoil Dlí COBAC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-07-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ce-mhead-cailin-eile-ar-tharla-an-rud-ceanna-di-agus-nach-raibh-in-ann-e-a-thuairisciu/|teideal=Cé mhéad cailín eile ar tharla an rud céanna di agus nach raibh in ann é a thuairisciú?|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=28 Bealtaine 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-11}}</ref> Tarraingíodh aird an phobail ar na scannail ag deireadh na haoise. Ba é ''States of Fear'', clár de chuid RTÉ in 1999, is túisce a bhain creathadh asainn le scéalta faoi uafás na scoileanna saothair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/the-search-ceann-de-na-claracha-is-bronai-agus-is-cumhachtai-le-fada/|teideal=The Search – ceann de na cláracha is brónaí agus is cumhachtaí le fada|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=21 Iúil 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-13}}</ref> === Fiosrúcháin === Bhí an iliomad ‘coimisiún’ agus ‘iniúchadh’ thar na blianta ann, a rinneadh ar mhí-úsáid ghnéis agus mí-úsáid fhisiciúil sna hinstitiúidí in Éirinn : * [[Tuarascáil Ryan]], 2009 (mí-úsáid ar pháistí sna hInstitiúidí Tionsclaíocha) * [[Tuarascáil Murphy]] (Tithe na Máithreacha agus na Leanaí), * [[Tuarascáil Fhearna]] (mí-úsáid ar pháistí in [[Ard-Deoise Fhearna]]), * [[Tuarascáil Murphy]] (mí-úsáid in [[Ard-Deoise Átha Cliath]]), * [[Tuarascáil McAleese]] (na [[Tithe Níocháin Maigdiléanacha|Neachtlanna Maigdiléanacha]]) * Fiosrúchán Scóipe, 2024.<ref>Scoping Inquiry into Historical Sexual Abuse</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/press-release/9b4f4-press-statement-from-the-scoping-inquiry-into-historical-sexual-abuse-in-day-and-boarding-schools-run-by-religious-orders/|teideal=Press Statement from the Scoping Inquiry into Historical Sexual Abuse in Day and Boarding Schools Run by Religious Orders|dáta=2023-10-05|language=en|work=www.gov.ie|dátarochtana=2024-07-25}}</ref> D'eascair an Fiosrúchán Scóipe a fógraíodh i Márta 2023 as an chlár faisnéise raidió 'Blackrock Boys' a rinne RTÉ leis na deartháireacha David agus Mark Ryan, a ndearna sagairt ó [[Ord an Spioraid Naoimh]] mí-úsáid ghnéis orthu i g[[Coláiste na Carraige Duibhe]] agus roimhe sin i mbunscoil Pháirc na Sailí san am a caitheadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tuarascáil le tabhairt do na marthanóirí ar dtús - an tAire Foley|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0724/1461652-tuarascail-le-tabhairt-do-na-marthanoiri-ar-dtus-an-taire-foley/|date=2024-07-24|language=ga-IE|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}</ref> agus go leor eile thar na blianta. {{Main|Cásanna mí-úsáid ghnéis in Éirinn de chuid na hEaglaise Caitlicí}}In 2025 cheap an tAire Dlí agus Cirt [[Helen McEntee]] [[Michael MacGrath (breitheamh)|Michael MacGrath]] ina chathaoirleach ar an gCoimisiún Imscrúdúcháin faoi dhrochúsáid ghnéasach i scoileanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/coimisiun-imscruduchain-a-bhunu-le-liomhainti-stairiula-faoi-dhrochusaid-ghneasach-i-scoileanna/|teideal=Coimisiún Imscrúdúcháin á bhunú le líomhaintí stairiúla faoi dhrochúsáid ghnéasach i scoileanna a fhiosrú|dáta=2025-07-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-08}}</ref> === Cúiteamh === I gcás na scoileanna saothair, ar an [[25 Iúil]] [[2012]], ritheadh an t[[Acht um an gCiste Reachtúil Foras Cónaithe 2012]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2012/28?tab=bill-text|teideal=Téacs - An tAcht um an gCiste Reachtúil Foras Cónaithe, 2012 – Uimh. 35 de 2012 – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2012-04-13|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-07-25}}</ref> Bunaíodh Ciste, [[Caranua]], chun cúiteamh ''a'' dhéanamh i mí Dheireadh Fómhair 2013, más mall is mithid.<ref>{{Lua idirlín|url=http://caranua.ie/what-is-the-fund/what-we-can-do/|teideal=What We Can Do|údar=Caranua|dáta=|language=en-GB|dátarochtana=2020-07-25}}</ref> Íocann an Ciste as seirbhísí (mar shampla [[sláinte]], [[Teach|tithíochta]] agus [[Oideachas|oideachais]] agus seirbhísí eile) do dhaoine (cé acu atá siad in Éirinn nó atá siad ar an gcoigríoch). Bhunaigh an [[Rialtas an 34ú Dáil|34ú Rialtas]] in 2025 scéim chúitimh chomh maith do dhaoine a d'fhulaing drochúsáid ghnéasach i scoileanna.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Coimisiún Imscrúdúcháin le bunú faoi mhí-úsáid gnéis i scoileanna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0708/1522383-coimisiun-imscruduchain-le-bunu-faoi-mhi-usaid-gneis-i-scoileanna/|date=2025-07-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref>{{Lua idirlín|url=https://gov.ie/ga/an-roinn-oideachais/preaseisiuinti/minister-mcentee-announces-establishment-of-commission-of-investigation-into-historical-sexual-abuse-in-schools-and-appointment-of-chair/|teideal=Fógraíonn an tAire McEntee bunú Coimisiúin Imscrúdúcháin faoi dhrochúsáid ghnéasach stairiúil i scoileanna agus ceapadh Cathaoirligh|údar=gov.ie|dáta=8 Iúil 2025|language=ga-IE|work=gov.ie|dátarochtana=2025-07-08}}</ref> Moladh go rachadh an Rialtas i mbun cainte le hoird rialta faoi airgead a thabhairt do scéim chúitimh.<ref name=":12">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eolas-i-dtuarascail-nua-faoi-2395-liomhain-maidir-le-mi-usaid-gneis-i-308-scoileanna/|teideal=Eolas i dtuarascáil nua faoi 2,395 líomhain maidir le mí-úsáid ghnéis i 308 scoil|dáta=2024-09-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-04}}</ref> == Féach freisin == * [[Pionós corpartha]] * [[Cásanna mí-úsáid ghnéis in Éirinn de chuid na hEaglaise Caitlicí]] * [[Árais máithreacha agus naíonán agus tithe Maigdiléana in Éirinn]] * [[Tithe Níocháin Maigdiléanacha]] * [[Acht na Leanaí, 1929]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:Pionós corpartha]] [[Catagóir:Mí-úsáid leanaí in Éirinn]] [[Catagóir:20ú haois in Éirinn]] abw83lbu9m2xuke2hc3f740wbfjogac 0 119121 1308720 1279235 2026-04-19T00:01:13Z TGcoa 21229 1308720 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tá '''Robert Francis Prevost''' nó an '''Pápa Leon'''<ref>i mBéarla ''Pope Leo'', nó i dteangacha eile ''Papa León, Léon, Leone, Leão'' srl </ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leon-no-leo-cen-t-ainm-gaeilge-a-thabharfar-ar-an-bpapa-nua/|teideal=Leon nó Leo? Cén t-ainm Gaeilge a thabharfar ar an bPápa nua?|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=14 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-14}}</ref> '''XIV''' (a rugadh ar an 14 Meán Fómhair 1955 i [[Chicago, Illinois|Chicago]], [[Illinois]]) ina [[Pápa|Phápa]] ar an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]] ó 8 Bealtaine 2025 ar aghaidh. Is é an 267ú pápa é agus an chéad Phápa ó Mheiriceá.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Deatach dubh ar maidin ag fógairt nach bhfuil Pápa tofa fós|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0508/1511812-deatach-dubh-ar-maidin-ag-fogairt-nach-bhfuil-papa-tofa-fos/|date=2025-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá cáil an leasaitheora air.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/robert-prevost-roghnaithe-ina-phapa-an-chead-phapa-as-meiricea/|teideal=Robert Prevost roghnaithe ina phápa, an chéad phápa as Meiriceá|dáta=2025-05-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-08}}</ref> Tá leid i rogha a ainm phápaigh go mbeidh an ceartas sóisialta ina théama tábhachtach dá phápacht.<ref>Tá cáil ar an b[[Pápa Leo XIII|Pápa Leo]] deireanach, a Trí Déag, as a imlitir ''Rerum Novarum'', a chuir cearta an lucht oibre go lárnach i dteagasc na heaglaise Rómánaí.</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/10-bealtaine-2025-maigh-eo/id1525428808?i=1000707861745|teideal=Nuacht Mhall (Maigh Eo)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=10 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-05-10}}</ref> [[Íomhá:Pope Leo XIV childhood home.jpg|clé|mion|Dolton, Illinois.  Bhí cónaí ar Prevost i dteachín beag simplí; ní raibh maoin ón mbroinn leis|220x220px]] [[Íomhá:Robert Prevost 2012 alternative.jpg|clé|mion|2012|220x220px]] [[Íomhá:Bishop of Chiclayo Robert Prevost on extreme poverty in the region (2018) (cut).webm|clé|mion|Físeán: Prevost ag labhairt i Chiclayo in 2018 (Spáinnis). I m[https://www.youtube.com/watch?v=nfnGuizx-6E Béarla ar Youtube].<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Cruinniú|url=https://www.youtube.com/watch?v=nfnGuizx-6E|date=2012-08-28|author=2012: labhraíonn Prevost i mBéarla}}</ref>|220x220px]] [[Íomhá:Pope Leo XIV Waving (cropped).jpg|clé|mion|Fógra, 8 Bealtaine 2025|220x220px]] [[Íomhá:020250518 inaugutation mass of the pontificate.webm|clé|mion|220x220px|Físeán; Insealbhú, 18 Bealtaine 2025]] [[Íomhá:Pope Leo XIV Greets VP JD Vance & Sec. Marco Rubio After His Inaugural Mass at the Vatican.webm|clé|mion|391x391px|Físeán: Fáilte roimh [[J. D. Vance|J.D. Vance]] agus [[Marco Rubio]] na Stát Aontaithe, 18 Bealtaine 2025]] [[Íomhá:Donald Trump condemns Pope Leo XIV.png|clé|mion|220x220px|Ráiteas de chuid Trump, 12 Aibreán 2026]] == Ministreacht == Chuaigh Prevost isteach in Ordú Naomh Agaistín (OSA) sa bhliain 1977 agus rinne sé a ghealltanas sollúnta in 1981. Oirníodh é mar shagart ar an 19 Meitheamh 1982. === Misean i bPeiriú === I 1985 thug sé aghaidh ar Pheiriú áit ar chaith sé 14 bhliana déag ina mhisinéir agus oideachasóir i gceann de thíortha bochta an domhain (ó 1985 go 1999). Bhí sé ina shagart paróiste agus ina léachtóir i gcliarscoil. Tugadh ar ais chuig Meiriceá é i 1999 áit a cuireadh é i mbun na nAibhistíneach ansiúd agus ar fud an domhain. Ó 2001 go 2013, bhí sé ina Phríor Ginearálta ar Ordú Naomh Agaistín.<ref name=":2" /> Chuir [[Pápa Proinsias|Proinsias]] ar ais chuig Peiriú é sa bhliain 2014, an uair seo ina easpag ar Chiclayo i dtuaisceart na tíre sin. Is ann a bhí sé gur ghlaoigh Proinsias chun na Róimhe é i 2023 (mar Ardeaspag-Bhíospach emeritus ar dtús). === Sa Vatacáin === Ar an 30 Eanáir 2023, ceapadh Prevost ina Cheann ar [[Diacaistir na nEaspag|Dhiacaistir na nEaspag]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dicastery for Bishops|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Dicastery_for_Bishops|journal=Wikipedia|date=2025-05-08|language=en}}</ref> sa Vatacáin, ceapachán a d’fhág go raibh sé de chúram air an chéad ghlúin eile d’easpaigh a roghnú. Bhí sé ina Cheann chomh maith ar ar Choimisiún Pontaifiúil na Vatacáine do [[Meiriceá Laidineach|Mheiriceá Laidineach]].<ref name=":1" /> Nuair a cuireadh Prevost i mbun an fhorais a chuireann comhairle ar an bPápa faoi easpag nua a cheapadh, ba léir go raibh Prionsias ag iarraidh cumhacht agus stadas a thabhairt dó. Níorbh fhada ina dhiaidh sin a rinneadh cairdinéal de, ar an 30 Meán Fómhair 2023, cheap [[Pápa Proinsias]] é mar Chairdinéal.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Leo XIV: Meiriceánach, Aibhistíneach, Misinéir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0508/1511842-leo-xiv-meiriceanach-aibhistineach-misineir/|date=2025-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Le linn 2023-2025, bhí muinín ag Proinsias as a chumas cumarsáide leis na heití éagsúla san eaglais agus an seasamh measartha a bhí aige as go leor ceisteanna conspóideacha.<ref name=":3" /> == Pápacht == Ar an 8 Bealtaine 2025, toghadh Robert Francis Prevost mar Phápa na hEaglaise Caitlicí (69 mbliana d'aois ag an am), ina chomharba ar an bPápa Proinsias.<ref name=":0" /> Ghlac sé an t-ainm Leo XIV, rud a dhéanann de an chéad Phápa Meiriceánach i stair na hEaglaise. Bhí súil ag go leor ag an am go leanfadh sé ar aghaidh le hoidhreacht an Phápa Proinsias. Dúirt Leo féin go raibh an teachtaireacht chéanna láidir ann i gcónaí: fógair Íosa Críost agus fógair an Soiscéal. Ach dúirt sé freisin go gcaithfí é a inseacht ar bealach a chloisfeadh an óige, na boicht agus polaiteoirí é ina mbealach féin.<ref name=":3" /> === Taidhleoireacht === Bhí cruinniú ag an bPápa le hUachtarán Iosrael Isaac Herzog i mí Mheán Fómhair 2025. D'iarr an Pápa sos comhraic buan a chur i bhfeidhm san iamhchríoch Phalaistíneach, soláthairtí fóirithinte a ligean isteach ann agus gialla Iosraelacha a scaoileadh saor. Ach cháin an Pápa Proinsias na hIosraelaigh go minic agus dúirt gur cinedhíothú ab ea cuid dá raibh ar bun acu in Gaza. Níl an Pápa Leon chomh glórach maidir leis an ollmharú agus an scrios atá Iosrael a dhéanamh in Gaza.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cruinniú ag an bPápa Leon le hUachtarán Iosrael sa Vatacáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0904/1531842-cruinnu-ag-an-bpapa-leon-le-huachtaran-iosrael-sa-vatacain/|date=2025-09-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Trump === I mí Aibreáin 2026, bhí an Pápa faoi ionsaí ag an [[Uachtarán Trump]] agus a chomhghuaillithe as diúltú tacú leis an g[[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|cogadh san Iaráin]]. Bhí rialtas Trump ag iarraidh a chogadh san Iaráin a léiriú mar “chogadh cóir”, cogadh tacaithe ag diagacht Chríostaí. Bhí easaontas láidir déanta ag an bPápa, áfach, ag rá nach n-éisteann Íosa “le paidreacha na ndaoine a théann i mbun cogaidh”. Bhí cáineadh déanta ag an Pápa Leo ar cheannairí a chaitheann billiúin ar chogaí agus dúirt sé go raibh an domhan “á scriosadh ag dornán tíoránach” i ráiteas thar a bheith láidir le linn cuairte ar Chamarún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-aibre%C3%A1n-2026-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000762165654|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> == Pearsanta == === Oideachas === Agus é ina déagóir, chaith Prevost tréimhse (1969-73) in Olympia Fields,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Olympia Fields, Illinois|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Olympia_Fields,_Illinois|journal=Wikipedia|date=2025-03-29|language=en}}</ref> i Tolentine, cliarscoil do bhuachaillí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://southcooknews.com/stories/671073123-southland-native-robert-prevost-a-leading-candidate-to-be-pope|teideal=Southland native, Robert Prevost, a leading candidate to be Pope|údar=LGIS News Service|language=en|work=South Cook News|dátarochtana=2025-05-09}}</ref> Bhain Prevost céim Bhaitsiléara amach i Matamaitic ó Ollscoil Vilanova i Philadelphia sa bhliain 1977 (ollscoil Chaitliceach faoi Ordú Naomh Agaistín). Chuaigh sé leis an tsagartacht san ord Aibhistíneach in 1977, ar dtús in [[Saint Louis, Missouri|Saint Louis]], Missouri. Fuair sé a chuid oiliúna diagachta sa ''Catholic Theological Union'' i Chicago, áit a bhfuair sé Máistreacht sa Diagacht in 1982. Rinne sé staidéar breise sa Choláiste Phontifíceach Naomh Tomás Acainíos (Angelicum),<ref>{{Lua idirlín|url=https://angelicum.it/|teideal=Pontifical University of Saint Thomas Aquinas|language=en-US|work=Angelicum|dátarochtana=2025-05-09}}</ref> sa Róimh, áit ar bhain sé amach ''Licentia'' sa Dlí Canónta (''Licentia in Iure Canonico'') in 1984 agus dochtúireacht sa dlí canónta (JCD – Juris Canonici Doctor), rud atá coitianta i measc ardchléir na Vatacáine. == Féach freisin == * [[Comhthionól cairdinéal 2025]] * [[Pápa Proinsias]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Pápaí}} {{DEFAULTSORT:Proinsias}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1955]] [[Catagóir:Ardeaspaig]] [[Catagóir:Cairdinéil]] [[Catagóir:Pápaí]] [[Catagóir:Daoine as Illinois]] [[Catagóir:Daoine as Chicago]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Agaistínigh]] [[Catagóir:Daoine Peiriúcha]] l5nx69s2kw79k97pekx40k7wiwk88ld 1308721 1308720 2026-04-19T00:08:51Z TGcoa 21229 1308721 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tá '''Robert Francis Prevost''' nó an '''Pápa Leon'''<ref>i mBéarla ''Pope Leo'', nó i dteangacha eile ''Papa León, Léon, Leone, Leão'' srl </ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leon-no-leo-cen-t-ainm-gaeilge-a-thabharfar-ar-an-bpapa-nua/|teideal=Leon nó Leo? Cén t-ainm Gaeilge a thabharfar ar an bPápa nua?|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=14 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-14}}</ref> '''XIV''' (a rugadh ar an 14 Meán Fómhair 1955 i [[Chicago, Illinois|Chicago]], [[Illinois]]) ina [[Pápa|Phápa]] ar an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]] ó 8 Bealtaine 2025 ar aghaidh. Is é an 267ú pápa é agus an chéad Phápa ó Mheiriceá.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Deatach dubh ar maidin ag fógairt nach bhfuil Pápa tofa fós|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0508/1511812-deatach-dubh-ar-maidin-ag-fogairt-nach-bhfuil-papa-tofa-fos/|date=2025-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá cáil an leasaitheora air.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/robert-prevost-roghnaithe-ina-phapa-an-chead-phapa-as-meiricea/|teideal=Robert Prevost roghnaithe ina phápa, an chéad phápa as Meiriceá|dáta=2025-05-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-08}}</ref> Tá leid i rogha a ainm phápaigh go mbeidh an ceartas sóisialta ina théama tábhachtach dá phápacht.<ref>Tá cáil ar an b[[Pápa Leo XIII|Pápa Leo]] deireanach, a Trí Déag, as a imlitir ''Rerum Novarum'', a chuir cearta an lucht oibre go lárnach i dteagasc na heaglaise Rómánaí.</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/10-bealtaine-2025-maigh-eo/id1525428808?i=1000707861745|teideal=Nuacht Mhall (Maigh Eo)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=10 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-05-10}}</ref> [[Íomhá:Pope Leo XIV childhood home.jpg|clé|mion|Dolton, Illinois.  Bhí cónaí ar Prevost i dteachín beag simplí; ní raibh maoin ón mbroinn leis|220x220px]] [[Íomhá:Robert Prevost 2012 alternative.jpg|clé|mion|2012|220x220px]] [[Íomhá:Bishop of Chiclayo Robert Prevost on extreme poverty in the region (2018) (cut).webm|clé|mion|Físeán: Prevost ag labhairt i Chiclayo in 2018 (Spáinnis). I m[https://www.youtube.com/watch?v=nfnGuizx-6E Béarla ar Youtube].<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Cruinniú|url=https://www.youtube.com/watch?v=nfnGuizx-6E|date=2012-08-28|author=2012: labhraíonn Prevost i mBéarla}}</ref>|220x220px]] [[Íomhá:Pope Leo XIV Waving (cropped).jpg|clé|mion|Fógra, 8 Bealtaine 2025|220x220px]] [[Íomhá:020250518 inaugutation mass of the pontificate.webm|clé|mion|220x220px|Físeán; Insealbhú, 18 Bealtaine 2025]] [[Íomhá:Pope Leo XIV Greets VP JD Vance & Sec. Marco Rubio After His Inaugural Mass at the Vatican.webm|clé|mion|391x391px|Físeán: Fáilte roimh [[J. D. Vance|J.D. Vance]] agus [[Marco Rubio]] na Stát Aontaithe, 18 Bealtaine 2025]] [[Íomhá:Donald Trump condemns Pope Leo XIV.png|clé|mion|220x220px|Ráiteas de chuid Trump, 12 Aibreán 2026]] == Ministreacht == Chuaigh Prevost isteach in Ordú Naomh Agaistín (OSA) sa bhliain 1977 agus rinne sé a ghealltanas sollúnta in 1981. Oirníodh é mar shagart ar an 19 Meitheamh 1982. === Misean i bPeiriú === I 1985 thug sé aghaidh ar Pheiriú áit ar chaith sé 14 bhliana déag ina mhisinéir agus oideachasóir i gceann de thíortha bochta an domhain (ó 1985 go 1999). Bhí sé ina shagart paróiste agus ina léachtóir i gcliarscoil. Tugadh ar ais chuig Meiriceá é i 1999 áit a cuireadh é i mbun na nAibhistíneach ansiúd agus ar fud an domhain. Ó 2001 go 2013, bhí sé ina Phríor Ginearálta ar Ordú Naomh Agaistín.<ref name=":2" /> Chuir [[Pápa Proinsias|Proinsias]] ar ais chuig Peiriú é sa bhliain 2014, an uair seo ina easpag ar Chiclayo i dtuaisceart na tíre sin. Is ann a bhí sé gur ghlaoigh Proinsias chun na Róimhe é i 2023 (mar Ardeaspag-Bhíospach emeritus ar dtús). === Sa Vatacáin === Ar an 30 Eanáir 2023, ceapadh Prevost ina Cheann ar [[Diacaistir na nEaspag|Dhiacaistir na nEaspag]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dicastery for Bishops|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Dicastery_for_Bishops|journal=Wikipedia|date=2025-05-08|language=en}}</ref> sa Vatacáin, ceapachán a d’fhág go raibh sé de chúram air an chéad ghlúin eile d’easpaigh a roghnú. Bhí sé ina Cheann chomh maith ar ar Choimisiún Pontaifiúil na Vatacáine do [[Meiriceá Laidineach|Mheiriceá Laidineach]].<ref name=":1" /> Nuair a cuireadh Prevost i mbun an fhorais a chuireann comhairle ar an bPápa faoi easpag nua a cheapadh, ba léir go raibh Prionsias ag iarraidh cumhacht agus stadas a thabhairt dó. Níorbh fhada ina dhiaidh sin a rinneadh cairdinéal de, ar an 30 Meán Fómhair 2023, cheap [[Pápa Proinsias]] é mar Chairdinéal.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Leo XIV: Meiriceánach, Aibhistíneach, Misinéir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0508/1511842-leo-xiv-meiriceanach-aibhistineach-misineir/|date=2025-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Le linn 2023-2025, bhí muinín ag Proinsias as a chumas cumarsáide leis na heití éagsúla san eaglais agus an seasamh measartha a bhí aige as go leor ceisteanna conspóideacha.<ref name=":3" /> == Pápacht == Ar an 8 Bealtaine 2025, toghadh Robert Francis Prevost mar Phápa na hEaglaise Caitlicí (69 mbliana d'aois ag an am), ina chomharba ar an bPápa Proinsias.<ref name=":0" /> Ghlac sé an t-ainm Leo XIV, rud a dhéanann de an chéad Phápa Meiriceánach i stair na hEaglaise. Bhí súil ag go leor ag an am go leanfadh sé ar aghaidh le hoidhreacht an Phápa Proinsias. Dúirt Leo féin go raibh an teachtaireacht chéanna láidir ann i gcónaí: fógair Íosa Críost agus fógair an Soiscéal. Ach dúirt sé freisin go gcaithfí é a inseacht ar bealach a chloisfeadh an óige, na boicht agus polaiteoirí é ina mbealach féin.<ref name=":3" /> === Taidhleoireacht === Bhí cruinniú ag an bPápa le hUachtarán Iosrael Isaac Herzog i mí Mheán Fómhair 2025. D'iarr an Pápa sos comhraic buan a chur i bhfeidhm san iamhchríoch Phalaistíneach, soláthairtí fóirithinte a ligean isteach ann agus gialla Iosraelacha a scaoileadh saor. Ach cháin an Pápa Proinsias na hIosraelaigh go minic agus dúirt gur cinedhíothú ab ea cuid dá raibh ar bun acu in Gaza. Níl an Pápa Leon chomh glórach maidir leis an ollmharú agus an scrios atá Iosrael a dhéanamh in Gaza.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cruinniú ag an bPápa Leon le hUachtarán Iosrael sa Vatacáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0904/1531842-cruinnu-ag-an-bpapa-leon-le-huachtaran-iosrael-sa-vatacain/|date=2025-09-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Trump === I mí Aibreáin 2026, d'ionsaigh [[Donald Trump]] agus a chomhghuaillithe an Pápa as diúltú tacú leis an g[[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|cogadh san Iaráin]]. Bhí réimeas Trump ag iarraidh a chogadh san Iaráin a léiriú mar “chogadh cóir”, cogadh tacaithe ag diagacht Chríostaí. Bhí easaontas láidir déanta ag an bPápa, áfach, ag rá nach n-éisteann Íosa “le paidreacha na ndaoine a théann i mbun cogaidh”. Bhí cáineadh déanta ag an Pápa Leo ar cheannairí a chaitheann billiúin ar chogaí agus dúirt sé go raibh an domhan “á scriosadh ag dornán tíoránach” i ráiteas thar a bheith láidir le linn cuairte ar Chamarún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-aibre%C3%A1n-2026-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000762165654|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> == Pearsanta == === Oideachas === Agus é ina déagóir, chaith Prevost tréimhse (1969-73) in Olympia Fields,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Olympia Fields, Illinois|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Olympia_Fields,_Illinois|journal=Wikipedia|date=2025-03-29|language=en}}</ref> i Tolentine, cliarscoil do bhuachaillí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://southcooknews.com/stories/671073123-southland-native-robert-prevost-a-leading-candidate-to-be-pope|teideal=Southland native, Robert Prevost, a leading candidate to be Pope|údar=LGIS News Service|language=en|work=South Cook News|dátarochtana=2025-05-09}}</ref> Bhain Prevost céim Bhaitsiléara amach i Matamaitic ó Ollscoil Vilanova i Philadelphia sa bhliain 1977 (ollscoil Chaitliceach faoi Ordú Naomh Agaistín). Chuaigh sé leis an tsagartacht san ord Aibhistíneach in 1977, ar dtús in [[Saint Louis, Missouri|Saint Louis]], Missouri. Fuair sé a chuid oiliúna diagachta sa ''Catholic Theological Union'' i Chicago, áit a bhfuair sé Máistreacht sa Diagacht in 1982. Rinne sé staidéar breise sa Choláiste Phontifíceach Naomh Tomás Acainíos (Angelicum),<ref>{{Lua idirlín|url=https://angelicum.it/|teideal=Pontifical University of Saint Thomas Aquinas|language=en-US|work=Angelicum|dátarochtana=2025-05-09}}</ref> sa Róimh, áit ar bhain sé amach ''Licentia'' sa Dlí Canónta (''Licentia in Iure Canonico'') in 1984 agus dochtúireacht sa dlí canónta (JCD – Juris Canonici Doctor), rud atá coitianta i measc ardchléir na Vatacáine. == Féach freisin == * [[Comhthionól cairdinéal 2025]] * [[Pápa Proinsias]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Pápaí}} {{DEFAULTSORT:Proinsias}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1955]] [[Catagóir:Ardeaspaig]] [[Catagóir:Cairdinéil]] [[Catagóir:Pápaí]] [[Catagóir:Daoine as Illinois]] [[Catagóir:Daoine as Chicago]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Agaistínigh]] [[Catagóir:Daoine Peiriúcha]] 1yliuaf7wu4vt8zlcfk6izc209igcuj 0 120661 1308594 1277194 2026-04-18T12:16:11Z Ziv 56238 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Thong 2.jpg]] → [[File:G-String 2.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · The garment is a g-string and not a thong. Renaming to not cause confusion. 1308594 wikitext text/x-wiki [[File:G-String 2.jpg|thumb|Iall ]] Is [[éadaí]] é an '''iall''' a úsáidtear go ginearálta mar fho-éadaí nó i roinnt tíortha, mar chulaith snámha. Is féidir í a chaitheamh le haghaidh [[Deasghnáth|searmanais]] nó [[Spórt|comórtais]] thraidisiúnta freisin. ==Tagairtí== [[Catagóir:Faisean an 20ú hAois]] [[Catagóir:Faisean an 21ú hAois]] [[Catagóir:Fo-éadaí]] [[Catagóir:Culaith Snámha]] [[Catagóir:Éadach íostach]] [[Catagóir:Éadaí fear]] [[Catagóir:Éadaí ban]] qq1dnwkdy3t5gc7no8y9nsbhrliljuu 0 123407 1308604 1308585 2026-04-18T17:23:38Z Conan Wolff 51812 speiceas is lú imní - least-concern species 1308604 wikitext text/x-wiki {{Teimpléad:Athbhreithniú}} Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta. ==A== *'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref> <!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.--> *'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65</ref> *'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref> *'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.--> <!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.--> <!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.--> *'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref> ==B== <!--*'''barraimsitheach''' (acropetal as Béarla)</br>Ag bogadh ó fhréamhacha go duilleoga, m.sh. comharthaí móilíneacha i bplandaí.--> *'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref> ==C== *'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" /> *'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref> *'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref> *'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref> ==D== *'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==E== *'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref> ==F== *'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref> ==G== *'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref> <!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).--> *'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref> <!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.--> ==H== *'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref> ==I== *'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref> *'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref> ==L== *'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref> *'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref> *'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref> *'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref> *'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref> *'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref> ==M== *'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref> *'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref> *'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref> <!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.--> <!--==N== ==O==--> ==P== <!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>--> *'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" /> ==S== <!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.--> <!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.--> *'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}} *'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref> *'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref> *'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref> *'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==T== *'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref> *'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref> ==U== *'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref> *'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna | align = right | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg | alt1 = | caption1 = umbal | image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg | alt2 = | caption2 = umbal comhshuite }}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref> *'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm</ref> ==X== *'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{síol}} kh2x6ypdmea3cqe63j01fin28i2jo8x 1308673 1308604 2026-04-18T19:36:51Z Conan Wolff 51812 Rewriting the "barraimsitheach - acropetal" entry and providing sources 1308673 wikitext text/x-wiki {{Teimpléad:Athbhreithniú}} Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta. ==A== *'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref> <!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.--> *'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65</ref> *'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref> *'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.--> <!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.--> <!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.--> *'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref> ==B== *'''barraimsitheach''' (''acropetal'' as Béarla)<ref>“barraimsitheach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/barraimsitheach/ga/</ref></br>Ciallaíonn an téarma "Acropetal" go dtosaíonn rud ag fás nó ag forbairt ag an mbun agus go leanann sé aníos i dtreo an bharr.<ref name = "Tropical Forages Glossary">Cook BG, Pengelly BC, Schultze-Kraft R, Taylor M, Burkart S, Cardoso Arango JA, González Guzmán JJ, Cox K, Jones C, Peters M. & International Center for Tropical Agriculture (CIAT), Cali, Colombia and International Livestock Research Institute (ILRI), Nairobi, Kenya. (2020). Glossary. Tropical Forages: An Interactive Selection Tool. 2nd and Revised Edn. Retrieved April 18, 2026, from https://tropicalforages.info/text/entities/glossary.htm</ref> *'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref> ==C== *'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" /> *'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref> *'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref> *'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref> ==D== *'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==E== *'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref> ==F== *'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref> ==G== *'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref> <!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).--> *'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref> <!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.--> ==H== *'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref> ==I== *'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref> *'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref> ==L== *'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref> *'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref> *'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref> *'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref> *'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref> *'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref> ==M== *'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref> *'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref> *'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref> <!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.--> <!--==N== ==O==--> ==P== <!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>--> *'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" /> ==S== <!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.--> <!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.--> *'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}} *'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref> *'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref> *'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref> *'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==T== *'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref> *'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref> ==U== *'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref> *'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna | align = right | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg | alt1 = | caption1 = umbal | image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg | alt2 = | caption2 = umbal comhshuite }}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref> *'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm</ref> ==X== *'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{síol}} 0b7do5zq1pv00kt23x5rlw81emydw7v 1308674 1308673 2026-04-18T19:38:00Z Conan Wolff 51812 /* B */ 1308674 wikitext text/x-wiki {{Teimpléad:Athbhreithniú}} Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta. ==A== *'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref> <!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.--> *'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65</ref> *'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref> *'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.--> <!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.--> <!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.--> *'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref> ==B== *'''barraimsitheach''' (''acropetal'' as Béarla)<ref>“barraimsitheach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/barraimsitheach/ga/</ref></br>Ciallaíonn an téarma ''barraimsitheach'' go dtosaíonn rud ag fás nó ag forbairt ag an mbun agus go leanann sé aníos i dtreo an bharr.<ref name = "Tropical Forages Glossary">Cook BG, Pengelly BC, Schultze-Kraft R, Taylor M, Burkart S, Cardoso Arango JA, González Guzmán JJ, Cox K, Jones C, Peters M. & International Center for Tropical Agriculture (CIAT), Cali, Colombia and International Livestock Research Institute (ILRI), Nairobi, Kenya. (2020). Glossary. Tropical Forages: An Interactive Selection Tool. 2nd and Revised Edn. Retrieved April 18, 2026, from https://tropicalforages.info/text/entities/glossary.htm</ref> *'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref> ==C== *'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" /> *'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref> *'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref> *'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref> ==D== *'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==E== *'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref> ==F== *'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref> ==G== *'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref> <!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).--> *'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref> <!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.--> ==H== *'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref> ==I== *'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref> *'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref> ==L== *'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref> *'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref> *'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref> *'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref> *'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref> *'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref> ==M== *'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref> *'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref> *'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref> <!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.--> <!--==N== ==O==--> ==P== <!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>--> *'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" /> ==S== <!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.--> <!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.--> *'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}} *'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref> *'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref> *'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref> *'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==T== *'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref> *'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref> ==U== *'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref> *'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna | align = right | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg | alt1 = | caption1 = umbal | image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg | alt2 = | caption2 = umbal comhshuite }}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref> *'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm</ref> ==X== *'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{síol}} rtzs2iqklgvyjt9w9lhxi4vd58l0eji 0 123475 1308722 1307600 2026-04-19T00:09:01Z TGcoa 21229 1308722 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} D’ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe Rialtas na hIaráine ar an 28 Feabhra 2026, ionsaí gan choinne a chuir tús le cogadh sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/achrann-ag-scaipeadh-sa-mheanoirthear-i-ndiaidh-ionsaithe-stait-aontaithe-mheiricea-agus-iosrael-ar-an-iarain/|teideal=Achrann ag scaipeadh sa mheánoirthear i ndiaidh ionsaithe Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Iosrael ar an Iaráin|dáta=2026-03-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-03}}</ref> D'fhág an Cogadh muintir na hIaráine idir dhá thine Bhealtaine – tine taobh istigh agus tine taobh amuigh. Bhí muintir na hIaráine ina ngialla ag a rialtas féin, aon uair amháin eile, ach fós féin is é an tromluí is measa acu ar tharla dá gcomharsana de bharr ‘cabhair’ an iarthair.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-iarain-idir-da-thine-bhealtaine-uaireanta-is-fearr-drochrialtas-na-a-bheith-gan-rialtas-ar-bith/|teideal=An Iaráin idir dá thine Bhealtaine – uaireanta is fearr drochrialtas ná a bheith gan rialtas ar bith|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=3 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-04}}</ref> Ag an am céanna bhí Donald Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa [[Caolas Hormuz|Chaolas Hormuz]].<ref name=":17">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-sainnithe-idir-dha-thine-bhealtaine-sa-chaolas-hormuz/|teideal=Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa Chaolas Hormuz|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=18 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Tá tábhacht eacnamaíochta thar na bearta ag baint leis an g[[coigeal]] sin ós tríd a sheachadtar sciar suntasach de sholáthairtí ola agus gáis an domhain.<ref name=":15">{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar á dhéanamh as an nua ag Iosrael ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0318/1563919-ollruathar-a-dheanamh-as-an-nua-ag-iosrael-ar-an-liobain/|date=2026-03-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 7 Aibreán, d’fhógair Trump ‘sos cogaidh’ coicíse.<ref name=":29">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/praghas-na-hola-tite-faoi-bhun-100-aris-tar-eis-fhogra-trump/|teideal=Praghas na hola tite faoi bhun $100 arís tar éis fhógra Trump|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=8 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}</ref> Bhí níos mó ná 2,000 duine maraithe, 28 Feabhra-25 Márta, le hionsaithe ag Iosrael agus na S-A ar an Iaráin. Ina theannta sin, mharaigh Iosrael níos mó ná 1,000 duine sa [[An Liobáin|Liobáin]] agus cuireadh an.ruaig ar na daoine a bhí ina gcónaí i deisceart na tíre, os cionn milliún.<ref>tír bheag atá sa Liobáin, 10,452 km^2, níos lú ná [[Contae an Chláir]], [[Contae Luimnigh]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Contae Thiobraid Arainn]] le chéile, agus daonra 6 milliún ann, nó b'fhéidir seacht milliún, na Palaistínigh agus na teifigh as Siria san áireamh</ref> [[Íomhá:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Fógra de chuid Trump, 28 Feabhra 2026]] [[Íomhá:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump, 1 Márta 2026]] [[Íomhá:132278 cemetery kfar giladi PikiWiki Israel.jpg|clé|mion|220x220px|"Búir Leoin" i Reilig Kfar Giladi san Iosrael]] [[Íomhá:Operation-Roaring-Lion-0014.jpg|clé|mion|220x220px|Sheol Iosrael 200 scairdtrodaire ar an 28 Feabhra 2026, an t-aerfhórsa iomlán (F-16 anseo sa phictiúir seo), ]] [[Íomhá:مشهد لقصف بيت علي خامنئي طهران في الضربات الإسرائيلية في 28 فبراير 2026.webm|clé|mion|270x270px|Ionsaí gan choinne, buaileadh lárionad an rialtais, agus ceanncheathrú [[Ali Khamenei]], 28 Feabhra ]] [[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997841).webm|clé|mion|220x220px|Físeán: ionsaithe na S-A (díolaim)]] [[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Díolaim eile de chuid na S-A (tá go leor ann)]] [[Íomhá:President Trump Participates in a Medal of Honor Ceremony.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump ar an 2 Márta i searmanas bronnta]] [[Íomhá:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (3).jpg|clé|mion|220x220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab]], 28 Feabhra]] [[Íomhá:Funeral of the martyrs of Minab Primary School for Girls 26.jpg|clé|mion|220x220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Tórraimh na gcailíní (cuid) i Minab]] ]] [[Íomhá:Mojtaba Khamenei 2019 (cropped).jpg|clé|mion|272x272px|[[Mojtaba Khamenei]], ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026 (anseo in 2019)]] [[Íomhá:Oil Refinery Fires in Tehran, Iran (CIRA 2026-03-07 - nolabels).gif|clé|mion|220x220px|2026-03-07: íomhá ó spás - tinte ó smacht ar fud Tehran nuair a bhuaileadh na scaglanna ola => thit báisteach dhubh agus nimhiúil ; rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach.]] [[Íomhá:U.S. Central Command - Update from CENTCOM Commander on Operation Epic Fury-.webm|clé|mion|220x220px|Físeán, 3 Márta, aimiréal Brad Cooper, ceannasaí CENTCOM, agus a "huasdátú''"'' (4 nóiméad)]] [[Íomhá:President Trump Gaggles with Press at Joint Base Andrews, Mar. 11, 2026.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump, 11 Márta]] [[Íomhá:President Trump and Vice President JD Vance Participate in Signing Time, Mar. 16, 2026.webm|clé|mion|220x220px|16 Márta: Labhair [[J. D. Vance|JD Vance]] don chéad uair, ag 15n 26s]] == Cúlra == Bhí buairt agus imní ann ó na 2000idí go mbeadh an Iaráin in ann buama núicléach a chur le chéile.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Socrú núicléach idir Meiriceá agus An Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/|date=2015-07-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an Iaráin ag maíomh le fada nach raibh ach spriocanna síochána lena clár núicléach. Ach níor chreid Iosrael riamh an scéal sin. Dúirt na hIaránaigh i gcónaí nach raibh aon airm núicléacha á bhforbairt acu agus gur mar fhoinse fuinnimh amháin a bhí [[úráiniam]] á shaibhriú acu.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Comhráite sa Ghinéiv faoi chlár núicléach na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0620/1519455-comhraite-sa-ghineiv-faoi-chlar-nuicleach-na-hiaraine/|date=2025-06-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Rinneadh [[Socrú núicléach leis an Iaráin|Socrú núicléach leis an Iaráin in 2015]], an [[Socrú núicléach leis an Iaráin|JCPOA]].<ref>''Joint Comprehensive Plan of Action''</ref> D’éirigh na Stáit Aontaithe, faoi stiúir Trump, as an Socrú ar an 8 Bealtaine 2018. Cháin sé an Socrú mar "an margadh is measa riamh". Seach-chogaí a bhí ann go hairithe roimh Meitheamh 2025. Agus buaileadh an Iaráin agus a comhghuaillithe go dona. Theith [[Bashar al-Assad]] [[Cogadh Cathartha na Siria|an tSiria]] sa bhliain 2024. Briseadh [[Cogadh Iosrael-Gaza|Hamas i nGaza]] agus [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iran–Israel proxy conflict|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Iran%E2%80%93Israel_proxy_conflict&oldid=1295737217|journal=Wikipedia|date=2025-06-15|language=en}}</ref> {{Príomhalt|Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025}} I dtús 2026, bhí Iosrael agus na Stáit Aontaithe uilechumhachtach sa réigiún == 28 Feabhra 2026 == Ar an 28 Feabhra, chuir Iosrael tús le "blitzkrieg". Thug Iosrael an t-ainm "Búir Leoin" ar an "oibríocht" (i gcuimhne ar [[Yosef Trumpeldor]], a maraíodh ar an 28 Feabhra 1920 i Cath Tel Hai).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ynet.co.il/news/article/bytb5nxy11g |teideal="שאגת הארי", אחרי "עם כלביא" {{!}} השם והסמליות: "השאגה נשמעת בעולם כולו"|údar=ynet.co.il|dáta=2 Márta 2026}}</ref><ref>Thug Iosrael an t-ainm "Leon ag éirí" (Leabhar na nUimhreacha, caibidil 23, véarsa 24) ar an "oibríocht" [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]]   </ref> Bhí ainm eile ag na Stáit Aontaithe ar an oibríocht, ‘Fiúir Éachtach’ (Epic Fury). Ionsaithe gan choinne, de chuid Iosrael go háirithe, a bhí ann ar an 28 Feabhra. Bhí na Stáit Aontaithe i mbun idirbheartaíochta le Rialtas na hIaráine agus bhí dea-chuma ar an scéal. Ach sárdheis a bhí ann ar an 28 Feabhra; tháinig rialtas na hIaráine le chéile sa ceanncheathrú de chuid an Ayatollah;  bhí barraíocht de thuairim díobh féin acu is cosúil. Ar an gcéad lá, sheol Iosrael 200 scairdtrodaire, gach ceann a bhí acu agus thosaigh na hionsaithe i lár an lae ghil (timpeall 9.45am i dTeheran). Éacht dodhéanta, a cheap na hIaránaigh agus mar sin, ní raibh ceannairí an rialtas ina mbuncair. Mharaigh Iosrael ceannairí polaitiúla agus míleata go leor i lárionad an rialtais:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-and-israel-exact-heavy-toll-on-irans-leaders-8320addf|teideal=Which Iranian Leaders Have Been Killed and Who Survived?|údar=James Benedict, Sune Engel Rasmussen and Benoit Faucon|dáta=2026-03-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-03}}</ref>   * Ayatollah [[Ali Khamenei]].  Maraíodh a iníon agus garmhac chomh maith. Gortaíodh a bhean, Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh agus a mhac, Mojtaba Khamenei (ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026). * Maorghinearál Mohammad Pakpour, Ardcheannasaí,  [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] ([[CGRI]]).<ref>i mBéarla, Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)</ref> * Aziz Nasirzadeh, Aire Cosanta * Mohammad Mohammadi Golpayegani, Ceann Foirne an Ayatollah * Ali Shamkhani, Rúnaí Comhairle Cosanta na hIaráine * Maorghinearál Abdolrahim Mousavi, Ardcheannasaí, Fórsaí Armtha na hIaráine (an t-údarás míleata is airde) * Briogáidireghinearál Aziz Nasirzadeh, Lóistíocht na bhFórsaí Armtha * Briogáidireghinearál Mohammad Shirazi, Ceann Oifig Míleata an Ayatollah * Briogáidireghinearál Hossein Jabal Amelian, Ceann Taighde Míleata (SPND) * Briogáidireghinearál Gholamreza Rezaian, Ceannasaí Faisnéise, Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí ([[CGRI]]) * Saleh Asadi, Ceann Faisnéise agus Straitéise san Arm * agus maraíodh b'fhéidir 60 seasca eile i lárionad an rialtais timpeall 9.45am i dTeheran Buaileadh oifig Uachtarán na hIaráine, Masoud Pezeshkian, in Tehran, ach tháinig sé slán as.      Ar an lá céanna, bhuail na S-A timpeall 1,000 sprioc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/4418826/hegseth-says-epic-fury-goals-in-iran-are-laser-focused/|teideal=Hegseth Says 'Epic Fury' Goals in Iran Are 'Laser-Focused'|údar=war.gov|dáta=2 Márta 2026|dátarochtana=4 Márta 2026}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ar an 15-17 Márta, feallmharaíodh ceannasaí slándála na hIaráine Ali Larijani agus aire faisnéise na hIaráine Esmail Khatib.<ref name=":15" /> '''Spriocanna''' Ba léir ón ráiteas a thug an tUachtarán Donald Trump maidin na chéad ionsaithe go raibh na Meiriceánaigh i bhfabhar athraithe réimis. D’éirigh lena n-iarrachtaí na ceannairí a mharú ach go gairid ina dhiaidh sin thosaigh siad ag tarraingt siar ón sprioc uaillmhianach maidir le hathrú réimis agus leag siad síos roinnt spriocanna éagsúla eile; scrios iomlán a dhéanamh ar chumas na nIaránach diúracán agus drón a sheoladh agus a mhonarú; agus deireadh a chur lena gclár saibhrithe núicléach.<ref name=":17" /> Bhí sprioc sa bhreis ag Iosrael, [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]] a scrios. == An Iaráin == Ar an 28 Feabhra, bhí na mílte ionsaí ón aer déanta ag na Stáit Aontaithe agus Iosrael ar áiteanna fud fad na hIaráine. Bhí go leor de na buamaí á ndíriú ar dheisceart na hIaráine, an ball is boige den tír ós é is gaire do loingeas aerárthach Mheiriceá a bhí suite i Murascaill na Peirse. Mhaígh na hIosraelaigh gur dírithe ar ionaid mhíleata a bhí na buamaí. Ach ba mhór an damáiste comhthaobhach. Mar shampla, ar an 28 Feabhra, [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|buaileadh an scoil Shajareh Tayyebeh (An Crann Maith)]] in Minab i gCúige Hormozgan.  Maíonn na meáin san Iaráin gur maraíodh timpeall 168-180 duine, páistí cuid mhór díobh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school attack|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_attack&oldid=1343206898|journal=Wikipedia|date=2026-03-12|language=en}}</ref> Bhí 170 cailín, 7 go 12, sa bhunscoil ag an am.Buaileadh ospidéal in aice leis an scoil chomh maith. Bhí an scoil mar bhunáit den [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] go dtí 2013.  Ní raibh an sprioc nuashonraithe, is cosúil.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school airstrike|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_airstrike&oldid=1341572830|journal=Wikipedia|date=2026-03-03|language=en}}</ref> {{Príomhalt|Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026}} Bhí sé ráite go neamhbhalbh ag Meiriceá agus ag Iosrael go dteastaíonn uathu bonneagar na hIaráine a scriosadh – bonneagar míleata, nó bonneagar sibhialta, nó an dá rud, ní léir. Dúirt ionadaithe an charthanais san Iaráin go ndearnadh damáiste idir 28 Feabhra-9 Márta do 19,000 aonad sibhialtach ó thosaigh an bhuamáil, ar aonaid chónaithe 16,000 acu agus ar aonaid tráchtála na 3,000 eile.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title='Luach $5.6 billiún d'airm scaoilte ag Meiriceá leis an Iaráin'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562621-luach-5-6-billun-dairm-scaoilte-ag-meiricea-leis-an-iarain/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mar le rún sin Mheiriceá agus Iosrael réimeas na hIaráine a threascairt, ní cosúil go bhfuil mórán gluaiseachta faoi ó tá na húdaráis ag teacht roimh aon ghrúpaí frithrialtais a mbeadh sé ar intinn acu teacht le chéile chuige sin.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Tehran, Béiriút buamáilte go trom arís aréir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562774-tehran-beiriut-buamailte-go-trom-aris-areir/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí a gcuid tithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin ar an 12 Márta agus iad sa tóir ar bhráite sábháilte ó bhuamaí Iosrael agus na Stát Aontaithe (áisíneacht dídeanaithe na Náisiún Aontaithe a chuir an meastachán maidir le líon na dteifeach ar fáil).<ref name=":8" />  == An Liobáin agus Siria == Thug an Cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael an ruaig a chur an an daonra i ndeisceart an Liobáine. Ní raibh an rún ag Iosrael, a mhaígh an rialtas, ach an ruaig a chur ar an grúpa míleata Hezbollah, eagraíocht a dtacaíonn an Iaráin leis. Ach thug an cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael chun an Liobáin a scrios. Thug Hezbollah a n-aghaidh ar Iosrael; sna chéad laethanta de mhí an Mhárta, scaoileadh diúracáin agus buaileadh bunáiteanna leis na hIosraelaigh in [[Ardáin Ghóláin]] sa tSiria agus i dtuaisceart Iosrael, gan mórán damáiste. Theilg scairdeitleáin na nIosraelach diúracáin le hionaid éagsúla ar fud na tíre gach lá, na comharsanachtaí Siacha go háirithe i ndeisceart na tíre, ach fiú ceantair cónaithe i lár Bhéiriút.  Buamáil thréan a bhí ann ar cheantar dlúthchónaithe lán d'árasáin agus de shiopaí beaga,  Bhuail buamaí Iosrael lár na príomhchathrach, áit nach bhfuil i ngaobhar dhaingean Hezbollah ó dheas de Bhéiriút.<ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-scortha-maraithe-no-go-gortaithe-sna-hionsaithe-is-deanai-ar-beirut/|teideal=Na scórtha maraithe nó go gortaithe sna hionsaithe is déanaí ar Beirut|dáta=2026-03-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Bhuamáil Iosrael an bonneagar sibhialta, áiseanna sláinte, bóithre agus droichid ina measc.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=Ionsaithe tréana á ndéanamh ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563407-ionsaithe-treana-a-ndeanamh-ar-an-liobain/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh na hIosraelaigh gur ar lucht Hezbollah a bhí a gcuid arm dírithe ach ní raibh a n-amas ró-chruinn.<ref name=":10">{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar na hIaráine á leacú tuilleadh ag Iosrael, Meiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0313/1563219-bonneagar-na-hiaraine-a-leacu-tuilleadh-ag-iosrael-meiricea/|date=2026-03-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuir Iosrael saighdiúirí thar teorainn isteach i ndeisceart na Liobáine, [[UNIFIL|áit a raibh saighdiúirí na hÉireann ar dualgas síochána leis na Náisiúin Aontaithe]].<ref name=":0" /> Dúirt Rialtas na Liobáine go raibh 570 duine maraithe ag fórsaí Iosrael sa tír idir 28 Feabhra - 9 Márta agus bhí 760,000 duine curtha as a mbailte.<ref name=":3" /> Tugadh "pionós comhchoiteann" ar easáitiú éigeantach an phobail seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/6/israel-extending-gaza-playbook-to-lebanon-charity-warns|teideal=Israel extending ‘Gaza playbook’ to Lebanon, charity warns|údar=Al Jazeera Staff|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> <ref>{{Lua idirlín|url=https://thewire.in/world/the-world-watches-as-israel-destroys-lebanon-implementing-a-doctrine-of-war-crimes|teideal=The World Watches as Israel Destroys Lebanon, Implementing a Doctrine of War Crimes|language=en|work=The Wire|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> D'fhoilsigh [[Human Rights Watch]] tuairisc ag léiriú fianaise gur bhain Iosrael leas as an nimh fosfar bán i gceantair ina bhfuil cónaí ar dhaoine i ndeisceart na Liobáine (mar a tharla le linn DF 2023-Bealtaine 2024) (9 Márta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/03/09/lebanon-israel-unlawfully-using-white-phosphorus|teideal=Lebanon: Israel Unlawfully Using White Phosphorus {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-03-09|language=en|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=22 duine maraithe, 117 leonta ag fórsaí Iosrael i mBéiriút|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1011/1474867-22-duine-maraithe-117-leonta-ag-forsai-iosrael-i-mbeiriut/|date=2024-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>   Maíodh go raibh  coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na daonnachta á ndéanamh ag na hIosraelaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098|teideal=Nearly 700,000 displaced in Lebanon as Middle East crisis escalates {{!}} UN News|dáta=2026-03-09|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://globalvoices.org/2026/03/12/from-gaza-to-lebanon-and-iran-the-normalization-of-atrocity/|teideal=From Gaza to Lebanon and Iran: The normalization of atrocity|dáta=2026-03-12|language=en|work=Global Voices|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.justsecurity.org/133550/illegality-israels-military-campaign-lebanon/|teideal=The Illegality of Israel’s Military Campaign in Lebanon|údar=Adil Ahmad Haque|dáta=2026-03-11|language=en-US|work=Just Security|dátarochtana=2026-03-13}}</ref>    I ndeisceart na Siria, bhuail Iosrael spriocanna ó am go ham, ina measc ionad ceannais agus bunáit mhíleata de chuid réimeas na tíre sin.<ref name=":18">{{Luaigh foilseachán|title=Tuilleadh ionsaithe i Murascaill na Peirse thar oíche|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0320/1564329-tuilleadh-ionsaithe-i-murascaill-na-peirse-thar-oiche/|date=2026-03-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 8 Aibreán, thug Uachtarán Trump le fios nach raibh an Liobáin clúdaithe sa sos cogaidh a tháinig i bhfeidhm ar an 7 Aibreán. Dúirt an tUachtarán Trump gur "achrann eile" é an troid in aghaidh Hezbollah.<ref name=":37">{{Luaigh foilseachán|title="Tá Caolas Hormuz fós dúnta", a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Tíortha Arabacha == Sna laethanta dár gcionn, bhí ionsaithe déanta ag an Iaráin ar fud an Mheánoirthir, tíortha Arabacha atá fabhrach do Mheiriceá go háirithe.<ref name=":0" /> Scaoil na hIaránaigh sailbhí drón le tíortha comharsanachta gach lá.  Cé nach bhearnaigh ach an corrcheann acu na córais chosanta, is mór an díobháil a rinne siad. Mar shampla  bhuail dhá dhrón Ambasáid na Stát Aontaithe i bpríomhchathair na hAraibe Sádaí, [[Riyadh]], agus scrios ceann dá mbuamaí foirgneamh i mbunáit le hArm Mheiriceá i mBairéin. D’ionsaigh an Iaráin  ionaid bhreosla in Óman agus i gCatar agus  scaglann ola san Araib Shádach srl.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='131 cathair san Iaráin ionsaithe ag fórsaí Mheiriceá, Iosrael'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561157-131-cathair-san-iarain-ionsaithe-ag-forsai-mheiricea-iosrael/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === '''Iaráic''' === Bhris cogadh cathartha amach. Ina theannta sin, mharaigh ionsaithe de chuid na hIaráine daoine san Iaráic, saighdiúirí Francacha san áireamh, a bhí ag troid in aghaidh [[ISIS]] ([[An Stát Ioslamach|Stát Ioslamach]] nó nó [[Daesh]], mar chuid den Oibríocht Chammal. == Iosrael == Bhí aer-ruathair le cloisteáil ar fud na tíre ar fud na tíre ó am go ham, agus ionsaithe sliogáin i dtuaisceart na tíre (roicéid de chuid Hezbollah). Maraíodh cúpla duine. == An Phalaistín == Thug an cogadh san Iaráin leithscéal do lonnaitheoirí Giúdacha ionsaí a dhéanamh ar Phalaistínigh sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].<ref name=":11">{{Luaigh foilseachán|title=Ceathrar maraithe ag fórsaí Iosrael ar an mBruach Thiar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563552-ceathrar-maraithe-ag-forsai-iosrael-ar-an-mbruach-thiar/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c620vwl97vyo|teideal=EU and UK demand Israel stop surge in West Bank settler violence|dáta=2026-03-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> == Cúrsaí eacnamaíochta == Gan trácht ar an scrios agus an marú, bhí deasca eacnamaíochta na corraíola ag cur isteach ar thíortha an domhain, lena n-áirítear na tíortha atá ag cur an chogaidh ar an Iaráin.<ref name=":12">{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin á slacairt an athuair ag fórsaí Iosrael|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0316/1563642-an-iarain-a-slacairt-an-athuair-ag-forsai-iosrael/|date=2026-03-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuaigh praghsanna ola agus gáis in airde go pras ar na margaí idirnáisiúnta mar gheall ar an réabadh.   $82 a bhí ar bhairille Brent ar an 3 Márta, (ardú de $10 ó 27 Feabhra) agus $98-$115 ar an 9 Márta.  Dúnadh an scaglann ola is mó san Araib Shádach.  Ar an 2 Márta, bhí  thart ar 150 long i dteannta i g[[Caolas Hormuz]] idir an Iaráin agus Óman, tancaeir ola ina measc.  Is tríd an muinceann uisce sin a sheachadtar an cúigiú cuid de sholáthairtí ola an domhain agus an cúigiú cuid de ghás leachtaithe an domhain ach aon lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Praghas ola ardaithe agus tancaeir sáinnithe i gCaolas Hormuz|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561247-pragas-ola-ardaithe-agus-tancaeir-sainnithe-i-gcaolas-hormuz/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh Trump ar an 10 Márta gur luach $5.6 billiún d'airm a bhí caite ag fórsaí Mheiriceá san fheachtas in aghaidh na hIaráine ón 28 Feabhra - 9 Márta.<ref name=":3" /> Ansin mhaígh an Peinteagán gur luach $11 billiún a bhí caite in iomlán ar feadh sé lá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-latest-news-today-us-trump-live-6b3qrtql5|teideal=We’re not stopping till the job is done, pledges Trump — as it happened|údar=David Charter, Washington {{!}} Kelly Rissman, US reporter {{!}} David Harding {{!}} Joshua Thurston {{!}} Samer Al-Atrush, Middle East Correspondent|dáta=2026-03-12|language=en|work=www.thetimes.com|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> Ar an 11 Márta, d'fhógair an Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh go gcuirfí ar an margadh idirnáisiúnta 400 milliún bairille ola ó stoc cúltaca bhallstáit na heagraíochta ( is ionann 400 milliún bairille agus an tríú cuid den stoc cúltaca uile).<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=400 milliún bairille ola ón gcúlstoc le cur ar an margadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562798-400-milliun-bairille-ola-on-gculstoc-le-cur-ar-an-margadh/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>1.2 billiún bairille ola a bhí i stoc cúltaca na Gníomhaireachta Idirnáisiúnta Fuinnimh ag an am, a bhfuil 32 ballstát ann, agus coinnítear i dtaisce é ar eagla na héigeandála domhanda. </ref> Ina theannta sin, bhí cead tugtha ag Trump do thíortha eile ola a cheannach ó thancaeir Rúiseacha a bhí faoi choinneáil i gcalafoirt éagsúla ar fud an domhain,<ref name=":10" /> trí na smachtbhannaí ar ola na Rúise a mhaolú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-i-sainn-maidir-le-cogadh-na-hiaraine/|teideal=Trump i sáinn maidir le cogadh na hIaráine|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=16 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}</ref> Chuir an beart seo fearg ollmhór ar an Úcráin agus ar an Aontas Eorpach. Ní raibh Caolas Hormuz dúnta go hiomlán - lig na Stáit Aontaithe tancaeir ola na Síne dul isteach is amach le linn an chogaidh.<ref name=":14">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/freagra-patuar-ar-eileamh-trump-go-gcuirfi-longa-cogaidh-chuig-caolas-hormuz/|teideal=Freagra patuar ar éileamh Trump go gcuirfí longa cogaidh chuig Caolas Hormuz|dáta=2026-03-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}</ref> === Truailliú === Ar an 7/8 Márta 2026, bhuail Iosrael na scaglanna ola ar fud Tehran. Chuaigh na tinte ó smacht agus bhí scamall dubh deataigh os cionn Tehran ag agus súiche brocach ina bhrat ar na sráideanna de bharr ionsaithe a rinneadh ar stórais ola.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stad-ar-bith-ar-ionsaithe-dron-agus-diuracan/|teideal=Stad ar bith ar ionsaithe drón agus diúracán|dáta=2026-03-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> Ansin thit báisteach dhubh agus nimhiúil''.''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=‘Black rain’ in Tehran — what are the health effects?|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00800-9|journal=Nature|date=2026-03-11|issn=1476-4687|doi=10.1038/d41586-026-00800-9|language=en|author=Rachel Fieldhouse, Mohana Basu}}</ref> Rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach, pionós comhchoiteann mar a tharla sa Liobáin agus Gaza.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/08/dark-like-our-future-iranians-describe-scenes-of-catastrophe-after-tehrans-oil-depots-bombed|teideal=‘Dark, like our future’: Iranians describe scenes of catastrophe after Tehran’s oil depots bombed|údar=theguardian.com|dátarochtana=12-03-2026}}</ref> [[Íomhá:Iran propaganda LEGO AI video on 2026 Iran war.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: bolscaireacht de chuid na hIaráine, 10 Márta 2026]] [[Íomhá:President Trump Easter Lunch White House April 1 2026.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump ar an 1 Aibreán]] [[Íomhá:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: scrios Iosrael [[sionagóg]] i dTehran ar an 7 Aibreán<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Destruction of the Rafi'-Nia synagogue|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Destruction_of_the_Rafi%27-Nia_synagogue&oldid=1347796670|journal=Wikipedia|date=2026-04-08|language=en}}</ref>]] == Polaitíocht == Ar an 1 Márta, mhaígh Donald Trump go raibh “diúracáin fadraoin agus airm núicléacha ag an Iaráin a bheadh ina mbagairt uafásach do gach Meiriceánach”.  D’áitigh lucht a cháinte gur as a chonlán fhéin, i gcomhar le hIosrael, a rinne Trump an t-ionsaí agus nach raibh aon chríoch shoiléir oibrithe amach ina aigne aige, agus gur anord níos measa a tharlódh dá bharr sa réigiún. Thug  Rialtas na Breataine cead d'fhórsaí Mheiriceá leas a bhaint as bunáiteanna aeir sa Bhreatain agus iad ar a mbealach chun na Murascaille, “ar chúinsí cosanta”.  Ansin rinneadh  ionsaí dróin ar bhunáit mhíleata leis an mBreatain sa Chipir.<ref name=":0" /> Cáineadh an cogadh go hidirnáisiúnta, agus dhiúltaigh an Spáinn do Mheiriceá úsáid a bhaint as bunáiteanna míleata atá roinnte idir an dá thír.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/7-m%C3%A1rta-2026-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000753770820|teideal=Nuacht Mhall, (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=7 Márta 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Thug an Ríocht Aontaithe cead. Ar an 8 Márta, ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] mar an Ayatollah nua.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c78xxg05w0zo|teideal=Who is Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader?|dáta=2026-03-08|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Gortaíodh é ar an 28 Feabhra agus maraíodh a thuistí agus a bhean. Níor tháinig sé os comhair an phobail. == Taidhleoireacht == Ar an 1 Márta, mhaígh an tUachtarán Trump inné go raibh ceannairí na hIaráine i dteagmháil leis chun cúrsaí a phlé ach dúirt Ali Larijani, an t-oifigeach slándála náisiúnta is sinsearaí san Iaráin ag an am, agus a bhí fós beo, nach ndéanfadh an Phoblacht Ioslamach aon idirbheartaíocht leis na Stáit Aontaithe. De réir pobalbhreith de chuid Reuters/Ipsos ag an am, ní raibh ach 27% de Mheiriceánaigh ag tacú le hionsaithe na Stát Aontaithe ar an Iaráin agus marú an cheannaire agus mheas thart ar a leath, duine as gach ceathrar Poblachtánach ina measc, go raibh tóir rómhór ag Trump ar an neart míleata.<ref name=":0" /> I ndiaidh seachtain de chogadh san Mheánoirthear, bhí leithscéal déanta ag Uachtarán na hIaráine, [[Masoud Pezeshkian]], as ionsaithe a rinneadh ar thíortha eile timpeall Mhurascaill na Peirse. Dúirt sé nach ndéanfaí ionsaí ar thír ar bith nach bhfuil ag ionsaí na hIaráine.<ref name=":2" /> Ach lean ionsaithe na hIaráine ar aghaidh. Bhí Pezeshkian gan chumhacht Tuairiscíodh go raibh an Rúis ag cur eolas faisnéise ar fáil don Iaráin. Bhí sé seo ag teacht salach ar fad ar ról Mheiriceá i g[[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Cogadh na hRúise san Úcráin]] <ref name=":10" />. Ar an 17 Márta, thug Donald Trump ropadh faoina chomhghuaillithe in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]] [ECAT] a dhiúltaigh dá iarratas go dtabharfaidís cúnamh do Mheiriceá le Caolas Hormuz a oscailt do loingeas.<ref name=":16" /> Ar an 18 Márta, rinne aerfhórsa Iosrael ruathar ar an ngáscheantar is mó ar domhan ar chósta thiar theas na hIaráine. Ansin bhagair Trump go scriosfaí stáisiúin cumhachta na hIaráine muna "n-osclófaí go hiomlán" Caolas Hormuz . D'ardaigh praghas gáis go suntasach ar fud an domhain agus tháinig scaoll sna margaí dá bharr.<ref name=":20" /> Ar an 23 Márta, mhaígh Trump go raibh "comhráití maithe agus fiúntacha" ann leis an Iaráin. Thug Trump na margaí chun suaimhnis. Ach bhí [[trádáil cos istigh]] ann is cosúil. Tharla bisiú ollmhór ar scaireanna díreach roimh an cúpla focal de chuid Trump.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-today-dow-sp-500-nasdaq-03-24-2026/card/mystery-jump-in-oil-trading-ahead-of-trump-post-draws-scrutiny-56sgwdXtlOlonqIKDsL6|teideal=Mystery Jump in Oil Trading Ahead of Trump Post Draws Scrutiny|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbsnews.com/news/insider-trading-oil-futures-trump-iran-post/|teideal=Oil trades surged just before Trump's post on Iran talks. Some experts are suspicious. - CBS News|dáta=2026-03-24|language=en-US|work=www.cbsnews.com|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> Ansin shéan Tehran gur tharla a leithéid de chomhrá ná de chainteanna, ag tabhairt '[[bréagnuacht]]' ar ráiteas Uachtarán na S-A.<ref name=":22">{{Luaigh foilseachán|title=Diúracáin á radadh ar Iosrael, cainteanna Trump séanta ag Tehran|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0324/1564922-diuracain-a-radadh-ar-iosrael-cainteanna-trump-seanta-ag-tehran/|date=2026-03-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Caithfidh sé gur ag margaíocht leis féin a bhí Trump, ar Rialtas na hIaráine le teann searbhais. Ar aon chuma, a dúirt na hIaránaigh, níor lú leo ná an sioc dul chun cainte leis an bhfear céanna.<ref name=":23">{{Luaigh foilseachán|title=An spéir ina caor thine sa Mheánoirthear arís ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565099-an-speir-ina-caor-thine-sa-mheanoirthear-aris-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Fágadh drochbhail ar na margaí aon uair amháin eile (thit na scaireanna arís, agus d'ardaigh praghas an ola). Ar an 6-7 Aibreán, shéan an Teach Bán go raibh Meiriceá ag breithniú airm núicléacha a chaitheamh leis an Iaráin. Rinne Trump bagairtí uafásacha agus labhair LeasUachtarán JD Vance faoi "uirlisí a bheith ag na Fórsaí Armtha nár bhain muid leas astu fós". B'éigean don Réimeas i Washington an "soiléiriú" a dhéanamh níos déanaí.<ref name=":30">{{Luaigh foilseachán|title=Clabhsúr iomlán ar an gcogadh ón Iaráin, ag séanadh sprioc Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0406/1566930-deireadh-leis-an-gcogadh-on-iarain-ag-seanadh-sprioc-trump/|date=2026-04-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":31">{{Luaigh foilseachán|title=Meiriceá ag séanadh go scaoilfidh siad airm núicléacha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0407/1567072-meiricea-ag-seanadh-go-scaoilfidh-siad-airm-nuicleach/|date=2026-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Sos cogaidh === Tar éis 40 lá trodaíochta, dúirt Trump ar a shuíomh meán sóisialta féin, [[Truth Social]], ar an 7 Aibreán go mbeadh sos cogaidh i bhfeidhm ‘ar an dá thaobh’ ar feadh coicíse agus go n-osclófaí Caolas Hormuz “ina iomláine, láithreach bonn agus go sábháilte”.<ref name=":29" /> Ach dheimhnigh Rialtas na hIaráine go raibh smacht aige i gcónaí ar Chaolas Hormuz. Thug sé rabhadh go scriosfar aon long a sheolfar trí Chaolas Hormuz gan chead na hIaráine a fháil ar dtús.<ref name=":32">{{Luaigh foilseachán|title="Tá Caolas Hormuz fós dúnta", a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> In ainneoin sos cogaidh, rinne Iosrael sraith mórionsaithe ar an Liobáin ar an 8 Aibreán.<ref name=":33">{{Luaigh foilseachán|title=Sraith mórionsaithe ar an Liobáin inniu, in ainneoin sos cogaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567240-sraith-morionsaithe-ar-an-liobain-inniu-in-ainneoin-sos-cogaidh/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt aireacht sláinte na Liobáine ar maidin gur maraíodh 300 duine. Bhí an Iaráin míshásta nach raibh stop curtha ag Iosrael lena n-ionsaithe ar an Liobáin. Dhún an Iaráin an Caolas arís i bhfianaise ionsaithe Iosrael ar an Liobáin, agus in ainneoin sos cogaidh a bheith aontaithe.<ref name=":37" /> Dúirt Príomhaire na Spáinne, Pedro Sanchez, "Níl an Spáinn chun bualadh bos mór a thabhairt dóibh siúd a chuir an domhan trí thine díreach toisc gur tháinig siad ar an láthair le buicéad."<ref name=":34">{{Luaigh foilseachán|title=Fáilte curtha roimh an sos cogaidh sa mheánoirthear|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567162-failte-curtha-roimh-an-sos-cogaidh-sa-mheanoirthear-ag-ceannairi/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Coireanna === Dúirt Ardchoimisinéir um Chearta an Duine na Náisiún Aontaithe, Volker Turk, gur coireanna cogaidh a bhí sna hionsaithe ar infreastruchtúir sibhialtach mar go sháraigh siad an sainmhíniú beacht atá ar spriocanna míleata.<ref name=":24">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-ar-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúir fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá|dáta=2026-03-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> D'ionsaigh Iosrael agus na S-A droichid, traein agus bonneagar eile.<ref>Ar an 6 Márta, d'fhógair PríomhAire Iosrael Benjamin Netanyahu go raibh an tír sin tar éis ionsaithe buamála a dhéanamh ar iarnróid agus ar dhroichid "a bhíonn á n-úsáid ag Garda na Réabhlóide (sárfhórsaí Arm na hIaráine).</ref> Coir cogaidh a bhí ina leithéid a mhaígh saineolaithe ar an dlí idirnáisiúnta.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2026/apr/03/us-war-crimes-iran-civilian-infrastructure-international-law-school-strike|teideal=Is the US committing war crimes by targeting Iran’s civilian infrastructure?|údar=Peter Beaumont|dáta=2026-04-03|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/04/08/questions-and-answers-us-israel-iran-and-the-laws-of-war|teideal=Questions and Answers: US, Israel, Iran, and the Laws of War {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-04-08|language=en|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://docs.un.org/en/S/2026/130|teideal=An official letter from the Permanent Representative of Iran to the UN (S/2026/130) formally accused the United States and Israel of committing war crimes through the systematic and intentional destruction of vital civilian infrastructure.|údar=United Nations Security Council|work=docs.un.org|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/|teideal=Iran: President Trump’s apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes|dáta=2026-04-07|language=en|work=Amnesty International|dátarochtana=2026-04-08}}</ref> [[Íomhá:Donald_Trump_condemns_Pope_Leo_XIV.png|clé|mion|220x220px|Ráiteas de chuid Trump, 12 Aibreán 2026]] I mí Aibreáin 2026, bhí an Pápa faoi ionsaí ag an [[Uachtarán Trump]] agus a chomhghuaillithe as diúltú tacú leis an g[[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|cogadh san Iaráin]]. Bhí rialtas Trump ag iarraidh a chogadh san Iaráin a léiriú mar “chogadh cóir”, cogadh tacaithe ag diagacht Chríostaí. Bhí easaontas láidir déanta ag an bPápa, áfach, ag rá nach n-éisteann Íosa “le paidreacha na ndaoine a théann i mbun cogaidh”. Bhí cáineadh déanta ag an Pápa Leo ar cheannairí a chaitheann billiúin ar chogaí agus dúirt sé go raibh an domhan “á scriosadh ag dornán tíoránach” i ráiteas thar a bheith láidir le linn cuairte ar Chamarún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-aibre%C3%A1n-2026-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000762165654|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> [[Íomhá:The_"Arabella_C"_at_Foynes_(July_2002)_-_geograph.org.uk_-_4719239.jpg|clé|mion|220x220px|lárionaid dáileacháin ola i bh[[Faing]], [[Calafort Faing]]]] [[Íomhá:The_"Thun_Gemini",_Belfast_(September_2018)_-_geograph.org.uk_-_5911750.jpg|clé|mion|220x220px|An tancaeir "Thun Gemini"; ní raibh sí in ann a lastas a dhíluchtú ag lárionaid dáileacháin ola Circle K i nGaillimh. Bhí an taincéir ar ancaire i gCuan na Gaillimhe agus sé mhilliún líotar ola ar bord aici, breosla nach rabhthas ábalta a thabhairt i dtír ag calafort na Gaillimhe.]] == Éire == Bhí  suas le 20,000 as Éireann  ina gcónaí i stáit na Murascaille in 2026. Bhí sé i gceist ag an Rialtas na hÉireann teacht i gcabhair ar shaoránaigh de chuid na hÉireann a bhí ina gcónaí sa Mheánoirthear nó a bhí ar cuairt ar an réigiún.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Níl an réabadh san Iaráin ach ina thús' – Trump, Rubio|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0303/1561364-nil-an-reabadh-san-iarain-ach-ina-thus-trump-rubio/|date=2026-03-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath.<ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|title=Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath. Bí seo an chéad eitilt as an taobh sin den domhan ó thosaigh na Stáit Aontaithe agus Iosrael a gcuid ionsaithe ar an Iaráin.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22590173-eoghan-corry-eagarthoir-na-hirise-air-travel/|language=ga-IE|author=Eoghan Corry : Eagarthóir na hirise Air & Travel. / RnaG - Nuacht a hAon|date=5 Márta 2026}}</ref> Mhaígh an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aerfort na Sionainne á úsáid ag eitleáin de chuid aerfhórsa na Stát Aontaithe a bhí páirteach sa bhfeachtas buamála.<ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|title='Níl aerfort na Sionainne á úsáid ag aerfhórsa Mheiriceá'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563556-nil-aerfort-na-sionainne-a-usaid-ag-aerfhorsa-mheiricea/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> D'ardaigh ola tí ó €500 ar 500 lítear i mí Feabhra go €900 ar an 20 Márta. D'ardaigh díosal ó €1.80 an lítear go €2.25 agus bhí peitril é féin tuairim is €2 an lítear.<ref name=":21" /><ref name=":25">{{Luaigh foilseachán|title=Praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565100-praghas-breosla-tite-i-staisiuin-seirbhisi-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref name=":26">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/pacaiste-tacaiochta-fogartha-ag-an-rialtas-le-dul-i-ngleic-le-costas-ola/|teideal=Pacáiste tacaíochta fógartha ag an rialtas le dul i ngleic le costas ola|údar=Eagarthóir|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> Thit praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ar fud na tíre nuair a laghdaíodh an dleacht mháil a ghearrtar ar pheitreal agus ar dhíosal <ref name=":19">{{Luaigh foilseachán|title=Tarlóirí sásta go bhfaighidh siad 'tacaíocht mhór' ón Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564117-tarloiri-bothair-ag-bagairt-dul-i-muinin-na-hagoidiochta/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tháinig 2% d'ardú ar an meán ar phraghsanna do thomhaltóirí sa chéad choicís de mhí an Mhárta, agus ardú de 11% ar phraghsanna fuinnimh i gcaitheamh an achair sin.<ref name=":27">{{Luaigh foilseachán|title=1.8% d'ardú ar phraghsanna sa chéad choicís de Mhárta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565859-1-8-dardu-ar-phraghsanna-sa-chead-choicis-de-mharta/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí feirmeoirí atá ag an ardú as miosúr a tháinig ar phraghas [[Leasachán|leasacháin]].<ref name=":28">{{Luaigh foilseachán|title=Imní go mbeidh feirmeoirí as leasachán gan mhoill|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565858-imni-go-mbeidh-feirmeoiri-as-leasachan-gan-mhoill/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 2 Aibreán, dúirt an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aon mheas aige ar chaint dhíblí Trump, go háirithe a ndúirt sé faoin Iaráin "a ath-chlochaoisiú" le buamaí. "Níl glacadh ar bith le caint mar é", arsa an Taoiseach. "Níl muintir na hIaráine freagrach as an gcogadh agus caithfear iad a chosaint [seachas iad a dhealbhú]", a dúirt sé.<ref name=":35">{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt an Iaráin a chlochaoisiú le buamaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0402/1566415-trump-ag-bagairt-an-iarain-a-chlochaoisiu-le-buamai/|date=2026-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 7-10 Aibreán, [[Aighneas an bhreosla 2026|eagraíodh agóidí ar fud na hÉireann]] i gcoinne an chostais [[breosla]].<ref name=":36">{{Luaigh foilseachán|title=Tá na hagóidí breosla "mícheart" a deir an Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567197-ta-na-hagoidi-breosla-micheart-a-deir-an-taoiseach/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Príomhalt|Aighneas an bhreosla 2026}} == Féach freisin == * [[Cogadh Iosrael-Gaza]] * [[Hezbollah]] * [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]] * [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] * [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab, 2026]] == Nuacht == 2 Márta<ref name=":0" /> 3 Márta 4 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Long chogaidh leis an Iaráin pollta, curtha síos|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561632-long-chogaidh-leis-an-iarain-pollta-curtha-sios/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Liobáin agus an Iaráin á dtuairgneáil tuilleadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561547-an-liobain-agus-an-iarain-a-dtuairgneail-tuilleadh/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":02" /> 5 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Rún ag Iosrael múr a dhéanamh de bhonneagar na hIaráine'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561750-run-ag-iosrael-mur-a-dheanamh-de-bhonneagar-na-hiaraine/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ardú ar phraghas breosla: daoine 'á bhfeannadh'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561834-ardu-ar-phraghas-breosla-daoine-a-bhfeannadh/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":7" /> 6 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/sam-meaite-ar-chogadh-fada-agus-an-iarain-ag-seasamh-an-fhoid/|teideal=SAM meáite ar chogadh fada agus an Iaráin ag seasamh an fhóid|údar=Eoin Ó Murchú (Páirtí Cumannach Éireann)|dáta=2026-03-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cairteitilt Rialtais ó Ómán go hÉirinn tráthnóna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0306/1561992-cairteitilt-rialtais-o-oman-go-heirinn-trathnona/|date=2026-03-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 9 Márta<ref name=":6" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iosrael fós ag ionsaí na hIaráine agus Tehran fós ag freagairt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0309/1562411-iosrael-fos-ag-ionsai-na-hiaraine-agus-tehran-fos-ag-freagairt/|date=2026-03-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 10 Márta<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imni-faoi-stadas-na-teanga-in-ollscoil-na-gaillimhe-agus-post-mor-eile-fogartha-gan-riachtanas-gaeilge/|teideal=‘An lá is déine ionsaithe fós againn ar an Iaráin’ – Rúnaí Cosanta na Stát Aontaithe|dáta=2026-03-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: 'cogadh beagnach thart' nó 'níl deireadh leis fós'?|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562572-an-iarain-cogadh-beagnach-thart-ach-nil-deireadh-leis-fos/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 11 Márta<ref name=":5" /><ref>{{Lua idirlín|teideal=Ní ligfear ‘an lítear amháin féin ola’ trí Chaolas Hormuz – an Iaráin|url=https://tuairisc.ie/ni-ligfear-an-litear-amhain-fein-ola-tri-chaolas-hormuz-an-iarain/|work=Tuairisc.ie|dáta=2026-03-11|dátarochtana=2026-03-12|language=ga-IE}}</ref><ref name=":4" /> 13 Márta<ref name=":10" /> 12 Márta<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://sceal.ie/2026/03/a-dtithe-treigthe-ag-breis-is-3-2-milliun-duine-san-iarain/|teideal=A dtithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin|údar=Tuairisc|dáta=2026-03-12|language=ga-IE|work=Scéal|dátarochtana=2026-03-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar eile á dhéanamh ag fórsaí Iosrael ar an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0312/1563010-ollruathar-eile-a-dheanamh-ag-forsai-iosrael-ar-an-iarain/|date=2026-03-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 13 Márta 14 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Oileán Kharg tagtha faoi thréanionsaí ó fhórsaí Mheiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563462-oilean-kharg-tagtha-faoi-threanionsai-o-fhorsai-mheiricea/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}</ref><ref name=":9" /> 15 Márta<ref name=":13" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Breis ionsaithe á mbeartú ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563512-breis-ionsaithe-a-mbeartu-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":11" /> 16 Márta<ref name=":12" /><ref name=":14" /> 17 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin in uachtar i gcruinniú an Tí Bháin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0317/1563859-an-iarain-in-uachtar-i-gcruinniu-an-ti-bhain/|date=2026-03-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 18 Márta<ref name=":15" /><ref name=":17" /><ref name=":16" /> 19 Márta<ref name=":20">{{Luaigh foilseachán|title=Trump míshásta faoi ionsaí ar gháscheantar san Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564115-trump-mishasta-faoi-ionsai-ar-ghascheantar-san-iarain/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":19" /> 20 Márta<ref name=":18" /> 23 Márta<ref name=":21">{{Luaigh foilseachán|title=Laghdú ar dhleacht mháil, pheitril & díosail á phlé ag an Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564736-laghdu-ar-dhleacht-mhail-pheitril-diosail-a-phle-ag-an-rialtas/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sos 5 lá ar ionsaithe SAM ar stáisiúin leictreachais na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564755-sos-5-la-ar-ionsaithe-sam-ar-staisiuin-leictreachais-na-hiaraine/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref name=":24" /> 24 Márta<ref name=":22" /> <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iosrael-agus-an-iaraic-a-ruscadh-ag-diuracain-malairt-sceil-ag-na-stait-aontaithe-agus-an-iarain-faoi-chainteanna/|teideal=Iosrael agus an Iaráic á rúscadh ag diúracáin, malairt scéil ag na Stáit Aontaithe agus an Iaráin faoi chainteanna|dáta=2026-03-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> 25 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/25/us-israel-war-on-iran-whats-happening-on-day-26-of-attacks|teideal=US-Israel war on Iran: What’s happening on day 26 of attacks?|údar=Elizabeth Melimopoulos|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> <ref name=":23" /> <ref name=":25" /> 26 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: caint ar 'léas dóchais' ach leanann an bhuamáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0326/1565289-an-iarain-caint-ar-leas-dochais-ach-leanann-an-bhuamail/|date=2026-03-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 27 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title='1,900 duine maraithe agus 20,000 gortaithe san Iaráin le mí'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0327/1565454-1-900-duine-maraithe-agus-20-000-gortaithe-san-iarain-le-mi/|date=2026-03-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":26" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/neamhinniulacht-trump-agus-gearu-an-chogaidh-le-teacht/|teideal=Neamhinniúlacht Trump agus géarú an chogaidh le teacht|údar=Cathal Ó Murchú|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla-aris/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúr fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá arís|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> 30 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: Trump ag caint ar bhinn a thógáil ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565856-an-iarain-trump-ag-caint-ar-bhinn-a-thogail-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":27" /><ref name=":28" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bagairt-deanta-ag-trump-go-scriosfaidh-se-laithreacha-fuinnimh-uile-na-hiaraine-mura-ndeantar-margadh/|teideal=Bagairt déanta ag Trump go ‘scriosfaidh’ sé láithreacha fuinnimh uile na hIaráine mura ndéantar margadh|dáta=2026-03-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> 31 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tancaer ola in Dubai curtha trí thine ag diúracán ón Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0331/1566037-tancaer-ola-in-dubai-curtha-tri-thine-ag-diuracan-on-iarain/|date=2026-03-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 1 Aibreán<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin "ag iarraidh sos cogaidh" – Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566309-an-iarain-ag-iarraidh-sos-cogaidh-trump/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title="Easpa breosla eitleáin faoi cheann míosa" - Ceannasaí Ryanair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566251-easpa-breosla-eitleain-faoi-cheann-miosa-ceannasai-ryanair/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 2 Aibreán<ref name=":35" /> 3 Aibreán 4 Aibreán 5 Aibreán 6 Aibreán<ref name=":31" /><ref name=":30" /> 7 Aibreán<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-meath-iosrael-ag-teacht-agus-buaic-a-chumhachta-sroichte-aige/|teideal=Tá meath Iosrael ag teacht agus buaic a chumhachta sroichte aige|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=7 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref name=":32" /><ref name=":33" /><ref name=":36" /><ref name=":34" /><ref name=":29" /> 8 Aibreán<ref name=":37" /> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cogadh Iosrael–Iaráin]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair Iosrael]] [[Catagóir:Stair na hIaráine]] [[Catagóir:Cogaí]] [[Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026]] [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] j34ite8212g8bd5a4n3y1cauo3cgdan 2 124967 1308602 1308589 2026-04-18T17:06:05Z Marcas.oduinn 33120 /* Ellén Trechend */ 1308602 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] # [[Ellén Trechend]]=[[]] #* [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Ellén Trechend == '' The '''Ellén Trechend''' is a three-headed [[monster]] referred to in [[miotaseolaíocht na nGael]]. It is mentioned in the text ''[[Cath Maige Mucrama]]'' as having emerged from the cave [[Ráth Cruachan]], [[Contae Ros Comáin]]) and laid waste to Ireland until it was killed by the [[Ulaid]] poet and hero [[Amergin mac Eccit|Amergin]].<ref name=best /> '' The name ''ellén''<ref name=dil /> is obscure. One interpretation it as a "swarm";<ref name=maryjones /> [[Whitley Stokes]] offered "monstrous bird" (bunaithe ar ''én'');<ref name=Stokes /> while [[Tomás Ó Rathile]] identifies it with [[Aillen]], the fire-breathing monster fought by [[Fionn mac Cumhaill]].<ref name=Rathile /> '' In [[Patrick Weston Joyce|P. W. Joyce]]'s ''[[A Smaller Social History of Ancient Ireland]]'', he tells how the [[Aos Sí|Sidhe]] of Cruachan opened on [[Samhain]] and a crowd of horrible goblins rushed out, along with a flock of copper-red birds who were led by a monstrous three-headed vulture.<ref name=Joyce /> It is very possible that the vulture is the Ellen Trechend as the copper-red birds are also mentioned in ''Cath Maige Mucrama''. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=best>R. I. Best and M. A. O'Brien (eag.), ''Book of Leinster'' Iml. 5, ll. 1251-1261</ref> <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/19979 | teideal = ? ellén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=maryjones>[http://www.maryjones.us/ctexts/mucrama.html "The Battle of Mag Mucrama"], translator unknown, alt 34</ref> <ref name=Stokes>Whitley Stokes (eag. & aistr.), "The Battle of Mag Mucrime", ''[[Revue Celtique]]'' 13, 1892, ll. 426-474</ref> <ref name=Rathile>Tomás Ó Rathile, ''Early Irish History and Mythology'', Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946, lch. 300</ref> <ref name=Joyce>{{lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/II-V-9.php | teideal = A Smaller Social History of Ancient Ireland | ainm = P. W. | sloinne = Joyce | bliain = 1906 | foilsitheoir = Library Ireland | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == David William Greene == David William Greene == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 9t7k07iuiyll3hlxyzs8m22w1ci2s5u 1308603 1308602 2026-04-18T17:21:56Z Marcas.oduinn 33120 /* Ellén Trechend */ 1308603 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] # [[Ellén Trechend]]=[[]] #* [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Ellén Trechend == Is arracht i [[miotaseolaíocht na nGael]] é '''Eilléanb Trícheann''' (Sean-Ghaeilge: '''Ellén Trechend'''). Feictear é sa scéal ''[[Cath Maige Mucrama]],'' tháinig sé amach as an uaimh ag [[Ráth Cruachan]], agus scrios sé Éire uile, go dtí gur maraíodh é ag [[Amergin mac Eccit|Amergin]], laoch agus fíor na [[Ulaid|nUladh]].<ref name=best /> Is doiléir é an t-ainm ''ellén''.<ref name=dil /> I measc míniúchán atá míolta tá a leanas: * "swarm" ar ''maryjones''<ref name=maryjones /> * "monstrous bird" (bunaithe ar 'éan'), le [[Whitley Stokes]]<ref name=Stokes /> * aitheanta le [[Aillen|hÁillén]], neach na tine maraithe ag [[Fionn mac Cumhaill]], le [[Tomás Ó Rathile]]<ref name=Rathile /> '' In [[Patrick Weston Joyce|P. W. Joyce]]'s ''[[A Smaller Social History of Ancient Ireland]]'', he tells how the [[Aos Sí|Sidhe]] of Cruachan opened on [[Samhain]] and a crowd of horrible goblins rushed out, along with a flock of copper-red birds who were led by a monstrous three-headed vulture.<ref name=Joyce /> It is very possible that the vulture is the Ellen Trechend as the copper-red birds are also mentioned in ''Cath Maige Mucrama''. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=best>R. I. Best and M. A. O'Brien (eag.), ''Book of Leinster'' Iml. 5, ll. 1251-1261</ref> <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/19979 | teideal = ? ellén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=maryjones>[http://www.maryjones.us/ctexts/mucrama.html "The Battle of Mag Mucrama"], translator unknown, alt 34</ref> <ref name=Stokes>Whitley Stokes (eag. & aistr.), "The Battle of Mag Mucrime", ''[[Revue Celtique]]'' 13, 1892, ll. 426-474</ref> <ref name=Rathile>Tomás Ó Rathile, ''Early Irish History and Mythology'', Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946, lch. 300</ref> <ref name=Joyce>{{lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/II-V-9.php | teideal = A Smaller Social History of Ancient Ireland | ainm = P. W. | sloinne = Joyce | bliain = 1906 | foilsitheoir = Library Ireland | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == David William Greene == David William Greene == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ q6xz8soienp01ffhyphdsboppubikor 1308605 1308603 2026-04-18T17:32:37Z Marcas.oduinn 33120 /* Ellén Trechend */ 1308605 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] # [[Ellén Trechend]]=[[]] #* [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Ellén Trechend == Is arracht i [[miotaseolaíocht na nGael]] é '''Eilléan Trícheann''' (Sean-Ghaeilge: '''Ellén Trechend'''). Feictear é sa scéal ''[[Cath Maige Mucrama|Cath Maighe Mucramha]],'' tháinig sé amach as an uaimh ag [[Ráth Cruachan]], agus scrios sé Éire uile, go dtí gur maraíodh é ag [[Amergin mac Eccit|Amergin]], laoch agus fíor na [[Ulaid|nUladh]].<ref name=best /> Is doiléir é an t-ainm ''ellén''.<ref name=dil /> I measc míniúchán atá míolta tá a leanas: * "swarm" ar ''maryjones''<ref name=maryjones /> * "monstrous bird" (bunaithe ar 'éan'), le [[Whitley Stokes]]<ref name=Stokes /> * aitheanta le [[Aillen|hÁillén]] féin, neach na tine maraithe ag [[Fionn mac Cumhaill]], le [[Tomás Ó Rathile]]<ref name=Rathile /> Sa leabhar ''[[A Smaller Social History of Ancient Ireland]]'' le [[Patrick Weston Joyce|P. W. Joyce]], insítear gur osclaíodh [[Aos Sí|Sidhe]] Ráth Cruachan Cruachan ar oíche [[Samhain|Shamhna]] agus BBB amach agus mór bocánach i dteannta le healta éan dearg agus bultúr trícheann ina gceannas.<ref name=Joyce /> B'fhéidir é gurbh ionann Ellen Trechend agus an bultúr, óir do bhfeictear na héin dhearga in ''Cath Maighe Mucramha''. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=best>R. I. Best and M. A. O'Brien (eag.), ''Book of Leinster'' Iml. 5, ll. 1251-1261</ref> <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/19979 | teideal = ? ellén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=maryjones>[http://www.maryjones.us/ctexts/mucrama.html "The Battle of Mag Mucrama"], translator unknown, alt 34</ref> <ref name=Stokes>Whitley Stokes (eag. & aistr.), "The Battle of Mag Mucrime", ''[[Revue Celtique]]'' 13, 1892, ll. 426-474</ref> <ref name=Rathile>Tomás Ó Rathile, ''Early Irish History and Mythology'', Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946, lch. 300</ref> <ref name=Joyce>{{lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/II-V-9.php | teideal = A Smaller Social History of Ancient Ireland | ainm = P. W. | sloinne = Joyce | bliain = 1906 | foilsitheoir = Library Ireland | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == David William Greene == David William Greene == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ fc049ha2ygj0zpt6wb0kh0plzeae6ec 1308606 1308605 2026-04-18T17:43:03Z Marcas.oduinn 33120 /* Ellén Trechend */ 1308606 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] # [[Ellén Trechend]]=[[]] #* [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Ellén Trechend == Is arracht i [[miotaseolaíocht na nGael]] é '''Eilléan Trícheann''' (Sean-Ghaeilge: '''Ellén Trechend'''). Feictear é sa scéal ''[[Cath Maige Mucrama|Cath Maighe Mucramha]],'' tháinig sé amach as an uaimh ag [[Ráth Cruachan]], agus scrios sé Éire uile, go dtí gur maraíodh é ag [[Amergin mac Eccit|Amergin]], laoch agus fíor na [[Ulaid|nUladh]].<ref name=best /> Is doiléir é an t-ainm ''ellén''.<ref name=dil /> I measc míniúchán atá míolta tá a leanas: * "swarm" ar ''maryjones''<ref name=maryjones /> * "monstrous bird" (bunaithe ar 'éan'), le [[Whitley Stokes]]<ref name=Stokes /> * aitheanta le [[Aillen|hÁillén]] féin, neach na tine maraithe ag [[Fionn mac Cumhaill]], le [[Tomás Ó Rathile]]<ref name=Rathile /> Sa leabhar ''[[A Smaller Social History of Ancient Ireland]]'' le [[Patrick Weston Joyce|P. W. Joyce]], insítear gur osclaíodh [[Aos Sí|Sidhe]] Ráth Cruachan Cruachan ar oíche [[Samhain|Shamhna]] agus bhrúcht slua mór bocánach amach, i dteannta le healta éan umha-dhearg agus bultúr trícheann ina gceannas.<ref name=Joyce /> B'fhéidir é gurbh ionann Ellen Trechend agus an bultúr, óir do bhfeictear na héin umha-dhearga in ''Cath Maighe Mucramha''. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=best>[[R. I. Best]] and M. A. O'Brien (eag.), ''Book of Leinster'' Iml. 5, ll. 1251-1261</ref> <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/19979 | teideal = ? ellén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=maryjones>[http://www.maryjones.us/ctexts/mucrama.html "The Battle of Mag Mucrama"], translator unknown, alt 34</ref> <ref name=Stokes>Whitley Stokes (eag. & aistr.), "The Battle of Mag Mucrime", ''[[Revue Celtique]]'' 13, 1892, ll. 426-474</ref> <ref name=Rathile>Tomás Ó Rathile, ''Early Irish History and Mythology'', Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946, lch. 300</ref> <ref name=Joyce>{{lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/II-V-9.php | teideal = A Smaller Social History of Ancient Ireland | ainm = P. W. | sloinne = Joyce | bliain = 1906 | foilsitheoir = Library Ireland | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == David William Greene == David William Greene == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 27hiv5y943jy6a9b1dwq5kyvaqtalxv 1308607 1308606 2026-04-18T17:43:12Z Marcas.oduinn 33120 1308607 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] # [[Ellén Trechend]]=[[]] #* [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == David William Greene == David William Greene == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nxiocmyah9orf9atqo8ac93dikzjrck 1308609 1308607 2026-04-18T17:45:32Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1308609 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == David William Greene == David William Greene == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ n1420ytrplhsh12i391hvsrjxgig10f 1308610 1308609 2026-04-18T17:56:14Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1308610 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == In [[miotaseolaíocht na nGael]], '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == David William Greene == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 8espxxqfdx3g449q8y56j1p2ogvgsu0 1308611 1308610 2026-04-18T17:56:42Z Marcas.oduinn 33120 /* Cas Corach */ 1308611 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == David William Greene == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 5spqsnxk6tt5nq6vpt58hrxqomc2uu0 1308659 1308611 2026-04-18T19:25:16Z Marcas.oduinn 33120 /* David William Greene */ 1308659 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == David William Greene.<ref name=dib /><ref name=ainm /> == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Dictionary of Irish Biography | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 6pahuegawphhf5e9r4k4ysh6uxknexu 1308716 1308659 2026-04-18T22:15:28Z Marcas.oduinn 33120 /* David William Greene */ 1308716 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == David William Greene.<ref name=dib /><ref name=ainm /> '' Greene, David William (1915–81), Celtic scholar, was born 22 October 1915 in Dublin, He was educated at St Andrew's College and Trinity College Dublin (TCD). he graduated in 1937 with first-class honours in Celtic and French and was awarded a scholarship to study in Oslo. '' He was lecturer in Celtic studies at Glasgow University, but he returned to Ireland in 1940. In 1942 he was appointed an assistant librarian at the National Library of Ireland (NLI), and became the lexicographer of the Royal Irish Academy's (RIA) Irish dictionary. In 1953 he was appointed professor of Irish at TCD, a position he held until 1967, when he became senior professor at the Dublin Institute for Advanced Studies. His best-known publications were: A Golden Treasury of Irish Poetry (1967); Fingal Ronáin and Other Stories (1955); The Irish Language (1966); and Cuírt an Mheain Oíche (1968). '' His term as president of the RIA (1973–6) resulted in [[Ériu]] becoming an annual journal. His was honoured with doctorates from the new University of Ulster (1974), the University of Glasgow (1979), and the National University of Ireland (NUI, 1981). '' He married first (date not known) Sheila May; they had a daughter, Vicky. His second wife, Hilary Heron (qv), an artist and sculptor whom he married in 1959, died in 1977. Greene himself died 13 June 1981. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Dictionary of Irish Biography | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Admháil Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den bheathaisnéis le Diarmaid Ferriter ar an Dictionary of Irish Biography, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons]. == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1cvudv1e6scrkyxhojl3zgescfrjadb 1308717 1308716 2026-04-18T22:18:49Z Marcas.oduinn 33120 /* David William Greene */ 1308717 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == David William Greene.<ref name=dib /><ref name=ainm /> '' Greene, David William (1915–81), Celtic scholar, was born 22 October 1915 in Dublin, He was educated at St Andrew's College and Trinity College Dublin (TCD). he graduated in 1937 with first-class honours in Celtic and French and was awarded a scholarship to study in Oslo. '' He was lecturer in Celtic studies at Glasgow University, but he returned to Ireland in 1940. In 1942 he was appointed an assistant librarian at the National Library of Ireland (NLI), and became the lexicographer of the Royal Irish Academy's (RIA) Irish dictionary. In 1953 he was appointed professor of Irish at TCD, a position he held until 1967, when he became senior professor at the Dublin Institute for Advanced Studies. His best-known publications were: A Golden Treasury of Irish Poetry (1967); Fingal Ronáin and Other Stories (1955); The Irish Language (1966); and Cuírt an Mheain Oíche (1968). '' His term as president of the RIA (1973–6) resulted in [[Ériu]] becoming an annual journal. His was honoured with doctorates from the new University of Ulster (1974), the University of Glasgow (1979), and the National University of Ireland (NUI, 1981). '' He married first (date not known) Sheila May; they had a daughter, Vicky. His second wife, Hilary Heron (qv), an artist and sculptor whom he married in 1959, died in 1977. Greene himself died 13 June 1981. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Admháil Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le Diarmaid Ferriter ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons]. == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ dvgs3ypqzwvwonh1xf8o0lagmm3ypft 1308726 1308717 2026-04-19T08:12:55Z Marcas.oduinn 33120 /* David William Greene */ 1308726 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == David William Greene.<ref name=dib /><ref name=ainm /> Scoláire Ceilteach ba ea David William Greene (1915–81). Rugadh é i mBaile Átha Cliath ar an 22ú Deireadh Fómhair 1915. Cuireadh oideachas air ag St Andrew's College agus Coláiste na Tríonóide. '' he graduated in 1937 with first-class honours in Celtic and French and was awarded a scholarship to study in Oslo. '' He was lecturer in Celtic studies at Glasgow University, but he returned to Ireland in 1940. In 1942 he was appointed an assistant librarian at the National Library of Ireland (NLI), and became the lexicographer of the Royal Irish Academy's (RIA) Irish dictionary. In 1953 he was appointed professor of Irish at TCD, a position he held until 1967, when he became senior professor at the Dublin Institute for Advanced Studies. His best-known publications were: A Golden Treasury of Irish Poetry (1967); Fingal Ronáin and Other Stories (1955); The Irish Language (1966); and Cuírt an Mheain Oíche (1968). '' His term as president of the RIA (1973–6) resulted in [[Ériu]] becoming an annual journal. His was honoured with doctorates from the new University of Ulster (1974), the University of Glasgow (1979), and the National University of Ireland (NUI, 1981). Phós sé ar dtús Sheila May agus bhí iníon acu darbh ainm Vicky. Phós sé a dhara bhean chéile, ealaíontóir agus dealbhóir Hilary Heron, sa bhliain 1959. Fuair stair bás sa bhliain 1977. D'éag Greene féin ar an 13ú Meitheamh 1981. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Admháil Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le Diarmaid Ferriter ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons]. == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 72o9wtq3jzk89l1n9odfv5hcri4ypwg 1308728 1308726 2026-04-19T09:29:59Z Marcas.oduinn 33120 1308728 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == Scoláire Ceilteach ba ea David William Greene (1915–81).<ref name=dib /><ref name=ainm /> Rugadh é i mBaile Átha Cliath ar an 22ú Deireadh Fómhair 1915. Cuireadh oideachas air ag St Andrew's College agus Coláiste na Tríonóide. Sa bhliain 1937, bhain sé céim céadonóracha amach i Léann Ceilteach agus Fraincis agus bronnadh fscoláireacht air chun staidéar a dhéanamh in Oslo. '' He was lecturer in Celtic studies at Glasgow University, but he returned to Ireland in 1940. In 1942 he was appointed an assistant librarian at the National Library of Ireland (NLI), and became the lexicographer of the Royal Irish Academy's (RIA) Irish dictionary. In 1953 he was appointed professor of Irish at TCD, a position he held until 1967, when he became senior professor at the Dublin Institute for Advanced Studies. His best-known publications were: A Golden Treasury of Irish Poetry (1967); Fingal Ronáin and Other Stories (1955); The Irish Language (1966); and Cuírt an Mheain Oíche (1968). '' His term as president of the RIA (1973–6) resulted in [[Ériu]] becoming an annual journal. His was honoured with doctorates from the new University of Ulster (1974), the University of Glasgow (1979), and the National University of Ireland (NUI, 1981). Phós sé ar dtús Sheila May agus bhí iníon acu darbh ainm Vicky. Phós sé a dhara bhean chéile, ealaíontóir agus dealbhóir Hilary Heron, sa bhliain 1959. Fuair stair bás sa bhliain 1977. D'éag Greene féin ar an 13ú Meitheamh 1981. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Admháil Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le Diarmaid Ferriter ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons]. == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ swq6uw8squouovh4h0y2v6g7yp6il6c 1308729 1308728 2026-04-19T10:07:48Z Marcas.oduinn 33120 1308729 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == Scoláire Ceilteach ba ea David William Greene (1915–81).<ref name=dib /><ref name=ainm /> Rugadh é i mBaile Átha Cliath ar an 22ú Deireadh Fómhair 1915. Cuireadh oideachas air ag St Andrew's College agus Coláiste na Tríonóide. Sa bhliain 1937, bhain sé céim céadonóracha amach i Léann Ceilteach agus Fraincis agus bronnadh fscoláireacht air chun staidéar a dhéanamh in Oslo. D'éirigh sé ina léachtóir sa Léann Ceilteach in Ollscoil Ghlaschú, ach d'fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1940. Sa bhliain 1942, ceapadh é mar leasleabharlannaí i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann, and became the lexicographer of the Royal Irish Academy's (RIA) Irish dictionary. In 1953 he was appointed professor of Irish at TCD, a position he held until 1967, when he became senior professor at the Dublin Institute for Advanced Studies. His best-known publications were: A Golden Treasury of Irish Poetry (1967); Fingal Ronáin and Other Stories (1955); The Irish Language (1966); and Cuírt an Mheain Oíche (1968). '' His term as president of the RIA (1973–6) resulted in [[Ériu]] becoming an annual journal. His was honoured with doctorates from the new University of Ulster (1974), the University of Glasgow (1979), and the National University of Ireland (NUI, 1981). Phós sé ar dtús Sheila May agus bhí iníon acu darbh ainm Vicky. Phós sé a dhara bhean chéile, ealaíontóir agus dealbhóir Hilary Heron, sa bhliain 1959. Fuair stair bás sa bhliain 1977. D'éag Greene féin ar an 13ú Meitheamh 1981. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Admháil Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le Diarmaid Ferriter ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons]. == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ gjzobuvs9mwpgi3jb3kftvxqtaaa0iw 1308730 1308729 2026-04-19T11:45:07Z Marcas.oduinn 33120 1308730 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == Scoláire Ceilteach ba ea David William Greene (1915–81).<ref name=dib /><ref name=ainm /> Rugadh é i mBaile Átha Cliath ar an 22ú Deireadh Fómhair 1915. Cuireadh oideachas air ag St Andrew's College agus Coláiste na Tríonóide (CnaT). Sa bhliain 1937, bhain sé céim céadonóracha amach i Léann Ceilteach agus Fraincis agus bronnadh fscoláireacht air chun staidéar a dhéanamh in Oslo. D'éirigh sé ina léachtóir sa Léann Ceilteach in Ollscoil Ghlaschú, ach d'fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1940. Ceapadh é mar leasleabharlannaí i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann sa bhliain 1942, agus d'éirigh féin ina fhoclóirí ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (ARÉ). Ceapadh é ina léachtóir Gaeilge in CnaT sa bhliain 1953 go dtí 1967, nuair a d'éirigh sé ina phríomh-ollamh ag an [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. Is iad a shaothair is cáiliúla ná: ''A Golden Treasury of Irish Poetry'' (1967); ''Fingal Ronáin and Other'' Stories (1955); ''The Irish Language'' (1966); agus ''Cuírt an Mheain Oíche'' (1968). '' His term as president of the RIA (1973–6) resulted in [[Ériu]] becoming an annual journal. His was honoured with doctorates from the new University of Ulster (1974), the University of Glasgow (1979), and the National University of Ireland (NUI, 1981). Phós sé ar dtús Sheila May agus bhí iníon acu darbh ainm Vicky. Phós sé a dhara bhean chéile, ealaíontóir agus dealbhóir Hilary Heron, sa bhliain 1959. Fuair stair bás sa bhliain 1977. D'éag Greene féin ar an 13ú Meitheamh 1981. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Admháil Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le Diarmaid Ferriter ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons]. == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 33rsinvu3qk357wr10m226c1k6irwi9 1308731 1308730 2026-04-19T11:51:26Z Marcas.oduinn 33120 /* David William Greene */ 1308731 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == David William Greene == Scoláire Ceilteach ba ea '''David William Greene''' (1915–81).<ref name=dib /><ref name=ainm /> Rugadh é i mBaile Átha Cliath ar an 22ú Deireadh Fómhair 1915. Cuireadh oideachas air ag St Andrew's College agus Coláiste na Tríonóide (CnaT). Sa bhliain 1937, bhain sé céim céadonóracha amach i Léann Ceilteach agus Fraincis agus bronnadh fscoláireacht air chun staidéar a dhéanamh in Oslo. D'éirigh sé ina léachtóir sa Léann Ceilteach in Ollscoil Ghlaschú, ach d'fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1940. Ceapadh é mar leasleabharlannaí i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann sa bhliain 1942, agus d'éirigh féin ina fhoclóirí ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (ARÉ). Ceapadh é ina léachtóir Gaeilge in CnaT sa bhliain 1953 go dtí 1967, nuair a d'éirigh sé ina phríomh-ollamh ag an [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. Le linn a uachtaránachta ARÉ (1973–6) d'éirigh ina ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] ina iriseán bliantúil. Bronnadh doctorates air ag Ollscoil na nUladh (1974), Ollscoil Ghlaschú (1979) agus the [[Ollscoil na hÉireann]] (1981). Is iad a shaothair is cáiliúla ná: ''A Golden Treasury of Irish Poetry'' (1967); ''Fingal Ronáin and Other'' Stories (1955); ''The Irish Language'' (1966); agus ''Cuírt an Mheain Oíche'' (1968) Phós sé ar dtús Sheila May agus bhí iníon acu darbh ainm Vicky. Phós sé a dhara bhean chéile, ealaíontóir agus dealbhóir Hilary Heron, sa bhliain 1959. Fuair stair bás sa bhliain 1977. D'éag Greene féin ar an 13ú Meitheamh 1981. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Admháil Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le Diarmaid Ferriter ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons]. == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1vtotqcegdbib97z9up6ky8c1wcd1hl 1308732 1308731 2026-04-19T11:52:04Z Marcas.oduinn 33120 1308732 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]] # [[David William Greene]] #* [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ g66mm8oahcgjwv2uql45v3vffp0hr91 1308734 1308732 2026-04-19T11:53:54Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1308734 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]] #* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]] # [[Cumméne Fota]]=[[]] # [[Cas Corach]] #* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] == Cas Corach == I [[miotaseolaíocht na nGael]], '' '''Cas Corach''' was a hero who helped [[Caílte mac Rónáin]] kill three [[conriocht]]-like creatures, the daughters of [[Airitheach]]<ref name=windisch /> who would come out of the uaimh ag [[Ráth Cruachan]] every year around [[Samhain]] and destroy sheep. The she-wolves liked music, so he aided in their slaying by playing a harp to attract and distract them and by persuading them to change to human form, while Caoilte cast a spear that penetrated all three, thereby killing them. '' The ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'' states that Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]], who played for [[Naomh Pádraig]]. He follows Caoilte to learn of the lore of the Fenians, as told in the [[Acallam na Senórach]]. It makes no reference to Airitheach or his conriocht daughters. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=windisch>{{cite book | last = Windisch | first = Ernst | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves | publisher = Hirzel | year = 1900 | location = Original from Harvard University | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264] | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog | doi = }}</ref> }} == Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').<ref name=iso /> == Achoimre [[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]] * [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagrán agus aistriúcháin * Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}} * NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] & {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}</ref> }} {{tl|Aided}} [[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]] [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 0zjg994i51sy3tc64togkkp8avnhxgg 0 125471 1308598 2026-04-18T15:42:37Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh náisiúnta a rinneadh in Éirinn tar éis bhunú an tSaorstáit in 1921. In 20206, céad bliain ó bailíodh an t-eolas, foilsíodh na foirmeacha ar an idirlíon.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/daonaireamh/foirmeachadhaonaireamh1926-anchartlannnaisiunta/|teideal=Foirmeacha Dhaonáireamh 1926 - An Chartlann Náisiúnta|údar=An Phríomh-Oifig Staidrimh (CSO)|dáta=2025|work=www.cso.ie|dátarocht...' 1308598 wikitext text/x-wiki Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh náisiúnta a rinneadh in Éirinn tar éis bhunú an tSaorstáit in 1921. In 20206, céad bliain ó bailíodh an t-eolas, foilsíodh na foirmeacha ar an idirlíon.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/daonaireamh/foirmeachadhaonaireamh1926-anchartlannnaisiunta/|teideal=Foirmeacha Dhaonáireamh 1926 - An Chartlann Náisiúnta|údar=An Phríomh-Oifig Staidrimh (CSO)|dáta=2025|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> === Daonáireamh Gaeltachta 1925 === Rinneadh suirbhé ar chainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht do Choimisiún na Gaeltachta i 1925. Rinneadh an suirbhé, ar a bhfuiltear anois ag tabhairt ‘Daonáireamh na Gaeltachta’, sa bhliain 1925 agus Coimisiún na Gaeltachta á bhunú le teorainneacha na Gaeltachta Oifigiúla a leagan amach. Ba iad an Garda Síochána a thug faoin suirbhé i samhradh na bliana 1925. D'oibrigh na Gardaí a bhailigh an t-eolas agus na státseirbhísigh a réitigh an tuarascáil “go han-tapa” agus gur foilsíodh an tuarascáil an bhliain chéanna a ndearnadh an suirbhé. Bhí aon chontae dhéag i gceist leis an suirbhé, na contaetha ina bhfuil an Ghaeltacht oifigiúil anois chomh maith le cúig chontae eile – Ros Comáin, Tiobraid Árann, an Clár, Sligeach, agus Luimneach. Tá an tuarascáil a scríobh an Coimisiún, a bunaíodh ar an suirbhé, ar fáil le fada an lá ar shuíomh Thithe an Oireachtais. Níl fáil ag scoláirí ar na tuairisceáin ar ar bunaíodh an tuarascáil, áfach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taispeantas-faoi-dhaonaireamh-na-gaeltachta-1925-ag-an-gcomortas-treabhdoireachta/|teideal=Taispeántas faoi ‘Dhaonáireamh na Gaeltachta 1925’ ag an gComórtas Treabhdóireachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> == Féach freisin == * [[Daonáireamh na hÉireann 2016]] * [[Daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2022|Daonáireamh na hÉireann 2022]] == Naisc sheachtracha == D’fhoilsigh an Chartlann Náisiúnta foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911. == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:1926]] [[Catagóir:1920idí in Éirinn]] [[Catagóir:Daonáirimh]] g77j503rsx71asvx5i3dyn4fbydmfah 0 125472 1308608 2026-04-18T17:43:58Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe ó enwiki 1308608 wikitext text/x-wiki Is arracht i [[miotaseolaíocht na nGael]] é '''Eilléan Trícheann''' (Sean-Ghaeilge: '''Ellén Trechend'''). Feictear é sa scéal ''[[Cath Maige Mucrama|Cath Maighe Mucramha]],'' tháinig sé amach as an uaimh ag [[Ráth Cruachan]], agus scrios sé Éire uile, go dtí gur maraíodh é ag [[Amergin mac Eccit|Amergin]], laoch agus fíor na [[Ulaid|nUladh]].<ref name=best /> Is doiléir é an t-ainm ''ellén''.<ref name=dil /> I measc míniúchán atá míolta tá a leanas: * "swarm" ar ''maryjones''<ref name=maryjones /> * "monstrous bird" (bunaithe ar 'éan'), le [[Whitley Stokes]]<ref name=Stokes /> * aitheanta le [[Aillen|hÁillén]] féin, neach na tine maraithe ag [[Fionn mac Cumhaill]], le [[Tomás Ó Rathile]]<ref name=Rathile /> Sa leabhar ''[[A Smaller Social History of Ancient Ireland]]'' le [[Patrick Weston Joyce|P. W. Joyce]], insítear gur osclaíodh [[Aos Sí|Sidhe]] Ráth Cruachan Cruachan ar oíche [[Samhain|Shamhna]] agus bhrúcht slua mór bocánach amach, i dteannta le healta éan umha-dhearg agus bultúr trícheann ina gceannas.<ref name=Joyce /> B'fhéidir é gurbh ionann Ellen Trechend agus an bultúr, óir do bhfeictear na héin umha-dhearga in ''Cath Maighe Mucramha''. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=best>[[R. I. Best]] and M. A. O'Brien (eag.), ''Book of Leinster'' Iml. 5, ll. 1251-1261</ref> <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/19979 | teideal = ? ellén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=maryjones>[http://www.maryjones.us/ctexts/mucrama.html "The Battle of Mag Mucrama"], translator unknown, alt 34</ref> <ref name=Stokes>Whitley Stokes (eag. & aistr.), "The Battle of Mag Mucrime", ''[[Revue Celtique]]'' 13, 1892, ll. 426-474</ref> <ref name=Rathile>Tomás Ó Rathile, ''Early Irish History and Mythology'', Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946, lch. 300</ref> <ref name=Joyce>{{lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/II-V-9.php | teideal = A Smaller Social History of Ancient Ireland | ainm = P. W. | sloinne = Joyce | bliain = 1906 | foilsitheoir = Library Ireland | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} d9hvzg0lha9pmcefov5udt2gbzqaf5l 0 125473 1308718 2026-04-18T23:23:59Z Taghdtaighde 60452 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1345688456|Rebecca Bisland]]" 1308718 wikitext text/x-wiki    Is imreoir sacair ar son na hÉireann í '''Rebecca "Becky" Bisland''' (née '''Stokes'''; a rugadh 20 Meitheamh 1982) a d'imir freisin do na [[Club na gCeilteach (mná)|Celtigh]] agus do [[Cluarán Phartaig (mná)|Chluarán]] [[Partaig|Phartaig]] i bPríomhroinn na mBan Albanach (SWPL). == Gairmréim leis na clubanna == Chuir Bisland tús lena gairmréim sacair le Wimbledon sular aistrigh sí go [[Ruagairí Tranmere (mná)|Ruagairí Tranmere]].<ref>{{Cite web-en|url=http://www.celticfc.net/player_women_bbisland.php|title=Becky Bisland|work=celticfc.net|access-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322164806/http://www.celticfc.net/player_women_bbisland.php|archive-date=22 March 2012}}</ref> I mí Dheireadh Fómhair 2002, chuir Bisland báire do [[Cathair Mhanchain (mná)|Chathair Mhanchain]], club i [[Craobh Náisiúnta na mBan Thuaidh (Sasana)|Roinn an Tuaiscirt]], i gcoinne [[Bruinnill Ruagairí Dhoncaster|Bruinneall Dhoncaster]] sa dara babhta de [[Corn Chraobh Náisiúnta Ban an FA|Chorn Chraobh Náisiúnta Ban an FA]].<ref>{{Cite web-en|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2366467.stm|title=Fulham blow away Liverpool|author=Tony Leighton|date=2002-10-27|work=BBC Sport|access-date=2011-06-13}}</ref> Tar éis tréimhsí a chaitheamh leis na clubanna i Londain Fulham agus [[Club Lúfar Charlton (mná)|Club Lúfar Charlton]], d'aistrigh Bisland go hAlbain i samhradh na bliana 2005 agus thosaigh sí ag imirt do [[Club Ban Chille Mheàrnaig|Chlub Ban Chille Mheàrnaig]], mar a d'imir sí ar a bhfoireann bhuaiteach i gCorn Príomhroinne Ban na Sraithe Albanaigh. Nuair a bhunaigh [[Ceiltigh Ghlaschú (mná)|na Ceiltigh]] roinn ban i 2007, chuaigh Bisland isteach sa chlub nua agus ainmníodh í mar [[Captaen (sacair)|chaptaen]] sa chéad séasúr.<ref name="record">{{Lua idirlín|url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/editors-choice/2008/02/20/girls-will-be-bhoys-at-celtic-ladies-fc-86908-20325093/|work=Daily Record}}</ref> Ba bheag nár ise a bhí ag crochadh na coirne ag deireadh a céad fheachtais, nuair ba san am breise a chaill na Ceiltigh in aghaidh na n[[Club na nIbéirneach (mná)|Ibéirneach]] i gcluiche ceannais Chorn Ban na Sraithe Albanaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.womenssoccerscene.co.uk/womens-football-news-2007-2008/080519-1.htm|work=Women's Soccer Scene|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927011152/http://www.womenssoccerscene.co.uk/womens-football-news-2007-2008/080519-1.htm|archivedate=27 September 2011}}</ref> I mí na Bealtaine 2010, b'í Bisland a réitigh an bealaigh do chúl Joanne Love, cúl tosaigh an chluiche, agus bhuaigh Celtic ar [[Club na Spartach (mná)|na Spartaigh]] 4-1 chun Corn Phríomhroinn Ban na hAlban a bhuachan.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.shekicks.net/news/view/980|work=She Kicks|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120401140305/http://www.shekicks.net/news/view/980|archivedate=1 April 2012}}</ref> D'aistrigh Bisland go [[Club Pháirc na Banríona (mná)|Páirc na Banríona]] sa bhliain 2011, agus chabhraigh sé leo ardú céime a fháil in 2013. D'aistrigh sí go [[Cluarán Phartaig (mná)|Cluarán]] [[Partaig|Phartaig]] sa bhliain 2016, agus toghadh í mar Laoch Imeartha Ban Phartaig Thistle don séasúr 2017/2018.<ref>{{Cite web-en|url=https://ptfc.co.uk/ptfc-news/mccrea-financial-services-2017-18-player-of-the-year-award/|title=McCrea Financial Services 2017/18 Player of the Year Award|work=ptfc.co.uk|access-date=24 December 2018}}</ref> Faoi shéasúr 2018/2019, bhí Bisland fós ina ball de scuad Chluarán Phartaig.<ref>{{Cite web-en|url=https://ptfc.co.uk/ptfc-team/becky-bisland/|title=Becky Bisland|work=ptfc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=eCUTKp8jB8c|title=Scottish Building Society SWPL - Post Match Interview - Partick Thistle (Becky Bisland)|date=19 March 2019}}</ref> Bronnadh "Gradam Saoil" Phartaig Thistle uirthi go déanach in 2019. == Gairmréim idirnáisiúnta == Cé gur rugadh i [[Sasana]] í, gaireadh Bisland chun [[Foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann|foireann Phoblacht na hÉireann]] i mBealtaine 2006 le haghaidh [[Cluichí cáilithe Chorn Domhanda Ban UEFA 2007|chluiche cáilithe do Chorn an Domhain]] in aghaidh na h[[Foireann Náisiúnta Sacar Ban na hAlban|Alban]] i b[[Richmond Park|Páirc Richmond]].<ref name="fai">{{Lua idirlín|url=http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=4967&catid=80:archive&Itemid=355|work=FAI.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110526125612/http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=4967&catid=80:archive&Itemid=355|archivedate=26 May 2011}}</ref> Luaigh an bainisteoir Noel King luas Bisland agus a súil mhaith don chúl.<ref name="fai" /> Bhí Bisland san áireamh ar an bhfoireann le haghaidh [[Torthaí Fhoireann Náisiúnta Ban na Breataine Bige (2000–2009)|dhá chluiche dúshláin i gcoinne na Breataine Bige sa bhliain 2007]],<ref>{{Cite web-en|url=https://womensfootballarchive.org/#S|title=Women’s Football Archive project - Republic of Ireland women's football players|work=womensfootballarchive.org|access-date=27 March 2026|quote=Rebecca "Becky" Stokes [..] in squad for 2 friendlies in Wales, 24 and 26 April 2007 in Tredegar and Goytre}}</ref> agus ghnóthaigh sí caipín trí theacht in ionad Stef Curtis don leathuair dheireanach de chluiche dúshláin i gcoinne na [[Foireann Náisiúnta Ban na Breataine Bige|Breataine Bige]] ar an 24 Aibreán 2007, cluiche a cailleadar 2–1.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2026)">lua ag teastáil</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == Saol pearsanta == D’fhreastail Bisland ar [[Ollscoil John Moores i Learpholl|Ollscoil John Moores]] i [[Learpholl]] agus bhog sí go hAlbain sa bhliain 2005 chun dul ag obair mar chomhordaitheoir "scoileanna gníomhacha". Ní ab fhaide anonn, rinneadh bainisteoir réigiúnach spóirt do dhaoine faoi mhíchumas di.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.funskillsacademy.com/aboutus.htm|title=Fun Skills Academy - About Us|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027065229/http://www.funskillsacademy.com/aboutus.htm|archive-date=27 October 2017|quote=Becky Stokes [..] Director [..] After gaining a BSc (Hons) Sports Science degree from Liverpool John Moores University, Becky worked at Mole Valley District Council in Surrey as Youth Development Officer [..] Becky then moved to Scotland [..] Currently she works in disability sport in the West of Scotland}}</ref> Cháiligh sí mar mhúinteoir tar éis di staidéar a dhéanamh in [[Oilthigh Shrath Chluaidh|Ollscoil Sraith an Chluaidh]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.strath.ac.uk/humanities/meetourstudents/education/pgde/beckybisland/|title=PGDE Secondary Education - Physical Education|access-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225031254/https://www.strath.ac.uk/humanities/meetourstudents/education/pgde/beckybisland/|archive-date=25 December 2018}}</ref> Faoi 2013, bhí Bisland ina bainisteoir feidhmíochta ag Spórt Míchumais na hAlban.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.heraldscotland.com/sport/13118177.disability-sport-backing-athletes-reach-pinnacle-field/|title=Disability Sport backing athletes to reach the pinnacle of field|date=14 August 2013|work=The Herald}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.glasgowtimes.co.uk/news/13261937.city-sprinter-gets-cash-help/|title=City sprinter gets cash help|date=17 August 2013|work=Glasgow Times}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Nascanna amach == * [https://web.archive.org/web/20150905/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=264960/index.html Rebecca Bisland] – taifead chomórtas [[FIFA]] <small>(sa chartlann)</small> [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]] 99umet1yfb7v6ufuc01whq2v7rwmt72 1308719 1308718 2026-04-18T23:54:32Z Taghdtaighde 60452 1308719 wikitext text/x-wiki Is imreoir sacair ar son na hÉireann í '''Rebecca "Becky" Bisland''' (née '''Stokes'''; a rugadh 20 Meitheamh 1982) a d'imir freisin do na [[Club na gCeilteach (mná)|Celtigh]] agus do [[Cluarán Phartaig (mná)|Chluarán]] [[Partaig|Phartaig]] i bPríomhroinn na mBan Albanach (SWPL). == Gairmréim leis na clubanna == Chuir Bisland tús lena gairmréim sacair le Wimbledon sular aistrigh sí go [[Ruagairí Tranmere (mná)|Ruagairí Tranmere]].<ref>{{Cite web-en|url=http://www.celticfc.net/player_women_bbisland.php|title=Becky Bisland|work=celticfc.net|access-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322164806/http://www.celticfc.net/player_women_bbisland.php|archive-date=22 March 2012|language=as Béarla}}</ref> I mí Dheireadh Fómhair 2002, chuir Bisland báire ar son [[Cathair Mhanchain (mná)|Chathair Mhanchain]], club i [[Craobh Náisiúnta na mBan Thuaidh (Sasana)|Roinn an Tuaiscirt]], i gcoinne [[Bruinnill Ruagairí Dhoncaster|Bruinneall Dhoncaster]] sa dara babhta de [[Corn Chraobh Náisiúnta Ban an FA|Chorn Chraobh Náisiúnta Ban an FA]].<ref>{{Cite web-en|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2366467.stm|title=Fulham blow away Liverpool|author=Tony Leighton|date=2002-10-27|work=BBC Sport|access-date=2011-06-13|language=as Béarla}}</ref> Tar éis tréimhsí a chaitheamh leis na clubanna i Londain Fulham agus [[Club Lúfar Charlton (mná)|Club Lúfar Charlton]], d'aistrigh Bisland go hAlbain i samhradh na bliana 2005 agus thosaigh sí ag imirt do [[Club Ban Chille Mheàrnaig|Chlub Ban Chille Mheàrnaig]], mar a d'imir sí ar a bhfoireann bhuaiteach i gCorn Príomhroinne Ban na Sraithe Albanaigh. Nuair a bhunaigh [[Ceiltigh Ghlaschú (mná)|na Ceiltigh]] roinn ban i 2007, chuaigh Bisland isteach sa chlub nua agus ainmníodh í mar [[Captaen (sacair)|chaptaen]] sa chéad séasúr.<ref name="record">{{Lua idirlín|url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/editors-choice/2008/02/20/girls-will-be-bhoys-at-celtic-ladies-fc-86908-20325093/|work=Daily Record|teideal=Girls will be bhoys at Celtic Ladies FC|language=as Béarla}}</ref> Ba bheag nár ise a bhí ag crochadh na coirne ag deireadh a céad fheachtais, nuair ba san am breise a chaill na Ceiltigh in aghaidh na n[[Club na nIbéirneach (mná)|Ibéirneach]] i gcluiche ceannais Chorn Ban na Sraithe Albanaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.womenssoccerscene.co.uk/womens-football-news-2007-2008/080519-1.htm|work=Women's Soccer Scene|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927011152/http://www.womenssoccerscene.co.uk/womens-football-news-2007-2008/080519-1.htm|archivedate=27 September 2011|teideal=Women's Football News 2007-2008|language=as Béarla}}</ref> I mí na Bealtaine 2010, b'í Bisland a réitigh an bealaigh do chúl Joanne Love, cúl tosaigh an chluiche, agus bhuaigh na Ceiltigh ar [[Club na Spartach (mná)|na Spartaigh]] 4-1 chun Corn Phríomhroinn Ban na hAlban a bhuachan.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.shekicks.net/news/view/980|work=She Kicks|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120401140305/http://www.shekicks.net/news/view/980|archivedate=1 April 2012|teideal=http://www.shekicks.net/news/view/980|language=as Béarla}}</ref> D'aistrigh Bisland go [[Club Pháirc na Banríona (mná)|Páirc na Banríona]] sa bhliain 2011, agus chabhraigh sé leo ardú céime a fháil in 2013. D'aistrigh sí go [[Cluarán Phartaig (mná)|Cluarán]] [[Partaig|Phartaig]] sa bhliain 2016, agus toghadh í mar Laoch Imeartha Ban Phartaig Thistle don séasúr 2017/2018.<ref>{{Cite web-en|url=https://ptfc.co.uk/ptfc-news/mccrea-financial-services-2017-18-player-of-the-year-award/|title=McCrea Financial Services 2017/18 Player of the Year Award|work=ptfc.co.uk|access-date=24 December 2018|language=as Béarla}}</ref> Faoi shéasúr 2018/2019, bhí Bisland fós ina ball de scuad Chluarán Phartaig.<ref>{{Cite web-en|url=https://ptfc.co.uk/ptfc-team/becky-bisland/|title=Becky Bisland|work=ptfc.co.uk|language=as Béarla}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=eCUTKp8jB8c|title=Scottish Building Society SWPL - Post Match Interview - Partick Thistle (Becky Bisland)|date=19 March 2019|language=as Béarla}}</ref> Bronnadh "Gradam Saoil" Chluarán Phartaig uirthi go déanach in 2019. == Gairmréim idirnáisiúnta == Cé gur rugadh i [[Sasana]] í, gaireadh Bisland chun [[Foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann|foireann Phoblacht na hÉireann]] i mBealtaine 2006 le haghaidh [[Cluichí cáilithe Chorn Domhanda Ban UEFA 2007|chluiche cáilithe do Chorn an Domhain]] in aghaidh na h[[Foireann Náisiúnta Sacar Ban na hAlban|Alban]] i b[[Richmond Park|Páirc Richmond]].<ref name="fai">{{Lua idirlín|url=http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=4967&catid=80:archive&Itemid=355|work=FAI.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110526125612/http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=4967&catid=80:archive&Itemid=355|archivedate=26 May 2011|teideal=http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=4967&catid=80:archive&Itemid=355|language=as Béarla}}</ref> Luaigh an bainisteoir Noel King luas Bisland agus a súil mhaith don chúl.<ref name="fai" /> Bhí Bisland san áireamh ar an bhfoireann le haghaidh [[Torthaí Fhoireann Náisiúnta Ban na Breataine Bige (2000–2009)|dhá chluiche dúshláin i gcoinne na Breataine Bige sa bhliain 2007]],<ref>{{Cite web-en|url=https://womensfootballarchive.org/#S|title=Women’s Football Archive project - Republic of Ireland women's football players|work=womensfootballarchive.org|access-date=27 March 2026|quote=Rebecca "Becky" Stokes [..] in squad for 2 friendlies in Wales, 24 and 26 April 2007 in Tredegar and Goytre|language=as Béarla}}</ref> agus ghnóthaigh sí caipín trí theacht in ionad Stef Curtis don leathuair dheireanach de chluiche dúshláin i gcoinne na [[Foireann Náisiúnta Ban na Breataine Bige|Breataine Bige]] ar an 24 Aibreán 2007, cluiche a chailleadar 2–1.{{Foinse}} == Saol pearsanta == D’fhreastail Bisland ar [[Ollscoil John Moores i Learpholl|Ollscoil John Moores]] i [[Learpholl]] agus bhog sí go hAlbain sa bhliain 2005 chun dul ag obair mar chomhordaitheoir "scoileanna gníomhacha". Ní ab fhaide anonn, rinneadh bainisteoir réigiúnach spóirt do dhaoine faoi mhíchumas di.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.funskillsacademy.com/aboutus.htm|title=Fun Skills Academy - About Us|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027065229/http://www.funskillsacademy.com/aboutus.htm|archive-date=27 October 2017|quote=Becky Stokes [..] Director [..] After gaining a BSc (Hons) Sports Science degree from Liverpool John Moores University, Becky worked at Mole Valley District Council in Surrey as Youth Development Officer [..] Becky then moved to Scotland [..] Currently she works in disability sport in the West of Scotland|language=as Béarla}}</ref> Cháiligh sí mar mhúinteoir tar éis di staidéar a dhéanamh in [[Oilthigh Shrath Chluaidh|Ollscoil Sraith an Chluaidh]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.strath.ac.uk/humanities/meetourstudents/education/pgde/beckybisland/|title=PGDE Secondary Education - Physical Education|access-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225031254/https://www.strath.ac.uk/humanities/meetourstudents/education/pgde/beckybisland/|archive-date=25 December 2018|language=as Béarla}}</ref> Faoi 2013, bhí Bisland ina bainisteoir feidhmíochta ag Spórt faoi Mhíchumas Alban.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.heraldscotland.com/sport/13118177.disability-sport-backing-athletes-reach-pinnacle-field/|title=Disability Sport backing athletes to reach the pinnacle of field|date=14 August 2013|work=The Herald|language=as Béarla}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.glasgowtimes.co.uk/news/13261937.city-sprinter-gets-cash-help/|title=City sprinter gets cash help|date=17 August 2013|work=Glasgow Times|language=as Béarla}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Nascanna amach == * [https://web.archive.org/web/20150905/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=264960/index.html Rebecca Bisland] – taifead chomórtas [[FIFA]] <small>(sa chartlann)</small> [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]] [[Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann]] [[Catagóir:Imreoirí sacair mná]] [[Catagóir:Imreoirí sacair le Cumann sacair ban Phoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Sasanaigh de shliocht na hÉireann]] [[Catagóir:Imreoirí sacair le Foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Imreoirí Chraobh Náisiúnta Chumann Sacair Shasana]] [[Catagóir:Imreoirí sacair as Epsom]] [[Catagóir:Imreoirí baineanna le Club Lúfar Charlton]] [[Catagóir:Imreoirí baineanna le Club Fulham]] [[Catagóir:Imreoirí baineanna le Cumann Sacair na gCeilteach]] [[Catagóir:Imreoirí baineanna le Club Chille Mheàrnaig]] [[Catagóir:Imreoirí baineanna le Club Chathair Mhanchain]] [[Catagóir:Imreoirí lár páirce le Cumann Sacair na mBan]] [[Catagóir:Imreoirí tosaí le Cumann Sacair na mBan]] [[Catagóir:Imreoirí le Corn Príomhroinne Ban na hAlban]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil John Moores i Learpholl]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Sraithe an Chluaidh]] [[Catagóir:Imreoirí baineanna le Páirc na Banríona]] [[Catagóir:Lucht spóirt baineann na hÉireann sa 21ú haois]] [[Catagóir:Lucht spóirt na hÉireann]] 6nnp11yskyonkon2l1qnlksinu10jpb 0 125474 1308733 2026-04-19T11:53:20Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe (admháil: DIB) 1308733 wikitext text/x-wiki Scoláire Ceilteach ba ea '''David William Greene''' (1915–81).<ref name=dib /><ref name=ainm /> Rugadh é i mBaile Átha Cliath ar an 22ú Deireadh Fómhair 1915. Cuireadh oideachas air ag St Andrew's College agus Coláiste na Tríonóide (CnaT). Sa bhliain 1937, bhain sé céim céadonóracha amach i Léann Ceilteach agus Fraincis agus bronnadh fscoláireacht air chun staidéar a dhéanamh in Oslo. D'éirigh sé ina léachtóir sa Léann Ceilteach in Ollscoil Ghlaschú, ach d'fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1940. Ceapadh é mar leasleabharlannaí i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann sa bhliain 1942, agus d'éirigh féin ina fhoclóirí ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (ARÉ). Ceapadh é ina léachtóir Gaeilge in CnaT sa bhliain 1953 go dtí 1967, nuair a d'éirigh sé ina phríomh-ollamh ag an [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. Le linn a uachtaránachta ARÉ (1973–6) d'éirigh ina ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] ina iriseán bliantúil. Bronnadh doctorates air ag Ollscoil na nUladh (1974), Ollscoil Ghlaschú (1979) agus the [[Ollscoil na hÉireann]] (1981). Is iad a shaothair is cáiliúla ná: ''A Golden Treasury of Irish Poetry'' (1967); ''Fingal Ronáin and Other'' Stories (1955); ''The Irish Language'' (1966); agus ''Cuírt an Mheain Oíche'' (1968) Phós sé ar dtús Sheila May agus bhí iníon acu darbh ainm Vicky. Phós sé a dhara bhean chéile, ealaíontóir agus dealbhóir Hilary Heron, sa bhliain 1959. Fuair stair bás sa bhliain 1977. D'éag Greene féin ar an 13ú Meitheamh 1981. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=dib>{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} == Admháil == Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le Diarmaid Ferriter ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons]. 04muwmgmql5l1syjd3v2k855c4wqsgc