Lá Fhéile Pádraig

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Lá Fhéile Pádraig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2204</id>
    <revision>
      <id>1308896</id>
      <parentid>1271386</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Lá Fhéile Pádraig</comment>
      <origin>1308896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4592" sha1="h4fza090f60q1025wo9nsw1pytdi784" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Déanann pobal na h[[Éire]]ann ceiliúradh ar an [[17 Márta|17ú lá de Mhárta]] ar '''Lá Fhéile Pádraig''' (nó ''Lá ’le Pádraig'' uaireanta). Deirtear gur cailleadh [[Naomh Pádraig]], aspal [[náisiún]]ta na hÉireann ar an dáta seo.&lt;ref&gt;[http://www.history.com/topics/st-patricks-day St. Patrick's Day] ''The History Channel''&lt;/ref&gt; Déantar ceiliúradh ar [[cultúr|chultúr]], [[Teanga (cumarsáid)|teangacha]], [[spórt]], [[reiligiún|reiligiúin]] agus [[ceol]] na [[tír]]e. Tá an fhéile [[Seachtain na Gaeilge]] mar chuid den cheiliúradh.[[Íomhá:PostcardStPatricksDaySouvinir1912.jpg|clé|mion|Cárta phoist, 1912]]
[[Íomhá:St. Patrick Parade, Fifth Ave., New York LCCN2014683212.jpg|clé|mion|1909 i Nua Eabhrac]]

== Pádraig ==

Is é [[Naomh Pádraig]] a thug an [[Críostaíocht|Chríostaíocht]] go hÉirinn. Nuair a bhí Pádraic ina bhuachaill óg, fuadaíodh é óna bhaile dúchais sa m[[an Bhreatain Bheag|Breatain Bheag]] agus tugadh anall go hÉirinn é, áit ar chaith sé blianta ag [[sclábhaíocht]], agus é ag tabhairt aire do thréad caorach agus muc ar [[Sliabh Mis|Shliabh Mis]] i g[[Contae Aontroma]]. [[Oíche]] amháin bhí [[brionglóid]] aige faoi phobal na hÉireann agus gur cheart dó dul ina measc agus a [[creideamh |chreideamh]] a chraobhscaoileadh. [[Íomhá:Día de San Patricio Buenos Aires 2.jpg|thumb|220x220px|Lá Fhéile Pádraig i [[Buenos Aires]].|clé]][[Íomhá:Chicago River dyed green, focus on river.jpg|thumb|222x222px|Lá Fhéile Pádraig i [[Chicago, Illinois|Chicago]]; an [[abhainn]] ruaimnithe le dath [[glas]].|clé]]Chuaigh Pádraic ar bhord [[long|loinge]] agus sheol sé ar ais abhaile. Nuair a h-oirníodh ina [[sagart|shagart]] é, bhí brionglóid eile aige ina bhfaca sé [[muintir na hÉireann]] ag glaoch ar ais air chun an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] a chraobhscaoileadh ann. Chaith Pádraic 40 [[lá]] agus oíche ag troscadh agus ag tréanas ar [[Cruach Phádraig]] gar don áit ina bhfuil [[Cathair na Mart]] i g[[Contae Mhaigh Eo]] inniu.

== Ceiliúradh ==
Déantar ceiliúradh ar Phádraig aon áit ar fud an [[domhan|domhain]] ina mbailíonn na hÉireannaigh le chéile. Ar na hócáidí is mó, áirítear an ceann i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], ina mbíonn paráid ollmhór chuile bhliain ó [[Ardeaglais]] Naomh Pádraig suas an 5ú Ascaill,  agus an ceann i  m[[Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]].   

=== Stair ===
Ar 17 Márta 1601, tharla an chéad pharáid a bhfuil tuairisc againn uirthi in onóir na Féile Pádraig,  san áit ar a dtugtar “Naomh Agaistín” anois in [[Florida]]. Léirítear sna tuarascálacha gur shocraigh [[biocáire]] Éireannach, Ricardo Artur, an mórshiúl san iar[[Coilíneachas|choilíneacht]] de chuid na Spáinne.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/cothrom-an-lae-17-márta-1JroujKR8CG/|teideal=Cothrom an Lae -  (Baile Átha Cliath) - Nuacht Mhall (podcast)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=17 Márta 2023|language=ga-IE|work=Listen Notes|dátarochtana=2023-03-20}}&lt;/ref&gt; 

Breis agus céad bliain ina dhiaidh sin, d’eagraigh saighdiúirí Éireannacha in [[Arm na Breataine]] máirseáil i m[[Boston, Massachusetts|Bostún]] sa bhliain 1737.  

Sa naoú haois déag tháinig méadú mór ar an líon inimirceach Éireannach sna Stáit Aontaithe agus leis sin d’éirigh na paráidí ní b'fhorleithne. Inniu, déantar Lá Fhéile Pádraig a cheiliúradh i níos mó tíortha ná aon fhéile náisiúnta eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== Nósanna ===
* Téann daoine chuig [[Cruach Phádraig]] ar thuras spioradálta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pilgrimagemedievalireland.com/2013/03/16/an-unfortunate-pilgrimage-to-croagh-patrick-on-st-patricks-day-in-1113/|teideal=An unfortunate pilgrimage to Croagh Patrick on St Patrick’s day in 1113|údar=Pilgrimagemedievalireland|dáta=2013-03-16|language=en|work=Pilgrimage In Medieval Ireland|dátarochtana=2023-03-20}}&lt;/ref&gt;

=== Ceiliúradh Lá Fhéile Pádraig in Éirinn ===
&lt;gallery&gt;
Saint Patrick's Day (1).jpg
Saint Patrick's Day (2).jpg
Saint Patrick's Day (3).jpg
Saint Patrick's Day (4).jpg
Saint Patrick's Day (5).jpg
Saint Patrick's Day (6).jpg
Saint Patrick's Day (7).jpg
Saint Patrick's Day (8).jpg
Saint Patrick's Day (9).jpg
Saint Patrick's Day (10).jpg
Saint Patrick's Day (11).jpg
Saint Patrick's Day (12).jpg
Saint Patrick's Day (13).jpg
Saint Patrick's Day (14).jpg
Saint Patrick's Day (15).jpg
&lt;/gallery&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Lá Fhéile Pádraig]]</text>
      <sha1>h4fza090f60q1025wo9nsw1pytdi784</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Halla baile</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2217</id>
    <revision>
      <id>1308947</id>
      <parentid>1306331</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T10:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Meabhrúchán | Reminder : Cruinniú Pobail Dé Máirt 28 Aibreán | Community Meeting Tuesday 28 April */ mír nua</comment>
      <origin>1308947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46291" sha1="s9aq1ics1cw19nt4wyzaa08q7173xqf" xml:space="preserve">{{aicearra|VP:HB|VP:BAILE|VP:HOME}}
{{Cartlainne}}

Is áit é an '''halla baile''' chun an Vicipéid a phlé is ceisteanna a chur.
Is áit é chun fadhbanna teicniúla, polaisaithe agus oibrithe an Vicipéid a phlé. Is féidir leat nithe eile a bhaineann leis an Vicipéid a lua anseo freisin.

__NEWSECTIONLINK__

== Ar Oscailt Anois: Ainmniúcháin do Ghradaim Vicipéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025 ==

Tá ár gcomhgleacaithe sna RA ag iarradh ainmniúcháin do Ghradaim Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025. 

Tá a bhfógra thíos, aistrithe ón [https://wikimedia.org.uk/2025/10/wikimedian-of-the-year-awards-call-for-nominations/ leagan Béarla]: 

Táimid ag lorg daoine aonair agus eagraíochtaí a ainmniú a bhí páirteach in iarrachtaí WMUK chun eolas oscailte a chur chun cinn i 2024/25. 

Is iad seo a leanas na catagóirí i mbliana:

* Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe (Duine Aonair)
* Comhpháirtíocht na Bliana (Eagraíocht)
* Vicípéideoirí atá ag Teacht Chun Cinn (Duine Aonair)

Cuireann WMUK fáilte roimh dhaoine agus comhpháirtíochtaí laistigh de phobal WMUK a ainmneofar do Ghradam chuir iontas mór orthu lena gcuid oibre eolais oscailte, i 2024/25. Táimid go háirithe ag tnúth le cloisteáil faoi dhaoine agus eagraíochtaí a sheachaid tionscadail a dhírigh ar ár dtéamaí straitéiseacha; Cothromas Eolais, Litearthacht Faisnéise, agus Aeráid agus Comhshaol.

Déanfaidh baill den Choiste Forbartha Pobail breithiúnas ar na hainmniúcháin agus fógrófar na buaiteoirí ag an gCeiliúradh Pobail Dé Sathairn an 15 Samhain 2025 (Sábháil an dáta, ba bhreá linn sibh a fheiceáil ann!).

Is féidir leat dhá ainmniúchán a chur isteach in aghaidh na catagóire. Úsáid an [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScVy7AmH0qRRZmQ-QHtYKKCBZY0O40JZN9MWl8Xu7-oqK1-fg/viewform Fhoirm Google seo] chun d’ainmniúcháin a chur isteach. Dúnann na hainmniúcháin ar an 22 Deireadh Fómhair.

Léigh faoi bhuaiteoirí na bliana seo caite [https://wikimedia.org.uk/2024/12/2024-uk-wikimedian-year-awards/ anseo].  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:57, 9 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

== Tá Pobal Éireann Wikimedia ag earcú! ==

Haigh a chairde,

Dá mbeadh tú ag an gcruinniú pobail deireanach ta a fhios agat go bhfuil roinnt athruithe ar an bhfoireann againn ag Pobal Éireann Wikimedia agus anois táimid ag lorg Oifigeach Gaeilge! Is deis uathúil í seo chun tacú leis an nGaeilge sa spás digiteach 

Tuilleadh eolais agus sonraí iarratais: [https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/?fbclid=IwY2xjawNfFdpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1UkdHSWZIYnZHbVlTTXdiAR5q3n0VBwzwxYNE15qXVGjFOxrbkvItEYtt4OIXUgC01_4Q3r4I25f3T9Gwag_aem_ibWovoCfNe8BH6QCTZL81Q https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/]

Cuir isteach d’iarratas chuig info@wikimedia.ie leis an líne ábhair “Iarratas - Oifigeach Gaeilge”, le do thoil.  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:45, 17 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

:Dea-nuacht é sin! Ná déantar dearmad an folúntas a chlárú le [https://peig.ie/foluntais/ peig.ie] (agus le h[https://udaras.ie/oiliuint-fostaiocht/fostaiocht/ udaras.ie] más féidir) [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 17:16, 18 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
::Cinnte! Tá orm é a dhéanamh inniu :) Táim ag tnúth leis, beidh beirt againn fostaithe le Gaeilge ar an bhfoireann go luath  [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2025-29132-17|&amp;#126;2025-29132-17]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2025-29132-17|talk]]) 12:02, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
:::Nach breá an chuma atá ar an bh[https://sceal.ie/Fol%C3%BAntas/oifigeach-gaeilge-le-pobal-eireann-wikimedia-wikimedia-community-ireland-on-mbaile/ fógra] ar shuíomh nua Scéal.ie. Ádh mór oraibh sa chuardach!
:::Dála an scéil, an ndeachaigh sibh i dteagmháil leis na meáin faoin bhfolúntas freisin? Foilsíodh scéalta faoin Vicipéid cheana ar [[Tuairisc.ie]] agus ní chuirfeadh sé lá iontais orm dá mbeadh suim ag meáin eile sa scéal seo freisin amhail ''[[Nós (iris)|NÓS]]'', ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'', ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'', ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'', ''[[Meon Eile]]'' srl. Má bhíonn an t-am agaibh, níor mhiste freisin dul i dteagmháil le grúpaí pobail mar [[AerachAiteachGaelach|AAG]], [[Bánú (grúpa feachtais)|Bánú]], an [[Dream dearg|Dream Dearg]], na comharchumainn Gaeltachta, agus cumainn Gaelacha na n-ollscoileanna b'fhéidir [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 19:14, 4 Samhain 2025 (UTC)
::::Haigh [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] - bhíos i dteaghmháil leo! Bhíos ag an Oireachtas an tseachtain seo chaite le h[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] agus bhí seastán againn - an-chuid suim sa ról! Rinneas agallamh ann le Raidió na Life faoinár gcuid oibre le Vicipéid agus maidir leis an bpost chomh maith. Dúirt an Páipéar go bhfuil siad sásta fógra a chur i gcló freisin, agus dúirt Tuairisc go bhfuil siad sásta rud a scríobh chomh maith! 
::::Sheolas an fógra chuig AAG (táim i mo bhall leo freisin agus ar an gcoiste) agus chuig CnaG, Foras na Gaeilge, RíRá, Raidió na Life, etc. Tá níos mó ná 25 iontrál faighte anois!  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:26, 7 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;
:I (Éamonn Ó Gribín) would like to volunteer to join several of the movement’s Affiliations Committee (AffCom)![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:36, 7 Samhain 2025 (UTC)
::Éamonn, a char, ta ort an teimpléad a líonadh - ta na sonraí ar fáil anseo: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 16:32, 18 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Samhain 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Vicí Eolaíochta 2025 &amp; Ár gCéad Cruinniú Eile (Pobal Éireann Wikimedia) ==

'''📸 Wiki Science | Vicí Eolaíochta 2025 - Meabhrúchán!'''

Níl ach 10 lá fágtha chun d'íomhánna eolaíochta a chur isteach ar chomórtas grianghrafadóireachta WikiScience 2025!

'''📅 Spriocdháta:''' 30 Samhain

Tá fáilte roimh gach ábhar eolaíochta - ón réalteolaíocht go micreascóip, ó dhúlra na hÉireann go micribhitheolaíocht. 

[[commons:Commons:Wiki_Science_2025_in_Ireland|Faigh tuilleadh eolais anseo!]] 

-

'''💬 Cruinniú Pobail - Dé Máirt 25 Samhain @ 6:00 i.n.''' 

Mar is gnáth, beidh ár gcruinniú míosúil pobail ar siúl ar líne Dé Máirt seo chugainn - an Mháirt dheireanach den mhí. 

Bígí linn chun plé a dhéanamh ar:

* Pleananna ag teacht Athbhliain

* Nuacht ón bpobal


'''Chomh maith, bí cinnte go bhfuil tú cláraithe [[mail:wikimediaie|ar an liosta seoltaí!]]''' [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:45, 21 Samhain 2025 (UTC)

== Athbhliain faoi mhaise daoibh + Lá Breithe Sona do Wikipedia  ==

A chairde, 

Bhí tús an-ghnóthach againn do 2026 anseo ag Pobal Éireann Wikimedia, le hathruithe foirne agus go leor pleanála idir lámha. Bhogas go post nua mar Bhainisteoir Pobail agus cuirimid fáilte roimh ár nOifigeach Gaeilge nua, Lára. 

[[Plé úsáideora:Lára Nuinseann|Cuirigí fáilte roimh Lára ar a leathanach phlé anseo.]] 

Táimid ag tnúth go mór leis an obair atá amach romhainn chun tacú leis an bPobal Vicipéide. 

Táimid gnóthach freisin ag ullmhú d'fheachtais spreagúla sna seachtainí amach romhainn, lena n-áirítear Is Breá le Vici Béaloideas (Wiki Loves Folklore) (Feabhra–Márta) agus Seachtain na Gaeilge (1–17 Márta). Beidh tuilleadh nuashonruithe againn go luath, agus '''''ná déanaigí dearmad ar ár gcruinniú pobail ag deireadh na míosa ar an Máirt 27 Eanáir @ 18:00 ar líne.''''' 

'''&lt;u&gt;Lá Breithe: Wikipedia @ 25&lt;/u&gt;''' 

Beidh Vicipéid 25 bliain d'aois an Déardaoin seo (amárach), 15 Eanáir. Tá ceiliúradh fíorúil saor in aisce á reáchtáil ag an bhFondúireacht Wikimedia chun an sprioc thábhactach a cheiliúradh, atá bainte amach ag oibrithe deonacha.

📅 '''Cathain:''' Déardaoin 15 Eanáir 2026

🌍 '''Cá háit:''' Ar líne (saor in aisce)

🔗 '''Cláraigh:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration

Go raibh maith agaibh as a bheith mar chuid den phobal seo.

Le gach dea-ghuí,

Amy [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:26, 14 Eanáir 2026 (UTC)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:21, 18 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 27 Eanáir ==

'''A chairde,'''

'''Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 27 Eanáir ag 18:00 UTC.'''

'''Nasc Google Meet:''' https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré! 

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy (Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:47, 20 Eanáir 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 21:59, 23 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&amp;oldid=29972868 --&gt;

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Evertype]] (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Úsáideoir:EPIC|EPIC]] ([[Plé úsáideora:EPIC|plé]]) 17:39, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl ar líne '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 08:45, 19 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe eile. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:54, 19 Feabhra 2026 (UTC)

:Amy, a chara,
:Cathain a bheidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl?̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:26, 22 Márta 2026 (UTC)

== Céiliúradh na mBan 2026 — Togra Nua! ==

A chairde, Mar chuid de [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Seachtain_na_Gaeilge#Campaigns|Seachtain na Gaeilge 2026 ag Pobal Éireann Wikimedia]] agus Mí Staire na mBan, tá tionscadal nua á sheoladh againn: &lt;nowiki&gt;'''
[[Vicipéid:Céiliúradh_na_mBan_2026|Céiliúradh na mBan 2026]]'''


&lt;/nowiki&gt; 

Is é an sprioc atá againn ná ailt a chruthú agus a fheabhsú faoi mhná Éireannacha, go háirithe mná atá ag cur na Gaeilge chun cinn ar líne agus sna meáin. 

Tá deais eagraithe agamsa, agus liosta ann de: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Mná Dearga' mná nach bhfuil ailt acu fós 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Ailt le Feabhsú' ailt atá ann cheana ach a dteastaíonn obair uathu Is féidir libh bhur n-ainm a chur in aice le duine ar mhaith libh obair uirthi  

👉 [[Vicipéid:Céiliúradh na mBan 2026]]

Beidh [https://www.eventbrite.ie/e/bi-an-t-eolas-ceardlann-vicipeide-wikipedia-workshop-tickets-1982968870271 ceardlann ar siúl againn i gCorcaigh ar an 7ú Márta freisin] - saor in aisce le lón san áireamh. 

Tuilleadh eolais ar an leathanach tionscadail. 

Ar scáth a chéile a thagann na mná! 

💚  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:57, 2 Márta 2026 (UTC)

== Requesting help with translating templates ==

Hello,&lt;/br&gt;
I have only recently joined the Irish language version of Wikipedia, and there are many templates missing here that I regularly use on the English language version. I think these should also be accessible here. I've tried reading up on how to copy over templates to another language version, but I'm still not sure how to do it properly. The following templates are the most important to me for now:
{{div col}}
*[[:en:Template:Au]]
*[[:en:Template:Speciesbox]]
&lt;!--*[[:en:Template:Cn]]--&gt;
*[[:en:Template:Automatic taxobox]]
*[[:en:Template:Unreferenced section]]
*[[:en:Template:Unreferenced]]
*[[:en:Template:More citations needed]]
*[[:en:Template:More footnotes needed]]
*[[:en:Template:More citations needed section]]
&lt;!--*[[:en:Template:collapsible list]]--&gt;
*[[:en:Template:Multiple issues]]
&lt;!--*[[:en:Template:Multiple image]]--&gt;
*[[:en:Template:CSS image crop]]
*[[:en:Template:Biota infobox]]
{{div col end}}
Can anyone here help me with this issue?&lt;/br&gt;
Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:37, 15 Márta 2026 (UTC)

:Hi Conan. I'm pretty busy, but I'll try chip away at them in the coming days / weeks - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 21:48, 15 Márta 2026 (UTC)
::Hello @[[Úsáideoir:Alison|Alison]],&lt;/br&gt;
::that would be great, thank you!&lt;/br&gt;
::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:53, 15 Márta 2026 (UTC)

== Double spaces and punctuation/references; links ==

Hi, I don’t usually use Vicipéid but, in the sample of articles I have glanced through, I noticed a number of issues I believe can be easily addressed (assuming that bot edits are allowed here and that there is is an editor able to set one up).

* There are so many strings of spaces after and before punctuation in articles e.g. &quot;Ba í banríon na Réalta.   Bhí cumhachtaí dochreidte aici .        Dúradh gur bhean is cumhachtaí riamh í&quot;.
** Single spacing is definitely the norm nowadays and most of these strings of spaces are well over three characters long. I’d appreciate if someone would like to work on resolving this (if there is no one here who could facilitate this, I could try find someone on another wiki project who’d be willing to help).
** I think it should fairly straightforward for someone with bot knowledge to set one up so that it tidies all this up and would run continuously to maintain it. It would possibly involve automating a site wide search and replace of any string of space characters (starting with the longest) to a single character?

* An extremely similar issue is citations. There seems to be a lot of inconsistency in the formatting of citations some are before the punctuation others are after and they are often buffered by random strings of spaces
** This gives articles a messy appearance and I think citations after punctuation is the norm so a bot could potentially address this too?, though I am not sure on how it would best be carried out.

* Also, are there any standards for how mutations and inflection is handled in relation to links? e.g. I see a mix of n[[Dlí]]the and [[Dlí|nDlíthe]].
** Templates from (en) Wiktionary could probably be adapted to avoid clutter in the wikieditor:
*** e.g. for eclipsis (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|xlink]])
{{u|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|xlink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]])
{{u|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]].
*** e.g. for lenition (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|lxink]])
{{s|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|lxink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]])
{{s|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]].
** I’m using &lt;nowiki&gt;
{{u|FOO}}&lt;/nowiki&gt; for '''U'''rú and &lt;nowiki&gt;
{{s|FOO}}&lt;/nowiki&gt; '''S'''éimhiú. Obviously this would only work for inflected forms that simply involve adding an ending to the base spelling but I think it could still be a useful thing.
* Lastly the home page has several broken links or links to blank pages or pages that are very old and unhelpful for such a prominent position on the site, maybe someone could evaluate them?
[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 03:42, 17 Márta 2026 (UTC)

:Hello @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]],&lt;/br&gt;
:I also noticed unnecessary spaces in articles, such as in the [[Special:Permalink/1189460|Rosaceae]] article. Given the small number of active editors on the Irish Wikipedia, I think it would be very handy to have a bot fix these smaller issues. However, I don't know how that would work technically.&lt;/br&gt;
:I think an Vicipéid would benefit greatly from expanding its technical possibilities and making more use of things like maintenance bots and further useful templates/ maintenance tags, as seen on the English Wikipedia. I believe this could make maintenance easier and improve the overall quality of the articles.&lt;/br&gt;
:Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 10:51, 21 Márta 2026 (UTC)
::@[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]]
::There are bots running on Vicipéid which are correcting some issues, but thank you for highlighting the above additional ones.
::We have a community meeting on 31st March (details in the next post below on the Halla Baile) and it would be great to have you there to dicsuss the above.
::@[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] could you please let us know which links are broken ro going to blank pages on the Príomhleathanach?
::Le dea-ghuí
::[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)Amy Uí Ríordáin
:::Hello @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]],&lt;/br&gt;
:::thanks for the invitation to the community meeting. I think I will join in, but I hope it would be fine if I speak English, since my Irish is quite limited and slow.&lt;/br&gt;
:::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 22:09, 25 Márta 2026 (UTC)
::::Haigh @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]]
::::The Community meetings with Wikimedia Community Ireland are done through English as the community is a mix of Irish speakers with varying levels and non Irish speakers 
::::We talk about both the Vicipéid work and also wider Wikimedia work in English and Irish focused on Irish culture, history and heritage, as well as Open Knowledge in Ireland. 
::::You can find our more on our [https://wikimedia.ie/ website] and also on [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|our Meta Wiki Page]] (which has links to the previous meeting notes) 
::::Tá fáilte romhat, you're very welcome!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:53, 26 Márta 2026 (UTC)
::Bainisteoir Pobail
::[[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/ga|Pobal Éíreann Wikimedia]] [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt, 31 Márta ag 18:00 UTC. ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 31 Márta ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:51, 23 Márta 2026 (UTC)
: Beidh mé ann! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 09:09, 24 Márta 2026 (UTC)
::Yéééé - ag tnuth le tú a fheiceáil! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:20, 24 Márta 2026 (UTC)
:::D.V&gt; beidh mé ann! ̃ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:26, 24 Márta 2026 (UTC)
::::Iontach!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:54, 26 Márta 2026 (UTC)

== Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki ==

[Please help translate this message into your language]

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: &quot;'''Legal &amp; safety contacts'''&quot;. The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&amp;group=ext-wikimediamessages&amp;language=ga&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of the Czech Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Úsáideoir:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Plé úsáideora:STei (WMF)|plé]]) 18:38, 26 Márta 2026 (UTC)

:{{Déanta}} - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 16:16, 27 Márta 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 17:11, 3 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder : Cruinniú Pobail Dé Máirt 28 Aibreán | Community Meeting Tuesday 28 April ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta - beidh ár gCruinniú Pobail ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 28 Aibreán ag 18:00 UTC, ar líne.

Just a quick reminder that our Community Meeting is taking place next Tuesday, 28 April at 18:00 UTC, online.

Beidh muid ag roinnt nuashonruithe agus ag eagrú na míonna amach romhainn le chéile.

We'll be sharing updates and organising the months ahead together.

-

'''Conas páirt a ghlacadh | How to join'''

Beidh an cruinniú ar Google Meet. [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|Cliceáil anseo chun na sonraí a fháíl.]] 

Is féidir leat nótaí cruinnithe 2026 go dtí seo a léamh anseo: 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland/Meeting_minutes_2026#Next_meeting%3A_28_April_2026

Mura bhfuil d'ainm le feiceáil ar ár leathanach Meta fós, cuir leis é! 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland

Tá fáilte roimh chách - idir bhaill nua agus sheanbhaill! Táimid ag tnúth le sibh a fheiceáil! We look forward to seeing you!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail | Community Manager

Pobal Éireann Wikimedia | Wikimedia Community Ireland [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:41, 20 Aibreán 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s9aq1ics1cw19nt4wyzaa08q7173xqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomh Pádraig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2562</id>
    <revision>
      <id>1308889</id>
      <parentid>1303791</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>++</comment>
      <origin>1308889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8292" sha1="igpd98jz7vwt2xawj848bpuwrrpwfo3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is é [[Dhá Aspal Déag na hÉireann|aspal]] náisiúnta na n[[Gael]] é '''Pádraig mac Calprainn''', ar a dtugtar '''Naomh Pádraig''' nó '''Pádraig Naofa''' ([[17 Márta]], [[461]], [[492]] nó [[493]] a cailleadh é). Thug sé an [[Críostaíocht|Chríostaíocht]] go h[[Éire|Éirinn]].

Is mar 'Cothraige' a bhí aithne ar Phádraig in Éirinn i dtús aimsire toisc nach raibh a leithéid d'fhuaim agus [p] ann sa [[Gaeilge Chianach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Dónall P. Ó Baoill]]|date=17 Márta 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/03/17/faoisc-freagra-agus-beannachtai-na-feile/|title=Faoisc, freagra agus beannachtaí na féile|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 7}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Stpatrick hilloftara.jpg|206x206px|thumb|Dealbh Naomh Pádraig i g[[Contae na Mí]]|clé]]Ceiliúrtar [[Lá Fhéile Pádraig]] ar an [[17 Márta]], an lá a cailleadh é. 

== Saol ==
Saoránach [[An Róimh|Rómhánach]] de bhunadh [[An Bhreatain|Briotanach]] a bhí i bPádraig. 
[[Íomhá:Slemish mountain County Antrim.jpg|mion|221x221px|
[[Sliabh Mis]] i g[[Contae Aontroma]]
]]
De réir an scéil, nuair a bhí Pádraig ina bhuachaill óg, fuadaíodh é óna bhaile dúchais sa m[[An Bhreatain Bheag|Breatain Bheag]]. Tugadh anall go hÉirinn é. Cuireadh ag aoireacht ar [[Sliabh Mis|Shliabh Mis]] i g[[Contae Aontroma]] é, áit ar chaith sé na blianta ag [[sclábhaíocht]].  [[Oíche]] amháin bhí [[brionglóid]] aige faoi bhád ag fanacht dó, agus d'éalaigh sé agus d'fhill sé mar sin ar a mhuintir.

Cúpla bliain níos déanaí, urnaíodh Pádraic ina [[Sagart|shagart]]. [[Oíche]] amháin, bhí [[brionglóid]] eile ag Pádraig faoi phobal na hÉireann. Chonaic sé [[muintir na hÉireann]] ag glaoch ar ais air. Ba cheart dó dul ina measc agus a [[Creideamh|chreideamh]] a chraobhscaoileadh. Bheartaigh sé mar sin an Chríostaíocht a thabhairt do mhuintir na hÉireann.

D'fhill Pádraig sa bhliain [[432]]. Cé gur tháinig an Chríostaíocht go hÉirinn ar dtús nuair a chuir an [[Pápa Celestine I|Pápa Ceilistín]] [[Palladius]] go hÉirinn i [[430]], ba é Pádraig an té ar éirigh leis an [[creideamh]] a scaipeadh, is cosúil. 
[[File:Saint_Patrick's_grave_Downpatrick.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Saint_Patrick's_grave_Downpatrick.jpg|clé|mion|[[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin|An Dún]]]]
Insítear scéal faoin iarracht a bhí á déanamh ag Pádraig taoiseach a thabhairt chun na Críostaíochta. Sháigh Pádraig a chros de thimpiste i gcois an taoisigh, ach má rinne, níor labhair an taoiseach focal ná ní dhearna gearán. Ghlac sé féin agus a mhuintir leis an g[[creideamh]] nua ag ceapadh gur chuid den searmanas a bhí sa sá.
[[File:Kilbennan_St._Benin's_Church_Window_St._Patrick_Detail_2010_09_16.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kilbennan_St._Benin's_Church_Window_St._Patrick_Detail_2010_09_16.jpg|mion|phioc Pádraig [[seamróg]] agus gur úsáid sé í leis an [[an Tríonóid|Tríonóid]] a mhíniú: séipéal i g[[Cill Bheanáin]], Co na Gaillimhe]]
Deirtear gur phioc Pádraig [[seamróg]] agus gur úsáid sé í leis an [[an Tríonóid|Tríonóid]] a mhíniú dá éisteoirí.

== Seanchas agus Béaloideas ==

Tá ról tábhachtach ag Pádraig i m[[béaloideas]] na h[[Éire]]ann agus na [[Gaeltacht]]a, agus is iomaí scéal seanchaite a d'insíodh faoin tseansaol.  

=== Na nathracha ===
Chaith Pádraig 40 [[lá]] agus oíche ag troscadh agus ag tréanas ar [[Sliabh Mis|Chruach Phádraig]] thiar ón áit ina bhfuil [[Cathair na Mart]] i g[[Contae Mhaigh Eo]] inniu. Deirtear gur dhíbir Pádraig na [[Nathair nimhe|nathracha]] [[Nimh|nimhe]] as Éirinn ansin. Ach tá amhras faoi seo,&lt;ref&gt;National Geographic, 2008 - [https://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080313-snakes-ireland.html Snakeless in Ireland: Blame Ice Age, Not St. Patrick] &lt;/ref&gt; nó ní heol dúinn go raibh nathracha nimhe riamh sa tír. Is dóichí gur mar shamhail a húsáideadh an scéal seo don dóigh ar ruaig sé seanchreideamh na nGael, agus go seasann na péisteanna agus na nathracha nimhe don diabhal agus dá chuid mioscaise, is é sin, don tseanchreideamh féin. 
[[File:Croagh_Patrick_-_geograph.org.uk_-_186660.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Croagh_Patrick_-_geograph.org.uk_-_186660.jpg|clé|mion|[[Sliabh Mis|Cruach Phádraig]] i g[[Contae Mhaigh Eo]]]]

=== Na Fianna ===
Chuala saol na Gaeilge iomrá ar an lá a casadh Pádraig agus [[Oisín Mac Fhinn|Oisín]], an fear deireanach de na [[Fiannaíocht|Fianna]], ar a chéile in Éirinn. Meafar iontach is ea an scéal seo don dóigh ar tháinig [[an Chríostaíocht]] go hÉirinn agus an Phágántacht ag cúlú roimpi. 

Nuair a bhí lá na Féinne thart, phós Oisín banphrionsa ó [[Tír na nÓg|Thír na nÓg]] agus chuaigh a chónaí thall ansin, ach i ndiaidh trí chéad bliain, tháinig cathuithe air i ndiaidh an tseanfhóid. Mar sin, d'fhill sé go hÉirinn ar mhuin chapaill draíochta, agus é curtha faoi gheasa gan baint d'aon rud ná titim anuas den chapall. Bhris sé na geasa, ar ndóigh, thréig an capall bán é, agus b'éigean dó fanacht in Éirinn agus bás a fháil ansin. 
[[Íomhá:Myths and legends; the Celtic race (1910) (14760479206).jpg|mion|Pádraig agus na Fianna,  (Rolleston, T. W.  1910)]]
Chuala Pádraig trácht air, áfach, go raibh fear de na Fianna clúiteacha fágtha sa tír, agus chuaigh sé i bhfianaise Oisín. Bhí sé dóchasach go n-éireodh leis Oisín a iompú i leith an chreidimh Chríostaí. Ní raibh aon mhaith ann, áfach, bheith ag caint le hOisín faoi Dhia, nó ní raibh ina bhéal siúd ach Goll. &quot;Ní chreidfinnse i nDia&quot;, ar seisean, &quot;go dtí go bhfeicfinn Eisean agus Goll ag coraíocht le chéile. Dá n-éireodh le Dia Goll a leagan ansin, chreidfinn gurb é Dia an fear is fearr acu.&quot; 

Ansin, thaispeáin Pádraig d'Oisín an dóigh a raibh na Fianna, nár chuala iomrá riamh ar Dhia ná ar Íosa, ag troid leis na diabhail in Ifreann. D'fhiafraigh sé d'Oisín, nárbh fhearr leis flaithis Dé a bhaint amach, in áit na troda síoraí sin, ach níorbh fhearr: bhí Oisín díreach mífhoighneach chun &quot;iall a chur i súiste Ghoill&quot;, mar a dúirt sé.

== Ainm ==
Is ainm pearsanta an-choitianta in Éirinn é Pádraig, ach níor baisteadh ar mórán leanaí é go dtí timpeall na 1880idí. 

Tá raidhse mór foirmeacha aige - Pádraig, Pádraic, Páraic (go háirithe san iarthar), Pa, Pat, Peaits nó Patch, Paddy, Patsie, Páid nó Paud, Patrice na Fraincise agus Patrizio na h[[Iodáilis]]e.

== Paidir Pádraig Naofa nó Lúireach Phádraig ==
{{Vicífhoinse|Fáeth fiada}}
:Críost liom
:Críost romham
:Críost i mo dhiaidh
:Críost ionam
:Críost fúm
:Críost uasam
:Críost ar mo lámh dheis
:Críost ar mo lámh chlé
:Críost i gcroí gach duine lena labhraim 
:Críost i mbéal gach duine a labhras liom 
:Críost i ngach súil a dhearcas orm 
:Críost i ngach cluas a chluineas mé
:Amen&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://youtu.be/Fav5p2RKOak&lt;/nowiki&gt; le Bernard Sexton agus cór;

&lt;nowiki&gt;https://youtu.be/ApvpkWtDCJE&lt;/nowiki&gt; Cór Mhuire na Doire Beaga, Gaoth Dobhair ;

&lt;nowiki&gt;https://youtu.be/HvIbdiNyTHk&lt;/nowiki&gt; Karen Tracey (le fotheidil);

&lt;nowiki&gt;https://youtu.be/PbJui5JTr58&lt;/nowiki&gt; Nóirín Ní Riain;

&lt;nowiki&gt;https://youtu.be/L7nt1GsrHtI?t=42s&lt;/nowiki&gt; Carn na Ros, scoil náisiúnta &lt;/ref&gt;

== Naisc Sheachtracha ==

[[Íomhá:Día de San Patricio Buenos Aires 2.jpg|thumb|Lá Fhéile Pádraig, [[Buenos Aires]] ([[An Airgintín]])]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=YeueYT0UvxM/ 'Paidir Pádraig Naofa ' ar Youtube]
* [http://www.confessio.ie/etexts/confessio_irish# St Patrick's Confessio HyperStack]: 'AN FHAOISTIN' agus 'AN LITIR CHUN COROTÍCUS' as Gaeilge

(Athinsint ghairid é seo ar an scéal ''Mar a chuaigh Oisín go Tír na hÓige'' ón leabhar ''Seanchas Annie Bhán'' le Gordon W. MacLennan, Baile Átha Cliath 1997. ISBN 1-898473-84-6)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Padraig Naomh}}
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Cléir Éireannach]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Naomh Pádraig]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha]]</text>
      <sha1>igpd98jz7vwt2xawj848bpuwrrpwfo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iasar Arafat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2674</id>
    <revision>
      <id>1308800</id>
      <parentid>1267139</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6054" sha1="9i24iujvfkxbtgmo1r6pmp04dh2v1dh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Yasser Arafat''' (nó '''Iasar Arafat)''' ([[24 Lúnasa]] [[1929]] – [[11 Samhain]] [[2004]]) a rugadh faoin ainm '''Mohammed Abdel-Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini''' ({{lang-ar|محمد عبد الرؤوف القدوة الحسيني}}) ina uachtarán ar Údarás [[An Phalaistín|na Palaistíne]].  

=== Polaitíocht ===
Bhí Arafat ina bhunaitheoir agus ina cheannaire ar FATA, chomh maith le bheith ina chathaoirleach ar [[Eagraíocht Shaoirse na Palaistíne]] (ó [[1969]] ar aghaidh). 
[[Íomhá:Nasser-Faisal-Arafat-1970.jpg|clé|mion|260x260px|[[Gamal Abdel Nasser|Nasser]], an rí Faisal agus Yasser Arafat (ar dheis) 1970]]

Chomhbhuaigh sé [[Duais Nobel]] [[Duais Nobel na Síochána|na Síochána]] sa bhliain [[1994]].

Ar an 20 Eanáir 1996, toghadh Arafat ina uachtarán ar an Údarás Palaistíneach (Palestinian National Authority). 

Labhair Paddy Monaghan, Cathaoirleach ''Irish Christian Friends of Israel'', faoi sa bhliain 2012: &lt;blockquote&gt;'Rinne Arafat idirbheartaíocht ar [[Comhaontú Osló|Chomhaontú Osló]], ach níor chur sé i bhfeidhm é. An aidhm a bhí aige ná bogadh ar ais ón Libia go dtí an Bruach Thiar lena chuid tacadóirí. ... Rinneadh taifead rúnda air agus é ag labhairt i Mosc san Afraic Theas trí mhí tar éis Chomhaontú Osló agus dúirt sé, “ná bí buartha faoin gconradh síochána seo, is ionann é agus traein ag stopadh ag stad. Bainfidh muid amach an sprioc atá againn, chun deireadh a chur le hIosrael. Ardán a bheas anseo chun é sin a dhéanamh”.'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2012-10-17.pdf|teideal=Tír Naofa, Tír gan Síocháin|údar=Gaelscéal|dáta=DF 2012|dátarochtana=2021|archivedate=2021-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111222636/https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2012-10-17.pdf}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;[[Íomhá:Flickr - Government Press Office (GPO) - THE NOBEL PEACE PRIZE LAUREATES FOR 1994 IN OSLO..jpg|clé|mion|200x200px|1994: Yasser Arafat, [[Shimon Peres]], agus [[Yitzak Rabin|Yitzhak Rabin]]: Bronnadh Duais Nobel na Síochána  orthu as a gcuid saothar i bpróiseas na síochána.]]
[[Íomhá:Nasser and Arafat, 1970.jpg|clé|mion|231x231px|ar dheis, in [[Amman]], 1970]]

Níl aon taifead ann den saghas sin is cosúil. Ach sé bliana níos déanaí, in 2001, labhair Arafat san Afraic Theas agus tá cuma eile ar a chuid tuairimí ag an am [https://www.nytimes.com/2001/09/04/world/racism-walkout-mideast-view-israeli-outrage-arafat-s-speech-makes-talks-with-him.html anseo]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/09/04/world/racism-walkout-mideast-view-israeli-outrage-arafat-s-speech-makes-talks-with-him.html|teideal=THE RACISM WALKOUT: THE MIDEAST VIEW; Israeli Outrage at Arafat's Speech Makes Talks With Him Even Less Certain|údar=Clyde Haberman|dáta=2001-09-04|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2021-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2001/WORLD/africa/08/31/racism.talks/index.html|teideal=CNN.com – Arafat: Summit must condemn Israel – September 3, 2001|work=edition.cnn.com|dátarochtana=2021-11-11|archivedate=2021-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111222639/https://edition.cnn.com/2001/WORLD/africa/08/31/racism.talks/index.html}}&lt;/ref&gt;, mar shampla...  &lt;blockquote&gt;&quot;This brutality and arrogance [of Israel] are moved by a mentality of superiority that practises racism and racial discrimination, that adopts ethnic cleansing.&quot;&lt;/blockquote&gt;
[[Íomhá:Yasser-arafat-1999-2.jpg|clé|mion|200x200px|1999]]

=== Bás ===
Tháinig tinneas dona air i nDeireadh Fómhair [[2004]].

Fuair sé bás in ospidéal míleata i [[Páras|bPáras]] na [[An Fhrainc|Fraince]] ar [[11 Deireadh Fómhair|an aonú lá déag de Dheireadh Fómhair]] [[2004]] agus cuireadh ina cheanncheathrú é in [[Ramallah]] tar éis sochraide i [[Caireo|gCaireo]] na [[An Éigipt|hÉigipte]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/proche-orient/article/2015/03/16/mort-d-arafat-la-these-de-l-empoisonnement-au-polonium-a-nouveau-ecartee_4594698_3218.html|teideal=Mort d'Arafat : les experts français écartent à nouveau la thèse de l'empoisonnement|dáta=2015-03-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2021-11-11}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Arafat Tomb.JPG|clé|mion|200x200px|másailéam inniu i Ramallah]]

=== Raflaí go leor ===
Is beag duine a chreidfeadh inniu go mbeadh aon bhaint ag bás Yasser Arafat le monarcha i g[[Conamara]]. Ar ócáid a bháis, bhí tuairisc ag Nuacht TG4 ar na scaireanna a bhí ag Údarás na Palaistíne agus baill de theaghlach Arafat i gcomhlacht as Ceanada a bhí mar phríomhaí ag an am sa chomhlacht Bioniche in Indreabhán, creid nó ná creid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Eisteachta/iriseoireacht_nuachta.pdf|teideal=Ar an Taifead: fís, fuaim, focal|údar=Breandán Delap|dáta=2007|dátarochtana=Cois Life|archivedate=2021-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111222635/http://www.arts.ulster.ac.uk/irish_syllabus/downloads/Teacsanna_Eisteachta/iriseoireacht_nuachta.pdf}}&lt;/ref&gt;

Tharraing na tosca a bhain lena bhás conspóid chom maith. Nimhíodh é nó chreid daoine áirithe sin ag an am. Ach níl fianaise chomhthacaíoch ann; níor cruthaíodh go raibh na ráflaí fíor, a dúirt eolaithe agus na cúirteanna sa Fhrainc sa bhliain 2015.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/proche-orient/article/2015/03/16/mort-d-arafat-la-these-de-l-empoisonnement-au-polonium-a-nouveau-ecartee_4594698_3218.html|teideal=Mort d'Arafat : les experts français écartent à nouveau la thèse de l'empoisonnement|dáta=2015-03-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2021-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Aerfort Idirnáisiúnta Iasar Arafat]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Arafat, Iasar}}
[[Catagóir:Polaiteoirí|Arafat, Iasar]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929|Arafat, Iasar]]
[[Catagóir:Básanna in 2004|Arafat, Iasar]]
[[Catagóir:An Phalaistín]]</text>
      <sha1>9i24iujvfkxbtgmo1r6pmp04dh2v1dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panu Petteri Höglund</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2694</id>
    <revision>
      <id>1308757</id>
      <parentid>1305181</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4406" sha1="cw8ax7ucktn6r2xqxkfa2rl2rvlwkeu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Tá '''Panu Petteri Höglund''' ([[17 Mí na Samhna]] [[1966]] a rugadh é) ina ghníomhaí [[teanga]] agus [[Litríocht|litríochta]] de chuid na [[Gaeilge]] agus teangacha eile. [[An Fhionlainn|Fionlannach]] ó dhúchas é, ach baineann cuid dá mhuintir leis an mionlach [[an tSualainn|Sualannach]], agus é féin ag glacadh páirt ghníomhach i saol cultúrtha an mhionlaigh.  

== Luathshaol ==
In [[Kalvola]] in aice le [[Hämeenlinna]] na Fionlainne a rugadh é, ach is in [[Varkaus]] in oirthear na Fionlainne a chaith sé a óige. Chaith sé roinnt blianta ag staidéar [[ceimic]]e; ina dhiaidh sin, rinne sé staidéar ar an léann [[an Ghearmáin|Gearmánach]], [[an Pholainn|Polannach]] agus [[an Rúis|Rúiseach]] in ollscoil [[Túrcú|Åbo]] Akademi ina thír féin go dtí gur bhain sé amach céim M.A. sa bhliain 1997. 

[[Aistriúchán|Aistritheoir]] gairmiúil atá ann. Tá [[Fionlainnis]], [[Sualainnis]], [[Gearmáinis]], [[Polainnis]], [[Íoslainnis]], [[Gaeilge]], [[Rúisis]] agus [[Béarla]] aige, agus [[Fionlainnis]] curtha aige ar cheithre úrscéal Íoslainnise le h[[Einar Kárason]].[[Íomhá:Stadas.jpg|clé|mion|2004: An Feisire Eorpach [[Seán Ó Neachtain]] i gcuideachta [[Panu Petteri Höglund|Phanu Höglund]], [[Aoife Ní Scolaí]] agus Phádraig Uí Laighin. Shínigh ochtó míle duine an achainí Idirlín ag éileamh [[Feachtas &quot;Stádas&quot;|stádas oifigiúil]] iomlán don Ghaeilge san Aontas Eorpach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/language-group-calls-for-status-without-delay-1.977482|teideal=Language group calls for status 'without delay'|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-02}}&lt;/ref&gt;]]

== Gaeilge ==
[[Íomhá:Kalvola church by daytime.jpg|mion|Séipéal i Kalvola]]
D'fhoghlaim sé an Ghaeilge as a stuaim féin agus tá an-eolas ar litríocht agus ar [[Gaeilge Uladh|chanúint Chúige Uladh]] aige. Tá suíomh idirlín fairsing ilteangach aige ina gcuireann sé cúis na Gaeilge chun cinn. Chomh maith lena chuid aistí faoi stair agus litríocht na Gaeilge tá [[úrscéal]] ''Tachtaimis an Grá Sin'', [[gearrscéal]]ta, cuimhní cinn, aistriúcháin agus aistí i dteangacha éagsúla scríofa aige. I Mí na Samhna, [[2009]], tháinig an t-úrscéal agus trí ghearrscéal i gcló faoi chlúdach aon leabhar amháin, ''[http://www.evertype.com/books/sciorrfhocail.html Sciorrfhocail]''&lt;ref&gt;ISBN 190480831 [http://www.amazon.co.uk/Sciorrfhocail-Sc%C3%A9alta-Panu-Petteri-H%C3%B6glund/dp/190480831X Amazon - see inside], [http://www.evertype.com/books/sciorrfhocail.html Evertype.com] &lt;/ref&gt;.

Bhí an-bhaint aige leis an bhfeachtas poiblíochta chun [[An tAontas Eorpach#Teangacha|stádas oifigiúil]] a bhaint amach don Ghaeilge san [[an tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].

== Foilseacháin ==

* [http://www.evertype.com/books/sciorrfhocail.html ''Sciorrfhocail: Scéalta agus úrscéal]''. Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo, Éire: [http://www.evertype.com/books/sciorrfhocail.html Evertype.com], 2009. ISBN 978-190-4-80831-2.  [http://www.amazon.co.uk/Sciorrfhocail-Sc%C3%A9alta-Panu-Petteri-H%C3%B6glund/dp/190480831X Amazon - see inside], ''
* ''[http://www.evertype.com/books/leabhar-nimhe.html An Leabhar Nimhe: Scéalta agus aistriúchán]''. Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo, Éire: Evertype, 2012. ISBN 978-1-78201-021-0.
* ''[http://www.evertype.com/books/leabhar-craicinn.html An Leabhar Craicinn: Scéalta earótacha]''. Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo, Éire: Evertype, 2013. ISBN 978-1-78201-027-2.
* ''[http://www.evertype.com/books/slavenia-ga.html An tSlaivéin]''. Cathair na Mart, Co. Mhaigh Eo, Éire: Evertype, 2013. ISBN 978-1-78201-043-2.
*[http://www.evertype.com/books/cauconia-ga.html ''Tine Sa Chácóin'']. Dún Déagh, Alba: Evertype, 2018. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-78201-224-5&lt;/nowiki&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{An Chuitilíocht}}

{{DEFAULTSORT:Hoglund, Panu Petteri}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Gníomhaithe teanga]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe]]
[[Catagóir:Aistritheoirí]]
[[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach]]</text>
      <sha1>cw8ax7ucktn6r2xqxkfa2rl2rvlwkeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Constance Gore-Booth Markiewicz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2761</id>
    <revision>
      <id>1308844</id>
      <parentid>1299007</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 2 books for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15262" sha1="j4nvk3kw85jrxm3li2pdupaw43vgdbu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Polaitíocht|Polaiteoir]], [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] agus [[réabhlóid]]í [[Éire]]annach ab ea '''Constance Gore-Booth''', níos deireanaí an ''Chuntaois Constance Markievicz'' (4 Feabhra 1868 [[Londain]] – 15 Iúil 1927 [[Baile Átha Cliath]]). &quot;An Chuntaois Dhearg&quot; a thugtaí uirthi mar gheall ar a cuid tuairimí [[Sóisialachas|sóisialacha]]. Áirítear ar laochra náisiúnta na hÉireann í. 

==Laethanta a hÓige ==
[[Íomhá:Eva Selina Laura Gore-Booth and her sister Constance Gore-Booth, later known as the Countess Markievicz.jpg|clé|mion| [[Eva Gore-Booth]] agus a deirfiúr, Constance Gore-Booth (ar dheis)]]
Saolaíodh Constance Georgine Gore-Booth i mBuckingham Gate i [[Londain]], agus b'é Sior Henry Gore-Booth, an taiscéalaí [[Aigéan Artach|Artach]], agus oidhre na bairnéadachta Lios A' Daill, a hathair. Ba í Georgina ''[[née]]'' Hill, as Caisleán Tickhill, Eabharc, a máthair. Bhí sí ar an iníon ba shine sa teaghlach. 

Murab ionann agus formhór mór na dtiarnaí talún in [[Éire|Éirinn]], ní raibh Sior Henry ag dúshaothrú a chuid tionóntaí. Mar sin, más amhlaidh féin gur bean uasal ab ea Constance, d'fhoghlaim sí trócaire agus daonnacht i leith na mbochtán agus í ag fás aníos. 

Bhí eastát an teaghlaigh, Teach [[Lios an Daill|Lios A' Daill]], suite i [[Contae Shligigh|gContae Shligigh]] in iarthuaisceart na hÉireann. 

Chuaigh Eva, deirfiúr Constance, le gluaiseacht an [[Lucht oibre|luchta oibre]] agus le gluaiseacht na mban, a bhí san am sin ag troid ar son chearta vótála na mban. Bhí an bheirt acu cairdiúil le [[W. B. Yeats|William Butler Yeats]], an [[filíocht|file]], agus é ag teacht ar cuairt go minic. D'fhág a chuid smaointeachais a lorg ar shaoldearcadh na ndeirfiúracha i leith na h[[Ealaín|ealaíne]] agus na [[polaitíocht]]&lt;nowiki/&gt;a.

==Pósadh agus Luathpholaiteoireacht ==
Theastaigh ó Constance dul leis an [[ealaín]]. Sa bhliain 1893, chuaigh sí ag foghlaim ealaíontóireachta i Scoil Slade i [[Londain]]. Ina dhiaidh sin, thug sí aghaidh ar [[Páras|Pháras]], áit ar casadh an Cunta Polannach-[[An Úcráin|Úcránach]] Kazimierz Markiewicz (Casimir Dunin-Markievicz) uirthi. [[Ealaíontóir]] ab ea é agus baint aige le teaghlach uasal saibhir [[An Pholainn|Polannach]], ach bhí sé pósta cheana féin nuair a fuair sé aithne ar Constance. Sa bhliain 1899, áfach, cailleadh a bhean chéile, agus phós sé Constance sa bhliain 1901. Mar sin, rinneadh an Chuntaois Markievicz di.[[Íomhá:Constance Markiewicz by John Butler Yeats.jpg|thumb|upright|Constance Markiewicz, [[John Butler Yeats]]]]

Chuir siad fúthu i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] sa bhliain 1903, agus bhain an Chuntaois clú nár bheag amach di ag dathú pictiúir de thírdhreacha. 

Sa bhliain 1905, bhunaigh Constance [[Club na nEalaíontóirí Aontaithe]] le gairm scoile a chur ar lucht ealaíon Bhaile Átha Cliath ar fad. San am sin, ní raibh baint dá laghad ag an gCuntaois le haon chineál polaitíochta, gan aon trácht a dhéanamh ar an [[Poblachtánachas in Éirinn|bPoblachtachas]]. 

Ansin, sa bhliain [[1906]], thit rud éigin amach a thug uirthi saol na n-ealaíon a thréigean ar mhaithe leis an [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachas]] Éireannach. Sa bhliain sin, fuair sí ar cíos bothán tuaithe in aice le [[Baile Átha Cliath]], agus is amhlaidh gurbh é an file [[Pádraic Colum]] a bhí ina chónaí ansin roimpise. D'fhág sé ina dhiaidh seanchóipeanna de ''The Peasant'' agus de ''Sinn Féin''. Foilseacháin [[réabhlóid]]&lt;nowiki/&gt;eacha ab ea iad seo a bhí ag éileamh go mbrisfí an nasc leis [[an Bhreatain|an mBreatain Mhór]]. Léigh an Chuntaois na hirisí seo, agus chuaigh siad go mór mór i gcion uirthi.

Sa bhliain [[1908]], chuaigh an Chuntaois go hoscailte le polaitíocht agus le náisiúnachas. Chuaigh sí isteach i [[Sinn Féin]] agus in &quot;Inghinidhe na hÉireann&quot; (&quot;Iníonacha na hÉireann&quot;, i dteanga chaighdeánaithe an lae inniu), is é sin, gluaiseacht na náisiúnaithe ban. 
[[Íomhá:Suffragettes, England, 1908.JPG|mion|Caxton Hall, Manchester, England, 1908.]]
Sa bhliain chéanna, bhí sí ina hiarrthóir don Pharlaimint. Reáchtáladh fothoghchán i ndáilcheantar [[Manchain|Mhanchain]], an áit a raibh [[Winston Churchill]] ina iarrthóir chomh maith. Chaill an bheirt acu, Churchill agus Markievicz'','' an toghchán, ach mar sin féin, ba mhillteanach an dul chun cinn agus an t-athrú saoil a bhí déanta aici. I rith dhá bhliain, d'iompaigh an Chuntaois ina polaiteoir déanta.
[[Íomhá:Walking Wounded-Fianna Éireann Scouts engaged in field medical training 1914.jpg|clé|mion|277x277px|Fianna Éireann sa bhliain 1914.  Bhunaigh Markiewicz na gasóga in 1909.]]
Sa bhliain [[1909]], bhunaigh sí [[Fianna na hÉireann]] (is minic a úsáidtear an leagan &quot;Na Fianna Éireann&quot;, cé nach bhfuil sé ag teacht le ceart na teanga).&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ward|first=Margaret|title=Unmanageable Revolutionaries: Women and Irish nationalism|year=1983|publisher=Pluto Press|location=London|page=104|isbn=0-86104-700-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_&quot;&gt;''Irish Freedom,'' August 1912.&lt;/ref&gt; Bhí na Fianna an-chosúil le gluaiseacht na nGasóg, a bhí bunaithe ag an Tiarna Baden-Powell, ach má bhí féin, bhí cuma i bhfad ní ba mhíleata ar an ngluaiseacht Éireannach, agus na buachaillí ag foghlaim úsáid a bhaint as na hairm thine, mar shampla. B'é dearcadh [[Pádraig Mac Piarais|Phádraic Mhic Phiarais]] go raibh an tábhacht chéanna ag baint leis na Fianna agus le [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|hÓglaigh na hÉireann]], ar cuireadh bun leo sa bhliain [[1913]]. 

Sa bhliain [[1911]], caitheadh an Chuntaois i dtóin phríosúin i ndiaidh di páirt ghníomhach a ghlacadh sna hagóidí in aghaidh chuairt an [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Rí Seoirse a Cúig]] ar Éirinn. Le linn an [[Frithdhúnadh Mór Bhaile Átha Cliath|Fhrithdhúnta]] sa bhliain [[1913]], chuaigh sí in [[Arm Cathartha na hÉireann|Arm Cathartha]] [[Séamus Ó Conghaile|Shéamuis Uí Chonghaile]], agus í ag reáchtáil cistin anraith le riaradh ar na hoibrithe nach raibh luach a mbia acu.

==Éirí Amach na Cásca ==
[[Íomhá:Countess Markievicz.jpg|mion|Countess Markievicz, c 1915]]
Sa bhliain [[1913]], thug a fear céile a aghaidh ar [[an Úcráin]], agus níor fhill sé riamh. Is féidir go raibh baint éigin le gníomhaíochtaí a mhná leis an éalú seo. Cibé scéal é, bhí an Chuntaois páirteach in [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]], mar shaighdiúir in [[Arm Cathartha na hÉireann]], agus ghoin sí snípéir de chuid Arm Shasana is cosúil. 

B'é a col ceathair féin a chimigh í i ndiaidh na gcathanna, agus gearradh breith an bháis di. Ós bean a bhí inti, áfach, mhalartaigh an Ginearál Maxwell pionós an bháis ar phríosúnacht saoil.

Scaoileadh an Chuntaois saor ón bpríosún arís sa bhliain [[1917]], nuair a thug rialtas na Breataine Móire ollmhaithiúnas dóibh siúd a throid in Éirí Amach na Cásca. Faoin am seo a d'athraigh an Chuntaois a creideamh ó [[Eaglais na hÉireann]] go [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceachas]].
==An Chéad Dáil ==
Sa bhliain [[1918]], príosúnaíodh arís í, mar gheall ar an pháirt a bhí aici san fheachtas in aghaidh an [[Géarchéim an Fhrithchoinscríofa|choinscríofa]]. 

Sa toghchán ginearálta i mí na Samhna 1918, ba í an Chuntaois Markievicz an chéad bhean a toghadh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.centralbank.ie/ga/nuacht/bonn-100-bliain-o-fuair-mna-na-heireann-an-ceart-votala|teideal=Bonn comórtha nua seolta chun ceiliúradh a dhéanamh ar 100 bliain ó fuair mná na hÉireann an ceart vótála|language=en|work=www.centralbank.ie|dátarochtana=2019-12-28}}&lt;/ref&gt; (ar 28 Nollaig 1918,  roinnt seachtainí níos déanaí) ina Teachta Parlaiminte de [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Theach na dTeachtaí]] sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]].&lt;ref&gt;Ba sa bhliain 1918 a tugadh an ceart dlíthiúil do mhná na hÉireann vóta a chaitheamh agus seasamh i dtoghcháin pharlaiminte den chéad uair. Tar éis don vóta a bheith tugtha do mhná sa Representation of the People Act, achtaíodh an Parliament (Qualification of Women) Act 1918 i mí na Samhna 1918 inar tugadh cead mná a thoghadh chun na Parlaiminte in Westminster.&lt;/ref&gt; Níor ghlac sí a suíochán in [[Westminster]] riamh, chomh maith le dháréag iarrthóir is trí scór eile de chuid Shinn Féin. Ó bhí Sinn Féin ar fad ag staonadh ón bparlaimint, dhiúltaigh sí glacadh leis an suíochán a bhí bainte amach aici.. 

Ina ionad sin, chuaigh sí le Dáil réabhlóideach na bliana 1919. Bhí an Chuntaois ar dhuine acu siúd a tháinig le chéile i mBaile Átha Cliath le [[Dáil Éireann]] a fhógairt an chéad uair riamh. Ba í an chéad [[Teachta Dála|TD]] mná sa [[Dáil Éireann|Dáil]] sin.[[Íomhá:Constance1.jpg|thumb|upright|clé|An Chuntaois faoi shainéide an tsaighdiúra]]
Bhí sí ina [[Teachta Dála]] ar an Dara [[Dáil Éireann|Dáil]] chomh maith, i ndiaidh an toghcháin sa bhliain [[1921]]. Bhí sí ar dhuine de na chéad mhná ar domhan a raibh ról sa chomhaireacht aici agus í ina hAire Oibreachais, ó Mhí Aibreáin [[1919]] go Mí Eanáir [[1922]], ar an Chéad Rialtas agus ar an Dara Rialtas de chuid na Dála. Bhí sí ar an chéad bhean riamh a bhí ina h[[Aire Rialtas|Aire Rialtais]] in Éirinn (agus níor ceapadh an chéad Aire mná eile roimh an mbliain 1979, nuair a rinneadh Aire na Gaeltachta de Mháire Geoghegan-Quinn).

==An Cogadh Cathartha agus Fianna Fáil ==

D'éirigh an Chuntaois as an rialtas i Mí Eanáir [[1922]] in éineacht le h[[Eamon de Valera]] agus an chuid eile acu siúd nár ghlac leis an [[Conradh Angla-Éireannach|gConradh Angla-Éireannach]]. Throid sí chomh maith le duine sna hÓglaigh in aghaidh an Chonartha. Tar éis an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|chogaidh]], chuaigh sí ag taisteal [[SAM|Mheiriceá]]. Níor vótáladh isteach í i dtoghchán na bliana [[1922]], ach sa chéad bhliain eile, toghadh í do dháilcheantar Bhaile Átha Cliath Theas. De réir pholasaí neamhfhreastalachais Shinn Féin, dhiúltaigh sí glacadh leis an suíochán. Thuill a dearcadh dearg-Phoblachtach seal i bpríosún di arís, agus istigh ansin di, chuaigh sise agus dháréag bhanphríosúnach eile is ceithre scór ar stailc ocrais. I gceann míosa, bhí sí saor arís. Ba chuimhin le lucht rialtais an [[Saorstát Éireann|tSaorstáit]] i gcónaí an náire shaolta a tharraing stailceanna ocrais [[na Sufraigéidí]] ar rialtas na Breataine Móire roimh an gcogadh.[[Íomhá:Constance2.gif|mion|clé|upright|Constance Markiewicz in éineacht lena hiníon Maeve agus a leasmhac]]Chuaigh an Chuntaois i [[Fianna Fáil|bhFianna Fáil]] a thúisce is a bunaíodh an páirtí sin, sa bhliain [[1926]]. Bhí sí ina cathaoirleach ar chruinniú bunaidh an pháirtí in [[Amharclann La Scala]]. 

== Bás ==
Toghadh ina Teachta ar an gcúigiú Dáil í i Mí an Mheithimh, [[1927]], ach fuair sí bás sula raibh de sheal aici glacadh leis an suíochán. Galar tobann a thug a bás. B'fhéidir go raibh sí tar éis [[eitinn]] a tharraingt ó na bochtáin a raibh sí ag freastal orthu, murarbh é an t-[[aipindicíteas]] é. In Ospidéal Sir Patrick Dun i mBaile Átha Cliath, a shíothlaigh sí. 

Gan phingin a bhí sí i ndiaidh a hacmhainn a thabhairt do na bochtáin. hAdhlacadh í i [[Reilig Ghlas Naíon]] i mBaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;Depuis, Nicola (2009). [https://books.google.ie/books?id=heeon5xC5KwC&amp;pg=PA171#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Mná na hÉireann: Women who Shaped Ireland'']  Corcaigh: Mercier Press Ltd. Lch. 171. ISBN 9781856356459. Arna rochtain ar 26 Iúil 2014.&lt;/ref&gt;

== Ainm ==
Is é &quot;Markie'''v'''icz&quot; gnáthlitriú a sloinne a úsáidtear in [[Éire|Éirinn]] sa lá atá inniu ann, ach is é an litriú a úsáidtear sa [[Polainnis|Pholainnis]] ná &quot;Markie'''w'''icz&quot;, nó is mar v an Bhéarla a fhuaimnítear w na Polainnise. Nuair a scríobhadh an chéad [[Beathaisnéis|bheathaisnéis]] Polainnise fúithi, ba é an leagan a d'úsáid an t-údar ná ''Konstancja Markiewiczowa''.

== Féach freisin ==
* [[Cumann na mBan]]

==Léitheoireacht==
* {{cite book|first=Seán|last= O'Faolain|title=Constance Markievicz|date=1934}}
* {{cite book|first=Damian|last= Lawlor|title=Na Fianna Éireann and the Irish Revolution- 1909–1923|date=2009}}
* {{cite book|first=Anne|last= Marreco|title=The Rebel Countess: The Life and Times of Constance Markievicz|url=https://archive.org/details/bwb_KU-389-130|date=1967}}
* {{cite book|first=Diana|last= Norman|title=Terrible Beauty: A Life of Constance Markievicz, 1868–1927|url=https://archive.org/details/terriblebeautyli0000norm|date=1987}}
* {{cite book|first=Anne|last= Haverty|title=Constance Markievicz: Irish Revolutionary|date=1993}}
* {{cite book|first=Joe|last= McGowan|title=Constance Markievicz: The People's Countess|url=https://archive.org/details/isbn_9781905989836|date=2003}}
* {{cite book|first=Jacqueline|last= Van Voris|title=Constance de Markievicz: In The Cause of Ireland|url=https://archive.org/details/bwb_S0-BQI-500|date=1967}}

&lt;gallery&gt;
File:Piece 097-07; Prosecution of A McCabe, Countess Markievicz, B Ryan, D McHugh, Michael Farrell, Frank Fahy and others; Sinn Fein demonstrations; 1917; Counties Sligo, Roscommon, Galway, Cork.pdf|page=39|British Army military intelligence file of 1917
Piece 209-036; Countess Constance Georgina Markievicz, Activities of (1919).pdf|page=60|British Army military intelligence file of the activities of Countess Constance Georgina Markievicz to 1919
Piece 207-127; Sinn Fein Activists - Constance Georgina Markievicz (Countess) (1922).pdf|page=12|British Army military intelligence file of the activities of Countess Constance Georgina Markievicz of 1922
&lt;/gallery&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.sligoheritage.com/archBowenColthurst.htm Alt a bhaineann leis an gCuntaois Markievicz, arna rochtain ar 26 Iúil 2015]
* [http://www.ucc.ie/celt/published/E900003-001/ A hóráidí faoin gconradh, arna rochtain ar 27 Iúil 2015]

{{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}}
{{Éirí Amach na Cásca}}

{{DEFAULTSORT:Markiewicz, Constance Gore-Booth}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1868]]
[[Catagóir:Básanna i 1927]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Cumann na mBan]]
[[Catagóir:Cuntaoisí]]
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]]
[[Catagóir:Daoine Angla-Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Sufragóirí]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>j4nvk3kw85jrxm3li2pdupaw43vgdbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guglielmo Marconi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3164</id>
    <revision>
      <id>1308745</id>
      <parentid>1277302</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6015" sha1="s3fq9g3tg1mtee0epzgts1kcjsvocon" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ceapadóir, fiontraí agus fear [[gnó]] as [[Bologna]] na h[[An Iodáil|Iodáile]], agus de shliocht [[Éire|Éireannach]], ab ea '''Guglielmo Marconi-Jameson''' ([[25 Aibreán]] [[1874]] – [[20 Iúil]] [[1937]]). Dhear sé an chéad [[raidió]] fiúntach. Tugtar &quot;athair an raidió' air.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fréamh an eolais: ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000578165|author=Matt Hussey|date=2011|journal=|volume=|issue=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226180939/https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000578165 |date=2023-02-26 }}&lt;/ref&gt;  

Bronnadh [[Duais Nobel na Fisice]] ar Marconi, in éineacht le [[Karl Ferdinand Braun|Karl-Ferdinand Braun]], sa bhliain 1909.  

== Fionnachtana ==
Tharchuir Marconi comharthaí ar feadh líne dírí cúpla céad ciliméadar ar fhad san aer i 1895, ag an am céanna a rinne [[Alexander Stepanovitch Popov]] an rud chéanna sa [[An Rúis|Rúis]]. 

Ar an [[13 Bealtaine]] [[1897]], sheol Marconi an chéad &quot;teileagraf gan sreang&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/wales/entries/fe40d3e6-5696-353e-adac-e48659862052|teideal=Marconi's Welsh wireless revolution|dáta=2012-05-11|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2020-05-13}}&lt;/ref&gt;

Ar an [[6 Iúil]], [[1898]], chraol comhlacht Marconi ó [[Baile an Chaistil|Bhaile an Chaistil]] go [[Reachlainn]], [[oileán]] atá deich g[[ciliméadar]] ón [[Cósta|chósta]] agus díreach ó thuaidh de Bhaile an Chaistil féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.causewaycoastalroute.com/marconi|teideal=Marconi in Ballycastle|language=en|work=www.causewaycoastalroute.com|dátarochtana=2022-07-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/marconi-rathlin-island-and-a-new-way-with-words-1.3179337|teideal=Marconi, Rathlin Island and a new way with words|údar=Bernie McGill|dáta=10 Lúnasa 2017|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-07-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.solarnavigator.net/inventors/guglielmo_marconi.htm|teideal=GUGLIELMO MARCONI INVENTOR OF THE RADIO|work=www.solarnavigator.net|dátarochtana=2022-07-20}}&lt;/ref&gt;

Tharchuir Marconi ó Chorn na Breataine trasna an Atlantaigh go Talamh an Éisc den chéad uair sa bhliain 1902, ag frithchaitheamh an tonn raidió ón ianaisféar 50-500 km os cionn na farraige leathshlí trasna. 

Ar an [[17 Deireadh Fómhair]] [[1907]], chuir Marconi an chéad seirbhís radai[[Teileagrafaíocht|teileagrafaíochta]] trádála trasatlantach ar siúl idir stáisiúin theileagrafaíochta sa [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|Chlochán]], i g[[Contae na Gaillimhe]] (ag Pointe Sár-Radhairc Dheirgimligh, atá 6 km laisteas den Chlochán) agus Bá Glace, in [[Albain Nua]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.failteireland.ie/FailteIreland/media/WebsiteStructure/Documents/2_Develop_Your_Business/Key%20Projects/Connemara-Experience-Development-Plan-Irish-(AOS)-WEB.pdf|teideal=Connemara-Experience-Development-Plan|údar=failteireland.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Remains of the Marconi transatlantic wireless station.JPG|mion|clé|Pointe Sár-Radhairc Dheirgimligh, atá 6 km laisteas den [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|Chlochán]]]]

Ba i rith [[An Chéad Chogadh Domhanda|an chogaidh mhóir]] (1914-18) a cuireadh bús ceart le fás agus forbairt an raidió mar ghléas [[Cumarsáid|chumarsáide]]. Nuair a thosaigh an cogadh, ba le córas teileagraim a bhí á úsáid ag na [[Fórsaí armtha|fórsaí]] éagsúla chun formhór a gcuid teagmhála a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cora.ucc.ie/bitstream/handle/10468/8560/Tr%C3%A1chtas%20Cr%C3%ADochnaithe%20DdM.pdf?sequence=2&amp;isAllowed=y|teideal=RTÉ Raidió na Gaeltachta agus cultúr phobal na Gaeltachta|údar=cora.ucc.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; Ach faoi dheireadh na troda, bhí córais chumarsáide raidió go mór sa treis, a bhuíochas sin do leithéid Marconi.

Sa bhliain 1919 chraol Wireless Telegraph Company Mharconi guth duine d’fhostóirí an chomhlachta trasna an Atlantaigh

I 1920 craoladh amhránaíocht [[Nellie Melba]] ó ionad Mharconi i [[Chelmsford]], [[Essex]], rud a chuir tús le craoltóireacht ghinearálta raidió.

== Saol pearsanta ==
Annie Jameson (muintir Jameson, an drioglann) ba ea máthair Marconi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Chaith Marconi cuid mhór dá luathshaol sa Ríocht Aontaithe agus ansin i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. Shocraigh sé síos san [[An Iodáil|Iodáil]] sa bhliain 1913.

Phós sé Beatrice O’Brien sa bhliain 1905.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.findmypast.ie/blog/discoveries/guglielmo-marconi-the-irish-connection|teideal=Guglielmo Marconi: The radio pioneer with an Irish connection {{!}} Blog {{!}} findmypast.ie|work=www.findmypast.ie|dátarochtana=2020-05-13}}&lt;/ref&gt; Bhí triúr clainne acu. Fuair Marconi colscaradh i 1924.

Phós sé bean óg, Maria Cristina Bezzi-Scali (26) ar 12 Meitheamh 1927, in aois 53 dó.

[[Faisisteachas|Faisistí]] go smior, frith-sheimíteach agus dearcadh coilíneach aige, thacaigh sé [[Benito Mussolini|Mussolini]] agus an [[cogadh]] san [[An Aetóip|Aetóip]]. 

=== Bás ===
Bhuail [[taom croí]] Marconi sa bhliain 1937, in aois 63 bliain dó. A naoú taom croí, strus ba chúis leis is cosúil. 

Bronnadh sochraid stáit air sa [[An Róimh|Róimh]] i ndiaidh a bháis. 

[[Íomhá:Marconi Plaque - geograph.org.uk - 1472951.jpg|clé|mion]]

Inniu, tá [[leacht]] [[Cuimhne|chuimhneacháin]] sa [[Calafort|chalafort]] i m[[Baile an Chaistil]] i gcuimhne ar Guglielmo Marconi. 

==Tagairtí==

{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Marconi, Guglielmo}}
[[Catagóir:Aireagóirí]]
[[Catagóir:Básanna i 1937]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Fisice]]
[[Catagóir:Craoltóireacht]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1874]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Faisistithe]]
[[Catagóir:Fisiceoirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Frith-Sheimíteachas]]
[[Catagóir:Raidió]]</text>
      <sha1>s3fq9g3tg1mtee0epzgts1kcjsvocon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Sebastian Bach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3846</id>
    <revision>
      <id>1308762</id>
      <parentid>1294389</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5486" sha1="9t38a27yi3qx0ropeo9d0bkk77mbkie" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[Cumadóir amhrán|chumadóir]] [[An Ghearmáin|Gearmánach]] é '''Johann Sebastian Bach'''. Chum Bach ceol i stíl  [[Barócach (ceol)|Barócach]], tréimhse i stair an cheoil thart ar 1580-1750 agus ina raibh an chruthaitheacht i mbarr láin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Baroque music|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Baroque_music&amp;oldid=1035628946|journal=Wikipedia|date=2021-07-26|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Is scéal dochreidte é inniu, ach chaith Bach a shaol mar ghnáth-cheoltóir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/en/books/published-books/leabhar-mor-an-cheoil|teideal=Leabhar Mór an Cheoil {{!}} CIC|údar=Deborah Lock|work=Futa Fata, 9781906907303|dátarochtana=2021-07-28|archivedate=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416161726/https://www.cic.ie/en/books/published-books/leabhar-mor-an-cheoil}}&lt;/ref&gt; Ní raibh clú ná cáil ar an gceol a chum sé lena linn féin. Ach in 1829 (79 bliain tar éis a bháis), tháinig athrú ar an scéal. Stiúraigh an cumadóir [[Felix Mendelssohn]] saothar le Bach, Páis Naomh Mhatha agus moladh é go hard na spéire. Bhí Bach i réim as sin amach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  
[[Íomhá:BWV739.png|clé|mion|BWV739: How beautifully shines the Morgenstern]]

==Cumadóireacht==
Ceol eaglasta a bhí idir lámha aige den chuid is mó i dtús: an Pháis de réir Eoin, an Pháis de réir Mhatiú, oratóirí agus tuairim is 300 cantáid a bhfuil mórán acu caillte.  

Scríobh Bach ceol freisin do na [[gléas ceoil|gléasanna ceoil]] [[veidhlín]], [[dordveidhil]], [[fliúit]], [[Orgán (ceol)|orgán]], [[cruitchorda]] agus [[clabhchorda]]. Do [[ceolfhoireann|cheolfhoireann]], chum sé mar shampla na sé gcoinséartó Bhrandenburg cáiliúla. 
[[Íomhá:BWV1001.jpg|clé|mion|''Sonata 1ma á Violino Solo senza Basso di JSBach'': Adagio;  1720]]

==Saol==
Rugadh Bach ar an [[21 Márta]] [[1685]] i dteaghlach de cheoltóirí in Eisenach é, an té ab óige d'ochtar clainne. Bhí post ag a athair mar cheoltóir an bhaile.

Sa bhliain 1695, chuaigh Bach ina chónaí le deartháir níos sine leis. B'orgánaí é agus meastar gur mhuin sé an t-orgán do Bach.

In 1703 agus in aois 18 dó, fuair Bach jab mar cheoltóir cúirte, ag seinm ar an veidhlín agus ar an orgán. 

Bhí Bach pósta dhá uair, agus bhí 20 [[Teaghlach|clainne]] aige (bhí roinnt acu freisin ina gceoltóirí / gcumadóirí). In 1707, phós Bach a chol ceathrar Maria agus bhí seachtar clainne acu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sa bhliain 1717, in aois 28, fuair Bach post maith mar cheoltóir i gcúirt an Prionsa Leopold in Anhalt-Cohen.

Fuair Maria bás in 1720. An bhliain dár gcionn, phós Bach Anna Wilcke agus bhí 13 clainne eile aige.

In 1723, in aois 38 dó, bhog Bach go [[Leipzig]]. Bhí sé ina mhúinteoir agus ina stiúrthóir i Séipéal Naomh Thomáis. In 1729, ceapadh é ina stiúrthóir ar Choláiste Cheoil Leipzig.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Fuair Bach [[bás]] ar an [[28 Iúil]] [[1750]] i [[Leipzig]]. Faillí [[Míochaine|leighis]] ba chionsiocair lena bhás is cosúil (fuair sé [[ionfhabhtú]] sna [[An tsúil|súile]] agus tharla [[seipsis]] b'fhéidir).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Eyes of Johann Sebastian Bach|url=https://jamanetwork.com/journals/jamaophthalmology/fullarticle/417322|journal=Archives of Ophthalmology|date=2005-10-01|issn=0003-9950|pages=1427–1430|volume=123|issue=10|doi=10.1001/archopht.123.10.1427|language=en|author=Richard H. C. Zegers}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [http://oregonbachfestival.com/digitalbach/matthew/ Pháis de réir Mhatiú] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603195202/http://oregonbachfestival.com/digitalbach/matthew/ |date=2013-06-03 }} BWV 244 Hipirtéacs (Éire)
* [http://oregonbachfestival.com/digitalbach/bminor/ Aifreann i b saorga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806191249/http://oregonbachfestival.com/digitalbach/bminor/ |date=2012-08-06 }} BWV 232
* [http://oregonbachfestival.com/digitalbach/goldberg/ Athruithe Goldberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616025516/http://oregonbachfestival.com/digitalbach/goldberg/ |date=2012-06-16 }} BWV 988

== Closmheáin ==
{{éist
|pos=left
|filename=Toccata et Fugue BWV565.ogg|title=Toccaten und Fugen|description=Toccata und Fuge d-Moll, BWV 565
|filename2=JOHN MICHEL CELLO-J S BACH CELLO SUITE 1 in G Prelude.ogg|title2=
Suiten für Violoncello|description2=Präludium der Violoncello-Suite I G-Dur, BWV 1007
|filename3=Bach - cantata 140. 1. chorus.ogg|title3=Choralkantaten|description3=''Wachet auf, ruft uns die Stimme, BWV 140'', MIT Concert Choir
|filename4=Bach C Major Prelude Werckmeister.ogg|title4=&quot;Das Wohltemperierte Klavier&quot;|description4=Präludium C-Dur aus ''Das Wohltemperierte Klavier'', BWV 846
|filename5=Wiki naxos 8.550194 01 13.ogg|title5=Orchestersuiten|description5=Air c D-Dur aus der Suite Nr. 3 D-Dur, BWV 1068
|filename6=Brandenburg Concerto No. 4 in G, Movement I (Allegro), BWV 1049 (ISRC USUAN1100303).oga|title6=Brandenburgische Konzerte|description6=4. Brandenburgisches Konzert (G-Dur), BWV 1049
}}

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Commons|Johann Sebastian Bach|Johann Sebastian Bach}}

{{DEFAULTSORT:Bach, Johann Sebastian}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1685]]
[[Catagóir:Básanna i 1750]]
[[Catagóir:Cumadóirí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]</text>
      <sha1>9t38a27yi3qx0ropeo9d0bkk77mbkie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacques Chirac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3903</id>
    <revision>
      <id>1308754</id>
      <parentid>1308555</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7951" sha1="hdu5dt6ib2d45rpts1l0z4jeiotm5p4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'é '''Jacques René Chirac''' ([[29 Samhain]] [[1932]] i b[[Páras]] - [[26 Meán Fómhair]] [[2019]] i b[[Páras]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Former French president Jacques Chirac dies aged 86|url=https://www.rte.ie/news/world/2019/0926/1078355-jacques-chirac-dead/|date=2019-09-26|language=en|author=RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;) [[Uachtarán]] na [[An Fhrainc|Fraince]] idir [[17 Bealtaine]] [[1995]] agus [[16 Bealtaine]] [[2007]].
[[Íomhá:1975 Ceausescu J. Chirac Neptun.jpg|clé|mion|1975 Jacques Chirac mar [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] in éineach les an [[Deachtóireacht|deachtóir]] [[Nicolae Ceaușescu|Nicolae Ceausescu]]]]

== Polaitíocht ==

=== 1995-2002 ===
Toghadh Chirac ina uachtarán in 1995 agus [[rialtas]] den [[eite dheis]] i gcumhacht. Tar éis thitim an rialtais sin in 1997, b'éigean dó comhréiteach a dhéanamh le [[Lionel Jospin]], [[Príomh-Aire|príomh-aire]] agus [[Sóisialachas|Sóisialaí]]. Ba léir do mhuintir na Fraince gur chomhréiteach é nár thaitin le ceachtar de na ceannairí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/impunite-zero-1.1052818|teideal=Impunite zero|údar=Pol O Muiri|dáta=2002|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ráite ag Chirac ag an am go raibh sé chun an cath a chur ar ógchiontóirí agus polasaí &quot;impunité zero&quot; (neamhfhulaingt) a chur i bhfeidhm.  
[[Íomhá:EEG-top in Den Haag vergadering ministers van Buitenlandse Zaken vergadering, Bestanddeelnr 933-6981 (cropped).jpg|clé|mion|1986: [[François Mitterrand]] (ar chlé) agus Jacques Chirac, Príomh Aire ag an am.]]
Ina uachtarán nuathofa ar an tír, ar [[16 Iúil]] [[1995]], i Square des Martyrs du Vel d'Hiv i bPáras, thug Chirac caint ina ndéantar tagairt don &quot;mhasla a tugadh do stair na Fraince agus dá traidisiúin&quot; nuair a tugadh ordaithe díbeartha sa Fhrainc do na [[An Giúdachas|Giúdaigh]] le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/|teideal=La Rafle - Fuadach na nGiúdach, Comhar 70 (4), 9-10.|údar=PJ Mac Gabhann.|dáta=|language=ga|work=Comhar|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Bush and Chirac.jpg|clé|mion|[[George W. Bush|Bush]] agus Chirac i mí Iúil 2001. D'éirigh eatarthu níos déanaí nuair a rinne na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|S.A.]] ionradh ar an [[An Iaráic|Iaraic]].]]

=== 2002-2007 ===
Reáchtáladh olltoghchán i 2002. Le linn fheachtas na huachtaránachta, bhí na Sóisialaigh féin ar a ndícheall ag iarraidh cur ina luí ar an phobal go raibh sé thar am deireadh a chur leis an &quot;cohabitation&quot;. Agus sin céárd a tharla, ach bhí móramh iomlán ag an UMP, an comhaontú a thacaigh le Jacques Chirac ag an am. Mar thoradh, bhí cead a chinn tugtha ag an pobal do Chirac a pholasaithe dianslándála a chur i bhfeidhm.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/cead-a-chinn-ag-chirac-1.1060407|teideal=Cead a chinn ag Chirac|údar=Máiréad Ní Chinnéide|dáta=2002|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt; D'ainmnigh [[Jean-Pierre Raffarin]] as an UMP mar Phríomh-Aire.  

Sa bhliain 2003, bhí an rialtas Francach go tréan in aghaidh Bush agus &quot;Cogadh ar Sceimhlitheoireacht&quot;. Thit Chirac agus [[George W. Bush]] amach níos déanaí nuair a rinne na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ionradh ar an [[An Iaráic|Iaraic]].  

Sa bhliain 2004, tugadh isteach reachtaíocht a chuir cosc ar chaitheamh na [[Scairf|scairfe]] [[Ioslamachas|Ioslamaí]] (le foulard) i [[Scoil|scoileanna]] na Fraince.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/cosc-ar-scairf-1.402197|teideal=Cosc ar scairf|údar=Mairead Ni Chinneide|dáta=2003|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt; Chuir Chirac béim mhór ar phrionsabal an tuathaithe, dí-eaglaisiú an stáit nó &quot;laicité&quot; mar a thug sé air, atá in ainm agus a bheith i réim sa tír ó rinneadh deighilt iomlán idir an stát agus an eaglais sa bhliain 1905. 

Nuair a theip air - agus Chirac -sa bhfeachtas ar son [[Bunreacht|bhunreacht]] na hEorpa i reifreann ar an 29 Bealtaine 2005, d'éirigh [[Jean-Pierre Raffarin|Raffarin]] as oifig agus ceapadh [[Dominique de Villepin]] ina áit.   

Ar an ochtú Samhain 2005, d’fhógair Chirac staid éigeandála i [[Seine Saint Denis]], a thug cumhachtaí eisceachtúla do na húdaráis áitiúla chun déileáil leis na trioblóidí i gClichy sous Bois: cuirfiú a fhógairt, tithe a chuardach agus cosc a chur ar aon teacht le chéile poiblí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-leirmheas-entre-les-murs.aspx|teideal=Léirmheas: Entre les murs|údar=P.J. Mac Gabhann|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.euronews.com/2020/07/27/french-mayor-apologises-for-comparing-modern-day-police-to-wwii-vichy-regime|teideal=Mayor apologises for comparing French police to WWII Vichy regime|údar=Matthew Holroyd|dáta=2020-07-27|language=en|work=euronews|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt; 

Náisiúnaí a bhí i Chirac. Mar shampla, chuir Jacques Chirac in iúl sa bhliain 2006, nach bhfanfadh sé i láthair ag cruinniú a bhí ar siúl sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] nuair a thug an cainteoir, Ernest-Antoine Seillière (i mbun comhlachais [[gnó]] ag an am, an MEDEF&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ernest-Antoine Seillière|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ernest-Antoine_Seilli%C3%A8re&amp;oldid=933471481|journal=Wikipedia|date=2020-01-01|language=en}}&lt;/ref&gt;), le fios go raibh sé i gceist aige a chur i láthair a dhéanamh trí mheán an [[An Béarla|Bhéarla]]. 
[[Íomhá:Chirac.jpg|clé|mion|Jacques Chirac le Donald Sheridan.]]

=== Meath ===
I mí na Bealtaine 2005, chaill Chirac an [[reifreann]] ar [[Bunreacht|Bhunreacht]] an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]].  

Faoi bhrú, bhuail [[stróc]] Chirac i 2005. Choinnigh sé an rún faoi cheilt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/la-sante-de-jacques-chirac-a-connu-un-tournant-son-avc-en-2005_fr_5d8c980ee4b0ac3cdda3dca7|teideal=La santé de Jacques Chirac avait connu un tournant avec son AVC en 2005|dáta=2019-09-26|language=fr|work=Le Huffington Post|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt; Tháinig [[néaltrú]] soithíoch air de réir a chéile. 

Sa bhliain 2006/2007, tugadh le fios, ar bhealach neamhbhalbh go minic, go raibh Chirac féin tuirseach lagbhríoch.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-poilin-sa-seomra-ranga.aspx|teideal=An Póilín sa Seomra Ranga|údar=P.J. Mac Gabhann|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt;  Scríobh an Irish Times:&lt;blockquote&gt;&quot;shílfeá ó chaint na meán go raibh Chirac ar shlí na fírinne (nó na mbréag?) cheana féin. Go polaitiúil, tá Chirac mort. Tá sé ag gabháil den bpolaitíocht leis na cianta agus anois tá muintir na Fraince bréan de agus iad réidh leis an seanfhear a dhíbirt ón Champs Elysées.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/ag-fanacht-le-votail-1.1004374|teideal=Ag fanacht le votail|údar=Ailbhe Ni Ghearbhuigh|dáta=2006|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-26}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Ba é [[Nicolas Sarkozy|Nicholas Sarkozy]], laoch na h[[Eite dheis|eite dheise]], a tháinig i gcomharbacht ar Jacques Chirac mar uachtarán ar an tír sa bhliain 2007. 

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Chirac, Jacques}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1932]]
[[Catagóir:Básanna in 2019]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]]
[[Catagóir:Andóra]]
[[Catagóir:Caimiléirí]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine as Páras]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Méaraí]]
[[Catagóir:Monarcaí]]
[[Catagóir:Príomh-airí na Fraince]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
[[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]]</text>
      <sha1>hdu5dt6ib2d45rpts1l0z4jeiotm5p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cath na Bóinne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4148</id>
    <revision>
      <id>1308755</id>
      <parentid>1308561</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8314" sha1="ehrni5t0b0bwwhdde4kuuqnbdt40ieb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Coinbhleacht Mhíleata}}
Troideadh '''Cath na Bóinne''' sa bhliain [[1690]], agus tá sé ar na cathanna is mó a troideadh riamh in [[Éire|Éirinn]]. 

Sa bhliain [[1660]] tháinig Rí [[Séarlas II Shasana]] i gcoróin, tar éis ré [[Oilibhéar Cromail|Chromail]]. Bhíothas i ndiaidh an chuid is mó d'Éirinn a chur i seilbh tiarnaí talún Protastúnacha faoin am seo. Tháinig an Rí [[Séamus II Shasana]] i réimeas i [[1685]], rí a raibh cáil an [[Caitliceachas|Chaitliceachais]] air, ach trí bliana dár gcionn tháinig [[Liam III Shasana|Liam Oráiste]] i dtír i [[Sasana]], tar éis dó cuireadh a fháil ón bParlaimint glacadh le coróin Shasana. I [[1689]] tháinig an Rí Séamus go hÉirinn. 

== Geopholaitíocht ==
D’fhéadfadh sé gurb é an cath seo an ceann is cáiliúla i stair na hÉireann ach ba é ba chúis leis ná dhá rud a tharla lasmuigh d’Éirinn.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://100objects.ie/king-williams-gauntlets/?lang=ga|teideal=Lámhainní Fada an Rí Liam|údar=100|dáta=2019-05-27|language=en|work=100 Objects|dátarochtana=2022-09-16|archivedate=2021-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616013213/https://100objects.ie/king-williams-gauntlets/?lang=ga}}&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 1669, chuir Séamas an pharlaimint agus na huaisle ina aghaidh nuair a thiontaigh sé ina Chaitliceach agus nuair a dhearbhaigh sé cearta iomlánacha na monarcachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.royal.uk/james-ii|teideal=James II (r.1685-1688)|údar=connie.fisher|dáta=2016-02-26|language=en|work=The Royal Family|dátarochtana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://100objects.ie/king-williams-gauntlets/?lang=ga|teideal=Lámhainní Fada an Rí Liam|údar=100|dáta=2019-05-27|language=en|work=100 Objects|dátarochtana=2022-09-16|archivedate=2021-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616013213/https://100objects.ie/king-williams-gauntlets/?lang=ga}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1672, rinne [[Louis XIV na Fraince|Rí Louis na Fraince]] ionradh ar [[Dúiche na Réine|Phalaitíneacht na Réine]] agus ar an [[An Ísiltír|Ísiltír]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/event/Dutch-War|teideal=Dutch War {{!}} 1672–1678 {{!}} Britannica|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt; Tháinig [[Liam III Shasana|Liam Oráiste]] chun cinn mar phearsa thábhachtach sa chomhghuaillíocht leathan a tháinig chun cinn in aghaidh na Fraince mar thoradh ar an ionradh sin.

Snaidhmeadh an dá shaincheist sin le chéile mar aon ábhar amháin nuair a tháinig Liam, ar nia agus cliamhain Shéamais é, go Sasana i mí na Samhna 1688 agus 15,000 saighdiúir in éineacht leis. Corónaíodh é féin agus a bhean chéile, Máire, iníon Shéamais, mar rí agus mar bhanríon.

Tháinig a mhac céile, [[Liam III Shasana|Liam Oráiste]] (nó [[Liam III Shasana|Liam III]]) agus a iníon Máire i gcomharbacht air nuair a cuireadh as cumhacht é i Sasana.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[Íomhá:De slag aan de Boyne (Ierland) tussen Jacobus II en Willem III, 12 juli 1690 Rijksmuseum SK-A-605.jpeg|clé|mion|le Jan van Huchtenburgh, 1733 sa Rijksmuseum]]

== Feachtas in Éirinn ==
Tháinig Rí Séamas i dtír in Éirinn i mí an Mhárta 1689 agus 6,000 saighdiúir Francach in éineacht leis mar iarracht a choróin a fháil ar ais arís.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pleanala.ie/publicaccess/PCI/PCI1/PCI0001/03%20-%20EirGrid%20North%20South%20Interconnector%20Project%20Application%20File%20June%202015/AppPartTwo/Gaeilge/3C/Imleabhar_3C_Caibidil_014_Oidhreacht_Chult%C3%BArtha.pdf|teideal=Cath na Bóinne|údar=pleanala.ie|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;

I ndiaidh an ratha i dtosach báire i nDroim Mór, thig leis na Seacaibítigh gabháil leo ó thuaidh agus Béal Feirste a chur faoina smacht. Ba ag Caisleán na Croma an 28 Iúil 1689, i ngar d‘Inis Ceithleann, a fuarthas an tréanlámh in uachtar ar na Seacaibítigh den chéad uair. 

== An cath ==
[[Íomhá:Slag aan de Boyne, 1690 Victorie des Koninghs William in Yerland Bevochten tegen Koningh Jacobus (titel op object), RP-P-OB-82.625.jpg|clé|mion]]
Go deimhin, ba é cath na Bóinne, a raibh 36,000 saighdiúir ar thaobh Liam agus 25,000 saighdiúir ar thaobh Shéamais páirteach ann, an cath ba mhó a troideadh riamh roimhe sin ar thalamh na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Cath pan-Eorpach a bhí ann mar go raibh saighdiúirí as an Ísiltír, as an Danmhairg, as an nGearmáin, as an Iorua agus as an bPolainn páirteach ann, gan trácht ar na saighdiúirí as an mBreatain agus as Éirinn. [[Íomhá:BOYNE River-site of Battle - panoramio.jpg|clé|mion|an suíomh]]

Bhí Francaigh ag troid ar an dá thaobh, is é sin, roinnt Protastúnach [[Úgónaigh|Úgónach]] ag troid ar son Liam agus arm 6,500 saighdiúir a chuir Louis ar fáil chun tacú le Séamas.

Ar deireadh bhuail Liam fórsaí Shéamuis ag Cath na Bóinne, a troideadh ar an [[1 Iúil]] nó – san fhéilire nua – ar an [[12 Iúil]] 1690.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.battleoftheboyne.ie/thebattleoftheboyne/|teideal=Battle of the Boyne|údar=battleoftheboyne.ie|dátarochtana=2022|archivedate=2009-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221155114/http://www.battleoftheboyne.ie/thebattleoftheboyne/}}&lt;/ref&gt;

'Séamas an chaca' a tugadh ar an Rí Séamas II nuair a 'rith sé' as Cath na Bóinne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nach-granna-e-ni-raibh-se-mile-o-chac-bo-ariamh/|teideal=Nach gránna é? Ní raibh sé míle ó chac bó ariamh…|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Battle of the Boyne Cottage, Donore - geograph.org.uk - 491581.jpg|clé|mion|Donore: lárionad inniu]]

== Iarmhairtí ==

Dá bhrí sin, ní raibh Cath na Bóinne cinntitheach: bhí [[Cath Eachroma]], a tharla i mí Iúil 1691, i bhfad níos fuiltí agus bhí sé níos críochnaithí.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; {{Main|Cath Eachroma}}

Ná ní raibh i gCath na Bóinne ach bua simplí seicteach a bhfuil cáil air ó shin: ba Chaitlicigh iad rúidtrúpaí Liam, is é sin, an Garda Gorm Dúitseach, agus i measc a chuid comhghuaillithe áiríodh an [[Cathair na Vatacáine|Vatacáin]] agus [[Vín]], inar canadh ''Te Deum'' chun bua na Bóinne a cheiliúradh. Os a choinne sin, d’fhan cuid mhór den ordlathas Protastúnach dílis do Shéamas. 

Dá ainneoin sin, ós rud é go raibh an dá rí i láthair, tugadh cumhacht mhiotasach do Chath na Bóinne agus, sa deireadh, ba é sin ba chúis le toradh an chatha a thiontú ina bhua Protastúnach. Chinntigh bua na nUilliamaíteach in Éirinn go mbeadh an lámh in uachtar ag an mBreatain agus ag Protastúnaigh ar Éirinn

[[Íomhá:Oldbridge House, Battle of the Boyne Visitor Centre near Drogheda (geograph 4637130).jpg|clé|mion|Oldbridge House: lárionad inniu]]
Tar éis Chath na Bóinne, rinneadh plandáil in [[Cúige Uladh|Ultaibh]] de thiarnaí talún agus de thionóntaí as [[Sasana]] agus as [[Albain]]. 
{{Main|Plandáil Uladh}}

== Léirmhíniú ==
Ba é seo an phlandáil ba threise riamh a rinneadh in Éirinn, agus féachann a síol siúd, [[Aontachtóirí|Aontachtaithe]] agus [[Protastúnachas|Protastúnaigh]], siar ar Chath na Bóinne le lúcháir, mar gurbh é bua an Rí Liam ar an Rí Séamus a thug tús áite don Phrotastúnachas i Sasana agus in Éirinn ón lá sin i leith. 

Bíonn máirseáil ar fud [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]] i mí [[Iúil]], go háirithe ar an 12ú lá, ag an bpobal Aontachtach le comóradh a dhéanamh ar Chath na Bóinne. 

Le deireanas, cheannaigh rialtas [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]] suíomh an chatha&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Government to buy the site of the Battle of the Boyne|url=https://www.rte.ie/news/1999/1205/4569-boyne/|date=1999-12-05|language=en|author=RTÉ news}}&lt;/ref&gt; chun forbairt turasóireachta stairiúla a dhéanamh air, éacht a leanann as [[Comhaontú Aoine an Chéasta]].

== Féach freisin ==

* [[Cath Eachroma]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.battleoftheboyne.ie/ Suíomh gréasáin oifigiúil le comóradh stairiúil a dhéanamh ar an gcath]

[[Catagóir:Cathanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Cathanna Chogadh an Dá Rí|Bóinne]]
[[Catagóir:Contae Lú]]
[[Catagóir:Plandáil Uladh]]
[[Catagóir:1690]]</text>
      <sha1>ehrni5t0b0bwwhdde4kuuqnbdt40ieb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4367</id>
    <revision>
      <id>1308923</id>
      <parentid>1239778</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1308923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3863" sha1="hj3880kwv55ff9244dfna4b6a14q657" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is tír sa [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] í '''Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha (an tAEA)'''.&lt;ref&gt;i mBéarla, '''''United Arab Emirates''''' ('''''UAE''''')&lt;/ref&gt; Is aontas seacht Éimíríocht í atá faoi cheannaire amháin, [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]] ó 2004.  

Is tír Ioslamach í ach tá méid an-mhór daoine anseo ó thíortha eile, go háirithe [[an India]] nach bhfuil Ioslamach. Bhí 3.23 milliún duine as daonra 4.02 milliún ó thíortha eile sa bhliain 2014.

== Stair ==
Cruthaíodh an t-aontas sa bhliain [[1971]] nuair a cheangail sé dena stáit le chéile. Chuaigh [[Ras al-Khaimah]] isteach ann i [[1972]]. Roimhe sin, bhí aontú ag na sheikh sa réigiún leis na Breatanaigh. Ach ní raibh ann ach gaineamh de fhormhór. Ach faigheadh ola sa réigiún. 

Bhí Sheikh [[Zayed bin Sultan Al Nahyan]] ina cheannaire ó thús an stáit sa bhliain [[1971]] go dtí [[2004]].  Bhain sé úsáid as an ola chun tír nua-aimseartha a chruthú. Feictear mar laoch é sna hÉimíríochtaí inniu.  Tháinig a mhac [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]] i gcumhacht in 2004.

== Geilleagar ==
Anois tá tionscal neart turasach ann se réigiún, go háirithe i n[[Dubai]]. Tá siad ag iarradh tionscail nua a chruthú toisc go raibh na gustal ola neamhsíor. Tá caighdeán saol an-mhaith ag na daoine, inchurtha le tíortha forbairte [[An Eoraip|Eorpa]].

Is iad seo a leanas na hÉimíríochtaí san Aontas: [[Dubaí]], [[Abú Daibí]], [[Ajman]], [[Fujairah]], [[Sharjah]],  [[Umm al-Qaiwain]] agus [[Ras al-Khaimah]].

== Éire agus an tAEA ==
Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Drong Kinahan}}

Measadh i gcónaí gur tearmann é Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha do mhangairí drugaí idirnáisiúnta mar níl conarthaí eiseachadta déanta acu ach amháin le líon teoranta tíortha.&lt;ref&gt;Theith ceannairí Bhuíon Kinahan ansin ón Spáinn sa bhliain 2016 chun eiseachadh chun na hÉireann a sheachaint, i ndiaidh do na poilíní sa Spáinn agus na Gardaí in Éirinn tús a chur le comhoibriú ar an bhfiosrúchán a bhain leis an tsraith dúnmharaithe a bhí mar chuid den achrann idir Buíon Kinahan agus Buíon Hutch.&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[Dubaí]] agus [[Abú Daibí]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha| ]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha an Mheánoirthir]]</text>
      <sha1>hj3880kwv55ff9244dfna4b6a14q657</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308929</id>
      <parentid>1308923</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1308929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="ik7z024z18uwt9rhf18upr8i619ulv8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is tír sa [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] í '''Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha (an tAEA)'''.&lt;ref&gt;i mBéarla, '''''United Arab Emirates''''' ('''''UAE''''')&lt;/ref&gt; Is aontas seacht Éimíríocht í atá faoi cheannaire amháin, [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]] ó 2004.  

Is tír Ioslamach í ach tá méid an-mhór daoine anseo ó thíortha eile, go háirithe [[an India]] nach bhfuil Ioslamach. Bhí 3.23 milliún duine as daonra 4.02 milliún ó thíortha eile sa bhliain 2014.

== Stair ==
Cruthaíodh an t-aontas sa bhliain [[1971]] nuair a cheangail sé dena stáit le chéile. Chuaigh [[Ras al-Khaimah]] isteach ann i [[1972]]. Roimhe sin, bhí aontú ag na sheikh sa réigiún leis na Breatanaigh. Ach ní raibh ann ach gaineamh de fhormhór. Ach faigheadh ola sa réigiún. 

Bhí Sheikh [[Zayed bin Sultan Al Nahyan]] ina cheannaire ó thús an stáit sa bhliain [[1971]] go dtí [[2004]].  Bhain sé úsáid as an ola chun tír nua-aimseartha a chruthú. Feictear mar laoch é sna hÉimíríochtaí inniu.  Tháinig a mhac [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]] i gcumhacht in 2004.

== Geilleagar ==
Anois tá tionscal neart turasach ann se réigiún, go háirithe i n[[Dubai]]. Tá siad ag iarradh tionscail nua a chruthú toisc go raibh na gustal ola neamhsíor. Tá caighdeán saol an-mhaith ag na daoine, inchurtha le tíortha forbairte [[An Eoraip|Eorpa]].

Is iad seo a leanas na hÉimíríochtaí san Aontas: [[Dubaí]], [[Abú Daibí]], [[Ajman]], [[Fujairah]], [[Sharjah]],  [[Umm al-Qaiwain]] agus [[Ras al-Khaimah]].

== Éire agus an tAEA ==
Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Drong Kinahan}}

Measadh i gcónaí gur tearmann é Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha do mhangairí drugaí idirnáisiúnta mar níl conarthaí eiseachadta déanta acu ach amháin le líon teoranta tíortha.&lt;ref&gt;Theith ceannairí Bhuíon Kinahan ansin ón Spáinn sa bhliain 2016 chun eiseachadh chun na hÉireann a sheachaint, i ndiaidh do na poilíní sa Spáinn agus na Gardaí in Éirinn tús a chur le comhoibriú ar an bhfiosrúchán a bhain leis an tsraith dúnmharaithe a bhí mar chuid den achrann idir Buíon Kinahan agus Buíon Hutch.&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[Dubaí]] agus [[Abú Daibí]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha| ]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha an Mheánoirthir]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]</text>
      <sha1>ik7z024z18uwt9rhf18upr8i619ulv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ernest Hemingway</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4502</id>
    <revision>
      <id>1308761</id>
      <parentid>1308571</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6036" sha1="6dye802g5i12s029kvn4uucmdxppjnz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Scríbhneoir]], údar agus [[iriseoir]] [[SAM|Meiriceánach]] ab ea '''Ernest Miller Hemingway''' ([[21 Iúil]], [[1899]] – [[2 Iúil]], [[1961]]). Bronnadh an [[Duais Nobel na Litríochta]] air[[Íomhá:Ernest Hemingway in Milan 1918 retouched 3.jpg|clé|mion|298x298px|1918, leis  an Chros Dhearg i [[Milano|Milan]]]]
[[Íomhá:Ernest and Pauline Hemingway, Paris, 1927.jpg|clé|mion|177x177px|lena bhean Pauline Pfeiffer, 1927 i bPáras]]

== Saol ==
Ba dhochtúir é a athair agus b'eisean an dara as seisear clainne. Chaith sé a shaol mar ógánach i m[[bruachbhaile]] [[Siceago]], Oak Park.
[[Íomhá:Ernest Hemingway with a bull, Spain, 1927.jpg|clé|mion|177x177px|sa Spáinn, 1927]]
Thosaigh sé ag obair mar iriseoir don ''[[Kansas City Star]]'' i [[1917]]. An bhliain ina dhiaidh sin chuaigh sé go dtí [[an Iodáil]] ag obair mar thiománaí otharchairr [[An Chéad Chogadh Domhanda|ar an bhfronta]], áit a goineadh go dona é. Fuair sé dhá bhonn mar gheall air. 

D'fhill sé ar [[SAM]] i [[1919]] agus phós sé Hadley Richardson sa bhliain [[1921]]. Thug sé bóthar di agus phós sé Pauline Pfeiffer i bPáras i 1927. Cliúsaí ban, phós sé dhá uair eile.  
D'oibrigh sé mar [[iriseoir]] san Eoraip arís sa bhliain [[1922]], ag scríobh tuarascálacha ar an gcogadh idir [[an Ghréig]] is [[an Tuirc]]. 
[[Íomhá:Ernest Hemingway with Soviet and German intellectuals Ilya Ehrenburg and Gustav Regler, possibly working on the propaganda film The Spanish Earth, Spain, 1937. (25888498228).jpg|clé|mion|177x177px|Hemingway le Ilya Ehrenburg agus Gustav Regler, den eite chlé, ag obair ar an scannán bolscaireachta, ''The Spanish Earth'', sa [[Spáinn]], 1937.]]
Dhá bhliain ina dhiaidh sin, 1924, bhí sé ag iarraidh éirí as an iriseoireacht agus leabhair a scríobh. Chuaigh sé go [[Páras]] agus bhuail sé lena chairde Meiriceánacha arís, [[Ezra Pound]] agus [[Gertrude Stein]]. Bhí tionchar an-tábhachtach acu ar a chuid stíle. Foilsíodh ''[[The Torrents of Spring]]'' an bhliain dár gcionn.

=== An Spáinn ===
Bhain sé an-sásamh as turais thar lear i gcónaí agus chaith sé roinnt mhaith ama ann sa Spáinn sna 1920idí agus 1930idí. 

Tá cáil ar Burguete fós toisc go bhfuil ''The Sun Also Rises'' (''Fiesta'', sa [[An Spáinnis|Spáinnis]]), úrscéal le Ernest Hemingway a foilsíodh sa bhliain 1926, suite i gcomharsanacht an bhaile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://coislife.ie/product/an-bothar-go-santiago/|teideal=An bóthar go Santiago|údar=Mícheál de Barra|language=ga-IE|work=Cois Life|dátarochtana=2021-07-02|archivedate=2021-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210709182640/https://coislife.ie/product/an-bothar-go-santiago/}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Ernest and Mary Hemingway at the Finca Vigia, Cuba - NARA - 192661.jpg|clé|mion|269x269px|I gCúba lena 4ú bhean, Mary Welsh agus leon a fuair sé ar [[safari]]]]


Go háirithe, chonaic sé lena shúile féin uafás chogaíocht le linn [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne]], Scríobh sé:&lt;blockquote&gt;“I gcogaíocht an lae inniu, níl aon rud faoin bhás atá caoin ná cuí. Cuirfear chun báis thú mar a dhéanfaí le madadh agus gan aon chúis mhaith leis.”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-ealain-uafas-na-cogaiochta.aspx|teideal=Ealaín Uafás na Cogaíochta|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2010|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;agus&lt;blockquote&gt;'Is cuma cad é an gá a bheadh le cogadh, fiú an cogadh ceart. Is coir é an cogadh.;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.trocaire.org/wp-content/uploads/2021/01/Education-IRISH-Post-Primary-Resource-Lent-2021.pdf?type=edu|teideal=Teacht Aniar: Acmhainn Oideachas Forbartha don Iar-bhunscoil|údar=ttrocaire.org|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

Tá an t-úrscéal ''[[For Whom the Bell Tolls]]'' ''(Dá Bhuaileann an Cloigín)'' bunaithe ar thaithí Hemingway le linn [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne]].&lt;/blockquote&gt;

=== Cúba ===
[[Íomhá:Ernest Hemingway 1950 w.jpg|clé|mion|242x242px|ar a [[luamh]] Pilar, Cúba, 1950]]''[[For Whom the Bell Tolls]]'' ''(Dá Bhuaileann an Cloigín)'' 

Rinneadh scannán cáiliúil den leabhar i [[1943]] le [[Gary Cooper]] i bpáirt Robert Jordan agus [[Ingrid Bergmann]] i bpáirt María. Bhuaigh [[Katina Paxinou]], a raibh páirt Pilar aici, an [[gradam Oscar]] don ban-aisteoir taca is fearr. Tharraing an scannán clú idirnáisiúnta ar Hemingway. 

Bronnadh an [[Duais Nobel na Litríochta]] air i [[1954]] tar éis dó ''The Old Man and the Sea'' a fhoilsiú dhá bhliain roimhe sin. 

=== Sláinte mheabhrach ===
[[Íomhá:Ernest Hemingway al Caffè Roma - Alassio.JPG|clé|mion|234x234px|Caffè Roma sul Muretto di Alassio, 1954]]
Bhí sé tugtha don ól ar feadh a shaol. Tháinig paranóia iomlán air, agus fadhbanna meabhairshláinte eile i mblianta deireanacha a shaoil.

Chuir sé lámh ina bhás féin sa bhliain [[1961]]. Scaoil sé urchar leis féin ina bhaile i Ketchum, [[Idaho]], agus in aois 60 dó.

== Leabhair ==

=== Úrscéalta ===
* (1925) ''[[The Torrents of Spring]]''
* (1926) ''[[The Sun Also Rises]]''
* (1929) ''[[A Farewell to Arms]]''
* (1937) ''[[To Have and Have Not]]''
* (1940) ''[[For Whom the Bell Tolls]]'' ''(Dá Bhuaileann an Cloigín)''
*(1950) ''[[Across the River and Into the Trees]]''
* (1952) ''[[The Old Man and the Sea]]''
* (1962) ''[[Adventures of a Young Man]]''
* (1970) ''[[Islands in the Stream]]''
* (1986) ''[[The Garden of Eden]]''
* (1999) ''[[True at First Light]]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Hemingway, Ernest}}
[[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha|Hemingway, Ernest]]
[[Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha|Hemingway, Ernest]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha|Hemingway, Ernest]]
[[Catagóir:Daoine as Chicago|Hemingway, Ernest]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899|Hemingway, Ernest]]
[[Catagóir:Básanna i 1961|Hemingway, Ernest]]
[[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]]</text>
      <sha1>6dye802g5i12s029kvn4uucmdxppjnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Craig, an 1ú Bhíocunta Chreaga Abhann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4820</id>
    <revision>
      <id>1308743</id>
      <parentid>1294701</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="pw5vuahwi8k9baqgakwcq9o9j1dpb7p" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba cheannaire [[aontachtach]] i d[[Tuaisceart Éireann]] é '''James Craig''', an 1ú Bhíocunta Chreaga Abhann ({{lang-ga|Séamus Ó Creag}}, [[8 Eanáir]] [[1871]] - [[24 Samhain]] [[1940]]). 

[[Íomhá:Sir James Craig 1924 (crop).jpg|mion|188x188px|1924|clé]]

== Saol ==
[[Íomhá:Sir Edward Carson signing the Ulster Covenant.jpg|clé|mion|150x150px|28 MF 1912: an Conradh agus an Cúnant - Craig i lár le Carson]]
Chuir Craig agus [[Edward Carson]] [[Óglaigh Uladh]] ar bun sa bhliain [[1911]].

Sa bhliain 1912, dhréachtaigh [[Edward Carson]] agus James Craig an Conradh agus an Cúnant Sollúnta (Solemn League and Covenant) agus shínigh breis agus 250,000 [[An Protastúnachas|Protastúnach]] i g[[Cúige Uladh]] é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/o-chlochaois-go-spasras.pdf|teideal=Ó chlochaois go spásrás|údar=COGG|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030082434/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/o-chlochaois-go-spasras.pdf}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1913 bhunaigh siad seo Óglaigh Uladh, fórsa a raibh sé de chuspóir acu stop a chur leis an [[Rialtas Dúchais]] ar dhóigh amháin nó ar dhóigh eile.
[[Íomhá:TIMEMagazine26May1924.jpg|clé|mion|198x198px|1924]]
Bhí Craig ar dhuine de lucht tacaíochta [[Edward Carson]] le linn na géarchéime faoi [[Rialtas Dúchais|rialtas dúchais]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/St%C3%B3r-Staire.pdf|teideal=Stór Staire|údar=COGG|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2024-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240607154557/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/St%C3%B3r-Staire.pdf}}&lt;/ref&gt;

Nuair a tharla críochdheighilt, bhí Carson tar éis éirí as agus bhí James Craig anois ina cheannaire ar an bPáirtí Aontachtach. An chéad [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] ar Thuaisceart Éireann a bhí ann, ó 1921-1940.

Rinneadh [[bairnéad]] de Craig sa bhliain [[1918]]; ansin i [[1927]] rinneadh 'Viscount Craigavon' (Bíocunta Chreaga Abhann) de.

=== Meath agus bás ===
Bhí Craig fós in oifig nuair a tháinig [[néaltrú]] air, is cosúil, agus 19 bliain i réim. D'éag an príomh-aire ar 24 Samhain 1940, in aois 69 dó agus tá sé curtha i Stormont.
[[Íomhá:James Craig, Lord Craigavon's grave, Stormont Parliament grounds - geograph.org.uk - 871613.jpg|clé|mion|Stormont|150x150px]]

== Tionchar ==
Sna [[1960idí|seascaidí]], d'ainmnigh baile ina dhiaidh, [[Craigavon]]. 

== Féach freisin ==

* [[Basil Brooke, an 1ú Bhíocunta Brookeborough]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-beath-ni}}

{{DEFAULTSORT:Chreaga Abhann, James Craig, 1ú Bíocunta}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1871]]
[[Catagóir:Básanna i 1940]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh]]
[[Catagóir:Cogadh na mBórach]]
[[Catagóir:Daoine Albanacha na hUladh]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Preispitéirigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Príomh-airí]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>pw5vuahwi8k9baqgakwcq9o9j1dpb7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6558</id>
    <revision>
      <id>1308830</id>
      <parentid>1304731</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T18:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LzerLive</username>
        <id>66246</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Corn Sacair an Domhain */</comment>
      <origin>1308830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15793" sha1="7v9blxi2bxss75mjsgdvkpefj58h98k" xml:space="preserve">{{Foireann pheile náisiúnta bosca eolais
|Ainm = Poblacht na hÉireann
|Suaitheantas = Republic_of_Ireland_national_football_team_crest.svg
|Leasainm = ''Na mBuachaillí i nGlas'' ''(The Boys in Green)''
| pattern_la1        = _ire24h
| pattern_b1         = _ire24h
| pattern_ra1        = _ire24h
| pattern_sh1        = _ire24h
| pattern_so1        = _ire24hl
| leftarm1           = 109240
| body1              = 109240
| rightarm1          = 109240
| shorts1            = FFFFFF
| socks1             = 109240
| pattern_la2        =_ire24a
| pattern_b2         =_ire24a
| pattern_ra2        =_ire24a
| pattern_sh2        =_ire24a
| pattern_so2        =_ire24al
| leftarm2           = FFFFFF
| body2              = FFFFFF
| rightarm2          = FFFFFF
| shorts2            = 109240
| socks2             = FFFFFF
|Cumann = [[Cumann Peile na hÉireann|FAI]]
|Cónaidhm = [[UEFA]]
|Traenálaí = {{bratach|Iceland}} [[Heimir Hallgrímsson]]
|Most caps = [[Robbie Keane]] (146)
|Ardaimsitheoir = [[Robbie Keane]] (68)
|FIFA code = IRL
|Staid = [[Staidiam Aviva]]
|Rangú FIFA = 60ú
|Céad chluiche = {{bratach|Ireland}} Éire 1 - 0 An Bhulgáir {{bratach|Bulgaria}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Colombes, [[An Fhrainc]]; [[28 Bealtaine]] [[1924]]&lt;/small&gt;
|Bua is mó = {{bratach|Ireland}} Éire 8 - 0 Málta {{bratach|Malta}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Baile Átha Cliath]], [[Poblacht na hÉireann|Éire]]; [[16 Samhain]] [[1983]]&lt;/small&gt;
|Cailleadh is mó = {{bratach|Brazil}} An Bhrasaíl 7 - 0 Éire {{bratach|Ireland}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Uberlândia, [[An Bhrasaíl]]; [[27 Bealtaine]] [[1982]]&lt;/small&gt;
|World cup apps = 3
|World cup first = [[1990]]
|World cup best = Ceathrú ceannais, [[1990]]
|Regional name = Craobh na hEorpa
|Regional cup apps = 3
|Regional cup first = [[1988]]
|Regional cup best = Babhta le 16, [[UEFA Euro 2016|2016]]
}}
Is í '''foireann peile náisiúnta Phoblacht na hÉireann''' a dhéanann ionadaíocht do Phoblacht na hÉireann i gcomórtais sacair. Tá an fhoireann náisiúnta faoi stiúir [[Cumann Peile na hÉireann]] agus imrítear a gcluichí baile sa [[Staidiam Aviva]] i m[[Baile Átha Cliath]].  

Cháiligh an fhoireann dá gcéad mhórchomórtas sa bhliain [[1988]] nuair a shroicheadar Craobh na hEorpa sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]]. Bhí bua cáiliúil acu in aghaidh [[foireann sacair náisiúnta Sasana|Shasana]] sa chomórtas seo, agus rinneadh laochra de na peileadóirí mar thoradh. Cháiligh siad do Chraobh na hEorpa arís sa bhliain [[UEFA Euro 2012|2012]] agus [[UEFA Euro 2016|2016]] agus do [[Corn Sacair an Domhain|Chorn Sacair an Domhain]] sna blianta [[1990]], [[1994]] agus [[2002]].

== Staid ==
Imríonn an fhoireann ag imirt a gcluichí baile sa [[Staidiam Aviva]], áis a roinneann siad le [[Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann|foireann rugbaí na hÉireann]]. Roimhe sin, d'imir an dá fhoireann i b[[Páirc an Chrócaigh]] mar shocrú sealadach, fad agus a bhí athfhorbairt á dhéanamh ar pháirc [[Bóthar Lansdún|Bhóthar Lansdún]] i m[[Baile Átha Cliath]], mar a thugaí air. 

Is é Staidiam Aviva ceanncheathrú an [[IRFU]] chomh maith, eagraíocht stiúrtha [[rugbaí]] in Éirinn. D'imir an fhoireann sacair a chéad chluiche sa staid seo i gcoinne [[an Iodáil|na hIodáile]] sa bhliain [[1971]]. Roimhe seo, bhíodh cluichí á imirt b[[Páirc Cnocán Uí Dhálaigh]].
[[Íomhá:Troy_Parrott.png|clé|mion|312x312px|Fuair [[Troy Parrott]] cúig chúl in dhá chluiche, Samhain 2025, [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]]]

== Eagraíocht ==
Ba tuairim leath bealaigh trí ré bainistíochta [[Jack Charlton]] (1986-1996) a shroich foireann sacair na hÉireann an runga ab airde ariamh acu ar dhréimire fiúntais FIFA – an séú háit i 1993.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ariamh-le-mo-chuimhne-ni-fhaca-me-pobal-an-tsacair-sa-tir-seo-chomh-diomach-faoin-bhfoireann-naisiunta/|teideal=Ariamh le mo chuimhne ní fhaca mé pobal an tsacair sa tír seo chomh díomách faoin bhfoireann náisiúnta|údar=Mártan Ó Ciardha|dáta=14 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-17}}&lt;/ref&gt;  Ón am ar chríochnaigh ré órga Charlton go dtáinig deireadh le réimeas Martin O’Neill in 2018, ba i measc an scór nó tríocha foireann ar bharr an tábla a bhíodh Éire. Ach in 2025, sa 62ú háit ar domhan a bhí Éire.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aisling-na-heireann-beo-ar-eigean-agus-ronaldo-agus-a-chairde-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Aisling na hÉireann beo ar éigean agus Ronaldo agus a chairde i mBaile Átha Cliath|dáta=2025-11-13|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-17}}&lt;/ref&gt;

Is iad Stephen Kenny agus Heimir Hallgrímsson na bainisteoirí is deireanaí i gceannas – go dtí seo d’imir a gcuid foirne i 38 cluiche i gcomórtais de chuid UEFA/FIFA. Naoi gcinn acu sin a bhuadar.

Baineann cuid den mheath leis an gcaoi a bhfuil leagan amach an tsacair athraithe ó bhonn ó aimsir Jack Mór. Tá baint nach beag ag an rath atá tagtha ar [[Príomhroinn Shasana|Premiership Shasana]] ó bunaíodh sin i 1992 leis an scéal.

Sa lá atá inniu ann is é an Premier League an tsraith is saibhre agus is tarraingtí ar domhan. Seachtar Éireannach a bhí ina measc in 2025 – díobh siúd ag Nathan Collins agus ag Caoimhín Kelleher amháin atá áiteanna buana ar fhoirne a gclubanna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Cuir sin i gcomparáid leis an am a raibh foirne na hÉireann ar thús cadhnaíochta. Imreoirí Príomhroinne ar fad (Sasana/Albain) a bhí ar an bpáirc ag Charlton sa mbua ar an Iodáil i gCorn an Domhain 1994. Deich mbliana fichead roimhe b’amhlaidh, nach mór, a bhí ar Pháirc Chnocán Uí Dhálaigh nuair a bhuaigh Johnny Giles agus a chomrádaithe ar fhoireann de chuid na Spáinne a raibh a gcuid peileadóirí ag imirt do chlubanna móra na tíre sin, Bilbao, Athletico Madrid, Barcelona, Valencia agus  Zaragossa.

Bhí ceathrar as Manchester United a bhuaigh Sraith 1 an tséasúir sin ag Éirinn – Pat Dunne, Shay Brennan, Tony Dunne agus Noel Cantwell, mar aon le Giles (Leeds Utd), Andy McEvoy agus Mick McGrath (Blackburn) – ba é McEvoy príomhscórálaí Shraith Roinn 1 an séasúr sin. Le Bristol Rovers a bhí Joe Haverty ag imirt, formhór a shaoil caite aige le Arsenal, áit a ndeachaigh sé agus gan é ach 18 bliain.

Gheobhadh ceachtar den bheirt as [[Sraith na hÉireann]] a bhí ar an bhfoireann áit ar fhoirne móra an lae i Sasana. Go deimhin chaith Frank O’Neill ([[Shamrock Rovers Football Club|Ruagairí na Seamróige]]) cúpla bliain ansin le Arsenal gur fhill sé abhaile agus bhí Jackie Hennessy ([[Shelbourne Football Club|Shelbourne]]) chomh hábalta céanna.

Fágann an [[Breatimeacht]] agus rialacha na hEorpa faoi chosaint leanaí nach ceadaithe d’imreoirí maithe óga na tíre seo an cosán a ghlac seisean a shiúl anois – bhí Nathan Collins ar an duine deireanach a rinne sin in 2016.

Deir Fenlon nach mór go mbeadh plúr na bpeileadóirí ag traenáil go lánaimseartha ó bhíonn siad 16 bliain. Níl deis anois acu dul thar lear le sin a dhéanamh agus bíonn siad taobh le clubanna na tíre seo. Ar ndóigh níl bealach faoi spéir go mbeidís siúd in acmhainn a leithéid a sheasamh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Stair chomórtais ==

=== Corn Sacair an Domhain ===
''[[Poblacht na hÉireann ag Corn Sacair an Domhain]]''
* [[1930]] - ''Níor ghlac siad páirt ''
* [[1934]] go [[1986]] - ''Níor cháiligh siad''
* [[1990]] - Cluiche ceathrúcheannais
* [[1994]] - Babhta 2
* [[1998]] - ''Níor cháiligh siad''
* [[2002]] - Babhta 2
* [[Corn FIFA an Domhain 2006|2006]] go [[Corn FIFA an Domhain 2022|2022]] - ''Níor cháiligh siad''

=== Craobh na hEorpa ===
* [[1960]] go [[Craobh Peile na hEorpa, 1984|1984]] - ''Níor cháiligh siad''
* [[1988]] - Babhta 1
* [[1992]] go [[2008]] - ''Níor cháiligh siad''
* [[UEFA Euro 2012|2012]] - Babhta 1
* [[UEFA Euro 2016|2016]] - Babhta le 16
* [[UEFA Euro 2020|2020]] go [[UEFA Euro 2024|2024]] - ''Níor cháiligh siad''

== Bainisteoirí ==
* [[Heimir Hallgrímsson]] ([[2024]]-)
* [[Stephen Kenny]] ([[2020]]-[[2023]])
* [[Martin O'Neill]] ([[2013]]-[[2018]])
* [[Giovanni Trapattoni]] ([[2008]]-[[2013]])
* [[Steve Staunton]] ([[2006]]-[[2007]])
* [[Brian Kerr]] ([[2003]]-[[2005]])
* [[Mick McCarthy]] ([[1996]]-[[2002]]) agus ([[2018]]-[[2020]])
* [[Jack Charlton]] ([[1986]]-[[1995]])
* [[Eoin Hand]] ([[1980]]-[[1985]])
* [[Alan Kelly]] ([[1980]])
* [[John Giles]] ([[1973]]-[[1980]])
* [[Seán Thomas]] ([[1973]])
* [[Liam Tuohy]] ([[1971]]-[[1973]])
* [[Mick Meagan]] ([[1969]]-[[1971]])

== Scórálaithe is fearr ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Uimhir
! Ainm
! Ós rud é
! Cúl
! Caipín
|- align=
|1.
|align=left| [[Robbie Keane]]
|1998–2016
|'''68'''
|146
|-
|2.
|align=left| [[Niall Quinn]]
|1986–2002
|'''21'''
|91
|-
|3.
|align=left| [[Frank Stapleton]]
|1977–1990
|'''20'''
|71
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|4.
|align=left| [[Don Givens]]
|1969–1981
|'''19'''
|56
|-
|align=left| [[John Aldridge]]
|1986–1997
|'''19'''
|69
|-
|align=left| [[Tony Cascarino]]
|1985–2000
|'''19'''
|88
|-
|7.
|align=&quot;left&quot;| [[Shane Long]]
|2007–2021
|'''17'''
|88
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|8.
|align=left| [[Noel Cantwell]]
|1953–1967
|'''14'''
|36
|-
|align=left| [[Jonathan Walters]]
|2010–2018
|'''14'''
|54
|-
|align=left| [[Kevin Doyle]]
|2006–2017
|'''14'''
|63
|}

== Iar-imreoirí cáiliúla ==
{|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|
* [[Roy Keane]]
* [[Denis Irwin]]
* [[Paul McGrath]]
* [[John Giles]]
* [[David O'Leary]]
* [[John Aldridge]]
* [[Liam Brady]]
* [[Ronnie Whelan]]
* [[Kevin Moran (peileadóir)|Kevin Moran]]
* [[Frank Stapleton]]
|
|
* [[Steve Staunton]]
* [[Niall Quinn]]
* [[Ray Houghton]]
* [[Eamon Dunphy]]
* [[Mick McCarthy]]
* [[Packie Bonner]]
* [[Tony Cascarino]]
* [[Andy Townsend]]
* [[Gary Kelly]]
* [[Don Givens]]
|
|
* [[Mark Lawrenson]]
* [[Chris Hughton]]
* [[Kevin Sheedy]]
* [[Terry Phelan]]
* [[Phil Babb]]
* [[Jason McAteer]]
* [[Tony Galvin]]
* [[Eoin Hand]]
* [[Steve Heighway]]
* [[Matt Holland]]
|
|
* [[Alan Kelly|Alan Kelly Sr.]]
* [[Alan Kelly Jr.]]
* [[Mark Kinsella]]
* [[Jim Beglin]]
* [[Tommy Coyne]]
* [[Kenny Cunningham]]
* [[David Kelly]]
* [[Alan Kernaghan]]
* [[Alan McLoughlin]]
* [[John Sheridan]]
* [[Shay Given]] 
|}

== Scuaid faoi láthair ==
{|
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|
;Scuad le haghaidh na cluichí in aghaidh [[An tSeic]] agus [[An Danmhairg]] nó [[An Mhacadóin Thuaidh]] ar an 26ú agus an 31ú de mí Márta 2026.:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;vertical-align:bottom; text-align: center; font-size:80%; width:100%&quot;
|- style=&quot;font-weight:bold; text-align:center; background-color:#109240; color:#FFF;&quot;
!style=&quot;background:#109240;color:#FFF&quot;| #
!style=&quot;background:#109240;color:#FFF&quot;| Ainm
!style=&quot;background:#109240;color:#FFF&quot;| Ionad
!style=&quot;background:#109240;color:#FFF&quot;| Dáta Breithe (aois)
!style=&quot;background:#109240;color:#FFF&quot;| Club
!style=&quot;background:#109240;color:#FFF&quot;| Caipín
!style=&quot;background:#109240;color:#FFF&quot;| Cúl
|- style=&quot;font-weight:bold; text-align:center; background-color:#109240; color:#FFF;&quot;
| colspan=&quot;7&quot; | Cúil Bháire
|-
| 1
| [[Caoimhín Kelleher]]
| B
| {{Dáta breithe agus aois|1998|11|28|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Brentford F.C.|Brentford]]
| 29
| 0
|-
| 23
| [[Mark Travers]]
| B
| {{Dáta breithe agus aois|1999|5|18|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Everton F.C.|Everton]]
| 4
| 0
|-
| 16
| [[Josh Keeley]]
| B
| {{Dáta breithe agus aois|2003|5|17|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Luton Town F.C.|Luton Town]]
| 0
| 0
|- style=&quot;font-weight:bold; text-align:center; background-color:#109240; color:#FFF;&quot;
| colspan=&quot;7&quot; | Cosantóirí
|-
| 2
| [[Séamus Coleman]]  &lt;br&gt; ''([[Captaen|Leaschaptaen]])''
| C
| {{Dáta breithe agus aois|1988|10|12|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Everton F.C.|Everton]]
| 77
| 1
|-
| 11
| [[Robbie Brady]]
| C
| {{Dáta breithe agus aois|1992|1|14|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Preston North End F.C.|Preston North End]]
| 72
| 10
|-
| 4
| [[Dara O'Shea]]
| C
| {{Dáta breithe agus aois|1999|3|4|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]
| 41
| 0
|-
| 15
| [[John Egan]]
| C
| {{Dáta breithe agus aois|1992|10|20|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Hull City F.C.|Hull City]]
| 37
| 3
|-
| 22
| [[Nathan Collins]]  &lt;br&gt; ''([[Captaen]])''
| C
| {{Dáta breithe agus aois|2001|4|30|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Brentford F.C.|Brentford]]
| 36
| 2
|-
| 3
| [[Ryan Manning]]
| C
| {{Dáta breithe agus aois|1998|12|14|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Southampton FC|Southampton]]
| 22
| 0
|-
| 
| [[Liam Scales]]
| C
| {{Dáta breithe agus aois|1998|8|8|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of Scotland.svg|20px]] [[Celtic F.C.|Celtic]]
| 13
| 1
|-
| 5
| [[Jake O'Brien]]
| C
| {{Dáta breithe agus aois|2001|5|15|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Everton F.C.|Everton]]
| 13
| 0
|-
| 12
| [[Jimmy Dunne]]
| C
| {{Dáta breithe agus aois|1997|10|19|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Queens Park Rangers F.C.|QPR]]
| 2
| 0
|-
| 19
| [[James Abankwah]]
| C
| {{Dáta breithe agus aois|2004|1|16|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Watford F.C.|Watford]]
| 0
| 0
|- style=&quot;font-weight:bold; text-align:center; background-color:#109240; color:#FFF;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; | Imreoirí lár páirce
|-
| 17
| [[Jason Knight]]
| LP
| {{Dáta breithe agus aois|2001|2|13|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Bristol City F.C.|Bristol City]]
| 41
| 1
|-
| 18
| [[Alan Browne]]
| LP
| {{Dáta breithe agus aois|1995|4|15|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Middlesbrough Football Club|Middlesbrough]]
| 37
| 5
|-
| 6
| [[Jayson Molumby]] 
| LP
| {{Dáta breithe agus aois|1999|8|6|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[West Bromwich Albion Football Club|West Brom]]
| 32
| 0
|-
| 8
| [[Finn Azaz]]
| LP
| {{Dáta breithe agus aois|2000|9|7|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Southampton F.C.|Southampton]]
| 12
| 1
|-
| 14
| [[Jack Taylor]]
| LP
| {{Dáta breithe agus aois|1998|6|23|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]
| 10
| 0
|-
| 13
| [[Harvey Vale]]
| LP
| {{Dáta breithe agus aois|2003|9|11|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Queens Park Rangers F.C.|QPR]]
| 0
| 0
|-
| 
| [[Bosun Lawal]]
| LP
| {{Dáta breithe agus aois|2003|5|30|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Stoke City F.C.|Stoke City]]
| 0
| 0
|- style=&quot;font-weight:bold; text-align:center; background-color:#109240; color:#FFF;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; | Ionsaitheoirí
|-
| 10
| [[Adam Idah]]
| I
| {{Dáta breithe agus aois|2001|2|11|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of Wales.svg|20px]] [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]
| 37
| 6
|-
| 7
| [[Troy Parrott]]
| I
| {{Dáta breithe agus aois|2002|2|4|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[AZ Alkmaar]]
| 33
| 10
|-
| 20
| [[Chiedozie Ogbene]]
| I
| {{Dáta breithe agus aois|1997|5|1|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Sheffield United F.C.|Sheffield United]]
| 30
| 4
|-
| 21
| [[Sammie Szmodics]]
| I
| {{Dáta breithe agus aois|1995|9|24|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Derby County F.C.|Derby County]]
| 11
| 0
|-
| 9
| [[Johnny Kenny]]
| I
| {{Dáta breithe agus aois|2003|6|6|df=yes}}
| [[Íomhá:Flag of England.svg|20px]] [[Bolton Wanderers Football Club|Bolton Wanderers]]
| 1
| 0
|}
[[Catagóir:Foirne sacair náisiúnta|Éire]]
[[Catagóir:Sacar i bPoblacht na hÉireann]]
[[Catagóir:Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann]]
|}

== Féach freisin ==

* [[Corn FIFA an Domhain 2026 - Grúpa Cáilithe F de chuid UEFA]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>7v9blxi2bxss75mjsgdvkpefj58h98k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carlo Collodi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6827</id>
    <revision>
      <id>1308775</id>
      <parentid>1243165</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2072" sha1="3m35eb64wpxjy2ikwx2tmsy8wl14n3b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Iriseoir agus scríbhneoir [[an Iodáil|Iodálach]] ab ea '''Carlo Collodi''' (ainm cleite Carlo Lorenzini) ([[Flórans]], [[24 Samhain]] [[1826]] - [[26 Deireadh Fómhair]] [[1890]]),

=== ''Pinocchio'' ===
Tá aithne air mar gheall ar a leabhar clúiteach, ''Le avventure di Pinocchio. Storia d'un burattino.'' nó ''Eachtra Phinocchio''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/product/eachtra-phinocchio/?lang=en|teideal=Eachtra Phinocchio|údar=Carlo Collodi|dáta=2006-05-06|language=ga|work=Litríocht|dátarochtana=2020-10-27|archivedate=2020-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031232604/https://www.litriocht.com/product/eachtra-phinocchio/?lang=en}}&lt;/ref&gt;, a tháinig amach sa bhliain [[1881]]. Rinne [[Pádraig Ó Buachalla]] aistriúchán Gaeilge a d'fhoilsigh [[an Gúm]] den chéad uair i [[1933]]. agus a d'fhoilsigh Coiste Litríochta Mhúscraí arís  i 2003.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cbi-inis.s3-eu-west-1.amazonaws.com/Inis_n20.pdf|teideal=Pinnochio's Irish Adeventures|údar=Celia Keenan|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030101758/https://cbi-inis.s3-eu-west-1.amazonaws.com/Inis_n20.pdf}}&lt;/ref&gt;

Labhraíonn Eachtra Phinocchio go beo linne inniu sa ré dhigiteach agus go dtéann an leabhar i ngleic le ceisteanna atá gar dár gcroí sa chomhthéacs áirithe chultúrtha ina maireann muid faoi láthair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Eachtra Phinocchio: eachtra don léitheoir|url=https://comhartaighde.ie/eagrain/2/depaor/|journal=[[COMHARTaighde]]|date=2016-10-07|issn=2009-8626|issue=2|doi=10.18669/ct.2016.02|language=ga|author=Pádraig de Paor|volume=}}&lt;/ref&gt; Tá ceisteanna go leor ann: mar shampla, cad is daonnaí ann. Cad é a dhéanann ‘fíor’ an duine?

== Féach Freisin ==
* [[Pinocchio (carachtar)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol}}


{{DEFAULTSORT:Collodi, Carlo}}
[[Catagóir:Litríocht Iodálach]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]]
[[Catagóir:Básanna i 1890]]</text>
      <sha1>3m35eb64wpxjy2ikwx2tmsy8wl14n3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luiz Inácio Lula da Silva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6878</id>
    <revision>
      <id>1308749</id>
      <parentid>1188882</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5478" sha1="6p0dfblnbkgem7ja2eo90ygk2pnhajz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Polaiteoir de chuid na heite clé, [[Uachtarán na Brasaíle|iaruachtarán na Brasaíle]], agus uachtarán tofa sa bhliain 2022, is ea '''Luiz Inácio Lula da Silva''', a rugadh ar [[6 Deireadh Fómhair]] [[1945]].

== Beatha ==
Tháinig Lula ar an saol ar [[6 Deireadh Fómhair]] [[1945]] in oirthuaisceart thur thirim na Brasaíle. Nuair a bhí sé seacht mbliana d’aois, shocraigh a mháthair teitheadh ón triomach agus ón anachain. Thug sí a muirear go cathair [[São Paulo]]: trí lá dhéag ar chúl leoraí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Dep. lula.jpg|clé|mion|Lula sa [[Parlaimint|pharlaimint]], 1988]]

=== Ceardchumannaí ===
Chaith Lula an chuid is mó de na 1970idí agus tús na 1980idí ag troid i gcoinne na [[deachtóireacht]]a pm, a bhí i réim ag an am sin. Agus é ina ard-rúnaí ar [[Ceardchumann|Cheardchumann]] na nOibrithe Miotail in São Bernardo do Campo, cathair thionsclaíoch i mór-réigiún São Paulo, bhí sé i gceannas ar shraith [[stailc]]&lt;nowiki/&gt;eanna ollmhóra a rinne dochar mór millteach d’eacnamaíocht na Brasaíle ar fad – ceann de na cúiseanna gur tháinig deireadh, sa bhliain 1985, le réimeas na nginearál.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bhunaigh Lula agus daoine eile Páirtí na nOibrithe (nó an 'PT') sa bhliain 1980. Bhí Lula ina uachtarán ar an bpáirtí ó na 1980idí ar aghaidh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Workers' Party (Brazil)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Workers%27_Party_(Brazil)&amp;oldid=1119417545|journal=Wikipedia|date=2022-11-01|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:President Lula and Marisa.jpg|clé|mion|Lula agus a bhean, Marisa Letícia, sa bhliain 2003]]

=== Uachtaránacht 2003-2011 ===
In 2002, tar éis gur theip air faoi thrí, toghadh é ina uachtarán ar an mBrasaíl den chéad uair agus atoghadh é in 2006. Bhí Lula ina uachtarán ar an mBrasaíl idir an 1 Eanáir 2003 agus an 1 Eanáir 2011. 

Tháinig feabhas mór millteach ar chaighdeán saoil na cosmhuintire agus na meánaicme araon. 

Thug a chuid polasaithe sóisialta dhá scór milliún duine slán ón mbochtanas, tháinig deireadh leis an ocras agus tháinig fás as cuimse ar an meánaicme.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== Scannal ====
Le linn do Lula a bheith i gceannas ar an mBrasaíl, tharla an scannal calaoise is mó riamh i stair na tíre sin: scéim cheannaithe vótaí a cuireadh ar bun d’fhonn a chinntiú go dtabharfadh ionadaithe páirtithe eile i gcomhrialtas Lula tacaíocht do pholasaithe Pháirtí na nOibrithe. 

Shéan Lula i gcónaí go raibh sé féin ar an eolas faoin scéim sin agus cé gur cuireadh ar neamhní téarma príosúin a gearradh air cúig bliana ó shin maidir le líomhaintí eile, lean boladh na caimiléireachta é féin agus Páirtí na nOibrithe ó shin.

=== As oifig, 2011-2022 ===
Táinsíodh comharba Lula, Dilma Rousseff, ar bhealach conspóideach sa bhliain 2016 agus tháinig Jair Bolsonaro chun cinn.

Toghadh Bolsonaro in 2018 agus tá sé ina uachtarán ar an mBrasaíl ón 1 Eanáir 2019 i leith. Is é an chéad uair riamh é i stair na tíre nár atoghadh uachtarán don dara tréimhse, agus is dócha gur léargas ann féin an méid sin ar a oidhreacht.
[[Íomhá:2022 - Convenção Nacional do PSB - Lula (cropped).jpg|clé|mion|2022: Lula ag an Convenção Nacional do PSB ]]

=== 2022 ===
Bhuaigh Lula an toghchán uachtaránachta arís ar [[31 Deireadh Fómhair]] [[2022]]. D'éirigh an Lúlach ina uachtarán ar an mBrasaíl den tríú huair, in aois 77 dó ag an am.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-mbrasail-la-eile-ag-an-lulach-agus-e-ina-uachtaran-don-triu-huair/|teideal=TUAIRISC ON mBRASAÍL: Lá eile ag an Lúlach agus na tinte ealaíne ag pléascadh os mo chionn…|údar=Alex Hijmans|dáta=31 Deireadh Fómhair 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-31}}&lt;/ref&gt; 

Fíorbheagán — 50.9% den vóta le hais 49.1% — a bhí idir é agus a chéile comhraic, [[Jair Bolsonaro]], [[pobalóir]] i bhfad amach ar an eite dheis.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Bhrasaíl: Lula caithréimeach, Bolsonaro ciúin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1031/1332383-an-bhrasail-lula-caithreimeach-bolsanoro-ciuin/|date=2022-10-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Ní raibh idir an bheirt iarrthóirí ach oiread na fríde: níos lú ná 2 mhilliún vótaí.

=== 2023 ===
Ar 2 Eanáir 2023, bhí Lula insealbhaithe mar uachtarán don dara huair.

Go gairid ina dhiaidh, bunaíodh Roinn na bPobal Bundúchasach – roinn rialtais nach raibh a leithéid ann riamh cheana. Athsheoladh na scéime leasa shóisialta ''Bolso Família'' agus athsheoladh na scéime ''Mais Médicos'' (an aidhm aici líon na ndochtúirí sa Bhrasaíl a mhéadú faoi dhó).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-mbrasail-100-la-caite-i-gcumhacht-ag-lula-ach-ni-feidir-le-daoine-picanha-a-cheannach-fos/|teideal=TUAIRISC ÓN mBRASAÍL: 100 lá caite i gcumhacht ag Lula ach ní féidir le daoine picanha a cheannach fós|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-13}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022]]
* [[Uachtarán na Brasaíle]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Lula da Silva, Luiz Inácio}}
[[Catagóir:Polaiteoirí na Brasaíle]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1945]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Ceardchumannaithe]]
[[Catagóir:Uachtaráin na Brasaíle]]
[[Catagóir:Fir]]</text>
      <sha1>6p0dfblnbkgem7ja2eo90ygk2pnhajz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friedrich Engels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6880</id>
    <revision>
      <id>1308747</id>
      <parentid>1239625</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="pbref5axfiao0csrb0t0dwic2bqe4z3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ba bhainisteoir monarchan, [[Eolaíocht shóisialta|eolaí sóisialta]] agus [[réabhlóid]]í [[an Ghearmáin|Gearmánach]] é '''Friedrich Engels''' (Barmen, [[28 Samhain]] [[1820]] - [[Londain]], [[5 Lúnasa]] [[1895]]).&lt;ref&gt;Aindrias Ó Cathasaigh, Friedrich Engels; Saothar a Shaoil, [http://www.coisceim.ie/engels.html Coisceim.ie] &lt;/ref&gt; Chuir sé a chroí is a anam i gcúis an tsóisialachais ar feadh leathchéad bliain  

Ba chara agus comhghleacaí le [[Karl Marx]] é. Chomhscríobh Engels na saothair ba thábhachtaí den ghluaiseacht [[Sóisialachas|shóisialach]] sa [[19ú haois]] le Marx. 

== Saol ==
Thug athair Engels jab dó i [[Manchain]]. Ceapadh é ina bhainisteoir ar [[Monarcha|mhonarcha]]. 

Bhí bean ag Engels, Mary, de shliocht [[Éireannach]] (as [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Arainn]]). Bhí dearcadh an-liobrálach acu ar an bpósadh agus ní raibh siad pósta riamh.  Bhí Mary ina gníomhaí díbhirceach ar son na h[[Lucht oibre|aicme oibre]]. Thug sí misneach dó agus bhí tionchar láidir aici ar a chuid saothair&lt;ref&gt;''Marx's General: The Revolutionary Life of Friedrich Engels'', le Tristram Hunt ar [https://books.google.com/books?isbn=1429983558 Google]
&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;Mrs Engels, léirmheas, [https://www.irishtimes.com/culture/books/mrs-engels-author-gavin-mccrea-on-the-irish-sisters-who-inspired-engels-and-marx-1.2227620 Irish Times], 27 Bea 2015&lt;/ref&gt;. 

Nuair a d'éag Mary ([[Croí|taom croí]]) sa bhliain 1863, luigh Engels lena deirfiúr Lizzie.  Phós siad ar an 11 Deireadh Fómhair 1878, agus bhásaigh Lizzie cúpla uair níos déanaí.

Thug Engels cuairt ar Éirinn dhá uair (ar a laghad); bhí an-suim aige sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], ag iarraidh í a fhoghlaim. 

== Féach freisin ==

* [[Karl Marx]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.coisceim.ie/engels.html Coiscéim.ie: Friedrich Engels] - Saothar a Shaoil, le [[Aindrias Ó Cathasaigh]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{síol-de}}
{{síol-scríbhneoir}}
{{síol-stair}}

{{DEFAULTSORT:Engels, Friedrich}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1820]]
[[Catagóir:Básanna i 1895]]
[[Catagóir:Aindiachaithe]]
[[Catagóir:Básanna de bharr ailse]]
[[Catagóir:Cumannaithe]]
[[Catagóir:Eacnamaithe]]
[[Catagóir:Fealsúna Gearmánacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Iriseoirí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó na Gearmáine]]
[[Catagóir:Marxachas]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gearmáinise]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Gearmánacha]]
[[Catagóir:Staraithe Gearmánacha]]</text>
      <sha1>pbref5axfiao0csrb0t0dwic2bqe4z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Martin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7580</id>
    <revision>
      <id>1308859</id>
      <parentid>1302989</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8757" sha1="ms730n17sxoyy8yzsph9q8eof13nbm9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba léiritheoir agus [[Cumadóir amhrán|cumadóir]] [[ceol|ceoil]] é '''Sir George Martin''' ([[3 Eanáir]] [[1926]] - [[8 Márta]] [[2016]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An 'Cúigiú Ciaróg' tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0309/773601-an-5u-ciarog-tar-eis-bhais/|date=2016-03-09|language=en|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;) a rugadh i [[Londain]], [[Sasana]]). Ba é Martin a shínigh conarthaí ceoil leis an mbanna [[rac-cheol|rac-cheoil]] [[The Beatles]], agus léirigh sé formhór a gcuid albam. Dá bhrí sin is minic a thugtar &quot;an cúigiú Beatle&quot; air.

Léirigh sé níos mó ná 700 céirnín ar feadh a shaol.
[[Íomhá:Beatles and George Martin in studio 1966.JPG|clé|mion|1966]]

== Cúlra ==
Rugadh Martin i [[Holloway, Londain|Holloway]] i dtuaisceart [[Londain|Londan]] sa bhliain 1926. [[Siúinéir]] ba ea a athair, agus [[teaghlach]] bocht a bhí ann, rud a d’fhág nach raibh Martin ábalta staidéar a dhéanamh ar an g[[ceol]]. Ba mhór an tsuim a bhí aige ann, áfach, agus d'fhoghlaim sé conas an [[pianó]] a sheinm uaidh féin. 

Sa bhliain 1943, agus é in aois a sheacht mbliana déag, rinneadh píolóta agus oifigeach de sa [[Cabhlach cogaidh|Chabhlach]] Ríoga, ach chríochnaigh an cogadh sula raibh deis aige dul thar lear, agus d’fhág sé an tseirbhís sa bhliain 1947. Bhí sé sa Guildhall School of Music and Drama idir na blianta 1947 agus 1950, áit a ndearna sé staidéar ar an bpianó agus ar an óbó, agus suim aige i gceol [[Sergei Rachmaninoff|Rachmaninov]], [[Maurice Ravel|Ravel]], [[Cole Porter]] agus [[Johnny Dankworth]].

Ar 3 January 1948 phós sé Sheena Chisholm, agus bhí beirt pháistí acu: Alexis agus Gregory. 
[[Íomhá:Parlophone LP PMC 1202.jpg|thumb|left|An chéad cheirnín a rinne The Beatles faoi choimirce Parlophone. Martin a léirigh.]]
Ina dhiaidh sin fuair sé post sa [[BBC]] sa rannóg chlasaiceach. Sa bhliain [[1950]] chuaigh sé ag obair le [[Parlophone]], [[comhlacht]] a bhain le [[EMI]], agus é ag taifeadadh ceol clasaiceach agus barócach, ceol réigiúnach na Breataine agus foireann bhunaidh drámaí mór-ratha, in éineacht leis na fuirseoirí [[Peter Sellers]], [[Rolf Harris]], [[Peter Ustinov]], [[Peter Cook]], [[Dudley Moore]] agus na [[Goons]]. 

Níos déanaí dúirt [[John Lennon]] go raibh sé sásta dul ag obair le Martin toisc gur thaitin na Goons chomh mór sin leis. Tháinig rath air mar léiritheoir de bharr an tseó, ''Beyond the Fringe'', agus ba í dea-obair Martin a chuir Parlophone chun cinn.

[[Íomhá:George Martin.jpg|mion|Sir George Martin.|clé]]
Phós sé Judy Lockhart-Smith ar 24 June 1966, agus rugadh beirt pháistí eile: Lucy agus Giles.

== The Beatles ==
Sa bhliain [[1962]] bhí The Beatles, grúpa as [[Learpholl]], ag iarraidh conradh a fháil. Chuir a mbainisteoir [[Brian Epstein]] in aithne do na comhlachta móra iad, ach bhíodh doicheall rompu.  

Nuair nár éirigh leis an mbanna ceoil conradh taifid a bhaint amach, dúirt Martin go bhainfeadh sé triail as an mbanna (bhí sé i gceannas an lipéid Parlophone ag an am), agus thug n Beatles a n-aghaidh ar Londain. Shíl Martin go raibh siad &quot;rather unpromising&quot;, ach thaitin amhránaíocht Lennon agus McCartney. Níor thaitin an drumadóir [[Pete Best]] leis, ach shínigh sé conradh leo nuair a fuair siad drumadóir nua. 

B’eo tús an chaidrimh, agus ba é Martin a léirigh beagnach gach ceann dá gcuid [[Albam ceoil|albam]]. Bhí an t-eolas agus an taithí aige agus b’fhéidir leis cuidiú leo sa stiúideo – b’in [[Stiúideo Abbey Road]] i Londain. Ba mhór an cúnamh eolas Martin chun bua neamhoilte an ghrúpa a chur ag bláthú: Martin a rinne an chuid ba mhó den chóiriú, agus eisean a sheinneadh ar an bpianó. 

Chum Martin ceol agus fuaimrianta do scannáin &quot;[[A Hard Day's Night|Hard Day's Night]]&quot; a thuil ainmniúchan Oscar &quot;nominee&quot; dó.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A Hard Day's Night - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt0058182/awards}}&lt;/ref&gt; 

Bhuaigh Martin Grammy ar fhuaimrian &quot;''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]''&quot; sa bhliain 1967. 

Eisean a chuir ceathairéad ag seinm san amhrán ''Yesterday'' cé nach raibh McCartney sásta leis ar dtús.

== Níos déanaí ==
Sa bhliain 1969 bhunaigh Martin an ''Associated Independent Recording (AIR) Studios''. Rinneadh Ridire de sa bhliain 1996 as a ndearna sé ar son an tionscail cheoil agus an chultúir pop.

Chum Martin ceol le haghaidh trí [[scannán]] de chuid sraith [[James Bond]].   

Sa bhliain 1979 d’fhoilsigh sé leabhar dar theideal ''All You Need is Ears'' (le cúnamh Jeremy Hornsby) a chuir síos ar a ndearna sé leis na Beatles agus le ceoltóirí eile.  

Chomhléirigh Martin leagan 1997 &quot;Candle in the Wind&quot; le [[Elton John]], i gcuimhne báis an [[Diana, Banphrionsa na Breataine Bige|Bhanphrionsa Diana]] agus díoladh 37m cóip.  

Sa bhliain 2001 chuir sé amach ''Produced by George Martin: 50 Years In Recording'', sé [[Dlúthdhiosca|dhlúthdhiosca]] a d’fhéach siar ar a chuid léirithe go léir. 

=== Montsarat ===
In 1979, d'oscail Martin stiúideo le Associated Independent Recording in Salem ar an oileán [[Montsarat]]. D’óstáil sé seisiúin de chuid Elton John, Paul McCartney, The Rolling Stones, agus Eric Clapton. Thaifead The Police an físeán ceoil le haghaidh ‘Every Little Thing She Does Is Magic’ ar an oileán freisin.

D’oibrigh Martin gan stad gan staonadh chun tacú le hobair fóirithinte ar Montsarat, ag eagrú ceolchoirmeacha carthanachta agus ag díol eagrán teoranta de liteagraif de chuid The Beatles.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/an-t-oilean-iathghlas-cairibeach-agus-a-oidhreacht-ghaelach/|teideal=An tOileán Iathghlas Cairibeach agus a oidhreacht Ghaelach|údar=Mark Moran|dáta=2026-03-17|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-03-17}}&lt;/ref&gt;

== Dioscaí ==
* ''Off the Beatle Track'' (1964)

* ''Help!'' (1965)

* ''George Martin Instrumentally Salutes The Beatle Girls'' (1966)

* ''Yellow Submarine (albam)'' (taobh 1; The Beatles, taobh 2: The George Martin Orchestra) (1969)

* ''Live and Let Die (fuaimrian)'' (Martin a léirigh amhrán Paul McCartney agus a chum ceol an scannáin) (1973)

* ''In My Life (albam George Martin'' (1998)

* ''Produced by George Martin'' (2001)

* ''The Family Way'' (2003)

== Foinsí ==
* {{cite book | author=Lewisohn, Mark |authorlink=Mark Lewisohn | title=The Beatles: Recording Sessions | url=https://archive.org/details/beatlesrecording0000lewi | publisher=Three Rivers Press; Reprint edition| year=1990 |isbn=978-0517581827}}

* {{cite book |author=MacDonald, Ian |authorlink=Ian MacDonald |title=Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties |url=https://archive.org/details/revolutioninhead0000macd |publisher=Henry Holt and Company |location=New York |year=1994 |isbn=0-8050-2780-7}}

* {{cite book |first=George |last=Martin |coauthors=Hornsby, Jeremy |title=All You Need Is Ears |url=https://archive.org/details/allyouneedisears0000mart |year=1994 |publisher=St. Martin's Press |location=[[New York]] |isbn=0-312-11482-6}}

* {{cite book |last=Martin |first=George |coauthors=Pearson, William |title=With a Little Help from My Friends: The Making of Sgt. Pepper |url=https://archive.org/details/withlittlehelpfr0000mart_y5b8 |publisher=Little, Brown |location=Boston |year=1994 |isbn=0-316-54783-2}}

* {{cite book |first=Barry |last=Miles |authorlink=Barry Miles | title=[[Many Years from Now]] | publisher=[[Vintage (publisher)|Vintage]]-[[Random House]] | year=1997 |isbn=0-7493-8658-4}}

* {{cite book | author=Spitz, Bob | title=The Beatles: The Biography| url=https://archive.org/details/beatlesbiography0000spit | publisher=[[Little, Brown and Company]] ([[New York]])| year=2005 |isbn=1-84513-160-6}}

* {{cite book | author= The Beatles | authorlink=The Beatles| title=[[The Beatles Anthology]] (DVD) | publisher=[[Apple records]] | year=2003 | id=ASIN: B00008GKEG (Bar Code: 24349 29699)}}

== Naisc Sheachtracha ==

* [http://www.camanagement.co.uk/roster2.htm Scéal a chuid oibre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409040552/http://www.camanagement.co.uk/roster2.htm |date=2016-04-09 }}

* [http://www.wma.com/sir_george_martin/summary/ Sir George Martin]

* [http://www.college-of-arms.gov.uk/Martin.htm College of Arms - The Arms of Sir George Martin, Kt., C.B.E.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040827020831/http://www.college-of-arms.gov.uk/Martin.htm |date=2004-08-27 }}

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Martin, George}}
[[Catagóir:The Beatles]]
[[Catagóir:Cumadóirí Sasanacha]]

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]]
[[Catagóir:Básanna in 2016]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]</text>
      <sha1>ms730n17sxoyy8yzsph9q8eof13nbm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clannad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7936</id>
    <revision>
      <id>1308774</id>
      <parentid>1308171</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11472" sha1="8g2beuj5c5ktmd14m27az6pcszur9o5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Grúpa ceoil as [[Gaoth Dobhair]] i [[Contae Dhún na nGall|nDún na nGall]], [[Éire]], is ea '''Clannad'''. Aithnítear Clannad ar an gcéad mhórghrúpa ceoil a chuir an Ghaeilge i lár an aonaigh sa 20ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clannad-croibhriste-ag-bas-noel-ui-dhugain-duine-de-bhunaitheoiri-an-ghrupa/|teideal=Clannad ‘croíbhriste’ ag bás Noel Uí Dhúgáin, duine de bhunaitheoirí an ghrúpa|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-17}}&lt;/ref&gt;

Thaistil siad ar fud na hEorpa sna [[1970idí]] lena gcuid ceol traidisiúnta agus thuill siad clú domhanda leis an cheirnín Gaeilge &quot;[[Theme From Harry's Game]]&quot; in 1982.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.ccdhunnangall.ie/NR/rdonlyres/0A1AB57C-8995-4477-B12E-3C4E5A19274B/0/DCCAnnualRep2005IRISH.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2012-04-18 |archivedate=2007-11-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071119014313/http://www.ccdhunnangall.ie/NR/rdonlyres/0A1AB57C-8995-4477-B12E-3C4E5A19274B/0/DCCAnnualRep2005IRISH.pdf }}&lt;/ref&gt; Tá gradam [[Gradam Grammy|Grammy]], Meteor, BAFTA, Billboard agus Ivor Novello buaite acu agus níos mó ná 15 milliún ceirnín díolta acu idir 1970-2011.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wliw.org/21pressroom/c/clannad-live-at-christ-church-cathedral-dublin/802/|teideal=Clannad Live at Christ Church Cathedral, Dublin|údar=Brian Lee|dáta=2012-02-10|language=en-US|work=WLIW21 Pressroom|dátarochtana=2022-10-17}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Tabhairne Leo (95480806).jpg|mion|Tábhairne Leo|220x220px]]
[[Íomhá:Clannad2.gif|deas|mion|220x220px|An dara albam a d'eisigh Clannad, ''Clannad 2, 1974''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Clannad 2|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Clannad_2&amp;oldid=1349120296|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;  Maire i lár  &amp; Noel Duggan (ar chlé), Ciarán Ó Braonáin, Pól Ó Braonáin &amp; Pádraig Ó Dúgáin (ar dheis)]]
[[Íomhá:Clannad collage.jpg|mion|Ciarán Brennan, [[Moya Brennan]], Noel Duggan, Pól Brennan, c. 2013|220x220px]]
[[Íomhá:FIL 2013 - Clannad - 8391.JPG|mion|Moya Brennan, 2013|330x330px]]
[[Íomhá:Clannadleos.jpg|mion|230px|Clannad ag buaileadh i dTábhairne Leo sa bhliain 2005.]]

== Baill ==
Tá baill Chlannad go léir gaolta lena chéile:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf|teideal=Fonn Ceoil|údar=cogg|dátarochtana=2022|archivedate=2021-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208171146/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-croileabhar.pdf}}&lt;/ref&gt;

* [[Moya Brennan|Máire Brennan]]: guth agus an chruit.
* Pól Brenann: an fheadóg mhór, giotár, guth agus cnaguirlisí
* Ciaran Brennann: dord agus méarchlár.
* [[Na deartháireacha Noel agus Pádraig Ó Dugáin|Pádraig Duggan]] (d'éag 2016): giotár agus maindilín
* [[Na deartháireacha Noel agus Pádraig Ó Dugáin|Noel Duggan]] (d'éag 2022): giotár agus guth.
* Eithne Brennan, [[Eithne Ní Bhraonáin]] nó [[Enya]], an deirfiúr níos óige: Bhí sí sa ghrúpa ó 1982 – 1983 (méarchláraí agus cúlamhránaí) ach d‟fhág sí an grúpa chun casadh ina haonair.

Ba iad na deartháireacha Ciarán agus Pól Ó Braonáin, agus beirt uncail leo, Noel agus Pádraig Ó Dugáin, a bhí sa ghrúpa ar dtús, agus [[Máire Ní Bhraonáin]], deirfiúr le Ciarán agus Pól. 

'Sé '''Clann a'''s '''D'''óbhair foinse ainm an ghrúpa. Clannad a tugadh ar an ngrúpa ceoil as Dobhar i nGaoth Dobhair i dtús na 70idí de bhrí gur de dhá chlann iad de chlann ceoil Uí Dhúgáin i nDobhar,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An ceoltóir Pádraig Ó Dúgáin tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0809/808045-padraig-o-dugain-tar-eis-bhais/|date=2016-08-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ón tús chas Clannad saothair thraidisiúnta Ghaelacha le tionlacan fuaimíochta agus uirlisí traidisiúnta. Chan siad as Gaeilge. Bhailigh siad seanleaganacha amhrán óna dteaghlach, óna gcomharsana agus ó na hoileánaigh i nDún na nGall. Bhí cóirithe nua-aimseartha le harmóin acu. 

Chuaigh snagcheol i bhfeidhm orthu. Sna [[1980idí]], thosaigh an grúpa ag baint úsáide as fuaimeanna sintéiseacha.

== Stair ==
Ghlac na baill páirt i gcomórtais [[Slógadh]] don óige sa bhliain 1970 agus cuireadh dhá rian dá gcuid ar cheirnín speisialta a cuireadh amach mar chomóradh ar an bhféile sin: amhrán dá gcuid féin 'Lisa', agus an t-amhrán traidisiúnta 'Thíos Cois na Trá'.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://siopa.gael-linn.ie/en/clannad-2-lp|teideal=Clannad 2 LP|language=en|work=Gael Linn|dátarochtana=2022-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gripsweat.com/item/352602354177/slgadh-70-rare-1970-gael-linn-live-vinyl-lp-with-2-live-songs-by-clannad|teideal=Gripsweat - Slógadh 70 - Rare 1970 Gael-Linn live vinyl LP with 2 live songs by Clannad!|work=gripsweat.com|dátarochtana=2022-10-17}}&lt;/ref&gt; 

Meascadh ceol Gaelach, [[snagcheol]] agus stíleanna eile chun stíl dá gcuid féin a chumadh. Bhí traidisiún an cheoil ag muintir Uí Bhraonáin agus Uí Dhúgáin, mar go raibh Leo Brennan ina cheoltóir le seobhanna, agus a bhean Máire 'Baba' Ní Dhugáin ina múinteoir ceoil. 

Ba é a mbua ag Féile Cheoil Tíre Leitir Ceanainn i 1973 a chuir ar chonair shiúlach an cheoil iad agus a shaothraigh aitheantas agus rathúlacht idirnáisiúnta dóibh.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/maire-ni-bhraonain-1952-2026-chuaigh-a-siodulacht-mhaorga-uasal-i-gcion-ar-na-milte/|teideal=MÁIRE NÍ BHRAONÁIN 1952-2026: Chuaigh a síodúlacht mhaorga uasal i gcion ar na mílte…|údar=Lillis Ó Laoire|dáta=16 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-16}}&lt;/ref&gt; 

Eisíodh an chéad albam i [[1973]] agus chaith an grúpa na blianta ag taisteal ar fud na h[[Éire]]ann agus na h[[Eoraip|Eorpa]].

D’éirigh go maith ó thús leis an mbanna agus lena gceol sainiúil, ar mheascán é den cheol traidisiúnta agus stíleanna eile ceoil. 

Thug siad a chéad turas le Clannad ar Mheiriceá sa mbliain 1979 agus dhá bhliain ina dhiaidh sin thug siad an [[sintéiseoir]] isteach sa ngrúpa, rud a spreag an t-ainm don chéad albam eile Fuaim.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== Rath domhanda ===
Ba i 1982 a bhain siad cáil idirnáisiúnta amach leis an bport  &quot;''[[Theme From Harry's Game]]''&quot;. Ba iad an lipéad ceoil RCA a d’eisigh ‘[[Theme From Harry's Game|Theme From Harry’s Game]]’ mar shingil. Ní raibh aon siúl leis an rath a bhain an rian amach, ná an lorg a d’fhágfadh sé.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/40-bliain-o-bhi-amhran-gaeilge-ar-top-of-the-pops/|teideal=40 bliain ó bhí amhrán Gaeilge ar Top of the Pops…|údar=Seán Ó Dubhchon|dáta=28ú Samhain 2022|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-12-01}}&lt;/ref&gt;  

Ba eagrán stairiúil é an [[Top of the Pops (clár BBC)|Top of the Pops]] a craoladh ar an 11 Samhain 1982. Ba iad Clannad an t-aon bhanna a chan i nGaeilge ar ''Top of the Pops'' riamh 

Nuair a d'éirigh go maith leo i gcairteanna na Breataine, tháinig tús le Clannad mar ghrúpa ceoil domhanda. Mar gheall ar rath an amhráin seo bhain siad duais mór Ivor Novello. 

Agus in 1984 rinne Clannad an ceol fá choinne sraith ''Robin Hood'' de chuid an [[BBC]], d'eisigh siad an t-albam ''Legend''. Dá bharr seo, bhain siad [[BAFTA]], ba iad an chéad grúpa Éireannach a bhain a leithéid. 

I [[1985]] tháinig ceirnín fíor-rathúil eile, ''Macalla''. Ba seo ceann de na ceirníní is mó a d'eisigh an grúpa, d'éirigh go maith leis na hamhráin &quot;''Closer To Your Heart''&quot; agus &quot;''Almost Seems (Too Late To Turn)''&quot;. Ach ba é an t-amhrán a cheoil siad le [[Bono]] an t-amhrán ba cháiliúla: rinne &quot;''In A Lifetime''&quot; go maith ar fud na cruinne.

Lean Clannad ar aghaidh ag déanamh ceirníní stairiúla, cé gur éirigh go maith le fuaim s'acu féin agus leis an phopcheol, d'fhan siad dílis dá dúchais féin. Chuir siad leaganacha úra do seanamhráin ar cheirníní s'acu, mar shampla, &quot;''Tráthnóna Beag Aréir''&quot; agus &quot;''Buachaill Ón Éirne''&quot;.

Chruthaigh Clannad gur ghrúpa den scoth a bhí iontu i 1997, nuair a bhain siad duais [[Grammy]] fá choinne an albaim ''Landmarks''. Ó shin, níor eisigh siad aon ábhar nua, ach i ndiaidh iad a theacht le chéile i [[2007]] ag féile [[Celtic Connections]] agus ag na Meteor Ireland Music Awards, dúirt siad gur mhian leofa pilleadh ar ais go dtí an stiúideo.

Bhí os cionn 15 milliún albam díolta ag Clannad ar fud an domhain idir 1970-2011.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clannad-croibhriste-ag-bas-noel-ui-dhugain-duine-de-bhunaitheoiri-an-ghrupa/|teideal=Clannad ‘croíbhriste’ ag bás Noel Uí Dhúgáin, duine de bhunaitheoirí an ghrúpa|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== Céad slán ===
Ar 18 Feabhra 2023, bhí an [[Airéine O3]] i mBaile Átha Cliath lán go doras nuair a chas Clannad a phort deiridh in Éirinn tar éis leathchéad bliain. Bhí go leor de phobal [[Gaoth Dobhair|Ghaoth Dobhair]] i measc na mílte a tháinig chun a meas do laochra a mbaile féin a chur in iúl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-cead-slan-le-clannad-a-thug-an-ceol-gaelach-ar-fud-an-domhain-mhoir/|teideal=GAILEARAÍ: Céad slán le Clannad a thug an ceol Gaelach ar fud an domhain mhóir|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-26}}&lt;/ref&gt;

Fuair [[Na deartháireacha Noel agus Pádraig Ó Dugáin|na deartháireacha Pádraig agus Noel Ó Dugáin]] bás in 2016 agus 2022 faoi seach.

Bronnadh Saoirse Chontae Dhún na nGall ar an bhuíon cheoil ag searmanas speisialta i dTeach an Chontae, Leifear, ar an 17 Bealtaine 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gne-alt-fograiochta-saoirse-chontae-dhun-na-ngall-bronnta-ar-chlannad/|teideal=GNÉ-ALT FÓGRAÍOCHTA: Saoirse Chontae Dhún na nGall bronnta ar Chlannad|dáta=2024-05-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-24}}&lt;/ref&gt;

== Dioscliosta ==

* 1973 - ''Clannad'' '''nó''' ''The Pretty Maid''
* 1975 - ''Clannad 2''
* 1976 - ''Dúlamán''
* 1979 - ''Clannad In Concert'' [Beo]
* 1980 - ''Crann Úll''
* 1982 - ''Fuaim''
* 1983 - ''Magical Ring''
* 1984 - ''Legend''
* 1985 - ''Macalla''
* 1987 - ''Sirius''
* 1988 - ''Atlantic Realm'' [Fuaimriain]
* 1989 - ''Past Present''
* 1989 - ''The Angel and the Soldier Boy'' [Fuaimriain]
* 1990 - ''Anam''
* 1993 - ''Banba''
* 1996 - ''Lore''
* 1997 - ''Landmarks''
* 1998 - ''An Díolaim''
* 2003 - ''The Best Of Clannad: In A Lifetime''
* 2005 - ''Clannad: Live In Concert, 1996''
* 2013 - ''Nádúr''
[[Íomhá:Sleev10.jpg|mion|Clúdach an cheirnín, [[1982]]]]

== Féach freisin ==

* [[Moya Brennan]]
* [[Na deartháireacha Noel agus Pádraig Ó Dugáin]]
* [[Enya]]
* [[Theme From Harry's Game|Theme from Harry's Game]]
* [[Gaoth Dobhair]]

== Naisc ==
* [http://www.clannad.ie Suíomh oifigiúil]
* [http://tuairisc.ie/an-ceoltoir-padraig-o-dugain-as-gaoth-dobhair-duine-de-bhunaitheoiri-clannad-imithe-ar-shli-na-firinne/ Tuairisc 2016-08-09: An ceoltóir Pádraig Ó Dúgáin as Gaoth Dobhair, duine de bhunaitheoirí Clannad, imithe ar shlí na fírinne]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1970]]
[[Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair]]
[[Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge]]
[[Catagóir:Clannad]]</text>
      <sha1>8g2beuj5c5ktmd14m27az6pcszur9o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sairéavó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8263</id>
    <revision>
      <id>1308771</id>
      <parentid>1270593</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="8gx28o6iey7338tl1ovfppfptnis4xx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Sairéavó''' [[príomhchathair]] na [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin|Boisnia-Heirseagaivéine]], agus an chathair is mó sa tír. 
[[Íomhá:Sarajevo - Groblje Alifakovac (49103540883).jpg|clé|mion|[[Reilig]] Musafir,Sarajevo]]

=== Stair ===
[[Íomhá:Sarajevo City Hall 01.jpg|clé|mion|Halla na Cathrach]]
[[Íomhá:Sarajevo, Austria-Hungary postcard 2.jpg|clé|mion|Cárta phoist sa bhliain 1900]]
Bhunaigh na h[[Otamánaigh]] Sairéavó sa bhliain [[1461]],

* 1914: Feallmharaíodh [[Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire]] ag tús an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]]
* Sa bhliain [[1984]], suíomh [[Cluichí Oilimpeacha|Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]] 
* [[Léigear Shairéavó]]:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-slobodan-milosevic-150-buisteir-na-mbalcan.aspx|teideal=Slobodan Milosevic – Búistéir na mBalcán|údar=Pat Butler|dáta=AIBREÁN 2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt;, le linn an chogaidh san iar-[[An Iúgslaiv|Iúgslaiv]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/ga/oslobodenje-1993-bosnia-and-herzegovina/products-details/20200330CAN54168|teideal=1988 - 2000 {{!}} Buaiteoirí {{!}} Duais Sakharov {{!}} Parlaimint na hEorpa|language=ga|work=sakharovprize|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt; Ar an 2/6 Aibreán 1992, chuir siad an chathair faoi léigear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/pdfs/news/expert/2017/12/story/20171201STO89317/20171201STO89317_ga.pdf|teideal=Tríocha bliain de Dhuais Sakharov: an taispeántas ‘Cosnaíonn siad ár saoirsí’|údar=europarl.europa.eu|dáta=2017|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; Briseadh an léigear ar 29 Feabhra 1996. Ba dhlúthchuid den chogadh sa Bhoisnia é léigear Shairéavó, léigear a mhair ó mhí Aibreáin 1992 go mí Feabhra 1996. Bhí an-chuid fuildhoirte ag baint leis an léigear sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.tara.tcd.ie/bitstream/handle/2262/93220/%27San%20abhainn%20do%20l%C3%A9im%20bard%C3%A1n%E2%80%99%20An%20Bheatha%2C%20An%20B%C3%A1s%20agus%20an%20Teanga%20i%20bhFil%C3%ADocht%20Choilm%20Bhreathnaigh.pdf|teideal=‘San abhainn do léim bardán’: An Bheatha, an Bás agus an Teanga i bhFilíocht Choilm Bhreathnaigh|údar=Eimear Nic Conmhaic (Eimear Connick)|dáta=2020|dátarochtana=2022}}{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Bhí Sairéavó faoi léigear ar feadh circa 1,425 lá agus maraíodh b'fhéidir 14,000 ar an dá thaobh. 

== Féach freisin ==

* [[Léigéar Shairéavó]]
* [[Sléacht Srebrenica]] (11–[[22 Iúil]] [[1995]])

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Cathracha]]
[[Catagóir:An Bhoisnia-Heirseagaivéin]]</text>
      <sha1>8gx28o6iey7338tl1ovfppfptnis4xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lev Kopelev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9067</id>
    <revision>
      <id>1308777</id>
      <parentid>1207763</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saol */Fix</comment>
      <origin>1308777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5323" sha1="2nzvw2gd8sah7peew9vq8zxt8ltjn2m" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Scríbhneoir]], scoláire agus easaontóir [[Sóivéadach]] ab ea '''Lev Zinovyevich Kopelev''' ([[9 Aibreán]] [[1912]] - [[18 Meitheamh]] [[1997]]).&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Lev Kopelev, Soviet Writer In Prison 10 Years, Dies at 85|url=https://www.nytimes.com/1997/06/20/world/lev-kopelev-soviet-writer-in-prison-10-years-dies-at-85.html|work=The New York Times|dáta=1997-06-20|dátarochtana=2019-06-18|language=en-US|údar=Craig R. Whitney}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
[[Íomhá:Benefietconcert voor Russische dissident Sacharov in Concertgebouw Amsterdam mi, Bestanddeelnr 932-9798.jpg|clé|mion|Amsterdam , 1984]]

[[Giúdachas|Giúdach]] ab ea Kopelev, agus d'fhoghlaim sé an [[Gearmáinis|Ghearmáinis]] ina bhuachaill óg, rud a chuidigh go mór leis nuair a chuaigh sé chun staidéar a dhéanamh ar léann na Gearmáinise san [[ollscoil]] i g[[Cív]] san [[An Úcráin|Úcráin]]. Bhí sé ina [[Cumannachas|Chumannach]] dhílis, agus nuair a d'ionsaigh [[an Ghearmáin]] [[an tAontas Sóivéadach]], chuaigh sé sna [[Saighdiúir|saighdiúirí]]. Ó bhí an [[An Ghearmáinis|Ghearmáinis]] go paiteanta aige, cuireadh i mbun na [[bolscaireacht]]a é.

Nuair a tháinig an tArm Sóivéadach go dtí an Ghearmáin, chonaic Kopelev saighdiúirí Sóivéadacha ag [[éigniú]] ban agus ag [[dúnmharú]] sibhialtaigh Ghearmánacha rompu, rud a bhain an-scanradh as. Bhí sé náirithe ag a mhuintir féin, agus d'fhéach sé leis na saighdiúirí a stopadh ó thuilleadh gníomhartha uafáis. Níor thaitin an dearcadh seo le lucht na seirbhísí rúnda. B'é deireadh an scéil gur gearradh téarma príosúnachta deich mbliana air sna [[GULag|campaí géibhinn]].
[[Íomhá:Prague-1968-street-scene.jpg|clé|mion|[[Prág]], 1968]]
Chaith Kopelev an téarma agus corradh sna campaí, ach nuair a fuair [[Iósaf Stailín|Stalin]] bás, scaoileadh saor é. Fuair sé ar ais a chuid dintiúir mar [[Cumannachas|Chumannach]] i ndiaidh na hóráide faoi choireanna [[Iósaf Stailín|Stalin]] a thug [[Nicíte Cruistsiof|Khrushchev]] ag an bhfichiú hArd-Fheis de chuid Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh. Chrom sé ar ais ar a chuid oibre mar shaineolaí ar an léann Gearmánach.

== Easaontas ==


Sna [[1960idí]], thosaigh Kopelev ag cur suim i ngluaiseacht na n-easaontóirí agus ag tréigint an Chumannachais.  
Nuair a d'fhorghabh an tArm Sóivéadach [[Poblacht na Seice]] sa bhliain [[1968]], rinne sé agóid ina aghaidh, agus caitheadh amach as an bPáirtí Cumannach é. 

Sa bhliain [[1981]], ruaigeadh Kopelev agus a bhean chéile as an [[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]]. Chuir siad fúthu sa Ghearmáin Thiar, áit a raibh cairde agus lucht aitheantais acu. Sa Ghearmáin dó, rinne Kopelev a dhícheall le maolú ar na réamhbhreithiúnais a bhí ag muintir na tíre sin i leith na Rúise, agus é ag iarraidh athmhuintearas agus comhthuiscint a chothú idir na Gearmánaigh agus na Rúisigh.  

In éineacht le [[Heinrich Böll]], d'fhoilsigh sé cúpla [[Leabhar|leabhair]] comhrá, inar phléigh an bheirt acu na cuimhní cinn a bhí acu ón [[Dara Cogadh Domhanda]], a chuir ag lámhach a chéile iad. 

Sa bhliain [[1989]], fuair Kopelev cead isteach sa [[An Rúis|Rúis]] arís, ach nuair a thaistil sé ar fud na tíre, agus é ag dul ar cuairt chuig seanchairde, chuir an tír coimhthíos air, agus an dóigh ar athraigh an seanfhód idir an dá linn. D'fhill sé go dtí an Ghearmáin, agus chaith sé deireadh a shaoil in [[Köln]]. Fuair sé bás ann sa bhliain 1997 in aois 85. Bhí galar corónach croí air.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1997-06-20-9706200264-story.html|teideal=REVERED SOVIET DISSIDENT, AUTHOR LEV KOPELEV, 85|údar=New York Times News Service|language=en-US|work=chicagotribune.com|dátarochtana=2019-06-18}}&lt;/ref&gt;

== Saothar ==

[[Íomhá:Lew-Kopelew-Weg-Köln.JPG|mion|clé|sráid Lew Kopelew, Köln]]

* Хранить вечно (Béarla: ''To Be Preserved Forever'', Gearmáinis: ''Aufbewahren für alle Zeit''.) Leabhar dírbheathaisnéise faoin am a chaith sé ina shaighdiúir agus ina oifigeach bolscaireachta, agus faoin dóigh ar gabhadh is ar cimíodh é.

* И сотворил себе кумира (Béarla: ''The Education of a True Believer'', Gearmáinis: ''Und schuf mir einen Götzen''). Leabhar dírbheathaisnéise faoina chéad óige, agus é ag cur síos ar an dóigh a ndeachaigh sé leis an gCumannachas faoi thionchar na scoile Sóivéadaí.

* Утоли моя печали (Béarla: ''Ease My Sorrows'', Gearmáinis: ''Tröste meine Trauer''). Leabhar dírbheathaisnéise faoin gcuid eile dá bhlianta sa phríosún agus faoin dóigh ar tháinig sé amach sa deireadh.

* О правде и терпимости (Béarla: ''No Jail for Thought'')

* Святой доктор Федор Петрович (Gearmáinis: ''Der heilige Doktor Fjodor Petrowitsch''). Scéal an Dochtúra [[Friedrich-Joseph Haass]]. Dochtúir Gearmánach a bhí ann a chuaigh ag obair sa Rúis, áit ar chuidigh sé leis na bochtáin agus leis na príosúnaigh ag tabhairt leighis agus sóláis dóibh.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Kopelev, Lev}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Rúiseacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]]
[[Catagóir:Básanna i 1997]]</text>
      <sha1>2nzvw2gd8sah7peew9vq8zxt8ltjn2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán Ó Tuama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10323</id>
    <revision>
      <id>1308759</id>
      <parentid>1292989</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7072" sha1="52mohl63e8k3mb2s3i53ggkoxzftcm9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=File:Seán Ó Tuama.jpg}}

[[Ollamh|Scoláire]], [[Filíocht|file]] agus [[Drámaíocht|drámadóir]] as [[Corcaigh]] ab ea '''Seán Ó Tuama''' ([[28 Eanáir]] [[1926]] - [[14 Deireadh Fómhair]] [[2006]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1936|teideal=Ó TUAMA, Seán (1926–2006)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-09-13}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
B'as ceantar [[Gaeltacht Mhúscraí|Mhúscraí]] athair an Tuamaigh, Aodh.  

Ní raibh aige ach sé bliana déag agus é ag tosú i g[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Coláiste Ollscoile Chorcaí]]. Ba mhó go mór an tionchar a bhí ag an ollamh Domhnall Ó Corcora air. [[Íomhá:Wild countryside - geograph.org.uk - 820057.jpg|clé|mion|[[Gaeltacht Mhúscraí|Múscraí]]]] Chaith an Tuamach na blianta mar [[Ollamh]] le Gaeilge in [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Ollscoil Chorcaí]]. Rinne comhollamh de in 1968 agus ó 1982 gur éirigh sé as an bpost in 1990 bhí sé ina Ollamh le Litríocht na Gaeilge. Chaith sé tamaill ina ollamh cuairte in Oxford agus in Harvard agus ba mhinic ag léachtóireacht é i Meiriceá Thuaidh. Mar mhúinteoir, spreag an Tuamach go leor daoine le dul i mbun scríobh na filíochta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-louis-de-paor.aspx|teideal=Louis de Paor|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-09-13}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:The Quad, UCC, Cork - panoramio.jpg|clé|mion|[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]]]]
Bhí an Tuamach gníomhach i gcúis na Gaeilge agus chaith sé tamall ina Chathaoirleach ar [[Bord na Gaeilge|Bhord na Gaeilge]]. D'éirigh sé as  tar éis dó plean gníomhaíochta a fhoilsiú ina raibh spriocanna nach raibh ró-uaillmhianach ach a bhí indéanta dar leis, ach ní bhfuair sé tacaíocht ar bith ón [[Rialtas na hÉireann|rialtas]]. 

Fuair an Tuamach  bás i gCorcaigh ar an [[14 Meán Fómhair]] [[2006]], in aois 80 bliain dó. 

== Saothar ==
Bhí spéis ar leith ag an Tuamach sna dánta grá, i bhfilíocht [[Seán Ó Ríordáin|Sheáin Uí Ríordáin]] agus [[Aogán Ó Rathaille|Aogáin Uí Rathaille]] agus san aistriúchán.

== Foilseacháin ==

=== Leabhair ===

*  ''An Grá in Amhráin na nDaoine'' (An Clochomhar Tta., 1960)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/an-gra-in-amhrain-na-ndaoine-leabhair-cloite|teideal=An Grá in Amhráin na nDaoine {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2019-09-13|archivedate=2020-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126020206/https://www.cic.ie/books/published-books/an-gra-in-amhrain-na-ndaoine-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt;
* ''An Grá i bhFilíocht na nUaisle'' (1988)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/an-gra-i-bhfiliocht-na-nuaisle-leabhair-cloite|teideal=An Grá i bhFilíocht na nUaisle {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2019-09-13|archivedate=2020-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130073357/https://www.cic.ie/books/published-books/an-gra-i-bhfiliocht-na-nuaisle-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt;
* Caoineadh Airt Uí Laoghaire (An Clochomhar Tta)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/caoineadh-airt-ui-laoghaire-leabhair-cloite-1|teideal=Caoineadh Airt Uí Laoghaire {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2019-09-13|archivedate=2018-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181120232423/http://www.cic.ie/books/published-books/caoineadh-airt-ui-laoghaire-leabhair-cloite-1}}&lt;/ref&gt;
* Láirín Ó Lúrtha - Leabhar ceoil do pháistí (An Gúm)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/lairin-lurtha-leabhair-cloite|teideal=Láirín Ó Lúrtha {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2019-09-13|archivedate=2020-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201211182206/https://www.cic.ie/books/published-books/lairin-lurtha-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt;

=== Filíocht ===

* ''Faoileán Na Beatha'' (Baile Átha Cliath, An Chlochomar Tta., 1962)
* {{cite book|title=Rogha dánta: Death in the Land of Youth: New and Selected Poems of Sean O Tuama|publisher=Cork University Press|year=1997|url=https://books.google.com/books?id=JSFuVlLSI0sC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Se%C3%A1n+%C3%93+Tuama&amp;ei=gTrmSrW0L6a2Ne-kyfYL#v=onepage&amp;q=&amp;f=false|isbn=978-1-85918-157-7|others=Translator Peter Denman}}

=== Drámaí ===

* ''Gunna Cam agus Slabhra Oir.'' Drama Vearsaíochta Thrí Ghníomh (Sairseal Agus Dill, 1973). 
* Moloney agus Drámaí Eile&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/moloney-agus-dramai-eile-leabhair-cloite|teideal=Moloney agus Drámaí Eile {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2019-09-13|archivedate=2020-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922182015/https://www.cic.ie/books/published-books/moloney-agus-dramai-eile-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt;
* ''Gunna Cam agus Slabhra Óir'', le Seán Ó Tuama léirithe den chéad uair in Amharclann an Damer, 1968 le haghaidh Féile Amharclainne Átha Cliath.

=== Cnuasaigh ===

* {{cite book|title=An Duanaire: Poems of the Dispossessed|url=https://archive.org/details/duanaire160019000000unse_t3d2|place=Dublin|publisher=Dolmen Press|year=1981|isbn=978-0-85105-363-9|editors=Seán Ó Tuama|others=Translator [[Thomas Kinsella]]}}
* Coiscéim na hAoise Seo (Coiscéim, 1991): rogha d’fhilíocht Ghaeilge an fichiú haois  
* An anthology of 20th century poetry in Irish

=== Essays ===

* ''Cúirt, Tuath agus Bruachbhaile'', An Clóchomhar Tta, 1990&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/cuirt-tuath-agus-bruachbhaile-leabhair-cloite|teideal=Cúirt, Tuath agus Bruachbhaile {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2019-09-13|archivedate=2020-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130080314/https://www.cic.ie/books/published-books/cuirt-tuath-agus-bruachbhaile-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt;
* ''Nuabhearsaiocht 1939-1949'' (as editor, Baile Átha Cliath, Sairseal agus Dill, 1950)
* {{cite book|title=The Facts About Irish|place=Coraigh|publisher=An Comhar Poiblí|year=1964}}
* {{cite book|title=The Gaelic League Idea|url=https://archive.org/details/gaelicleagueidea00sean|place=Cork|publisher=Mercier Press|year=1972}}
* {{cite book|title=Repossessions, selected essays on the Irish literary heritage|publisher=Cork University Press|year=1995|url=https://books.google.com/books?id=46Mpy1uGjr0C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Se%C3%A1n+%C3%93+Tuama&amp;ei=gTrmSrW0L6a2Ne-kyfYL#v=onepage&amp;q=&amp;f=false|isbn=978-1-85918-044-0}}

== Foinsí ==

* [http://www.rte.ie/news/2006/0914/otuamas.html Tuairisc ó RTÉ]
[[Íomhá:Unitarian Church, St Stephens Green, Dublin (2683674018).jpg|mion|[[Amharclann an Damer]]]]

== Féach fosta ==
* [[Amharclann an Damer]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Conradh na Gaeilge}}
{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Tuama, Seán Ó}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha|Tuama, Seán Ó]]
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge|Tuama, Seán Ó]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí|Tuama, Seán Ó]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926|Tuama, Seán Ó]]
[[Catagóir:Básanna in 2006|Tuama, Seán Ó]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:INNTI]]</text>
      <sha1>52mohl63e8k3mb2s3i53ggkoxzftcm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chelsea Football Club</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10415</id>
    <revision>
      <id>1308841</id>
      <parentid>1259315</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5677" sha1="5x7v0w682fklmd4hfwde6jhmoew759h" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta
| colors = {{color box|blue}} {{color box|white}} [[gorm]], [[bán]] |
| lliga = [[Premier League]]
| equipament= {{Trealamh spóirt iolracha 
| pattern_la1 = _chelsea2425h
| pattern_b1 = _chelsea2425h
| pattern_ra1 = _chelsea2425h
| pattern_sh1 = _chelsea2425h
| pattern_so1 = _chelsea2425h
| leftarm1 = 0040D0
| body1 = 0040D0
| rightarm1 = 0040D0
| shorts1 = 0040D0
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _chelsea2425a
| pattern_b2 = _chelsea2425a
| pattern_ra2 = _chelsea2425a
| pattern_sh2 = _chelsea2425a
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FEEEEE
| body2 = FEEEEE
| rightarm2 = FEEEEE
| shorts2 = FEEEEE
| socks2 = FEEEEE
| pattern_la3 = _chelsea2425t
| pattern_b3 = _chelsea2425t
| pattern_ra3 = _chelsea2425t
| pattern_sh3 = _chelsea2425t
| pattern_so3 =
| leftarm3 = 181818
| body3 = 181818
| rightarm3 = 181818
| shorts3 = 181818
| socks3 = 181818
| title1 = Baile
| title2 = As baile
| title3 = Triú
}}
}}

Club [[sacar|sacair]] atá suite i [[Fulham]], [[Londain]], [[Sasana]], [[an Ríocht Aontaithe]] is ea '''Chelsea Football Club''' 

== Stair ==
Bunaíodh an club ar an 14 Márta 1905 i dteach tábhairne an Rising Sun. Níor éirigh go maith le Chelsea go dtí gur ceapadh an t-iar-imreoir idirnáisiúnta Ted Drake mar bhainisteoir sa bhliain 1952. Bhuaigh an club sraith Shasana i 1954/1955. Bhí foireann mhaith ag Chelsea faoi cheannas Tommy Docherty sna 1960í agus bhuaigh siad Corn an FA sa bhliain 1970 agus an Corn Eorpach do Bhuaiteoirí na gCorn sa bhliain 1971. Ina dhiaidh sin, áfach, níor éirigh go maith leo sna 70í agus sna 80í. Ceapadh Ruud Gullit mar bhainisteoir sa bhliain 1996 agus bhuaigh an club Corn an FA sa bhliain 1997. Bhuaigh Gianluca Vialli an corn Eorpach do bhuaiteoirí na gcorn sa bhliain 1998 agus corn an FA sa bhliain 2000. Cheannaigh Rúiseach saibhir, Roman Abramovich, an club sa bhliain 2003, agus ansin bhí a lán airgid le caitheamh ag an gclub. Faoi cheannas José Mourinho, bhuaigh siad an tsraith dhá bhliain as a chéile (2005 agus 2006) agus Corn an FA sa bhliain 2007.

== An scuaid faoi láthair ==
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* 1 {{bratach|Spain}} [[Robert Sanchez]]
* 3 {{bratach|Spain}} [[Marc Cucurella]]
* 4 {{bratach|England}} [[Tosin Adarabioyo]]
* 5 {{bratach|France}} [[Benoît Badiashile]]
* 6 {{bratach|England}} [[Levi Colwill]]
* 7 {{bratach|Portugal}} [[Pedro Neto]]
* 8 {{bratach|Argentina}} [[Enzo Fernandez]]
* 10 {{bratach|Ukraine}} [[Mykhailo Mudryk]]
* 11 {{bratach|England}} [[Noni Madueke]]
* 12 {{bratach|Denmark}} [[Filip Jörgensen]]
* 13 {{bratach|England}} [[Marcus Bettinelli]]
* 15 {{bratach|Senegal}} [[Nicolas Jackson]]
* 18 {{bratach|France}} [[Christopher Nkunku]]
* 19 {{bratach|England}} [[Jadon Sancho]]
* 20 {{bratach|England}} [[Cole Palmer]]
|width=&quot;50&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* 22 {{bratach|England}} [[Kiernan Dewsbury-Hall]] 
* 23 {{bratach|England}} [[Trevoh Chalobah]]
* 24 {{bratach|England}} [[Reece James]] (Captaen)
* 25 {{bratach|Ecuador}} [[Moisés Caicedo]]
* 27 {{bratach|France}} [[Malo Gusto]]
* 29 {{bratach|France}} [[Wesley Fofana]]
* 30 {{bratach|Argentina}} [[Aaron Anselmino]]
* 32 {{bratach|England}} [[Tyrique George]]
* 34 {{bratach|England}} [[Josh Acheampong]]
* 37 {{bratach|England}} [[Omari Kellyman]]
* 38 {{bratach|Spain}} [[Marc Guiu]]
* 39 {{bratach|France}} [[Mathis Amougou]]
* 45 {{bratach|Belgium}} [[Roméo Lavia]]
* 47 {{bratach|Finland}} [[Lucas Bergström]]
* — {{bratach|Ivory Coast}} [[David Datro Fofana]]
|}

== Leabharliosta ==
[[Íomhá:Cfc fa cup2007.jpg|mion|clé|280px|Corn FA - 2007]]
* {{cite book | author=Batty, Clive | title=Kings of the King's Road: The Great Chelsea Team of the 60s and 70s| publisher=Vision Sports Publishing Ltd| year=2004| isbn=0-9546428-1-3}}
* {{cite book | author=Batty, Clive | title=A Serious Case of the Blues: Chelsea in the 80s| url=https://archive.org/details/seriouscaseofblu0000cliv | publisher=Vision Sports Publishing Ltd| year=2005| isbn=1-905326-02-5}}
* {{cite book | author=Glanvill, Rick | title=Chelsea FC: The Official Biography - The Definitive Story of the First 100 Years| url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000unse | publisher=Headline Book Publishing Ltd| year=2006| isbn=0-7553-1466-2}}
* {{cite book | author=Hadgraft, Rob | title=Chelsea: Champions of England 1954-55| publisher=Desert Island Books Limited| year=2004| isbn=1-874287-77-5}}
* {{cite book | author=Harris, Harry | title=Chelsea's Century| url=https://archive.org/details/chelseascentury0000harr | publisher=Blake Publishing| year=2005| isbn=1-84454-110-X}}
* {{cite book | author=Ingledew, John | title=And Now Are You Going to Believe Us: Twenty-five Years Behind the Scenes at Chelsea FC| publisher=John Blake Publishing Ltd| year=2006| isbn=1-84454-247-5}}
* {{cite book | author=Matthews, Tony | title=Who's Who of Chelsea | url=https://archive.org/details/whoswhoofchelsea0000matt | publisher=Mainstream Publishing| year=2005| isbn=1-84596-010-6}}
* {{cite book | author=Mears, Brian | title=Chelsea: A 100-year History | publisher=Mainstream Sport| year=2004| isbn=1-84018-823-5}}
* {{cite book | author=Mears, Brian | title=Chelsea: Football Under the Blue Flag| url=https://archive.org/details/chelseamainstrea0000bria | publisher=Mainstream Sport| year=2002| isbn=1-84018-658-5}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.chelseafc.com/ Suíomh oifigiúil]
* [http://www.premierleague.com/page/chelsea-fc Chelsea FC – suíomh an Premier League] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507213424/http://www.premierleague.com/en-gb/clubs/profile.overview.html/chelsea |date=2012-05-07 }}

[[Catagóir:Clubanna sacair Shasana]]
[[Catagóir:Londain]]</text>
      <sha1>5x7v0w682fklmd4hfwde6jhmoew759h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dara Poblacht na Spáinne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12109</id>
    <revision>
      <id>1308753</id>
      <parentid>1308551</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4327" sha1="du0wpluasik8yc6q414hr4hes4vmhlc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Ba í '''Dara Poblacht na Spáinne''' an rialtas a bhí ann sa [[An Spáinn|Spáinn]] idir [[14 Aibreán]], [[1931]], nuair a theith Rí Alfonso XIII as an dtír, agus [[1 Aibreán]], [[1939]], nuair a ghéill fórsaí deireanacha na bPoblachtánach go fórsaí [[Francisco Franco|Franco]] (na Náisiúnaigh) nuair a tháinig [[Cogadh Cathartha na Spáinne]] chun críche.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2017/feabhra/mi.html|teideal='An Spáinn i gcoinne na Spáinne']. Caibidil 6 de leabhar le Pio Moa, Feasta|údar=Séamas de Barra|dáta=Feabhra 2017|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-10-03|archivedate=2019-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190308084127/http://www.feasta.ie/2017/feabhra/mi.html}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Julio Just au sein du Gouvernement de Manuel Azaña.jpg|mion|clé|An rialtas, M.F. 1936: i lár, Julio Just Gimeno agus Manuel Azaña]]
[[Íomhá:5th Government of Manuel Azaña Díaz.jpg|mion|clé|An rialtas: Bealtaine 1936]]

== Bunreacht 1931 ==
Glacadh le Bunreacht nua ar an [[9 Nollaig]], [[1931]]. Don chéad uair, tugadh [[Comhphobail fhéinrialaitheacha na Spáinne|féinrialú do réigiúin na Spáinne]]. D'athraíodh siombail na tíre (an t-amhrán ''Himno de Riego'' mar amhrán náisiúnta).   

== An Rialtas go dtí 1936 ==
Fuair an PSOE&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spanish Socialist Workers' Party|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Spanish_Socialist_Workers%27_Party&amp;oldid=1047787799|journal=Wikipedia|date=2021-10-02|language=en}}&lt;/ref&gt; an vóta is mó sa toghchán, chomh maith le páirtithe eile ón taobh clé. Bhí [[Manuel Azaña]], ceannaire an pháirtí ''Acción Republicana'',&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Republican Action (Spain)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Republican_Action_(Spain)&amp;oldid=1013835156|journal=Wikipedia|date=2021-03-23|language=en}}&lt;/ref&gt; mar cheannaire ar an rialtas go dtí [[1933]], i gcomhrialtas leis an PSOE agus na páirtithe eile ar an taobh clé. 

Ar an [[19 Samhain]] 1933, d'fhógair an rialtas olltoghchán. Bhuaigh páirtithe na heite deise an toghchan. 

Bhí Éirí Amach mór sa bhliain 1934,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Revolution of 1934|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Revolution_of_1934&amp;oldid=1047277090|journal=Wikipedia|date=2021-09-30|language=en}}&lt;/ref&gt; agus cuireadh na mianadóirí in [[Asturias]] faoi chois tar éis tamaill. 

== Olltoghchán 1936 ==
Reáchtáladh olltoghchán sa bhliain [[1936]], agus bhuaigh an Fronta Pobail&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Popular Front (Spain)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Popular_Front_(Spain)&amp;oldid=1039130044|journal=Wikipedia|date=2021-08-16|language=en}}&lt;/ref&gt; (na Sóisialaigh srl) 4,654,116 vóta (263 suíochán) i gcoinne 4,503,524 (156) do na Náisiúnaigh (ar an taobh dheis). Toghadh [[Manuel Azaña]]  mar uachtarán. 

Ar an [[17 Iúil]] d'éirigh an t-arm amach in aghaidh an rialtais. Thosaigh an t-éirí amach i [[Maracó na Spáinne]], ach go luath scaip sé ar fud na tíre. 
{{Main|Cogadh Cathartha na Spáinne}}
[[Íomhá:Government of the Republican Spain in Barcelona. 2.jpg|mion|clé|[[Manuel Azaña]] (cóta dubh, i lár) ar an líne thosaighi m[[Barcelona]], 1937]]

== Deireadh na Poblachta ==
Ar 2 Feabhra 1939, cothrom 3 bliana a mbua toghchánaíochta beagnach, ag an bhFronta Pobail, d'éirigh Azaña as Uachtaránacht ar an Dara Poblacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/bunus/cartlann.html|teideal=An Coirnéal Segismundo Casado López, agus bua Francisco Franco i gCogadh Cathartha na Spáinne (1936–1939). Feasta 69 (11), lch 14-17.|údar=Séamas de Barra|dáta=Samhain 2016|dátarochtana=2021|archivedate=2018-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716131704/http://www.feasta.ie/bunus/cartlann.html}}&lt;/ref&gt; In oifig, 1931-1939, bhí sé deacair dó an teoiric a chur ag obair go praiticiúil.
[[Íomhá:Manuel Azaña cropped.jpg|mion|clé|[[Manuel Azaña]], 1933]]

== Féach freisin ==

* [[Manuel Azaña]]
* an [[Fronta Pobail (an Spáinn, 1936-1939)]]
* [[Cogadh Cathartha na Spáinne]]
* [[Céad Phoblacht na Spáinne]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-es}}
{{Síol-stair}}

[[Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa]]
[[Catagóir:Iarphoblachtaí]]
[[Catagóir:Stair na Spáinne]]</text>
      <sha1>du0wpluasik8yc6q414hr4hes4vmhlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cinedhíothú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13647</id>
    <revision>
      <id>1308807</id>
      <parentid>1280027</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6014" sha1="0be6x86oivhyhe0kxzrzwivmy8ddst4" xml:space="preserve">[[Íomhá:Skulls of Genocide Victims - Genocide Memorial Center - Kigali - Rwanda - 01.jpg|mion|Ar an 6 Aibreán 1994, maraíodh Uachtarán Ruanda, Juvénal Habyariman. Tharla [[cinedhíothú]] ina dhiaidh.]]
Is é is brí le '''cinedhíothú''' ná iarracht grúpa mór [[Duine|daoine]] a mharú. Tá an grúpa seo dírithe, de bharr a gcuid difríochtaí, idirchultúrtha nó idirchreidmheacha de ghnáth ([[cine]], [[Náisiúnachas|náisiúntacht]],  [[reiligiún]], srl). Tá na daoine seo neamhchiontach agus gan cosaint.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-dul-chun-cinn-an-chine-dhaonna.aspx|teideal=Dul Chun Cinn an Chine Dhaonna|údar=Ciarán Mac Aonghusa|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-07-11}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:GenocideIntlDay SpecialEmblem En.png|mion|[[9 Nollaig]] gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta Cuimhneacháin agus Dínite d’Íospartaigh Choir an Chinedhíothaithe agus um Chosc na Coire sin]]
Ar an [[9 Nollaig]] gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta Cuimhneacháin agus Dínite d’Íospartaigh Choir an Chinedhíothaithe agus um Chosc na Coire sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.un.org/en/events/genocidepreventionday/|teideal=International Day of Commemoration and Dignity of the Victims of the Crime of Genocide and of the Prevention of this Crime|work=www.un.org|dátarochtana=2021-12-09}}&lt;/ref&gt;  

== Sainmhíniú ==
Tá sainmhíniú úsáideach ar chinedhíothú sa [[Coinbhinsiún ar Chinedhíothú|Choinbhinsiún ar Chinedhíothú]], ar ghlac Comhthionól Ginearálta na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] leis i 1948 agus atá sínithe ag 152 rialtas go dtí 2023.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bliain-de-bhreaga-den-chinedhiothu-agus-de-mhorbhagairt-na-ruise/|teideal=Bliain de bhréaga, den chinedhíothú agus de mhórbhagairt na Rúise|údar=Cathal Mac Coille|dáta=18 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-18}}&lt;/ref&gt;

I 1948 rinne coimisiún um chinedhíothú na Náisiún Aontaithe sainmhíniú ar chinedhíothú mar choireanna a dhéantar “d’fhonn grúpa náisiúnta, eitneach, cine, nó reiligiúin a scrios go hiomlán nó cuid de, ar an mbonn sin”.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cinedhiothu-deanta-ag-iosrael-ar-phalaistinigh-in-gaza-coimisiun-fiosruchain/|teideal=Cinedhíothú déanta ag Iosrael ar Phalaistínigh in Gaza – coimisiún fiosrúcháin|dáta=2025-09-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-18}}&lt;/ref&gt;

Ionas gur féidir cinedhíothú a thabhairt air, ní mór ar a laghad ceann amháin de cúig ghníomh a bheith déanta. De réir an Choinbhinsiúin, bíonn cinedhíothú i gceist:
* nuair a mharaítear daoine ó ghrúpa áirithe
* nuair a dhéantar dochar corpartha nó intinne don ghrúpa
* nuair a bhrúitear cúinsí beatha d’aon ghnó ar ghrúpa chun iad go léir, nó cuid acu, a scrios
* nuair a chuirtear beartais i bhfeidhm a chuireann bac ar shaolú páistí
* nuair a aistrítear le lámh láidir páistí ón ngrúpa go dtí grúpa eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cinedhíothú sa stair ==
* [[Cinedhíothú na nAirméanach]]: an ródach a rinneadh ar phobal [[An Airméin|Airméanach]] na Tuirce sna blianta [[1915]]-[[1917|17]], nuair a bhí páirtí na dTurcach Óg i gceannas ar [[Impireacht Otamánach]]&lt;ref&gt;[http://tuairisc.ie/an-choir-mhor-cinedhiothu-na-nairmeanach/ Alex Hijmans, tuairisc.ie, 24 Aibreán 2015]&lt;/ref&gt;..
* An t-[[Uileloscadh]]: an t-ollscriosadh a rinne na [[Naitsithe]] ar na [[Giúdachas|Giúdaigh]], na [[Romaigh]] agus grúpaí eile, le linn an [[Dara Cogadh Domhanda]].  
* Ar an [[26 Márta]] [[1971]], thosaigh an oibríocht mhíleata &quot;''solas cuardaigh''&quot;. D'ionsaigh an [[An Phacastáin|Phacastáin]] Thiar na [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] sa [[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]]. Tharla cinedhíothú  ina dhiaidh sin. Dúnmharaíodh go barbartha 300-500,000 (3 milliún a deir an [[rialtas]] inniu).
* Ar an [[6 Aibreán]] [[1994]], maraíodh [[Uachtarán]] [[Ruanda]], Juvénal Habyariman. Thosaigh [[Cinedhíothú na Ruandach|cinedhíothú]] go gairid ina dhiaidh sin.
* [[11 Iúil]] [[1995]]: thosaigh [[Sléacht Srebrenica|sléacht ar phobal Srebrenica]], [[An tIoslam|Mhoslamaigh]] in oirthear [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin|Bhosnia]].
* Bhí cinedhíothú i [[Darfur|nDarfur]] sa Súdáin sa bhliain [[2007]], dár le rialtais [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] agus cumainn charthanachta ar nós Músaem na h-[[Uileloscadh]].
* [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]:  is féidir a rá go raibh cinedhíothú ar bun ag fórsaí na Rúise.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Cinedhíothú ar Gaza]], 2023-2025

== Beartanna ==
Sa bhliain 2014, chuir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] a thiomantas in iúl maidir le comhsheasmhacht agus comhleanúnachas a mbeartas seachtrach agus inmheánach a áirithiú agus é ag cur i gcoinne daoine bheith ag dul saor ó phionós i gcoir an chinedhíothaithe, coireanna in aghaidh na daonnachta agus coireanna cogaidh ('bunchoireanna idirnáisiúnta').&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15581-2014-REV-2/ga/pdf|teideal=Straitéis Líonra AE um Chinedhíothú|údar=An tAontas Eorpach|dáta=2014|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:International Criminal Court Act 2001 (UKPGA 2001-17 qp).pdf|mion|International Criminal Court Act 2001, Ríocht Aontaithe]]

== Féach freisin ==
* An t-[[Uileloscadh]],  [[Cinedhíothú na nAirméanach]],  [[Cinedhíothú ar Gaza]]  
* [[Sléacht Srebrenica]]

== Naisc sheachtracha ==

* An tAontas Eorpach - '[https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15581-2014-REV-2/ga/pdf Straitéis Líonra AE um Chinedhíothú chun cur i gcoinne daoine bheith ag dul saor ó phionós i gcoir an chinedhíothaithe, i gcoireanna in aghaidh na daonnachta agus i gcoireanna cogaidh, laistigh denAontas Eorpach agus dá chuid Ballstát]', An Háig, Deireadh Fómhair 2014

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cinedhíothú]]
[[Catagóir:Foréigean]]</text>
      <sha1>0be6x86oivhyhe0kxzrzwivmy8ddst4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308812</id>
      <parentid>1308807</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6012" sha1="92grwceu548qlhizf5jmxct8fbcc6pd" xml:space="preserve">[[Íomhá:Skulls of Genocide Victims - Genocide Memorial Center - Kigali - Rwanda - 01.jpg|mion|Ar an 6 Aibreán 1994, maraíodh Uachtarán Ruanda, Juvénal Habyariman. Tharla [[cinedhíothú]] ina dhiaidh.]]
Is é is brí le '''cinedhíothú''' ná iarracht grúpa mór [[Duine|daoine]] a mharú. Tá an grúpa seo dírithe, de bharr a gcuid difríochtaí, idirchultúrtha nó idirchreidmheacha de ghnáth ([[cine]], [[Náisiúnachas|náisiúntacht]],  [[reiligiún]], srl). Tá na daoine seo neamhchiontach agus gan cosaint.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-dul-chun-cinn-an-chine-dhaonna.aspx|teideal=Dul Chun Cinn an Chine Dhaonna|údar=Ciarán Mac Aonghusa|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-07-11}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:GenocideIntlDay SpecialEmblem En.png|mion|[[9 Nollaig]] gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta Cuimhneacháin agus Dínite d’Íospartaigh Choir an Chinedhíothaithe agus um Chosc na Coire sin]]
Ar an [[9 Nollaig]] gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta Cuimhneacháin agus Dínite d’Íospartaigh Choir an Chinedhíothaithe agus um Chosc na Coire sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.un.org/en/events/genocidepreventionday/|teideal=International Day of Commemoration and Dignity of the Victims of the Crime of Genocide and of the Prevention of this Crime|work=www.un.org|dátarochtana=2021-12-09}}&lt;/ref&gt;  

== Sainmhíniú ==
Tá sainmhíniú úsáideach ar chinedhíothú sa [[Coinbhinsiún ar Chinedhíothú|Choinbhinsiún ar Chinedhíothú]], ar ghlac Comhthionól Ginearálta na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] leis i 1948 agus atá sínithe ag 152 rialtas go dtí 2023.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bliain-de-bhreaga-den-chinedhiothu-agus-de-mhorbhagairt-na-ruise/|teideal=Bliain de bhréaga, den chinedhíothú agus de mhórbhagairt na Rúise|údar=Cathal Mac Coille|dáta=18 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-18}}&lt;/ref&gt;

I 1948 rinne coimisiún um chinedhíothú na Náisiún Aontaithe sainmhíniú ar chinedhíothú mar choireanna a dhéantar “d’fhonn grúpa náisiúnta, eitneach, cine, nó reiligiúin a scrios go hiomlán nó cuid de, ar an mbonn sin”.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cinedhiothu-deanta-ag-iosrael-ar-phalaistinigh-in-gaza-coimisiun-fiosruchain/|teideal=Cinedhíothú déanta ag Iosrael ar Phalaistínigh in Gaza – coimisiún fiosrúcháin|dáta=2025-09-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-18}}&lt;/ref&gt;

Ionas gur féidir cinedhíothú a thabhairt air, ní mór ar a laghad ceann amháin de cúig ghníomh a bheith déanta. De réir an Choinbhinsiúin, bíonn cinedhíothú i gceist:
* nuair a mharaítear daoine ó ghrúpa áirithe
* nuair a dhéantar dochar corpartha nó intinne don ghrúpa
* nuair a bhrúitear cúinsí beatha d’aon ghnó ar ghrúpa chun iad go léir, nó cuid acu, a scrios
* nuair a chuirtear beartais i bhfeidhm a chuireann bac ar shaolú páistí
* nuair a aistrítear le lámh láidir páistí ón ngrúpa go dtí grúpa eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cinedhíothú sa stair ==
* [[Cinedhíothú na nAirméanach]]: an ródach a rinneadh ar phobal [[An Airméin|Airméanach]] na Tuirce sna blianta [[1915]]-[[1917|17]], nuair a bhí páirtí na dTurcach Óg i gceannas ar [[Impireacht Otamánach]].&lt;ref&gt;[http://tuairisc.ie/an-choir-mhor-cinedhiothu-na-nairmeanach/ Alex Hijmans, tuairisc.ie, 24 Aibreán 2015]&lt;/ref&gt;
* An t-[[Uileloscadh]]: an t-ollscriosadh a rinne na [[Naitsithe]] ar na [[Giúdachas|Giúdaigh]], na [[Romaigh]] agus grúpaí eile, le linn an [[Dara Cogadh Domhanda]].  
* Ar an [[26 Márta]] [[1971]], thosaigh an oibríocht mhíleata &quot;''solas cuardaigh''&quot;. D'ionsaigh an [[An Phacastáin|Phacastáin]] Thiar na [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] sa [[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]]. Tharla cinedhíothú ina dhiaidh sin. Dúnmharaíodh go barbartha 300-500,000 (3 milliún a deir an [[rialtas]] inniu).
* Ar an [[6 Aibreán]] [[1994]], maraíodh [[Uachtarán]] [[Ruanda]], Juvénal Habyariman. Thosaigh [[Cinedhíothú na Ruandach|cinedhíothú]] go gairid ina dhiaidh sin.
* [[11 Iúil]] [[1995]]: thosaigh [[Sléacht Srebrenica|sléacht ar phobal Srebrenica]], [[An tIoslam|Mhoslamaigh]] in oirthear [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin|Bhosnia]].
* Bhí cinedhíothú i [[Darfur|nDarfur]] sa Súdáin sa bhliain [[2007]], dár le rialtais [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] agus cumainn charthanachta ar nós Músaem na h-[[Uileloscadh]].
* [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]:  is féidir a rá go raibh cinedhíothú ar bun ag fórsaí na Rúise.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Cinedhíothú ar Gaza]], 2023-2025

== Beartanna ==
Sa bhliain 2014, chuir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] a thiomantas in iúl maidir le comhsheasmhacht agus comhleanúnachas a mbeartas seachtrach agus inmheánach a áirithiú agus é ag cur i gcoinne daoine bheith ag dul saor ó phionós i gcoir an chinedhíothaithe, coireanna in aghaidh na daonnachta agus coireanna cogaidh ('bunchoireanna idirnáisiúnta').&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15581-2014-REV-2/ga/pdf|teideal=Straitéis Líonra AE um Chinedhíothú|údar=An tAontas Eorpach|dáta=2014|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:International Criminal Court Act 2001 (UKPGA 2001-17 qp).pdf|mion|International Criminal Court Act 2001, Ríocht Aontaithe]]

== Féach freisin ==
* An t-[[Uileloscadh]],  [[Cinedhíothú na nAirméanach]],  [[Cinedhíothú ar Gaza]]  
* [[Sléacht Srebrenica]]

== Naisc sheachtracha ==

* An tAontas Eorpach - '[https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15581-2014-REV-2/ga/pdf Straitéis Líonra AE um Chinedhíothú chun cur i gcoinne daoine bheith ag dul saor ó phionós i gcoir an chinedhíothaithe, i gcoireanna in aghaidh na daonnachta agus i gcoireanna cogaidh, laistigh denAontas Eorpach agus dá chuid Ballstát]', An Háig, Deireadh Fómhair 2014

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cinedhíothú]]
[[Catagóir:Foréigean]]</text>
      <sha1>92grwceu548qlhizf5jmxct8fbcc6pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leabhar Cheanannais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14077</id>
    <revision>
      <id>1308869</id>
      <parentid>1234605</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T20:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50599" sha1="nht7tvn40v8j85eqd58609clnvozber" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}[[Íomhá:KellsFol032vChristEnthroned.jpg|thumb|Léiríonn Fóilió 32v [[Críost mar Rí]].]]

Is lámhscríbhinn [[dathmhaisiú lámhscríbhinne|dhathmhaisithe]] i [[Laidin]] é '''Leabhar Cheanannais''' ({{lang-la|Codex Cenannensis}} {{lang-en|Book of Kells}}) (Baile Átha Cliath, Leabharlann [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], LS A.I. (58), ar a dtugtar '''Leabhar Cholm Cille''' uaireanta) ina bhfuil ceithre [[Soiscéal|Shoiscéal]] an [[Tiomna Nua]], mar aon le réamhthéacsanna agus táblaí éagsúla. Scríobh [[Manach Ceilteach|manaigh Cheilteacha]] amach é thart ar an mbliain 800. Díorthaíodh téacs na Soiscéal ón Vulgáid den chuid is mó, cé go gcuimsítear roinnt sleachta ó luathleaganacha an [[Bhíobla]] ar a ngairtear an Vetus Latina chomh maith. Is mórshaothar [[callagrafaíocht Iartharach|callagrafaíochta Iartharaí]] é agus seasann sé do bhuaic an dathmhaisithe Oileánaigh. Ceaptar go forleathan freisin gurb é an tseoid náisiúnta is fearr in [[Éirinn]] é. 

Tá léaráidí agus maisiú Leabhar Cheanannais níos fearr ná Soiscéil Oileánacha eile ó thaobh na fairsinge agus na castachta de. Sa mhaisiú, feictear teaglaim d’íocónagrafaíocht thraidisiúnta Chríostaí agus móitífeanna ornáideacha guairneánacha is gnách don ealaín Oileánach. Cuirtear beocht le leathanaigh na lámhscríbhinne le fíoracha daoine, ainmhithe agus béisteanna miotasacha, chomh maith le [[snaidhmeadh]] casta agus le patrúin dualaíochta ar dhathanna beoga. Tá cuid mhaith de na gnéithe beaga maisiúla sin lán de shiombalachas Críostaí agus cuireann siad tuilleadh béime ar théamaí na mórléaráidí dá bharr.

Tá 340 [[fóilió]] i gceist leis an lámhscríbhinn anois, agus tá sí faoi cheangal i gceithre imleabhar ón mbliain 1953. Is ar phár lao ar ardchaighdeán atá na duilleoga, agus cuimsítear sa mhaisiú mionsaothraithe gan fasach deich léaráid lánleathanaigh agus leathanaigh téacs atá beo le túslitreacha ''historiated'' agus le mionsamhlacha idirlíneacha. Sonraíonn siad buaic na gcáilíochtaí frithchlaisiceacha agus bríomhara d’ealaín Oileánach. Dealraítear gur saothar triúr scríobhaithe éagsúla ar a laghad é mórscript Oileánach an téacs féin. Tá an litreoireacht scríofa i ndúch iaranngháil, agus tháinig na dathanna a úsáideadh ó réimse fhairsing substaintí. Cuid mhór de na substaintí seo, rinneadh iad a thabhairt isteach sa tír ó thíortha i bhfad i gcéin.

Tá an lámhscríbhinn ainmnithe as an [[mainistir]] i g[[Ceanannas]] ina raibh sí ar feadh na gcéadta. Tá sí ar taispeáint bhuan i [[leabharlann]] [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]] anois i m[[Baile Átha Cliath]], [[Éire]]. De ghnáth, cuireann an leabharlann dhá cheann de na ceithre imleabhar reatha ar taispeáint i ndiaidh a chéile – ceann amháin acu ag léiriú mórléaráide agus an ceann eile ag léiriú gnáthleathanach téacs.

== Stair ==

=== Bunús ===

[[Íomhá:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg|thumb|Cuimsíonn Fóilió 27r ó Shoiscéil Lindisfarne réamhrá Liber generationis de [[Soiscéal Mhatha|Shoiscéal Mhatha]]. Déan comparáid idir an leathanach seo agus an leathanach comhfhreagrach ó Leabhar Cheanannais (féach anseo), go háirithe foirm an mhonagraim Lib.]]
Tá Leabhar Cheanannais ar cheann de na samplaí is fearr agus is cáiliúla de ghrúpa lámhscríbhinní ar an stíl Oileánach, mar a thugtar orthu, a rinneadh ó dheireadh an tséú haois go tús an naoú haois i [[mainistir|mainistreacha]] na h[[Éireann]], na h[[Alban]] agus [[Shasana]], agus i mainistreacha na mór-roinne de bhunús Éireannach nó Sasanach.&lt;ref name=&quot;Henry74&quot;&gt;Henry 1974, 150.&lt;/ref&gt;  Áirítear ar na lámhscríbhinní sin [[Cathach Cholm Cille]], Ambrosiana Orosius, Soiscéal briste i leabharlann ardeaglaise Durham (iad uile ó thús an tseachtú haois), agus Leabhar Dharú (ón dara leath den seachtú haois). Tagann Soiscéil Durham, Soiscéil Echternach, Soiscéil Lindisfarne (féach léaráid ar dheis), agus Soiscéil Lichfield ó thús an ochtú haois. Is ó dheireadh an ochtú haois a thagann Leabhar Soiscéil Naomh Gall agus Soiscéil Macregal. Is ó thús an naoú haois a thagann Leabhar Ard Mhacha (ón mbliain 807-809), Mír Leabhar Soiscéil Turin, Priscian Leiden, Priscian Naomh Gall agus Soiscéal Macdurnan. Cuireann scoláirí na lámhscríbhinní sin le chéile bunaithe ar chosúlachtaí stíle ealaíonta, scripte agus traidisiún téacsúil. Ciallaíonn stíl lánfhorbartha an mhaisithe go dtagann Leabhar Cheanannais déanach sa tsraith, ó dheireadh an ochtú haois nó ó thús an naoú haois. Tá cuid mhaith de na traidisiúin íocónagrafaíochta agus stíleacha atá sna luath-lámhscríbhinní seo le fáil i Leabhar Cheanannais chomh maith. Mar shampla, ábhar iontais is ea an chomhsheasmhacht ó thaobh fhoirm na litreacha maisithe de i réamhleathanaigh na Soiscéal agus na Soiscéal Oileánach. Déan comparáid, mar shampla, idir réamhleathanaigh [[Soiscéal Mhatha|Shoiscéal Mhatha]] i Soiscéil Lindisfarne agus i Leabhar Cheanannais. Tá snaidhmeadh casta maisiúil taobh istigh d'imlínte cheannlitreacha méadaithe an téacs sa dá leabhar. (Chun liosta níos cuimsithí de lámhscríbhinní ábhartha a fheiceáil, féach: List of Hiberno-Saxon illustrated manuscripts).

Díorthaíonn an t‑ainm ''Leabhar Cheanannais'' as [[Mainistir Cheanannais]] i g[[Ceanannas]], [[Contae na Mí]], Éire, ina raibh sé ar feadh cuid mhaith de na meánaoiseanna. Tá an dáta agus an áit a ndearnadh an lámhscríbhinn ina ábhar díospóireachta suntasaí. Go traidisiúnta, creideadh gur cruthaíodh an leabhar le linn thréimhse [[Colm Cille|Cholm Cille]], agus fiú gur shaothar a lámh féin é b’fhéidir. Tá an traidisiún sin díchreidiúnaithe le fada ar bhonn pailéagrafach agus stíleach. Tacaíonn an chuid is mó den fhianaise le dáta déantúis thart ar 800, i bhfad i ndiaidh bhás Cholm Cille sa bhliain 597. Tá traidisiún eile ann, atá coitianta i measc scoláirí na hÉireann, a áitíonn gur cruthaíodh an lámhscríbhinn le haghaidh chomóradh 200 bliain bhás an naoimh.

Níor críochnaíodh an lámhscríbhinn riamh. Tá cúig theoiric iomaíocha ar a laghad maidir le háit bhunaidh agus am críochnaithe na lámhscríbhinne. Sa chéad chás, seans gur cruthaíodh an leabhar, nó an téacs amháin, in Í agus gur tugadh go Ceanannas ansin é, ar cuireadh na léaráidí leis, b’fhéidir, agus nár críochnaíodh riamh é. Sa dara cás, seans gur cruthaíodh an leabhar ar fad in Í. Sa tríú cás, seans gur cruthaíodh an lámhscríbhinn sa teach screaptra i gCeanannas. Sa cheathrú cás, seans gur cruthaíodh i dtuaisceart Shasana é, ag Lindisfarne b’fhéidir, agus gur tugadh go hÍ é agus uaidh sin go Ceanannas. Faoi dheireadh, seans go ndearnadh é ag mainistir anaithnid in Albain in aimsir na gCruithneach. Cé nach cosúil go mbeidh freagra conclúideach ar cheist déantúis an leabhair riamh, glactar go forleathan leis an gcéad teoiric faoi láthair – gur tosaíodh air in Í agus gur cuireadh leis i gCeanannas. Gan aird ar cibé teoiric atá fíor, táthar cinnte go ndearna manaigh Cholm Cille, a raibh an-bhaint acu leis an bpobal in Í, Leabhar Cheanannais.

=== Na Meánaoiseanna ===
Rinne [[Lochlannaigh]] slad ar Mhainistir Cheanannais roinnt mhaith amanna sa deichiú haois, agus ní heol conas a mhair an leabhar. Is in iontráil na bliana 1007 d’[[Annála Uladh|Annála Ulaidh]] atá an tagairt stairiúil is luaithe don leabhar agus, go deimhin, don leabhar a bheith i gCeanannas. Tá taifead san iontráil ar an gcaoi ar goideadh Soiscéal Cholm Cille, (Columba) príomhiarsma an Domhain Thiar, i rith na hoíche ó shacraistí iartharach an mhórshéipéil chloiche ag Ceanannas mar gheall ar a chumhdach ceardúil. Aisghabhadh an lámhscríbhinn faoi fhód roinnt míonna ina dhiaidh sin – gan a clúdach órga uscarach. Déantar talamh slán de i gcoitinne gurb é “Soiscéal Cholm Cille” Leabhar Cheanannais. Más fíor sin, ciallaíonn sé go raibh an leabhar i gCeanannas fada go leor faoin mbliain 1007 le go mbeadh a fhios ag gadaithe go raibh sé ann. B’fhéidir go bhfuil fóiliónna ar iarraidh ó thús agus ó chríoch Leabhar Cheanannais mar thoradh ar réabadh na lámhscríbhinne óna clúdach. Tugtar le fios ón gcur síos sna hAnnála ar an leabhar a bheith “ó Cholm Cille” – is é sin, gur le Colm Cille an leabhar, nó go ndearna Colm Cille é – gur creideadh an tráth sin gurbh in Í a rinneadh an leabhar.

Ar aon nós, bhí an leabhar i gCeanannas cinnte sa dara haois déag nuair a rinneadh cóip de [[cairteacha talún|chairteacha talún]] a bhain le Mainistir Cheanannais ar chuid dá leathanaigh fholmha. Bhí an cleachtas sin – cairteacha a chóipeáil isteach i leabhair thábhachtacha – forleathan sna meánaoiseanna, agus tugann inscríbhinní dá leithéid i Leabhar Cheanannais cruthúnas cinnte maidir lena láthair ag an am sin.

Díscaoileadh Mainistir Cheanannais de bharr leasuithe eaglasta an dara haois déag. Tiontaíodh séipéal na mainistreach ina shéipéal paróiste inar coinníodh Leabhar Cheanannais.

 
[[Íomhá:KellsFol027v4Evang.jpg|thumb|left|Cuimsíonn Fóilió 27v siombalacha na g[[Ceathrar Soiscéalaithe]] (ar deiseal ón mbarr clé): fear ([[Naomh Matha Soiscéalaí|Matha]]), leon ([[Naomh Marcas Soiscéalaí|Marcas]]), iolar ([[Eoin Soiscéalaí|Eoin]]) agus damh ([[Naomh Lúcás Soiscéalaí|Lúcás]])]]

==== Leabhar Chill Dara ====
Rinne Giraldus na [[Breataine Bige]], scríbhneoir ón dara haois déag, cur síos ar an Mórleabhar Soiscéil a chonaic sé i g[[Cill Dara]] i sliocht cáiliúil óna leabhar ''Topographia Hibernica'', agus ceapann cuid mhaith daoine ó shin gur Leabhar Cheanannais a bhí ann. Gabhann an cur síos le Ceanannas cinnte:

Dar leis, cuimsíonn an leabhar teacht le chéile na g[[ceathrar soiscéalaithe]] dar le h[[Naomh Iaróm|Iaróm]], agus ar gach leathanach ar leith tá dearaí ar leith, agus iad suaitheanta ag dathanna éagsúla. Féadtar, dar leis, aghaidh mórgachta agus í tarraingthe go diaga a fheiceáil anseo; ansiúd féadtar siombail mhistéireacha na Soiscéalaithe a fheiceáil le sciatháin – péire sciathán, sé sciathán, ceithre sciathán, péire arís. Iolar anseo, gamhain ansiúd; fear anseo, leon ansiúd agus gach foirm eile atá ann, infinideach nach beag. Má thugann tú gnáth-shracfhéachaint orthu, dar leis, sílfidh tú gur scriosadh atá ann, seachas fíochán. Tá togha na ceardaíochta mórthimpeall ort, ach seans nach dtabharfadh tú faoi deara é. Déan grinnscrúdú air agus treáfaidh tú scrín na healaíne. Déanfaidh tú amach castachtaí, chomh mín agus chomh fíneálta sin, chomh lom lán de shnaidhmeanna agus de thrilseáin, ar dhathanna chomh húr agus chomh beoga, go gceapfaidh tú, dar leis, gur saothar [[aingeal|aingil]] atá ann seachas saothar fir. 
Ós rud é go n‑áitíonn Giraldus go bhfaca sé an leabhar sin i gCill Dara, b’fhéidir gur leabhar eile a chonaic sé ar an gcaighdeán céanna le Leabhar Cheanannais atá caillte anois, nó b’fhéidir go ndearna sé dearmad faoina láthair.

=== An Nua-Aois ===
D’fhan Leabhar Cheanannais i gCeanannas go dtí 1654. Sa bhliain sin, bhí marcshlua [[Oilibhéar Cromail|Chromail]] ag fanacht sa séipéal i gCeanannas, agus sheol gobharnóir an bhaile an leabhar go [[Baile Átha Cliath]] le go mbeadh sé sábháilte. Bhronn Henry Jones, a bhí ina easpag ar an Mí tar éis an [[Reistiréisin]], an lámhscríbhinn ar [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]] i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1661, áit ar fhan sí ó shin i leith, cé is móite d’iasachtaí gearra go leabharlanna eile agus go hiarsmalanna. Tá sí ar taispeáint phoiblí sa tSeanleabharlann ag Coláiste na Tríonóide ón naoú haois déag.

Thar na blianta, cuireadh roinnt aguisíní le téacs Leabhar Cheanannais. Sa séú haois déag, chuir Gerald Plunkett as Baile Átha Cliath sraith [[Uimhir Rómhánach|uimhreacha Rómhánacha]] le caibidlí na Soiscéal de réir na rannta a chruthaigh Ard-Easpag Canterbury an tríú haois déag, Stephen Langton. Rinne an ministir suntasach Anglacánach, James Ussher, comhaireamh agus uimhriú ar na fóiliónna sa bhliain 1621, go gairid i ndiaidh do [[Rí Séamas I]] é a ainmniú ina Easpag ar an Mí. Tugadh cuireadh don [[Bhanríon Victoria]] agus don [[Prionsa Albert|Phrionsa Albert]] an leabhar a shíniú sa bhliain 1849. Déanta na fírinne, áfach, shínigh siad fordhuilleog nua-aoiseach ar creideadh, go lochtach, gur cheann de na fóiliónna bunaidh í. Baineadh an leathanach lena gcuid sínithe nuair a athcheanglaíodh an leabhar sa bhliain 1953.

Thar na céadta, rinneadh an leabhar a athcheangal roinnt uaireanta. Le linn athcheangal an ochtú haois déag, rinneadh sioscadh antuisceanach ar na leathanaigh agus cailleadh codanna beaga de roinnt léaráidí. Rinneadh an leabhar a athcheangal sa bhliain 1895 freisin, ach thit an t‑athcheangal sin as a chéile go tapa. Faoi dheireadh na 1920idí, scoireadh roinnt fóiliónna ón bpríomh-imleabhar go huile is go hiomlán. Sa bhliain 1953, rinne an ceanglóir leabhar, Roger Powell, an lámhscríbhinn a athcheangal ina ceithre imleabhar, agus shín sé roinnt leathanach ina raibh boilsceanna. Is féidir breathnú ar dhá imleabhar a bhíonn ar taispeáint i gColáiste na Tríonóide de ghnáth – ceann acu oscailte ar leathanach mórmhaisithe, agus ceann eile chun dhá leathanach téacs bheagmhaisithe a thaispeáint.

Sa bhliain 2000, seoladh an t‑imleabhar ina bhfuil [[Soiscéal Mharcais]] go [[Canberra]] san [[Astráil]] i gcomhair taispeántais de lámhscríbhinní dathmhaisithe. Níorbh é sin ach an ceathrú huair a seoladh Leabhar Cheanannais thar lear le haghaidh taispeántais. Faraor, d’fhulaing an t‑imleabhar “miondíobháil lí”, mar a thugtar air, ar an mbealach go Canberra. Meastar go mb’fhéidir gur tharla an díobháil de bharr creathanna ó innill an [[eitleán|eitleáin]] le linn na heitilte fada.

=== Macasamhla ===
 [[Íomhá:BookKells.jpg|thumb|Cuimsítear an téacs “Erat autem hora tercia” (“ansin a bhí an tríú huair”) i bhfóilió 183r ó fhacsamhail Leabhar Cheanannais na bliana 1990. Sa bhliain 1951, rinne an foilsitheoir Eilvéiseach, Urs Graf-verlag Bern, an chéad fhacsamhail de Leabhar Cheanannais.]]

Macasamhlaíodh an chuid is mó de na leathanaigh i n[[grianghraif]] dhubha agus bhána, ach bhí 48 macasamhail dhaite san eagrán freisin, lena n‑áirítear na maisithe lánleathanaigh ar fad. Le cead Bhord Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, rinne Thames agus Hudson eagrán facsamhla eile sa bhliain 1974. D’áirigh an t‑eagrán seo na léaráidí lánleathanaigh ar fad ón lámhscríbhinn agus cuid ionadaíoch de mhaisiú na leathanach téacs, chomh maith le roinnt sonraí méadaithe de na léaráidí. Bhí na macasamhla ar fad lándaite agus ba é John Kennedy, Green Studio, Baile Átha Cliath, a rinne an ghrianghrafadóireacht.

Sa bhliain 1979, d’iarr foilsitheoir Eilvéiseach, Faksimile-Verlag Luzern, cead chun facsamhail lándaite den leabhar a dhéanamh. Diúltaíodh cead ar dtús, mar cheap oifigigh Choláiste na Tríonóide go raibh baol ró-ard díobhála ann. Faoin mbliain 1986, bhí próiseas forbartha ag Faksimile-Verlag a bhain úsáid as súchán séimh chun an leathanach a dhíriú ionas go mbeifí in ann grianghraf den leathanach a ghlacadh gan teagmháil a dhéanamh leis, agus fuair siad cead facsamhail nua a fhoilsiú dá bharr. Tar éis dóibh grianghraf a ghlacadh de gach leathanach, ullmhaíodh facsamhail aonleathanaigh chun é a chur i gcomparáid leis an mbunleagan agus rinneadh coigeartú air nuair ba ghá. Foilsíodh an saothar críochnaithe sa bhliain 1990 i dtacar de dhá imleabhar le facsamhail iomlán agus tráchtaireacht léannta. Tá cóip amháin díobh i seilbh na hEaglaise [[Eaglais Shasana|Anglacánaí]] i gCeanannas ar shuíomh na bunmhainistreach.

== Cur Síos ==

Cuimsíonn Leabhar Cheanannais ceithre Shoiscéal na scrioptúr [[Críostaí]] scríofa i ndúch dubh, dearg, corcra agus buí i mórscript oileánach, le réamhráite, le hachoimrí agus le comhchordachtaí de shleachta Soiscéil ag teacht rompu. Tá 340 duilleog [[pár|pháir]] nó [[fóilió]] ann anois. Tá formhór na bhfóiliónna ina gcodanna de dhuilleoga níos mó, ar a dtugtar [[défhóiliónna]], atá fillte ina leath chun dhá fhóilió a chruthú. Tá na défhóiliónna neadaithe ina chéile agus fuaite le chéile chun fithíní ceathrúna páipéir a chruthú. Scaití, ní cuid de dhéfhóilió é an fóilió, ach leathanach singil is ea é a cuireadh isteach sa cheathrú páipéir. Tá na fóiliónna atá ar marthain dlúite ina 38 ceathrú páipéir. Tá idir ceithre fhóilió agus dhá fhóilió dhéag (idir dhá agus sé dhéfhóilió) i ngach ceathrú páipéir. Go minic, ach ní i gcónaí, bíonn na fóiliónna ceangailte i ngrúpaí deich bhfóilió. Is leathanaigh shingile iad cuid de na fóiliónna, mar is iondúil i gcás na leathanach tábhachtach maisithe. Tarraingíodh línte ar na fóiliónna le haghaidh an téacs, uaireanta ar an dá thaobh, tar éis na fóiliónna a fhilleadh. Tá lorg pricíní agus línte treoracha fós le feiceáil ar chuid de na leathanaigh. Tá an párpháipéar ar ardchaighdeán, cé go bhfuil tiús na bhfóiliónna míchothrom. Tá cuid acu gar do leathar agus cuid eile acu chomh tanaí sin go bhfuil siad beagnach tréshoilseach.

Faoi láthair, is é toise an leabhair 330 faoi 250 mm. Ar dtús, ní raibh na fóiliónna ar ghnáthmhéid, ach sioscadh iad go dtí an mhéid reatha le linn athcheangal an ochtú haois. Tá an spás don téacs tuairim agus 250 faoi 170 mm. Tá idir 16 agus 18 líne téacs ar gach leathanach. Tá an lámhscríbhinn i bhfíordhea-riocht agus an mhóraois atá aici, cé go ndearna díobháil don obair ealaíne fhíneálta ar chuid mhaith leathanach de bharr cuimilte. Caithfidh go raibh mórtheach screaptra ag obair ar an leabhar ar feadh na mblianta, ach níor críochnaíodh riamh é de réir dealraimh, agus níl ach imlínte an mhaisithe bheartaithe ar chuid de na leathanaigh. Creidtear gur cailleadh tuairim agus 30 fóilió den bhun-lámhscríbhinn thar na céadta. Rinne Ussher 344 fóilió a chomhaireamh sa bhliain 1621, ach tá roinnt duilleog caillte cheana féin ó shin. Tá an meastachán foriomlán bunaithe ar bhearnaí sa téacs agus ar easpa roinnt mórléaráidí.

=== Clár Ábhair ===
Cuimsíonn an leabhar atá ar marthain réamhábhair, téacs iomlán Shoiscéal [[Soiscéal Mhatha|Mhatha]], [[Soiscéal Mharcais|Mharcais]] agus [[Soiscéal Lúcáis|Lúcáis]], agus [[Soiscéal Eoin]] go dtí Eoin 17:13. Tá an chuid eile d’Eoin agus méid anaithnid den réamhábhair ar iarraidh agus seans gur cailleadh é nuair a goideadh an leabhar luath sa 11 aois AD. Cuimsítear dhá liosta bhriste d’ainmneacha Eabhracha atá sna Soiscéil, ''Breves'' ''causae'' (achoimrí Soiscéil), ''Argumenta'' (gearr-bheathaisnéisí na Soiscéalaithe), agus táblaí canóna de chuid Eusebius sna réamhábhair eile. Is dócha gur chuimsigh cuid den réamhábhair atá caillte mar atá sé i Soiscéil Lindisfarne agus i Leabhar Dharú agus Ard Mhacha litir Iaróim, ar a dtugtar ''Novum opus'', chuig an bPápa Damasus I ina míníonn Iaróm cúis a aistriúcháin. Cé nach bhfuil an dóchúlacht chéanna ann, seans gur chuimsigh an ábhair chaillte litir Eusebius chuig Carpianus ina míníonn sé úsáid na dtáblaí canóna. Ar na Soiscéil oileánacha go léir, níl an litir sin ach i lámhscríbhinn Lindisfarne.

 [[Íomhá:KellsFol005rCanonTable.jpg|thumb|left|Cuimsíonn fóilió 5r leathanach de [[Chanónacha Eusebius]].]]

Tá dhá bhlúire de liostaí ainmneacha Eabhracha; ceann ar recto an chéad fhóilió a mhaireann agus ceann ar fhóilió 26, atá curtha isteach ag críoch an réamhábhair d’Eoin. Cuimsíonn an chéad liosta briste críoch an liosta le haghaidh Shoiscéal Mhatha. Theastódh dhá fhóilió eile le haghaidh na n‑ainmneacha atá in easnamh ar Mhatha. Tá tuairim agus aon cheathrú den liosta do Lúcás sa dara liosta briste, ar fhóilió 26. Theastódh trí fhóilió eile le haghaidh an liosta do Lúcás. Ciallaíonn struchtúr na ceathrún páipéir ina bhfuil fóilió 26 gur éagosúil go bhfuil trí fhóilió ar iarraidh idir fhóilió 26 agus 27, agus táthar beagnach cinnte nach bhfuil fóilió 26 ina bhunláthair anois. Níl tásc ná tuairisc ar líostaí Mharcais agus Eoin.

Tagann táblaí canóna Eusebius as Caesarea i ndiaidh an chéad liosta briste. Forbraíodh na táblaí seo chun na Soiscéil a chrostagairt agus gabhann siad roimh théacs na Vulgáide. Roinn Eusebius an Soiscéal ina chaibidlí agus chruthaigh sé táblaí ansin a chuir ar chumas léitheoirí eachtraí áirithe de bheatha Chríost a aimsiú sna Soiscéil. Go traidisiúnta, áiríodh na táblaí canóna i réamhábhair fhormhór na gcóipeanna meánaoiseacha de théacs Vulgáide na Soiscéal. Tá sé fíordheacair táblaí Leabhar Cheanannais a úsáid, áfach, mar gur chomhdhlúthaigh an scríobhaí na táblaí sa chaoi agus go bhfuil siad trí chéile anois. Chomh maith leis sin, níor cuireadh na huimhreacha comhfhreagracha caibidle isteach in imill an téacs riamh, rud a chiallaíonn go bhfuil sé dodhéanta na codanna dá bhfuil na táblaí canóna ag tagairt a aimsiú. Ní léir an fáth ar fágadh ar lár iad: b’fhéidir go raibh sé ar intinn ag an scríobhaí na tagairtí a chur leis tar éis dó a bheith críochnaithe, nó b'fhéidir gur fhág sé ar leataobh iad d’aon ghnó ionas nach millfeadh sé cuma na leathanach.

 [[Íomhá:KellsFol019vBrevCausLuke.jpg|thumb|right|Tá tús Breves causae Lúcáis i bhfóilió 19.]]

Baineann na ''Breves causae'' agus ''Argumenta'' le traidisiún lámhscríbhinne réamh-Vulgáide. Is achoimrí iad na ''Breves'' ''causae'' ar aistriúcháin sa t[[Sean-Laidin]] ar na Soiscéil agus tá siad roinnte ina gcaibidlí uimhrithe. Ar nós uimhreacha na dtáblaí canóna, ní úsáidtear na huimhreacha caibidle seo ar leathanaigh téacs na Soiscéal. Ní dócha go mbainfí úsáid as na huimhreacha sin, fiú amháin dá gcríochnófaí an lámhscríbhinn, mar chomhfhreagair na huimhreacha caibidle do na haistriúcháin sa tSean-Laidin agus bheadh sé deacair iad a chur in oiriúint do théacs na Vulgáide. Is bailiúcháin finscéalta faoi na Soiscéalaithe atá sna ''Argumenta''. Tá eagar aisteach ar na ''Breves causae'' agus ''Argumenta'': tagann na ''Breves causae'' agus ''Argumenta'' do Mhatha ar dtús, ansin na ''Breves'' agus ''Argumenta'' do Mharcas, agus ansin, aisteach go leor, tagann na ''Argumenta'' do Lúcás agus d'Eoin araon roimh a gcuid ''Breves causae''. Seo an ord aimhrialta céanna atá i Leabhar Dharú, ach sa chás sin, tagann na codanna atá as áit ag deireadh na lámhscríbhinne seachas mar chuid de réamhrá leanúnach. I lámhscríbhinní oileánacha eile, ar nós Shoiscéil Lindisfarne, [[Leabhar Ard Mhacha]] agus Shoiscéil Echternach, caitear le gach Soiscéal mar shaothar aonair agus tagann a gcuid réamhráite díreach rompu. Bhain an scoláire, T.K. Abbot, de thátal as an athrá moghach ar na Breves causae agus Argumenta ó Leabhar Dharú i Leabhar Cheanannais, go raibh Leabhar Dharú nó samhail choitianta in aice láimhe ag scríobhaí Leabhar Cheanannais.

=== Téacs agus script ===

Cuimsíonn Leabhar Cheanannais téacs na gceithre Shoiscéal bunaithe ar an Vulgáid. Ní chuimsíonn sé cóip ghlan den Vulgáid áfach. Tá roinnt éagsúlachtaí leis an Vulgáid ann, áiteachaí ar úsáideadh aistriúcháin sa tSean-Laidin seachas téacs Iaróim. Cé go bhfuil na héagsúlachtaí seo coitianta sna Soiscéil oileánacha ar fad, níl an chuma ar an scéal go bhfuil patrún comhsheasmhach éagsúlachta idir na téacsanna oileánacha éagsúla. Tugann fianaise le tuiscint gur bhraith scríobhaithe go minic ar an gcuimhne seachas ar eiseamláir agus iad ag scríobh an téacs.
 
[[Íomhá:KellsFol309r.jpg|thumb|200px|Cuimsíonn fóilió 309r téacs ó Shoiscéal Eoin atá scríofa i mórscript Oileánach ag an scríobhaí ar a dtugtar Lámh B.]]

Den chuid is mó, scríobhtar an lámhscríbhinn i mórscript oileánach le roinnt samplaí de litreacha mionscripte anseo agus ansiúd (e nó s go hiondúil). Scríobhtar an téacs i líne fhada amháin trasna an leathanaigh de ghnáth. Shainaithin Françoise Henry triúr scríobhaithe sa lámhscríbhinn seo ar a laghad, ar ar thug sí Lámh A, Lámh B agus Lámh C. Faightear Lámh A ar fhóilió 1 go 19v, fóilió 276 go 289, agus fóilió 307 go deireadh na lámhscríbhinne. Den chuid is mó, scríobhann Lámh A ocht nó naoi líne dhéag in aghaidh an leathanaigh i ndúch gáil donnnós coitianta san Iarthar. Faightear Lámh B ar fhóilió 19r go 26 agus ar fhóilió 124 go 128. Tá claonadh beagán níos mó ag Lámh B le mionscript a úsáid, agus úsáideann sé dúch dearg, corcra agus dubh, agus líon éagsúil línte in aghaidh an leathanaigh. Faightear Lámh C ar fud fhormhór an téacs. Tá claonadh níos mó ag Lámh C ná mar atá ag Lámh A le mionscript a úsáid freisin. Úsáideann Lámh C an dúch gáil scothdhonn céanna a úsáideann Lámh A agus scríobhann sé seacht líne dhéag in aghaidh an leathanaigh beagnach i gcónaí.

[[Íomhá:KellsFol200rGeneolgyOfChrist.jpg|thumb|left|Ginealach Íosa de chuid Lúcáis (a chuimsíonn trí leathanach)]]

==== Earráidí ====

Tá roinnt difríochtaí idir an téacs agus na Soiscéil aitheanta. Ainmníonn Leabhar Cheanannais sinsear breise go lochtach i nginealach [[Íosa]] a thosaíonn ag [[Naomh Lúcás Soiscéalaí|Lúcás]] 3:23. I mball eile, ba chóir go mbeadh “I came not to send peace, but the sword,” ach tá gaudium (“áthas”) inar chóir do gladium (“claíomh”) a bheith, agus aistrítear é mar &quot;Ní síocháin [amháin] a tháinig mé a chur ach áthas&quot; dá bharr.


=== Maisiú ===
Gabhann cuid mhaith mionsamhlacha lánleathanaigh leis an téacs, agus feictear níos mó maisithe beaga péinteáilte ar fud an téacs ná riamh roimhe. Tá cáil ar mhaisiú an leabhair as mionsonraí casta a chur le chéile le déantúis dhána fhuinniúla. Baintear amach buaicthréithe na ceannlitreach lámhscríbhinne Oileánaí anseo, mar a dhéanann Carl Nordenfalk cur síos orthu: “the initials ... are conceived as elastic forms expanding and contracting with a pulsating rhythm. The kinetic energy of their contours escapes into freely drawn appendices, a spiral line which in turn generates new curvilinear motifs...” Bíonn réimse leathan dathanna i gceist leis na léaráidí, go háirithe corcra, liathchorcra, dearg, bándearg, glas agus buí. Tá claonadh sna lámhscríbhinní luatha i dtreo pailéad níos lú. Ní úsáideann Leabhar Dharú ach ceithre dhath mar shampla. Mar ba ghnách le saothar Oileánach, níor baineadh úsáid as [[órdhuille]] ná [[airgead-duille]] sa lámhscríbhinn. Dhéantaí na líocha le haghaidh na léaráidí, a d’áirigh ócar dearg agus buí, lí copair ghlais (ar a dtugtar verdigris uaireanta), indeagó agus [[lapis lazuli]], a iompórtáil ó réigiún na Meánmhara agus, i gcás an lapis lazuli, ó oirthuaisceart na hAfganastáine.

Tá an clár maisithe mhórthaibhsigh i bhfad níos suntasaí ná aon leabhar Soiscéil Oileánaigh eile a mhaireann. Tá deich léaráid lánleathanaigh a mhaireann lena n‑áirítear dhá phortráid [[soiscéalaithe]], trí leathanach le ceithre shiombail soiscéalaithe, leathanach cairpéid, mionsamhail den [[Muire|Mhaighdean Mhuire]] agus de [[Mac na hÓighe|Mhac na hÓighe]], mionsamhail de [[Críost mar Rí|Chríost mar Rí]], agus mionsamhlacha de [[Gabháil Íosa|Ghabháil Íosa]] agus de [[Cathú Chríost|Chathú Chríost]]. Tá trí lánleathanach déag de théacs maisithe a mhaireann lena n‑áirítear leathanaigh le haghaidh an chéad chúpla focal de na Soiscéil ar fad. Tá maisiú fairsing ar ocht gcinn de na deich leathanach táblaí canóna. Is fíordhóchúil go raibh leathanaigh eile mhionscripte agus téacs maisithe ann atá caillte anois. Chomh maith leis na príomhleathanaigh sin, tá scata mór maisithe beaga agus ceannlitreacha maisithe ar fud an téacs. Go deimhin, níl ach dhá leathanach ann gan mhaisiú.

[[Íomhá:KellsFol002rCanonTable.jpg|thumb|right|Cuimsíonn fóilió 2r de Leabhar Cheanannais ceann de [[Chanónacha Eusebius]].]]
 
Tosaíonn fóiliónna na lámhscríbhinne atá ar marthain le blúire de ghluais na n‑ainmneacha Eabhracha. Tá an blúire sin ar cholún na láimhe clé d’fhóilió 1r. Tá mionsamhail de na ceithre shiombail soiscéalaithe, a bhfuil cuma an chaite orthu anois, ar cholún na láimhe deise. Tá an mhionsamhail treoshuite sa chaoi agus go gcaithfear an t‑imleabhar a iompú nócha céim chun é a fheiceáil i gceart. Is téama amhairc iad na ceithre shiombail soiscéalaithe atá fite fuaite sa leabhar. Léirítear iad le chéile beagnach i gcónaí chun béim a leagan ar an teagasc maidir le haontacht teachtaireachta na gceithre Shoiscéal.

Leagtar béim bhreise ar aontacht na Soiscéal trí mhaisithe tháblaí canóna Eusebius. Léiríonn na táblaí canóna féin aontacht na Soiscéal go dúchasach trí shleachta comhfhreagracha ó na Soiscéil a eagrú. Teastaíonn dhá leathanach déag le haghaidh tháblaí canóna Eusebius de ghnáth. I Leabhar Cheanannais, bheartaigh lucht déanta na lámhscríbhinne ar dhá leathanach déag (fóilió 1v go 7r) ach ar chúis anaithnid, chomhdhlúthaigh siad le deich leathanach é, a d’fhág fóilió 6v go 7r folamh. Chiallaigh an comhdhlúthú seo nach rabhthas in ann na tablaí canóna a úsáid. Tá maisiú an chéad ocht leathanach de na táblaí canóna go mór faoi thionchar Luathleabhair Shoiscéil ón Meánmhuir, ina raibh traidisiún na táblaí a fhágáil laistigh de stuara (ar nós Táblaí Canóna Londan). Cuireann lámhscríbhinn Cheanannais an mhóitíf seo i láthair ar bhealach Oileánach, a chiallaíonn nach bhféachtar ar na stuaraí mar ghnéithe ailtireachta, ach go mbíonn siad ina bpatrúin chéimseatúla stílithe le maisiú Oileánach. Tá na ceithre shiombail soiscéalaithe sna spásanna faoi agus os cionn na stuanna. Cuirtear an dá thábla canóna dheireanacha i láthair laistigh de ghréille. Níl an láithriú sin le feiceáil ach amháin i lámhscríbhinní Oileánacha agus chonacthas ar dtús i Leabhar Dharú é.

[[Íomhá:KellsFol007vMadonnaChild V2.jpg|thumb|left|I bhfóilió 7v tá íomhá den Mhaighdean Mhuire agus de Mhac na hÓighe. Is é seo an íomhá is sine den Mhaighdean Mhuire atá ar marthain i lámhscríbhinn de chuid an Iarthair.]]

Tá an chuid eile den leabhar roinnte ina chodanna, agus is le mionsamhlacha agus le leathanaigh iomlána de théacs maisithe a thosaíonn na ranna. Cuirtear tús le gach Soiscéal le clár leanúnach maisithe. Breathnaítear ar an réamhábhar mar chuid inti féin agus is le leathanaigh áille mhaisithe a chuirtear tús leis. Chomh maith leis na réamhábhair agus na Soiscéil, is le maisiú a thosnaíonn an “dara tús” de Shoiscéal Mhatha. 

Is le híomhá íocónach den [[Muire|Mhaighdean Mhuire]] agus de [[Mac na hÓighe|Mhac na hÓighe]] a chuirtear tús leis an réamhábhar (fóilió 7v). Is í an mhionsamhail seo an chéad léiriú den Mhaighdean Mhuire i lámhscríbhinn de chuid an Iarthair. Is meascán aisteach é an léiriú seo de staidiúir thosaigh agus de staidiúir ¾ Mhuire. Chomh maith leis sin, tá cosúlacht stíle idir an mhionsamhail seo agus an íomhá snoite ar chlár chónra Naomh Cuthbert ón mbliain 698. Tá seans ann gur tháinig íocónagrafaíocht na mionsamhla seo ó íocón Oirthearach nó ó íocón Coptach. 

Is í an mhionsamhail den Mhaighdean Muire agus de Mhac na hÓighe atá os comhair an téacs, agus tá sé ina réamhrá oiriúnach le ‘Breves Causae’ Mhatha. Cuireann sé sin tús le ‘Nativitas Christi in Bethlem’ (Breith Íosa Críost sa Bheithil). Tá leathanach tosaigh théacs an ‘Breves Causae’ maisithe agus timpeallaithe ag fráma mionsaothraithe (fóilió 8r). Is ráiteas beo tosaigh don réamhrá iad an dá leathanach ar a bhfuil an mhionsamhail agus an téacs. Tá líne thosaigh gach coda a ghabhann leis an réamhábhar meádaithe agus maisithe (féach ‘Breves Causae Lúcáis’ thuas). Mar sin féin, níor caitheadh le haon chuid eile de na réamhábhair mar a caitheadh le ‘Breves Causae Mhatha’.

[[Íomhá:KellsFol291vPortJohn.jpg|thumb|right|Tá portráid den [[Soiscéalaí Eoin]] i bhfóilió 291v.]]
 
Dearadh an leabhar seo sa tslí go gcuirfí tús le gach ceann de na Soiscéal le clár maisithe beo. I dtosach, bhí mionsamhail lánleathanaigh leis na ceithre shiombail soiscéalaí mar réamhrá ag gach Soiscéal. Ina dhiaidh sin, bhí leathanach bán. Ansin, bhí portráid mhionsaothraithe den soiscéalaí os comhair théacs tosaigh an tSoiscéil a bhfuil maisiú mionsaothraithe leis. Tá portráid den Soiscéalaí (fóilió 28v) agus a leathanach de shiombailí soiscéalaí (fóilió 27r féach thuas) fós le feiceáil i Soiscéal Mhatha. I Soiscéal Mharcais, tá portráid an tSoiscéalaí in easnamh ach tá an leathanach leis na siombailí Soiscéalaí fós ann (fóilió 129v). Níl an phortráid ná na siombailí soiscéalaí i Soiscéal Lúcáis. Tá an phortráid (fóilió 291v féach ar dheis) agus na siombailí Soiscéalaí (fóilió 290v) le feiceáil i Soiscéal Eoin mar atá i Soiscéal Mhatha. Féadtar talamh slán a dhéanamh de gurbh ann do phortráidí i Soiscéal Mharcais agus Lúcáis, mar aon le leathanach na siombailí i Soiscéal Lúcáis tráth, ach gur cailleadh iad ó shin. Tá úsáid na gceithre shiombail Shoiscéalaí ar fad os comhair gach Soiscéil mhórthaibhsigh. Úsáideadh é chun aontacht na Soiscéal a chur chun cinn. 

Ba mhórthaibhseach é an maisiú a rinneadh ar fhocail tosaigh gach Soiscéil. Rinneadh ‘leathanaigh chairpéid’ de na leathanaigh seo. Tá maisiú na dtéacsanna seo chomh mórthaibhseach sin gur fhág sé an téacs féin beagnach doléite. Is féidir leathanach tosaigh Shoiscéal Mhatha a thabhairt mar shampla (fóilió 28r). (Féach an léiriú ar chlé) Níl sa leathanach seo ach dhá fhocal: ''Liber generationis'' (“Leabhar na Glúine”). Is monagram ollmhór, a chlúdaíonn an leathanach ar fad, iad na litreacha ''Lib'' ón bhfocal ''Liber''. Léirítear na litreacha ''er'' mar ornáid fhite taobh istigh den litir '''b''' ón monagram. Rinneadh trí líne den fhocal ''Generationis'' agus tá sé timpeallaithe ag fráma mionsaothraithe sa cheathrú íochtarach ar dheis an leathanaigh. Tá an rud ar fad timpeallaithe ag imlíne mhionsaothraithe. 

[[Íomhá:KellsFol029rIncipitMatthew.jpg|thumb|left|Tá réamhrá [[Shoiscéal Mhatha]] i bhfóilió 29r.]] 
 
Is le bíseanna mórthaibhseacha agus le h[[obair shnaidhme]] – cuid mhór acu i bpatrúin mhíolchruthacha – atá an imlíne agus na litreacha féin maisithe. Chomh maith leis sin, ba mar seo a cuireadh le focail tosaigh Mharcais ''{{lang|la|Initum evangeli}}'' (Tús an tSoiscéil), Lúcáis ''{{lang|la|'Quoniam quidem multi}}''' agus Eoin ''{{lang|la|Inprincipio erat verbum}}'' (“I dtosach bhí an briathar”) chomh maith. Cé go raibh maisiú na leathanach seo ní b'fhorleithne i Leabhar Cheanannais, bhí na leathanaigh seo ar fad maisithe i ngach ceann de na Leabhair Soiscéal Oileánacha. 

Tosaíonn Soiscéal Mhatha le [[ginealach Íosa Críost]]. Is ag [[Naomh Matha Soiscéalaí|Matha]] 1:18 a thosaíonn fíorinsint bheatha [[Íosa Críost]]. Cuireadh béim mhór ar “an dara tús” seo de Shoiscéal Mhatha in go leor luath-leabhar Soiscéil, rud a d'fhág gur caitheadh leis an dá chuid mar shaothair éagsúla. Is leis an bhfocal ''Críost'' a thosaíonn an dara leath. Ba mhinic a úsáideadh na litreacha Gréagacha ''chi'' agus ''rho'' i lámhscríbhinní meánaoiseacha chun an focal ''Críost'' a ghiorrú. I Leabhair Soiscéal Oileánacha, bhí an chéad [[monagram|mhonagram]] ''[[Chi Rho]]'' méadaithe agus maisithe. I Leabhar Cheanannais, cuireadh clár maisithe i bhfeidhm ar an dara tús seo a bhí comhionann leis na cláir a bhí mar réamhrá ag na Soiscéil aonair. Tá mionsamhail de Chríost mar Rí i verso Fhóilió 32. (Áitítear go bhfuil an mhionsamhail seo ar cheann de na portráidí Soiscéalaí a cailleadh. Tá an íocónagrafaíocht éagsúil leis na portráidí atá ar marthain, áfach, agus glacann an léann reatha leis an aitheantas agus an socrú seo don mhionsamhail seo.) Os comhair na mionsamhla seo, ar recto fhóilió 33, tá an t‑aon leathanach cairpéid de chuid Leabhar Cheanannais atá ina mhionsamhail aimhrialta; tá cúig leathanach cairpéid ag Soiscéil Lindisfarne agus tá sé cinn ag Leabhar Dharú. Tá verso bán fhóilió 33 os comhair na mionsamhla is mórthaibhsí ón luath-thréimhse mhéanaoiseach, is é sin monagram ''Chi Rho'' Leabhar Cheanannais. Is mar réamhrá don insint ar Bheatha Críost atá sé. 

[[Íomhá:Meister des Book of Kells 001.jpg|thumb|right|Tá an monagram ''[[Chi Rho]]'' i bhfóilió 34r. Is iad ''Chi'' agus ''Rho'' an chéad dá litir san fhocal ''[[Críost]]'' sa [[Ghréigis]].]]
 
I Leabhar Cheanannais, tá an monagram ''Chi Rho'' chomh mór sin anois go gclúdaíonn sé an leathanach ar fad. Clúdaíonn an litir ''chi'' an leathanach ar fad le géag amháin ag dul trasna fhormhór an leathanaigh. Is faoi ghéaga an ''Chi'' atá an litir ''rho''. Roinntear an dá litir i gcodanna atá maisithe go mórthaibhseach le hobair snaidhme agus le pátrúin eile. Is maisiú déanta d'obair snaidhme agus de ghuairneáin atá sa chúlra chomh maith. Laistigh den mhaisiú seo, tá ainmhithe agus feithidí faoi cheilt. Éiríonn trí aingeal ó cheann de ghéaga croise an ''chi''. Tá an mhionsamhail seo ar an monagram ''Chi'' ''Rho'' is mó agus is mórthaibhsí ar marthain in aon Leabhar Soiscéal Oileánach. Is toradh é seo ar thraidisiún a thosaigh le Leabhar Dharú. 

Tá dhá mhionsamhail eile lánleathanaigh i Leabhar Cheanannais a léiríonn eachtraí ó scéal na Páise. Tá téacs Mhatha maisithe le maisiú lánleathanaigh de ''Ghabháil Íosa''. (fóilió 114r). Léirítear Íosa faoi stuara stílithe agus dhá fhíor eile, atá i bhfad níos lú, á bhreith. I dtéacs Lúcáis, tá mionsamhail lánmhéide de ''Chathú Críost'' (fóilió 202v). Léirítear Críost ón gcoim aníos ar bharr an Teampaill. Ar a dheis tá slua daoine, léiriú dá dheisceabail is dócha. Ar a chlé agus taobh thíos de, tá an phearsa fhíordhubh de ''Shátan'' ann. Tá beirt aingeal os a chionn. [40]

Tá leathanach iomlán de théacs maisithe a thosaíonn le ''“Tunc dicit illis”'' i verso an fhóilió ina bhfuil ''Gabháil Críost''. Os comhair mhionsamhail Chathú Críost, tá leathanach iomlán eile de théacs maisithe (fóilió 203r “{{lang|la|Iesus autem plenus}}”). Chomh maith leis an leathanach seo, tá maisiú mionsaothraithe ar chúig leathanach iomlán eile. I Soiscéal Mhatha, tá leathanach iomlán eile lán de mhaisiú (fóilió 124r, “{{lang|la|Tunc crucifixerant Xpi cum eo duos latrones}}”). I Soiscéal Mharcais, tá dhá leathanach de théacs maisithe chomh maith (fóilió 183r, “{{lang|la|Erat autem hora tercia}}”, agus fóilió 187v, “{{lang|la|[Et Dominus] quidem [Iesus] postquam}}”). Tá dhá leathanach de théacs iomlán maisithe i Soiscéal Lúcáis (fóilió 188v, “Fuit in diebus Herodis”, agus fóilió 285r, “{{lang|la|Una autem sabbati valde}}”). Cé nach bhfuil mionsamhlacha bainteach leis na téacsanna seo, is dócha go raibh mionsamhlacha le bheith le gach ceann de na téacsanna seo ach gur cailleadh iad nó nár críochnaíodh riamh iad. Níl leathanach amháin iomlán de théacs i Soiscéal Eoin ar marthain, seachas an Réamhrá. Sa trí Shoiscéal eile, áfach, is le hinsint na Páise atá gach ceann de na leathanaigh iomlán de théacs maisithe seachas fóilió 188c a thosaíonn insint Bhreith Íosa. Os rud é, áfach, go raibh insint na Páise sna fóiliónna a cailleadh ó Shoiscéal Eoin, is dócha gur cailleadh na leathanaigh iomlán de théacs maisithe chomh maith. 

[[Íomhá:KellsDecoratedInitial.jpg|thumb|left|I mbeagnach gach fóilió i [[Leabhar Cheanannais]], tá maisithe beaga cosúil leis an túslitir mhaisithe seo.]]

Níl maisiú an leabhair dírithe ar na mórleathanaigh amháin. Tá an téacs breac le túslitreacha maisithe agus le fíoracha maisithe beaga d’ainmhithe agus de dhaoine, déanta de shnaidhmeadh casta go minic. Tá túslitreacha maisithe ag go leor téacsanna suntasacha mar an Pater Noster. Ar imeall clé an leathanaigh ar a bhfuil téacs na mBiáide, i Soiscéal Mhatha (fóilió 40v), tá mionsamhail mhór ann agus tá an litir B – ar tús gach abairt í – ceangailte di ina slabhra ornáideach. Tá mionsamhail dá samhail le feiceáil ar an leathanach ar a bhfuil ginealach Chríost i Soiscéal Lúcáis (fóilió 200r). Bíonn an focal ‘qui’ ceangailte di go minic san imeall ar chlé. Seasann go leor de na hainmhithe beaga atá scaipthe tríd an téacs do “casadh-sa-chonair” (is é sin, áit ar críochnaíodh líne i spás os cionn na bunlíne nó faoin mbunlíne). Is ann do go leor ainmhithe eile chun spásanna fágtha ag deireadh línte a líonadh. Ní mar a chéile aon dá léaráid dá leithéid. Níl an oiread sin maisithe i luath-lámhscríbhinn eile atá ar marthain. 

[[Íomhá:KellsFol034rXRhoDet3.jpeg|thumb|right|Mar a thaispeántar sa léiriú beag seo ar leathanach an [[monagram|mhonagraim]] Chi Rho, tá go leor de mhaisiú Leabhar Cheanannais go breá casta. (Fóilió 34r)]]

Is maisiúcháin d’ardchaighdeán iad go léir agus bíonn siad thar a bheith casta go minic. I maisiú amháin a chlúdaíonn cearnóg aon orlach de leathanach, tá 158 píosa de ribín bán, le himeall dubh, fite fuaite ar a chéile. Ní féidir roinnt den mhaisiú a fheiceáil ach amháin le gloine formhéadúcháin, cé nach eol dúinn go raibh a leithéid de ghloine, leis an gcumhacht cheart, ar fáil go dtí na céadta bliain i ndiaidh an leabhar a bheith críochnaithe. Freagraíonn an snaidhmeadh casta agus na léaráidí fite, ar thángthas orthu i gCeanannas agus i mainistreacha gaolmhara eile, de mhiotalóireacht agus shnoíodóireacht chloiche na tréimhse sin. Ó tosaíodh ag teacht orthu arís, diaidh ar ndiaidh, ón 9ú haois déag ar aghaidh, tá éileamh leanúnach ar na léaráidí seo. Go deimhin, úsáidtear go leor de na móitífeanna seo san ealaín choiteann, lena n‑áirítear seodra agus [[Tatú|tatúnna]].

== Feidhm ==

Tá feidhm shacraiminteach seachas oideachais ag an leabhar. Is ar altóir ard sa séipéal a d’fhágfaí Sóisceál a bhí chomh mór mórthaibhseach is a bhí Leabhar Cheanannais. Ní bhainfí é ach chun an Soiscéal a léamh le linn an Aifrinn. Ba é ba dóichí, áfach, ná go mbeadh an téacs de ghlanmheabhair ag an léitheoir agus nach mbeadh air an téacs a léamh ón leabhar. Is ábhar suntasach é go ndearbhaíonn [[Annála Uladh|Croinicí Uladh]] gur goideadh an leabhar ón [[sacraistí]] (ina raibh soithigh agus feisteas an [[Aifreann|Aifrinn]]) seachas ó leabharlann na mainistreach. Tá sé soiléir ó dhearadh an leabhair go raibh an fheidhm seo i gceist leis, is é sin, tugadh tosaíocht do dhearadh an leabhair ar chúrsaí praiticiúla. Tá líon mór botún sa téacs nár ceartaíodh riamh. Rinneadh línte a chríochnú go minic i spás folamh sa líne os a gcionn. Níor cuireadh teidil na gcaibidlí taobh istigh d’imill na leathanach, ar teidil iad a bhí ag teastáil le go mbeifí in ann úsáid a bhaint as na táblaí canónaigh. Go ginearálta, ní dhearnadh aon ní a chuirfeadh isteach ar chuma aeistéitiúil an leathanaigh. Tugadh tosaíocht don aeistéitic ar fheidhmiúlacht an leabhair.

==I scannáin==
Rinneadh scannán beochana sa bhliain 2009 dar theideal ''[[Rún Cheanannais Mhóir]]'' ina n‑áirítear scéal ficseanúil faoin mbealach a tháirgeann Aodhán, manach aosta, agus a phrintíseach Breandán Leabhar Cheanannais agus ruaigeanna scriosta na Lochlannach á mbagairt orthu. [[Tomm Moore]] a stiúir an scannán. Ainmníodh é don Duais i gComhair an Scannán Beochana Is Fearr de chuid na [[Academy Awards]] sa bhliain chéanna.&lt;ref&gt;{{lua idirlín |url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/82nd-winners.html |teideal=The 82nd Academy Awards (2010) Nominees and Winners |publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]] |dátarochtana=28ú Samhain 2011|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006110009/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/82nd-winners.html |archivedate=6 October 2014 }}&lt;/ref&gt; Tugadh moladh dó as cuid den bheochan a bhunú ar na bunleathanaigh ardmhaisithe.&lt;ref&gt;{{lua idirlín|url=http://www.variety.com/review/VE1117939771.html?categoryid=31&amp;cs=1&amp;query=The+Secret+of+Kells|teideal=''Brendan and the Secret of Kells''|sloinne=Felperin|ainm=Leslie|date=25ú Feabhra 2009|work=Variety Magazine|pages=|dátarochtana=2a Nollaig 2009}};Jeremy W. Kaufmann of Ain't It Cool News called its animation &quot;absolutely brilliant,&quot;{{lua idirlín|url=http://www.aintitcool.com/?q=node%2F41724|teideal=An Early Look at Distinctive Animated Film The Secret of Kells – US Premiere This Weekend|sine=Kaufmann|ainm=Jeremy W.|date=17ú Iúil 2009|work=Ain't It Cool News|pages=|dátarochtana=2 December 2009|archivedate=27 Eanáir 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190127175727/http://www.aintitcool.com/?q=node%2F41724}} and reviewers at ''Starlog'' called it &quot;one of the greatest hand drawn independent animated movies of all time.&quot;{{lua idirlín|url=http://www.starlog.com/reviews/11-filmreviews/714-the-secret-of-kells-the-little-movie-that-should|teideal=THE SECRET OF KELLS: The Little Movie That Should|sloinne=Koller|ainm=Cameron and Riley|date=2a Nollaig|work=Starlog.com|pages=|dátarochtana=4ú Nollaig 2009}}{{dead link|date=Iúil 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Nótaí==
{{Reflist|25em}}

==Foinsí==
*{{cite book |title= Insular Manuscripts: Sixth to Ninth Century |url= https://archive.org/details/insularmanuscrip0000alex |last= Alexander|first= J.J.G. |year=1978|publisher= Harvey Miller|location= Londain|isbn= 0-905203-01-1}}
*{{cite book |title= Illuminated Books of the Middle Ages |url= https://archive.org/details/illuminatedbooks0000calk_j2s0 |last= Calkins|first= Robert G. |year=1983 |publisher= Cornell University Press|location= Ithaca, NY|isbn= 0-8014-1506-3}}
*{{cite book|last=de Hamel|first=Christopher |authorlink=Christopher de Hamel|title=Meetings with Remarkable Manuscripts|url=https://archive.org/details/meetingswithrema0000deha|publisher= Allen Lane|year= 2016|isbn= 978-0-241-00304-6}}
*{{cite book | last =Dodwell | first = Charles Reginald |authorlink=Charles Reginald Dodwell |title =The pictorial arts of the West, 800–1200 | url =https://archive.org/details/pictorialartsofw00dodw | publisher =Yale University Press | year =1993 | location =New Haven | pages = | isbn =0-300-06493-4 }}
*{{cite book|last=Fuchs|first=Robert|author2=Doris Oltrogge|editor=Felicity O'Mahony|title=The Book of Kells: Proceedings of a conference at Trinity College, Dublin, September 6–9, 1992|url=https://archive.org/details/bookofkellsproce0000unse|year=1994|publisher=Scolar Press|location=Brookfield, Vt.|isbn=0-85967-967-5|pages=[https://archive.org/details/bookofkellsproce0000unse/page/n150 133]–171|chapter=Colour material and painting technique in the Book of Kells}}

*{{cite book |title= From Durrow to Kells: The Insular Gospel-books, 650–800|last= Henderson|first=George |year= 1987|publisher= Thames and Hudson |location= Nua-Eabhrac|isbn= 0-500-23474-4 }}
*{{cite book |title= The Book of Kells: Reproductions from the Manuscript in Trinity College, Dublin|last= Henry|first= Françoise|authorlink= Françoise Henry|year= 1974|publisher= Alfred A Knopf|location= Nua-Eabhrac|isbn= 0-394-49475-X}}
*{{cite book |title= The Book of Kells: An Illustrated Introduction to the Manuscript in Trinity College Dublin |url= https://archive.org/details/bookofkellsillus00meeh |last= Meehan|first=Bernard |year= 1994|publisher= Thames and Hudson|location= Nua-Eabhrac|isbn=0-500-27790-7}}
*Meyvaert, Paul. &quot;The Book of Kells and Iona.&quot; ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 71, No. 1 (Mar. 1989), pp.&amp;nbsp;6–19 [https://www.jstor.org/discover/10.2307/3051211?uid=3738016&amp;uid=2&amp;uid=4&amp;sid=21104123157537 JSTOR]
*{{cite book |title= Celtic and Anglo-Saxon Painting: Book Illumination in the British Isles 600–800 |url= https://archive.org/details/celticanglosaxon1977nord |last= Nordenfalk|first=Carl |year= 1977|publisher= George Braziller|location= New York|isbn=0-8076-0825-4}}
*{{cite book |title= The Book of Kells|last= Sullivan|first= Edward| year=1952 |publisher= Studio Publications|location= London |isbn= 1-85170-196-6}}
*{{cite book |title= Codices Illustres: The World's Most Famous Illuminated Manuscripts, 400 to 1600|url= https://archive.org/details/codicesillustres0000walt_u2l5|last= Walther |first= Ingo F.|author2=Norbert Wolk|year= 2001|publisher= Taschen|location= Köln|isbn= 3-8228-5852-8 }}
*{{cite journal |last=Werner |first=Martin |date=June 1972|title= The Madonna and Child Miniature in the Book of Kells, Part II |url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1972-06_54_2/page/129 |journal= Art Bulletin|volume= 54|issue=2 |pages= 129–139|doi= 10.2307/3048962 |publisher=College Art Association |jstor=3048962}}

==Naisc sheachtracha==
*[https://www.tcd.ie/library/old-library-book-of-kells/index.ga.php Eolas ginearálta faoi Leabhar Cheanannais ag suíomh Leabharlann Choláiste na Tríonóide. Arna rochtain ar 15 Aib. 2018]

{{DEFAULTSORT:Leabhar Cheanannais}}
[[Catagóir:Leabharlann Choláiste na Tríonóide]]
[[Catagóir:Lámhscríbhinní an 9ú haois]]
[[Catagóir:Clár Cuimhne an Domhain UNESCO]]
[[Catagóir:Stair Chontae na Mí]]
[[Catagóir:Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]
[[Catagóir:Téacsanna reiligiúnacha]]
[[Catagóir:Tiomna Nua]]</text>
      <sha1>nht7tvn40v8j85eqd58609clnvozber</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buzz Aldrin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14557</id>
    <revision>
      <id>1308770</id>
      <parentid>1276233</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2519" sha1="lmyilivy2f25hem7h7eu6de1sli875o" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is iarspásaire [[SAM|Meiriceánach]] é '''Buzz Aldrin''' (a rugadh in [[Glen Ridge, New Jersey|Glen Ridge]], [[New Jersey]] ar an [[5 Eanáir]] [[1930]] mar '''Edwin Eugene Aldrin, Jr.'''), an dara duine riamh a shiúil ar dhromchla na [[An Ghealach|Gealaí]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clar-gaeilge-trathuil-agus-caithiseach-o-rte-faoin-speis-sa-spas/|teideal=Clár Gaeilge tráthúil agus caithiseach ó RTÉ faoin spéis sa spás|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=19 Iúil 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-21}}&lt;/ref&gt;  
[[Íomhá:Buzz Aldrin.jpg|clé|mion]]

=== Misean spáis ===
[[Íomhá:Buzz Aldrin by Gage Skidmore.jpg|clé|mion|in Phoenix, Arizona, 2016]]
Ar 16 Iúil 1969, chuir Aldrin tús lena thuras chun na gealaí nuair a d’fhág sé an Kennedy Space Centre in Florida san [[Apollo 11]]. 

Thuirling sé i [[Muir na Sáimhe]] ar an [[20 Iúil]], [[1969]]. In éineacht lena chomhspásaire, [[Neil Armstrong]], chaith Aldrin dhá uair an chloig go leith ar dhromchla na Gealaí ag déanamh [[taiscéalaíocht]]a. D'fhág siad teachtaireacht as Gaeilge ar an ngealach:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-teachtaireacht-as-gaeilge-a-fagadh-ar-an-ngealach-caoga-bliain-o-shin/|teideal=An teachtaireacht as Gaeilge a fágadh ar an ngealach caoga bliain ó shin…|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;‘Go ndeonaí Dia go dtabharfaidh an mheabhair agus an misneach a chuir ar chumas an duine cos a leagan ar an ngealach go mbeidh ar a chumas chomh maith síocháin agus sonas a chur in áirithe ar an talamh seo agus teacht slán ó chontúirt a léirscriosta fhéin.’&lt;/blockquote&gt;D'fhan an tríú spásaire, [[Michael Collins (spásaire)|Michael Collins]] ag [[fithis]]iú na Gealaí sa Mhodúl Ceannasaíochta le linn chuairt na beirte eile ar ár satailít.

=== Pearsanta ===
Phós Aldrin den cheathrú huair ar 20 Eanáir 2023, agus in aois 93 dó. Phós sé Anka V. Faur (63) i Los Angeles.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/life-style/buzz-aldrin-married-4th-time-b2266579.html|teideal=Buzz Aldrin marries girlfriend Anca Faur on 93rd birthday|dáta=2023-01-21|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2023-01-21}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[Apollo 11]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Aldrin, Buzz}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1930]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Spásairí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Clár Apollo]]</text>
      <sha1>lmyilivy2f25hem7h7eu6de1sli875o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Risteard I Shasana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15125</id>
    <revision>
      <id>1308752</id>
      <parentid>1285709</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="7h0s5xhk0vhlf7srbn386yoey8mx52q" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Risteard I''' nó '''Risteard Leonchroí''' ([[8 Meán Fómhair]] [[1157]] – [[6 Aibreán]] [[1199]]) mar ab fhearr aithne air, ina [[rí]] ar [[Sasana|Shasana]] agus ina cheannaire ar an [[Impireacht Ainsivíneach]] ó 6 Iúil 1189 go lá a bháis. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, [[Anraí II Shasana|Anraí II]].  

Bhí cáil na calmachta air, agus chaith sé tamall fada ag troid sna [[Crosáidí]]. 
[[Íomhá:Richard Löwenhez, Salbung zum König.jpg|clé|mion|corónú (ó na 1200idí)]]

=== Bás ===
Fuair Risteard [[bás]] agus é ag cur [[Caisleán|caisleáin]] faoi léigear, gar do Limoges sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Buaileadh le [[saighead]] [[crosbhogha]] é idir a [[Muineál|mhuineál]] agus a ghualainn chlé agus tháinig [[morgadh]] ar an gcneá.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.medievalists.net/2012/11/the-strange-death-of-richard-the-lionhearted/|teideal=The Strange Death of Richard the Lionhearted|údar=Medievalists.net|dáta=2012-11-22|language=en-US|work=Medievalists.net|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Church of Fontevraud Abbey Richard I effigy.jpg|clé|mion|ina &quot;chodladh&quot; i Fontevraud&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fontevraud Abbey|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fontevraud_Abbey&amp;oldid=1069997501|journal=Wikipedia|date=2022-02-05|language=en}}&lt;/ref&gt;  sa Fhrainc inniu]]
[[Íomhá:Seal - Richard I of England.jpg|clé|mion|[[Séala (suaitheantas)|séala]]: &quot;''RICHARDUS DUX NORMANNORUM ET AQUITANORUM ET COMES ANDEGAVORUM''&quot;]]
Sula bhfuair sé bás, d'iarr sé ar a oifigigh gan an fear óg (nó &quot;buachaill') a scaoil an tsaighead a chrochadh nuair a bheadh deireadh leis an léigear, toisc go raibh meas aige ar urchar an fhir ar éirigh leis an rí a bhualadh. Cé gur comhlíonadh mian Risteaird nach gcrochfaí an saighdeoir a bhí i gceist, níor éirigh leis an bhfear féin teacht slán agus maraíodh é trí fheannadh i ndeireadh na dála.

=== Comharbacht ===
Tháinig deartháir níos óige leis, [[Eoin I Shasana|Eoin I]], i gcomharbacht air.

== Féach freisin ==

* [[An Tríú Crosáid]]
* [[Impireacht Ainsivíneach]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Risteard 1 Shasana}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1157]]
[[Catagóir:Básanna i 1199]]
[[Catagóir:Angla-Normannaigh]]
[[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Crosáidí]]
[[Catagóir:Daoine Francacha]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Daoine Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ríthe Eorpacha]]
[[Catagóir:Rítheaghlach Plantagenêt]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>7h0s5xhk0vhlf7srbn386yoey8mx52q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caitlín Maude</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15772</id>
    <revision>
      <id>1308773</id>
      <parentid>1275587</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6961" sha1="c6snt9vtpd3tghwarej353qzd86ksq3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba [[scríbhneoir]], [[file]], [[aisteoir]], [[amhránaí]] sean-nóis agus gníomhaí [[Gaeilge]] as [[Conamara]] í '''Caitlín Maude''' ([[22 Bealtaine]] [[1941]] - [[6 Meitheamh]] [[1982]]).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=35|title=MAUDE, Caitlín (1941–1982) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/maude-maighread-caitlin-a5524|teideal=Maude, (Maighréad) Caitlín {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-06-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.irishtimes.com/culture/treibh/an-nota-foirfe-cruthaitheach-ag-maude-1.450081 Concerto Chaitlín Maude]: Clár faisnéis (54 nóiméad, 2005) ar a shaol ar [[TG4]]&lt;/ref&gt;  

Bhí Caitlín Maude fréamhaithe sa dúchas, ach scríobh sí ina glór féin faoi anáil litríochta na hEorpa. Labhair sí amach faoi fhadhbanna sóisialta a linne rud a théann i bhfeidhm ar scoláirí an lae inniu. Bean láidir Ghaeltachta a bhí inti a thug misneach do na filí a tháinig ina diaidh agus spreagann a cuid dánta filí óga na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/binse-tiomnaithe-do-chaitlin-maude-ag-ollscoil-na-gaillimhe/|teideal=Binse tiomnaithe do Chaitlín Maude ag Ollscoil na Gaillimhe|údar=30 Iúil 2025|dáta=2025-07-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-30}}&lt;/ref&gt;

Baineann tábhacht le Maude mar fhile de bharr go raibh rud éigin fiúntach le rá aici. Tháinig an fhilíocht as ceann, croí, putóga agus baill ghiniúna Maude. Paisean a bhí i gceist; ní intleacht amháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/treibh/an-nota-foirfe-cruthaitheach-ag-maude-1.450081|teideal=An nota foirfe cruthaitheach ag Maude|údar=Pol O Muiri|dáta=Meitheamh 2005|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-06-06}}&lt;/ref&gt; 

== Óige ==

Tháinig Caitlín Maude chun saoil sna Doiriú, i g[[Casla]], [[Conamara]]. Ise an dara duine clainne a saolaíodh do John Joseph Maude agus a bhean chéile, Máire Nic an Iomaire. D'fhreastail sí ar an meánscoil i [[Móinteach Mílic]] i g[[Contae Laoise]] agus i gColáiste Chroí Mhuire sa [[An Spidéal|Spidéal]]. 

Chuaigh sí go dtí [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], áit a ndearna sí staidéar ar an m[[Béarla]], ar an n[[Gaeilge]], ar an bh[[Fraincis]] agus ar an [[Matamaitic]]. Bhronn rialtas na Fraince scoláireacht Sambro uirthi tar éis di an marc is airde a bhaint amach i scrúduithe na chéad bhliana.

== Gairm Bheatha agus Drámaíocht ==

Chomh maith lena cumas filíochta, bhí cáil ar Maude mar fhonnadóir agus mar aisteoir. Chuaigh sí le [[múinteoir]]eacht tar éis di an chéim a bhaint amach, agus í ag obair i scoileanna éagsúla ar fud na tíre ar feadh tréimhse. Bhí Maude ag plé [[drámaíocht]] ó laethanta na meánscoile amach agus cáil uirthi as páirt Mháire sa dráma ''[[An Triail (Máiréad Ní Ghráda)|An Triail]]'', le [[Máiréad Ní Ghráda|Mairéad Ní Ghráda]]. I mbreis air sin, scríobh sise agus [[Mícheál Ó hAirtnéide]] dráma in éineacht, dar teideal ''[[An Lasair Choille]]''. 

Bhí suim aici sa [[ceol|cheol freisin]]. Sa bhliain [[1975]] tháinig albam sean-nóis léi, ''Caitlín'', amach ó [[Gael-Linn|Ghael-Linn]].

== Filíocht agus amhránaíocht ==

Bhí saint ag Caitlín i léann agus i bhfoghlaim riamh, dar lena tuismitheoirí. Scríobhadh sí dánta ó bhí sí ina cailín óg, agus dúirt sí féin gurbh í an tSiúr Ailbhe, a bhí ag múineadh Gaeilge di i gColáiste Chroí Mhuire, a thug an chéad spreagadh di chun dul i mbun pinn.&lt;ref&gt;Ó Coigligh, 2005, lch x&lt;/ref&gt; Bhí friotal solúbtha comhaimseartha ina cuid filíochta agus rian an tochta uirthi.

Amhránaí dearscnaithe ar an sean-nós a bhí inti agus stór amhrán mór grá aici.

== Cúrsaí Sóisialta agus an Pholaitíocht ==

Bhí suim mhór aici i gcúrsaí sóisialta agus polaitíochta, go háirithe i leith na mbochtán. Rinne sí stocaireacht i gcoinne an Chómhargaidh Eorpaigh.

Bhíodh sí páirteach sna mórshiúlta a bhíodh ar siúl ar son na [[Stailc ocrais 1981|Stailceoirí Ocrais]] i d[[Tuaisceart Éireann]]. Scríobh sí dán darbh ainm ''I m'Áit Dhúchais ó Thuaidh'' in ómós do [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh|Bhobby Sands]] tar éis dó bás a fháil ar stailc ocrais sa bhliain [[1981]]. Thug sí tacaíocht d'fheachtas ''Misneach'' chomh maith.

== Gníomhaíocht ar son na Gaeilge ==

Ba dhuine í Caitlín a bhí go mór ar son [[athbheochan]] na Gaeilge agus d'oibrigh sí go dúthrachtach chun bonneagar phobal na Gaeilge a fheabhsú. Bhunaigh sí club darbh ainm 'An Bonnán Buí' do Ghaeil Bhaile Átha Cliath sa bhliain [[1969]] agus bhí sí páirteach i mbunú Scoil Lán-Ghaelach [[Scoil Santain|Santain]], i d[[Tamhlacht]].

== Saol Pearsanta ==

Phós Caitlín Maude Cathal Ó Luain ar [[27 Nollaig]] [[1969]]. Saolaíodh mac amháin dóibh, darb ainm Caomhán (Ó Luain).

=== Bás ===
Fuair Caitlín Maude bás le hailse ar an [[6 Meitheamh]] [[1982]]. Cuireadh i reilig Sheosaimh í i mBóthar na Bruíne, [[Contae Átha Cliath]].

In 2025, bhí binse curtha ar champas Ollscoil na Gaillimhe in ómós di ( suite i nGairdín Mháirín de Valéra ar an taobh ó thuaidh de Chearnóg na hOllscoile). Baill de Bhothán na bhFear, Cluain Cearbán i gCo Mhaigh Eo a rinne an binse a dhearadh i gcruth leabhair agus a thóg é le snáithínghloine. Tá an dán Gaeilge ‘Na Blátha’ le Caitlín Maude le léamh ar an mbinse,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==

{{reflist}}

== Saothair thagartha ==

* ''Caitlín Maude - Caitlín'' [dlúthdhiosca]: CEFCD042 - meascán de dhánta agus d'amhráin ar an sean-nós. 

* Ó Coigligh, Ciarán, ''Caitlín Maude: Dánta, drámaíocht agus prós'' (Baile Átha Cliath 2005)

* Welch, Robert (eag.), ''The Concise Oxford Companion to Irish Literature'' (Oxford 1996/2000) lgh 233-234

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.youtube.com/watch?v=mn7x01ywnAE&amp;feature=related Concerto Chaitlín Maude] a rinneadh do [[TG4]]
* [http://www.youtube.com/watch?v=hdskdLV4MWY Taifeadadh de ''Róisín Dubh'' á chanadh ag Caitlín Maude]
* [http://www.youtube.com/watch?v=mn7x01ywnAE ''A Dhé''], físeán de Chaitlín Maude ag aithris a cuid filíochta féin.
* [http://www.youtube.com/watch?v=tkgGQZduqps Dónal Óg] ar [TG4]
* [http://www.youtube.com/watch?v=hwkGsdssjfE Aisling Gheal] (1979) ar [RTE]


{{DEFAULTSORT:Maude, Caitlín}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha|Maude, Caitlín]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann|Maude, Caitlín]]
[[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós|Maude, Caitlín]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe|Maude, Caitlín]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1941|Maude, Caitlín]]
[[Catagóir:Básanna i 1982|Maude, Caitlín]]</text>
      <sha1>c6snt9vtpd3tghwarej353qzd86ksq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jawaharlal Nehru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16228</id>
    <revision>
      <id>1308750</id>
      <parentid>1294902</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3871" sha1="acrg35k3wrm27agyufiogazqvcavih8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

An chéad Phríomh-Aire na hIndia ab ea '''Pandit''' '''Jawaharlal Nehru''' ([[An Hiondúis|Hiondúis]]: जवाहरलाल नेहरू) ([[14 Samhain]] [[1889]] - [[27 Bealtaine]] [[1964]]). Bhí sé i gceannas ar Pháirtí na Comhdhála (''Congress Party'' sa Bhéarla), agus ina dhuine maighdeogach i ngluaiseacht Indiach chun scárúint ón rialtas Briotanach sa [[20ú haois|20ú haois]]. 

Ba é '''Panditji''' (''Dalta'') agus '''Pandit Nehru''' na hainmneacha peata a bhí aige. 

[[Íomhá:Jawaharlal Nehru at Harrow at 15.jpg|thumb|left|309x309px|Nehru ag freastal ar Scoil Harrow agus é 15 bliain d'aois|alt=]]

== Saol ==
Mac le Motilal Nehru, a bhí chun tosaigh sa [[dlí]] agus sa [[Polaitíocht|pholaitíocht]], ab ea é, a rugadh in Allahabad sa bhliain 1889. Tar éis scolaíochta baile ag [[Oideachas|oide]] príobháideach agus seal i Scoil [[Harrow, Londain|Harrow]] (1905-1907), d'fhreastail sé ar [[Ollscoil Cambridge]] (1907-1910). 

Bronnadh céim sna h[[Eolaíocht nádúrtha|eolaíochtaí nádúrtha]] ar Nehru. D'fhreastail sé ar an Teampall Istigh i Londain ó 1910 go dtí 1912. Glaodh chun Barra Shasana air sa dara bliain. 

Ar ais san India, bhí Nehru ina [[abhcóide]] ina bhaile dúchais go ceann roinnt blianta. Ina Uachtarán ar an gComhdháil Náisiúnta Indiach arís agus arís eile (1929-30, 1936-37, 1951-54) ní raibh ach ceannaire amháin, [[Mahatma Gandhi]], ní ba thábhachtaí sa troid ar son shaoirse na hIndia.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3329549280402706|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-05-27}}&lt;/ref&gt; 

=== Príomh-Aire ===
[[Íomhá:Jawaharlal Nehru, 1947.jpg|clé|mion|254x254px|1947]]
Mar chéad [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] na hIndia (1947-1964) bhí Nehru chun tosaigh maidir le roinnt polasaithe a bhfuil rian leanúnach acu go fóill ar an India. Dhírigh sé a dhúthracht pholaitiúil den chuid is mó ar fhorbairt an [[Geilleagar|gheilleagair]] - trí náisiúnú agus pleanáil lárnach - agus ar an mbeartas eachtrach (neamh-chomhghuaillíocht) a bhí aige, seachas ar bheartais intíre a mbeadh tionchar díreach acu ar an dlí.

Bhí tionchar nach beag ag Nehru ar an stáitse idirnáisiúnta. Bhreathnódh air mar cheannaire an [[Tíortha beagfhorbartha|Tríú Domhain]].

Ní dhearnadh athruithe ar dhlí pearsanta na [[An tIoslam|Moslamach]] nuair a bhí dlí pearsanta na Hiondúch á athchóiriú, mar chuid de na hiarrachtaí níos forleithne chun idirdhealú ar fhorais na sainaicme agus na hinscne a shárú agus na mionlaigh a imeascadh leis an tsochaí nua a raibh i gceist ag Nehry. 

Chonaic Nehru chomh maith diúltú dá phlean go ndéanfaí an teanga oifigiúil eisiach den [[An Hiondúis|Hiondúis]] faoin mbliain 1965. Dá bharr sin, tá an [[An Béarla|Béarla]] i dtreis sa [[dlí]] anuas go dtí an lá inniu. Tharla sé sin ag an am céanna a theip air cosc a chur le hatheagrú mór na stát ar bhonn teanga sna [[1950idí|caogaidí]], cé go raibh eagla air conas a rachadh sé i gcion ar aontacht an náisiúin. 

Bhuail [[taom croí]] é, is cosúil, ar 27 Bealtaine 1964 agus in aois 74 bliain dó.

== Nehru in Éirinn ==
Thug Nehru cuairteanna ar Éirinn trí uair: mar mhac léinn, sa bhliain 1907 agus mar Phríomh-Aire, sna blianta 1949 agus 1956.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Nehru, Jawaharlal}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1889]]
[[Catagóir:Básanna i 1964]]
[[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Indiacha]]
[[Catagóir:Fealsúna Indiacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gluaiseacht neamhailínithe]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hIndia]]
[[Catagóir:Príomh-airí]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Indiacha]]
[[Catagóir:Sóisialaithe]]</text>
      <sha1>acrg35k3wrm27agyufiogazqvcavih8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simone de Beauvoir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16250</id>
    <revision>
      <id>1308742</id>
      <parentid>1258224</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7679" sha1="ra9uvp2u3vkjabh6yo79q6kevhl27ep" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Scríbhneoir]], [[fealsamh]] agus gníomhaí  ar son chearta an duine ab ea '''Simone de Beauvoir''' ([[9 Eanáir]] [[1908]] – [[14 Aibreán]] [[1986]]). Bhí sí ina [[scríbhneoir]] bisiúil: cuimsíonn a cuid saothair [[úrscéal]]ta, aistí ar chúrsaí [[fealsúnacht]]a agus [[polaitíocht]]a, [[beathaisnéis]]í agus dírbheathaisnéis. 

Tá clú agus cáil uirthi mar gheall ar a h[[úrscéal]]ta meitifisiciúla agus a tráchtas ''Le Deuxième Sexe'', anailís chuimsitheach ar ansmacht na mban, atá ina bhunchloch don [[Feimineachas|fheimineachas]] comhaimseartha.

== Saol ==

=== Óige ===
Fuineadh agus fáisceadh de Beauvoir i b[[Páras]] agus bhí scoth [[Oideachas|oideachais]] uirthi. Fágadh an teaghlach ar an ngannchuid nuair a breithníodh ina fhéimheach a seanathair máthar. 
[[Íomhá:Simone de Beauvoir .jpg|clé|mion|Simone de Beauvoir|alt=]]
Tháinig Simone agus a deirfiúr Hélène faoi anáil a n-athar agus é féin a thug grá na [[Litríocht|litríochta]] agus na [[Drámaíocht|drámaíochta]] dóibh. (Rinneadh [[ealaíontóir]] de Hélène dá bhrí sin). Bhí sé ag súil le mac ach dúirt sé le Simone go raibh “intinn fir” aici. Bhí dúil a anama san oideachas aige mar éalú as bochtaineacht an teaghlaigh.  
[[Íomhá:Sartre and de Beauvoir at Balzac Memorial.jpg|clé|mion|1939: Sarthe agus de Beauvoir]]
D’éirigh le Simone ina cuid léinn in aois linbh. Ina déaga a bhí sí nuair a shocraigh sí a bheith ina scríbhneoir iomráiteach. Rug sí an barr léi i gcúrsaí [[Scoil|scoláireachta]] ach bhí sí an-tógtha leis an bhfealsúnacht agus d’fhreastail sí ar [[École normale supérieure|École Normale Supérieure]] i bPáras chun staidéar a dhéanamh ar an ábhar sin.


Bhuail sí le [[Jean Paul Sartre|Jean-Paul Sartre]] ansin agus agus bhí cairdeas agus comhar eatarthu ar feadh a saoil. Sa bhliain 1929, bronnadh an ''agrégation'' san fhealsúnacht ar de Beauvoir agus Sarthe ag an am céanna. Ba í de Beauvoir, nó Castor mar a tugadh uirthi toisc go raibh a sloinne cosúil leis an bh[[focal]] “[[béabhar]]” as Béarla, an duine ab óige a fuair an duais seo riamh ag an am. [[Íomhá:Beauvoir Sartre - Che Guevara -1960 - Cuba.jpg|thumb|Simone de Beauvoir (ar chlé) le [[Jean Paul Sartre]] agus [[Che Guevara]] ([[Cúba]] - 1960)|clé]]

=== Meánaosta ===
Sna [[1940idí|1940í]], foilsíodh a céad úrscéal ''L’invitée'' (''She came to stay''): saothar meitifisiciúil a bhaineann leis na caidrimh chasta atá ar siúl i measc triúir agus atá bunaithe ar an ménage à trois idir de Beauvoir, [[Jean Paul Sartre|Sartre]] agus bean óg darbh ainm Olga Kosakiewicz. 

Le linn na tréimhse seo, chuir de Beauvoir amach scríbhinní ar [[eitic]] agus [[eiseachas]]. Deirtear go dtugtar léirmheas sothuigthe ar an eiseachas Francach sa leabhar ''Pour une Morale de L’Ambiguité'' (The Ethics of Ambiguity). Soiléirítear roinnt neamhréireachtaí sna príomhshaothair sa ghort, ''L'Être et le Néant'' (Being and Nothingness) le Sartre féin san áireamh.
[[Íomhá:Simone de Beauvoir 1955.jpg|clé|mion|1955]]
Tar éis [[an Dara Cogadh Domhanda]] agus ar son chúis an eiseachais, bhunaigh sí an iris ''Les Temps Modernes'' in éineacht le Sartre, Maurice Merleau-Ponty agus baill eile de lucht intleachta na h[[éite clé|éite chlé]]. Dá dheasca sin, bhí sí in ann a cuid smaointe a chur chun cinn ar raon fairsing ábhar, an cumannachas agus an t-aindiachas, cuir i gcás.

Sa bhliain [[1949]] foilsíodh ''Le Deuxième Sexe'' agus leis sin ghnóthaigh Simone de Beauvoir cáil mar smaointeoir radacach. 

D’eisigh sí an t-úrscéal ''Les Mandarins'' (The Mandarins) sa bhliain 1954, óna caidreamh paiseanta leis an scríbhneoir [[SAM|Meiriceánach]] [[Nelson Algren]] agus bhuaigh sí an [[Prix Goncourt]], an duais litríochta is mó sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], dá thoradh sin.

=== Anonn sna blianta ===
Shiúil sí an domhan agus bhuail sí le ceannairí [[cumannachas|cumannacha]] ar nós [[Fidel Castro]], [[Che Guevara]] agus [[Mao Tse-Tung]]. Bhí an-tóir ar a dialanna taistil. I rith na [[1950idí]] agus na [[1960idí]], bhí de Beauvoir ina scríbhneoir rathúil, idir aistí agus ghearrscéalta á gcur amach aici. I ndeireadh na gcaogaidí a thosaigh sí céad imleabhar a dírbheathaisnéise ina bhfuil anailís ar a tógáil shrianta mheánaicmeach. 

Bhí lámh bheo i saoirse na mban aici san am ba thréine an ghluaiseacht sa Fhrainc. Bhí sí páirteach san fheachtas ar son an ghinmhillte agus bhí an ginmhilleadh dleathach sa tír ó 1974. 

=== Bás agus oidhreacht ===
Bhí sí ocht mbliana déag is trí scór d’aois nuair a fuair sí bás den niúmóine. Adhlacadh í in aice lena leathbhádóir ionúin Sartre sa [[Reilig Montparnasse|Cimitière du Montparnasse]] i b[[Páras]] agus bíonn an-phlé faoin tionchar a bhí acu ar a chéile.  

Tá meas mór ar de Beauvoir inniu mar intleachtach fadbhreathnaitheach agus scríbhneoir ildánach. Tugtar aitheantas di mar cheannródaí an fheimineachais sa [[20ú haois]]. D’fhág sí oidhreacht thathagach ficsin agus neamhfhicsin ina diaidh. 

I 2006 tugadh &quot;Passerelle Simone de Beauvoir&quot; mar ainm ar [[Droichead|dhroichead]] nua coisithe trasna abhainn na Seine i bPáras, le hurraim do dhuine de na mná is cáiliúla sa Fhrainc.

== Saothar ==

==== Le Deuxième Sexe ====
Sa bhliain [[1949]] foilsíodh ''Le Deuxième Sexe''. Tráchtas ar staid na mban atá i gceist a ndéantar cur síos an chos ar bolg sa tsochaí phatrarcach. Trí mhionchuntas a bhaineann le [[miotaseolaíocht]], sibhialtacht, [[reiligiún]], [[anatamaíocht]] agus traidisiún, taispeánann de Beauvoir idirdhealú i gcoinne na mban atá le fáil leis na cianta cairbreacha. Ba iad na gnéithe ba chonspóidí sa leabhar ná a cuid tuairimí faoi [[Máithreachas|mháithreachas]], [[Ginmhilleadh|ghinmhilleadh]] agus [[Pósadh|phósadh]]. (Déantar comparáid idir an ceann deireanach agus an [[Striapach|striapachas]]). Dar leis an údar, meastar go bhfuil na mná ina gclaonadh sóisialta agus tá ar na mná féin an bhunbharúil seo a chur ar leataobh chun dul ar aghaidh. Is iad na coincheapa is tábhachtaí i bhfealsúnacht an eiseachais ná saor-rogha agus freagracht phearsanta.

Is minic a shamhlaítear “fulangacht” le banlaochra na scéalta béaloidis i gcoitinne, mar is léir ón chur síos a rinne Simone de Beauvoir ar iompar na mná i scéalta agus in amhráin: ‘the young man sets off to seek the woman; he fights against dragons, he combats giants; she is locked up in a tower, a palace, a garden, a cave, chained to a rock, captive, put to sleep: she is waiting’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://aran.library.nuigalway.ie/bitstream/handle/10379/7168/2018NicGiollaChomhaillPhD1.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|teideal=&quot;Solas i nDorchadas&quot;: Staidéar soch-chultúrtha ar scéalta draíochta as Dúiche Sheoigheach|údar=Nic Giolla Chomhaill, Ailbhe (NUI Gaillimh)|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Sartre+Beauvoir grave.JPG|thumb|Uaigh - [[Reilig Montparnasse]].|clé]]

== Foinsí ==
* [http://www.iep.utm.edu/b/beauvoir.htm ''Internet Encyclopaedia of Philosophy'' - Simone de Beauvoir - Beathaisnéis] {{en}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/beauvoir/ ''Stanford Encyclopaedia of Philosophy'' - Simone de Beauvoir - Beathaisnéis agus leabharliosta] {{en}}

== Tagairtí ==
[[Catagóir:Fealsúna Francacha|Beauvoir]]
[[Catagóir:Daoine as Páras|Beauvoir]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908|Beauvoir]]
[[Catagóir:Básanna i 1986|Beauvoir]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe]]
[[Catagóir:Feiminigh]]
&lt;references /&gt;
[[Catagóir:Baniriseoirí]]</text>
      <sha1>ra9uvp2u3vkjabh6yo79q6kevhl27ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tadhg Mac Dhonnagáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16889</id>
    <revision>
      <id>1308791</id>
      <parentid>1303335</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11393" sha1="mkykfkaw2bfxg79c44opim1fmsnrfa0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is údar, ceoltóir agus foilsitheoir as [[Contae Mhaigh Eo]] é '''Tadhg Mac Dhonnagáin''' (a rugadh sa bhliain [[1961]]). As Maigh Eo ó dhúchas do Thadhg Mac Dhonnagáin atá ina chónaí ar an [[An Spidéal|Spidéal]] i n[[Gaeltacht Chonamara]] le fada.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gradam-an-post-do-leabhar-gaeilge-na-bliana-buaite-ag-madame-lazare-le-tadhg-mac-dhonnagain/|teideal=Gradam An Post do ‘Leabhar Gaeilge na Bliana’ buaite ag Madame Lazare le Tadhg Mac Dhonnagáin|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-12-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tadhg-mac-dhonnagain.aspx|teideal=Tadhg Mac Dhonnagáin|údar=Odi Ní Chéilleachair|dáta=Aibreán 2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-15}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Main Street, Spiddal, Co Galway - geograph.org.uk - 1804499.jpg|clé|mion|Tá Mac Dhonnagáin ina chónaí ar an [[An Spidéal|Spidéal]] i n[[Gaeltacht Chonamara]] le fada|220x220px]]

== Óige ==
As [[Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo|Achadh Mór]] in oirthear Chontae Mhaigh Eo dó. Bhí seachtar clainne ag a thuismitheoirí. Bhí traidisiún ceoil sa teaghlach: seinnteoir ceoil cumasach ba ea a mháthair ar an bpianó agus ar an orgán. 

Fuair sé féin agus a bheirt deartháireacha giotár mar bhronntanas. Ba chiotóg é cé gur dheasóga iad an bheirt eile: mar sin d'fhoghlaim sé an giotár mar dheasóg agus is mar sin a sheinneann sé anois é &quot;cé go n-airím go mbeadh rithim níos fearr agam dá mbeadh sé foghlamtha an bealach eile agam&quot;.

Scolaíocht áitiúil a fuair Tadhg agus, ag uair amháin, bhí seisear den teaghlach sa scoil bheag nach raibh inti ach 20 páiste. Mar sin, baineadh siar as Tadhg nuair a chuaigh sé go scoil chónaithe Iarfhlatha Naofa i d[[Tuaim]]. 

&quot;Athrú cultúir mór a bhí ann - slua mór buachaillí agus iad ar fad ag batráil a chéile. Bhí an ghráin agam air agus d'fhág mé tar éis bliana. Thosaigh mé ansin sa mheánscoil áitiúil sa mbaile agus shocraigh mé síos go breá.&quot; 

Cháiligh sé féin mar mhúinteoir bunscoile i g[[Coláiste Phádraig, Droim Conrach|Coláiste Phádraig]] i n[[Droim Conrach]] agus fuair sé seans tuilleadh eolais a chur ar an gceol.

== Múinteoireacht agus obair theilifíse ==
Chaith sé cúig bliana mar mhúinteoir i nGaelscoil i [[Léim an Bhradáin]] agus thosaigh ag obair sa [[teilifís]].

&quot;Thaitin an obair sin go mór liom ach bhí spreagadh de dhíth orm. Ar bhealach is laige é sin i nduine a bhíonn ag scríobh agus ag canadh - bíonn siad ag lorg spreagtha agus aiseolais. Baineann leis an gcruthaitheacht, is dócha. Bhí mé fós ag múinteoireacht nuair a thosaigh mé ag obair sa teilifís den chéad uair ar an gclár do pháistí réamhscoile 'Dilín Ó Deamhas'.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tadhg-mac-dhonnagain.aspx|teideal=Tadhg Mac Dhonnagáin|údar=Odi Ní Chéilleachair|dáta=Aibreán 2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-15}}&lt;/ref&gt; Na naíonáin bheaga a bhíodh á dteagasc agam agus sheas an taithí sin liom. Thaitin an obair theilifíse go mór liom mar bhí mé ábalta ionchur cruthaitheach a bheith agam agus fuair mé deis scripteanna agus scéalta a scríobh. Sin an spéis a bhí agam sa teilifís ariamh, go mbeadh baint agam leis an bpictiúr leathan, leis na smaointe a chuaigh isteach sa chlár. 

&quot;De bharr mo thaithí fuair mé cuireadh triail a dhéanamh don irischlár nua, 'Cúrsaí', agus ghlac siad liom. B'in 1987 agus bhí baint agam leis an gclár sin ar feadh trí bliana déag.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tadhg-mac-dhonnagain.aspx|teideal=Tadhg Mac Dhonnagáin|údar=Odi Ní Chéilleachair|dáta=Aibreán 2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-15}}&lt;/ref&gt;

Deir sé faoin gclár:

&quot;Bhí rudaí an-difriúil le hais mar atá siad anois. Ba é 'Cúrsaí' an t-aon (seachas ceann nó péire eile) rud as Gaeilge a bhí ag dul amach ar an aer agus bhí na hacmhainní bunúsach go leor. Ní raibh mórán tacaíochta taobh istigh de RTÉ dó. D'athraigh rudaí nuair a ceapadh Cathal Goan ina eagarthóir. An rud a chonaic Cathal nach bhfaca daoine roimhe ná, toisc gur clár mionlaigh a bhí ann, bhí i bhfad níos mó saoirse ag an bhfoireann ná mar a bhí ag an dream a bhí ag obair ar na cláir Bhéarla.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tadhg-mac-dhonnagain.aspx|teideal=Tadhg Mac Dhonnagáin|údar=Odi Ní Chéilleachair|dáta=Aibreán 2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-15}}&lt;/ref&gt; 

Thug sé isteach léiritheoirí óga nua, ina measc Ferdia Mac Cana agus Sheila de Courcy. 

&quot;As sin a d'fhás 'Cúrsaí Ealaíne', agus chuaigh mé féin agus Síle i mbun oibre air. Bhí [[Michael D. Higgins]] ina Aire Ealaíon, Cultúir agus Gaeltachta ag an am agus bhreathnaigh sé, cosúil linne, ar an nGaeilge mar acmhainn chultúrtha. Bhí an-spéis ag na healaíontóirí féin ann agus mheall an clár daoine nach raibh an Ghaeilge ar a dtoil acu. Tá mé an-bhródúil as an obair a rinneamar leis an gclár 'Cúrsaí Ealaíne' agus, ó baineadh den aer é, tá folús ann nár líonadh go fóill. Níl aon chlár ar an teilifís anois ar nós 'Rattlebag' an raidió a chuireann muid ar an eolas faoi na healaíona ar fad.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tadhg-mac-dhonnagain.aspx|teideal=Tadhg Mac Dhonnagáin|údar=Odi Ní Chéilleachair|dáta=Aibreán 2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-15}}&lt;/ref&gt;

== Ceol ==
Rinne Mac Dhonnagáin taifeadadh ar 2 albam de cheol comhaimseartha agus é i mBaile Átha Cliath. 
 
Bhíodh sé ag casadh a chuid amhrán sa Chafé Gorm go rialta. As sin fuair sé cuireadh ó [[Gael Linn|Ghael Linn]] albam a dhéanamh; bhí cúpla amhrán taifeadta aige le [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]] roimhe sin. 

Sa bhliain 1988 a eisíodh ''Solas Gorm''. Ina dhiaidh sin, seoladh ''Raifteirí san Underground''.

Cumann sé amhráin do pháistí óga agus sa bhliain 1997 d'eisigh sé dlúthdhiosca dar teideal Bliain na nAmhrán. Bhain sé úsáid as ainm cleite, Futa Fata Féasóg, agus anois tá suíomh gréasáin bunaithe aige faoin ainm sin (www.futafata.com) chun cumadh an cheoil nua-aimseartha Ghaeilge a chur chun cinn. Faoin lipéad sin, tá cnuasach amhrán as an gcéad dá albam atheisithe aige. Le cabhair ó [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]], rinne sé ''Imíonn an tAm''. 

&quot;Ní raibh fáil a thuilleadh ar an dá albam agus, rud eile, níor eisíodh Solas Gorm riamh i bhfoirm dlúthdhiosca. Tá mic léinn dara agus tríú leibhéal ag déanamh staidéir ar roinnt mhaith de na hamhráin seo mar dhánta agus ba mhaith liom go mbeadh an deis acu iad a chloisteáil mar phíosaí ceoil, mar is amhráin ó cheart iad.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tadhg-mac-dhonnagain.aspx|teideal=Tadhg Mac Dhonnagáin|údar=Odi Ní Chéilleachair|dáta=Aibreán 2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-15}}&lt;/ref&gt; 

Tá lucht éisteachta nua anois aige ó tháinig an t-idirlíon ar an saol, Meiriceánaigh go mór mhór. 

&quot;Táim ag casadh le blianta d'eachtrannaigh ar chúrsaí [[Oideas Gael]] i dTír Chonaill agus bíonn an-suim agam i conas mar a ghlacann siad le mo cheol.&quot;

I measc na n-amhrán atá ar an dlúthdhiosca sin tá &quot;Amhrán an Ghaeilgeora Mhóir&quot;, an t-aon cheann ar deineadh taifeadadh as an nua air. 

&quot;Roghnaigh mé na hamhráin a thaitníonn leis an lucht éisteachta. Scríobhaim i gcónaí faoi rudaí a bhaineann le mo shaol féin; ní féidir liomsa scríobh de réir foirmle. Tá an-ghrá agam don amhrán mar fhoirm ealaíne. Cuireann na hamhráin tréimhsí de do shaol i gcuimhne duit; téann siad amach ansin ar na tonnta agus tá siad an-chumhachtach. Bhínn ag scríobh filíochta ach cheap mé nach raibh dóthain cumarsáide ann. Ceann de na rudaí is mó a thaitníonn liom mar fhonnadóir ná go dtugann amhrán cead do dhaoine breithiúnas a dhéanamh ort. Bíonn daoine níos mó ar a gcompord ag éisteacht le hamhráin. B'fhearr liom an cáineadh ná gan aon aird a bheith á tabhairt orm!&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tadhg-mac-dhonnagain.aspx|teideal=Tadhg Mac Dhonnagáin|údar=Odi Ní Chéilleachair|dáta=Aibreán 2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-15}}&lt;/ref&gt;

== Leabhair ==
Tá roinnt duaiseanna bainte amach ag Tadhg Mac Dhonnagáin dá chuid scríbhneoireachta. Bronnadh diosca óir ar a bhailiúchán d'amhráin do pháistí i dtraidisiún Chonamara, ''Gugalaí Gug,'' a foilsíodh don chéad uair sa bhliain 2006.  

* Scríobh sé beathaisnéis faoi [[Antoine Raiftearaí|Antaine Ó Raiftearaí]], ''Mise Raiftearaí an Fíodóir Focal'', ar a bronnadh [[Gradam Uí Shúilleabháin]] mar leabhar na bliana i 2015. 
* [[Úrscéal]] leis is ea ''[[Madame Lazare]]'', foilsithe sa bhliain 2021. Fuair sé ainmniúchán le haghaidh Duais Litríochta an Aontais Eorpaigh 2022 don leabhar seo, molta ag an eagraíocht Litríocht Éireann, an chéad uair a fuair leabhar Gaeilge an onóir sin. Cé nár bhain sé an chéad duais amach, fuair an t-úrscéal duais aitheantais speisialta le luach €5000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.literatureireland.com/latest/tadhg-mac-d/|teideal=Literature Ireland {{!}} Tadhg Mac Dhonnagáin wins a Special Mention for Madame Lazare at the EU Prize for Literature 2022|language=en-GB|work=www.literatureireland.com|dátarochtana=2023-04-05}}&lt;/ref&gt;

Tá Mac Dhonnagáin ina úinéir ar ghnó foilsitheoireachta [[Futa Fata]] a eisíonn leabhair le haghaidh páistí don chuid is mó. Tá níos mó ná 100 leabhar i gcló ag an gcomhlacht, ó scríbhneoirí is mhaisitheoirí Éireannacha chomh maith le haistriúcháin ó Fhraincis, Ghearmáinis agus ó Bhéarla. Tá inphrionta ag Futa Fata darb ainm [[Barzaz]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.barzaz.ie/|teideal=barzaz-The new publishing imprint for adults from Futa Fata|language=ga|work=www.barzaz.ie|dátarochtana=2023-04-05}}&lt;/ref&gt; a fhoilsíonn leabhair do dhaoine fásta, ar nós Madame Lazare.

== Saol ==
Tá cónaí air i g[[Conamara]] lena bhean chéile agus lena gceathrar páistí.

Roghnaíodh é mar 'Uachtarán an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]]' sa bhliain 2007 i g[[Cathair na Mart]].

Bronnadh Gradam Bliantúil Leabhair Pháistí Éireann don bhliain 2025 air as ucht an obair mhór atá déanta aige ar mhaithe le leabhair do pháistí. Aithníodh dúthracht agus díograis Thaidhg do chomhphobal na leabhar do pháistí, ach go háirithe trí mheán na Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gradam speisialta bronnta ar Thadhg Mac Dhonnagáin|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0922/1534661-gradam-speisialta-bronnta-ar-thadhg-mac-dhonnagain/|date=2025-09-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* ''[[Madame Lazare]]'', úrscéal leis
* [[Futa Fata]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=zrGYB5z3ZrE Amhrán ar YouTube]: Is Tú mo Chiaróg

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Donnagáin, Tadhg}}
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Foilsitheoirí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as an Spidéal]]
[[Catagóir:Tadhg Mac Dhonnagáin]]</text>
      <sha1>mkykfkaw2bfxg79c44opim1fmsnrfa0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lá Bloom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17407</id>
    <revision>
      <id>1308902</id>
      <parentid>1129332</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán curtha leis agus mionathruithe</comment>
      <origin>1308902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="bw25nbazn4x3gs4os9h96vf20xcbcg8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ócáid cheiliúrtha chultúrtha bhliantúil ar [[16 Meitheamh]] is ea '''Lá Bloom''' (nó '''Lá Fhéile Bloom''', '''Lá 'le Bloom''', '''Lá Blúm''' scaití) (''Bloomsday'' as [[Béarla]]). Déantar ceiliúradh agus athachtú ar an lá seo ar na heachtraí a thiteann amach san úrscéal [[Ulysses]] le [[James Joyce]], ar [[16 Meitheamh]] [[1904]]. Is i m[[Baile Átha Cliath]] is mó a bhíonn na himeachtaí seo ar siúl, os rud é gur ansin atá an t-úrscéal suite. Tógadh ainm na hócáide ó shloinne phríomhcharachtar an úrscéil, [[Leopold Bloom]]. Bíonn leithéidí bricfeastaí, siúlóidí, léamhanna den leabhar is cuir i láthair dhrámatúla ar siúl.

== Féach freisin ==
* ''[[Ulysses]]''
* [[Lá i gCathú]]

== Naisc sheachtracha ==
{{Catcómhaoin|Bloomsday|Lá Bloom}}
* [http://www.jamesjoyce.ie/ Suíomh gréasáin Ionad James Joyce]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol-ie}}

{{DEFAULTSORT:La Bloom}}
[[Catagóir:Féilte Éireannacha]]
[[Catagóir:James Joyce]]</text>
      <sha1>bw25nbazn4x3gs4os9h96vf20xcbcg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Bowie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18551</id>
    <revision>
      <id>1308756</id>
      <parentid>1291668</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8805" sha1="2b34ual828or9ci1xcgsed0a33c0yu4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Amhránaí]], [[cumadóir]] amhrán, [[aisteoir]] agus léiritheoir feidhmiúcháin [[Sasana]]ch ab ea '''David Bowie''' ([[8 Eanáir]] [[1947]] -[[2016|10 Eanáir 2016]]). Is mórphearsa chultúir é i gcónaí. É féin a athchruthú de shíor, ba é sin misean is stampa David Bowie.&lt;ref&gt;[https://www.meetup.com/ja-JP/Duirt-Laoghaire/events/234833673/ Ar aistear chun na réaltaí: Liam Ó Maonlaí ag canadh an ceol David Bowie]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 21 D.F. 2016&lt;/ref&gt;  

Bhí tionchar mór ag a cheol agus ealaín stáitse ar an [[rac-cheol]] i rith na [[1970idí]] agus ó shin. Cuimhneofar go speisialta air i mbun cantaireachta ar &quot;''Let's Dance''&quot;, &quot;''Heroes''&quot; agus &quot;''Under Pressure''&quot;, amhráin a chum sé féin,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Omós á léiriú do David Bowie atá básaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0111/759152-omos-a-leiriu-do-david-bowie-ata-basaithe/|date=2016-01-11|language=ga|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;  chomh maith le ''Starman'', ''Modern Love'', ''Rebel'', agus ''Life on Mars''. 
[[Íomhá:Bowie 1983 serious moonlight.jpg|clé|mion|1983: Camchuairt Serious Moonlight ]]
[[Íomhá:David Bowie 1997.jpg|clé|mion|Féile Ruisrock, [[Túrcú|Turku]], [[An Fhionlainn|an Fhionnlainn]] 1997]]

==Ceol==
* Dúradh faoi stíl luath cheoil David Bowie gur Rac Forásach nó Rac Péacach a bhí ann. De réir mar a athraíodh a stíl cheoil luadh a cheol i seánraí mar Nuathonn, Roc Ailtéarnach agus fiú Leictreonaice. Tá sin an-tábhachtach mar go léiríonn sé an dóigh a dtagann athrú gasta ar an cheol de bharr gnéithe teicneolaíochta, sóisialta agus cultúrtha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/Comhaid%20F%C3%ADric%C3%AD/2020/Comhaid%20F%C3%ADric%C3%AD%20-%20Ceol%20Pobail%201980%20-%20Am%20i%20La%CC%81thair.pdf|teideal=COMHAD FÍRICÍ: CEOL GCSE|údar=ccea.org.uk|dáta=|dátarochtana=2021|archivedate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112084441/https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/Comhaid%20F%C3%ADric%C3%AD/2020/Comhaid%20F%C3%ADric%C3%AD%20-%20Ceol%20Pobail%201980%20-%20Am%20i%20La%CC%81thair.pdf}}&lt;/ref&gt;
Bhí ''Space Oddity'' a chéad singil a chuaigh isteach sna cairteanna, eisithe ar [[11 Iúil]] [[1969]].
* I measc na bpearsan stáitse a chruthaigh sé bhí Ziggy Stardust agus Aladdin Sane.
* Chuimsigh a chuid stíleanna ceoil sól plaisteach na Young Americans; ceol draíochta na n-uirlisí ag Low; pop glan Let's Dance.
* Bhí léim sa dorchadas leis an albam deireanach dá chuid, Blackstar.  Chuir sé an albam amach ar [[2016|7 Eanáir 2016]], cúpla lá roimh a bhás.

==Gnó==
I rith a [[saol|shaol]], dhíol Bowie tuairim is 140 milliún ceirníní ar fud [an domhan|an domhain]]. Mar shampla, sa [[Ríocht Aontaithe]], bhronnadh naoi ndeimhniú platanam ar a chuid albaim (agus haon-déan ór). Chuaigh sé isteach sa [[Rock and Roll Hall of Fame]] i [[1996]].

==Saol==
[[Íomhá:Heathen Tour Bowie and Sterling Campbell.jpg|clé|mion|David Bowie, Féile Area2, Camchuairt Heathen, San Francisco, 2010]]
Ainm stáitse ab ea David Bowie agus rugadh é faoin ainm '''David Robert Jones'''. Rugadh Bowie sa bhliain [[1947]] i nDeisceart Londain ([[Brixton]]). 

In Brixton, ar an taobh ó dheas de Londain, a rugadh David Robert Jones i 1947. D'fhás a shuim i gceol agus é mar pháiste. Bhunaigh sé a chéad bhanna ceoil nuair nach raibh sé ach cúig bliana déag.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20160112mean.pdf|teideal=David Bowie|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=|dátarochtana=2021|archivedate=2021-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112084831/http://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20160112mean.pdf}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Statue of David Bowie (geograph 5942789).jpg|clé|mion|Dealbh in Aylesbury]]
Rinne sé staidéar ar [[ealaín]].  Thosaigh sé ag obair mar cheoltóir i [[1963]]. D’athraigh sé a ainm ina dhiaidh sin go David Bowie agus bhain sé amach uimhir a haon sna cairteacha sa mBreatain i 1969 le Space Oddity. As sin chruthaigh sé Ziggy Stardust, stíl éagsúil shainiúil ag baint lena chuid ceoil i gcónaí agus tionchar dá réir aige ar cheoltóirí eile.

Tháinig deireadh lena thréimhse ar an bhóthar i ndiaidh na camchuairte &quot;''A Reality Tour''&quot;, sa bhliain 2003, cé gur lean sé leis ag cumadh ceoil go deireadh a shaoil; a tháinig inné, 10 Eanáir, in aois 69.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/nuair-a-labhair-bowie-i-ngaeilge/|teideal=Nuair a labhair Bowie i nGaeilge Slán le sárlaoch ceoil ár linne|údar=Tomaí Ó Conghaile|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-01-11}}&lt;/ref&gt;

Seoladh ''Blackstar'', an 25ú albam stiúideo leis ar 8 Eanáir 2016. Agus fuair Bowie bás de bharr [[ailse]] ar an 10ú Eanáir 2016.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35278872|teideal=David Bowie dies of cancer aged 69|dáta=2016-01-11|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2021-01-11}}&lt;/ref&gt;

== In Éirinn agus as Gaeilge ==
Ó 1987, nuair a sheinn Bowie a chéad ghig i m[[Baile Shláine]], [[Co. na Mí]], ba mhinic é ar ais in Éirinn ag seinm i mBÁC, agus fiú i m[[Béal Feirste]] in 1995, nuair gur bheag ceoltóir mór le rá a bhí sásta seinm ar an taobh ó thuaidh den teorainn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

In 2003, nuair a sheinn Bowie in Éirinn den uair dheireanach, sa Phoint i mBÁC, cuimhneofar ar na focail “Tiocfaidh ár lá” a scread sé amach ag deireadh an amhráin ‘Rebel Rebel’.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A Reality Tour (album)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Reality_Tour_(album)&amp;oldid=989931869|journal=Wikipedia|date=2020-11-21|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Bhí leaganacha Gaeilge de mhóramhráin David Bowie le cloisteáil ag ceolchoirm  i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bowie-an-realtnach-chugainn-as-gaeilge/|teideal=Bowie an ‘Réaltnach’ chugainn as Gaeilge|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-01-11}}&lt;/ref&gt; IMRAM a bhí i mbun ‘Réaltneach: Tionscadal David Bowie’ a cuireadh ar stáitse in Amharclann an Pavilion i nDún Laoghaire. An file Gabriel Rosenstock a d’aistrigh amhráin Bowie go Gaeilge agus Liam Ó Maonlaí, Hilary Bow agus The Brad Pitt Light Orchestra a chuir na leaganacha nua i láthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seo-e-ground-control-chuig-major-tom-blaiseadh-de-lirici-david-bowie-as-gaeilge/|teideal=‘Seo é Ground Control chuig Major Tom…’ – blaiseadh de liricí David Bowie as Gaeilge!|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-01-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mionleirmheas-ag-cur-gaeilge-ar-david-bowie/|teideal=MIONLÉIRMHEAS: Ag cur Gaeilge ar David Bowie…|údar=Gabriel Rosenstock|dáta=2023-06-12|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-12}}&lt;/ref&gt;

== Dioscliosta ==
* ''David Bowie'' (1967)
* ''Space Oddity'' (1969)
* ''The Man Who Sold the World'' (1970)
* ''Hunky Dory'' (1971)
* ''The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars'' (1972)
* ''Aladdin Sane'' (1973)
* ''Pin Ups'' (1973)
* ''Diamond Dogs'' (1974)
* ''Young Americans'' (1975)
* ''Station to Station'' (1976)
* ''Low'' (1977)
* ''&quot;Heroes&quot;'' (1977)
* ''Lodger'' (1979)
* ''Scary Monsters (and Super Creeps)'' (1980)
* ''Let's Dance'' (1983)
* ''Tonight'' (1984)
* ''Never Let Me Down'' (1987)
* ''Black Tie White Noise'' (1993)
* ''The Buddha of Suburbia'' (1993)
* ''Outside'' (1995)
* ''Earthling'' (1997)
* ''Hours'' (1999)
* ''Heathen'' (2002)
* ''Reality'' (2003)
* ''The Next Day'' (2013)&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35278872&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* ''Blackstar'' (2016)

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.davidbowie.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil David Bowie]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síolta ceol}}
{{Síol-en}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Bowie, David}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]]
[[Catagóir:Básanna in 2016]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe Béarla]]
[[Catagóir:Amhránaithe Fraincise]]
[[Catagóir:Amhránaithe Gearmáinise]]
[[Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]]
[[Catagóir:Básanna de bharr ailse]]
[[Catagóir:Cumadóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Daonchairde]]
[[Catagóir:Fir déghnéasacha]]
[[Catagóir:Giotáraithe Sasanacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí]]
[[Catagóir:Mímeadóirí]]
[[Catagóir:Popcheoltóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Rac-cheoltóirí]]</text>
      <sha1>2b34ual828or9ci1xcgsed0a33c0yu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michelangelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19738</id>
    <revision>
      <id>1308805</id>
      <parentid>1177127</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Michelangelo inniu */Typo</comment>
      <origin>1308805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11484" sha1="8240w50bsvmhqfvjk8nbnm1bs4nd2s2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Bhí '''Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni,''' giorraithe  '''Michelangelo''' ([[6 Márta]], [[1475]] – [[18 Feabhra]], [[1564]]), ar [[Duine|dhuine]] de na h[[ealaín|ealaíontóirí]] ba mhó agus ba thábhachtaí [[Athbheochan|san Athbheochan]] (nó an [[Renaissance]]). [[Péintéireacht|Péintéir]], [[dealbhóir]], [[Ailtireacht|ailtire]], [[file]] agus [[innealtóir]] [[an Iodáil|Iodálach]] a bhí ann, sár-[[ealaíontóir]] ildánach a dtugtaí ''Il Divino'' (&quot;an Duine [[Dia]]ga&quot;) air.[[Íomhá:Wikipedia Michelangelo.JPG|clé|mion|
La Creazione di Adamo, [[Séipéal Sistíneach|Séipéil Shistínigh]]
]]
== Óige ==
[[File:Michelangelo_Buonarroti_-_Jugement_dernier.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Michelangelo_Buonarroti_-_Jugement_dernier.jpg|clé|mion|''[[An Breithiúnas Deireanach (Michelangelo)|An Breithiúnas Deireanach]]'', [[Séipéal Sistíneach]]ː  1536 - 1541;  Clement VII- Paul III ]]Rugadh Michelangelo di Lodovicio Buonaroti Simoni ar [[6 Márta]] [[1475]] in Caprese sa [[An Tuscáin|Tuscáin]]. Ba bhaincéirí iad muintir Michelangelo, ach bhí ag teip ar a athair Lodovicio a ghnóthaí a riaradh le héifeacht, agus b'éigean dó postanna a fháil anois agus arís i seirbhís an stáit.  

Nuair a rugadh Michelangelo, bhí a athair ina Riarthóir [[Dlí]]thiúl i m[[baile]] beag Caprese agus ina Riarthóir Áitiúil in Chiusi. Ba í Francesca di Nieri del Miniato di Siena máthair Michelangelo. Chreid muintir Buonarroti gur de shliocht na Cuntaoise Mathilde de Canossa iad, cé nach féidir é sin a chruthú. 

==== Flórans, 1476 - 1492 ====
[[File:Leda_and_the_Swan,_After_Michelangelo.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Leda_and_the_Swan,_After_Michelangelo.jpg|mion|''Leda e il cigno'', cóip,  National Gallery   Londain, i ndiaidh 1530̹̟|clé]]Cúpla mí tar éis bhreith Michelangelo, d'aistrigh a mhuintir ar ais go [[Flórans]], áit ar tógadh é. Thagadh trealláin [[Tinneas|tinnis]] ar a [[Máthair|mháthair]] agus é seacht mbliana d'aois, rud a d'fhág go raibh sé in aon [[teach]] le saor cloiche agus a bhean i mbaile Settignano, áit a raibh [[cairéal]] [[marmar|marmair]] ag a athair.  

Agus Michelangelo ina [[buachaill]] óg, chuir a athair  é chun an [[Daonnachas|daonnachaí]] Francesco da Urbino in Flórans, Ach is beag suim a bhí aige sa staidéar. B’fhearr leis pictiúir a chóipeáil i dteampaill agus a bheith i gcuideachta ealaíontóirí eile. [[File:'David'_by_Michelangelo_JBU0001.JPG|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:'David'_by_Michelangelo_JBU0001.JPG|clé|mion|Il David, 1501-1504, Galleria dell'Accademia (Florence)]]In aois a thrí bliana déag, ghlac Domenico Ghirlandaio leis mar phrintíseach é. Nuair a bhí Michelangelo ceithre bliana déag d'aois, b'éigean do Ghirlandaio é a íoc, rud fíorannamh ag an am.  

Nuair a d’iarr rialtóir Flórans, Lorenzo de Medici, ar Ghirlandaio sa bhliain 1492 an bheirt ealaíontóirí ab fhearr a bhí aige a chur chuige, roghnaigh Ghirlandaio Michelangelo agus Francesco Granacci. 
Idir na blianta 1490 agus 1492, bhí Michelangelo ag déanamh staidéir in [[Acadamh]] an Daonnachais, foras a bhunaigh muintir Medici faoi anáil an Nua-[[Platón|Phlatón]]achais. Rinne Michelangelo staidéar ar dhealbhóireacht faoi stiúradh Bertoldo di Giovanni. Chuaigh [[Fealsúnacht|fealsúnaí]] agus [[scríbhneoir]]í ar nós Marsilio Ficino, Pico della Mirandola agus Angelo Poliziano i gcion go mór ar a aigne agus ar a ealaíon san Acadamh.  

Leis an tréimhse seo a bhaineann na dealbha &quot;[[An Mhaighdean|Maighdean]] na gCéimeanna&quot; (1490-1492) agus &quot;Cath na g[[Ceinteár]]&quot; (1491-1492). 

== I mBuaic a Réime ==
[[Íomhá:Firenze - Florence - Piazza della Signoria - Entrance to Palazzo Vecchio - View NW on Michelangelo's David 1504 (Copy 1873) &amp; Woman Torso.jpg|mion|Il David (cóip), dul isteach, Palazzo Vecchio,  Piazza della Signoria |clé]]
Tháinig cor eile i [[saol]] Michelangelo de bharr [[bás|bhás]] Lorenzo ar [[8 Aibreán]] [[1492]]. D’fhág sé pálás na Medici agus rinne cónaí i dteach a athar, áit a ndearna sé cros adhmaid (1493) a thug sé d'Eaglais Santo Spirito i bhFlórans. Lig seo dó staidéar a dhéanamh ar an anatamaíocht in ospidéal na hEaglaise. 

Idir na blianta 1493 agus 1494 cheannaigh sé bloc marmair ollmhór agus rinne dealbh d'Earcail, saothar a cuireadh chun na Fraince agus a chuaigh ar seachrán timpeall na bliana 1700. 
Ar 20 Eanáir 1494, tar éis plúchadh mór sneachta, d'iarr Piero de Medici, oidhre Lorenzo, air dealbh shneachta a dhéanamh, rud a thug Michelangelo ar ais chun Pálás na Medici.[[Íomhá:Michelangelo Sistine Chapel ceiling - Naason restored.jpg|mion|
[[díon]] [[Séipéal Sistíneach|an tSéipéil Shistínigh]] 
|clé]]

==== Bologna, Veinéis, Flórans, Róimh, 1492–1499 ====
Nuair a díbríodh na Medici as Flórans, d’aistrigh Michelangelo go [[Bologna]]. D’fhill sé, ach theip air aon obair a fháil ón [[rialtas]]. Rinne sé ‘’Cupid ina [[Codladh|Chodladh]]’’ ar mhúnla saothar [[Clasaicigh|clasaiceach]] agus dhíol leis an g[[Cairdinéal]] Raffaele Riario é. Nuair a fuair Riario amach nár shaothar de chuid na seanreachta é, tháinig an oiread sin ionaidh air gur iarr sé ar an ealaíontóir óg [[Dealbhóireacht|dealbh]] Bhacas a dhéanamh dó. Ach nuair a chonaic sé an saothar, dhiúltaigh sé dó, agus b’éigean do Michelangelo é a dhíol leis an mbaincéar Jacopo Galli i gcomhair a [[Gairdín|ghairdín]]. 

Sa bhliain 1497 iarraidh ar Michelangelo ''Pietà'' a dhéanamh, rud a thosaigh sé an bhliain dár gcionn.[[Íomhá:Michelangelo's Pietà Saint Peter's Basilica Vatican City.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Michelangelo's%20Piet%C3%A0%20Saint%20Peter's%20Basilica%20Vatican%20City.jpg|clé|mion|Pietà, 1494–1527, [[Baisleac Pheadair]], Vatacáin]]
== Oibreacha eile ==

==== Flórans, 1499–1505 ====
[[Íomhá:Piazza del Campidoglio 2015.jpg|clé|mion|[[Piazza del Campidoglio]]]]
Nuair a d’fhill Michelangelo ar Fhlórans idir na blianta 1499 agus 1501, iarradh air dealbh Dháibhí a dhéanamh mar chomhartha ar shaoirse na [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]]. Bhí sé seo ar na saothair ab fhearr dá chuid, agus chuir sé bailchríoch air sa bhliain 1504. D'eascair sé as píosa ollmhór [[marmar|marmair]] ó chairéal Charrara, agus cuireadh é in airde os comhair an an tSean-Pháláis (Palazzo Vecchio) sa Piazza della Signoria.
'''Róimh, 1505-1564'''

D’fhill Michelangelo ar [[an Róimh]] sa bhliain 1505. Idir na blianta 1508 agus 1512 dhathaigh sé [[díon]] [[Séipéal Sistíneach|an tSéipéil Shistínigh]] don Phápa Clement VII. Ar dtús ní raibh le bheith ann ach an Dá Aspal Déag, ach de réir a chéile chum sé fíoracha eile a bhain le Cruthú agus le Deireadh [[an Domhan|an Domhain]]. Chuir an obair olc ar Michelangelo mar shíl sé nach raibh ann ach baois a bhí bunaithe ar uabhar agus ar fhéinghlóir an Phápa (Julius II), ach maireann sé inniu mar cheann de na seoda is loinnrí den Athbheochain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-cuairt-ghairid-ar-an-roimh.aspx|teideal=Cuairt Ghairid ar an Róimh|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2010|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt; 

Idir na blianta 1532 agus 1541 chum sé an Breithiúnas Deireanach, ach chuir roinnt fíoracha lomnochta fearg ar dhaoine éigin, an Cairdinéal Carafa agus an Moinsíneoir Sernini go háirithe, agus rinne siad [[Gearánaí|gearán]]. Mar dhíoltas, rinne Michelangelo [[íomhá]] de Charafa mar [[anam]] damnaithe.
[[Íomhá:Michelangelo portrait.JPG|clé|mion|Michelangelo sa bhliain 1535 le Marcello Venusti]]
Ba Michelangelo a dhear an [[Piazza del Campidoglio]] agus an phábháil cháiliúil  atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Piazza del Campidoglio|url=https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Piazza_del_Campidoglio&amp;oldid=119952742|journal=Wikipedia|date=2021-04-15|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-ceadaoin-a-eiseofar-bonn-comortha-1916-ach-ceard-a-bhi-ar-bhoinn-chomortha-na-heireann-idir-1928-agus-2016/|teideal=Dé Céadaoin a eiseofar bonn comórtha 1916, ach céard a bhí ar bhoinn chomórtha na hÉireann idir 1928 agus 2016?|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

Ba é saothar mór deireanach Michelangelo [[Baisleac Pheadair]] sa bhliain 1546 (cé nach eisean a thosaigh é). 

Fuair Michelangelo [[bás]] sa bhliain 1564 sula raibh an obair dheireanach seo críochnaithe.

== Pearsantacht ==
Duine cantalach, ardaidhmeach, ciotach a bhí ann, de réir dealraimh, a spreag idir urraim agus eagla i lucht a chomhaimsire. Dúirt an [[staraí]] ealaíne, Vasari, sa 16ú aois gur ‘il divino’ a bhí ann, cruthaithe ag Dia mar bharrshamhail den duine mar ba cheart don duine a bheith in achan bhealach idir filíocht, ealaín agus áilleacht [[Corp an duine|cholainne]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-aisling-michelanglo.aspx|teideal=Aisling Michelanglo|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2010|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1532 thit Michelangelo, a bhí 57 mbliana d’aois ag an am, i ngrá go trom le fear uasal óg darb ainm Tommaso de Cavalieri nach raibh 20 bliain d’aois. Is cinnte go raibh grá ag Michelangelo do Tommasso ach is grá geanmaí, aontumha a bhí ann. Scríobh sé chuige bliain i ndiaidh dó bualadh leis le rá ‘a fhad a mhairfeas an chuimhne atá agam ort, ní mhothóidh mé aon tuirse ná eagla roimh an bhás’ agus go raibh sé ina phríosúnach ag an ‘cavalieri armtha’.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.abhus.com Acmhainn Náisiúnta Ealaíne]
[[Íomhá:Portrait of Michelangelo PK-P-126.897, PK-P-120.877.tiff|mion|Michelangelo le Bertrand, Noël François (1784)]]

== Michelangelo inniu ==
* an Uffizi&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.uffizi.it/en/the-uffizi|teideal=The Uffizi {{!}} Uffizi Galleries|language=en|work=www.uffizi.it|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;, Flórans, ceann de na dánlanna is tábhachtaí agus is mó cáil ar domhan. Is ann atá saothair ealaíne le Michelangelo i measc an iliomad eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/agus-an-ciunas-i-reim-an-bhfuil-tada-foghlamtha-againn-faoin-turasoireacht/|teideal=Agus an ciúnas i réim, an bhfuil tada foghlamtha againn faoin turasóireacht?|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;
*2004: Chothaigh an cinneadh a rinneadh dealbh Michelangelo, Daithí, a ghlanadh díospóireacht theasaí go hidirnáisiúnta agus bhí go leor daoine den tuairim nár cheart dul in aice le saothar ealaíne chomh luachmhar.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-glanadh-dhaithi-ina-abhar-mor-conspoide.aspx|teideal=Glanadh Dháithí ina ábhar mór conspóide|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[An Breithiúnas Deireanach (Michelangelo)|An Breithiúnas Deireanach]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Michelangelo}}
[[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Dealbhóirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Ailtirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Filí Iodálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1475]]
[[Catagóir:Básanna i 1564]]
[[Catagóir:Daoine LADT]]
[[Catagóir:Michelangelo (ealaíontóir)]]</text>
      <sha1>8240w50bsvmhqfvjk8nbnm1bs4nd2s2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308806</id>
      <parentid>1308805</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11480" sha1="briuypl74p3leeytczyigmva6i54cw7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Bhí '''Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni,''' giorraithe  '''Michelangelo''' ([[6 Márta]], [[1475]] – [[18 Feabhra]], [[1564]]), ar [[Duine|dhuine]] de na h[[ealaín|ealaíontóirí]] ba mhó agus ba thábhachtaí [[Athbheochan|san Athbheochan]] (nó an [[Renaissance]]). [[Péintéireacht|Péintéir]], [[dealbhóir]], [[Ailtireacht|ailtire]], [[file]] agus [[innealtóir]] [[an Iodáil|Iodálach]] a bhí ann, sár-[[ealaíontóir]] ildánach a dtugtaí ''Il Divino'' (&quot;an Duine [[Dia]]ga&quot;) air.[[Íomhá:Wikipedia Michelangelo.JPG|clé|mion|
La Creazione di Adamo, [[Séipéal Sistíneach|Séipéil Shistínigh]]
]]

== Óige ==
[[File:Michelangelo_Buonarroti_-_Jugement_dernier.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Michelangelo_Buonarroti_-_Jugement_dernier.jpg|clé|mion|''[[An Breithiúnas Deireanach (Michelangelo)|An Breithiúnas Deireanach]]'', [[Séipéal Sistíneach]]: 1536 - 1541; Clement VII- Paul III]]Rugadh Michelangelo di Lodovicio Buonaroti Simoni ar [[6 Márta]] [[1475]] in Caprese sa [[An Tuscáin|Tuscáin]]. Ba bhaincéirí iad muintir Michelangelo, ach bhí ag teip ar a athair Lodovicio a ghnóthaí a riaradh le héifeacht, agus b'éigean dó postanna a fháil anois agus arís i seirbhís an stáit.  

Nuair a rugadh Michelangelo, bhí a athair ina Riarthóir [[Dlí]]thiúl i m[[baile]] beag Caprese agus ina Riarthóir Áitiúil in Chiusi. Ba í Francesca di Nieri del Miniato di Siena máthair Michelangelo. Chreid muintir Buonarroti gur de shliocht na Cuntaoise Mathilde de Canossa iad, cé nach féidir é sin a chruthú. 

==== Flórans, 1476 - 1492 ====
[[File:Leda_and_the_Swan,_After_Michelangelo.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Leda_and_the_Swan,_After_Michelangelo.jpg|mion|''Leda e il cigno'', cóip, National Gallery   Londain, i ndiaidh 1530̹̟|clé]]Cúpla mí tar éis bhreith Michelangelo, d'aistrigh a mhuintir ar ais go [[Flórans]], áit ar tógadh é. Thagadh trealláin [[Tinneas|tinnis]] ar a [[Máthair|mháthair]] agus é seacht mbliana d'aois, rud a d'fhág go raibh sé in aon [[teach]] le saor cloiche agus a bhean i mbaile Settignano, áit a raibh [[cairéal]] [[marmar|marmair]] ag a athair.  

Agus Michelangelo ina [[buachaill]] óg, chuir a athair  é chun an [[Daonnachas|daonnachaí]] Francesco da Urbino in Flórans, Ach is beag suim a bhí aige sa staidéar. B’fhearr leis pictiúir a chóipeáil i dteampaill agus a bheith i gcuideachta ealaíontóirí eile. [[File:'David'_by_Michelangelo_JBU0001.JPG|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:'David'_by_Michelangelo_JBU0001.JPG|clé|mion|Il David, 1501-1504, Galleria dell'Accademia (Florence)]]In aois a thrí bliana déag, ghlac Domenico Ghirlandaio leis mar phrintíseach é. Nuair a bhí Michelangelo ceithre bliana déag d'aois, b'éigean do Ghirlandaio é a íoc, rud fíorannamh ag an am.  

Nuair a d’iarr rialtóir Flórans, Lorenzo de Medici, ar Ghirlandaio sa bhliain 1492 an bheirt ealaíontóirí ab fhearr a bhí aige a chur chuige, roghnaigh Ghirlandaio Michelangelo agus Francesco Granacci. 
Idir na blianta 1490 agus 1492, bhí Michelangelo ag déanamh staidéir in [[Acadamh]] an Daonnachais, foras a bhunaigh muintir Medici faoi anáil an Nua-[[Platón|Phlatón]]achais. Rinne Michelangelo staidéar ar dhealbhóireacht faoi stiúradh Bertoldo di Giovanni. Chuaigh [[Fealsúnacht|fealsúnaí]] agus [[scríbhneoir]]í ar nós Marsilio Ficino, Pico della Mirandola agus Angelo Poliziano i gcion go mór ar a aigne agus ar a ealaíon san Acadamh.  

Leis an tréimhse seo a bhaineann na dealbha &quot;[[An Mhaighdean|Maighdean]] na gCéimeanna&quot; (1490-1492) agus &quot;Cath na g[[Ceinteár]]&quot; (1491-1492). 

== I mBuaic a Réime ==
[[Íomhá:Firenze - Florence - Piazza della Signoria - Entrance to Palazzo Vecchio - View NW on Michelangelo's David 1504 (Copy 1873) &amp; Woman Torso.jpg|mion|Il David (cóip), dul isteach, Palazzo Vecchio,  Piazza della Signoria |clé]]
Tháinig cor eile i [[saol]] Michelangelo de bharr [[bás|bhás]] Lorenzo ar [[8 Aibreán]] [[1492]]. D’fhág sé pálás na Medici agus rinne cónaí i dteach a athar, áit a ndearna sé cros adhmaid (1493) a thug sé d'Eaglais Santo Spirito i bhFlórans. Lig seo dó staidéar a dhéanamh ar an anatamaíocht in ospidéal na hEaglaise. 

Idir na blianta 1493 agus 1494 cheannaigh sé bloc marmair ollmhór agus rinne dealbh d'Earcail, saothar a cuireadh chun na Fraince agus a chuaigh ar seachrán timpeall na bliana 1700. 
Ar 20 Eanáir 1494, tar éis plúchadh mór sneachta, d'iarr Piero de Medici, oidhre Lorenzo, air dealbh shneachta a dhéanamh, rud a thug Michelangelo ar ais chun Pálás na Medici.[[Íomhá:Michelangelo Sistine Chapel ceiling - Naason restored.jpg|mion|
[[díon]] [[Séipéal Sistíneach|an tSéipéil Shistínigh]] 
|clé]]

==== Bologna, Veinéis, Flórans, Róimh, 1492–1499 ====
Nuair a díbríodh na Medici as Flórans, d’aistrigh Michelangelo go [[Bologna]]. D’fhill sé, ach theip air aon obair a fháil ón [[rialtas]]. Rinne sé ‘’Cupid ina [[Codladh|Chodladh]]’’ ar mhúnla saothar [[Clasaicigh|clasaiceach]] agus dhíol leis an g[[Cairdinéal]] Raffaele Riario é. Nuair a fuair Riario amach nár shaothar de chuid na seanreachta é, tháinig an oiread sin ionaidh air gur iarr sé ar an ealaíontóir óg [[Dealbhóireacht|dealbh]] Bhacas a dhéanamh dó. Ach nuair a chonaic sé an saothar, dhiúltaigh sé dó, agus b’éigean do Michelangelo é a dhíol leis an mbaincéar Jacopo Galli i gcomhair a [[Gairdín|ghairdín]]. 

Sa bhliain 1497 iarraidh ar Michelangelo ''Pietà'' a dhéanamh, rud a thosaigh sé an bhliain dár gcionn.[[Íomhá:Michelangelo's Pietà Saint Peter's Basilica Vatican City.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Michelangelo's%20Piet%C3%A0%20Saint%20Peter's%20Basilica%20Vatican%20City.jpg|clé|mion|Pietà, 1494–1527, [[Baisleac Pheadair]], Vatacáin]]

== Oibreacha eile ==

==== Flórans, 1499–1505 ====
[[Íomhá:Piazza del Campidoglio 2015.jpg|clé|mion|[[Piazza del Campidoglio]]]]
Nuair a d’fhill Michelangelo ar Fhlórans idir na blianta 1499 agus 1501, iarradh air dealbh Dháibhí a dhéanamh mar chomhartha ar shaoirse na [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]]. Bhí sé seo ar na saothair ab fhearr dá chuid, agus chuir sé bailchríoch air sa bhliain 1504. D'eascair sé as píosa ollmhór [[marmar|marmair]] ó chairéal Charrara, agus cuireadh é in airde os comhair an an tSean-Pháláis (Palazzo Vecchio) sa Piazza della Signoria.
'''Róimh, 1505-1564'''

D’fhill Michelangelo ar [[an Róimh]] sa bhliain 1505. Idir na blianta 1508 agus 1512 dhathaigh sé [[díon]] [[Séipéal Sistíneach|an tSéipéil Shistínigh]] don Phápa Clement VII. Ar dtús ní raibh le bheith ann ach an Dá Aspal Déag, ach de réir a chéile chum sé fíoracha eile a bhain le Cruthú agus le Deireadh [[an Domhan|an Domhain]]. Chuir an obair olc ar Michelangelo mar shíl sé nach raibh ann ach baois a bhí bunaithe ar uabhar agus ar fhéinghlóir an Phápa (Julius II), ach maireann sé inniu mar cheann de na seoda is loinnrí den Athbheochain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-cuairt-ghairid-ar-an-roimh.aspx|teideal=Cuairt Ghairid ar an Róimh|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2010|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt; 

Idir na blianta 1532 agus 1541 chum sé an Breithiúnas Deireanach, ach chuir roinnt fíoracha lomnochta fearg ar dhaoine éigin, an Cairdinéal Carafa agus an Moinsíneoir Sernini go háirithe, agus rinne siad [[Gearánaí|gearán]]. Mar dhíoltas, rinne Michelangelo [[íomhá]] de Charafa mar [[anam]] damnaithe.
[[Íomhá:Michelangelo portrait.JPG|clé|mion|Michelangelo sa bhliain 1535 le Marcello Venusti]]
Ba Michelangelo a dhear an [[Piazza del Campidoglio]] agus an phábháil cháiliúil atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Piazza del Campidoglio|url=https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Piazza_del_Campidoglio&amp;oldid=119952742|journal=Wikipedia|date=2021-04-15|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-ceadaoin-a-eiseofar-bonn-comortha-1916-ach-ceard-a-bhi-ar-bhoinn-chomortha-na-heireann-idir-1928-agus-2016/|teideal=Dé Céadaoin a eiseofar bonn comórtha 1916, ach céard a bhí ar bhoinn chomórtha na hÉireann idir 1928 agus 2016?|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

Ba é saothar mór deireanach Michelangelo [[Baisleac Pheadair]] sa bhliain 1546 (cé nach eisean a thosaigh é). 

Fuair Michelangelo [[bás]] sa bhliain 1564 sula raibh an obair dheireanach seo críochnaithe.

== Pearsantacht ==
Duine cantalach, ardaidhmeach, ciotach a bhí ann, de réir dealraimh, a spreag idir urraim agus eagla i lucht a chomhaimsire. Dúirt an [[staraí]] ealaíne, Vasari, sa 16ú aois gur ‘il divino’ a bhí ann, cruthaithe ag Dia mar bharrshamhail den duine mar ba cheart don duine a bheith in achan bhealach idir filíocht, ealaín agus áilleacht [[Corp an duine|cholainne]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-aisling-michelanglo.aspx|teideal=Aisling Michelanglo|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2010|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1532 thit Michelangelo, a bhí 57 mbliana d’aois ag an am, i ngrá go trom le fear uasal óg darb ainm Tommaso de Cavalieri nach raibh 20 bliain d’aois. Is cinnte go raibh grá ag Michelangelo do Tommasso ach is grá geanmaí, aontumha a bhí ann. Scríobh sé chuige bliain i ndiaidh dó bualadh leis le rá ‘a fhad a mhairfeas an chuimhne atá agam ort, ní mhothóidh mé aon tuirse ná eagla roimh an bhás’ agus go raibh sé ina phríosúnach ag an ‘cavalieri armtha’.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.abhus.com Acmhainn Náisiúnta Ealaíne]
[[Íomhá:Portrait of Michelangelo PK-P-126.897, PK-P-120.877.tiff|mion|Michelangelo le Bertrand, Noël François (1784)]]

== Michelangelo inniu ==
* an Uffizi&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.uffizi.it/en/the-uffizi|teideal=The Uffizi {{!}} Uffizi Galleries|language=en|work=www.uffizi.it|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;, Flórans, ceann de na dánlanna is tábhachtaí agus is mó cáil ar domhan. Is ann atá saothair ealaíne le Michelangelo i measc an iliomad eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/agus-an-ciunas-i-reim-an-bhfuil-tada-foghlamtha-againn-faoin-turasoireacht/|teideal=Agus an ciúnas i réim, an bhfuil tada foghlamtha againn faoin turasóireacht?|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;
*2004: Chothaigh an cinneadh a rinneadh dealbh Michelangelo, Daithí, a ghlanadh díospóireacht theasaí go hidirnáisiúnta agus bhí go leor daoine den tuairim nár cheart dul in aice le saothar ealaíne chomh luachmhar.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-glanadh-dhaithi-ina-abhar-mor-conspoide.aspx|teideal=Glanadh Dháithí ina ábhar mór conspóide|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2004|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[An Breithiúnas Deireanach (Michelangelo)|An Breithiúnas Deireanach]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Michelangelo}}
[[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Dealbhóirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Ailtirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Filí Iodálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1475]]
[[Catagóir:Básanna i 1564]]
[[Catagóir:Daoine LADT]]
[[Catagóir:Michelangelo (ealaíontóir)]]</text>
      <sha1>briuypl74p3leeytczyigmva6i54cw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bliain bhisigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20103</id>
    <revision>
      <id>1308772</id>
      <parentid>1226329</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2272" sha1="af3bld295hyq7qh7mqktjqrhnr0k2t1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is éard is '''Bliain Bhisigh''' ann na [[bliain]] ina mbíonn [[lá]] sa bhreis sa bhliain. Bíonn 366 sa bhliain agus 29 i mí [[Feabhra]]. Tarlaíonn bliain bhisigh gach ceithre bliana.

== Féilire ==
[[Íomhá:Gregoriancalendarleap solstice.svg|clé|mion|177x177px|Is bliain bhisigh í bliain an chéid más féidir í a roinnt ar 400.]]
Bíonn 365 [[lá]] i mbliain de ghnáth, mar tógann sé an méid sin [[am]]a ar an domhan dul timpeall na [[An Ghrian|gréine]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-8-16.pdf|teideal=Eureka|údar=COGG.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}{{Dead link|date=Iúil 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ach ní théann an [[An Domhan|domhan]] timpeall na gréine i 365 lá go díreach. Dá bharr sin, cuirimid lá breise le bliain gach ceithre bliana – sin an rud is cúis le bliain bhisigh. 

Aon bhliain is féidir a roinnt ar a ceathair mar shampla, 2024, is blianta bisigh iad sin. Is bliain bhisigh í bliain an chéid más féidir í a roinnt ar 400.

=== Rím: ===
“30 [[lá]] a thugann siad leo [[An tSamhain|Samhain]], [[An tAibreán|Aibreán]] agus na [[An Meitheamh|Meithimh]] teo. 

Lá sa bhreis ag gach mí eile ach an [[Feabhra]] thiar ar deireadh. 

Gan aige ach ocht lá is fiche, Naoi lá is fiche i mbliain bhisigh.”
[[Íomhá:PostcardLeapYearMaidensAre1908.jpg|clé|mion|177x177px|1908: faigheann na mná a seans ar an 29 Feabhra]]

== Nósanna ==
Ceann de na nósanna traidisiúnta is mó cáil a bhain riamh le bliain bhisigh ná go bhféadfadh bean iarraidh ar fhear í a [[Pósadh|phósadh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-cuma-cathain-a-stopfar-an-ceili-muide-a-dheanfaidh-breithiunas-ar-na-rinceoiri-i-mbliain-bhisigh-2020/|teideal=Is cuma cathain a stopfar an céilí, muide a dhéanfaidh breithiúnas ar na rinceoirí i mbliain bhisigh 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-02-29}}&lt;/ref&gt; Ba mhinic an [[cleamhnas]] á dhéanamh i rith an [[Carghas|Charghais]] ainneoin rialacha [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglasta]] in aghaidh a leithéide.

== Féach freisin ==

* [[Féilire Ghréagóra]]  

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

[[Catagóir:Blianta| ]]
[[Catagóir:Aonaid ama]]</text>
      <sha1>af3bld295hyq7qh7mqktjqrhnr0k2t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RMS Titanic</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23259</id>
    <revision>
      <id>1308804</id>
      <parentid>1227800</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8367" sha1="accptqocuy1yym4qqzejrv68uuddju7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Soitheach}}

[[Long|Línéar]] paisinéirí a bhí sa '''Titanic''' a bádh san [[An tAigéan Atlantach|Atlantach Thuaidh]] ar 14/[[15 Aibreán]] [[1912]]. Bhuail an [[long]] ghaile [[cnoc oighir]] ar an [[14 Aibreán]] [[1912]] ar a céad aistear ó [[Southampton]] go [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], via [[Corcaigh]] ([[An Cóbh|Cobh]]) in [[Éire|Éirinn]]. Chuaigh sí go grinneall na [[farraige]].  

Ba línéar [[farraige]] móire de chuid an [[Comhlacht|chomhlachta]] White Star Line é an Titanic, a tógadh i m[[Béal Feirste]] i longchlós Harland &amp; Wolff don chomhlacht taistil White Star Line. Inniu tá an Titanic ar cheann de na longa is cáiliúla ar domhan.   

[[Íomhá:Titanic.jpg|clé|thumb|''Titanic'' ag na duganna i mí Aibreáin, 1912.]]

== Tógáil ==
[[Íomhá:Olympic rudder before launch.jpg|clé|mion|31 Bealtaine 1911: Lainseáladh an Olympic i longlann Harland agus Wolff i mBéal Feirste.]]

[[Íomhá:Edward J. Smith.jpg|mion|clé|Edward John Smith]]Thóg a long dhá bhliain lena tógáil i longchlós Harland &amp; Wolff, [[Béal Feirste]]. Nuair a cuireadh a Titanic chun [[farraige]], ba é an galtán ba mhó ar [[An Domhan|domhan]]. [[Íomhá:J. Bruce Ismay.jpeg|mion|clé|J. Bruce Ismay: tarcaisniú agus ar deoraíocht i [[Casla|gCasla]], [[Conamara|gConamara]]]]

== Turas ==
D’fhág an stíméar [[Southampton]] i [[Sasana]] ar a céad turas ar an 10ú Aibreán 1912. Bhí sí ag dul go Meiriceá agus [[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]. Ar an mbealach, stop sí i g[[Corcaigh]] ([[An Cóbh]] nó Queenstown ag an am) le níos mó daoine a thógáil.  

Nuair a d’fhág an Titanic Éire, bhí 2,228 duine ar bord aici, 1,316 paisinéir agus 885 de chriú.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-1-dinit-an-duine/comoradh-100-bliain-an-titanic/|teideal=Comoradh 100 bliain an Titanic {{!}} COGG|language=ga-GA|dátarochtana=2020-04-10|archivedate=2020-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815192415/https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-1-dinit-an-duine/comoradh-100-bliain-an-titanic/}}&lt;/ref&gt; Orthu sin bhí cuid de na daoine ba shaibhre ar domhan, Isidor Strauss ina measc, chomh maith le os cionn 1,000 [[Imirce (daonra)|eisimirceach]] as Éireann agus [[Críoch Lochlann]] a bhí ag dul go Meiriceá ar thóir saol níos fearr. Bhí an chuid is fearr de na [[Seomra leapa|seomaí leapa]] in uachtar na loinge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/24.An-Titanic-caora.pdf|teideal=Taisce Tuisceana|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923224803/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/24.An-Titanic-caora.pdf}}&lt;/ref&gt; Bhí go leor daoine bochta ann freisin agus bhí orthu fanacht in íochtar na loinge. 

Bhuail an Titanic [[cnoc oighir]] ar an [[14 Aibreán]] [[1912]]  ar 11:40 p.m. ([[am]] áitiúil)&lt;ref&gt;Aldridge, Rebecca (2008). The Sinking of the Titanic. New York: Infobase Publishing. ISBN 978-0-7910-9643-7.&lt;/ref&gt;. Rinneadh damáiste mór don long agus bhí sí ag ligean uisce ar bord go tapa. Ar an [[15 Aibreán]], timpeall 2:20 a.m., chuaigh an línéar go tóin poill.  

Cé go raibh gnéithe sábháilteachta d’ardchaighdeán ag an bhád, cosúil le rannóga uiscedhíonacha, ní raibh dóthain bád tarrthála uirthi don méid iomlán daoine a bhí ar bord. Ina theannta sin, bhí an aimsir préachta fuar ag an am. Cuireadh baill an criú agus cuid de na paisinéirí isteach ar na báid tharrthála. Fágadh 90% de na fir ón ísealaicme ar bord na loinge de bharr an prótacail go ligí [[Bean|mná]] agus [[Leanbh|leanaí]] isteach ar na mbáid tharrtháil ar dtús. Iad siúd a chuaigh san uisce, fuair siad [[bás]] ón bhfuacht de bharr [[Teocht|theocht]] íseal na farraige. 

Bádh 1,514 duine, idir phaisinéirí agus chriú agus tháinig 710 duine slán as.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Passengers of the RMS Titanic|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Passengers_of_the_RMS_Titanic&amp;oldid=949367383|journal=Wikipedia|date=2020-04-06|language=en}}&lt;/ref&gt; Phioc an RMS Carpathia (de chuid an Cunard Line chomh maith) suas an 710 duine a bhí ar na báid tarrthála. Ar an [[18 Aibreán]], shroich an Carpathia Nua-Eabhrac. 

Bhain an tubaiste croitheadh as daoine ar fud an domhain. Bhí fearg ar dhaoine mar gheall ar an méid daoine a fuair bás de bharr an easpa bád tarrthála agus reáchtáladh fiosrúcháin phoiblí sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] da thoradh sin.  

Tar éis na bhfiosrúchán tháinig feabhas mór ar shábháilteacht [[Farraige|mara]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tháinig an Coinbhinsiún Idirnáisiúnta um Shábháilteacht Anama ar Muir  i bhfeidhm sa bhliain 1914. Tá an coinbhinsiún seo fós ag rialú sábháilteacht mara.[[Íomhá:Launching the S. S. Titanic.jpg|clé|mion|31 Bealtaine 1911: Lainseáladh a Titanic i longlann Harland agus Wolff i mBéal Feirste.]]

== Paisinéirí agus criú ==
Bhí Edward John Smith ina chaptaen ar an [[long]]. Cailleadh sa tubaiste é.

Cáineadh go mór an bainisteoir a bhí i bhfeighil an White Star Line ag an am, J. Bruce Ismay de bharr gur fhág sé an long fad a bhí mná agus leanaí fós ar bord.  Chaith sé an chuid eile dá shaol sa bhaile i Costelloe Lodge, [[Casla]] i [[Conamara|gConamara]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.costelloelodge.com/|teideal=Connemara Luxury Rental five five star Costelloe Lodge Wild Atlantic Way|language=en-GB|work=Costelloe Lodge|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt;

Tá trí [[reilig]] Titanic i [[Halifax, Albain Nua|Halifax]], [[Ceanada]], reilig Fairview Lawn, reilig Baron de Hirsh agus reilig Mount Olivet, agus feictear sloinnte Gael go sonrach i measc na leac ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-failte-dheiridh-an-titanic.aspx|teideal=Fáilte Dheiridh an Titanic|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt; Is ann a cuireadh an líon is mó de [[Corp an duine|choirp]]. Tarrtháil na [[Corp an duine|gcorp]] a bhí mar phríomhchúram ag muintir Halifax, a chuir an fháilte dheireanach roimh phaisinéirí na loinge. Cuireadh cuid de na coirp san fharraige féin agus tógadh 209 corp go Halifax.

== Taiscéalaíocht ==
Tá an Titanic fágtha fós ar íochtar na farraige. [[Íomhá:RMS Titanic sea trials April 2, 1912.jpg|mion|2 Aibreán 1912|clé]]

Go gairid tar éis na tubaiste, thosaigh daoine ag smaoineamh ar raic an Titanic a aimsiú, agus fiú an long a ardú ó ghrinneall na farraige, ach níor aimsíodh an raic go dtí [[1985]], ag turas taiscéalaíochta comhpháirteach Meiriceánach-Fhrancach. D'aimsigh lucht [[taiscéalaíocht]]a a Titanic 73 bliain tar éis di dul go tóin poill 650 km amach ó chósta [[Talamh an Éisc|Thalamh an Éisc]].

I 1985 tógadh na mílte píosaí amach aisti le cur ar taispeáint in Iarsmalanna ar fud an domhain.

Coinnítear cuimhne Titanic beo trí leabhra, scannáin, taispeántais agus cuimhneacháin.

== Miotais ==
Tar éis an Titanic a bheith caillte, tháinig go leor [[miotas]] maidir léi chun cinn.

== Féach freisin ==
* [[Titanic (scannán 1997)]]
* An músaem [[Titanic Belfast]]ː&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tubaiste-eile-i-ndan-don-titanic.aspx|teideal=Tubaiste eile i nDán don Titanic?|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt;  téann go leor daoine go Béal Feirste le féachaint ar an áit ar tógadh í.
*[[Francis Browne]] - Sagart Íosánach agus an grianghrafadóir a thóg na grianghraif deireanacha ar bord na loinge, curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]]

* [[HMHS Britannic]]
* [[RMS Olympia]]

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:Olympic and Titanic Side Plan 1911.png|Plean
Íomhá:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|Longchlós
Íomhá:Titanic cafe parisien.jpg|Café
Íomhá:1st Class Verandah Café of the Olympic.jpg|Vearanda
Íomhá:Titanic iceberg.jpg|An cnoc oighir
&lt;/gallery&gt;

== Féach freisin ==
[[Íomhá:TitanicRoute.svg|mion|400x400px|Bealach]]

* [[Titanic Belfast]]

* [[Titanic (scannán 1997)|An Titanic]], scannán in 1997

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Titanic,RMS}}
[[Catagóir:Harland and Wolff]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:1912]]
[[Catagóir:Longa]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Longbhriseachta]]</text>
      <sha1>accptqocuy1yym4qqzejrv68uuddju7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308811</id>
      <parentid>1308804</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8365" sha1="oogbi41tjwxrdojjhhunag2onvz2cm9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Soitheach}}

[[Long|Línéar]] paisinéirí a bhí sa '''Titanic''' a bádh san [[An tAigéan Atlantach|Atlantach Thuaidh]] ar 14/[[15 Aibreán]] [[1912]]. Bhuail an [[long]] ghaile [[cnoc oighir]] ar an [[14 Aibreán]] [[1912]] ar a céad aistear ó [[Southampton]] go [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], via [[Corcaigh]] ([[An Cóbh|Cobh]]) in [[Éire|Éirinn]]. Chuaigh sí go grinneall na [[farraige]].  

Ba línéar [[farraige]] móire de chuid an [[Comhlacht|chomhlachta]] White Star Line é an Titanic, a tógadh i m[[Béal Feirste]] i longchlós Harland &amp; Wolff don chomhlacht taistil White Star Line. Inniu tá an Titanic ar cheann de na longa is cáiliúla ar domhan.   

[[Íomhá:Titanic.jpg|clé|thumb|''Titanic'' ag na duganna i mí Aibreáin, 1912.]]

== Tógáil ==
[[Íomhá:Olympic rudder before launch.jpg|clé|mion|31 Bealtaine 1911: Lainseáladh an Olympic i longlann Harland agus Wolff i mBéal Feirste.]]

[[Íomhá:Edward J. Smith.jpg|mion|clé|Edward John Smith]]Thóg a long dhá bhliain lena tógáil i longchlós Harland &amp; Wolff, [[Béal Feirste]]. Nuair a cuireadh a Titanic chun [[farraige]], ba é an galtán ba mhó ar [[An Domhan|domhan]]. [[Íomhá:J. Bruce Ismay.jpeg|mion|clé|J. Bruce Ismay: tarcaisniú agus ar deoraíocht i [[Casla|gCasla]], [[Conamara|gConamara]]]]

== Turas ==
D’fhág an stíméar [[Southampton]] i [[Sasana]] ar a céad turas ar an 10ú Aibreán 1912. Bhí sí ag dul go Meiriceá agus [[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]. Ar an mbealach, stop sí i g[[Corcaigh]] ([[An Cóbh]] nó Queenstown ag an am) le níos mó daoine a thógáil.  

Nuair a d’fhág an Titanic Éire, bhí 2,228 duine ar bord aici, 1,316 paisinéir agus 885 de chriú.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-1-dinit-an-duine/comoradh-100-bliain-an-titanic/|teideal=Comoradh 100 bliain an Titanic {{!}} COGG|language=ga-GA|dátarochtana=2020-04-10|archivedate=2020-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815192415/https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-1-dinit-an-duine/comoradh-100-bliain-an-titanic/}}&lt;/ref&gt; Orthu sin bhí cuid de na daoine ba shaibhre ar domhan, Isidor Strauss ina measc, chomh maith le os cionn 1,000 [[Imirce (daonra)|eisimirceach]] as Éireann agus [[Críoch Lochlann]] a bhí ag dul go Meiriceá ar thóir saol níos fearr. Bhí an chuid is fearr de na [[Seomra leapa|seomaí leapa]] in uachtar na loinge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/24.An-Titanic-caora.pdf|teideal=Taisce Tuisceana|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923224803/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/24.An-Titanic-caora.pdf}}&lt;/ref&gt; Bhí go leor daoine bochta ann freisin agus bhí orthu fanacht in íochtar na loinge. 

Bhuail an Titanic [[cnoc oighir]] ar an [[14 Aibreán]] [[1912]] ar 11:40 p.m. ([[am]] áitiúil)&lt;ref&gt;Aldridge, Rebecca (2008). The Sinking of the Titanic. New York: Infobase Publishing. ISBN 978-0-7910-9643-7.&lt;/ref&gt;. Rinneadh damáiste mór don long agus bhí sí ag ligean uisce ar bord go tapa. Ar an [[15 Aibreán]], timpeall 2:20 a.m., chuaigh an línéar go tóin poill.  

Cé go raibh gnéithe sábháilteachta d’ardchaighdeán ag an bhád, cosúil le rannóga uiscedhíonacha, ní raibh dóthain bád tarrthála uirthi don méid iomlán daoine a bhí ar bord. Ina theannta sin, bhí an aimsir préachta fuar ag an am. Cuireadh baill an criú agus cuid de na paisinéirí isteach ar na báid tharrthála. Fágadh 90% de na fir ón ísealaicme ar bord na loinge de bharr an prótacail go ligí [[Bean|mná]] agus [[Leanbh|leanaí]] isteach ar na mbáid tharrtháil ar dtús. Iad siúd a chuaigh san uisce, fuair siad [[bás]] ón bhfuacht de bharr [[Teocht|theocht]] íseal na farraige. 

Bádh 1,514 duine, idir phaisinéirí agus chriú agus tháinig 710 duine slán as.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Passengers of the RMS Titanic|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Passengers_of_the_RMS_Titanic&amp;oldid=949367383|journal=Wikipedia|date=2020-04-06|language=en}}&lt;/ref&gt; Phioc an RMS Carpathia (de chuid an Cunard Line chomh maith) suas an 710 duine a bhí ar na báid tarrthála. Ar an [[18 Aibreán]], shroich an Carpathia Nua-Eabhrac. 

Bhain an tubaiste croitheadh as daoine ar fud an domhain. Bhí fearg ar dhaoine mar gheall ar an méid daoine a fuair bás de bharr an easpa bád tarrthála agus reáchtáladh fiosrúcháin phoiblí sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] da thoradh sin.  

Tar éis na bhfiosrúchán tháinig feabhas mór ar shábháilteacht [[Farraige|mara]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tháinig an Coinbhinsiún Idirnáisiúnta um Shábháilteacht Anama ar Muir  i bhfeidhm sa bhliain 1914. Tá an coinbhinsiún seo fós ag rialú sábháilteacht mara.[[Íomhá:Launching the S. S. Titanic.jpg|clé|mion|31 Bealtaine 1911: Lainseáladh a Titanic i longlann Harland agus Wolff i mBéal Feirste.]]

== Paisinéirí agus criú ==
Bhí Edward John Smith ina chaptaen ar an [[long]]. Cailleadh sa tubaiste é.

Cáineadh go mór an bainisteoir a bhí i bhfeighil an White Star Line ag an am, J. Bruce Ismay de bharr gur fhág sé an long fad a bhí mná agus leanaí fós ar bord.  Chaith sé an chuid eile dá shaol sa bhaile i Costelloe Lodge, [[Casla]] i [[Conamara|gConamara]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.costelloelodge.com/|teideal=Connemara Luxury Rental five five star Costelloe Lodge Wild Atlantic Way|language=en-GB|work=Costelloe Lodge|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt;

Tá trí [[reilig]] Titanic i [[Halifax, Albain Nua|Halifax]], [[Ceanada]], reilig Fairview Lawn, reilig Baron de Hirsh agus reilig Mount Olivet, agus feictear sloinnte Gael go sonrach i measc na leac ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-failte-dheiridh-an-titanic.aspx|teideal=Fáilte Dheiridh an Titanic|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt; Is ann a cuireadh an líon is mó de [[Corp an duine|choirp]]. Tarrtháil na [[Corp an duine|gcorp]] a bhí mar phríomhchúram ag muintir Halifax, a chuir an fháilte dheireanach roimh phaisinéirí na loinge. Cuireadh cuid de na coirp san fharraige féin agus tógadh 209 corp go Halifax.

== Taiscéalaíocht ==
Tá an Titanic fágtha fós ar íochtar na farraige. [[Íomhá:RMS Titanic sea trials April 2, 1912.jpg|mion|2 Aibreán 1912|clé]]

Go gairid tar éis na tubaiste, thosaigh daoine ag smaoineamh ar raic an Titanic a aimsiú, agus fiú an long a ardú ó ghrinneall na farraige, ach níor aimsíodh an raic go dtí [[1985]], ag turas taiscéalaíochta comhpháirteach Meiriceánach-Fhrancach. D'aimsigh lucht [[taiscéalaíocht]]a a Titanic 73 bliain tar éis di dul go tóin poill 650 km amach ó chósta [[Talamh an Éisc|Thalamh an Éisc]].

I 1985 tógadh na mílte píosaí amach aisti le cur ar taispeáint in Iarsmalanna ar fud an domhain.

Coinnítear cuimhne Titanic beo trí leabhra, scannáin, taispeántais agus cuimhneacháin.

== Miotais ==
Tar éis an Titanic a bheith caillte, tháinig go leor [[miotas]] maidir léi chun cinn.

== Féach freisin ==
* [[Titanic (scannán 1997)]]
* An músaem [[Titanic Belfast]]:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tubaiste-eile-i-ndan-don-titanic.aspx|teideal=Tubaiste eile i nDán don Titanic?|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt;  téann go leor daoine go Béal Feirste le féachaint ar an áit ar tógadh í.
*[[Francis Browne]] - Sagart Íosánach agus an grianghrafadóir a thóg na grianghraif deireanacha ar bord na loinge, curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]]

* [[HMHS Britannic]]
* [[RMS Olympia]]

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:Olympic and Titanic Side Plan 1911.png|Plean
Íomhá:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|Longchlós
Íomhá:Titanic cafe parisien.jpg|Café
Íomhá:1st Class Verandah Café of the Olympic.jpg|Vearanda
Íomhá:Titanic iceberg.jpg|An cnoc oighir
&lt;/gallery&gt;

== Féach freisin ==
[[Íomhá:TitanicRoute.svg|mion|400x400px|Bealach]]

* [[Titanic Belfast]]

* [[Titanic (scannán 1997)|An Titanic]], scannán in 1997

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Titanic,RMS}}
[[Catagóir:Harland and Wolff]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:1912]]
[[Catagóir:Longa]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Longbhriseachta]]</text>
      <sha1>oogbi41tjwxrdojjhhunag2onvz2cm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308815</id>
      <parentid>1308811</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1308815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8364" sha1="jn77dnqj8mdktqvyo96n9l1x5h94ix5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Soitheach}}

[[Long|Línéar]] paisinéirí a bhí sa '''Titanic''' a bádh san [[An tAigéan Atlantach|Atlantach Thuaidh]] ar 14/[[15 Aibreán]] [[1912]]. Bhuail an [[long]] ghaile [[cnoc oighir]] ar an [[14 Aibreán]] [[1912]] ar a céad aistear ó [[Southampton]] go [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], via [[Corcaigh]] ([[An Cóbh|Cobh]]) in [[Éire|Éirinn]]. Chuaigh sí go grinneall na [[farraige]].  

Ba línéar [[farraige]] móire de chuid an [[Comhlacht|chomhlachta]] White Star Line é an Titanic, a tógadh i m[[Béal Feirste]] i longchlós Harland &amp; Wolff don chomhlacht taistil White Star Line. Inniu tá an Titanic ar cheann de na longa is cáiliúla ar domhan.   

[[Íomhá:Titanic.jpg|clé|thumb|''Titanic'' ag na duganna i mí Aibreáin, 1912.]]

== Tógáil ==
[[Íomhá:Olympic rudder before launch.jpg|clé|mion|31 Bealtaine 1911: Lainseáladh an Olympic i longlann Harland agus Wolff i mBéal Feirste.]]

[[Íomhá:Edward J. Smith.jpg|mion|clé|Edward John Smith]]Thóg a long dhá bhliain lena tógáil i longchlós Harland &amp; Wolff, [[Béal Feirste]]. Nuair a cuireadh a Titanic chun [[farraige]], ba é an galtán ba mhó ar [[An Domhan|domhan]]. [[Íomhá:J. Bruce Ismay.jpeg|mion|clé|J. Bruce Ismay: tarcaisniú agus ar deoraíocht i [[Casla|gCasla]], [[Conamara|gConamara]]]]

== Turas ==
D’fhág an stíméar [[Southampton]] i [[Sasana]] ar a céad turas ar an 10ú Aibreán 1912. Bhí sí ag dul go Meiriceá agus [[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]. Ar an mbealach, stop sí i g[[Corcaigh]] ([[An Cóbh]] nó Queenstown ag an am) le níos mó daoine a thógáil.  

Nuair a d’fhág an Titanic Éire, bhí 2,228 duine ar bord aici, 1,316 paisinéir agus 885 de chriú.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-1-dinit-an-duine/comoradh-100-bliain-an-titanic/|teideal=Comoradh 100 bliain an Titanic {{!}} COGG|language=ga-GA|dátarochtana=2020-04-10|archivedate=2020-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815192415/https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-1-dinit-an-duine/comoradh-100-bliain-an-titanic/}}&lt;/ref&gt; Orthu sin bhí cuid de na daoine ba shaibhre ar domhan, Isidor Strauss ina measc, chomh maith le os cionn 1,000 [[Imirce (daonra)|eisimirceach]] as Éireann agus [[Críoch Lochlann]] a bhí ag dul go Meiriceá ar thóir saol níos fearr. Bhí an chuid is fearr de na [[Seomra leapa|seomaí leapa]] in uachtar na loinge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/24.An-Titanic-caora.pdf|teideal=Taisce Tuisceana|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923224803/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/24.An-Titanic-caora.pdf}}&lt;/ref&gt; Bhí go leor daoine bochta ann freisin agus bhí orthu fanacht in íochtar na loinge. 

Bhuail an Titanic [[cnoc oighir]] ar an [[14 Aibreán]] [[1912]] ar 11:40 p.m. ([[am]] áitiúil)&lt;ref&gt;Aldridge, Rebecca (2008). The Sinking of the Titanic. New York: Infobase Publishing. ISBN 978-0-7910-9643-7.&lt;/ref&gt;. Rinneadh damáiste mór don long agus bhí sí ag ligean uisce ar bord go tapa. Ar an [[15 Aibreán]], timpeall 2:20 a.m., chuaigh an línéar go tóin poill.  

Cé go raibh gnéithe sábháilteachta d’ardchaighdeán ag an bhád, cosúil le rannóga uiscedhíonacha, ní raibh dóthain bád tarrthála uirthi don méid iomlán daoine a bhí ar bord. Ina theannta sin, bhí an aimsir préachta fuar ag an am. Cuireadh baill an criú agus cuid de na paisinéirí isteach ar na báid tharrthála. Fágadh 90% de na fir ón ísealaicme ar bord na loinge de bharr an prótacail go ligí [[Bean|mná]] agus [[Leanbh|leanaí]] isteach ar na mbáid tharrtháil ar dtús. Iad siúd a chuaigh san uisce, fuair siad [[bás]] ón bhfuacht de bharr [[Teocht|theocht]] íseal na farraige. 

Bádh 1,514 duine, idir phaisinéirí agus chriú agus tháinig 710 duine slán as.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Passengers of the RMS Titanic|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Passengers_of_the_RMS_Titanic&amp;oldid=949367383|journal=Wikipedia|date=2020-04-06|language=en}}&lt;/ref&gt; Phioc an RMS Carpathia (de chuid an Cunard Line chomh maith) suas an 710 duine a bhí ar na báid tarrthála. Ar an [[18 Aibreán]], shroich an Carpathia Nua-Eabhrac. 

Bhain an tubaiste croitheadh as daoine ar fud an domhain. Bhí fearg ar dhaoine mar gheall ar an méid daoine a fuair bás de bharr an easpa bád tarrthála agus reáchtáladh fiosrúcháin phoiblí sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] da thoradh sin.  

Tar éis na bhfiosrúchán tháinig feabhas mór ar shábháilteacht [[Farraige|mara]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tháinig an Coinbhinsiún Idirnáisiúnta um Shábháilteacht Anama ar Muir  i bhfeidhm sa bhliain 1914. Tá an coinbhinsiún seo fós ag rialú sábháilteacht mara.[[Íomhá:Launching the S. S. Titanic.jpg|clé|mion|31 Bealtaine 1911: Lainseáladh a Titanic i longlann Harland agus Wolff i mBéal Feirste.]]

== Paisinéirí agus criú ==
Bhí Edward John Smith ina chaptaen ar an [[long]]. Cailleadh sa tubaiste é.

Cáineadh go mór an bainisteoir a bhí i bhfeighil an White Star Line ag an am, J. Bruce Ismay de bharr gur fhág sé an long fad a bhí mná agus leanaí fós ar bord.  Chaith sé an chuid eile dá shaol sa bhaile i Costelloe Lodge, [[Casla]] i [[Conamara|gConamara]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.costelloelodge.com/|teideal=Connemara Luxury Rental five five star Costelloe Lodge Wild Atlantic Way|language=en-GB|work=Costelloe Lodge|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt;

Tá trí [[reilig]] Titanic i [[Halifax, Albain Nua|Halifax]], [[Ceanada]], reilig Fairview Lawn, reilig Baron de Hirsh agus reilig Mount Olivet, agus feictear sloinnte Gael go sonrach i measc na leac ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-failte-dheiridh-an-titanic.aspx|teideal=Fáilte Dheiridh an Titanic|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt; Is ann a cuireadh an líon is mó de [[Corp an duine|choirp]]. Tarrtháil na [[Corp an duine|gcorp]] a bhí mar phríomhchúram ag muintir Halifax, a chuir an fháilte dheireanach roimh phaisinéirí na loinge. Cuireadh cuid de na coirp san fharraige féin agus tógadh 209 corp go Halifax.

== Taiscéalaíocht ==
Tá an Titanic fágtha fós ar íochtar na farraige. [[Íomhá:RMS Titanic sea trials April 2, 1912.jpg|mion|2 Aibreán 1912|clé]]

Go gairid tar éis na tubaiste, thosaigh daoine ag smaoineamh ar raic an Titanic a aimsiú, agus fiú an long a ardú ó ghrinneall na farraige, ach níor aimsíodh an raic go dtí [[1985]], ag turas taiscéalaíochta comhpháirteach Meiriceánach-Fhrancach. D'aimsigh lucht [[taiscéalaíocht]]a a Titanic 73 bliain tar éis di dul go tóin poill 650 km amach ó chósta [[Talamh an Éisc|Thalamh an Éisc]].

I 1985 tógadh na mílte píosaí amach aisti le cur ar taispeáint in Iarsmalanna ar fud an domhain.

Coinnítear cuimhne Titanic beo trí leabhra, scannáin, taispeántais agus cuimhneacháin.

== Miotais ==
Tar éis an Titanic a bheith caillte, tháinig go leor [[miotas]] maidir léi chun cinn.

== Féach freisin ==
* [[Titanic (scannán 1997)]]
* An músaem [[Titanic Belfast]]:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-tubaiste-eile-i-ndan-don-titanic.aspx|teideal=Tubaiste eile i nDán don Titanic?|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-10}}&lt;/ref&gt; téann go leor daoine go Béal Feirste le féachaint ar an áit ar tógadh í.
*[[Francis Browne]] - Sagart Íosánach agus an grianghrafadóir a thóg na grianghraif deireanacha ar bord na loinge, curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]]

* [[HMHS Britannic]]
* [[RMS Olympia]]

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:Olympic and Titanic Side Plan 1911.png|Plean
Íomhá:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|Longchlós
Íomhá:Titanic cafe parisien.jpg|Café
Íomhá:1st Class Verandah Café of the Olympic.jpg|Vearanda
Íomhá:Titanic iceberg.jpg|An cnoc oighir
&lt;/gallery&gt;

== Féach freisin ==
[[Íomhá:TitanicRoute.svg|mion|400x400px|Bealach]]

* [[Titanic Belfast]]

* [[Titanic (scannán 1997)|An Titanic]], scannán in 1997

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Titanic,RMS}}
[[Catagóir:Harland and Wolff]]
[[Catagóir:Eachtraí muirí]]
[[Catagóir:1912]]
[[Catagóir:Longa]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Longbhriseachta]]</text>
      <sha1>jn77dnqj8mdktqvyo96n9l1x5h94ix5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Micheál Mac Liammóir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24057</id>
    <revision>
      <id>1308744</id>
      <parentid>1304989</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12312" sha1="qttbpprx2x0npfhlnlakhs4flpefqxp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Fear ildánach, [[aisteoir]], [[drámadóir]], [[Ealaín|gníomhaí ealaíne]] (nó ''agent artistique'') agus [[scríbhneoir]] [[Sasana|Sasanach]] ba ea '''Micheál Mac Liammóir'''&lt;ref&gt;bhí &quot;Mac Liaimmhóir&quot; (sic) mar shloinne aige den chéad uair san iris [[An Claidheamh Soluis]] ar 15 Eanáir 1919. Fiú coicíos roimhe sin ba é ‘Mac Uaimmhóir’ a bhí aige.  Bhí leagnacha eile ann, mar shampla Mac Uallmóir srl. (leabhar Pine, 1998)&lt;/ref&gt; (a rugadh '''Alfred Willmore''' ar [[25 Deireadh Fómhair]] [[1899]] i [[Londain]] agus a fuair bás ar [[6 Márta]] [[1978]] i m[[Baile Átha Cliath]]), agus an phearsa [[Amharclann|amharclainne]] ba mhó in [[Éire|Éirinn]] sa [[20ú haois]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=449|teideal=MAC LIAMMÓIR, Micheál (1899–1978)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-03-06}}&lt;/ref&gt; Aithnítear inniu an Liammóireach ar dhuine de na drámadóirí is mó le rá i gcanóin liteartha na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://mural.maynoothuniversity.ie/7589/1/Leagan_Deiridh.pdf|teideal=AN SPÁS ISTIGH AGUS AN SPÁS AMUIGH: AITIÚ SPÁIS I SAOTHAIR LITEARTHA MHICHÍL UÍ CHONGHAILE AGUS CHATHAIL UÍ SHEARCAIGH|údar=Jonathan William Richards (maynoothuniversity.ie)|dáta=2016|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

Bhí cluas mhaith aige don cheol agus don fhocal labhartha; ní raibh baint ar bith ag a mhuintir le hÉirinn agus d'fhoghlaim sé Gaeilge mar dhuine fásta. 

Rinne Mac Liammóir an-iarracht a fhéiniúlacht nua Ghaelach a mhúnlú. Agus é sna fichidí, bhí an Ghaeilge ar a thoil aige agus leag sé seo béim ar an bhféiniúlacht nua seo. Ba léir do mhuintir na drámaíochta in Éirinn go raibh sé ag aisteoireacht trína shaol ar fad, agus gur bhain sé leas as an nGaeilge leis an bhféiniúlacht seo a chothú agus a bhuanú.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;[[Íomhá:MMCLp.jpg|mionsamhail|Fógra san iris 'Éire' sa bhliain 1940|clé]][[Íomhá:Willesden Old Library.jpg|clé|mion|[[Leabharlann]] [[Willesden Green|Willesden]]ː d'fhás Alfred Willmore suas sa bhaile seo, atá cóngarach do [[Kilburn]]]]

== Saol  ==

=== Londain ===
Rugadh Alfred Willmore ar 25 Deireadh Fómhair 1899 i [[Kensal Green]], [[Londain]] (Alfred Willmore ar a theastas breithe). [[Protastúnach|Phrotastúnaigh]] ba ea a thuismitheoirí agus d'fhás Alfred suas i [[Kensal Green]], [[Londain]]. Ní léir go raibh aon bhaint ag a mhuintir le hÉirinn. [[Íomhá:Antaibhdhearc.JPG|clé|mion|[[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]], [[Gaillimh]]]]Páiste éachtach a bhí ann. Mar Alfred Willmore, bhí sé ar cheann de na príomhaisteoirí óga i gcomhlacht [[Noël Coward]] ar stáitse Shasana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://seamusdubhghaill.com/2019/10/25/birth-of-micheal-mac-liammoir-actor-writer-poet/|teideal=Birth of Micheál Mac Liammóir, Actor, Writer &amp; Poet|údar=Jim Doyle|dáta=2019-10-25|language=en|work=seamus dubhghaill|dátarochtana=2021-03-06}}&lt;/ref&gt; Chaith sé samhradh na bliana 1914 ar cuairt chuig a sheanaint sa [[An Spáinn|Spáinn]] agus d’fhoghlaim [[An Spáinnis|Spáinnis]]. D’fhoghlaimeodh sé [[Gaeilge]], [[An Ghearmáinis|Gearmáinis]], [[An Fhraincis|Fraincis]] agus [[An Iodáilis|Iodáilis]] ar ball.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Hilton Edwards by Harry Kernoff, 1928.jpg|clé|mion|a pháirtí agus a chomhghleacaí, [[Hilton Edwards]] le Harry Kernoff, 1928]]Thosaigh sé ag foghlaim ealaíne sa Willesden Polytechnic (cé gurb í Scoil Slade is mó a luann sé féin; bréagadóir cruthanta ab ea é).  

=== Gaeilge ===
Bhí an-suim ag Willmore i bhfilíocht Yeats agus thosaigh sé ag cuardach féiniúlacht Ghaelach a bheadh feiliúnach dá spéis nua i [[litríocht na hÉireann]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Sa scoil ealaíne i Londain a casadh air Máire O’Keefe. Bhí tionchar mór aici air agus mhair a gcairdeas go bhfuair sí bás in 1927.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;‘Chuas chuig an Slade School le péintéireacht a fhoghlaim agus faoin am sin tharla gur léigh mé aiste le fear darbh ainm Yeats. “Ireland and the Arts” a bhí mar theideal ar an aiste agus creidim gur athraigh sé mó shaol ar fad. Ní dhéanfaidh mé dearmad go deo ar an gcaoi ar oscail sé doras mór im’ aigne, ar an domhan nua draíochta a thaispeáin sé dhom.... Chuimhnigh mé go raibh seanathair agus seanmháthair agam a raibh Gaeilge acu agus tháinig an smaoineamh chugam go tobann mar a bheadh splanc soluis ann go gcaithfinn Gaeilge a fhoghlaim’ 

(''Ceo meala lá seaca'', 1952)&lt;/ref&gt; 

Chuir aiste le Yeats faoi dhraíocht é agus d’oscail “doras mór i m’aigne”.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/micheal-mac-liammoir-agus-george-michael-i-ndrama-fiorspeisiuil-sa-taibhdhearc/|teideal=Micheál Mac Liammóir agus George Michael i ndráma sa Taibhdhearc / ‘Wáltsáil Abhaile’ ag Antoine Ó Flathartha|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=28 Márta 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-28}}&lt;/ref&gt; Thit Willmore faoi dhraíocht chultúr na hÉireann:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Making of an Artist: Creating the Irishman Micheál MacLiammóir|url=https://books.google.fr/books/about/The_Making_of_an_Artist.html?id=-VnVsgEACAAJ&amp;redir_esc=y|publisher=Liffey Press|date=2015|language=en|author=Tom Madden}}&lt;/ref&gt; Chinn sé in aois a ocht mbliana déag go ndéanfadh sé Éireannach de féin. 
   
Thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge i rang de chuid [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] in Ludgate Circus. Tháinig sé go hÉirinn [[26 Márta]] [[1917]] in éineachtt le Máire O’Keefe agus a máthair. Seans go raibh eagla air go gcoinscríofaí é dá bhfanadh sé i Londain. [[Íomhá:Gate Theatre Dublin.jpg|clé|mion|Amharclann Gate, BÁC]]

Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus rinne canbhasáil do [[Risteard Ó Maolchatha|Risteárd Ó Maolchatha]] i mórthoghchán 1918. Timpeall an ama seo, d'aistrigh sé a ainm agus sloinne go Gaeilge. D’éirigh sé cairdiúil le Pádraic Ó Conaire agus is faoina thioncharsan a thosaigh sé ar [[Gaeilge Chonnacht|Ghaeilge Chonnacht]] a labhairt.  

Foilsíodh a chéad leabhar, leabhar as Gaeilge, ''Oidhcheannta Sidhe'', sa bhliain 1922.  

Nuair a buaileadh Máire O’Keefe breoite in 1921 d’imigh sé in éineacht léi chun na h[[An Eilvéis|Eilvéise]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://mayacantu.com/uploads/3/4/8/5/34852889/the_truthful_masks_of_micheal_mac_liammoir.pdf|teideal=The truthful masks of Micheal Mac Liammoir|údar=Mayu Cantu|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Sna [[1920idí]] thaistil sé ar fud na hEorpa. Scríobh sé leabhar as Gaeilge sa bhliain 1929, Lá agus Oíche (rinne sé cur síos ar na turais a thug sé ar áiteanna ar nós [[Páras]], [[an tSicil]] agus [[Oberammergau]]).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.askaboutireland.ie/learning-zone/secondary-students/irish/an-cultur-gaelach/bailiuchan-samuel-l.-mac/gearrscéalta/gearrscéalta-v/|teideal=Gearrscéalta V|work=www.askaboutireland.ie|dátarochtana=2021-03-06}}{{Dead link|date=Bealtaine 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; D’éag Máire i [[Menton]] na [[An Fhrainc|Fraince]] 7 Eanáir 1927.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== An Taibhdhearc ===
Ar ais in ÉIrinn in 1927, chabhraigh a chara nua, [[Hilton Edwards]] (aisteoir [[Sasana|Sasanach]] eile), leis chun slacht a chur ar dhráma a bhí scríofa aige, ''[[Diarmuid and Gráinne]]''. In earrach 1928 shocraigh Mac Liammóir gurbh é an leagan Gaeilge den dráma sin an chéad dráma a léireofaí san [[amharclann]] úrnua i n[[Gaillimh]], [[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]], ar [[27 Lúnasa]] [[1928]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Gate ===
Faoi dheireadh 1928 bhí an bheirt aisteoirí, Mac Liammóir agus Hilton Edwards ar ais i m[[Baile Átha Cliath]] agus é d’aidhm acu [[amharclann]] a bhunú ina mbeadh an bhéim ar dhrámaí idirnáisiúnta. Bunaíodh an Dublin Gate Theatre Company ar Oíche Nollag 1929. D’oscail siad a n-amharclann nua féin i g[[Cearnóg Parnell|Cearnóg Pharnell]] [[17 Feabhra]] [[1930]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Saol pearsanta ===
D'oibrigh Mac Liammóir i gcomhar lena pháirtí, [[Hilton Edwards]], sa Gate an chuid eile dá shaol, agus bhí caidreamh [[Homaighnéasachas|homaighnéasach]] idir an bheirt acu. Caidreamh proifisiúnta agus rómánsúil a bhí idir an bheirt, caidreamh a lean ar aghaidh go dtí laethanta a mbáis. 

Chaith siad beirt a saol lena chéile ar shlí a bhí inghlactha go maith ag sochaí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Seasann scéal na beirte seo amach toisc gur ghlac sochaí na hÉireann lena gcairdeas. Mar shampla, nuair a bhásaigh an bheirt acu, ligeadh dóibh a bheith curtha in aon [[Uaimh (foirgneamh)|uaigh]] amháin.  

==== Féiniúlacht ====
Lean Mac Liammóir lena thógáil ar an bhféiniúlacht Ghaelach le linn a shaol. nuair a mhínigh sé d’iriseoirí agus do chriticeoirí gur rugadh i g[[Contae Chorcaí]] é, rud nach raibh fíor. Ba léir, áfach, nach raibh éinne sásta bréag an drámadóra a scaoileadh uathu. 

Ghlactaí leis go forleathan gur sa Charraig Dhubh i g[[Corcaigh]] a rugadh Willmore nuair a bhí sé beo. Ba léir, áfach, nach raibh éinne sásta bréag an drámadóra a scaoileadh uathu le linn a shaol. Is léir gur ghlac criticeoirí agus léirmheastóirí na Gaeilge agus na hÉireann le Mac Liammóir mar chineál Gaeil agus mar dhrámadóir fíorchumasach le linn a shaol. 

Ní bhfuair an pobal amach an fhírinne go dtí 1990 nuair a foilsíodh [[beathaisnéis]] nua.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Importance of Being Micheál: A Portrait of MacLiammóir|url=https://books.google.fr/books/about/The_Importance_of_Being_Miche%C3%A1l.html?id=r0-vAAAAIAAJ&amp;redir_esc=y|publisher=Brandon|date=1990|language=en|author=Micheál Ó hAodha}}&lt;/ref&gt;

== Saothar ==
Scríobh Mac Liammóir neart saothar i nGaeilge; dhá dhráma, dhá bhailiúchán gearrscéalta, dhá leabhar faoin aisteoireacht agus faoin amharclann maraon le leabhar filíochta.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Moladh iarrachtaí fileata agus liteartha an scríbhneora go hard na spéire i gcritic na Gaeilge le linn a shaol.

=== Leabhair as Gaeilge ===

* ''Ceo Meala Lá Seaca'' (tháinig an leabhar seo amach faoi bhráid an Bhoird na Leabhar Gaeilge sa bhliain 1952)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-bord-na-leabhar-gaeilge.aspx|teideal=Bord na Leabhar Gaeilge|údar=Vivian Uíbh Eachach|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-03-06}}&lt;/ref&gt;
* ''Oícheanna Sidhe''
* ''Lá agus Oíche''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Aisteoirí Faoi Dhá Sholas''
* ''Bláth agus Taibhse''

=== Leabhair i mBéarla ===
* ''Put Money In Thy Purse''
* ''Each Actor On His Ass''
* ''Enter A Goldfish''
* ''All For Hecuba''
* ''Theatre in Ireland''
* ''Ireland''
* ''An Oscar Of No Importance''
* ''W.B.Yeats and his world'', with Eavan Boland

=== Drámaí as Gaeilge===
* ''[[Diarmuid agus Grainne]] / Diarmuid agus Gráinne''
* ''Oíche Bealtaine''

=== Drámaí i mBéarla ===
* ''Diarmuid and Grainne / [[Diarmuid agus Gráinne]]''
* ''Ill Met By Moonlight''
* ''Where Stars walk''
* ''The Importance of Being Oscar'' (One-man show)
* ''I Must Be Talking To my Friends'' (One-man show)
* ''Talking About Yeats'' (One-man show)
*''Prelude in Kazbek Street'' (1973): Rinne an Liammóireach iarrachtaí an [[Homaighnéasachas|homaighnéasacht]] a léiriú sa dráma seo, a mhol tuiscintí i leith na homaighnéasachta

== Féach freisin ==
* [[Amharclann an Gheata]]
* [[Máire Ní Scolaí]]
* [[Hilton Edwards]] 
*''[[Diarmuid agus Gráinne]]'' 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Liammoir, Micheal Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]]
[[Catagóir:Básanna i 1978]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Drámadóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Amharclannaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine LADT]]
[[Catagóir:Stair lucht LADT in Éirinn]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe]]
[[Catagóir:Ficsean Gotach Éireannach]]
[[Catagóir:Ficsean Gotach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]]
[[Catagóir:Fantaisíocht]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]</text>
      <sha1>qttbpprx2x0npfhlnlakhs4flpefqxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308802</id>
      <parentid>1308744</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12311" sha1="m4uh39zz61i23xjpgp7yrneyn0qceb6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Fear ildánach, [[aisteoir]], [[drámadóir]], [[Ealaín|gníomhaí ealaíne]] (nó ''agent artistique'') agus [[scríbhneoir]] [[Sasana|Sasanach]] ba ea '''Micheál Mac Liammóir'''&lt;ref&gt;bhí &quot;Mac Liaimmhóir&quot; (sic) mar shloinne aige den chéad uair san iris [[An Claidheamh Soluis]] ar 15 Eanáir 1919. Fiú coicíos roimhe sin ba é ‘Mac Uaimmhóir’ a bhí aige.  Bhí leagnacha eile ann, mar shampla Mac Uallmóir srl. (leabhar Pine, 1998)&lt;/ref&gt; (a rugadh '''Alfred Willmore''' ar [[25 Deireadh Fómhair]] [[1899]] i [[Londain]] agus a fuair bás ar [[6 Márta]] [[1978]] i m[[Baile Átha Cliath]]), agus an phearsa [[Amharclann|amharclainne]] ba mhó in [[Éire|Éirinn]] sa [[20ú haois]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=449|teideal=MAC LIAMMÓIR, Micheál (1899–1978)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-03-06}}&lt;/ref&gt; Aithnítear inniu an Liammóireach ar dhuine de na drámadóirí is mó le rá i gcanóin liteartha na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://mural.maynoothuniversity.ie/7589/1/Leagan_Deiridh.pdf|teideal=AN SPÁS ISTIGH AGUS AN SPÁS AMUIGH: AITIÚ SPÁIS I SAOTHAIR LITEARTHA MHICHÍL UÍ CHONGHAILE AGUS CHATHAIL UÍ SHEARCAIGH|údar=Jonathan William Richards (maynoothuniversity.ie)|dáta=2016|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

Bhí cluas mhaith aige don cheol agus don fhocal labhartha; ní raibh baint ar bith ag a mhuintir le hÉirinn agus d'fhoghlaim sé Gaeilge mar dhuine fásta. 

Rinne Mac Liammóir an-iarracht a fhéiniúlacht nua Ghaelach a mhúnlú. Agus é sna fichidí, bhí an Ghaeilge ar a thoil aige agus leag sé seo béim ar an bhféiniúlacht nua seo. Ba léir do mhuintir na drámaíochta in Éirinn go raibh sé ag aisteoireacht trína shaol ar fad, agus gur bhain sé leas as an nGaeilge leis an bhféiniúlacht seo a chothú agus a bhuanú.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;[[Íomhá:MMCLp.jpg|mionsamhail|Fógra san iris 'Éire' sa bhliain 1940|clé]][[Íomhá:Willesden Old Library.jpg|clé|mion|[[Leabharlann]] [[Willesden Green|Willesden]]: d'fhás Alfred Willmore suas sa bhaile seo, atá cóngarach do [[Kilburn]]]]

== Saol  ==

=== Londain ===
Rugadh Alfred Willmore ar 25 Deireadh Fómhair 1899 i [[Kensal Green]], [[Londain]] (Alfred Willmore ar a theastas breithe). [[Protastúnach|Phrotastúnaigh]] ba ea a thuismitheoirí agus d'fhás Alfred suas i [[Kensal Green]], [[Londain]]. Ní léir go raibh aon bhaint ag a mhuintir le hÉirinn. [[Íomhá:Antaibhdhearc.JPG|clé|mion|[[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]], [[Gaillimh]]]]Páiste éachtach a bhí ann. Mar Alfred Willmore, bhí sé ar cheann de na príomhaisteoirí óga i gcomhlacht [[Noël Coward]] ar stáitse Shasana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://seamusdubhghaill.com/2019/10/25/birth-of-micheal-mac-liammoir-actor-writer-poet/|teideal=Birth of Micheál Mac Liammóir, Actor, Writer &amp; Poet|údar=Jim Doyle|dáta=2019-10-25|language=en|work=seamus dubhghaill|dátarochtana=2021-03-06}}&lt;/ref&gt; Chaith sé samhradh na bliana 1914 ar cuairt chuig a sheanaint sa [[An Spáinn|Spáinn]] agus d’fhoghlaim [[An Spáinnis|Spáinnis]]. D’fhoghlaimeodh sé [[Gaeilge]], [[An Ghearmáinis|Gearmáinis]], [[An Fhraincis|Fraincis]] agus [[An Iodáilis|Iodáilis]] ar ball.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Hilton Edwards by Harry Kernoff, 1928.jpg|clé|mion|a pháirtí agus a chomhghleacaí, [[Hilton Edwards]] le Harry Kernoff, 1928]]Thosaigh sé ag foghlaim ealaíne sa Willesden Polytechnic (cé gurb í Scoil Slade is mó a luann sé féin; bréagadóir cruthanta ab ea é).  

=== Gaeilge ===
Bhí an-suim ag Willmore i bhfilíocht Yeats agus thosaigh sé ag cuardach féiniúlacht Ghaelach a bheadh feiliúnach dá spéis nua i [[litríocht na hÉireann]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Sa scoil ealaíne i Londain a casadh air Máire O’Keefe. Bhí tionchar mór aici air agus mhair a gcairdeas go bhfuair sí bás in 1927.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;‘Chuas chuig an Slade School le péintéireacht a fhoghlaim agus faoin am sin tharla gur léigh mé aiste le fear darbh ainm Yeats. “Ireland and the Arts” a bhí mar theideal ar an aiste agus creidim gur athraigh sé mó shaol ar fad. Ní dhéanfaidh mé dearmad go deo ar an gcaoi ar oscail sé doras mór im’ aigne, ar an domhan nua draíochta a thaispeáin sé dhom.... Chuimhnigh mé go raibh seanathair agus seanmháthair agam a raibh Gaeilge acu agus tháinig an smaoineamh chugam go tobann mar a bheadh splanc soluis ann go gcaithfinn Gaeilge a fhoghlaim’ 

(''Ceo meala lá seaca'', 1952)&lt;/ref&gt; 

Chuir aiste le Yeats faoi dhraíocht é agus d’oscail “doras mór i m’aigne”.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/micheal-mac-liammoir-agus-george-michael-i-ndrama-fiorspeisiuil-sa-taibhdhearc/|teideal=Micheál Mac Liammóir agus George Michael i ndráma sa Taibhdhearc / ‘Wáltsáil Abhaile’ ag Antoine Ó Flathartha|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=28 Márta 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-28}}&lt;/ref&gt; Thit Willmore faoi dhraíocht chultúr na hÉireann:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Making of an Artist: Creating the Irishman Micheál MacLiammóir|url=https://books.google.fr/books/about/The_Making_of_an_Artist.html?id=-VnVsgEACAAJ&amp;redir_esc=y|publisher=Liffey Press|date=2015|language=en|author=Tom Madden}}&lt;/ref&gt; Chinn sé in aois a ocht mbliana déag go ndéanfadh sé Éireannach de féin. 
   
Thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge i rang de chuid [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] in Ludgate Circus. Tháinig sé go hÉirinn [[26 Márta]] [[1917]] in éineachtt le Máire O’Keefe agus a máthair. Seans go raibh eagla air go gcoinscríofaí é dá bhfanadh sé i Londain. [[Íomhá:Gate Theatre Dublin.jpg|clé|mion|Amharclann Gate, BÁC]]

Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus rinne canbhasáil do [[Risteard Ó Maolchatha|Risteárd Ó Maolchatha]] i mórthoghchán 1918. Timpeall an ama seo, d'aistrigh sé a ainm agus sloinne go Gaeilge. D’éirigh sé cairdiúil le Pádraic Ó Conaire agus is faoina thioncharsan a thosaigh sé ar [[Gaeilge Chonnacht|Ghaeilge Chonnacht]] a labhairt.  

Foilsíodh a chéad leabhar, leabhar as Gaeilge, ''Oidhcheannta Sidhe'', sa bhliain 1922.  

Nuair a buaileadh Máire O’Keefe breoite in 1921 d’imigh sé in éineacht léi chun na h[[An Eilvéis|Eilvéise]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://mayacantu.com/uploads/3/4/8/5/34852889/the_truthful_masks_of_micheal_mac_liammoir.pdf|teideal=The truthful masks of Micheal Mac Liammoir|údar=Mayu Cantu|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Sna [[1920idí]] thaistil sé ar fud na hEorpa. Scríobh sé leabhar as Gaeilge sa bhliain 1929, Lá agus Oíche (rinne sé cur síos ar na turais a thug sé ar áiteanna ar nós [[Páras]], [[an tSicil]] agus [[Oberammergau]]).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.askaboutireland.ie/learning-zone/secondary-students/irish/an-cultur-gaelach/bailiuchan-samuel-l.-mac/gearrscéalta/gearrscéalta-v/|teideal=Gearrscéalta V|work=www.askaboutireland.ie|dátarochtana=2021-03-06}}{{Dead link|date=Bealtaine 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; D’éag Máire i [[Menton]] na [[An Fhrainc|Fraince]] 7 Eanáir 1927.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== An Taibhdhearc ===
Ar ais in ÉIrinn in 1927, chabhraigh a chara nua, [[Hilton Edwards]] (aisteoir [[Sasana|Sasanach]] eile), leis chun slacht a chur ar dhráma a bhí scríofa aige, ''[[Diarmuid and Gráinne]]''. In earrach 1928 shocraigh Mac Liammóir gurbh é an leagan Gaeilge den dráma sin an chéad dráma a léireofaí san [[amharclann]] úrnua i n[[Gaillimh]], [[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]], ar [[27 Lúnasa]] [[1928]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Gate ===
Faoi dheireadh 1928 bhí an bheirt aisteoirí, Mac Liammóir agus Hilton Edwards ar ais i m[[Baile Átha Cliath]] agus é d’aidhm acu [[amharclann]] a bhunú ina mbeadh an bhéim ar dhrámaí idirnáisiúnta. Bunaíodh an Dublin Gate Theatre Company ar Oíche Nollag 1929. D’oscail siad a n-amharclann nua féin i g[[Cearnóg Parnell|Cearnóg Pharnell]] [[17 Feabhra]] [[1930]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Saol pearsanta ===
D'oibrigh Mac Liammóir i gcomhar lena pháirtí, [[Hilton Edwards]], sa Gate an chuid eile dá shaol, agus bhí caidreamh [[Homaighnéasachas|homaighnéasach]] idir an bheirt acu. Caidreamh proifisiúnta agus rómánsúil a bhí idir an bheirt, caidreamh a lean ar aghaidh go dtí laethanta a mbáis. 

Chaith siad beirt a saol lena chéile ar shlí a bhí inghlactha go maith ag sochaí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Seasann scéal na beirte seo amach toisc gur ghlac sochaí na hÉireann lena gcairdeas. Mar shampla, nuair a bhásaigh an bheirt acu, ligeadh dóibh a bheith curtha in aon [[Uaimh (foirgneamh)|uaigh]] amháin.  

==== Féiniúlacht ====
Lean Mac Liammóir lena thógáil ar an bhféiniúlacht Ghaelach le linn a shaol. nuair a mhínigh sé d’iriseoirí agus do chriticeoirí gur rugadh i g[[Contae Chorcaí]] é, rud nach raibh fíor. Ba léir, áfach, nach raibh éinne sásta bréag an drámadóra a scaoileadh uathu. 

Ghlactaí leis go forleathan gur sa Charraig Dhubh i g[[Corcaigh]] a rugadh Willmore nuair a bhí sé beo. Ba léir, áfach, nach raibh éinne sásta bréag an drámadóra a scaoileadh uathu le linn a shaol. Is léir gur ghlac criticeoirí agus léirmheastóirí na Gaeilge agus na hÉireann le Mac Liammóir mar chineál Gaeil agus mar dhrámadóir fíorchumasach le linn a shaol. 

Ní bhfuair an pobal amach an fhírinne go dtí 1990 nuair a foilsíodh [[beathaisnéis]] nua.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Importance of Being Micheál: A Portrait of MacLiammóir|url=https://books.google.fr/books/about/The_Importance_of_Being_Miche%C3%A1l.html?id=r0-vAAAAIAAJ&amp;redir_esc=y|publisher=Brandon|date=1990|language=en|author=Micheál Ó hAodha}}&lt;/ref&gt;

== Saothar ==
Scríobh Mac Liammóir neart saothar i nGaeilge; dhá dhráma, dhá bhailiúchán gearrscéalta, dhá leabhar faoin aisteoireacht agus faoin amharclann maraon le leabhar filíochta.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Moladh iarrachtaí fileata agus liteartha an scríbhneora go hard na spéire i gcritic na Gaeilge le linn a shaol.

=== Leabhair as Gaeilge ===

* ''Ceo Meala Lá Seaca'' (tháinig an leabhar seo amach faoi bhráid an Bhoird na Leabhar Gaeilge sa bhliain 1952)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-bord-na-leabhar-gaeilge.aspx|teideal=Bord na Leabhar Gaeilge|údar=Vivian Uíbh Eachach|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-03-06}}&lt;/ref&gt;
* ''Oícheanna Sidhe''
* ''Lá agus Oíche''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Aisteoirí Faoi Dhá Sholas''
* ''Bláth agus Taibhse''

=== Leabhair i mBéarla ===
* ''Put Money In Thy Purse''
* ''Each Actor On His Ass''
* ''Enter A Goldfish''
* ''All For Hecuba''
* ''Theatre in Ireland''
* ''Ireland''
* ''An Oscar Of No Importance''
* ''W.B.Yeats and his world'', with Eavan Boland

=== Drámaí as Gaeilge===
* ''[[Diarmuid agus Grainne]] / Diarmuid agus Gráinne''
* ''Oíche Bealtaine''

=== Drámaí i mBéarla ===
* ''Diarmuid and Grainne / [[Diarmuid agus Gráinne]]''
* ''Ill Met By Moonlight''
* ''Where Stars walk''
* ''The Importance of Being Oscar'' (One-man show)
* ''I Must Be Talking To my Friends'' (One-man show)
* ''Talking About Yeats'' (One-man show)
*''Prelude in Kazbek Street'' (1973): Rinne an Liammóireach iarrachtaí an [[Homaighnéasachas|homaighnéasacht]] a léiriú sa dráma seo, a mhol tuiscintí i leith na homaighnéasachta

== Féach freisin ==
* [[Amharclann an Gheata]]
* [[Máire Ní Scolaí]]
* [[Hilton Edwards]] 
*''[[Diarmuid agus Gráinne]]'' 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Liammoir, Micheal Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]]
[[Catagóir:Básanna i 1978]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Drámadóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Amharclannaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine LADT]]
[[Catagóir:Stair lucht LADT in Éirinn]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe]]
[[Catagóir:Ficsean Gotach Éireannach]]
[[Catagóir:Ficsean Gotach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]]
[[Catagóir:Fantaisíocht]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]</text>
      <sha1>m4uh39zz61i23xjpgp7yrneyn0qceb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liomfóma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24254</id>
    <revision>
      <id>1308741</id>
      <parentid>1279446</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="3txgxc45fyj2g0vr4cgnkac9168thto" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}

Is [[ailse]] é an '''liomfóma,''' a thosaíonn sa líonra feadán a bhailíonn an [[limfe]], an [[leacht]] gan dath a phúscann amach as na [[Fíochán|fíocháin]] sa [[Corp an duine|cholainn]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|url=|title=Fréamh an Eolais|journal=|volume=|issue=Coiscéim}}&lt;/ref&gt; Tosaíonn an liomfóma ag fabhrú i limficítí an chóras imdhíonachta.  

[[Íomhá:Lymphoma macro.jpg|mion|clé|[[an liomfóma]]]]

Ba é an [[paiteolaí]] Sasanach [[Thomas Hodgkin]] a thug an chéad chur síos ar aon chineál liomfóma, thiar sa bhliain 1832. Ó shin i leith, tugtar [[galar Hodgkin|liomfóma Hodgkin]] (10%) nó [[galar Hodgkin]] (90% den iomlán) ar an liomfóma.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ailse|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lls.org/sites/default/files/file_assets/lymphomaguide.pdf|teideal=The Lymphoma Guide: Information for Patients and Caregivers|údar=The Leukemia &amp; Lymphoma Society (lls.org)|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2015-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150225223623/http://www.lls.org/content/nationalcontent/resourcecenter/freeeducationmaterials/lymphoma/pdf/lymphomaguide.pdf}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Diagram showing the lymph nodes lymphoma most commonly develops in CRUK 311.svg|clé|mion|Córas limfeach]]

== Féach freisin ==

* [[Limficít]]
* [[Galar Hodgkin|Liomfóma Hodgkin]]  
* [[Liomfóma neamh-Hodgkin]]
* [[Liomfóma Burkitt]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{Síol-galar}}

{{DEFAULTSORT:Liomfóma}}
[[Catagóir:Neamhoird fola]]
[[Catagóir:Liomfómaí]]</text>
      <sha1>3txgxc45fyj2g0vr4cgnkac9168thto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Máthair Treasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24279</id>
    <revision>
      <id>1308751</id>
      <parentid>1282501</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10305" sha1="d0vohn9t2tnuh8ab9e2dpf45wbn8xhj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Bean rialta]] [[Caitliceach|Chaitliceach]] ba ea '''Máthair Treasa''' nó ''Agnesë Gonxhe Bojaxhiu'' ([[26 Lúnasa]] [[1910]] – [[5 Meán Fómhair]] [[1997]]). Chaith an Mháthair Treasa a saol ag cabhrú leis na bochtáin, i g[[Calcúta]] ar dtús, agus ansin in áiteanna eile ar fud an domhain.

Bhunaigh sí [[Misinéirí na Carthanachta]] i g[[Calcúta]] na h[[India]] sa bhliain [[1950]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/radioplayer/html5/#/rnag/21049888|teideal=Naomh Teresaː Cur síos ar Mháthair Treasa Kolkata (RTÉ Radio Player - Raidió na Gaeltachta)|údar=Máire Ni Sheanacháin|dáta=2016|work=www.rte.ie|dátarochtana=2020-12-10}}&lt;/ref&gt;  Faoi am na [[1970í|1970idí]] bhí clú agus cáil uirthi, ach go háirithe nuair a craoladh [[clár faisnéise]] agus a foilsíodh [[leabhar]], ''Something Beautiful for God'' le Malcolm Muggeridge.

Is é “[[Naomh]] na mBocht” an leasainm atá uirthi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/an%20Mh%C3%A1thair%20Treasa.pdf|teideal=Beatha le Bua|údar=ccea.org.uk|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501160155/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/an%20Mh%C3%A1thair%20Treasa.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Leabhar%20Saothair%20-An%20Mh%C3%A1thair%20Treasa.pdf|teideal=Leabhar saothair|údar=ccea.org.uk|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200501163459/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Leabhar%20Saothair%20-An%20Mh%C3%A1thair%20Treasa.pdf}}&lt;/ref&gt; Tá a cuid oibre á leanúint ar aghaidh i 87 tír ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.examinations.ie/|teideal=SCRÚDÚ AN TEASTAIS SHÓISEARAIGH - OIDEACHAS REILIGIÚNACH – GNÁTHLEIBHÉAL|údar=examinations.ie|dáta=2010|dátarochtana=2020|archivedate=2001-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010521135007/http://www.examinations.ie/}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==

=== Tús a saoil ===
Rugadh an Mháthair Treasa i mbaile [[Skopelos|Skopje]] sa [[An Mhacadóin Thuaidh|Mhacadóin]] 27ú Lúnasa 1910. Is é Agnes Gonxha Bojaxhiu an t-ainm a bhí uirthi ar dtús. Ba as an [[An Albáin|Albáin]] an [[teaghlach]] s’aici. Bhí siopa ag a hathair agus bhí a beirt tuismitheoirí iontach dílis don [[Creideamh|chreideamh]] [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]].

Nuair a bhí sí dhá bhliain déag thuig sí go raibh gairm ó Dhia aici. Bhí sí ag iarraidh a bheith ag ina misinéir san India.

=== Tréimhse in Éirinn ===
i 1928, nuair a bhí sí 18 mbliana d’aois, chuaigh Agnesë Bojaxhiu isteach in [[ord rialta]]. D’fhág sí [[Scóipé]] (Skopje) agus chuaigh sí ag obair le hord cráifeach darb ainm Siúracha Loreto. Ord [[Éireannach]] a bhí ann, agus bhí na mná rialta ag déanamh cuid mhór oibre san India. 

Tháinig ansin an bhean óg ón [[An Mhacadóin Thuaidh|Macadóin]] go [[Éire|hÉirinn]] chun dhá mhí a chaitheamh leis na siúracha Loreto i [[Ráth Fearnáin]], [[Baile Átha Cliath|Baile Athá Cliath]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pressreader.com/ireland/irish-independent-seachtain/20160921/281938837387806|teideal=Naomh a chaith seal in Éirinn|údar=Irish Independent|dáta=̄22 MF 2016|work=www.pressreader.com|dátarochtana=2020-12-10}}&lt;/ref&gt; 

Tháinig sí go hÉirinn chun Béarla a fhoghlaim. Chaith sí tamall de mhíonna ag traenáil agus ag foghlaim Béarla, agus d'éirigh sí go maith as. 

Ansin cuireadh í anonn chun na hIndia. Ghlac sí a céad mhóideanna mar bhean rialta sa bhliain 1931. 
[[Íomhá:Sandro Pertini e Madre Teresa di Calcutta.jpg|clé|mion|Sandro Pertini agus Teresa in 1976]]

=== Loreto in India ===
Idir 1931 agus 1948, bhí sí ag teagasc in Ardscoil Naomh Muire i gCalcúta. Is ag an am seo a ghlac sí an t-ainm Treasa uirthi féin. Roghnaigh sí an t-ainm sin in onóir do naomh Francach Naomh [[Naomh Thérèse de Lisieux|Therèse]] Lisieux. 

Ba le linn di a bheith ag obair i gCalcúta a thuig sí méid an léin agus na [[Bochtanas|bochtaineachta]] a bhí sa [[Cathair (lonnaíocht)|chathair]]. Níor cuireadh [[oideachas]] ar bith ar a lán de na leanaí i slumaí Chalcúta.  

I 1946 d’éirigh sí tinn, agus bhí cuma air go raibh [[eitinn]] uirthi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Cuireadh í chuig baile darb ainm [[Darjeeling]] le biseach a fháil. Ach ar a bealach ann ar an traein tharla rud iontach. Chuala sí guth Dé ag rá léi gach rud a fhágáil ina diaidh agus dul a chuidiú le daoine bochta an tsaoil. 
[[Íomhá:Mother Theresa Lives (14854410722).jpg|clé|mion]]
I 1948 fuair sí cead an scoil a fhágáil agus obair a dhéanamh i measc na ndaoine bochta ar na sráideanna. Tar éis cead a fháil an post a bhí aici ina hord rialta a fhágáil, chuaigh sí faoi oiliúint san [[ospidéal]] &quot;Holy Family: i bPatna ionas go bhféadfadh sí cabhrú leis na bochtáin ar bhealach praiticiúil.  [[Íomhá:President Ronald Reagan presents Mother Teresa with the Medal of Freedom at a White House Ceremony in the Rose Garden.jpg|mion|An Máthair Treasa agus [[Ronald Reagan]] sa bliain [[1985]].|clé]]

=== Misinéirí na Carthanachta ===
[[Íomhá:Mutter Teresa von Kalkutta.jpg|clé|mion|An Mháthair Treasa sa bhliain 1986]]
Sa bhliain 1950 fuair Máthair Treasa cead ón [[Cathair na Vatacáine|Vatacáin]] ord rialta dá cuid féin a chur ar bun, chun obair a dhéanamh i measc an léin agus chun freastal ar na bochtáin ba bhoichte. . Ansin d’fhág sí [[Ord Loreto]] agus bhunaigh sí ord rialta nua ,&quot;[[Misinéirí na Carthanachta]]&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  

Chuir an Mháthair Treasa áras ar bun do na daoine a bhí ag fáil [[Bás|bháis]] agus gan aon duine ann le cúram a thabhairt dóibh. Tugadh daoine go dtí an t-áras seo ionas go bhféadfaí cúram a dhéanamh díobh agus go bhfaighidís bás le [[dínit]].  

D’oscail an Mháthair Treasa áras chomh maith do [[Leanbh|leanaí]] tréigthe a aimsíodh sna [[sráid]]&lt;nowiki/&gt;eanna. Roimh i bhfad thug na páistí an t-ainm an Mháthair Treasa uirthi. Bhí sé deacair aici ar dtús mar ní raibh airgead ar bith aici. Ach de réir a chéile tháinig daoine eile a chuidiú léi agus thosaigh daoine a thabhairt airgid di. Chiallaigh seo go dtiocfadh léi a cuid oibre a leathnú amach.

D’oscail sí [[Teach altranas|teach altranais]] ar áit a raibh teampall [[An Hiondúchas|Hiondúch]]. agus shocraigh sí go rachadh clinicí taistil go dtí áiteanna áirithe i g[[Calcúta]] ionas go bhfaigheadh [[Lobhra|lobhair]] cóir [[Míochaine|leighis]]. Ansin d’oscail sí áit chónaí ar son páistí gan tuismitheoirí agus áit chónaí ar son daoine a raibh [[lobhra]] orthu.   

Chaith Máthair Treasa cúig bliana is daichead ag obair ann agus ag cur le fás Mhisinéirí na Catharnachta ar fud na tíre agus an domhain.   

=== Cáil ===
I 1970 rinne an t-iriseoir clúiteach [[Malcolm Muggeridge]] [[scannán]] fúithi. Is é seo an chéad uair a chuala tíortha [[An Iarthar|an Iarthair]] faoina cuid oibre. Níor chreid Muggeridge i n[[Dia]] ar chor ar bith ag an am. Ach sula raibh an scannán réidh thiontaigh sé ina [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;   

=== Bás ===
Sna blianta deireanacha dá saol, d’fhulaing sí an-drochshláinte. Sa bhliain 1990 dúirt Máthair Treasa  go raibh sí ag dul a éirí as a bheith i gceann an oird. Bhí [[toghchán]] ann, ach vótáil gach duine gurb ise ba cheart a bheith ina a ceannaire. Níor vótáil ach duine amháin ina héadán – í féin. Bhí sí ina ceannaire go tús 1997, ach fuair sí bás níos déanaí an bhliain sin, ar 5 Meán Fómhair 1997.   

De réir cosúlachta, níor fhág sí rud ar bith ina diaidh ach mála agus sáraí, comhartha is dócha, ar an saol simplí a bhí aici.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;   

Leath Misinéirí na Carthanachta ar fud na cruinne agus bhí thart ar 5000 ag obair iontu sa bhliain 2014.   

== Duaiseanna ==
Bronnadh [[Duais Nobel na Síochána]] ar Mháthair Treasa ar [[10 Nollaig]] [[1979]]. Tugadh an duais di in ainm na ndaoine bochta “nach raibh daoine á n-iarraidh agus a bhí gan ghrá agus gan chúram”. 

Bhuaigh sí an gradam is cáiliúla san India, an Bharat Ratna, sa bhliain [[1980]]. Bhain sí duaiseanna eile mar Dhuais Síochána an Phápa Eoin Pól XXIII agus Duais Nehru as a bheith ag cur chun cinn na síochána agus na comhthuisceana ar fud an domhain.

Ar an Domhnach, 4 Meán Fómhair 2016, naoi mbliana déag i ndiaidh a báis, d’fhógair an pápa gur naomh í.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cáineadh ==
Bhí an Mháthair Treasa go dubh in éadan rudaí mar ghinmhilleadh agus breithrialú. Chuir sin olc ar chuid mhór daoine. 

Chomh maith leis na moltaí agus gradaim idirnáisiúnta ó [[Rialtas|rialtais]], eagraíochtaí agus daoine éagsúla, bhí daoine áirithe á cáineadh ag an am céanna. Níor aontaigh siad lena tuairim ar an n[[ginmhilleadh]], ar an spioradáltacht ar mhaitheas an bochtanais 'srl., an scríbhneoir clúiteach [[Germaine Greer]] ina measc. Bhí Greer go láidir ar son [[Cearta na mban|chearta na mban]] agus dúirt sí go raibh an Mháthair Treasa ag déanamh leatroim ar dhaoine lena [[creideamh]].  

Cháin daoine eile í as baint a bheith aici le [[Deachtóireacht|deachtóirí]] mar [[Teaghlach|theaghlach]] Duvalier in [[Háítí|Haiti]], agus [[Enver Hoxha]] san [[An Albáin|Albáin]]. Ach dar leis an Mháthair Treasa, is é an rud is tábhachtaí ná tacaíocht a thabhairt do na bochta agus is cuma cá as a dtagann an tacaíocht sin. 

== Féach freisin ==

* [[Misinéirí na Catharnachta]] 
* [[Aerfort Idirnáisiúnta Máthair Treasa Tiorána]]

[[Íomhá:Mother Teresa's tomb.jpg|clé|mion|[[tuama]]  inniu]]

== Naisc sheachtracha ==

{{Catcómhaoin|Mother Teresa|An Mháthair Treasa}}

* [http://www.motherteresa.org/ Suíomh oifigiúil]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Treasa, Mathair}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]]
[[Catagóir:Básanna i 1997]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Daoine Indiacha]]
[[Catagóir:Daonchairde]]
[[Catagóir:Mná rialta]]
[[Catagóir:Naoimh]]
[[Catagóir:Síochánaithe]]</text>
      <sha1>d0vohn9t2tnuh8ab9e2dpf45wbn8xhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loch Abar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25438</id>
    <revision>
      <id>1308850</id>
      <parentid>1305745</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2769" sha1="60iv0l8n6uavbrbruseia49hdikcyq1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Loch Abar'''&lt;ref name='AAA'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainmean-aite.scot/?id=41033|title=Ainmean-Àite na h-Alba (AÀA) — Gaelic Place-names of Scotland|access-date=2024-04-18|language=en|work=Ainmean-Àite na h-Alba}}&lt;/ref&gt; ceann de na 16 réimsí bainistíochta bharda i [[Comhairle na Gàidhealtachd|'Sgire Comhairle na Gàidhealtachd']], [[Albain]], agus ba cheann de na hocht iar-cheantar rialtais áitiúla é san chóras dhá shraith i g[[Comhairle na Gàidhealtachd]].

Is é [[an Gearasdan]] a phríomhbhaile.

Tá Taiscumar an Uisce Dubh suite sna cnoic os cionn [[Ceann Loch Lìobhann|Cheann Loch Lìobhann]].

==An Logainm==
Mhol William Watson dhá scoil smaointeoireachta ar an ábhar seo. Thacaigh sé leis an smaoineamh gur tháinig 'Abar' ón g[[An Chruithnis|Cruithnis]] agus ón m[[An Bhreatnais|Breatnais]] le haghaidh &quot;béal abhann&quot;, agus gur chiallaigh Loch Abar cumar na n-aibhneach Lòchaidh agus Nibheis, agus iad ag sreabhadh isteach i Linne Sheileach. D'admhaigh sé freisin go bhféadfadh abar teacht ón [[Gaeilge na hAlban|Ghàidhlig]] ''eabar'' freisin, a chiallaíonn &quot;láib&quot; nó &quot;áit bhogach&quot;. Dá bhrí sin, d'fhéadfadh Loch Abar a bheith ina &quot;loch na seascann&quot;, gné uisce stairiúil a bhí ann ar an mBlàr Mòr, áit a bhfuil Ardscoil agus Ionad Sláinte an cheantair suite inniu.&lt;ref&gt;{{cite book|author=W.J.Watson |title=The History of the Place Names of Celtic Scotland |location= Shannon |publisher= Irish University Press |date= 1973 |pages= 78–79}}&lt;/ref&gt; Thacaigh saineolaithe eile leis an díorthú &quot;bogach&quot; (&quot;swamp&quot;). Tugtar Abrach ar dhuine ó Loch Abar.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Iain Taylor |title= Place Names of Scotland |url=https://archive.org/details/placenamesofscot0000tayl |location= Edinburgh |publisher= Birlinn |date= 2011 |page= [https://archive.org/details/placenamesofscot0000tayl/page/110 110]}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/37985625 BBC Naidheachdan 2016-11-15: “Call” air eaconamaidh Loch Abair] - ''[[Ceit Fhoirbeis]] ag rá go bhfuil barraíocht airgid ag dul go [[Inbhir Nis|hInbhir Nis]]''
* [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/37994589 BBC Naidheachdan 2016-11-16: Táthar ag súil le thart ar 750 duine ag  Seachdainn Bheachdan Loch Abair] ''(aithris-bhideo 2:09)''
* [http://www.linguae-celticae.org/dateien/Gaidhlig_Local_Studies_Vol_19_Loch_Abar_an_Ear_Ed_II.pdf Loch Abar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204162022/http://www.linguae-celticae.org/dateien/Gaidhlig_Local_Studies_Vol_19_Loch_Abar_an_Ear_Ed_II.pdf |date=2012-02-04 }}

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Loch Abar}}
[[Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd]]
[[Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban]]</text>
      <sha1>60iv0l8n6uavbrbruseia49hdikcyq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Toland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25959</id>
    <revision>
      <id>1308915</id>
      <parentid>1200004</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1308915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="euccyngtbcf2nb3l03jp6oat1s1m582" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'[[Fealsamh|fhealsamh]] réasúnaíochta agus saorsmaointeoir é '''Seán Ó Tuathaláin''' nó '''John Toland''' (30 Samhain 1670 - 11 Márta 1722) agus uaireanta ina aorthóir, a scríobh leabhair iomadúla agus paimfléid ar an bhfealsúnacht pholaitiúil agus reiligiúnach.&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1388|title=TOLAND, John (1670–1722) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt; 

Luath-nochtaigh sé fealsúnacht [[Ré na hEagnaíochta]].

Fuair sé oideachas sna hollscoileanna seo a leanas; [[Ollscoil Ghlascú]], [[Ollscoil Dhún Éideann]], [[Ollscoil Leiden]] agus [[Ollscoil Oxford]], agus bhí tionchar ag fealsúnacht John Locke air.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Tuathalain, Sean O}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1670]]
[[Catagóir:Básanna i 1722]]
[[Catagóir:Paindiaigh]]
[[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]]
[[Catagóir:Fealsúna]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Teangeolaithe na Gaeilge]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 17ú haois]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 18ú haois]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Éireannacha]]
[[Catagóir:Aoir]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Ghlaschú]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Dhún Éideann]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Leiden]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]</text>
      <sha1>euccyngtbcf2nb3l03jp6oat1s1m582</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duilleog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26920</id>
    <revision>
      <id>1308916</id>
      <parentid>1308162</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1308916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3691" sha1="3yzrzfh8fkztndq9ov8k4ikw2z6lvhv" xml:space="preserve">
[[Íomhá:Citronella mucronata (R. et P.) D. Don (pabloendemico).jpg|220x220px|thumb|Duilleoga]]
[[Íomhá:Travel Deep Inside a Leaf - Annotated Version - California Academy of Sciences.webm|mion|220x220px|Físeán]]
[[Íomhá:Leaves in summer.webm|mion|220x220px|seat gar-amhairc ]]
Is orgán de chuid an [[planda soithíoch|planda shoithíoch]] í an duilleog, príomhorgán plandaí fásmhara.

Is gnách go mbíonn duilleoga réidh tanaí, go bhfásann siad os cionn talún agus go mbíonn feidhm ar leith acu i bpróiseas na [[fótaisintéis|fótaisintéise]] ach ní i gcónaí – ní bhíonn duilleoga na m[[Cónaiféar|buaircíneach]] réidh; ní fhásann [[duille gainne|duillí gainne]] na [[bleib|bleibe]] os cionn talún; agus ní hé fótaisintéis príomhfheidhm [[cataifill|cataifillí]], [[spíon|spíonta]] nó [[cotailéadón]]. 

== Tréithe ==
Dath glas, de bharr [[clóraifill]] a bheith ann, agus is gá an [[Clóraifill|chlóraifill]] i gcomhair na [[Fótaisintéis|fótaisintéise]] a ghineann na [[Carbaihiodráit|carbaihiodráití]] ([[siúcra]] is [[stáirse]]) uile. Mar sin, tá duilleoga bunúsach do bheatha na n-ainmhithe.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Mattq|date=2011|title=Fréamh an Eolais|issue=Coiscéim}}&lt;/ref&gt;  

Sa [[Fómhar|bhfómhar]] athraíonn dath na nduilleog, de bhrí go milleann an fhuacht an chlóraifill is go dtagann líocha eile chun cinn. Nuair is ildathach an duilleog, is amhlaidh atá raon de na líocha seo ann. Nuair is bán an duilleog, easnamh [[líocha]] is bun leis. Bíonn an duilleog roinnte i lann is gas.  

De ghnáth bíonn an lann leathan tanaí chun an uasmhéid den dromchla a léiriú do sholas na Gréine agus an t-idirleathadh gás is galuisce isteach is amach as an duilleog a éascú. Tá cuid mhaith ciseal difriúil sa duilleog.  

Tá an eipideirm ar an taobh amuigh ag cosaint na bhfíochán istigh: an ciseal pailise ina dtarlaíonn fótaisintéis den chuid is mó, agus an mhéisifill spúinsiúil ina bhfuil spásanna móra aeir mar a dtarlaíonn an malartú aeir den chuid is mó.  

Tá líonra féitheacha inti a iompraíonn uisce is súlach isteach is amach.  

Tálann an eipideirm cneas céiriúil uiscedhíonach gásdíonach ar dhromchla uachtarach na duilleoige, ionas go dtéann uisce is gáis isteach is amach aisti trí na póireanna atá tiubhaithe ar an dromchla íochtarach.  

Is é an príomhbhealach i bplanda chun uisce a chailliúint ná trasghalú ó na duilleoga mar seo. Laghdaíonn an cneas céiriúil ar an taobh uachtarach é seo, agus cabhraíonn oscailt is dúnadh na bpóireanna le méadú is laghdú na taise san aer an t-uisce a choinneáil sa phlanda freisin.  

Bíonn airíonna eile ag plandaí atá oiriúnaithe d'aeráid the thirim nó réigiúin thuara, cosúil le laghdú i méid na nduilleog, imill a fhilltear isteach chun na póireanna a cho saint, agus caitheamh an duilliúir i séasúir neamhfhabhracha.  

Cuireann plandaí áirithe gais théagartha ghlasa fhótaisintéiseacha in ionad na nduilleog go hiomlán.  

Bíonn duilleoga ó chúpla milliméadar go dtí 20 rn i bhfad, a gcruthanna ilghnéitheach, agus iad iomlán, fiaclach, maothánach, nó fiú roinnte i nduilleoigíní. Is sainiúil na hairíonna seo agus leagan amach na nduilleog ar an ngas d'an-chuid saghsanna plandaí.  

Bíonn feidhmeanna ar leith ag duilleoga freisin: stóráil uisce i bplandaí súmhara, gaistí i bplandaí ascaideacha feoiliteacha, agus teannóga i bplandaí dreapaire.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Féach freisin ==

* [[Planda soithíoch]],  [[Crann]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Duilleoga| ]]
[[Catagóir:Crainn]]
[[Catagóir:Plandaí]]</text>
      <sha1>3yzrzfh8fkztndq9ov8k4ikw2z6lvhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Óstán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26933</id>
    <revision>
      <id>1308898</id>
      <parentid>1235561</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán athraithe</comment>
      <origin>1308898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="897" sha1="g3hx6ez8ik9pp5psyehtdutq1lqpzeb" xml:space="preserve">[[Íomhá:Hotel Llao Llao, Bariloche, Argentina.jpg|thumb|Óstán Llao Llao in Bariloche na h[[An Airgintín|Airgintíne]]]]
Is áit ghnó é '''óstán''' nó '''tigh ósta''' a sholáthraíonn seomraí agus bia do thaistealaithe agus do thurasóirí. 

Deir [[Acht Na Siopaí (Coinníollacha Fostaíochta), 1938]]:&lt;ref &gt;http://www.acts.ie/print/ga.act.1938.0004.1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604034842/http://www.acts.ie/print/ga.act.1938.0004.1.html |date=2023-06-04 }} 'tigh ósta'&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
&quot;cialluíonn an abairt “tigh ósta” aon áitreabh atá oiriúnach ina dhéanmhas chun é d'úsáid, agus a húsáidtear bona fide, mar thigh ósta agus seomraí codlata ann do thaistealaithe agus gan iad á n-úsáid ach mar sheomraí codlata den tsórt san.&quot;
&lt;/blockquote&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Ostan}}
[[Catagóir:Óstáin| ]]</text>
      <sha1>g3hx6ez8ik9pp5psyehtdutq1lqpzeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feamainn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26940</id>
    <revision>
      <id>1308760</id>
      <parentid>1248820</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4970" sha1="5wk1i8v4aklxp5fapdkw8kr69nfok6a" xml:space="preserve">[[Íomhá:Seaweed_600.jpg|thumb|[[Carraig]] agus feamainn uirthi sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]]]
[[Íomhá:Seaweed Salad (4052214994).jpg|mion|sailéid]]
[[Íomhá:Beach at Port na Feamainn - geograph.org.uk - 302462.jpg|mion|Port na Feamainn, Colonsay.]]
[[Íomhá:Seaweed accumulation - geograph.org.uk - 1461213.jpg|mion|feamainn: tá na cothaithigh riachtanacha ann]]
[[Íomhá:Seaweed_factory_-_geograph.org.uk_-_1442400.jpg|mion|[[Arramara Teo|Arramara Teo,]] [[Cill Chiaráin]]]]
Glaoitear '''feamainn'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''seaweed''&lt;/ref&gt; ar réimse leathan [[algaí]] móra. Tá trí chineál dathanna ann: glas, dearg agus donn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.seaweed.ie/algae/seaweeds.html|teideal=What are seaweeds? / Cóip cartlainne|údar=Seaweed Site from Michael Guiry|dátarochtana=2009-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007185131/http://seaweed.ie/algae/seaweeds.html|archivedate=2010-10-07}}&lt;/ref&gt; Is iomaí úsáid thairbheach is féidir a bhaint as an fheamainn. Cuirtear ar an talamh mar [[Leasú (talmhaíocht)|leasachán]] í, itear í, agus baintear úsáid go forleathan aisti mar fhoinse [[Ailgionáit|ailgionáití]]. Is cineál de ghlóthach iad na hailgionáití a úsáidtear le roinnt mhaith gnáthrudaí a dhéanamh tiubh nó a chobhsú - [[uachtar reoite]], mar shampla, agus beoir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Úsáid ==
Úsáidimid feamainn ar bhealaí éagsúla, cuid acu neamhghnách, 

=== Bia ===
Itear feamainn go háirithe san [[Áise]] Thoir.

D'itheadar feamainn in [[Éire|Éirinn]], go formhór i rith [[an Gorta Mór|an Ghorta Mhóir]], agus mar gheall air sin bhí ceangal idir feamainn agus bochtanas i meon an phobail.&lt;ref name=&quot;seaweedresourcesIreland&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishseaweed.com/documents/seaweedresourcesIreland.pdf|teideal=seaweed resources Ireland - odf  / Cóip cartlainne|údar=irishseaweed.com|dátarochtana=2009-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121115255/http://www.irishseaweed.com/documents/seaweedresourcesIreland.pdf|archivedate=2008-11-21}}&lt;/ref&gt;

In uachtar reoite a dhéantar i monarchana, tá algaí leis chun go mbeidh sé mín&lt;ref&gt;Eureka 12.32  COGG  http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Eureka_Irish_12.32.pdf{{Dead link|date=Iúil 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Tá saghsanna áirithe algaí i d[[taos fiacla]], cáis, [[iógart]], creathán bainne agus a lán rudaí eile a úsáidimid go laethúil.

=== Talmhaíocht ===
Úsáidtear an fheamainn mar [[Leasú (talmhaíocht)|leasachán]] don [[talamh]] le fada in [[Éire|Éirinn]].&lt;ref name=&quot;seaweedresourcesIreland&quot; /&gt; Cuirtear faoin talamh é. &quot;An talamh a fheamnú&quot; a deirtear.

Anois úsáidtear an fheamainn chun [[leasachán]] eile a chruthú; is leasachán nádúrtha é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.seaweed.ie/uses_ireland/irishagrochemicals.html|teideal=Irish seaweed agrochemicals|údar=Seaweed Site from Michael Guiry|dátarochtana=2009-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101009064633/http://seaweed.ie/uses_ireland/irishagrochemicals.html|archivedate=2010-10-09}}&lt;/ref&gt;

=== Smideadh agus talasaiteiripe ===
Tá an comhlacht Voya Spa nó &quot;Celtic Seaweed Baths&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.voyaseaweedbaths.com/|teideal=Home {{!}} Voya Seaweed Baths|work=www.voyaseaweedbaths.com|dátarochtana=2024-07-04}}&lt;/ref&gt; ag cur folcadh feamainne ar fáil.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-famaireacht-agus-feamainn.aspx|teideal=Fámaireacht agus feamainn|údar=Liz Curtis|dáta=EAGRÁN 26 · MEITHEAMH 2003|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-07-04}}&lt;/ref&gt;

{{Main|Talasaiteiripe}}

== In Éirinn ==
Thug an fheamainn cothú do mhuintir Iarthar na hÉireann ar feadh na mílte bliain. Bhí na glúnta sin a tháinig le linn an 12ú haois ag braith ar fheamainn mar ábhar leighis, mar chothú bia agus i gcleachtais feirmeoireachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.arramara.ie/ga/eolas-fuinn/stair/|teideal=Connemara Seaweed Processing Company {{!}} Arramara History|údar=arramara.ie|dáta=2024|language=ga-IE|work=Arramara|dátarochtana=2024-07-04|archivedate=2024-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301161752/https://www.arramara.ie/ga/eolas-fuinn/stair/}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Arramara Teo]]
* [[Ailgionáit|Ailgionáití]],  salainn cailciam an aigéad ailginigh a fhaightear i bhfeamainn.
* [[Algaí|Alga]]: Síneann na foirmeacha algaí ó phlanctón simplí plandúil aoncheallach go dtí feamainn thromábhal anfhada.
* ''[[Ascophyllum nodosum]]: [[Speiceas]] de [[Phaeophyceae]] nó d'algaí donna, san [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] Fucaceae''
* [[Ceilp]]: Feamainn mhór dhonn atá coiteann i gcreasanna ísle idirthaoide is fo-thaoide
* [[Duileasc]]: Itear é mar smailc bheag bia nó mar scroid in Éirinn.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Eocaróit]]
[[Catagóir:Feamainn]]
[[Catagóir:Leasú (talmhaíocht)]]
[[Catagóir:Bia na hÉireann]]</text>
      <sha1>5wk1i8v4aklxp5fapdkw8kr69nfok6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dál Riada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27388</id>
    <revision>
      <id>1308853</id>
      <parentid>1180160</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12934" sha1="hj07s2jcii085s0vpxkn69y8oaibhe1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Ríocht de chuid [[Gaeil|na nGael]] ba ea '''Dál Riata''', a bhí suite in aice na farraige in iarthar [[na Garbhchríocha|Gharbhchríocha na hAlban]] agus i gcuid de Chúige [[Uladh]].&lt;ref&gt;[Oxford Companion to Scottish History p. 161 162, edited by Michael Lynch, Oxford University Press. ISBN 978-0-19-923482-0.]&lt;/ref&gt;

Ag barr a réime sa 6ú agus 7ú haoiseanna, chuimsigh sí críocha móra aige i gceantair mar atá inniu i n[[Earra-Ghaidheal agus Bòd]] i n[[Albain]], chuid de Dheisceart Thír na [[Cruithnigh|gCruithneach]], agus cuid de [[Contae Aontroma|Chontae Aontroma]] i d[[Tuaisceart Éireann]].&lt;ref&gt;Clancy, Thomas Owen, &quot;Philosopher King: Nechtan mac Der Ilei,&quot; SHR 83 (2004), ll. 135–149&lt;/ref&gt;  Tar éis tréimhse leata, d'éirigh sé páirteach became i ndeireadh na dála le [[Ríocht na hAlban|ríocht Gaelach na hAlban]].&lt;ref name=&quot;OxfordCompanion1&quot;&gt;Oxford Companion to Scottish History, ll. 161–16, Michael Lynch (eag.), Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-923482-0}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
cite book |
title = The Archaeology of Celtic Britain and Ireland c. AD 400–1200 | url = https://archive.org/details/archaeologyofcel0000lain |
publisher = Cambridge University Press |
author = Laing, Lloyd Robert | year = 2006 | page = [https://archive.org/details/archaeologyofcel0000lain/page/324 324] |
isbn = 978-0521838627 |
quote = ''The inhabitants of what is now Co. Antrim, Ireland, were known as the Scots, a name they transported to what is now Argyll and the adjacent islands where they established the kingdom of Dál Riata.
}}&lt;/ref&gt;

==Sanasaíocht==
Fréamhaithe is ea ''Dál'', cine nó críocha, ón b[[Prótai-Cheiltis]] ''*dālom''.&lt;ref&gt;[https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Celtic/dālom *dālom] ar en.wikt&lt;/ref&gt;  I measc focal gaolmhar an lae inniu, tá  ''dole'' agus ''deal'' an [[Béarla|Bhéarla]], ''Teil'' na [[Gearmáinis]]e, ''taille'' na  [[Fraincis]]e agus ''taglia'' na h[[Iodáilis]]e.  Creidtear gur ainm pearsanta is ea ''Riada''.&lt;ref name=&quot;bede1&quot;&gt;Bede, HE, Book I, Chapter 1.&lt;/ref&gt;

Ainmníodh an tsraith gheolaíoch [[Dálriadach]] as an Dál Riada ag [[Archibald Geikie]] sa bhliain 1891, toisc go bhfuil achar beagnach mar an gcéanna aici mar a raibh ag an iar-ríocht.

==Stair==
Deirtear gur bhunaigh an rí seanscéalach, [[Fearghas Mór]], an Dál Riada sa 5ú haois.  Bhain an ríocht barr a réime amach faoi ''[[Áedán mac Gabráin]]'' (réim 574 - 608).  Agus é i gcoróin, rinne an Dál Riada eachtraí mara go dtí na h[[Inse Orc]] agus [[Oileán Mhanann]], agus ionsaí ar ríochta [[Srath Chluaidh]] agus [[Bernicia]].  Chuir rí [[Æthelfrith]] na Berniciae cosc ar a leathnú ámh, ag ''[[Cath Degsastan]]'' sa bhliain 603.

Cuireadh deireadh le ré órga an Dáil Riada tar éis clistí troma in Éirinn agus i nAlbain i rith réimse [[Domnall Brecc|Domhnaill Bhric]] (bás 642).  Bhí an dál ina thuath de chuid [[Northumbria]] ar feadh tamaill.  Sna 730í, bhí ''[[Óengus I]]'', rí na gCruithneach, i gceannas i mbun feachtas in aghaidh an dáil, agus chuir sé faoina smacht é faoin mbliain 741.

Níltear ar aon ghuth maidir le cinniúint na ríochta ón 8ú haois ar aghaidh.  Mar shampla, níltear ar an aon tuairim ar tháinig  borradh faoi chumhacht an Dáil Riada tar éis tréimhse faoi cheannas iasachta (c. 637 go c. 750–760), agus [[Áed Find|Aodh Fionn]] i gcoróin (736–778).  Deirtear roinnt fiú gur ghabh an Dál Riada ríocht [[Fortriu|Foirtreann]].

Ón bhliain 795 ar aghaidh, bhí ionsaithe [[Lochlannach]]a thall is abhus i nDál Riada.  San aois dár gcionn, b'fhéidir é gur tógadh le chéile corónacha an Dáil Riada agus na gCruithneach.  De réir foinsí áirithe, bhí [[Cináed mac Ailpín]] ina rí an Dáil Riada sular éirigh sé ina rí na gCruithneach sa bhliain 843, i ndiaidh gur bhuail Lochlannaigh go dona iad.&lt;ref&gt;Pléann Smyth agus Bannerman an smaoineamh seo i ''Scottish Takeover'', ag moladh gur shinsir ríthe na gCruithneach ó ''[[Ciniod II na gCruithneach|Ciniod mac Uuredech]]'' ar aghaidh iad ''[[Fergus mac Echdach]]'' agus Fearadach mac [[Selbach mac Ferchair|Sealbhaigh mhic Fhearchair]].  Tá scéal eile inste i ''Pictish Kings'' le Broun, tacaithe mar shampla ag Clancy, &quot;Iona in the kingdom of the Picts: a note&quot;, agus Woolf, ''Pictland to Alba'', ll. 57–67.&lt;/ref&gt;  Tháinig neamhspleáchas na ríochta chun deiridh nuair a chumaisc an dá ríocht chun [[Ríocht na hAlban]] a bhunú.

[[Dùn Ad]] ab ea príomhchathair an Dáil Riada, meastar.  I measc dúnta ríoga eile, tá [[Dùn Ollaigh]], [[Dùn Abhartaigh]] agus [[Dún Sobhairce]]. 

Ríocht mór farraige ab ea an Dál Riada, agus bhí cabhlach mór aige.

==Cineáil==
Faightear i ''[[Seanchas Fear Alban]]'' trí phríomhchineál an Dáil Riada suite i [[Earra-Ghaidheal agus Bòd|nEarra Gael]]. 
Cuireadh ceathrú ceann níos deireanaí:&lt;ref&gt;Bannerman, ''Studies'', ll. 47–49; foilsithe roimh ré in ''Celtica'', iml. 7 (1966) – 9 (1971).&lt;/ref&gt;

* [[Cineál Loairn]] i dtuaisceart ar lár Earra Gael.  Ainmníodh an ceantar [[Lorn, Alba]] astu.&lt;ref name=&quot;OxfordCompanion1&quot;/&gt;
* [[Cineál Aonghasa]], lonnaithe ar [[Ìle]]
* [[Cineál Gabhráin]], lonnaithe i g[[Cinn Tíre]]
* [[Cineál Comhghaill]], lonnaithe in [[Strath Éireann]].&lt;ref&gt;Clancy, Thomas Owen, &quot;Philosopher King: Nechtan mac Der Ilei,&quot; SHR 83 (2004), ll. 135–149&lt;/ref&gt;  Creidtear gur ainmníodh an ceantar ''[[Cowal]]'' astu.&lt;ref name=&quot;OxfordCompanion1&quot;/&gt;

Ní fhaightear sa Seanchas cineál ar bith as Éirinn.

==Críostaíocht==
Ní chaomhnaítear taifid scríofa  faoin Dál Riada roimh theacht na Críostaíochta, nuair a thosaigh croiniceoirí ar [[Í Cholm Cille]] agus i mainistreacha Gaelacha eile ag obair.  Cuireann ''Beatha Naoimh [[Colm Cille|Choilm Cille]]'' le [[Adomnán]] in iúl gur Chríostaí ab ea an Dál Riada,&lt;ref&gt;Markus, &quot;Iona&quot;; Markus, &quot;Conversion&quot;.&lt;/ref&gt; ach ní fios go cruinn an fíor é seo.&lt;!-- The figure of Columba looms large in any history of Christianity in Dál Riata. Adomnán's ''Life'', although useful as a record, was not intended to serve as history, but rather as [[hagiography]]. Because the writing of the lives of the saints in Adomnán's day had not reached the stylised formulas of the [[High Middle Ages]], the ''Life'' contains a great deal of historically valuable information. It is also a vital linguistic source indicating the distribution of Gaelic and P-Celtic placenames in northern Scotland by the end of the 7th century. It famously notes Columba's need for a translator when conversing with an individual on Skye.&lt;ref&gt;As well as Sharpe's translation of Adomnán's ''Life of St Columba'', Broun &amp; Clancy (eds.), ''Spes Scotorum'', is essential reading on Columba, Iona and Scotland.&lt;/ref&gt; This evidence of a non-Gaelic language is supported by a sprinkling of P-Celtic placenames on the remote mainland opposite the island.&lt;ref&gt;W.F.H. Nicolaisen, ''Scottish Placenames: Their study and significance'' (1976).&lt;/ref&gt;--&gt;

Bhí mainistir Í féin laistigh de chríocha an Dáil.  Ionad foghlama ríthábhachtach a bhí ann, ó thaobh leathadh Críostaíochta Ceiltí de ar fud tuaisceart na Breataine, agus fosta forbairt ealaín na n-oileán agus lámhscríbhinní dathmhaisithe.&lt;!--

''Columba's founding Iona within the bounds of Dál Riata ensured that the kingdom would be of great importance in the spread of Christianity in northern Britain, not only to Pictland, but also to Northumbria, via [[Lindisfarne]], to [[Mercia]], and beyond--&gt;.

Cé gur leis an g[[Cineál Conaill]] den Uí Néill an Tuaisceart é an Mhainistir Í, agus ní leis an Dál Riada féin, bhíodh dlúthghaol aici leis an gCineál Gabhráin, rud a thugann le fios nach neamhchlaonta iad na hanála.&lt;ref&gt;Féach, mar shampla, Broun, &quot;Dál Riata&quot;,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Le haghaidh fianaise thionchar Í ar logainmneacha, féach Taylor, &quot;Iona abbots&quot;.&lt;/ref&gt;

Dá mba rud é gur lárionad creidimh é Í Choilm Cille, níorbh uathúil é.  Bhí [[Lios Mór, Alba|Lios Mór]], suite i gcríocha Chineál Loairn, tábhachtach go léir sin go bhfaightear go minic básanna a abaí sna hannála.  I meán mainistreacha eile aitheanta óna hannála, tá [[Obar Crosain]] agus [[Ceann Garadh]].&lt;!--probably in Pictish territory for most of the period, and [[Kingarth]] on Bute are also known to have been monastic sites, and many smaller sites, such as on [[Eigg]] and Tiree, are known from the annals.--&gt;&lt;ref&gt;Clancy, &quot;Church institutions&quot;.&lt;/ref&gt;  I nÉirinn, ba é [[Oirthear Maí]] an príomhionad eaglasta, gaolta le [[Naomh Pádraig]] agus [[Naomh Olcán]]&lt;!--, said to have been first bishop at Armoy. An important early centre, Armoy later declined, overshadowed by the monasteries at Movilla ([[Newtownards]]) and [[Bangor, County Down|Bangor]]--&gt;.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 58–60.&lt;/ref&gt;&lt;!--

''In addition to the monastic sites, a considerable number of churches are attested, not only from archaeological evidence, but also from the evidence of place-names.  The element &quot;kil&quot;, from Gaelic ''cill'', can be shown in many cases to be associated with early churches, such as at Kilmartin by Dunadd.&lt;ref&gt;Markus, &quot;Religious life&quot;.&lt;/ref&gt;

''As well as their primary spiritual importance, the political significance of religious centres cannot be dismissed. The prestige of being associated with the saintly founder was of no small importance. Monasteries represented a source of wealth as well as prestige. Additionally, the learning and literacy found in monasteries served as useful tools for ambitious kings.&lt;ref&gt;Foster, ''Picts, Gaels and Scots'', ll. 42–44, 94–95 &amp; 104–106.&lt;/ref&gt;--&gt;

==Ealaín==
Is dócha é gur tosaíodh ar a laghad an lámhscríbhinn dathmhaisaithe mór le rá, an [[Leabhar Cheanannais]], ar Oileáin Í, ach ní le Colm Cille mar a insítear sa seanscéal, toisc go dtéann sí siar ach go dtí c. 800.  De réir seanchas eile, cruthaíodh an lámhscríbhinn le haghaidh chomóradh 200 bliain bhás an naoimh sa bhliain 597.  Cé acu ar scríobhadh nó nár scríobhadh ann í, is léir gurbh ionad tábhachtach é Oileán Í i bhforbairt [[Ealaín na nOileán]], lena hábhair Mheánmhuirí, [[Ealaín Angla-Sachsanach|Angla-Sachsanacha]], [[Ealaín Cheilteach|Cheilteacha]] agus Cruithneacha, stíl dá bhfuil Leabhar Cheanannais ina shampla déanach.

[[Íomhá:KellsFol028vPortMatt.jpg|mion|200px|Naomh Maitiú, fóilió 28v sa [[Leabhar Cheanannais]]]]

Maidir le healaín eile, caomhnaítear roinnt dealbh a chuireann an Dál Riada i gcuimhne dúinn.  Is é Cros Naoimh Mháirtín ar Oileán Í an [[ardchros]] is fearr atá againn, spreagtha is dócha ag crosa saorsheasaimh Northumbria, amhail is an ''[[Ruthwell Cross]]'', cé go bhfaightear a leithéid de chros in Éirinn ([[Áth Eine]], [[Contae Thiobraid Árann]]).  Is mar a choir í [[Cros Chill Daltain]] ar Ìle.

[[Íomhá:St Martins Cross on Iona.jpg|mion|200px|''9th-century Naoimh Mháirtín den 9ú haois ar [[Í Cholm Cille]].]]

Tá leac dhealbhaithe le fáil i slab n[[Ardchathan]] ina bhfeictear tionchar na gCruithneach, siúd is go moltar go bhfuil tionchar na nGael le feiceáil ar an ''[[Dupplin Cross]]. 

Creidtear gur cruthaíodh i nDùn Ad mínmhiotalóireacht Ghael-Sacsanach amhail is [[penannular brooches]].&lt;ref&gt;Laing &amp; Laing, ''The Picts and the Scots'', ll. 136–137, deals with Dál Riatan arts at greater length; see also Ritchie, &quot;Culture: Picto-Celtic&quot;.&lt;/ref&gt;

== Ríthe ==
{{príomhalt|Ríthe Dhál Riada}}
* [[Fearghas]], 495-501
* [[Domangart I]], 501-507
* [[Comgall]], 507-538
* [[Gabhran]], 538-558
* [[Conall]], 558-574
* [[Aedan]], 574-608
* [[Eochaid]], 608-629
* [[Connad]], 629
* [[Domnal]], 629-642
* [[Ferchar]], 642-650
* [[Dunchad]], 650-654
* [[Conall II]], 650-660
* [[Domangart II]], 660-673
* [[Maelduin]], 673-688
* [[Domnall]], 688-695
* [[Ferchar II]], 695-697
* [[Eochaid II]], 697
* [[Ainbcellach]], 697-698
* [[Fiannamail]], 698-700
* [[Selbach]], 700-723
* [[Dungal]], 723-726
* [[Eochaid III]], 726-733
* [[Alpin]], 733
* [[Muiredach]], 733-736
* [[Eogan]], 736-739
* [[Aed]], 739-778
* [[Fergus II]], 778-781
* [[Eochaid IV]], 781
* [[Constantine]], 781-820
* [[Oengus]], 820-834
* [[Drust]], 834-837
* [[Eoganan]], 837-839
* [[Alpin II]], 839-841
* [[Coinneach I na hAlban|Coinneach]], 841-843

== Féach freisin ==
* [[Í Chaluim Chille]]
* [[Duan Albanach]]
* [[Seanchas Fear Alban]]
* [[Stair na hÉireann]]
* [[Dáirine]]
* [[Petrosomatoglyph]]

==Naisc==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts], [http://www.ucc.ie/ Coláiste na hOllscoile, Corcaigh] 
* [http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl360 ''Annals of Clonmacnoise'']
* [http://historical.library.cornell.edu/cdl/index.html Cornell]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Dál Riada}}
[[Catagóir:Ulaid]]
[[Catagóir:Íle]]
[[Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd]]</text>
      <sha1>hj07s2jcii085s0vpxkn69y8oaibhe1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27799</id>
    <revision>
      <id>1308746</id>
      <parentid>1270423</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14036" sha1="6ag34x37b4igyk20ado94hkaoy9d2ew" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}} 

Is í '''Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe''' ([[Béarla]]: ''Supreme Court of the United States'') an chúirt is airde sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]]. Is cúirt achomhairc í an chúirt uachtarach. 

==Fealsúnacht==
De réir bhunreacht na Stát Aontaithe tá scaradh iomlán idir an Feidhmeannas (An tUachtarán agus a chuid airí), an Reachtas (An Chomhdháil agus an [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad]]), agus na breithiúna. Mar sin tá ról níos lárnaí ag Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe ná mar atá ag [[An Chúirt Uachtarach|Cúirt Uachtarach na hÉireann]] de bharr gur [[tír]] fheidearálach í na Stáit Aontaithe agus gur ag an Chúirt atá an [[focal]] deiridh i roinnt na [[cumhacht]]a idir na stáit éagsúla agus an [[rialtas]] feidearálach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-john-paul-stevens-agus-cuirt-uachtarach-na-stat-ao.aspx|teideal=John Paul Stevens agus Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-05-17}}&lt;/ref&gt; 

==Ballraíocht ==
Tá an Chúirt Uachtarach comhdhéanta de Príomh-Bhreitheamh na Stát Aontaithe, chomh maith le hochtar breitheamh eile. Ainmníonn uachtarán na tíre na breithiúna. Deimhnítear iad tar éis &quot;comhairle agus comhthoiliú&quot; (vóta tromlaigh) an [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|tSeanaid]]. Tá na breithiúna ceaptha don saol. 

Bíonn ceapachán breithimh go mór i mbéal an [[pobal|phobail]] i dtólamh de bharr a thábhachtaí is atá an chúirt i saol [[polaitíocht]]a agus [[Sóisialach|sóisialta]] na tíre. Tá an nós ann i gcónaí go gceapfadh an t-[[uachtarán]] breithimh a mbeadh an [[Fealsúnacht|fhealsúnacht]] chéanna acu is atá aige féin - [[Liobrálachas|liobrálach]] i gcás uachtaráin [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Dhaonlathaigh]] agus [[Coimeádachas|coimeádach]] i gcás uachtaráin [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Phoblachtaigh]].

===Conspóid===
Cuireadh an-bhéim sna Stáit Aontaithe tráth ar scaradh na gcumhachtaí idir an feidhmeannas agus na breithiúna. Ach ó aimsir [[Ronald Reagan]] i leith tugadh taobh na polaitíochta isteach i ngnóthaí na gcúirteanna. &lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-john-paul-stevens-agus-cuirt-uachtarach-na-stat-ao.aspx Beo, Bealtaine 2010]&lt;/ref&gt; 

Tá castacht i gCúirt Uachtarach na Stát Aontaithe mar gur gnáthnós ag Uachtarán na Stát Aontaithe breitheamh atá ar aon dul leis féin go polaitiúil a ainmniú. Is é Donald Trump a d’ainmnigh le linn 2017-2021 triúr de na breithiúna ar an gCúirt Uachtarach. Bhí troideanna fíochmhara i dtithe na Comhdhála le linn ceapacháin breithimh ag an am sin. Bhí an cháil orthu sna 2020idí go raibh na breithimh caomhach faoi chúrsaí sóisialta ach thar a bheith dílis do bhunbhrí an Bhunreachta, agus do Trump fiú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stait-dheighilte-mheiricea-trump-ag-deanamh-raic-de-reir-a-bhriathair/|teideal=Stáit Dheighilte Mheiriceá – Trump ag déanamh raic de réir a bhriathair|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=31 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-02}}&lt;/ref&gt;

==Searmanais==
Tugann an t-uachtarán aitheasc faoi staid na haontachta os comhair tithe Chomhdháil Mheiriceá agus breithiúna na Cúirte Uachtaraí ag deireadh mhí Eanáir gach bliain.
[[Íomhá:President Donald J. Trump and Supreme Court Justice Brett Kavanaugh (44873111735).jpg|mion|Cheap Donald J. Trump an breitheamh [[Brett Kavanaugh]] agus beirt eile, i bhfad amach ar an eite dheis |clé]]

==Cásanna==
* [[29 Márta]] [[1937]]. '''''West Coast Hotel Co. v Parrish''''': Cheadaigh an chúirt an dlí um íosphá i [[Washington|stát Washington]].&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-john-paul-stevens-agus-cuirt-uachtarach-na-stat-ao.aspx Beo, Bealtaine 2010]&lt;/ref&gt; Bhí sé ceadaithe ag an rialtas, de thoradh an chinnidh sin, dlíthe a chur i bhfeidhm a chuirfeadh isteach ar choinníollacha pá (agus ar an mhargadh go ginearálta). Déanta na fírinne, thug sé seo cumhacht níos mó don rialtas feidearálach agus meastar nach mbeidís in ann an ''Bheart Nua (New Deal}'' de chuid [[Franklin D. Roosevelt]] a chur i gcrích i gceart murach na cumhachtaí nua seo.&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-john-paul-stevens-agus-cuirt-uachtarach-na-stat-ao.aspx Beo, Bealtaine 2010]&lt;/ref&gt;

*[[Íomhá:Brown V. Board of Education Exhibit.jpg|mion|Taispeántas. ''Brown v The Board of Education'':|clé]][[17 Bealtaine]] [[1954]]. '''''Brown v The Board of Education''''': Rialaigh an chúirt go raibh an dlí i gcuid de na stáit a chuir scoileanna poiblí ar leith ar fáil, do pháistí geala agus do pháistí gorma, ag teacht salach ar an bhunreacht. Réitigh an cinneadh seo an bealach don ghluaiseacht um [[Cearta daonna|chearta sibhialta]] a chuaigh chun cinn i ndeireadh na g[[1950idí|caogaidí]] agus sna [[1960idí|seascaidí]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-john-paul-stevens-agus-cuirt-uachtarach-na-stat-ao.aspx|teideal=John Paul Stevens agus Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-05-17}}&lt;/ref&gt;

* [[5 Márta]] [[1956]]. '''''Frasier v. Board of Trustees of the University of North Carolina''''': sheas an Chúirt Uachtarach leis an gcosc ar leithlisiú ciniúil i scoileanna stáit, coláistí agus, sa chás seo, sna ollscoileanna.&lt;ref&gt;[http://soh.omeka.chass.ncsu.edu/items/show/301 Ollscoil North Carolina]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/5/newsid_2515000/2515243.stm|teideal=1956: US court victory for black students|dáta=1956-03-05|language=en-GB|dátarochtana=2022-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1956/03/06/archives/segregation-ban-extended-to-colleges-by-high-court-supreme-court.html|teideal=Segregation Ban Extended To Colleges by High Court; Supreme Court Broadens Ban On Segregation to the Colleges Warren's Opinion Cited Negroes' Lawyers File Golf Case Left Standing|údar=Luther A. Huston Special To the New York Times|dáta=1956-03-06|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2022-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Leroy Benjamin Frasier et alv Board of Trustees of the University of North Carolina, 1955|url=https://soh.omeka.chass.ncsu.edu/items/show/301|date=1955-09-16|author=M. D. North Carolina United States District Court}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://law.justia.com/cases/federal/district-courts/FSupp/134/589/1431297/|teideal=Frasier v. Board of Trustees, 134 F. Supp. 589 (M.D.N.C. 1955)|language=en|work=Justia Law|dátarochtana=2023-03-05}}&lt;/ref&gt;
*[[12 Meitheamh]] [[1967]].  '''''Loving v. Virginia''''':&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Loving Day|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Loving_Day&amp;oldid=962224237|journal=Wikipedia|date=2020-06-12|language=en}}&lt;/ref&gt; Rialaigh an chúirt go raibh deighilt ar bhonn cine i stáit áirithe ag teacht salach ar an bhunreacht. Bhí sé dírithe ar phósadh idirchiníoch mhuintir Loving in Virginia sna [[1960idí|seascaidí]]. Bhí an [[pósadh]] idirchiníoch mídhleathach i [[Virginia]] na linne, mar a bhí in áiteanna eile, agus tharraing an bheirt srathair na hainnise orthu féin nuair a d’fhilleadar ar an bhfód dúchais tar éis pósadh in [[Washington, D.C.|Washington DC]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bheadh-oscar-tuillte-go-maith-ag-ruth-negga/|teideal=Bheadh Oscar tuillte go maith ag Ruth Negga|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-12}}&lt;/ref&gt; Sheas siad an fód agus chuaigh an cás a fhad le cúirt uachtarach Mheiriceá.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scannain-2017-trainspotting-bladerunner-agus-star-wars-ag-filleadh/|teideal=SCANNÁIN 2017: Trainspotting, Bladerunner agus Star Wars ag filleadh …|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-12}}&lt;/ref&gt; Is ceiliúradh ar an ilchiníochas &quot;[[Lá Loving]]&quot; inniu, ar an 12 Meitheamh gach bliain.    

*[[Íomhá:Roe v Wade.svg|mion|''Roe v Wade''|clé]][[22 Eanáir]] [[1973]]. '''''Roe v Wade''''': Chuir an chúirt deireadh leis an chosc iomlán ar [[ginmhilleadh|ghinmhilleadh]]. Rialaigh an chúirt go bhféadfadh dlí stáit cosc a chur ar ghinmhilleadh tar éis don suth a bheith inmharthana, ach roimhe sin go mbíonn tosaíocht ag cearta príobháideachta na mná.&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-john-paul-stevens-agus-cuirt-uachtarach-na-stat-ao.aspx Beo, Bealtaine 2010]&lt;/ref&gt;
{{Main|Roe v. Wade}}

Féách freisin: rialú na [[Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe|Cúirte Uachtaraí]] ar [[3 Bealtaine]] [[2022]] an ceart a bhíodh ann ginmhilleadh a fháil curtha ar neamhní.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.politico.com/news/2022/05/02/supreme-court-abortion-draft-opinion-00029473|teideal=Exclusive: Supreme Court has voted to overturn abortion rights, draft opinion shows|language=en|work=POLITICO|dátarochtana=2022-11-13}}&lt;/ref&gt;
*19 Márta 1975. '''''[[Weinberger v. Wiesenfeld]]''','' rialaigh Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe in aghaidh [[Leithcheal ar bhonn gnéis|leithcheala ar bhonn gnéis]].

* [[2 Iúil]] [[1976]]. '''''Gregg v Georgia''''': Rialaigh an chúirt nach dtagann éiric an bháis salach ar bhunreacht na stát aontaithe. Ina dhiaidh seo, tháinig fás suntasach faoi líon na bpríosúnach a teilgeadh chun báis de bhéal snáithide, den chathaoir aibhléise nó ar bhealach eile.&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-john-paul-stevens-agus-cuirt-uachtarach-na-stat-ao.aspx Beo, Bealtaine 2010]&lt;/ref&gt;

* [[12 Nollaig]] [[2000]]. '''''Bush v. Gore.'''''&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Bush_v._Gore Bush_v._Gore]&lt;/ref&gt; Chuir an Chúirt Uachtarach deireadh le athchomhaireamh na vótaí in olltoghchán na bliana 2000. Meastar go mbunaíonn roinnt de na breithiúna a gcuid cinneadh, ní ar a gcuid fealsúnachta dlí, ach go díreach ar an dearcadh polaitíochta atá acu.

* [[21 Eanáir]] [[2010]]. '''''Citizens United v Federal Electoral Commission''''': Bheartaigh an chúirt nach bhfuil sé dleathach aon srian a chur ar chaiteachas a dhéanfadh corparáid ar chraolta polaitiúla de bharr go dtiocfadh a leithéid de shrian a bheith salach ar Chéad Leasú [[Bunreacht na Stát Aontaithe|an Bhunreachta]].&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=PKZKETizybwRoe v. Wade http://www.youtube.com/watch?v=2Kz-s3K7tfA Anailís ó Keith Olbermann, 21 Eanáir 2010]&lt;/ref&gt; Tugann an Chéad Leasú cosaint do chead cainte, agus de réir chinneadh na cúirte, is ionann corparáid agus duine chomh fada is a bhaineann sé le cead cainte. Meastar go bhfuil tábhacht an-mhór leis an chinneadh de bharr a thábhachtaí is atá caiteachas i dtoghcháin sna Stáit Aontaithe.&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-john-paul-stevens-agus-cuirt-uachtarach-na-stat-ao.aspx Beo, Bealtaine 2010]&lt;/ref&gt;
* [[1 Iúil]] [[2024]].  '''''Trump v. United States''''':&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.supremecourt.gov/opinions/23pdf/23-939_e2pg.pdf|teideal=Téacs : 23-939 Trump v. United States (07/01/2024)|údar=supremecourt.gov|dáta=1 Iúil 2024|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt; Fuair Trump fuascailt mór ón dlí, i m[[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|breithiúnas ar an 1 Iúil 2024]]  a rialaigh go bhfuil an iar-Uachtarán slán ó aon chontúirt cúiseamh do mhórchuid den méid a rinne sé agus é in oifig ó hEanáir 2017 go hEanáir 2021. Tá díolúine áirithe ó ionchúiseamh ag Trump de réir chinneadh Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe, a eisíodh ar an lá deireanach den téarma dlí 2023/2024.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Díolúine ó ionchúiseamh ag Trump in aon bheart oifigiúil - SCOTUS|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0701/1457597-dioluine-o-ionchuiseamh-ag-trump-in-aon-bheart-oifigiuil-scotus/|date=2024-07-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: Donald Trump agus an Chúirt Uachtarach   : Tá imdhíonacht ó chúiseamh ag Trump do nithe &quot;oifigúla&quot; a rinne sé agus é ina Uachtaráin ar Mheiriceá, de réir breithiúnas ó Chúirt Uachtarach na Stáit Aontaithe tráthnóna. Phléamar an scéal seo le Niall Ó Muilleoir, Comhairleoir Gnóthaí Poiblí agus an painéal.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22412173-tus-aite-donald-trump-agus-an-chuirt-uachtarach/|language=ga-IE|author=Tús Áite / RnaG|date=2024}}&lt;/ref&gt; Deir an cinneadh go bhfuil díolúine iomlán ag uachtarán in aon &quot;bheart oifigiúil&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2024/07/02/official-act-trump-immunity-trial-judge/|teideal=What is an ‘official’ act, and how will a judge interpret Trump’s immunity?|dáta=2024-07-03|language=en|work=Washington Post|dátarochtana=2024-07-26}}&lt;/ref&gt; ach nach bhfuil aon díolúine aige in aon &quot;bheart neamhoifigiúil&quot; nó príobháideach. Fuair an cinneadh tacaíocht ó 6 den 9 mbreitheamh ar an gcúirt, ina measc an triúr a ceapadh i rith théarma uachtarántachta Trump féin agus atá ar an eite dheis ar fad. Ina theannta sin, rialaigh an Chúirt Uachtarach go gcaithfeadh cúirteanna níos ísle a oibriú amach cé mar a chuirfí an cinneadh seo i bhfeidhm.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
{{Main|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)}}

==Eagraíocht ==
Tagann an chúirt le chéile in [[Washington, D.C.]] ag ''1 First Street''.
 
Uaireanta úsáidtear an acrainm bhéarla &quot;SCOTUS&quot; le tagairt a dhéanamh di.

==Naisc==	
* Láithreán gréasáin na Cúirte Uachtaraí, Stáit Aontaithe Mheiriceá [http://www.supremecourt.gov/ .supremecourt.gov]

* Láithreáin Stáit Aontaithe Mheiriceá: Foinsí [[dlí]] Meiriceánacha [http://www.lawsource.com/ ar líne ar lawsource.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308215722/http://www.lawsource.com/ |date=2016-03-08 }} (tiomsú de naisc de na foinsí ar líne ar fad maidir le dlí Meiriceánach atá ar fáil gan chostas)

== Féach freisin ==

* [[Brett Kavanaugh]]

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dlí na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe]]</text>
      <sha1>6ag34x37b4igyk20ado94hkaoy9d2ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Capa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28538</id>
    <revision>
      <id>1308798</id>
      <parentid>1219360</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4220" sha1="cp4nytkam7uv3dn3gvyxm0hq4p980s0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Grianghrafadóireacht|Grianghrafadóir]] agus fóta-[[iriseoir]] ab ea ''' Robert Capa''', nó '''Endre Ernő Friedmann'''. ([[22 Meán Fómhair]] [[1913]] – [[25 Bealtaine]] [[1954]]). Aithnítear Robert Capa mar ghrianghrafadóir a chuir a shaol i mbaol ag lorg grianghraf a rinne fíorchur síos ar bhrúidiúlacht agus laochas na [[Cogadh|cogaíochta]] ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-ceamara-a-dinis-breag.aspx|teideal=Ceamara a d’inis bréag?|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-08-03}}&lt;/ref&gt; Chreid sé gurb é an bealach is fearr chun a fháil amach cad é a bhí ag tarlú ná é féin a chur [[gualainn]] ar ghualainn le [[Saighdiúir|saighdiúirí]] créachtaithe agus le daoine misniúla a chonaic sé trí shúil a cheamara.

== Saol ==
[[Íomhá:Robert Capa and John Steinbeck, 1948.jpg|clé|mion|Capa and John Steinbeck, Feabhra 1948]]
Rugadh Endre Erno Friedmann i m[[Búdaipeist|Búdapeist]] sa bhliain 1913 de bhunadh [[An Giúdachas|Giúdach]]. Níos déanaí ghlac Friedmann an t-ainm Robert Capa chuige féin le bheith níos cosúla le hainm [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]].

Bhí suim aige i b[[polaitíocht]] na tíre agus bhí sé gnóthach i bhfeachtas in éadan an [[Rialtas|rialtais]] ag an am – gníomh a spreag é chun an Ungáir a fhágáil le dul go [[Beirlín|Berlin]] agus ansin chuig [[an Fhrainc]]. Thosaigh sé amach ag iarraidh a bheith ina [[Scríbhneoir|scríbneoir]] ach fuair sé obair i mBerlin mar [[Grianghrafadóireacht|grianghrafadóir]] agus thaitin an obair go mór leis. 

Bhuail sé i bPáras leis an Ghiúdach mhná as an [[An Pholainn|Pholainn]], Gerda Taro, a bhí ar a coimeád ó na [[Naitsíochas|Naitsithe]]. Thosaigh caidreamh grámhar agus gairmiúil eatarthu. Thaistil an bheirt acu le chéile ag tógáíl grianghraf i dtíortha a bhí i gcoimhlint lena chéile.

Bhí Capa ar láthair chogaidh cúpla uair: 

* [[Cogadh Cathartha na Spáinne]]. Fuair Gerda Taro bás le linn cúlú a bhí á dhéanamh ag na poblachtaigh i 1937 agus í 26 bliain d’aois 
* an Dara Cogadh Sín-Seapánach
* [[an Dara Cogadh Domhanda]]: mar sh. saighdiúirí Meiriceánacha ag teacht i dtír ar [[D Day|D-Day]] (Trá Omaha)
* Cogadh 1948 Araib-Iosraelach 
* [[an Chéad Chogadh Ind-Síneach]].
[[Íomhá:Capa, Death of a Loyalist Soldier.jpg|mion|Is pictiúr íocónach é an ‘Saighdiúir ag Titim’ |clé]]
Ba chara Capa leis an [[scríbhneoir]] [[John Steinbeck]] agus thaistil sé go dtí [[an Rúis]] ina chuideachta sa bhliain 1947. Tá pictiúir a ghlac sé le feiceáil sa chur síos greannmhar a scríobh Steinbeck faoin turas – ''A Russian Journal''.

Sa bhliain 1947, bhunaigh Capa Magnum Photos le [[Henri Cartier-Bresson|Henri Cartier- Bresson]], William Vandivert, David Seymour agus George Rodger.

Bhí caidreamh ag Capa leis an [[aisteoir]] [[Hollywood]] [[Ingrid Bergman]]. Bhí sise ag iarraidh go bpósfadh siad, ach ní raibh Capa ag iarraidh bogadh go Hollywood. Bhunaigh [[Alfred Hitchcock]], a scannán ''Rear Window'' ar chaidreamh míshocair na beirte.[[Íomhá:Lápida de Robert Capa (cropped).jpg|clé|mion|Bayeux]]D'éag Capa i mbun a gcuid oibre sa bhliain i1950 in iardheisceart na hÁise le linn an chogaidh san Ind-Sín.

== Conspóid ==
Tá conspóid ar bun anois faoi iontaofacht pictiúr clúiteach amháin a ghlac Capa a thaispeáineann mílísteoir Spáinneach ag rith síos le fána á scaoileadh le hurchar agus é ag titim sa ghleo.

Is pictiúr íocónach é an ‘''Saighdiúir ag Titim''’ ach deir an léachtóir José Manuel Susperregui nár glacadh é ar an mhachaire chatha i Cerro Murianao, mar a chreidtear, ach in áit tuaithe eile darb ainm Llano de Banda, cúig míle fichead ar shiúl. Rinne Susperregui, a mhúineann Cumarsáid in [[Ollscoil]] [[Tír na mBascach|Thír na mBascach]] agus an ghrianghrafadóireacht mar shaincheird aige, mionscrúdú ar an phictiúr agus maíonn sé nach bhfuil tírdhreach an phictiúir ag teacht le tírdhreach Cero Muriano.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Capa, Robert}}
[[Catagóir:Grianghrafadóirí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1913]]
[[Catagóir:Básanna i 1954]]</text>
      <sha1>cp4nytkam7uv3dn3gvyxm0hq4p980s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orson Welles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28949</id>
    <revision>
      <id>1308792</id>
      <parentid>1111591</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1308792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2734" sha1="tf86luveasu4hkckpyrq0v44w80ihoo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba [[aisteoir]] agus stiúrthóir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Orson Welles''' ([[6 Bealtaine]] [[1915]] - [[10 Deireadh Fómhair]] [[1985]]), ar dhuine de na stiúrthóirí [[scannán]] ab fhearr a bhí ariamh ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/|teideal=Orson Welles agus mná Inis Oírr|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=Samhain 2014|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-10-10}}&lt;/ref&gt; Ceaptar nach bhfuil sárú an scannáin “''Citizen Kane”'' le fáil. Ní raibh sé ach cúig bhliana fichead d’aois nuair a rinne sé é sin.
[[Íomhá:Orson-Welles-1926.jpg|clé|mion|233x233px|19 Feabhra 1926, sa nuachtán ''Capital Times'' (Madison, Wisconsin)]]

==Saol óg==
Dílleachta a bhí in Welles. Cailleadh a athair an bhliain roimhe sin agus cailleadh a mháthair sé bliana roimhe sin arís nuair nach raibh sé ach naoi mbliana d’aois.
[[Íomhá:Welles-Ireland-1931.jpg|clé|mion|150x150px|Welles in Éirinn i 1931]]

==Welles in Éirinn ==
Bhí eolas maith ag Welles ar Éirinn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Orson Welles &amp; The Gate Theatre - TG4 Documentary (17/11/11) (2/2)|url=https://www.youtube.com/watch?v=K2qo-dF6m8Q|language=ga-IE|author=TG4}}&lt;/ref&gt; Ní raibh sé ach sé bliana déag d’aois nuair a tháinig sé go [[Gaillimh]] ar bord an SS Baltic i mí Lúnasa 1931. Bhuail sé isteach chuig an Taibhdhearc agus is cosúil gur casadh an t-aisteoir agus an léiritheoir [[Micheál Mac Liammóir|Mícheál Mac Liammóir]] leis. 

Chaith Welles seal an-ghearr ag staidéar i g[[Coláiste na Tríonóide]]. Bhuail sé arís le [[Mícheál Mac Liammóir]] agus chas sé le Hilton Edwards. D'iarr Welles páirt i ndráma orthu. Fuair sé é agus chuaigh sé ar an stáitse in [[Amharclann an Gheata]] ar an [[13 Deireadh Fómhair]] [[1931]].

== Bás ==
Fear a bhfuil otracht ghalrach ag dul di, bhí Welles ina aonar sa bhaile ar an 10 Deireadh Fómhair 1985 nuair a bhuail taom croí é ar feadh na hoíche, gan ach 70 bliain slánaithe aige.

== Féach freisin ==

* [[Micheál Mac Liammóir]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Welles, Orson}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1915]]
[[Catagóir:Básanna i 1985]]
[[Catagóir:Aindiachaithe]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Daoine as Wisconsin]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Draíodóirí]]
[[Catagóir:Eagarthóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí scannán]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>tf86luveasu4hkckpyrq0v44w80ihoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>A Portrait of the Artist as a Young Man</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29008</id>
    <revision>
      <id>1308912</id>
      <parentid>1253554</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis</comment>
      <origin>1308912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="833" sha1="bdt4w2d1k6mezdqg7ww1jx0y5dhq6wq" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Is [[úrscéal]] [[An Béarla|Béarla]] é '''''A Portrait of the Artist as a Young Man''''', arna scríobh ag an údar Éireannach [[James Joyce]]. Foilsíodh ar dtús é san iris ''[[The Egoist]]''. Tá rian láidir na beatháisnéise air.

== Aistriúcháin ==
Tá leagan de aistrithe go [[An Ghaeilge|Gaeilge]] mar '''''Cínmhíol an Chuilb mar Ógánach''''' ag [[Séamas Ó hInnéirghe]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-leabhar}}
{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Portrait of the Artist as a Young Man, A}}
[[Catagóir:James Joyce]]
[[Catagóir:Úrscéalta Éireannacha]]
[[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge]]
[[Catagóir:Künstlerromane]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1918]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1910idí]]</text>
      <sha1>bdt4w2d1k6mezdqg7ww1jx0y5dhq6wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gene Kelly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30319</id>
    <revision>
      <id>1308780</id>
      <parentid>1211523</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1308780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="onbs2uhcjbkmsl0htph98pe6s4spwc6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba [[aisteoir]] [[Gael-Mheiriceánaigh|Gael-Mheiriceánach]] é '''Gene Kelly''' (a rugadh ar an [[23 Lúnasa]] [[1912]] agus a fuair bás i [[2 Feabhra]] [[1996]]). 

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-beath-ie}}
{{Síolta ceol}}

{{DEFAULTSORT:Kelly, Gene}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]]
[[Catagóir:Básanna i 1996]]
[[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe Béarla]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Básanna de bharr galair]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Damhsóirí]]
[[Catagóir:Daoine as Pennsylvania]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí scannán]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Éireannacha]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>onbs2uhcjbkmsl0htph98pe6s4spwc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh Tríocha Bliain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30716</id>
    <revision>
      <id>1308865</id>
      <parentid>1282264</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T20:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18738" sha1="38vssl7h2inbnb7qds36zo98kqvklrh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Coinbhleacht Mhíleata}}

[[Íomhá:Thirty Years War involvement graph.svg|mion]]
Fearadh '''an Cogadh Tríocha Bliain''' s[[an Eoraip]] idir na blianta 1618 agus 1648. Bhí sé ar ceann de na príomhchogaí sa Nua-aois Luath. Throid teaghlach na [[Hapsburg]] (na h[[Impireacht Naofa Rómhánach|Impirí]] Ferdinand II agus III agus Pilib IV [[an Spáinn|na Spáinne]]) le namhaid idirnáisiúnta éagsúla, ina measc fórsaí [[an Fhrainc|na Fraince]], [[an tSualainn|na Sualainne]], [[an Danmhairg|na Danmhairge]] agus [[an Ísiltír|na hÍsiltíre]]. Cogadh idirnáisiúnta a bhí ann, ach bhí sé ina chogadh cathartha i measc na n[[an Ghearmáin|Gearmánach]] féin. Throid prionsachtaí na Gearmáine ar son agus i gcoinne na Hapsburg. D'fhéadfá a rá go raibh sé ina chogadh reiligiúnach idir [[Caitlicigh]] agus [[Protastúnaigh]] fosta.
[[Íomhá:Map Thirty Years War-en.svg|mion]]

== Cúlra ==

Síníodh Síocháin Augsburg sa bhliain 1555 agus tugadh aitheantas oifigiúil don [[Liútarachas]] san [[Impireacht Naofa Rómhánach]]. Níor tháinig deireadh leis an aighneas idir na Caitlicigh agus na Protastúnaigh, áfach. Ní raibh muinín acu as a chéile. Bunaíodh Léig Chaitliceach faoi cheannas Maximilian I na Baváire agus Aontas Protastúnach faoi cheannas Fheardorcha V.

== An Bhoihéim ==
[[Íomhá:Battle of White Mountain.jpg|thumb|220x220px|Cath an tSléibhe Bháin]]
Thosaigh an cogadh sa Bhoihéim sa bhliain 1618. D'éirigh na Boihéamaigh amach i gcoinne na Hapsburg agus ceapadh Feardorcha V, toghdóir na Pailitíne mar rí orthu. D'éirigh go maith leis an éirí amach ar dtús, ach ghabh na Spáinnigh agus an Léig Chaitliceach, maraon le Liútaraigh na Sacsaine, le Ferdinand II. Ar an 8 Mí na Samhna 1620 fearadh [[Cath an tSléibhe Bháin]] láimh le [[Prág]]. Throid arm 25,000 fear de chuid [[Ferdinand I|Fherdinand I]] faoi cheannas Karel Boneventura Buquoy, agus airm na Léige Caitlicí faoi Johan Tzerclaes Cúnta Tilly, i gcoinne 20,000 Bóiméach agus amhas faoi Christian Anhalt ag Bíla Hora.

Chruinnigh ceannaire na mBóihéimeach, Christian Anhalt, a chuid shaighdiúirí, agus ghlacadar seilbh ar an gcnoc (''Bílá Hora'' sa tSeicish, ''Weißer Berg'' sa [[Gearmáinis|Ghearmáinis]], nó an Sliabh Bán ag dúnadh bhóthair Phrág ar Tilly. Ionad maith cosanta a bhí acu, a eite dheas le caisleán seilge, sruthán lena eite chlé, agus sruthán is talamh riascach amach rompu.

I gcampa Tilly an oíche sular tugadh an cath, tháinig sagart [[Caipisíneach]], an tAthair Doiminic, i láthair chomhairle na gceannairí le pictiúr d’Áradh na nAoirí a bhí loite ag na Protastúnaigh, rud a chur fearg ar na saighdiúirí [[Caitliceachas|Caitliceacha]]. De réir thuairiscí áirithe ba é an sagart a ghríosaigh na ceannairi chun cath a thabhairt an mhaidin dár gcionn in ainneoin neart an fhreasúra ina n-ionad inchosanta ar an gcnoc os cionn an bhóthair.

Le moch maidneachán lae d’ordaigh Tilly a chuid fear san ionsaí, dhreapadar an cnoc agus, tar éis dhá uair an chloig dianthroda, bhriseadar línte cosanta an namhad, agus ruaigeadh arm Annhalt.

I measc na saighdiúirí a fuair moladh speisialta ón Impire Ferdinand ar gheall ar a gcrógacht bhí an captaen [[Somhairle Mac Domhnaill]] a bhí i gceannas ar chomplacht muscaed i reisimint Verdugo. Tá Cath an tSléibhe Bháin mar chúlra le cuid mhór de na himeachtaí san úrscéal [[An Cléireach]] ([[Leabhar Breac]] 2007) le [[Darach Ó Scolaí]]. [[Íomhá:Jan von Werth.jpg|mion|[[Jan von Werth|Jan Von Werth]], Ginearál [[An Ghearmáin|Gearmánach]]]]Chuir sé deireadh le tréimhse Bóihéimeach an chogaidh. Agus arm na Boihéime briste, ghabh Tilly seilbh ar chathair Phrág agus tháinig deireadh leis an éirí amach. D’éalaigh Feardorcha agus a bhean chéile ón tír (as sin a fuair sé an leasainm Rí an Gheimhridh). Cuireadh seachtar is fiche de na huaisle a bhí i gceannas ar an éirí amach chun báis i gCearnóg an tSeanbhaile i bPrág.

De réir a chéile theith na Protastúnaigh nó ruaigeadh iad as an tír. In iarracht na cúigí ceannairceacha san Ísiltír a thimpeallú ghabh fórsaí na [[An Spáinn|Spáinneach]] an [[Palaitínigh|Phalaitín]]. B'ansin, agus fórsaí na bProtastúnach i riocht a mbuailte sa Ghearmáin, a tháinig [[an Danmhairg]] isteach sa chogadh.

== An Phailitín ==
Fearadh an chuid seo den chogadh ó 1621 go 1624. Dhein Feardorcha agus a chomhghuaillí iarracht an réigiún a athghabháil, ach níor éirigh go maith leo.

== An Tréimhse Danmhairgeach ==
Mhair an tréimhse seo ó 1625 go 1630. Bhí na Hapsburg ag dul ó neart go neart agus ní raibh na cumhachtaí móra idirnáisiúnta sásta leis seo.  

Tháinig na Francaigh na Sasanaigh, na hÍsiltírigh agus na Danmhargaigh le chéile ina gcoinne. Rinne Christian IV, rí na Danmhairge ionradh, ach buaileadh a fhórsaí i gcoinne na Léige agus arm nua de chuid an impire faoi cheannas an condottiere Bóihéamach Wallenstein. D'eisigh an tImpire an Forógra Aisíoca, a thug cead do na Caitlicigh seilbh a athghabháil ar na tailte go léir a bhí caillte acu. 

Chuir cumhacht Wallenstein imní ar prionsaí na hImpireachta agus cuireadh iallach ar an Impire é a bhriseadh as a phost agus líon na saighdiúirí san arm a laghdú.
 
== An Tréimhse Sualannach ==
Mhair an chuid seo den chogadh ó 1630 go 1634. Dhein Gustavus Adolphus, rí na Sualainne ionradh ar thuaisceart na Gearmáine. Níor chuir a chomh-Liútaraigh fáilte roimhe cé gur ghabh na Francaigh leis. 

D'éirigh na Protastúnaigh buartha áfach nuair a scrios fórsaí na hImpireachta cathair Magdeburg. Ghabh Toghdóir na Sacsaine leis na Sualannaigh. Cuireadh an ruaig ar arm an impire i gcath Breitenfeld láimh le Leipzig. 

Ghabh na Sualannaigh seilbh ar iardheisceart na Gearmáine. Bhí ar an impire iarraidh ar Wallenstein teacht ar ais mar cheannaire ar arm nua. 

Fearadh cath ag Lützen, láimh le Leipzig, agus maraíodh Gustavus. Bhí eagla fós ar an Impire roimh Wallenstein agus d'fheallmharaigh captaen Sasanach in arm an impire é. Tháinig fórsaí an Impire agus arm na Spáinne le chéile agus faoi dheireadh cuireadh an ruaig ar na Suallannaigh i Nördlingen.

== An Tréimhse Francach ==
Idir 1634 agus 1648 a fearadh an chuid dheireanach den chogadh.

Tar éis Nördlingen tháinig deireadh leis an gcogadh idir an tImpire agus na prionsaí Gearmánacha a throid ina choinne. Síníodh Siocháin Phráig agus choinnigh na Protastúnaigh formhór na dtailte a bhí ina seilbh sa bhliain 1627. Ní raibh na Francaigh agus na Sualannaigh sásta, áfach. Diaidh ar ndiaidh chuaigh airm na hImpireachta i laige. Ghabh na Francaigh seilbh ar [[an Alsáis]] agus cuid mhaith den Rheinland agus bhí ag éirí go maith leis na Sualannaigh sa Ghearmáin.
[[Íomhá:Peace of Westphalia, Treaty of Osnabrück.jpg|mion|Síocháin Westfalen, Conradh Osnabruck]]

== Síocháin Westfalen ==
Bhí caibidlí ar siúl in Osnabrück agus Münster i Westfalen. Sa bhliain 1648, síníodh Síocháin Westfalen agus cuireadh deireadh leis an gcogadh.

Ar [[30 Eanáir]] [[1648]], thángthas ar shocrú maidir le téarmaí [[Síocháin Münster|Shíocháin Münster]], trínar thug an Spáinn aitheantas foirmiúil do Phoblacht na hÍsiltíre mar stát neamhspleách. Is é seo an chéad cheann de na conarthaí a rinneadh sa bhliain 1648 ar a dtugtar [[Síocháin Westfalen]] i dteannta a chéile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4039696332721327|teideal=Síocháin Münster|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2021-01-30}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Europe after the Peace of Westphalia, 1648.jpg|mion|Eoraip sa bhliain 1649]]
Fuair na Sualannaigh airgead, agus smacht ar iarthar Pomerania, Bremen agus Verden, agus fuair na Francaigh Alsace. Cuireadh deireadh le smacht an Impire ar phrionsaí na Gearmáine.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Féach freisin ==

* [[Poblacht na Seacht nDúiche Aontaithe]]
* [[Síocháin Westfalen]]
*[[Palaitínigh|Na Palaitínigh]]

== Leabharliosta ==
* {{cite book |chapter=The Swedish army from Lützen to Narva |title=Sweden’s Age of Greatness, 1632–1718 |url=https://archive.org/details/swedensageofgrea0000unse |last=Åberg |first=A. |authorlink= |editor=Roberts, M. |year=1973 |publisher=St. Martin's Press |location=London |isbn= }}
* {{cite book |title=Germany in the Thirty Years War |last=Benecke |first=Gerhard |authorlink= |coauthors= |year=1978 |publisher=St. Martin's Press |location=London |isbn= }}
* [[Luca Cristini]], 1618-1648 la guerra dei 30 anni. volume 1 da 1618 al 1632 2007 (ISBN 978-88-903010-1-8)
* [[Luca Cristini]], 1618-1648 la guerra dei 30 anni. volume 2 da 1632 al 1648 2007 (ISBN 978-88-903010-2-5)
* {{cite book |title=History of the Thirty Years' War |last=Gindely |first=Antonín |authorlink= |coauthors= |year=1884 |publisher=Putnam |location= |isbn= |page= |pages= |url=http://books.google.com/?id=ZDxvj7NG_1sC }}
* {{cite journal |doi=10.2307/204823 |last=Gutmann |first=Myron P. |authorlink= |coauthors= |year=1988 |month= |title=The Origins of the Thirty Years' War |url=http://jstor.org/stable/204823 |journal=Journal of Interdisciplinary History |volume=18 |issue=4 |pages=749–770 }}
* {{cite journal |doi=10.1093/past/39.1.44 |last=Kamen |first=Henry |authorlink=Henry Kamen |coauthors= |year=1968 |month= |title=The Economic and Social Consequences of the Thirty Years' War |journal=Past and Present |volume=39 |issue= |pages=44–61 |id= }}
* {{cite book |title=The Rise and Fall of the Great Powers: Economic Change and Military Conflict from 1500 to 2000 |last=Kennedy |first=Paul |authorlink=Paul Kennedy |coauthors= |year=1988 |publisher=Harper Collins |location=New York |isbn= |page= |pages= |url= |accessdate=}}
* {{cite book |title=The Thirty Year's War |last=Langer |first=Herbert |authorlink= |coauthors= |year=1980 |publisher=Blandford Press |location=Poole, England |isbn= |page= |pages= |url= |accessdate=}}
* {{cite book |title=Scotland and the Thirty Years' War, 1618-1648 |last=Murdoch |first=Steve |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher=Brill |location= |isbn= }}
* {{cite book |title=The Thirty Years' War |last=Parker |first=Geoffrey |authorlink=Geoffrey Parker (historian) |coauthors= |year=1984 |publisher=Routledge and Kegan Paul |location=London |isbn= }}
* {{cite journal |doi=10.1093/past/6.1.31 |last=Polišenský |first=J. V. |authorlink= |coauthors= |year=1954 |month= |title=The Thirty Years' War |journal=Past and Present |volume=6 |issue= |pages=31–43 |id= }}
* {{cite journal |doi=10.1093/past/39.1.34 |last=Polišenský |first=J. V. |authorlink= |coauthors= |year=1968 |month= |title=The Thirty Years' War and the Crises and Revolutions of Seventeenth-Century Europe |journal=Past and Present |volume=39 |issue= |pages=34–43 |id= |url= |accessdate= |quote= }}
* {{cite book |title=Epidemics Resulting from Wars |last=Prinzing |first=Friedrich |authorlink= |coauthors= |year=1916 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |isbn= |page= |pages= |url=https://archive.org/details/epidemicsresulti00prin|accessdate=}}
* {{cite book |title=Gustavus Adolphus: A History of Sweden, 1611–1632 |last=Roberts |first=Michael |authorlink= |coauthors= |year=1953, 1958 |publisher= |location= |isbn= |page= |pages= |url=https://archive.org/details/gustavusadolphus0002unse|accessdate=}}
* {{cite book |title=The Cambridge Modern History, vol 4: The Thirty Years War |last=Ward |first=A. W. |authorlink= |coauthors= |year=1902 |publisher= |location= |isbn= |page= |pages= |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=100053841 |accessdate= |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012180542/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=100053841 |url-status=dead }}
* {{cite book |title=Thirty Years War |last=Wedgwood |first=C.V. |authorlink=C. V. Wedgwood |coauthors=Kennedy, Paul |year=2005 |publisher=The New York Review of Books, Inc. |location=New York |isbn=1590171462 |page= |pages= |url=https://archive.org/details/thirtyyearswar00wedg_0|accessdate=}}
* {{cite book |title=Europe’s Tragedy: A History of the Thirty Years War |last=Wilson |first=Peter H. |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Allen Lane |location= |isbn=9780713995923 |page= |pages= |url= |accessdate=}}
* {{fr}} Louis de Haynin, ''Un discours des guerres de Bohême depuis l'arrivée des Vallons, jusque après la mort déplorable de ce vaillant, prudent et généreux chef de guerre comte de Busquoy'', Douai édition 1621
* {{fr}} Louis de Haynin, ''Petit Mercure Vallon des guerres de Savoie et de Bohême'', édition 1622
* {{fr}} Louis de Haynin, ''Histoire générale des guerres de Savoie, de Bohême, du Palatinat et des Pays-Bas 1616-1627'', édition 1628
* {{en}} C.V. Wedgwood, ''The Thirty Years War'', London, Jonathan Cape, 1938, ré-édition London, Pimlico, 1992.
* {{fr}} [[Georges Pagès]], ''La guerre de trente ans'', 1939, réédition Payot, 1991.
* {{en}} Geoffrey Parker, ''The Thirty Years' War'', London, ed. Routledge and Kegan Paul, 1984, 340 p. (Traduction française : ''La guerre de Trente ans'', Pairs, Aubier-Montaigne, coll. historique, 1987, 468 p.) &lt;small&gt;NB :ouvrage classique&lt;/small&gt;
* {{fr}} Victor L. Tapié, ''La Guerre de Trente Ans'', Paris, Sedes, coll. Les cours de Sorbonne, 1989, 452 p. &lt;small&gt;NB : ouvrage classique, qui continue à faire référence.&lt;/small&gt;
* {{de}} Johannes Burkhardt, ''Der Dreißigjährige Krieg'', Frankfurt/Main, 1992
* {{de}} N. M. Sutherland, « The Origins of the Thirty Years War and the Structure of European Politics », ''in English Historical Review'' 107 (1992), S. 587-625 [Sutherland kritisiert die teilweise eindimensionale Betrachtung des Dreißigjährigen Krieges als primär deutscher Krieg.]
* {{fr}} Georges Livet, ''La Guerre de Trente Ans'', collection « Que sais-je ? », PUF, 1{{er}} octobre 1994 ISBN 2-13-045988-9
* {{de}} Friedemann Bedürftig, ''Taschenlexikon Dreißigjähriger Krieg'', Taschenbuch, 261 Seiten, Piper 1998
* {{fr}} Henry Bogdan, ''La Guerre de Trente Ans'', Perrin, 12 septembre 1999 ISBN 2-262-01069-2
* {{de}} Gerhard Schormann, ''Dreißigjähriger Krieg. 1618-1648'', Stuttgart, 2001
* {{de}} Georg Schmidt, ''Der Dreißigjährige Krieg'', 6. Aufl., München: Beck, 2003 ISBN 3-406-49034-4
* {{fr}} [[Henri Sacchi]], ''La Guerre de Trente Ans'', Paris, Éditions L'Harmattan, coll. Chemins de la mémoire, 2003, Nouv. éd. corr.&lt;small&gt;NB : À ce jour, l'étude la plus complète en français sur la Guerre de Trente Ans&lt;/small&gt;
** Tome 1 : ''L'Ombre de Charles Quint'', 450 pages - ISBN 2-7475-2300-4
** Tome 2 : ''L'Empire supplicié'', 555 pages - ISBN 2-7475-2301-2
** Tome 3 : ''Cendres et renouveau'', 512 pages - ISBN 2-7475-2302-0
* {{fr}} [[Yves Krumenacker]], ''La Guerre de Trente Ans'', Ellipses, 2008. &lt;small&gt;NB: ouvrage commode, le plus récent sur la question. Bonne bibliographie sur les divers aspects du conflit.&lt;/small&gt; ISBN 978-2-7298-3952-9

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.czech.cz/en/czech-republic/history/all-about-czech-history/the-thirty-years-war/ The Thirty Years' War - Czech republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504165414/http://www.czech.cz/en/czech-republic/history/all-about-czech-history/the-thirty-years-war/ |date=2008-05-04 }}
* [http://www.1911encyclopedia.org/Thirty_Years'_War Thirty Years' War - LoveToKnow 1911]
* [http://www.newadvent.org/cathen/14648b.htm The Thirty Years War - The Catholic Encyclopedia]
* [http://www.historylearningsite.co.uk/thirty_years_war.htm The Thirty Years War] LearningSite
* [http://www.timelines.info/history/conflict_and_war/15th_-_17th_century_conflicts/thirty_years_war/ Thirty Years War Timeline]
* [http://www.westfaelischer-frieden.de Project &quot;Peace of Westphalia&quot; (among others with Essay Volumes of the 26th Exhibition of the Council of Europe &quot;1648: War and Peace in Europe&quot;, 1998/99)]
* ''[http://www.gutenberg.org/etext/6775 History of the Thirty Years' War]'' by [[Friedrich von Schiller]] at [[Project Gutenberg]]
* [http://www.pipeline.com/~cwa/TYWHome.htm The Thirty Years War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509124540/http://www.pipeline.com/~cwa/TYWHome.htm |date=2008-05-09 }}
* [http://www.uni-muenster.de/FNZ-Online/ Einführung in die Frühe Neuzeit, Uni Münster]
* [http://www.mdsz.thulb.uni-jena.de Mitteldeutsche Selbstzeugnisse der Zeit des Dreißigjährigen Krieges (MDSZ)]
* [http://www.uni-potsdam.de/u/geschichte/mdk/index.htm Museum des Dreißigjährigen Krieges]
* [http://www.krieg.historicum-archiv.net/themen/m30jk/m30jk.htm München im Dreißigjährigen Krieg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115161241/http://www.krieg.historicum-archiv.net/themen/m30jk/m30jk.htm |date=2022-01-15 }}
* [http://www.muenster.de/friede/d/04_akteure/04_set.htm Die Akteure des Dreißigjährigen Krieges] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125151111/http://www.muenster.de/friede/d/04_akteure/04_set.htm |date=2012-01-25 }}
* [http://www.westfaelischer-frieden.de Informationen, Texte, Quellen u.v.m. im Projekt &quot;1648 – Westfälischer Friede&quot;]
* [http://www.westfaelische-geschichte.de/que741 Münsterscher Friedensvertrag in Volltext, dt. (Instrumentum Pacis Monasteriensis, IPM)]
* [http://www.westfaelische-geschichte.de/que740 Osnabrücker Friedensvertrag in Volltext, dt. (Instrumentum Pacis Osnabrugensis, IPO)]
* [http://www.engerisser.de/ Bewaffnung und Ausrüstung der Armeen im Dreißigjährigen Krieg]
* [http://www.historisches-chemnitz.de/ereignisse/30jaehrigerkrieg/30jaehrigerkrieg.html Chemnitz im Dreißigjährigen Krieg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323152517/http://www.historisches-chemnitz.de/ereignisse/30jaehrigerkrieg/30jaehrigerkrieg.html |date=2012-03-23 }}
* [http://www.datenmatrix.de/cgi-local/hdbg-karten/karten.cgi?action=detail&amp;templ=01_01_karten_detail&amp;id=28 Karte: Lebensweg eines Söldners im Dreißigjährigen Krieg: Historische Karten (Haus der Bayerischen Geschichte)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612204536/http://www.datenmatrix.de/cgi-local/hdbg-karten/karten.cgi?action=detail&amp;templ=01_01_karten_detail&amp;id=28 |date=2008-06-12 }}
* ''[http://www.lexikus.de/index.php?page=buch&amp;thema=8&amp;buch=17 Mecklenburg im dreißigjährigen Kriege] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111211807/http://www.lexikus.de/index.php?page=buch&amp;thema=8&amp;buch=17 |date=2009-01-11 }}'' von Karl Wilhelm August Balck, 1903

[[Catagóir:Cogadh Tríocha Bliain| ]]
[[Catagóir:Cogaí| ]]
[[Catagóir:Stair na Gearmáine]]
[[Catagóir:Stair na hÍsiltíre]]
[[Catagóir:Stair na Fraince]]
[[Catagóir:Stair na Spáinne]]</text>
      <sha1>38vssl7h2inbnb7qds36zo98kqvklrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomh Séamus, mac Zeibidé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30722</id>
    <revision>
      <id>1308769</id>
      <parentid>1183610</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4668" sha1="rhxjyu5h292qxrprnq3kn9cf5xtnqlf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Duine den [[An Dá Aspal Déag|Aspal Déag]] [[Íosa]] ba ea '''Naomh Séamus,''' mac Zeibidé (San Séamas uaireanta). Tugtar Séamus Mór&lt;ref&gt;'James the Greater' an leasainm atá air imBéarla, agus Iacób nó Jacob uaireanta (Laidin: ''Iacobus Maximus'')&lt;/ref&gt; air toisc go raibh Séamus eile i measc an Dáréag, [[Naomh Séamas Beag|Séamas Beag]], mac Alfaeus (Séamus Beag).

Comórtar Lá Fhéile San Séamas ar 25 Iúil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Íomhá:Rembrandt - Sankt Jakobus der Ältere.jpg|thumb|Naomh Séamus, mac Zeibidé (le [[Rembrandt]] Harmenszoon van Rijn)|clé]]
[[Íomhá:Saint James the Greater, Mexican Colonial.jpg|mion|i Santiago Acutzilapan, Atlacomulco, [[Meicsiceo]]|clé]]

== Saol ==
[[An Dá Aspal Déag|Aspal]] ab ea é, deartháir le h[[Eoin Soiscéalaí|Eoin]] agus mac [[Zeibidé]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Zeibid%C3%A9/ga/|teideal=&quot;Zeibidé&quot; ('Sebedí' uaireanta)|údar=tearma.ie|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ennisparish.com/wp-content/uploads/newsletter/2017/23rd_July_2017[2017-7-23].pdf|teideal=Cúinne Sr Eileen|údar=ennisparish.com|dáta=23 Iúil 2017}}&lt;/ref&gt;

Níl ach beagán eolais againn faoi thús a shaol. Bhí Zeibidé ina iascaire agus seans gur chónaigh sé i m[[Béatsáide]] (Eoin 1:44) nó i gCafarnáúm. Bhí roinnt fear ag obair dhó (Marcus 1:20). Ba bhean chráifeach í Salómae agus bhí sí mar bhall de lucht leanúna Íosa Críost (Matha 27:55,; Marcus 15:40, 16:1; Lúcás 8:2, 23:55-24:1). 

Shíltear nach bhfuair Séamas ná Eoin a gcuid oideachais i scoil raibíneach. Dá bharr sin, ní raibh siad aitheanta mar fhir oilte leis na Giúdaigh. Is cosúil gur bhfuair siad an caighdeán céanna oideachais a fuair daoine eile ina n-aicme, is é sin an gnáthoideachas Giúdach. Deirtear gur b'fhéidir go raibh na deartháireacha ina gcol ceathracha le Íosa Criost, eolas amhrasach. Bhí muintir na Gailíle cráifeach, crua, dícheallach, cróga agus b'iad na cosantóirí ab fhearr den náisiúin Giúdach.
[[Íomhá:Urna sepulcral de Santiago el Mayor (Catedral de Santiago de Compostela).jpg|mion|taisí naoimh, Catedral de Santiago de Compostela|clé]]

=== Aspal ===
Iascaire ab ea San Séamas agus bhí ardmheas ag Íosa air, is cosúil.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhí sé i láthair ag [[Claochlú an Tiarna]] (ar shliabh Tabor b'fhéidir) agus i nGairdín Getsemaní le linn allais fola Íosa. 

Cosúil leis na hAspail eile bhí San Séamas de dhualgas air Soiscéal Dé a scaipeadh agus an Eaglais a bhunú mar a d’ordaigh Íosa. Thug sé aghaidh ar [[Leithinis na hIbéire]] chun an obair seo a chomhlíonadh. 

Deirtear uaireanta gur chabhraigh San Séamas leis na Críostaithe an lámh in uachtar a fháil ar na ''Moors'' (a rinne ionradh ar an [[An Spáinn|Spáinn]] sa bhliain 711).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
[[Íomhá:Catedral de Santiago de Compostela, agosto 2018 01.jpg|clé|mion|Tá Séamas curtha i [[Santiago de Compostela]].]]

=== Bású ===
Nuair a d’fhill San Séamas ar Iúdáia, chuir Rí Herod Agrippa 1 é chun báis sa bhliain 44 AD. Tógadh a chorp ar ais go dtí [[An Ghailís|Galicia]] sa Spáinn. Tá sé curtha i [[Santiago de Compostela]]. Tá sé mar phatrún ar an Spáinn agus ar [[Oilithreach|oilithrigh]].  

Leis na céadta bliain tá oilithrigh ó gach aird den domhan ag siúl [[Camino de Santiago]] chuig a uaigh. Inniu meallann an Camino go Santiago na mílte oilithreach gach bliain as ceithre chreasa an domhain.  Is fada an bhaint atá ag na Gaeil leis an oilithreacht go Santiago de Compostela.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Slí San Séamas go Santiago: Cuid II. An tUltach 93 (5), 16-17. Brighid Mhic Sheáin. Bealtaine 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cic.ie/shop/books/ebooks/an-bothar-go-santiago/?lang=en|teideal=An bóthar go Santiago|údar=Micheál de Barra|dáta=2007|language=ga-IE|work=Cló Iar-Chonnacht|dátarochtana=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cic.ie/shop/books/non-fiction/oilithreach-pinn/?lang=en|teideal=Oilithreach pinn|údar=Liam Ó Muirthile|language=ga-IE|work=Cló Iar-Chonnacht|dátarochtana=2022-07-25}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[Camino de Santiago]]
* [[Naomh Séamas Beag]]
* [[Eoin Soiscéalaí]]
* [[Claochlú an Tiarna]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Séamus, mac Zeibidé Naomh}}
[[Catagóir:Básanna i 44]]
[[Catagóir:Dáréag Aspal]]
[[Catagóir:Ceartchreidmheachas]]
[[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]]
[[Catagóir:Eaglais Ortadocsach Choptach]]
[[Catagóir:Daoine curtha chun báis]]
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Mairtírigh]]
[[Catagóir:Naoimh]]</text>
      <sha1>rhxjyu5h292qxrprnq3kn9cf5xtnqlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gioachino Rossini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31018</id>
    <revision>
      <id>1308765</id>
      <parentid>1307177</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="k3r8k9tthcak5up2wsr3legn698i9c5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Íomhá:GiorcesRossini1.jpg|thumb|Gioachino Rossini, 1820|clé|303x303px]]
Ba [[Cumadóireacht|chumadóir]] ceoil [[An Iodáil|Iodálach]] é '''Gioachino Rossini''' ([[29 Feabhra]] [[1792]] - [[13 Samhain]] [[1868]]).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-leabhran-a.pdf|teideal=Fonn Ceoil: Leabhran A|údar=cogg.ie|dátarochtana=2021|archivedate=2023-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230731210533/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-leabhran-a.pdf}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Caricature de Rossini.jpg|clé|mion|scigphictiúr, 1864|247x247px]]
Rugadh i bPesaro [[an Iodáil|na Iodáile]] é. 

Scríobh sé 39 [[ceoldráma]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gioachino Rossini|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gioachino_Rossini&amp;oldid=1055013667|journal=Wikipedia|date=2021-11-13|language=en}}&lt;/ref&gt; Thugtaí an leasainm ''Mozart na hIodáile'' air.

Is é [[Bearbóir Sevilla]] an ceoldráma is clúití dá chuid, a tháinig amach sa bhliain 1816. Is é [[Bearbóir Sevilla]] an ceoldráma is clúití dá chuid. 

== Bás ==

Tugthe don [[Alcólachas|ól]] agus murtallach, bhí [[gónairith]] agus [[catarra]] (an réama) air. Bhuail [[stróc]] é agus tháinig [[ailse]] [[Reicteam|reicteach]] air. D'fhulaing sé go huafásach. Fuair sé anbhás i bPassy, gar do [[Páras|Pháras]] na [[An Fhrainc|Fraince]] ag an am (sa 16ú arrondissement inniu), ar [[13 Samhain]] [[1868]].

Cuireadh i [[Reilig Père-Lachaise|reilig Pere Lachaise]] é ar dtús. 19 mbliana níos déanaí, cuireadh é i Santa Croce, [[Flórans|Floráns]].

== Féach freisin ==

* [[Ceoldráma]]
* [[Bearbóir Sevilla]]
* [[William Tell (ceoldráma)|William Tell]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-it}}

{{DEFAULTSORT:Rossini, Gioachino}}
[[Catagóir:Cumadóirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1792]]
[[Catagóir:Básanna i 1868]]
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Père Lachaise]]
[[Catagóir:Ceoldráma]]
[[Catagóir:Gioachino Rossini]]</text>
      <sha1>k3r8k9tthcak5up2wsr3legn698i9c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kirk Douglas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31049</id>
    <revision>
      <id>1308801</id>
      <parentid>981864</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1308801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="t7buzj22izkhoereqllpquaiqnboi4q" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Aisteoir]], léiritheoir, stiúrthóir, údar agus daonchara [[SAM|Meiriceánach]]  ab ea '''Kirk Douglas''', a rugadh faoin ainm '''Issur Danielovitch''' ([[Giúdais]]: איסר דניאלאָוויטש‎) ar an [[9 Nollaig]] [[1916]]. Fuair sé bás inaois a 103 bliana ar an 5 Feabhra 2020.

Inimircigh Giúdacha a bhí ina thuismitheoirí ó Chavusy in [[Impireacht na Rúise]] ([[an Bhealarúis|Bealarúis]] an lae inniu). Ba í an Ghiúdais a bhíodh acu ó dhúchas. D'fhan sé lena dara bean chéile, Anne Buydens, léiritheoir, ar feadh 65 bliana go dtí lá a bháis. Agus 103 bliana slánaithe aige, bhí sé ar na réaltaí móra deireannacha ó bharr-réim tionsclaíocht na scannán.

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Douglas, Kirk}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]]
[[Catagóir:Amhránaithe Béarla]]
[[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Daonchairde Giúdacha]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>t7buzj22izkhoereqllpquaiqnboi4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308803</id>
      <parentid>1308801</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1308803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1570" sha1="07twi5zkzpdi6woz2iwmg483n0il5wf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Aisteoir]], léiritheoir, stiúrthóir, údar agus daonchara [[SAM|Meiriceánach]]  ab ea '''Kirk Douglas''', a rugadh faoin ainm '''Issur Danielovitch''' ([[Giúdais]]: איסר דניאלאָוויטש‎) ar an [[9 Nollaig]] [[1916]]. Fuair sé bás inaois a 103 bliana ar an 5 Feabhra 2020.

Inimircigh Giúdacha a bhí ina thuismitheoirí ó Chavusy in [[Impireacht na Rúise]] ([[an Bhealarúis|Bealarúis]] an lae inniu). Ba í an Ghiúdais a bhíodh acu ó dhúchas. D'fhan sé lena dara bean chéile, Anne Buydens, léiritheoir, ar feadh 65 bliana go dtí lá a bháis. Agus 103 bliana slánaithe aige, bhí sé ar na réaltaí móra deireannacha ó bharr-réim tionsclaíocht na scannán.

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Douglas, Kirk}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]]
[[Catagóir:Amhránaithe Béarla]]
[[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Daonchairde Giúdacha]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>07twi5zkzpdi6woz2iwmg483n0il5wf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh na Crimé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31069</id>
    <revision>
      <id>1308867</id>
      <parentid>1258076</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T20:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7728" sha1="rt2y74hd8py99z38jz5fb8pdv9t5flg" xml:space="preserve">{{Glanadh}}
{{WD Bosca Sonraí Coinbhleacht Mhíleata}}Coimhlint mhíleata a bhí i g'''Cogadh na Crimé''' ({{Lang-ru|Кры́мская война́|translit= Krymskaya voyna}} nó {{lang-ru|Восто́чная война́|translit= Vostochnaya voyna|translation= Eastern War}}) a throid ó Dheireadh Fómhair 1853 go Feabhra 1856. Troideadh an cogadh idir [[Impireacht na Rúise]] ar thaobh amháin, agus comhghuaillíocht d'[[Impireacht na Fraince]], [[Impireacht na Breataine]], an [[Impireacht Otamánach]], agus [[Ríocht na Sairdíne]] ar an taobh eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/event/Crimean-War|teideal=Crimean War {{!}} Map, Summary, Combatants, Causes, &amp; Facts|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2020-12-14}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Siege of Sevastopol 1855.jpg|mion|clé|Léigear Sevastopol (1855)]]
=== Cúlra ===
Ba é ba chúis leis an gcogadh ná cearta na mionlach Críostaí sa [[An Talamh Naofa|Talamh Naofa]], cuid den Impireacht Otamánach. Chuir na Francaigh cearta [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitlicigh Rómhánacha]] chun cinn, agus chuir an Rúis cearta [[Ceartchreidmheachas|Eaglais Cheartchreidmheach an Oirthir]] chun cinn. I measc na gcúiseanna níos fadtéarmaí, bhí meath na hImpireachta Otamánach agus toilteanas na Breataine agus na Fraince ligean don Rúis críoch agus cumhacht a fháil sa [[An Mhuir Dhubh|Mhuir Dhubh]]. Sheas an cogadh as a “bhúistéireacht idirnáisiúnta a bhí an-neamhinniúil”.

Cé gur oibrigh na heaglaisí a gcuid difríochtaí leis na hOtamánaigh agus gur tháinig siad ar chomhaontú, dhiúltaigh Impire na Fraince [[Napoleon III]] agus Impire [[Nioclás I na Rúise]] cúltaca. D’eisigh Nicholas foláireamh deiridh ag éileamh go gcuirfí ábhair Cheartchreidmheacha Impireacht Otamánach faoina chosaint. Rinne an Bhreatain iarracht idirghabháil a dhéanamh agus shocraigh sí comhréiteach ar aontaigh Nicholas leis. Nuair a d’éiligh na hOtamánaigh athruithe ar an gcomhaontú, d’éiligh Nicholas agus d’ullmhaigh sé le haghaidh cogaidh. Tar éis dóibh gealltanais tacaíochta a fháil ón bhFrainc agus ón mBreatain, dhearbhaigh na hOtamánaigh cogadh ar an Rúis i mí Dheireadh Fómhair 1853.

=== An Cogadh ===
Cuireadh tús leis an gcomhrac s[[na Balcáin]] i mí Iúil 1853, tar éis do thrúpaí na Rúise seilbh a fháil ar Phríomhoidí na Danóibe&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (atá anois mar chuid den [[An Rómáin|Rómáin]], ansin faoi ardcheannas Ottoman) i mBealtaine 1853 agus tar éis sin a thosaigh ag trasnú [[An Danóib|na Danóibe]]. Faoi stiúir Omar Pasha, throid na hOtamánaigh feachtas láidir cosanta agus chuir siad stad ar dhul chun cinn na Rúise ag Silistra (sa [[An Bhulgáir|Bhulgáir]] inniu). Mar thoradh ar ghníomh ar leithligh ar dhún-bhaile Kars in Iarthar [[An Airméin|na hAirméine]] léigear, agus scriosadh cabhlach Rúiseach ar chósta theas [[An Mhuir Dhubh|na Mara Duibhe]] ag Sinop (Samhain 1853) iarracht na Tuirce an garastún a threisiú. Ag eagla go dtitfeadh Ottoman, ruaig an Fhrainc agus an Bhreatain fórsaí go Gallipoli sa [[An Tráicia|Tráicia]]. Ansin bhog siad ó thuaidh go [[Varna]] i mí an Mheithimh 1854, ag teacht díreach in am do na Rúiseach Silistra a thréigean. Seachas mion-scirmis ag Köstence ([[Constanța]] inniu), ní raibh mórán le déanamh ag na Comhghuaillithe.

[[File:Southeast Europe 1812 map en.PNG|200px|thumb|[[Na Balcáin]] tar éis Chonradh Búcairist]]

Agus é frustrach mar gheall ar an iarracht amú, agus le héilimh ar ghníomh óna gcuid saoránach, bheartaigh ceannasaithe na gcomhghuaillithe ionsaí a dhéanamh ar phríomhbhunáit chabhlaigh na Rúise sa Mhuir Dhubh: Sevastopol ar leithinis [[An Chrimé|na Crimé]]. Tar éis ullmhóidí fadaithe, tháinig fórsaí comhlachaithe i dtír ar an leithinis i Meán Fómhair 1854 agus mháirseáil siad a mbealach go pointe ó dheas ó Sevastopol tar éis dóibh Cath na Alma a bhuachan (20 Meán Fómhair 1854). Chuaigh na Rúiseach i gcoinne an 25 Deireadh Fómhair i gCath Balaclava agus díbríodh iad, ach bhí fórsaí [[Arm na Breataine]] ídithe go dona dá bharr. Cuireadh deireadh le dara frithbheart na Rúise, ag Inkerman (Samhain 1854), gan stad. Shocraigh an t-éadan léigear ina raibh dálaí brúidiúla trúpaí ar an dá thaobh. Tharla gníomhartha míleata níos lú sa [[Muir Bhailt|Mhuir Bhailt]] (1854-1856), sa [[Cugas|Chugais]] (1853-1855), sa Mhuir Bhán (Iúil-Lúnasa 1854), agus san [[Aigéan Ciúin]] Thuaidh (1854-1855).

=== Conradh ===
Thit Sevastopol tar éis aon mhí dhéag, agus thosaigh tíortha neodracha ag dul isteach i gcúis na gComhghuaillithe. Scoite agus ag súil le hionchas gruama ionraidh ón iarthar má leanadh leis an gcogadh, rinne an Rúis agra ar son na síochána i Márta 1856. D’fháiltigh an Fhrainc agus an Bhreatain roimh an bhforbairt seo, toisc go raibh an choimhlint ag fás go dosháraithe sa bhaile. Chuir Conradh Pháras, a síníodh an 30 Márta 1856, deireadh leis an gcogadh. Chuir sé cosc ​​ar an Rúis longa cogaidh a bhunú sa Mhuir Dhubh. Tháinig stáit na gcliant Otamánaigh Wallachia agus Moldavia neamhspleách den chuid is mó. Fuair ​​Críostaithe méid áirithe comhionannais oifigiúil, agus ghnóthaigh an Eaglais Cheartchreidmheach smacht ar na heaglaisí Críostaí faoi dhíospóid.&lt;ref name=&quot;Figes2010&quot;&gt;{{cite book | last= Figes | first= Orlando | title= Crimea: The Last Crusade | url= https://archive.org/details/crimealastcrusad0000fige | year= 2010 | location= London | publisher= Allen Lane | isbn= 978-0-7139-9704-0 }}&lt;/ref&gt;

=== Iarmhairtí ===
Bhí Cogadh na Crimé ar cheann de na chéad choimhlintí inar bhain an míleata úsáid as teicneolaíochtaí nua-aimseartha mar shliogáin chabhlaigh phléascacha, iarnróid agus [[teileagrafaíocht]].&lt;ref name=&quot;Royle2000&quot;&gt;{{cite book | last= Royle | first= Trevor | title= Crimea: The Great Crimean War, 1854–1856 | year= 2000 |publisher= Palgrave Macmillan | isbn= 978-1-4039-6416-8 }}&lt;/ref&gt; Bhí an cogadh ar cheann de na chéad cheann a doiciméadaíodh go fairsing i dtuarascálacha scríofa agus i ngrianghraif. Mar a léiríonn finscéal “Muirear na Briogáide Solais”, tháinig an cogadh chun bheith ina siombail de theipeanna lóistíochta, míochaine agus oirbheartaíochta agus míbhainistíocht. Mar thoradh ar an imoibriú sa Bhreatain bhí éileamh ar ghairmiúlacht, a bhain [[Florence Nightingale]] amach is cáiliúla, a fuair aird ar fud an domhain ar cheannródaíocht [[Altranas|altranais]] nua-aimseartha agus í ag caitheamh na ndaoine créachtaithe.

Bhí Cogadh na Crimé mar phointe tosaigh d’Impireacht na Rúise. Rinne an cogadh Arm Impiriúil na Rúise a lagú, draenáil an cisteán agus bhain sé an bonn de thionchar na Rúise san Eoraip. Thógfadh sé blianta fada an Rúis a ghnóthú. Chuir an náiriú iallach ar mionlach oilte na Rúise fadhbanna na hImpireachta a aithint agus an gá le hathchóirithe bunúsacha a aithint. Chonaic siad nuachóiriú tapa na tíre mar an t-aon bhealach chun stádas cumhachta Eorpach a aisghabháil. Mar sin tháinig an cogadh mar chatalaíoch d’athchóirithe ar institiúidí sóisialta na Rúise, lena n-áirítear deireadh a chur le tuathánacht agus ollchóiriú sa chóras ceartais, san fhéinrialtas áitiúil, san oideachas agus sa tseirbhís mhíleata.

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:19ú haois san Eoraip]]
[[Catagóir:1853]]
[[Catagóir:Cogaí]]
[[Catagóir:Cogaí a bhaineann le hÉirinn]]
[[Catagóir:Cogaí a bhaineann leis an Bhreatain Mhór]]
[[Catagóir:Impireacht Otamánach]]
[[Catagóir:Impireacht na Rúise]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Stair na hIodáile]]</text>
      <sha1>rt2y74hd8py99z38jz5fb8pdv9t5flg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éirí amach phobal na Túinéise</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31649</id>
    <revision>
      <id>1308788</id>
      <parentid>1219130</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="toilwvax7udcgcsi39em4etsp6oy3jg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Manif tunisie Nantes.JPG|thumb|Léirsió ag tacú leis an éirí amach sa Túinéis i [[Nantes]], [[an Fhrainc]], an 15 Eanáir, 2011.]]Is éard is '''Éirí amach na Túinéise (2010-2011),''' ar a dtugtar &quot;an Réabhlóid [[seasmain]]e&quot;, ná sraith eachtraí ceannairceacha sa [[An Túinéis|Túinéis]] ó mhí na Nollag 2010 agus sna blianta ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuig-bliana-i-ndiaidh-earrach-na-narabach-an-bhfuil-deireadh-ag-teacht-le-geimhreadh-an-uafais-sa-tsiria/|teideal=Cúig bliana i ndiaidh ‘Earrach na nArabach’ an bhfuil deireadh ag teacht le geimhreadh an uafáis sa tSiria?|údar=Ruairí Henchy|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/ailt/ag-teitheadh-%C3%B3n-uaf%C3%A1s|teideal=Ag teitheadh ón uafás &lt; Meon Eile|údar=Frank Reidy|dáta=2015|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/f%C3%B3mhar-ioslam-1.543991|teideal=Fómhar Ioslam|údar=MICHEAL O. hUANACHAIN|dáta=2012|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;

Bhí réimeas na Túinéise géar orthu súid a bhí ag éileamh roinnt an rachmais agus [[Daonlathas|daonlathais]].
[[Íomhá:Tunisia Unrest - VOA - Tunis 14 Jan 2011 (3).jpg|clé|mion|2011]]
Thosaigh na himeachtaí ar ar an [[17 Nollaig]] [[2010]], nuair a chuir [[Mahamad Bouazizi]] é féin trí thine, mar [[agóid]] éadóchasach in aghaidh na drochíde agus an uiríslithe a d’fhulaing sé ó na húdaráis áitiúla.
[[Íomhá:1st of May protest, Tunis, Tunisia.jpg|clé|mion|agóid sa bhliain 2012 i dTúinis]]
Bhí an t[[Uachtarán]] Ben Ali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zine El Abidine Ben Ali|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Zine_El_Abidine_Ben_Ali&amp;oldid=994759319|journal=Wikipedia|date=2020-12-17|language=en|author=nó &quot;Zine El Abidine Ben Ali&quot;|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt; i gceannas ar an [[An Túinéis|Túinéis]] ó 1987 ar aghaidh.  Bhí an pobal faoi leatrom agus míshásta ar fad. Theith Ben Ali an tír sa bhliain 2011. 
[[Íomhá:Infobox collage for MENA protests.PNG|clé|mion|[[Earrach na nArabach]]: [[Caireo]], [[Túinis]], [[San’a|San'a]] agus an t[[An tSiria|Siria]]]]

=== Iarmhairtí ===
Nuair a chur Mohamed Bouazizi, trí ghníomh deiridh féiníobartha, tús le hEarrach na nArabach ba ghníomh é sin a bheadh tionchar as cuimse aige, ní amháin ar an Túinéis ach ar an domhan Arabach níos leithne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/oraidi/speeches-archive/2013/jun/eireaneoraipagusanmeanoirthear/|teideal=Éire, an Eoraip agus an Meánoirthear - Department of Foreign Affairs|údar=Tánaiste Eamon Gilmore, Óráid, An Meánoirthear agus An Afraic Thuaidh|dáta=2013|language=ga|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;

Ba é Éirí amach na Túinéise ar an 4 Eanáir 2011, an splanc a ghin ‘tEarrach’ mórthimpeall an domhain Arabaigh. Ar an agóid bheag neamh-mharthanach sa tsean-Seicslóváic in 1968 is dócha a bhí fo-eagarthóir sinsearach éigin i Londain ag smaoineamh, tráth éigin tamall de mhíonna tar éis tús na bparáidí is na léirsithe sa Túinéis agus san Éigipt, nuair a cheap sé an téarma “Arab Spring”.

==Féach freisin==
* [[An tEarrach Arabach]]
*[[Mahamad Bouazizi]]

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:An Túinéis]]
[[Catagóir:Earrach na nArabach]]</text>
      <sha1>toilwvax7udcgcsi39em4etsp6oy3jg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308789</id>
      <parentid>1308788</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1308789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="dux2m24hceuz36t6dybe7cx906424a4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Manif tunisie Nantes.JPG|thumb|Léirsió ag tacú leis an éirí amach sa Túinéis i [[Nantes]], [[an Fhrainc]], an 15 Eanáir, 2011.]]Is éard is '''Éirí amach na Túinéise (2010-2011)''', ar a dtugtar &quot;an Réabhlóid [[seasmain]]e&quot;, ná sraith eachtraí ceannairceacha sa [[An Túinéis|Túinéis]] ó mhí na Nollag 2010 agus sna blianta ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuig-bliana-i-ndiaidh-earrach-na-narabach-an-bhfuil-deireadh-ag-teacht-le-geimhreadh-an-uafais-sa-tsiria/|teideal=Cúig bliana i ndiaidh ‘Earrach na nArabach’ an bhfuil deireadh ag teacht le geimhreadh an uafáis sa tSiria?|údar=Ruairí Henchy|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/ailt/ag-teitheadh-%C3%B3n-uaf%C3%A1s|teideal=Ag teitheadh ón uafás &lt; Meon Eile|údar=Frank Reidy|dáta=2015|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/f%C3%B3mhar-ioslam-1.543991|teideal=Fómhar Ioslam|údar=MICHEAL O. hUANACHAIN|dáta=2012|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;

Bhí réimeas na Túinéise géar orthu súid a bhí ag éileamh roinnt an rachmais agus [[Daonlathas|daonlathais]].
[[Íomhá:Tunisia Unrest - VOA - Tunis 14 Jan 2011 (3).jpg|clé|mion|2011]]
Thosaigh na himeachtaí ar ar an [[17 Nollaig]] [[2010]], nuair a chuir [[Mahamad Bouazizi]] é féin trí thine, mar [[agóid]] éadóchasach in aghaidh na drochíde agus an uiríslithe a d’fhulaing sé ó na húdaráis áitiúla.
[[Íomhá:1st of May protest, Tunis, Tunisia.jpg|clé|mion|agóid sa bhliain 2012 i dTúinis]]
Bhí an t[[Uachtarán]] Ben Ali&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zine El Abidine Ben Ali|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Zine_El_Abidine_Ben_Ali&amp;oldid=994759319|journal=Wikipedia|date=2020-12-17|language=en|author=nó &quot;Zine El Abidine Ben Ali&quot;|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt; i gceannas ar an [[An Túinéis|Túinéis]] ó 1987 ar aghaidh.  Bhí an pobal faoi leatrom agus míshásta ar fad. Theith Ben Ali an tír sa bhliain 2011. 
[[Íomhá:Infobox collage for MENA protests.PNG|clé|mion|[[Earrach na nArabach]]: [[Caireo]], [[Túinis]], [[San’a|San'a]] agus an t[[An tSiria|Siria]]]]

=== Iarmhairtí ===
Nuair a chur Mohamed Bouazizi, trí ghníomh deiridh féiníobartha, tús le hEarrach na nArabach ba ghníomh é sin a bheadh tionchar as cuimse aige, ní amháin ar an Túinéis ach ar an domhan Arabach níos leithne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/oraidi/speeches-archive/2013/jun/eireaneoraipagusanmeanoirthear/|teideal=Éire, an Eoraip agus an Meánoirthear - Department of Foreign Affairs|údar=Tánaiste Eamon Gilmore, Óráid, An Meánoirthear agus An Afraic Thuaidh|dáta=2013|language=ga|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;

Ba é Éirí amach na Túinéise ar an 4 Eanáir 2011, an splanc a ghin ‘tEarrach’ mórthimpeall an domhain Arabaigh. Ar an agóid bheag neamh-mharthanach sa tsean-Seicslóváic in 1968 is dócha a bhí fo-eagarthóir sinsearach éigin i Londain ag smaoineamh, tráth éigin tamall de mhíonna tar éis tús na bparáidí is na léirsithe sa Túinéis agus san Éigipt, nuair a cheap sé an téarma “Arab Spring”.

==Féach freisin==
* [[An tEarrach Arabach]]
*[[Mahamad Bouazizi]]

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:An Túinéis]]
[[Catagóir:Earrach na nArabach]]</text>
      <sha1>dux2m24hceuz36t6dybe7cx906424a4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Earrach na nArabach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32992</id>
    <revision>
      <id>1308764</id>
      <parentid>1221904</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5348" sha1="ktcbz4jztyb4tgdup8p536014vrxox7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:2010-2011 Arab world protests.svg|thumb|260px|'''Tíortha Arabacha''' : {{legend|#000000|Rialtas treascartha}} {{legend|#964040|Cogadh cathartha}} {{legend|#0080FF|Athrú suntasach sa  rialtas}} {{legend|#FF6600|Mor-agóidí }} {{legend|#bb9900|Mion-agóidí}} {{legend|#606060|Gan teagmhas}}&lt;/blockquote&gt;'''Tíortha neamh-Arabacha:''' {{legend|#000060|Agóidí gaolmhara}} {{legend|#B9B9B9|Gan teagmhas}}]]

Is éard is '''Earrach na nArabach''' ann ná tonn [[réabhlóid]]&lt;nowiki/&gt;each de léirsithe agus d'agóidí a bhí agus a bhíonn ar siúl sa [[An Domhan|domhan]] Arabach ón [[18 Nollaig]] [[2010]] ar aghaidh.

Bhí deacrachtaí ag baint leis an aistriú chuig rialú [[Daonlathas|daonlathach]] san [[An Éigipt|Éigipt]] agus i d[[Túinis]], i [[An Libia|Libia]] agus i b[[Poblacht Éimin]]. Bhí an tuairim ann, agus b'fhéidir go bhfuil fós, nach raibh na tíortha Arabacha, ar cibé cúis, in ann ag rialachas daonlathach agus nach raibh meas acu ar riail an dlí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/oraidi/speeches-archive/2013/jun/eireaneoraipagusanmeanoirthear/|teideal=Éire, an Eoraip agus an Meánoirthear - Department of Foreign Affairs|údar=Tánaiste Eamon Gilmore, Óráid, An Meánoirthear agus An Afraic Thuaidh|dáta=2013|language=ga|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;

Ar an agóid bheag sa tsean-Seicslóváic in 1968 (&quot;Earrach Phrág&quot;) is dócha a bhí fo-eagarthóir sinsearach éigin ag smaoineamh, tráth éigin tamall de mhíonna tar éis thús na n-agóidí is na léirsithe sa Túinéis agus san Éigipt, nuair a cheap sé nó sí an téarma “Earrach na nArabach”.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/f%C3%B3mhar-ioslam-1.543991|teideal=Fómhar Ioslam|údar=MICHEAL O. hUANACHAIN|dáta=2012|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Infobox collage for MENA protests.PNG|clé|mion|[[Earrach na nArabach]]: [[Caireo]], [[Túinis]], [[San’a|San'a]] agus an t[[An tSiria|Siria]]]]

== 2010-2012 ==
Sna blianta 2010-2012, bhí [[Réabhlóid|réabhlóidí]] sa [[An Túinéis|Túinéis]] agus san [[An Éigipt|Éigipt]]; cogadh cathartha sa [[An Libia|Libia]]; [[coup d'état|éirithe amach]] i m[[Bairéin]], sa [[an tSiria|tSiria]], agus in [[Poblacht Éimin|Éimin]]; agóidí móra san [[An Ailgéir|Ailgéir]], san [[An Iaráic|Iaráic]], san [[An Iordáin|Iordáin]], i [[Maracó]], agus in [[Óman]]; agus mionagóidí i g[[Cuáit]], [[an Liobáin]], [[an Mháratáin]], [[an Araib Shádach]], agus [[an tSúdáin]].
[[Íomhá:Arab Spring Protal.gif|clé|mion|léirsithe sa tSiria sa bhliain 2011]]
Roimh seo, ba í [[an tSúdáin]] amháin an t-aon [[tír]] Arabach a bhí in ann fáil réidh le réimis [[deachtóireacht]]a, sa bhliain 1964 agus arís sa bhliain 1985. 

Sa Libia agus san Éigipt chuidigh comhghuaillíocht na Fraince, na Breataine agus Meiriceá le deireadh ré Gadaffi agus Mubarak a thapú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/ailt/ag-teitheadh-%C3%B3n-uaf%C3%A1s|teideal=Ag teitheadh ón uafás &lt; Meon Eile|údar=Frank Reidy|dáta=2015|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:2011 Moroccan protests 1.jpg|clé|mion|agóid sa bhliain 2011 i [[Maracó]]]]

== Siria ==
Bhris agóidí ar son an [[Daonlathas|daonlathais]] amach sa tSiria ar an [[15 Márta]] [[2011]] agus thosaigh an [[Cogadh cathartha na Siria|cogadh cathartha]] i ndáiríre sa tSiria i ndiaidh tamaill. 

Tar éis d'[[Fórsaí armtha|fhórsaí slándála]] urchair a scaoileadh leis an lucht agóide, tháinig méadú as cuimse ar an bhforéigean agus cuireadh briogáidí [[Réabhlóid|reibiliúnacha]] le chéile chun aghaidh a thabhairt ar fhórsaí an stáit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/history/2010-2019_en|teideal=A decade of opportunities and challenges|údar=An tAontas Eorpach|dáta=2016-06-16|language=en|work=European Union|dátarochtana=2020-12-18}}&lt;/ref&gt; Ba rí-ghairid go raibh sé ina chogadh cathartha le grúpaí éagsúla ag tnúth le titim an réimis. D'éirigh mar sin ‘Earrach na nArabach’ ina gheimhreadh dorcha sa tSiria

Sheas an t-Uachtarán [[Bashar al-Assad]] an fód. Bhí arm láidir aige agus cabhair aige ó throdairí [[Hezbollah]] ón [[An Liobáin|Liobáin]] agus cabhair aige ón [[An Rúis|Rúis]] agus ón [[An Iaráin|Iaráin]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuig-bliana-i-ndiaidh-earrach-na-narabach-an-bhfuil-deireadh-ag-teacht-le-geimhreadh-an-uafais-sa-tsiria/|teideal=Cúig bliana i ndiaidh ‘Earrach na nArabach’ an bhfuil deireadh ag teacht le geimhreadh an uafáis sa tSiria?|údar=Ruairí Henchy|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-12-19}}&lt;/ref&gt;

Idir 2011-2021, maraíodh 600,000, theith os cionn 6 milliún thar lear agus bhí níos mó ná 6 milliún eile fágtha gan dídean sa tSiria.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.unrefugees.org/news/syria-refugee-crisis-explained/|teideal=Syria Refugee Crisis Explained|údar=UNHCR|work=www.unrefugees.org|dátarochtana=2021-03-16}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Mahamad Bouazizi]]
*[[Éirí amach phobal na Túinéise]]
*[[Earrach Phrág|Earrach Phrág (1968)]]

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Earrach na nArabach]]
[[Catagóir:Réabhlóidí]]</text>
      <sha1>ktcbz4jztyb4tgdup8p536014vrxox7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dumha Thuama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34078</id>
    <revision>
      <id>1308911</id>
      <parentid>1162425</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán curtha leis</comment>
      <origin>1308911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="8a1d40l2r05zwzaoluve4ujx75zu2sy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[sráidbhaile]] é '''Dumha Thuama.'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1417299|title=Dumha Thuama/Doohooma {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Tá sé suite in [[Iorras]], in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]]. 

Ba i nDumha Thuama a tháinig an Dr [[Séamas Ó hInnéirghe]] ar an saol.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ulysses-lig-ort-gur-leigh-tu-an-leabhar/|teideal=Ulysses: Lig ort gur léigh tú an leabhar!|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=16 Meitheamh 2017|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2020-06-17}}&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-tír-ie}}

[[Catagóir:Contae Mhaigh Eo|Dumha Thuama]]</text>
      <sha1>8a1d40l2r05zwzaoluve4ujx75zu2sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kim Jong-il</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35455</id>
    <revision>
      <id>1308795</id>
      <parentid>1243627</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1308795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1278" sha1="edrp6gmpq7ne1xgjwodzsanxly6gg0f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''Kim Jong-il''' (''Yuri Irsenovich Kim''; [[16 Feabhra]] [[1941]] – [[17 Nollaig]] [[2011]]) ina Ardcheannaire ar [[an Chóiré Thuaidh|an gCóiré Thuaidh]] idir 1994 agus lá a bháis sa bhliain 2011. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair [[Kim Il-sung]], bunaitheoir an stáit. Bhí Kim Jong-il ina Ard-Rúnaí ar Pháirtí Oibrithe na Cóiré, Cathaoirleach ar Choimisiún Cosanta Náisiúnta na Cóiré Thuaidh, agus Ardcheannasaí ar Arm an Phobail, an ceathrú harm is mó ar domhain. 

Nuair a fuair Kim Jong-il [[bás]] a bhliain 2011, tháinig mac leis, [[Kim Jong-un]], i gcomharbacht air. 

Is iadsan an t-aon deachtóireacht cumannach oidhreachtúil i stair an domhain iad.

== Féach freisin ==

* A athair, [[Kim Il-sung]]
* A mhac Kim Il-sung, [[Kim Jong-un]] (1984? -)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-cóiréthuaidh}}
{{Síol-beath}}

{{DEFAULTSORT:Kim Jong-il}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1941]]
[[Catagóir:Básanna in 2011]]
[[Catagóir:Aindiachaithe]]
[[Catagóir:An Chóiré Thuaidh]]
[[Catagóir:Ceannairí Cumannacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ginearáil]]
[[Catagóir:Léiritheoirí scannán]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Cóiréacha]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán]]</text>
      <sha1>edrp6gmpq7ne1xgjwodzsanxly6gg0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sankt Gallen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38256</id>
    <revision>
      <id>1308808</id>
      <parentid>1259995</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4108" sha1="hgwugicw5kmr67ahfxcsnv05sg0flxr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is í '''Sankt Gallen''' ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: ''Naomh Ceallach'',  {{lang-de|Sankt Gallen}}, {{lang-fr|Saint-Gall}}, {{lang-it|San Gallo}}, {{lang-rm|Son Gagl}}) an [[Liosta de cathracha san Elvéis|t-ochtú]] cathair is mó san [[An Eilvéis|Eilvéis]] í, agus Sankt Gallen is ainm do cheann de thrí canton déag na hEilvéise.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/leabhar-breac-fasta-ga/ceallach/|teideal=Ceallach- Cín Lae Fíréin AD590-620|údar=Diarmuid Johnson|dáta=2022|language=ga-IE|dátarochtana=2023-04-21|archivedate=2023-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230419123239/https://leabharbreac.com/shop/leabhar-breac-fasta-ga/ceallach/}}&lt;/ref&gt; 

=== Tíreolaíocht ===
Tá an chathair suite cois [[An Steinach|abhann Steinach]] in oirthuaisceart na tíre, in aice le [[Loch Konstanz]] (''Bodensee'') agus le teoranna na Gearmáine agus [[An Ostair|na hOstaire]]. Bhí breis is 73,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin sa bhliain 2011, ach tuairim is 160,000 duine le na fo-bhailte san áireamh.

=== Stair ===
Tháinig  [[Ceallach]] (nó [[Naomh Gall]]), manach Éireannach, go dtí an ait sna 600idí agus bhí díseart ''aige.''

Céad bliain níos déanaí, in 719, bhunaigh ''Naomh Otmar'' mainistir ag an ait a raibh [[Ceallach]] curtha. Tar éis bháis d'fhear a bunaithe, tháinig tuilleadh forbartha ar an mainistir, agus ní fada go raibh ainm in airde uirthi, agus agus mhéadaigh ar líon na manach a bhí ag freastal ar an mainistir nua.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Faoi aimsir [[Séarlas Mór|Shéarlais Mhóir]] (c. 747-814), bhí leabharlann mhór i mainistir Sankt Gallen, leabharlann agus ceann de na bailiúcháin lámhscríbhinní diaga ba  thábhachtaí in iarthar na hEorpa. Inniu tá clú agus cáil ar an mhainistir Bheinidicteach (''Fürstabtei St. Gallen'') seo. Agus tá an leabharlann cháiliúil sa mhainistir fós ann (''Bibliotheca Sangallensis'').

=== Saol ===
Is í Sankt Gallen príomhchathair chantúin [[Sankt Gallen(cantún)|Sankt Gallen]] agus is í an áit chultúrtha is tábhachtaí in oirthear na hEilvéise. Fairis sin, tá ''Ollscoil Naomh Gall'' (HSG) ann le tuairim is 6,500 mac léinn ag freastail cúrsaí geilleagair.

== Daoine ==
*Naomh [[Ceallach (Sankt Gallen)|Ceallach]]

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:St_Gallen_Kathedrale_T%C3%BCrme.jpg|thumb|Sankt Gallen - Eaglais na Mainistreach agus seanlár na cathrach.
Íomhá:St_Gallen_University.jpg|Ollscoil na cathrach le mainistir agus seanlár i gcúl
Íomhá:Stadtplan_St_Gallen_1642.png|Cathair agus mainistir sa bhliain 1642 (''Matthäus Merian'').
Íomhá:Sankt_Galler_Klosterplan_%28ca_800%29.jpg|Mainistir Naomh Gall - Léarscáil cháiliúil ó thús an 9ú haois.
Íomhá:StiftskircheSt.Gallen.jpg|Eaglais na Mainistreach (''Stiftskirche''), comhartha na cathrach. 
Íomhá:Sankt_Gallen_V1.png|Suíomh na cathrach
Íomhá:Location map Sankt Gallen Switzerland-reddot-2.png|Suíomh san Eilvéis
&lt;/gallery&gt;

== Féach freisin ==

* ''[[Ceallach - Cín Lae Fíréin AD590-620]]''

== Naisc sheachtracha ==

{{Catcómhaoin|Sankt Gallen}}

* [http://www.stadt.sg.ch/ stadt.ag.ch Suíomh oifigiúil na cathrach] (Gearmáinis/Béarla)
* [http://www.unisg.ch/ unisg.ch - Ollscoil Naomh Gall] (Gearmáinis/Béarla)
* [http://www.ass-stgallen.ch/Stadtgeschichte.html ass-stgallen.ch - Stair na cathrach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614020129/http://www.ass-stgallen.ch/Stadtgeschichte.html |date=2018-06-14 }} (Gearmáinis)
* [http://www.stiftsbibliothek.ch/index.asp stiftsbibliothek.ch - Leabharlann na mainstreach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205205845/http://www.stiftsbibliothek.ch/index.asp |date=2005-02-05 }} (Gearmáinis/Béarla)
* [http://www.cesg.unifr.ch/de/index.htm cesg.unifr.ch - Codices Electronici Sangallenses (CESG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031141239/http://www.cesg.unifr.ch/de/index.htm |date=2012-10-31 }} (de | en | fr | it)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Cathracha na hEilvéise}}
[[Catagóir:Cathracha san Eilvéis]]</text>
      <sha1>hgwugicw5kmr67ahfxcsnv05sg0flxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308813</id>
      <parentid>1308808</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="5nwkcr1cjvjqddtl3nofh6ap5g6u1kz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is í '''Sankt Gallen''' ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: ''Naomh Ceallach'', {{lang-de|Sankt Gallen}}, {{lang-fr|Saint-Gall}}, {{lang-it|San Gallo}}, {{lang-rm|Son Gagl}}) an [[Liosta de cathracha san Elvéis|t-ochtú]] cathair is mó san [[An Eilvéis|Eilvéis]] í, agus Sankt Gallen is ainm do cheann de thrí canton déag na hEilvéise.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/leabhar-breac-fasta-ga/ceallach/|teideal=Ceallach- Cín Lae Fíréin AD590-620|údar=Diarmuid Johnson|dáta=2022|language=ga-IE|dátarochtana=2023-04-21|archivedate=2023-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230419123239/https://leabharbreac.com/shop/leabhar-breac-fasta-ga/ceallach/}}&lt;/ref&gt; 

== Tíreolaíocht ==
Tá an chathair suite cois [[An Steinach|abhann Steinach]] in oirthuaisceart na tíre, in aice le [[Loch Konstanz]] (''Bodensee'') agus le teoranna na Gearmáine agus [[An Ostair|na hOstaire]]. Bhí breis is 73,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin sa bhliain 2011, ach tuairim is 160,000 duine le na fo-bhailte san áireamh.

== Stair ==
Tháinig  [[Ceallach]] (nó [[Naomh Gall]]), manach Éireannach, go dtí an ait sna 600idí agus bhí díseart ''aige.''

Céad bliain níos déanaí, in 719, bhunaigh ''Naomh Otmar'' mainistir ag an ait a raibh [[Ceallach]] curtha. Tar éis bháis d'fhear a bunaithe, tháinig tuilleadh forbartha ar an mainistir, agus ní fada go raibh ainm in airde uirthi, agus agus mhéadaigh ar líon na manach a bhí ag freastal ar an mainistir nua.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Faoi aimsir [[Séarlas Mór|Shéarlais Mhóir]] (c. 747-814), bhí leabharlann mhór i mainistir Sankt Gallen, leabharlann agus ceann de na bailiúcháin lámhscríbhinní diaga ba  thábhachtaí in iarthar na hEorpa. Inniu tá clú agus cáil ar an mhainistir Bheinidicteach (''Fürstabtei St. Gallen'') seo. Agus tá an leabharlann cháiliúil sa mhainistir fós ann (''Bibliotheca Sangallensis'').

== Saol ==
Is í Sankt Gallen príomhchathair chantúin [[Sankt Gallen(cantún)|Sankt Gallen]] agus is í an áit chultúrtha is tábhachtaí in oirthear na hEilvéise. Fairis sin, tá ''Ollscoil Naomh Gall'' (HSG) ann le tuairim is 6,500 mac léinn ag freastail cúrsaí geilleagair.

== Daoine ==
*Naomh [[Ceallach (Sankt Gallen)|Ceallach]]

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:St_Gallen_Kathedrale_T%C3%BCrme.jpg|thumb|Sankt Gallen - Eaglais na Mainistreach agus seanlár na cathrach.
Íomhá:St_Gallen_University.jpg|Ollscoil na cathrach le mainistir agus seanlár i gcúl
Íomhá:Stadtplan_St_Gallen_1642.png|Cathair agus mainistir sa bhliain 1642 (''Matthäus Merian'').
Íomhá:Sankt_Galler_Klosterplan_%28ca_800%29.jpg|Mainistir Naomh Gall - Léarscáil cháiliúil ó thús an 9ú haois.
Íomhá:StiftskircheSt.Gallen.jpg|Eaglais na Mainistreach (''Stiftskirche''), comhartha na cathrach. 
Íomhá:Sankt_Gallen_V1.png|Suíomh na cathrach
Íomhá:Location map Sankt Gallen Switzerland-reddot-2.png|Suíomh san Eilvéis
&lt;/gallery&gt;

== Féach freisin ==

* ''[[Ceallach - Cín Lae Fíréin AD590-620]]''

== Naisc sheachtracha ==

{{Catcómhaoin|Sankt Gallen}}

* [http://www.stadt.sg.ch/ stadt.ag.ch Suíomh oifigiúil na cathrach] (Gearmáinis/Béarla)
* [http://www.unisg.ch/ unisg.ch - Ollscoil Naomh Gall] (Gearmáinis/Béarla)
* [http://www.ass-stgallen.ch/Stadtgeschichte.html ass-stgallen.ch - Stair na cathrach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614020129/http://www.ass-stgallen.ch/Stadtgeschichte.html |date=2018-06-14 }} (Gearmáinis)
* [http://www.stiftsbibliothek.ch/index.asp stiftsbibliothek.ch - Leabharlann na mainstreach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205205845/http://www.stiftsbibliothek.ch/index.asp |date=2005-02-05 }} (Gearmáinis/Béarla)
* [http://www.cesg.unifr.ch/de/index.htm cesg.unifr.ch - Codices Electronici Sangallenses (CESG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031141239/http://www.cesg.unifr.ch/de/index.htm |date=2012-10-31 }} (de | en | fr | it)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Cathracha na hEilvéise}}
[[Catagóir:Cathracha san Eilvéis]]</text>
      <sha1>5nwkcr1cjvjqddtl3nofh6ap5g6u1kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carraig Ceasail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39278</id>
    <revision>
      <id>1308785</id>
      <parentid>1161187</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="cvozjlrv1pn666nxg5bwhiutjo5v5gp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[baile]] suite i g[[Contae Dhoire]] í '''Carraig Ceasail'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/129723|title=Carraig Ceasail/Castlerock {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/129723|teideal=Carraig Ceasail/Castlerock|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Railway at Castlerock - geograph.org.uk - 729007.jpg|mion]]

== Stair ==
Dúmharaíodh ceathrar i g[[Carraig Ceasail]], [[Contae Dhoire]] ar an [[25 Márta]] [[1993]]: James Kelly (25), James McKenna (52), Gerard Dalrymple  (58), Noel O'Kane (20). Tógálaithe ab ea iad.
{{Main|Dúnmharuithe Charraig Ceasail agus Bhéal Feirste (1993)}}
[[Íomhá:Bristol RE, Castlerock - geograph.org.uk - 3034465.jpg|mion]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Carraig Ceasail}}
[[Catagóir:Bailte in Éirinn]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Dhoire]]</text>
      <sha1>cvozjlrv1pn666nxg5bwhiutjo5v5gp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anwar Sadat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40897</id>
    <revision>
      <id>1308814</id>
      <parentid>1208698</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Túrelio</username>
        <id>1618</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Gerald Ford with Anwar Sadat in Salzburg 1975.jpg]] → [[File:President Gerald R. Ford and President Anwar Al-Sadat of Egypt Talking on the Grand Patio of the Hotel Schloss Klessheim in Salzburg, Austria - NARA - 23869169.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:President Gerald R. Ford and President Anwar Al-Sadat of Egypt Talking on the Grand Patio of the Hotel Schloss Klessheim in Salzburg, Austria - NARA - 23869169.jpg]]</comment>
      <origin>1308814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="n31t6fuogoixo239jqd8z4trq25o6kd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Iar-[[uachtarán]] na h[[An Éigipt|Éigipte]] ba ea '''Muhammad Anwar el-Sadat''' (a rugadh ar an [[25 Nollaig]] [[1918]]). [[Íomhá:Anwar Sadat, 1953.jpg|clé|mion|Egyptian Revolutionary Command Council 1953]]

=== Saighdiúireacht ===
[[Íomhá:Camp David, Menachem Begin, Anwar Sadat, 1978.jpg|clé|mion|Camp David, Meán Fómhair 1978. Uachtarán Sadat na hÉigipte (ar clé) agus Príomh-Aire Iosrael, Menachim Begin. Ócáid stairiúil agus iad ag croitheadh láimhe. Uachtarán Mheiriceá, Jimmy Carter, ag faire orthu.]]
Bhí cúlra tuathánach ag Anwar Sadat. D'éirigh sé ina oifigeach airm agus d'éirigh sé an-mhór le [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Ivan Minnis|date=2004|url=|title=Coimhlint sa Mheán-Oirthear|journal=|volume=An Gúm,  ISBN 1857915410|issue=}}&lt;/ref&gt;  

Toisc go raibh an deargfhuath aige don chumhacht a bhí ag na Sasanaigh san Éigipt, bhí baint aige leis na Naitsithe i rith an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]. Dá bhrí sin cuireadh i b[[príosún]] é. 

D'fhill Sadat ar an arm sa bhliain 1950 agus ghlac sé páirt in éirí amach [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] nuair a threascair sé réimeas lofa an Rí Farouk. 

=== Uachtarán ===
Is iomaí post a bhí ag Sadat i [[rialtas]] Nasser sular lean sé i gcumhacht é mar [[Uachtarán]] ar an Éigipt sa bhliain 1970.  Bhí Sadat ina uachtarán na hÉigipte ó 1970 go dtí an [[6 Deireadh Fómhair]] [[1981]].
Tar éis theip na hÉigipte i g[[Cogadh Yom Kippur]], ní raibh sé sásta a bheith ag brath ar na [[Rúisigh]] an méid sin. Bhí sé sásta a bheith ag comhoibriú níos mó leis na Stáit Aontaithe. 

Sa bhliain 1977, bhí sé de mhisneach aige cuairt a thabhairt ar Iosrael agus brú a chur ar Uachtarán Iosrael, [[Menachim Begin]], páirt a ghlacadh i gcomhchainteanna [[Síocháin|síochán]]&lt;nowiki/&gt;a [[Comhaontuithe Camp David|Camp David]].

Ar an  [[17 Meán Fómhair]] [[1978]], shínigh [[Anwar El Sadat|Sadat]], agus [[Príomh-Aire]] [[Iosrael]], [[Menachem Begin]], conradh [[síocháin]] sa [[Teach Bán]].
[[Íomhá:President Gerald R. Ford and President Anwar Al-Sadat of Egypt Talking on the Grand Patio of the Hotel Schloss Klessheim in Salzburg, Austria - NARA - 23869169.jpg|mion|Gerald Ford agus Anwar Sadat i Salzburg 1975|clé]]
Bronnadh [[Duais Nobel na Síochána]] ar Sadat i nDeireadh Fómhair 1978.

=== Feallmharú ===
Tharraing an beart seo agus a dhearcadh i leith an iarthair ionsaithe ó na náisiúin Arabacha eile agus ó ghrúpaí míleata Ioslamacha san Éigipt. Is é an toradh a bhí air sin ná gur feallmharaíodh Sadat ar an [[6 Deireadh Fómhair]] [[1981]].
[[Íomhá:Reagan and Sadat 1981.jpg|mion|clé|Ronald Reagan and Sadat 1981]]Cúpla lá níos déanaí, ceapadh [[Hosni Mubarak]] ina uachtarán ar [[14 Deireadh Fómhair]] [[1981]], an ceathrú ceann sa tír, tar éis feallmharú a réamhtheachtaithe Sadat.

== Féach freisin ==

* [[Gamal Abdel Nasser]], [[Hosni Mubarak]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sadat,Anwar}}
[[Catagóir:Polaiteoirí na hÉigipte]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1918]]
[[Catagóir:Básanna i 1981]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]]</text>
      <sha1>n31t6fuogoixo239jqd8z4trq25o6kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doirb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45985</id>
    <revision>
      <id>1308846</id>
      <parentid>1303436</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3585" sha1="6blv03wqvc73q58scplnyro9d9u2mwv" xml:space="preserve">[[File:EB 1911 Water Beetles.png|thumb|right|300px|Doirbeacha  ([[Dytiscidae]]). a, Doirb (''[[Cybister]]'' sp.); b, ceann na doirbe le braiteoga agus pailpí (''[[Agabus (beetle)|Agabus]]''); c, larbha (Larbha de ''[[Dytiscus]]'', Doirb); d, [[pupa]] (Pupa de 'Dytiscus'').]]
Is éard is '''doirb''' (nó '''ciaróg uisce''') ann ná ainm ginearálaithe ar aon cheann díobh sin atá in oiriúint do chónaí in uisce ag pointe ar bith ina saolré. Ní féidir leis an chuid is mó de na doirbeacha maireachtáil ach in bh[[Fionnuisce|fionnuisce]], le cúpla speiceas [[Aigéan|mara]] a bhfuil cónaí orthu sa [[Crios idirthaoideach|chrios idirthaoideach]] nó sa chrios cladaigh. Tá thart ar 2000 speiceas de  doirbeacha fíoruisce dúchasach do thailte ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.everythingabout.net/articles/biology/animals/arthropods/insects/beetles/water_beetle/|teideal=Water Beetle: pictures, information, classification and more|website=www.everythingabout.net}}&lt;/ref&gt;

Iompraíonn go leor doirbeacha boilgín aeir, ar a dtugtar an cuas eilitrim, faoi bhun a mboilg, a sholáthraíonn soláthar aeir, agus a chuireann cosc ar uisce dul isteach sna [[Poll anála|spioracail]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://animalcorner.co.uk/animals/water-beetle/|teideal=Water Beetle - Facts, Information &amp; Pictures}}&lt;/ref&gt;  I gcás doirbeacha eile, tá dromchla a n-eisichreatlach modhnaithe chun plastróin, nó &quot;geolbhach fisiciúil&quot;, a chruthú, a cheadaíonn malartú díreach gáis leis an uisce. Tá roinnt finte, a bhfuil a gcosa deiridh cortharacha acu, oiriúnaithe le haghaidh snámha, ach níl ag an gcuid is mó. Tá larbhaí ag an gcuid is mó d'fhinte na ndoirbeacha uisceach freisin; is minic a bhíonn larbhaí uisceacha agus cinn fhásta trastíre acu.&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Freshwater macroinvertebrates of northeastern North America|last = Peckarsky|first = Barbara Lynn|publisher = Comstock Pub. Associates|year = 1990|isbn = 0801420768|location = the University of Michigan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Aquatic Entomology: The Fishermen's and Ecologists' Illustrated Guide to Insects and Their Relatives|url = https://archive.org/details/aquaticentomolog0000mcca|last = McCafferty|first = W. Patrick|publisher = Jones &amp; Bartlett Learning|year = 1983|isbn = 9780867200171}}&lt;/ref&gt;

==Aiste bia==
Itheann na [[Larbha|larbhaí]] seilidí, ach na doirbeacha fásta [[Planda|plandaí]]. Flúirseach sna [[trópaicí]].&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ciaróg uisce|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=133}}&lt;/ref&gt;

==Species==
I measc na  bhfinte ina bhfuil gach speiceas uisceach i ngach céim den saol tá: 
*[[Dytiscidae]] 
*[[Gyrinidae]] 
*[[Haliplidae]] 
*[[Noteridae]] 
*[[Amphizoa|Amphizoidae]]
*[[Hygrobiidae]] 
*[[Meruidae]]
*[[Hydroscaphidae]] 

I measc na  bhfinte nach gá go mbeadh na doirbeacha fásta uisciúil iontu tá:
*[[Hydrophilidae]]
*[[Lutrochidae]] 
*[[Dryopidae]]
*[[Elmidae]]
*[[Eulichadidae]]
*[[Heteroceridae]]
*[[Limnichidae]]
*[[Psephenidae]] 
*[[Ptilodactylidae]]
*[[Torridincolidae]]
*[[Sphaeriusidae]]

== Naisc sheachtracha ==
*[https://www.forasnagaeilge.ie/angum/wp-content/uploads/sites/5/2020/10/d93eb5be44eb5e6c043d1e46ffed5927.pdf Líon an Dúlra]


== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}D
{{DEFAULTSORT:Ciarog uisce}}
[[Catagóir:Feithidí uisceacha]]
[[Catagóir: Doirbeacha de réir oiriúnaithe]]
[[Catagóir:Feithidí uisceacha]]
[[Catagóir:Ainmneacha coitianta feithidí]]</text>
      <sha1>6blv03wqvc73q58scplnyro9d9u2mwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drugaí frith-bhaoth-thonnacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47558</id>
    <revision>
      <id>1308786</id>
      <parentid>1224047</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1647" sha1="874d9shyl47e6r7wac4sxnh6cu65fap" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}
[[Íomhá:Anticonvulsants.jpg|mion|sodium valproate, stiripentol, clobazam aus midazolam]]
Is éard atá i gceist le '''drugaí frith-bhaoth-thonnacha''' (nó '''drugaí fritrithíochta''';&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/anticonvulsant/|title=“anticonvulsant” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-06-28}}&lt;/ref&gt; [[Béarla]]: ''anticonvulsants'') ná drugaí chun an [[titimeas]] a shrianadh. Is frithbhaoth-thonnach na suaimhneasáin uile má úsáidtear dáileog mhór, ach tá drugaí ar leith níos fearr chuige, mar atá féineabarbatón, féineatóin, valpróáit [[sóidiam]], is clónaiseapam. 

=== Stair ===
Ba é bróimíd [[Potaisiam|photaisiam]] an chéad druga frith-thitimis a úsáideadh. An lia [[Sasana]]ch Charles Locock ([[1799]]-[[1875]]) a thug isteach í i [[1857]], ar an tuiscint gur chuir sí srian ar libídeo (mheastaí ag an am go raibh baint idir titimeas is gníomhú gnéasach). An chéad dul chun cinn suntasach ab ea tabhairt isteach an fhéineabarbatóin sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] i [[1912]].&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Drugaí frithbhaoth-thonnán|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=224}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Cógas leighis|Cógas]]

* [[Titimeas]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Fréamh an Eolais}}
{{Síol-sláinte}}

{{DEFAULTSORT:Frithbhaoth-thonnán}}
[[Catagóir:Cógas]]
[[Catagóir:Titimeas]]</text>
      <sha1>874d9shyl47e6r7wac4sxnh6cu65fap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ebola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47957</id>
    <revision>
      <id>1308793</id>
      <parentid>1149695</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5148" sha1="twbvmrrfdiwgi87tcsmd00nblinkccl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
{{WD Bosca Sonraí Galar}}
[[Íomhá:Symptoms_of_ebola_(vector_image).svg|clé|mion]]
Tá an '''víreas Ebola''' ('''EBOV''') ar ceann de na sé [[víreas]] a aithnítear sa [[géineas|ghéineas]] ''Ebolavirus''. Bíonn ceithre cinn de na sé víreas sin a bhfuil eolas orthu, EBOV san áireamh, freagrach as [[fiabhras]] [[fiabhras fuilreatha víreasach|fuilreatha]] trom agus marfach go minic i n[[daoine]] agus i [[mamach|mamaigh]] eile, ar a dtugtar an [[galar víris Ebola]] (GVE). 

Tá EBOV freagrach as an chuid is mó de bhásanna daonna le GVE sa stair. B'in é ba chúis le h[[eipidéim víreas Ebola na hAfraice Thiar]] idir 2013 agus 2016, ina mheastar gur ionfhabhtaíodh 28,638 duine ar a laghad agus go bhfuair 11,315 bás.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cdc.gov/vhf/ebola/history/2014-2016-outbreak/index.html|teideal=2014-2016 Ebola Outbreak in West Africa {{!}} History {{!}} Ebola (Ebola Virus Disease) {{!}} CDC|dáta=2020-03-17|language=en-us|work=www.cdc.gov|dátarochtana=2022-10-24}}&lt;/ref&gt;

== Víreas ==
[[Víreas]] i bhfine na bhFiloviridae is ea EBOV. Níl aon [[leigheas]] ar na galair a tharlaíonn de bharr an víris seo ach déantar iarracht leachtanna a thabhairt don othar tríd an mbéal nó go h[[Instealladh|infhéitheach]].   

Tagann galar fuilreatha ar dhuine ionfhabhtaithe, agus faigheann idir 50% agus 90% de na híobartaigh bás. Déanann sé a bhealach isteach i g[[colainn]] duine trí sheile, [[fuil]] (trí athúsáid steallairí go minic san [[An Afraic|Afraic]]) nó sreabháin eile nó ó ainmhithe mar an [[sciathán leathair]] mar shampla.   

Dhá nó trí sheachtain tar éis an víreas a tholgadh tagann fiabhras, [[pian]] sa [[scornach]] is sna [[matán|matáin]] agus [[tinneas|tinnis]] chinn leis. Leanann múisiam, urlacan, [[buinneach]] agus ísliú fheidhmiú an ae agus na nduán ina dhiaidh sin.   

Ar dtús, is iad [[tinneas cinn]] is ardteocht siomptóim an ghalair. De réir a chéile ionfhabhtaíonn na víris an t-[[ae]], na [[Duán|duáin]], is na [[fuileadáin]] féin. Milleann na víris [[coirt]] inmheánach na bhfuileadán, a éiríonn [[Póiriúlacht|póiriúil]], sceitheann an fhuil amach, agus titeann na [[Fíochán|fíocháin]] ó chéile.  

== Briseadh Amach 2013-2016 ==
Tharla an [[paindéim|phaindéim]] Ebola ba mhó san [[An Afraic|Afraic]] sna 2010idí, timpeall 2013-2016. . Ar an [[26 Nollaig]] [[2013]], thosaigh ráig den ghalar sa [[an Ghuine|Ghuine]] in Iarthar na hAfraice.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.who.int/csr/disease/ebola/ebola-6-months/guinea/en/|teideal=WHO {{!}} Ground zero in Guinea: the Ebola outbreak smoulders – undetected – for more than 3 months|dáta=2016-02-03|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-10-24|archivedate=2016-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203181656/https://www.who.int/csr/disease/ebola/ebola-6-months/guinea/en/}}&lt;/ref&gt;
 
Ansin scaip an galar níos faide, chuig [[Siarra Leon]], [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]] agus [[an Libéir]] srl. Ba é an ráig ba mhó agus ba choimpléascaí é dá raibh riamh ann ó sainaithníodh Ebola a chéaduair i 1976. Faoi dheireadh 2015 bhí an víreas nach mór díothaithe as na tíortha sin. 

Thar lear bhí cás amháin sna [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] fiú. Bhí cásanna sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], [[An Spáinn|Spáinn]], s[[An Nigéir]] agus s[[An tSeineagáil]]. Bhí leapacha in otharlanna an Mater i m[[Baile Átha Cliath]], sa bhliain 2014, curtha ar leataobh má tharlaíonn scaipeadh an ghalair in [[Éirinn]]. 

=== Cúnamh ===
Ar an 24 Deireadh Fómhair 2014, gheall ceannairí an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] níos mó ná €1 billiún a thabhairt chun cuidiú cosc a chur le scaipeadh an víris Ebola san Afraic Thiar, go háirithe sa Ghuine, i Siarra Leon agus sa Libéir.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ebola|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=239}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/history/2010-today_ga|teideal=Deich mbliana de dheiseanna agus de dhúshláin|údar=Aontas Eorpach|dáta=|dátarochtana=2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615061918/https://europa.eu/european-union/about-eu/history/2010-today_ga|archivedate=2018-06-15}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Ebola 2014 outbreak map of Guinea, Liberia, and Sierra Leone.png|clé|mion|Ebola 2014]]

== Liosta briseadh amach ==
{{Príomhalt|Liosta briseadh amach Ebola}}

== Féach freisin ==
* [[Liosta othar sonrach Ebola|Othair shonracha Ebola]]: liosta

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.cdc.gov/vhf/ebola/ Fiabhras fuilreatha Ebola – CDC (Centers for Disease Control), SAM]
*
Amlíne na ráige:

Center for Disease Control in [[Atlanta]], [[SAM]] &lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/guinea/ 2014 Ebola Outbreak in West Africa, CDC, Atlanta, SAM, arna rochtain ar 15 Lún. 2014]&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}

{{DEFAULTSORT:Ebola}}
[[Catagóir:Víris]]
[[Catagóir:Ebola]]</text>
      <sha1>twbvmrrfdiwgi87tcsmd00nblinkccl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuinneamh laitíse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48497</id>
    <revision>
      <id>1308868</id>
      <parentid>1225587</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T20:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="ncumdfoz4uo71dc4j6z5sa3ed98lobn" xml:space="preserve">Sa cheimic,is éard is '''fuinneamh laitíse''' ann ná an [[fuinneamh]] is gá chun [[Mól|mól]] solaid ianaigh a thiontú ina iain ghásacha. Is féidir meastachán réasúnta a dhéanamh ar a luach do chuid mhaith comhdhúl, agus an luach sin a úsáid chun fuinnimh eile a ríomh.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Fuinneamh laitíseach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=295}}&lt;/ref&gt;
[[File:Sodium-chloride-3D-ionic.png|thumb|right|Laitís chriostail clóiríd sóidiam]]
Is tomhas é ar na fórsaí comhtháite a nascann solaid ianach. Tá méid an fhuinnimh laitíse ceangailte le go leor airíonna fisiceacha eile lena n-áirítear [[Intuaslagthacht|intuaslagthacht]] [[Cruas|cruas]], agus so-ghalaitheachta. Ós rud é nach féidir é a thomhas go díreach de ghnáth, déantar amach an fuinneamh laitíse de ghnáth ó shonraí turgnamhacha tríd an [[Timthriall Born-Haber|timthriall Born-Haber]].&lt;ref name=Shriver&gt;{{cite book|title=Shriver and Atkins' Inorganic Chemistry|url=https://archive.org/details/shriveratkinsino0000unse_h4a7|edition=Fifth|author=Atkins |display-authors=etal |publisher=W. H. Freeman and Company|location=New York|year=2010|isbn=978-1-4292-1820-7}}&lt;/ref&gt;
==Fuinneamh laitíse agus eantalpacht laitíse==
Cuireadh coincheap an fhuinnimh laitíse i bhfeidhm ar dtús maidir le cruthú comhdhúile le struchtúir cosúil le [[Hailít|cloch shalainn]] (NaCl) agus [[Sfalairít|sfalairít]] (ZnS) áit a bhfuil na hiain i suíomhanna laitíse criostail ard-siméadrachta. I gcás NaCl, is é fuinneamh laitíse an t - athrú fuinnimh ar an imoibriú;

Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; (g) + Cl&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; (g) → NaCl(s), arb ionann é agus −786 kJ/mol.

==Naisc sheachtracha==
*[https://chemistrytalk.org/what-is-lattice-energy/ What is Lattice Energy?]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Criostalagrafaíocht]]
[[Catagóir:Ceimic sholadstaide]]</text>
      <sha1>ncumdfoz4uo71dc4j6z5sa3ed98lobn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iarnród aonráille</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49171</id>
    <revision>
      <id>1308840</id>
      <parentid>1150915</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-wuppertaler</username>
        <id>68311</id>
      </contributor>
      <comment>photo added</comment>
      <origin>1308840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="876" sha1="bclzw039a3w6q6r6e5ceh9976jg9442" xml:space="preserve">[[File:Schwebebahn G15.jpg|thumb]]
[[Iarnród]] ina n-úsáidtear ráille amháin chun an traein a iompar. Is féidir go mbeidh an ráille sin os cionn nó faoi bhun na traenach, agus is féidir an traein a chobhsú, más gá, le rothaí treoraithe nó gíreascóip. Is féidir go mbeidh an ráille déanta as cruach nó [[coincréit]]. Tá cuid mhaith [[taighde]] á dhéanamh ar bhealaí iompartha gan rothaí, cosúil le hadhartáin aeir is ardú maighnéadach. Úsáidtear córais aonráille i gcomhair iompair phoiblí amháin, beagnach, agus tá córais mar seo i dTóiceo is [[Seattle]].&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iarnród aonráille|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=360}}&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}</text>
      <sha1>bclzw039a3w6q6r6e5ceh9976jg9442</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Ré Dhorcha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51112</id>
    <revision>
      <id>1308842</id>
      <parentid>1307749</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peadar Flanagan</username>
        <id>69459</id>
      </contributor>
      <origin>1308842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11982" sha1="k8vigmg6ou1tivgliuyxz7h5otn1000" xml:space="preserve">[[Íomhá:Aratea Pdia-ca853848-a7c7-4da4-9952-8b56b9bafb52.jpg|mion]]
Is téarma staireagrafach é '''An Ré Dhorcha''', a thugtar ar an tréimhse i stair [[An Eoraip|na hEorpa]] timpeall na mblianta 500-1000 AD.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/event/Dark-Ages|teideal=Migration period {{!}} Dark Ages {{!}} Migration, Barbarian Invasions, Decline {{!}} Britannica|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2025-10-18}}&lt;/ref&gt; Thoisigh an ré seo in am thitim [[Impireacht na Róimhe]], nuair a tharla inimircí agus ionsaithe na mBarbarach ón oirthear. I measc treochtaí na tréimhse, luaitear laghdú daonra agus trádála, agus neartú Críostaíochta.

== Impireacht na Róimhe agus an Ghrian ag dul faoi ==
Léirigh [[Francesco Petrarca|Petrarca]], ileolaí Iodálach, coincheap na Ré Dorcha i roinnt focal: “I measc na n-earráidí, shoilsigh amach fir na heagnaíochta. Cé go raibh siad timpeallaithe ag an dorchadas agus an dubh-ghruaim, níor lagaíodh soiléireacht a radharc.” Bhí Petrarca ag scríobh ag tús [[An Athbheochan|na hAthbheochana]] Iodálaí, i dtréimhse inar athnocht saothair saoithe seanda na [[An Róimh|Róimhe]] agus na [[An Ghréig|Gréige]], agus chonacthas dó go raibh nádúr dorcha ag na céadta i ndiaidh thitim na Róimhe i gcomparáid le solas na Ré Clasaicí.

Tá sé fíor go raibh solas na scoláireachta clasaicí ceilte faoi scáth an aineolais sa Ré Dhorcha. Le titim na hImpireachta Rómhanaí san iarthar, cailleadh údarás lárnach agus nascanna sóisialta a cheangail an Eoraip le chéile sna céadta de riail impiriúil. Ba í an [[An Laidin|Laidin]] an teanga den chóras chaillte, tar éis daoithe a bheith fréamhaithe agus forbartha i ngach coirnéal na himpireachta. Ach faoin Ré Dhorcha, bhí canúintí réigiúnacha na Laidine i ndiaidh teacht ina dteangacha fhéin, agus bhí eolas na máthairtheanga clasaicí tar éis dul i léig.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Encyclopædia Britannica; a Dictionary of Arts, Sciences, and General Literature|url=https://doi.org/10.1038/012308a0|journal=Nature|date=1875-08|issn=0028-0836|pages=308–310|volume=12|issue=303|doi=10.1038/012308a0}}&lt;/ref&gt; De réir le lagú na Laidine, tharla laghdú suntasach maidir le scríobh leabhar sa chéad leath den Ré Dhorcha agus, ós rud é go mb’as scríbhneoireacht na linne a bhfrith-chaithfí solas na haoise, níl an t-ainm “Ré Dhorcha” go hiomlán gan chiall.

I measc na haicme léannta a mhair an suaitheadh, thuig siad an baol go gcaillfí oidhreacht liteartha na h[[An Eoraip|Eorpa]], agus thóg siad orthu dualgas an dúchais sin a choimeád. Bhí na saoithe Cassaíodórus agus Bóethiús go han-gnóthach sa séú haois leis an saothar sin, agus tá a gcreidiúint tuillte acu as a n-obair ar chaomhnú thraidisiún an Iarthair. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Nouvelle Histoire du Moyen Âge|url=https://doi.org/10.3917/ls.mazel.2021.01.0927|publisher=Le Seuil|journal=Nouvelle Histoire du Moyen Âge|date=2021-10-21|pages=927–934|author=Michel Lauwers}}&lt;/ref&gt;

== Séarlas Mór agus na Saoithe ==
I ndiaidh thréimhse mí-ordaithe agus scoilte, aontaíodh iarthar na hEorpa san ochtú haois faoi rialú [[Séarlas Mór|Shéarlais Mhóir]]. Agus Séarlas i gceannas ar an [[An Impireacht Naofa Rómhánach|Impireacht Naofa Rómhánach]], tháinig an saghas síochána agus seasmhachta ina bhforbraíonn tionscal agus oideas. Chun léann na Laidine, agus scoláireacht go ginearálta, a dh’athneartú, bhunaigh Séarlas ollscoileanna ins an [[An Fhrainc|Fhrainc]], agus chuir sé saoithe den scoith i gceannas orthu. Ba é Alcuin d’[[Eabhrac]] an príomhollamh ina measc, agus Pyttel, Sigewulf, agus Joseph Scottus na fo-mhaighstrí a thug sé leis chun dul i ngleic leis an saothar. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/Carolingian-Renaissance|teideal=Carolingian Renaissance {{!}} Definition, Charlemagne, Alcuin, Carolingian Minuscule, &amp; Facts {{!}} Britannica|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2025-10-18}}&lt;/ref&gt; 

Is mór an tionchar a d’imir Alcuin ar an scoláireacht, ar an teagasc, agus ar an impire. Ba mhian le Séarlas cumarsáid eadar tíortha na himpireachta a dh’éascú, agus cuireadh de chúram ar Alcuin cineál Laidine caighdeánaithe a eagrú chomh maith le stíl lámhscríbhneoireachta soiléire a chur léithe. Le litreacha cruinne comhionanna agus spásanna eadar na focla, glacadh ''minusculum Carolingorum''–mionscript Shéarlais–ar fud na hEorpa, agus is í bunús na gclófhoirne comhaimseartha. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Medieval foundations of the western intellectual tradition: 400 - 1400|publisher=Yale Univ. Press|date=2002|location=New Haven, Conn.|author=Marcia L. Colish}}&lt;/ref&gt;

Bhí fíormheas ag Séarlas don oideas, don Eaglais, agus do chríonnacht chomhairle na gcléireach a chruinnigh sé in a chuideachta. Mar sin a bhí an scéal nuair a d’áitigh Alcuin ar an impire go gcuirfí ceal ar ghearrleanúint na bPágánach, in aois in a dtugtaí dhóibh rogha eadar iompú nó bás. Mar a dúirt Alcuin, “is féidir tabhairt ar dhuine uisce an bhaiste a ghlacadh, ach ní hionann sin agus an t-é a iompú.” Chuaidh ciall argóinte Alcuin i bhfeidhm ar an impire, agus cuireadh an beartas brúiteach siar sa bhliain 797. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Needham, N. R.|date=2000|title=The Middle Ages}}&lt;/ref&gt;

==In Éirinn==

Má bhí an Laidin i ndrochbhail sa ré seo, bhí oilteacht sa Ghréigis beagnach caillte in iarthar na hEorpa. Tháinig bláthú san ealaín agus sa scoláireacht in Éirinn, áfach, mar a bhí na manaigh Ghaelacha ag coimeád agus ag staidéar téacsanna clasaiceacha agus reiligiúnacha i dtraidisiún foghlamtha na [[An Laidin|Laidine]], na [[An Ghréigis|Gréigise]] agus fiú [[An Eabhrais|Eabhraise]] nár briseadh ar feadh na gcéadta den Ré Dhorcha.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Knowledge of Greek in Ireland between A.D. 500 and 900|url=https://doi.org/10.1353/ria.2022.0010|journal=Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature|date=1889-1901|issn=03017400|pages=169–202|volume=122|issue=1|doi=10.1353/ria.2022.0010|author=George T. Stokes|jstor=https://www.jstor.org/journal/procria1889}}&lt;/ref&gt;

Bhuin Johannes Scottus clú amach sa naoú haois nuair a rinne sé aistriúchán Laidine ar leabhar Gréigise le Dionysius. Nuair a seoladh an téacs sin don Phápa, chuaigh an manach Éireannach i bhfeidhm ar leabharlannaí an Vatacáin, an Gréagach Anastasius. (Ceapadh Anastasius sa phost gradamach sin de bhrí a chumais in a theanga dúchais–rud gann san am sin). “Is iontas”, a scríobh sé, “go dtigfí le Barbarach ar thaobh thall den domhan an leithéid argóinteachta a thuigsint agus a aistriú.” &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=John Scottus Eriugena|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2025/entries/scottus-eriugena/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|journal=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=2025|author=Edward N. Zalta, Uri Nodelman}}&lt;/ref&gt;

Creidtear gur cruthaíodh an [[Leabhar Cheanannais]] ag manaigh de thraidisiún [[Colm Cille|Cholm Cille]] um an bhliain 800, ar [[Í Cholm Cille|Oileán Í]], sular aistríodh é do [[Ceanannas|Cheanannas]] i gContae na Mí ar eagla ruathair [[Lochlannaigh|Lochlannach]]. Goideadh an leabhar sa bhliain 1007, chomh maith leis an [[Cumhdach|chumhdach]] airgid in a coimeádadh é. Athaimsíodh an leabhar tamall i ndiaidh a ghadaíochta, gan a chlúdach d’ór seodmhar, agus b’fhéidir gur cailleadh roinnt duilleog de ag an am sin fosta.&lt;ref&gt;John O'Donovan, « &lt;small&gt; [archive]&lt;/small&gt; », sur ''University College Cork'' &lt;small&gt;(consulté le 15 octobre 2008)&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt; In ainneoin ionraí Lochlannacha agus Sasanacha, gadaithe Gaelacha, agus aimsir na hÉireann, maireann an Leabhar Cheanannais sa lá atá inniubh ann, i gColáiste na Tríonóide. 

Chomh maith leis an scríobh, rinneadh mionphictúir i neart dathanna glé ar fud an tsaothair ag léiriú eachtraí na soiscéal, le cois léaraidí eagnaí agus gréasa mionsonraithe ar iomall an téacsa. Glactar go bhfuil an Leabhar Cheanannais ar na lamhscríbhinní is áille a rinneadh ariamh, agus aithnítear é mar bhuaicphoinnte Mhaisiú na nOileán, stíl ealaíne a d’fhorbair mar mheascán thraidisiún Gaelach agus Sasanach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The concise Oxford companion to Irish literature|publisher=Oxford Univ. Press|date=2000|location=Oxford|author=Robert Welch}}&lt;/ref&gt; Seachas a úsáid i maisiú téacsanna, tá an stíl seo le feiceáil i ngreanadh cloiche–go suntasach sna crosanna Ceilteacha–agus i saothair mhiotalóireachta.
[[Íomhá:Spillone di tara, da bettystown, contea di meath, viii secolo 05 (cropped).jpg|mion|Bróiste na Teamhrach.]]
Ba i meán na “Ré Dorcha” a rinneadh Bróiste na Teamhrach, eiseamláir mhiotalóireachta chomh casta fíneálta nach n-aithneofaí leath a sonraí gan úsáid de ghloine mhéadaithe. Tá sé déanta de chré-umha, airgead, agus [[ór]], le caoga phainéal líonta de snáitheanna d’ór i bpatrúin mhionsaothraithe. De bhrí na galántachta de, agus an méid oibre a theastaíodh a dhéantúis, meastar go ndearnadh an bróiste fá choinne ardeaspaig, nó fiú [[ardrí na hÉireann]]. 

==Tarluithe san Eoraip==

Cé gur cailleadh an Róimh do na Barbaraigh ag deireadh na cúigiú haoise, mhair an impireacht san oirthear mar [[an Impireacht Bhiosántach]], agus shroich sí a cinseal d’ór sa séú haois. Faoi réimeas an Impire [[Iustinianus I|Iustainiáin]], athghabháladh cuid mhaith d’iarthar na hEorpa, agus cuireadh i bhfeidhm córas dlíghe a mhair don lá atá inniubh ann.

Ba í [[Cathair Chonstaintín]] príomhchathair na hImpireachta. Forbríodh teicnící nua ó thaobh na healaíne agus na tógála sa chathair, agus rinneadh roinnt seodra na hiltireachta ann i rith réimis Iustainiáin.

Aithnítear na Lochlannaigh i measc na mairnéalaigh ab fhearr ariamh. Sa Ré Dhorcha, d’fhorbair siad a dteicneolaíocht agus a dteicnicí go dtí go raibh [[an tAigéan Atlantach]] Thuaidh, [[an Mheánmhuir]], chomh maith leis na locha móra den Eoraip in a gciorcal smachta, agus faoi dheireadh na ré bhí [[Meiriceá Thuaidh]] faighte amach acu agus coilíneachtaí Lochlannacha bunaithe ann.

==Aeráid==

Is cinnte gur tharla laghdú teochta sa chéad aois den Ré Dhorcha, agus meastar gur bhrúchtaí bolcán an t-údar leis. Más fíor, b’fhéidir go raibh Ré Dhorcha ann go litrúil–ag tús na tréimhse ar a laghad. Tá teoiric ann go raibh an suaitheadh aeráide i measc cúiseanna na n-imircí agus na n-ionsaithe a tharla ag an am sin. De réir na teoirice, éascaíodh treo an choncais do na Moslamaigh ag an bhfuarú, agus iad ag gabháil an [[An Meánoirthear|Mheánoirthir]], [[An Afraic Thuaidh|na hAfraice Thuaidh]] agus fiú [[leithinis na hIbéire]] faoi na dálaí aeráide sin.

==Scríobh na Staire==

Caitheadh a lán solais ar an ré seo thar na céadta. A buíoch le saineolaithe de réimsí éagsúla, tá tuigsint níos caolchúisí faoin aois anois ná a bhí ann nuair a ceapadh an téarma “Ré Dhorcha”, agus is annamh a bhaineann staraithe úsáid as a thuilleadh–cé go maireann an téarma i mbéal an phobail ar nós míchruinn neamhfhoirmiúil. Nochtadh ainmníocht nua le tagairt a dhéanamh don tréimhse: “An Seansaol Déanach”, “[[An Mheánaois Luath|Meánaois Luath]]”, agus “Ré na nImircí”, agus béim ar ghné áirithe na haoise ag gach ceann na dtéarmaí sin.  

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Ré Dhorcha, An}}
[[Catagóir:An Mheánaois]]
[[Catagóir:Réanna stairiúla]]
[[Catagóir:An Mheánaois Luath]]
[[Catagóir:6ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois]]
[[Catagóir:8ú haois]]
[[Catagóir:9ú haois]]
[[Catagóir:10ú haois]]
[[Catagóir:Réite dorcha]]
[[Catagóir:Scríobh na staire]]</text>
      <sha1>k8vigmg6ou1tivgliuyxz7h5otn1000</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stoidiaca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51981</id>
    <revision>
      <id>1308748</id>
      <parentid>1189118</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5022" sha1="qb05ncg6g8mulzy5ydfx1h5nfoewwd4" xml:space="preserve">[[Íomhá:Ecliptic path.jpg|mion|An stoidiaca sa [[réalteolaíocht]]: crios sa spéir 8° ar gach taobh den [[éiclipteach]], ina bhfuil [[Réalta|réaltaí]] daingnithe. Ar ndóigh, níl ann ach an chuma atá ar ghluaiseacht na gréine tríd an spéir ó shúil an duine dhaonna]]
Sa [[réalteolaíocht]],  is éard atá i gceist leis an '''stoidiaca''' ná crios sa spéir 8° ar gach taobh den [[éiclipteach]], ina bhfuil [[Réalta|réaltaí]] daingnithe. Bíonn cúrsaí dealraitheacha [[An Ghrian|na gréine]], [[An Ghealach|na gealaí]] is [[An Domhan|an domhain]] taobh istigh de.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|issue=Coiscéim}}&lt;/ref&gt; 
Ach san [[astralaíocht]], is éard atá i gceist ná cairt de chomharthaí an '''stoidiaca''' de ghnáth. 

[[Íomhá:Zodiac (PSF).png|mion|An stoidiaca san [[astralaíocht]]: cairt de chomharthaí an stoidiaca]][[Íomhá:Zodiac symbols Stamp Russia 2004.jpg|mion|An Rúis, 2004]]

=== An stoidiaca sa réalteolaíocht ===
Úsáideadh an téarma i réimse na réalteolaíochta chun tagairt a dhéanamh do na réaltbhuíonta trína dtaistealaíonn an ghrian le linn na bliana – ní thaistealaíonn an ghrian tríd na réaltbhuíonta féin ar ndóigh, níl ann ach an chuma atá ar ghluaiseacht na gréine tríd an spéir ó shúil an duine dhaonna anseo ar chlár na cruinne.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== An stoidiaca san astralaíocht ===
Ciallaíonn ''stoidiaca'' féin ‘ciorcal na n-ainmhithe beaga’ sa tSean-Ghréigis, mar gur bunaíodh ainmneacha na réaltbhuíonta ar ainmhnithe éagsúla den chuid is mó, mar atá: an Reithe, an Tarbh, an Cúpla, an Portán, an Leon, an Mhaighdean, an Mheá, an Scairp, an Saighdeoir, an Gabhar, an tUisceadóir, agus na hÉisc.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/cad-e-an-stoidiaca/|teideal=Cad é an stoidiaca? An Chailleach Chorcra|údar=An Chailleach Chorcra|dáta=11/12/2019|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-11-23}}&lt;/ref&gt;

Rangaítear na réaltaí sa chrios seo ina 12 [[réaltbhuíon]] is a comhartha féin ag gach ceann. Ag tosú ó [[Cónocht|chónocht]] an earraigh is ag bogadh soir, is iad seo na comharthaí:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rrr.ie/na-realtai-ar-raidio-ri-ra-mi-na-samhna-2015/|teideal=Na Réaltaí ar Raidió Rí-Rá – Mí na Samhna 2015 {{!}} Raidio Ri-Ra|language=en-US|dátarochtana=2021-04-13|archivedate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413203716/https://www.rrr.ie/na-realtai-ar-raidio-ri-ra-mi-na-samhna-2015/}}&lt;/ref&gt;

* [[an Reithe]] (Aries), 21 Márta – 19 Aibreán
* [[an Tarbh]] (Taurus), 20 Aibreán – 20 Bealtaine
* [[an Cúpla]] (Gemini), 21 Bealtaine – 20 Meitheamh
* [[an Portán]] (Cancer), 21 Meitheamh – 21 Iúil
* [[an Leon]] (Leo), 23 Iúil – 22 Lúnasa
* [[an Mhaighdean]] (Virgo) a luíonn ó thuaidh den [[Meánchiorcal neamhaí|mheánchiorcal neamhaí]], 23 Lúnasa – 22 Meán Fómhair
* [[an Mheá]] (Libra), 23 Meán Fómhair – 22 Deireadh Fómhair
* [[an Scairp]] (Scorpio), 23 Deireadh Fómhair – 21 Samhain
* [[an Saighdeoir]] (Sagittarius), 22 Samhain – 21 Nollaig
* [[an Gabhar]] (Capricornus), 22 Nollaig – 19 Eanáir
* [[Iompróir an Uisce]] (Aquarius), 20 Eanáir – 18 Feabhra
* [[na hÉisc]] (Pisces) a luíonn ó dheas den [[Meánchiorcal|mheánchiorcal]] neamhaí, 19 Feabhra – 20 Márta

=== Stair ===
Is ón t[[An Bhablóin|Sean-Bhablóin]] ([[sibhialtacht]] sa [[An Mheaspatáim|Mheaspatáim]] a bhí ag cur an-spéis sa réalteolaíocht beagnach 4,000 bliain ó shin) a thagann an coincheap agus is uathu sin a tháinig sé isteach chun na hEorpa trí chultúr na [[An tSean-Ghréig|Gréige]] agus na [[An tSean-Róimh|Róimhe]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Measadh go forleathan ag an am go raibh tionchar ag na réaltchomharthaí ar an saol anseo ar domhan agus go rabhthas in ann eachtraí a thuar agus tréithe daoine a mheas, bunaithe ar an áit a raibh an ghrian, agus na reanna eile, nuair a rugadh iad.

Le réabhlóid na heolaíochta agus teacht chun cinn na réalteolaíochta nua-aimseartha sa [[17ú haois]], rinneadh seanchomharthaí an stoidiaca a scoilteadh ón réalteolaíocht féin (an staidéar eolaíoch ar na reanna neimhe) agus ba le réimse na hastralaíochta a luafaí iad feasta.

mhair an chreidiúint go bhfuil cumhacht éigin ag na reanna neimhe – agus ag na réaltbhuíonta go háirithe – orainn síos tríd na blianta agus mheasc an traidisiún leis an oiread sin gnéithe eile den saol – an Chríostaíocht san áireamh – go bhfuil sé go fóill neadaithe sa sícé ag go leor againn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Inniu ===
Inniu tá suíomhanna gréasáin a bhaineann leis an stoidiaca ar na cinn is mó tóir ar líne. Meastar gur féidir linn níos mó a fháil amach fúinn féin agus faoi na rudaí sin atá i bhfolach inár sícé.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Stoidiaca Síneach]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Stoidiaca]]
[[Catagóir:Astralaíocht]]
[[Catagóir:Réalteolaíocht]]</text>
      <sha1>qb05ncg6g8mulzy5ydfx1h5nfoewwd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Game of Thrones</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54259</id>
    <revision>
      <id>1308799</id>
      <parentid>1280881</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3137" sha1="0zxrdq3sqr0wleovagat0zl7njn883c" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}
:''Baineann an t-alt seo leis an tsraith theilifíse; má tá suim agat sa leabhar, féach [[Cluiche na Corónach]].

[[Íomhá:Game of Thrones cast (14118396526).jpg|mion|Tá daoine difriúla cóirithe mar charachtair ón seó sa bhliain 2014]]
Is sraith [[Teilifís|teilifíse]] ealaíona fantaisí [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá]] é '''Game of Thrones''', cruthaithe ag David Benioff agus D. B. Weiss.Sraith fantaisíochta eipiciúil é '''Fonn Oighir agus Tine''' nó '''''A Song of Ice and Fire''''' leis an údar agus an [[scríbhneoir]] [[Scannánaíocht|scáileáin]] [[Meiriceá|Meiriceánach]] [[George R. R. Martin]]:

Déanann an tsraith iniúchadh cumasach ar an teorainn idir an fhantaisíocht agus an saol mar atá.

== Stair ==
In 1996 a foilsíodh an leabhar ar dtús, faoin teideal ''A Game of Thrones.'' Tá leagan scannánaithe ag HBO á chraoladh ar an teilifís go hidirnáisiúnta. I mBéarla,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/Teideal/cluiche-na-coronach-game-of-thrones/|teideal=Cluiche na Corónach|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2021-09-24|archivedate=2021-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924220347/https://leabharbreac.com/Teideal/cluiche-na-coronach-game-of-thrones/}}&lt;/ref&gt; Tháinig deireadh leis an tsraith sa bhliain 2019.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/agallamh-conas-a-aistriodh-game-of-thrones-go-gaeilge/|teideal=AGALLAMH: Conas a aistríodh Game of Thrones go Gaeilge?|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-09-24}}&lt;/ref&gt;  
[[Íomhá:Game of Thrones sign.jpg|mion]]

== Carachtair ==
[[Íomhá:Clúdaigh Fonn Oighir agus Tine.png|ceart|mion|Clúdaigh '''[[Fonn Oighir agus Tine|''Fonn Oighir agus Tine'']]''']]
[[Íomhá:George R. R. Martin 2016.jpg|mion|[[George R. R. Martin]] sa bhliain 2016]]

=== Tugtha isteach i séasúr 1 ===
* [[Ned Stark]] ([[Sean Bean]])
* [[Robert Baratheon]] ([[Mark Addy]]) 	
* [[Jamie Lannister]] ([[Nikolaj Coster-Waldau]])
* [[Catelyn Stark]] ([[Michelle Fairley]])
* [[Cersei Lannister]] ([[Lena Headey]])
* [[Daenerys Targeryn]] ([[Emilia Clarke]])
* [[Jorah Mormont]] ([[Iain Glen]])
* [[Petyr Baelish]] ([[Aidan Gillen]])
* [[Viserys Targeryn]] ([[Harry Lloyd]])
* [[Jon Snow]] ([[Kit Harington]])
* [[Sansa Stark]] ([[Sophie Turner]])
* [[Arya Stark]] ([[Maisie Williams]])
* [[Robb Stark]] ([[Richard Madden]])
* [[Theon Greyjoy]] ([[Alfie Allen]])
* [[Bran Stark]] ([[Isaac Hempstead Wright]])
* [[Joffrey Baratheon]] ([[Jack Gleeson]])
* [[Sandor 'The Hound' Clegane]] ([[Rory McCann]])
* [[Tyrion Lannister]] ([[Peter Dinklage]])
* [[Khal Drogo]] ([[Jason Momoa]])

=== Tugtha isteach i séasúr 2 ===
* [[Liam Cunningham]] ([[Davos Seaworth]])
* [[Stephen Dillane]] ([[Stannis Baratheon]])
* [[Carice van Houten]] ([[Melisandre]])
* [[Natalie Dormer]] ([[Margaery Tyrell]])

== Féach freisin ==

* [[Cluiche na Corónach]] ar an Vicipéid

==Tagairtí==

[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse Meiriceánacha a thosaigh i 2011]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]]
[[Catagóir:Cláir HBO]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>0zxrdq3sqr0wleovagat0zl7njn883c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Jane023/TED speakers</title>
    <ns>2</ns>
    <id>67051</id>
    <revision>
      <id>1308937</id>
      <parentid>1307005</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T05:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56238</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Portrait of Vice President JD Vance.jpg]] → [[File:March 2026 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance.jpg]] Changing the name of a duplicate file</comment>
      <origin>1308937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014473" sha1="if4y9s8jiqaq8qrizxb617t4klnn6j6" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P2611 ?sub1 }
|section=
|sort=label
|columns=P18,label:Title,description,P106,P569,P21,P27,P2611,item
|thumb=128
|min_section=
|freq=30
}}
{| class='wikitable sortable'
! íomhá
! Title
! description
! gairm
! dáta breithe
! gnéas nó inscne
! tír shaoránachta
! TED speaker ID
! item
|-
| [[Íomhá:A j Jacobs 5187774.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q278801|A. J. Jacobs]]''
| iriseoir agus údar Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1968-03-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/a_j_jacobs a_j_jacobs]
| [[:d:Q278801|Q278801]]
|-
| [[Íomhá:KavliPrize-7273 (42704615130).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q278824|A. James Hudspeth]]''
| léachtóir ollscoile Meiriceánach
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1945-11-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_hudspeth jim_hudspeth]
| [[:d:Q278824|Q278824]]
|-
| [[Íomhá:AR Rahman At The ‘Marvel Anthem’ Launch.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q108560|A. R. Rahman]]''
| amhránaí agus cumadóir Indiach
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1327329|il-ionstraimí]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1198887|stiúrthóir ceoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1966-01-06&lt;br/&gt;1967-01-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/ar_rahman ar_rahman]
| [[:d:Q108560|Q108560]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759591|Aakash Odedra]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''
| 1984-07-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/aakash_odedra aakash_odedra]
| [[:d:Q23759591|Q23759591]]
|-
| [[Íomhá:Aaron Bastani 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q21005001|Aaron Bastani]]''
| 
| ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1984-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/aaron_bastani aaron_bastani]
| [[:d:Q21005001|Q21005001]]
|-
| [[Íomhá:Aaron OConnell.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2895013|Aaron D. O'Connell]]''
| fisiceoir Meiriceánach
| [[fisiceoir]]
| 1981-03-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/aaron_o_connell aaron_o_connell]
| [[:d:Q2895013|Q2895013]]
|-
| [[Íomhá:Aaron Huey, 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q302103|Aaron Huey]]''
| fóta-iriseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1975-12-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/aaron_huey aaron_huey]
| [[:d:Q302103|Q302103]]
|-
| [[Íomhá:Aaron Koblin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4662151|Aaron Koblin]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''
| 1982-01-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/aaron_koblin aaron_koblin]
| [[:d:Q4662151|Q4662151]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59655902|Aaron Maniam]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]
| 1979
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/aaron_maniam aaron_maniam]
| [[:d:Q59655902|Q59655902]]
|-
| 
| ''[[:d:Q82925462|Aaswath Raman]]''
| 
| ''[[:d:Q21329070|materials scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/aaswath_raman aaswath_raman]
| [[:d:Q82925462|Q82925462]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4664452|Abby Dobson]]''
| 
| [[amhránaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/abby_dobson abby_dobson]
| [[:d:Q4664452|Q4664452]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769266|Abe Davis]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/abe_davis abe_davis]
| [[:d:Q23769266|Q23769266]]
|-
| 
| ''[[:d:Q320497|Abha Dawesar]]''
| úrscéalaí Indiach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| 1974-01-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/abha_dawesar abha_dawesar]
| [[:d:Q320497|Q320497]]
|-
| [[Íomhá:Abigail Disney 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4667675|Abigail Disney]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1960-01-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/abigail_e_disney abigail_e_disney]
| [[:d:Q4667675|Q4667675]]
|-
| 
| ''[[:d:Q76490837|Abigail Marsh]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 1976
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/abigail_marsh abigail_marsh]
| [[:d:Q76490837|Q76490837]]
|-
| [[Íomhá:Abigail Washburn (6001364251).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3603703|Abigail Washburn]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9648008|bainseóí]]''
| 1977-11-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/abigail_washburn abigail_washburn]
| [[:d:Q3603703|Q3603703]]
|-
| [[Íomhá:Avi Loeb in 2023 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2821842|Abraham Loeb]]''
| réaltfhisiceoir Iosraelach (1962-)
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18921227|úfó-eolaí]]''
| 1962-02-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/avi_loeb avi_loeb]
| [[:d:Q2821842|Q2821842]]
|-
| [[Íomhá:Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1446797|Abraham Verghese]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1955-05-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/abraham_verghese abraham_verghese]
| [[:d:Q1446797|Q1446797]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22976267|Achenyo Idachaba]]''
| gníomhaí Nigéarach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/achenyo_idachaba achenyo_idachaba]
| [[:d:Q22976267|Q22976267]]
|-
| [[Íomhá:Achim Steiner-IMG 0837.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q85606|Achim Steiner]]''
| polaiteoir Gearmánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]
| 1961-05-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]&lt;br/&gt;[[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/achim_steiner achim_steiner]
| [[:d:Q85606|Q85606]]
|-
| [[Íomhá:Adam Davidson (NPR) May 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4678940|Adam Davidson]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_davidson adam_davidson]
| [[:d:Q4678940|Q4678940]]
|-
| [[Íomhá:Adam Driver.jpg|center|128px]]
| [[Adam Driver]]
| aisteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1983-11-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_driver adam_driver]
| [[:d:Q4678990|Q4678990]]
|-
| [[Íomhá:Adam Galinsky.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q19873437|Adam Galinsky]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1969
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_galinsky adam_galinsky]
| [[:d:Q19873437|Q19873437]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662644|Adam Garone]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_garone adam_garone]
| [[:d:Q23662644|Q23662644]]
|-
| [[Íomhá:Adam Grant.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14712273|Adam Grant]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q122759479|organizational psychologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1981-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_grant adam_grant]
| [[:d:Q14712273|Q14712273]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759997|Adam Grosser]]''
| 
| ''[[:d:Q5532381|páirtí ginearálta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/adam_grosser adam_grosser]
| [[:d:Q23759997|Q23759997]]
|-
| 
| ''[[:d:Q87666320|Adam Kucharski]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 1986
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_kucharski adam_kucharski]
| [[:d:Q87666320|Q87666320]]
|-
| [[Íomhá:Head of Instagram Adam Mosseri META (52321290009) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q56877012|Adam Mosseri]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1983-01-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_mosseri adam_mosseri]
| [[:d:Q56877012|Q56877012]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712711|Adam Ockelford]]''
| 
| ''[[:d:Q14915627|ceoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|múinteoir ceoil]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/adam_ockelford adam_ockelford]
| [[:d:Q23712711|Q23712711]]
|-
| [[Íomhá:Adam Ostrow at The Future of Social Media in Higher Education - Hosted by McGraw-Hill (4333514730) (2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4679571|Adam Ostrow]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/adam_ostrow adam_ostrow]
| [[:d:Q4679571|Q4679571]]
|-
| [[Íomhá:Adam Sadowsky, 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4679718|Adam Sadowsky]]''
| 
| [[aisteoir]]
| 1970-10-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_sadowsky adam_sadowsky]
| [[:d:Q4679718|Q4679718]]
|-
| [[Íomhá:AdamSavageJul2011 cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q297618|Adam Savage]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21560152|special effects artist]]''
| 1967-07-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_savage adam_savage]
| [[:d:Q297618|Q297618]]
|-
| [[Íomhá:Adam Spencer 255.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q4679827|Adam Spencer]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|bainisteoir sacair]]''
| 1969-01-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/adam_spencer adam_spencer]
| [[:d:Q4679827|Q4679827]]
|-
| [[Íomhá:Adena Friedman, President, NASDAQ (40040735371).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17003309|Adena Friedman]]''
| 
| ''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adena_friedman adena_friedman]
| [[:d:Q17003309|Q17003309]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23703823|Adeola Fayehun]]''
| iriseoir Nigéarach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1984-07-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/adeola_fayehun adeola_fayehun]
| [[:d:Q23703823|Q23703823]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28421819|Aditi Gupta]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/aditi_gupta aditi_gupta]
| [[:d:Q28421819|Q28421819]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4683041|Aditi Shankardass]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/aditi_shankardass aditi_shankardass]
| [[:d:Q4683041|Q4683041]]
|-
| [[Íomhá:Adjany Costa 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q97181377|Adjany Costa]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1989
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Angóla]]
| [https://www.ted.com/speakers/adjany_costa adjany_costa]
| [[:d:Q97181377|Q97181377]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18683810|Adong Judith]]''
| drámadóir Ugandach
| ''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1977
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Uganda]]
| [https://www.ted.com/speakers/adong_judith adong_judith]
| [[:d:Q18683810|Q18683810]]
|-
| [[Íomhá:AdoraSvitakOct10.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4684605|Adora Svitak]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 1997-10-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adora_svitak adora_svitak]
| [[:d:Q4684605|Q4684605]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728757|Adrianne Haslet-Davis]]''
| 
| ''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|pátrún]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/adrianne_haslet_davis adrianne_haslet_davis]
| [[:d:Q23728757|Q23728757]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671006|Afra Raymond]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/afra_raymond afra_raymond]
| [[:d:Q23671006|Q23671006]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Agnes Binagwaho.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4693015|Agnes Binagwaho]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1919436|péidiatraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12416358|leas-seansailéir]]''&lt;br/&gt;[[aire rialtais]]
| 1955
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ruanda]]
| [https://www.ted.com/speakers/agnes_binagwaho agnes_binagwaho]
| [[:d:Q4693015|Q4693015]]
|-
| [[Íomhá:Ahn Trio (anyjazz65).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q845628|Ahn Trio]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ahn_trio ahn_trio]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/812 812]
| [[:d:Q845628|Q845628]]
|-
| [[Íomhá:Ai Jen Poo 2012 Shankbone 2.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q4696468|Ai-jen Poo]]''
| 
| ''[[:d:Q15627169|ceardchumannaí]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ai_jen_poo ai_jen_poo]
| [[:d:Q4696468|Q4696468]]
|-
| [[Íomhá:Aicha Evans at TechCrunch Disrupt, SF 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q60574360|Aicha Evans]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1709010|innealtóir bogearraí]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/aicha_evans aicha_evans]
| [[:d:Q60574360|Q60574360]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23809255|Aicha el-Wafi and Phyllis Rodriguez]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/aicha_el_wafi_phyllis_rodriguez aicha_el_wafi_phyllis_rodriguez]
| [[:d:Q23809255|Q23809255]]
|-
| [[Íomhá:Aimee Mullins portrait 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q261056|Aimee Mullins]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11513337|iomaitheoir lúthchleasaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1976
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/aimee_mullins aimee_mullins]
| [[:d:Q261056|Q261056]]
|-
| [[Íomhá:Aja Monet 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16157106|Aja Monet]]''
| file Meiriceánach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''
| 1987-08-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/aja_monet aja_monet]
| [[:d:Q16157106|Q16157106]]
|-
| [[Íomhá:Ajay Banga.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4699676|Ajaypal Singh Banga]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1959-11-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ajay_banga ajay_banga]
| [[:d:Q4699676|Q4699676]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16221463|Ajit Narayanan]]''
| ceapadóir Indiach
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1981-08-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/ajit_narayanan ajit_narayanan]
| [[:d:Q16221463|Q16221463]]
|-
| [[Íomhá:Akash with the President of India.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q56249786|Akash Manoj]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 2001-12-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/akash_manoj akash_manoj]
| [[:d:Q56249786|Q56249786]]
|-
| [[Íomhá:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|center|128px]]
| [[Al Gore]]
| Leasuachtarán na Stát Aontaithe ó 1993 go 2001
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1948-03-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/al_gore al_gore]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2 2]
| [[:d:Q19673|Q19673]]
|-
| [[Íomhá:Al Roker by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3240869|Al Roker]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2310145|meitéareolaí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1154500|meitéareolaí teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q44508716|pearsa theilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22662561|óstach seó cluichí]]''
| 1954-08-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/al_roker al_roker]
| [[:d:Q3240869|Q3240869]]
|-
| [[Íomhá:Al Seckel in 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2023240|Al Seckel]]''
| 
| ''[[:d:Q3243461|bailitheoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1958-09-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/al_seckel al_seckel]
| [[:d:Q2023240|Q2023240]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657171|Al Vernacchio]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/al_vernacchio al_vernacchio]
| [[:d:Q23657171|Q23657171]]
|-
| 
| ''[[:d:Q2891977|Al-Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al-Thani]]''
| 
| ''[[:d:Q140686|cathaoirleach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''
| 1983
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Catar]]
| [https://www.ted.com/speakers/sheikha_al_mayassa sheikha_al_mayassa]
| [[:d:Q2891977|Q2891977]]
|-
| [[Íomhá:Murabit, Alaa Open Debate.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20684900|Alaa Murabit]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1989-10-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/alaa_murabit alaa_murabit]
| [[:d:Q20684900|Q20684900]]
|-
| [[Íomhá:Alain de Botton.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q123273|Alain de Botton]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1969-12-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/alain_de_botton alain_de_botton]
| [[:d:Q123273|Q123273]]
|-
| [[Íomhá:Alan Eustace in 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18340990|Alan Eustace]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6060450|spéirthumadóir]]''
| 1956-12-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alan_eustace alan_eustace]
| [[:d:Q18340990|Q18340990]]
|-
| [[Íomhá:Alan Jamieson gn.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q44462701|Alan J. Jamieson]]''
| 
| ''[[:d:Q4205432|iasceolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/alan_jamieson_TEDxKingsParkSalon20211201-47587 alan_jamieson_TEDxKingsParkSalon20211201-47587]
| [[:d:Q44462701|Q44462701]]
|-
| [[Íomhá:Alan Kay (3097597186) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92742|Alan Kay]]''
| ríomheolaí Meiriceánach (rugadh 1940)
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6168364|giotáraí snagcheoil]]''
| 1940-05-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alan_kay alan_kay]
| [[:d:Q92742|Q92742]]
|-
| [[Íomhá:Alanlightman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2664403|Alan Lightman]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''
| 1948-11-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alan_lightman alan_lightman]
| [[:d:Q2664403|Q2664403]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4707679|Alan Russell]]''
| úrscéalaí Meiriceánach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1956-06-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alan_russell alan_russell]
| [[:d:Q4707679|Q4707679]]
|-
| [[Íomhá:AlanSiegel2010TED.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4707764|Alan Siegel]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1938-08-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alan_siegel alan_siegel]
| [[:d:Q4707764|Q4707764]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23663053|Alanna Shaikh]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alanna_shaikh alanna_shaikh]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1383 1383]
| [[:d:Q23663053|Q23663053]]
|-
| 
| ''[[:d:Q36122199|Alasdair Harris]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alasdair_harris alasdair_harris]
| [[:d:Q36122199|Q36122199]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712851|Alastair Parvin]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1983-10-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/alastair_parvin alastair_parvin]
| [[:d:Q23712851|Q23712851]]
|-
| [[Íomhá:Albert-Laszlo Barabasi - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q725467|Albert-László Barabási]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q93173891|network scientist]]''
| 1967-03-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ungáir]]&lt;br/&gt;[[an Rómáin]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/albert_laszlo_barabasi albert_laszlo_barabasi]
| [[:d:Q725467|Q725467]]
|-
| [[Íomhá:Alberto Cairo - veDrò 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3608178|Alberto Cairo]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q694748|fisiteiripeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1952-05-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/alberto_cairo alberto_cairo]
| [[:d:Q3608178|Q3608178]]
|-
| [[Íomhá:Alec Soth Headshot.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q979236|Alec Soth]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]
| 1969
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alec_soth alec_soth]
| [[:d:Q979236|Q979236]]
|-
| [[Íomhá:Premio Abdón Cifuentes 2015 - Alejandro Aravena 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3609433|Alejandro Aravena]]''
| ailtire Sileach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1967-06-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSile]]
| [https://www.ted.com/speakers/alejandro_aravena alejandro_aravena]
| [[:d:Q3609433|Q3609433]]
|-
| [[Íomhá:Photo A. Sanchez Alvarado Si'an Kaan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q27916228|Alejandro Sánchez Alvarado]]''
| 
| [[bitheolaí]]
| 1964-02-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alejandro_sanchez_alvarado alejandro_sanchez_alvarado]
| [[:d:Q27916228|Q27916228]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661662|Aleph Molinari]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Meicsiceo]]
| [https://www.ted.com/speakers/aleph_molinari aleph_molinari]
| [[:d:Q23661662|Q23661662]]
|-
| [[Íomhá:TICTeC 2019- keynote Alessandra Orofino.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759674|Alessandra Orofino]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alessandra_orofino alessandra_orofino]
| [[:d:Q23759674|Q23759674]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712668|Alessandro Acquisti]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alessandro_acquisti alessandro_acquisti]
| [[:d:Q23712668|Q23712668]]
|-
| 
| ''[[:d:Q41804368|Alex Edmans]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alex_edmans alex_edmans]
| [[:d:Q41804368|Q41804368]]
|-
| [[Íomhá:Alex Honnold in 2023 in Antarctica.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q979249|Alex Honnold]]''
| 
| ''[[:d:Q3951423|dreapadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9149093|sléibhteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1985-08-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alex_honnold alex_honnold]
| [[:d:Q979249|Q979249]]
|-
| [[Íomhá:Alex Kipman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18237257|Alex Kipman]]''
| 
| 
| 1979
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alex_kipman alex_kipman]
| [[:d:Q18237257|Q18237257]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671474|Alex Laskey]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alex_laskey alex_laskey]
| [[:d:Q23671474|Q23671474]]
|-
| [[Íomhá:Washington Football Team QB Alex Smith pregame (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q717897|Alex Smith]]''
| 
| ''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''
| 1984-05-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alex_smith alex_smith]
| [[:d:Q717897|Q717897]]
|-
| 
| ''[[:d:Q119582933|Alex Soojung-Kim Pang]]''
| 
| ''[[:d:Q112125625|job coach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alex_soojung-kim_pang alex_soojung-kim_pang]
| [[:d:Q119582933|Q119582933]]
|-
| [[Íomhá:Alex Steffen, 2008 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4717834|Alex Steffen]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alex_steffen alex_steffen]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/74 74]
| [[:d:Q4717834|Q4717834]]
|-
| [[Íomhá:Alex Tabarrok speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4717865|Alex Tabarrok]]''
| eacnamaí Ceanadach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/alex_tabarrok alex_tabarrok]
| [[:d:Q4717865|Q4717865]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727955|Alex Wissner-Gross]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alex_wissner_gross alex_wissner_gross]
| [[:d:Q23727955|Q23727955]]
|-
| [[Íomhá:Double Take-Alexa Meade.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q621627|Alexa Meade]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''
| 1986-09-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alexa_meade alexa_meade]
| [[:d:Q621627|Q621627]]
|-
| [[Íomhá:Alexander Betts .jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28531177|Alexander Betts]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1980-01-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/alexander_betts alexander_betts]
| [[:d:Q28531177|Q28531177]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16185639|Alexander Tsiaras]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 1953
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alexander_tsiaras alexander_tsiaras]
| [[:d:Q16185639|Q16185639]]
|-
| [[Íomhá:Guillaume Pousaz &amp; Alexandr Wang - The Grove 2022 (Wang crop).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q112629173|Alexandr Wang]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1997
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alexandr_wang alexandr_wang]
| [[:d:Q112629173|Q112629173]]
|-
| [[Íomhá:Alexandra Horowitz at National Book Festival 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q66013634|Alexandra Horowitz]]''
| 
| ''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''
| 1969-07-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alexandra_horowitz alexandra_horowitz]
| [[:d:Q66013634|Q66013634]]
|-
| 
| ''[[:d:Q107342867|Alexey Karpenkov]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1987-01-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tAontas Sóivéadach]]&lt;br/&gt;[[an Rúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/alexeykarpenkov alexeykarpenkov]
| [[:d:Q107342867|Q107342867]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108480961|Alexis Nikole Nelson]]''
| 
| [[tionchaire]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q156839|cócaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q78847256|gatherer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27431213|scríbhneoir cócaireachta]]''
| 1992-03-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alexis_nikole_nelson alexis_nikole_nelson]
| [[:d:Q108480961|Q108480961]]
|-
| [[Íomhá:TechCrunch Disrupt NY 2015 - Day 3 (17205541529).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4721504|Alexis Ohanian]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''
| 1983-04-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alexis_ohanian alexis_ohanian]
| [[:d:Q4721504|Q4721504]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784887|Ali Carr-Chellman]]''
| 
| ''[[:d:Q723682|déan]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ali_carr_chellman ali_carr_chellman]
| [[:d:Q23784887|Q23784887]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4724839|Ali Hajimiri]]''
| innealtóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iaráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/ali_hajimiri ali_hajimiri]
| [[:d:Q4724839|Q4724839]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4725100|Ali Noorani]]''
| 
| 
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ali_noorani ali_noorani]
| [[:d:Q4725100|Q4725100]]
|-
| [[Íomhá:Alice Bows-Larkin at Elevate Festival 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23760514|Alice Bows-Larkin]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alice_bows_larkin alice_bows_larkin]
| [[:d:Q23760514|Q23760514]]
|-
| [[Íomhá:Alice Dreger.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15430564|Alice Dreger]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alice_dreger alice_dreger]
| [[:d:Q15430564|Q15430564]]
|-
| [[Íomhá:17goffman-facebookJumbo-v2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20017747|Alice Goffman]]''
| socheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1982
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alice_goffman alice_goffman]
| [[:d:Q20017747|Q20017747]]
|-
| 
| ''[[:d:Q94687894|Alice Pailhès]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alice_pailhes alice_pailhes]
| [[:d:Q94687894|Q94687894]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4726061|Alice Rawsthorn]]''
| iriseoir Briotanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1958-11-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/alice_rawsthorn alice_rawsthorn]
| [[:d:Q4726061|Q4726061]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108655421|Alicia Chong Rodriguez]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alicia_chong alicia_chong]
| [[:d:Q108655421|Q108655421]]
|-
| 
| ''[[:d:Q111986830|Alicia Eggert]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alicia_eggert alicia_eggert]
| [[:d:Q111986830|Q111986830]]
|-
| [[Íomhá:Alicia Garza.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19609542|Alicia Garza]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1981-01-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alicia_garza alicia_garza]
| [[:d:Q19609542|Q19609542]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759747|Alisa Miller]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alisa_miller alisa_miller]
| [[:d:Q23759747|Q23759747]]
|-
| [[Íomhá:Alison Gopnik Photo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2647225|Alison Gopnik]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1955-06-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alison_gopnik alison_gopnik]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/998 998]
| [[:d:Q2647225|Q2647225]]
|-
| [[Íomhá:Alison Jackson at Haifa Museum of Art (2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q431375|Alison Jackson]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1960-05-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/alison_jackson alison_jackson]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/186 186]
| [[:d:Q431375|Q431375]]
|-
| [[Íomhá:MJK39380 Alison Killing (See-Conference 2017).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769251|Alison Killing]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/alison_killing alison_killing]
| [[:d:Q23769251|Q23769251]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782666|Alix Generous]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/alix_generous alix_generous]
| [[:d:Q23782666|Q23782666]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727980|Allan Adams]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/allan_adams allan_adams]
| [[:d:Q23727980|Q23727980]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784267|Allan Jones]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/allan_jones allan_jones]
| [[:d:Q23784267|Q23784267]]
|-
| [[Íomhá:Allan Savory (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4730957|Allan Savory]]''
| eolaí Siombábach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 1935-09-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSiombáib]]
| [https://www.ted.com/speakers/allan_savory allan_savory]
| [[:d:Q4730957|Q4730957]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662577|Allison Hunt]]''
| 
| ''[[:d:Q2296674|social media manager]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900657|marketer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61911662|marketing consultant]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/allison_hunt allison_hunt]
| [[:d:Q23662577|Q23662577]]
|-
| [[Íomhá:Allyson Felix Doha 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5799|Allyson Felix]]''
| rábálaí
| ''[[:d:Q4009406|rábálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11513337|iomaitheoir lúthchleasaíochta]]''
| 1985-11-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/allyson_felix allyson_felix]
| [[:d:Q5799|Q5799]]
|-
| 
| ''[[:d:Q125824589|Almudena Toral]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/almudena_toral almudena_toral]
| [[:d:Q125824589|Q125824589]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Alok Sharma crop 2.jpg|center|128px]]
| [[Alok Sharma]]
| polaiteoir Briotanach (rugadh 1967)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2883465|baincéir infheistíochta]]''
| 1967-09-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/alok_sharma alok_sharma]
| [[:d:Q478531|Q478531]]
|-
| 
| ''[[:d:Q91949388|Alona Fyshe]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alona_fyshe alona_fyshe]
| [[:d:Q91949388|Q91949388]]
|-
| [[Íomhá:Alvin Ailey - Revelations.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q449026|Alvin Ailey American Dance Theater]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/alvin_ailey_american_dance_theater alvin_ailey_american_dance_theater]
| [[:d:Q449026|Q449026]]
|-
| [[Íomhá:Bala portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4647578|Alwar Balasubramaniam]]''
| ealaíontóir Indiach
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11569986|déantóir priontaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|ealaíontóir grafach]]''
| 1971-06-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/a_balasubramaniam a_balasubramaniam]
| [[:d:Q4647578|Q4647578]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782900|Alyson McGregor]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alyson_mcgregor alyson_mcgregor]
| [[:d:Q23782900|Q23782900]]
|-
| 
| ''[[:d:Q450477|Alyssa Monks]]''
| péintéir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 1977-11-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/alyssa_monks alyssa_monks]
| [[:d:Q450477|Q450477]]
|-
| [[Íomhá:Amanda Bennett, USAGM CEO.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16151611|Amanda Bennett]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1952-07-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amanda_bennett amanda_bennett]
| [[:d:Q16151611|Q16151611]]
|-
| [[Íomhá:Amanda-Burden (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4739580|Amanda Burden]]''
| 
| ''[[:d:Q2815948|ailtire tírdhreacha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amanda_burden amanda_burden]
| [[:d:Q4739580|Q4739580]]
|-
| [[Íomhá:Amanda Gorman 2021.jpg|center|128px]]
| [[Amanda Gorman]]
| file agus gníomhaí Meiriceánach
| [[file]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1998-03-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amanda_gorman amanda_gorman]
| [[:d:Q52369134|Q52369134]]
|-
| [[Íomhá:Amanda Palmer Open Piano for Refugees Vienna 2019 36.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q240377|Amanda Palmer]]''
| ceoltóir agus cumadóir amhrán Meiriceánach (rugadh 1976)
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2914170|ealaíontóir sráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1976-04-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amanda_palmer amanda_palmer]
| [[:d:Q240377|Q240377]]
|-
| [[Íomhá:Amanda Renteria (January 2025) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14948755|Amanda Renteria]]''
| 
| ''[[:d:Q13388586|softball player]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]''
| 1974-11-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amanda_renteria amanda_renteria]
| [[:d:Q14948755|Q14948755]]
|-
| 
| ''[[:d:Q47554100|Amanda Williams]]''
| 
| ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amanda_williams amanda_williams]
| [[:d:Q47554100|Q47554100]]
|-
| [[Íomhá:Re-publica Portland 2019 - d1 (48935550272).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797155|Amber Case]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 1987
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amber_case amber_case]
| [[:d:Q23797155|Q23797155]]
|-
| [[Íomhá:Amber Galloway.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q27902885|Amber Galloway Gallego]]''
| 
| ''[[:d:Q10691728|ateangaire comharthaíochta]]''
| 1977-03-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amber_galloway_gallego amber_galloway_gallego]
| [[:d:Q27902885|Q27902885]]
|-
| 
| ''[[:d:Q83432826|Amber Hikes]]''
| 
| ''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amber_hikes amber_hikes]
| [[:d:Q83432826|Q83432826]]
|-
| [[Íomhá:Amber McReynolds, USPS Governor.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q105675680|Amber McReynolds]]''
| 
| 
| 1979
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amber_mcreynolds amber_mcreynolds]
| [[:d:Q105675680|Q105675680]]
|-
| [[Íomhá:Ameenah Gurib-Fakim.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20022984|Ameenah Gurib-Fakim]]''
| eolaí agus Uachtarán Oileán Mhuirís
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]
| 1959-10-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Oileán Mhuirís]]
| [https://www.ted.com/speakers/ameenah_gurib_fakim ameenah_gurib_fakim]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2073 2073]
| [[:d:Q20022984|Q20022984]]
|-
| [[Íomhá:AmelKarboul20160204London.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15703367|Amel Karboul]]''
| polaiteoir Túinéiseach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1973-04-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Túinéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/dr_amel_karboul dr_amel_karboul]
| [[:d:Q15703367|Q15703367]]
|-
| [[Íomhá:America Ferrera at the 2025 Toronto International Film Festival (cropped2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q219402|America Ferrera]]''
| 
| ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1984-04-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/america_ferrera america_ferrera]
| [[:d:Q219402|Q219402]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4746085|Ami Klin]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/ami_klin ami_klin]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1370 1370]
| [[:d:Q4746085|Q4746085]]
|-
| [[Íomhá:United Nations Deputy Secretary General Amina Mohammed in 2023 - (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4746340|Amina J. Mohammed]]''
| oifigeach de chuid na Náisiún Aontaithe
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[aire rialtais]]
| 1961-06-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/amina_j_mohammed amina_j_mohammed]
| [[:d:Q4746340|Q4746340]]
|-
| 
| ''[[:d:Q53147966|Amir Nizar Zuabi]]''
| 
| ''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 1976
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stát na Palaistíne]]
| [https://www.ted.com/speakers/amir_nizar_zuabi amir_nizar_zuabi]
| [[:d:Q53147966|Q53147966]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59340673|Amisha Padnani]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amy_padnani amy_padnani]
| [[:d:Q59340673|Q59340673]]
|-
| [[Íomhá:Amishi Jha.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16211585|Amishi Jha]]''
| néareolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1970-12-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amishi_jha amishi_jha]
| [[:d:Q16211585|Q16211585]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784357|Amit Sood]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/amit_sood amit_sood]
| [[:d:Q23784357|Q23784357]]
|-
| [[Íomhá:Amory Lovins, 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q474194|Amory Lovins]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11295636|dearthóir carranna]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1947-11-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amory_lovins amory_lovins]
| [[:d:Q474194|Q474194]]
|-
| [[Íomhá:Amos Winter - MIT Mobility Lab.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21550740|Amos Winter]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amos_winter amos_winter]
| [[:d:Q21550740|Q21550740]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4749093|Amy B. Smith]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1962-11-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amy_smith amy_smith]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/3 3]
| [[:d:Q4749093|Q4749093]]
|-
| [[Íomhá:Acuddy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4749151|Amy Cuddy]]''
| síceolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1972-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amy_cuddy amy_cuddy]
| [[:d:Q4749151|Q4749151]]
|-
| [[Íomhá:Photo Credit- Evgenia Eliseeva.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q30069746|Amy Edmondson]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1959-03-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amy_edmondson amy_edmondson]
| [[:d:Q30069746|Q30069746]]
|-
| 
| ''[[:d:Q63456301|Amy Herman]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/amy_herman amy_herman]
| [[:d:Q63456301|Q63456301]]
|-
| 
| ''[[:d:Q78873106|Amy L Baxter]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/amy_baxter amy_baxter]
| [[:d:Q78873106|Q78873106]]
|-
| 
| ''[[:d:Q46782105|Amy L. Milton]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/amy_milton amy_milton]
| [[:d:Q46782105|Q46782105]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656175|Amy Lockwood]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/amy_lockwood amy_lockwood]
| [[:d:Q23656175|Q23656175]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23798804|Amy O'Toole]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/amy_o_toole amy_o_toole]
| [[:d:Q23798804|Q23798804]]
|-
| [[Íomhá:Amy Purdy - 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4749355|Amy Purdy]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133901084|para snowboarder]]''
| 1979-11-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amy_purdy amy_purdy]
| [[:d:Q4749355|Q4749355]]
|-
| [[Íomhá:Amy Tan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q234989|Amy Tan]]''
| úrscéalaí Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''
| 1952-02-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amy_tan amy_tan]
| [[:d:Q234989|Q234989]]
|-
| [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Amy Webb.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4749439|Amy Webb]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1974-10-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/amy_webb amy_webb]
| [[:d:Q4749439|Q4749439]]
|-
| [[Íomhá:Anab Jain (3331817244).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q125746197|Anab Jain]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/anab_jain anab_jain]
| [[:d:Q125746197|Q125746197]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661617|Anand Agarawala]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anand_agarawala anand_agarawala]
| [[:d:Q23661617|Q23661617]]
|-
| [[Íomhá:Anand Giridharadas - PopTech 2011 - Camden Maine USA.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4751249|Anand Giridharadas]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1981-09-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anand_giridharadas anand_giridharadas]
| [[:d:Q4751249|Q4751249]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18398176|Anand Varma]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anand_varma anand_varma]
| [[:d:Q18398176|Q18398176]]
|-
| [[Íomhá:Ananda Shankar Jayant for her outstanding contribution to Bharatanatyam (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19898324|Ananda Shankar Jayant]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 1961-09-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/ananda_shankar_jayant ananda_shankar_jayant]
| [[:d:Q19898324|Q19898324]]
|-
| [[Íomhá:Anant Agarwal in 2015 New America panel.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92736|Anant Agarwal]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1959&lt;br/&gt;1958
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anant_agarwal anant_agarwal]
| [[:d:Q92736|Q92736]]
|-
| [[Íomhá:Anas Aremeyaw Anas.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4751775|Anas Aremeyaw Anas]]''
| iriseoir iniúchach Gánach
| [[iriseoir]]
| 1970s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/anas_aremeyaw_anas anas_aremeyaw_anas]
| [[:d:Q4751775|Q4751775]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16199723|Anastasia Taylor-Lind]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''
| 1981-05-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/anastasia_taylor_lind anastasia_taylor_lind]
| [[:d:Q16199723|Q16199723]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23772818|Anders Fjellberg]]''
| iriseoir Ioruach
| [[iriseoir]]
| 1988-10-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/anders_fjellberg anders_fjellberg]
| [[:d:Q23772818|Q23772818]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784626|Anders Ynnerman]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1963-03-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/anders_ynnerman anders_ynnerman]
| [[:d:Q23784626|Q23784626]]
|-
| [[Íomhá:TechCrunch Disrupt NY 2016 - Day 3 (26682587010).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23712695|Andras Forgacs]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/andras_forgacs andras_forgacs]
| [[:d:Q23712695|Q23712695]]
|-
| [[Íomhá:Andrea Ghez (cropped1).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q493956|Andrea M. Ghez]]''
| réalteolaí
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1965-06-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrea_ghez andrea_ghez]
| [[:d:Q493956|Q493956]]
|-
| [[Íomhá:Andreas Ekström.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q5707482|Andreas Ekström]]''
| scríbhneoir agus iriseoir Sualannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1975-10-29&lt;br/&gt;1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/andreas_ekstrom andreas_ekstrom]
| [[:d:Q5707482|Q5707482]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670498|Andreas Raptopoulos]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/andreas_raptopoulos andreas_raptopoulos]
| [[:d:Q23670498|Q23670498]]
|-
| [[Íomhá:Andreas Schleicher, 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q71557|Andreas Schleicher]]''
| staitisteoir Gearmánach
| [[ollamh]]&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1964-07-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/andreas_schleicker andreas_schleicker]
| [[:d:Q71557|Q71557]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713628|Andres Lozano]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]
| 20th century&lt;br/&gt;1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/andres_lozano andres_lozano]
| [[:d:Q23713628|Q23713628]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728849|Andrew Bastawrous]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_bastawrous andrew_bastawrous]
| [[:d:Q23728849|Q23728849]]
|-
| [[Íomhá:Andrew Bird (52413565996) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Andrew Bird]]
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3560496|fidléir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792566|feadaire]]''
| 1973-07-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_bird andrew_bird]
| [[:d:Q503783|Q503783]]
|-
| [[Íomhá:Kiosk Copyright, Design, and Digital Culture (15461376932) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662266|Andrew Blum]]''
| údar Meiriceánach
| [[iriseoir]]
| 1977-03-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_blum andrew_blum]
| [[:d:Q23662266|Q23662266]]
|-
| 
| ''[[:d:Q42808292|Andrew E. Pelling]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_pelling andrew_pelling]
| [[:d:Q42808292|Q42808292]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713796|Andrew Fitzgerald]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_fitzgerald andrew_fitzgerald]
| [[:d:Q23713796|Q23713796]]
|-
| [[Íomhá:Andrew Forrest (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q504773|Andrew Forrest]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6116070|jackaroo]]''
| 1961-11-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_forrest andrew_forrest]
| [[:d:Q504773|Q504773]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23073107|Andrew J. Connolly]]''
| 
| ''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_connolly andrew_connolly]
| [[:d:Q23073107|Q23073107]]
|-
| 
| ''[[:d:Q78398013|Andrew Marantz]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1984-09-26&lt;br/&gt;1984
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_marantz andrew_marantz]
| [[:d:Q78398013|Q78398013]]
|-
| [[Íomhá:Andrew McAfee FT-McKinsey BBYA 2014(LowerContrast).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15109666|Andrew McAfee]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_mcafee andrew_mcafee]
| [[:d:Q15109666|Q15109666]]
|-
| [[Íomhá:Andrew Mwenda.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4591759|Andrew Mwenda]]''
| iriseoir Ugandach
| [[iriseoir]]
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Uganda]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_mwenda andrew_mwenda]
| [[:d:Q4591759|Q4591759]]
|-
| [[Íomhá:Andrew Solomon 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q645362|Andrew Solomon]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''
| 1963-10-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_solomon andrew_solomon]
| [[:d:Q645362|Q645362]]
|-
| [[Íomhá:Andrew Stanton at the 2026 Sundance Film Festival for In the Blink of an Eye (01) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q328723|Andrew Stanton]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|beochantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 1965-12-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_stanton andrew_stanton]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1134 1134]
| [[:d:Q328723|Q328723]]
|-
| [[Íomhá:Andrew Ng at TechCrunch Disrupt SF 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2846695|Andrew Y. Ng]]''
| 
| ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1976-04-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_ng andrew_ng]
| [[:d:Q2846695|Q2846695]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20020931|Andrew Youn]]''
| 
| ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/andrew_youn andrew_youn]
| [[:d:Q20020931|Q20020931]]
|-
| [[Íomhá:Andri Snaer Magnason.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q463575|Andri Snær Magnason]]''
| scríbhneoir Íoslannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[file]]
| 1973-07-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Íoslainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/andri_snaer_magnason andri_snaer_magnason]
| [[:d:Q463575|Q463575]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23840135|Andrés Ruzo]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Peiriú]]&lt;br/&gt;[[Nicearagua]]
| [https://www.ted.com/speakers/andres_ruzo andres_ruzo]
| [[:d:Q23840135|Q23840135]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16218437|Andy Dunn]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1979-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/andy_dunn andy_dunn]
| [[:d:Q16218437|Q16218437]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4760818|Andy Hobsbawm]]''
| 
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1963-06-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/andy_hobsbawm andy_hobsbawm]
| [[:d:Q4760818|Q4760818]]
|-
| [[Íomhá:Andy Puddicombe (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16214139|Andy Puddicombe]]''
| 
| ''[[:d:Q854997|manach Búdaíoch]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1972-09-23&lt;br/&gt;1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/andy_puddicombe andy_puddicombe]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1519 1519]
| [[:d:Q16214139|Q16214139]]
|-
| [[Íomhá:Andy Yen - Is Privacy Supporting Cybercrime.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759707|Andy Yen]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/andy_yen andy_yen]
| [[:d:Q23759707|Q23759707]]
|-
| [[Íomhá:Angel Hsu headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q59348689|Angel Hsu]]''
| 
| ''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1983-02-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/angel_hsu angel_hsu]
| [[:d:Q59348689|Q59348689]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4762378|Angela Belcher]]''
| bithcheimiceoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]
| 1968
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/angela_belcher angela_belcher]
| [[:d:Q4762378|Q4762378]]
|-
| [[Íomhá:Angela Duckworth, 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16198258|Angela Duckworth]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/angela_lee_duckworth angela_lee_duckworth]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1648 1648]
| [[:d:Q16198258|Q16198258]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797730|Angela Patton]]''
| 
| ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/angela_patton angela_patton]
| [[:d:Q23797730|Q23797730]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90287679|Angelicque E. White]]''
| 
| ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/angelicque_white angelicque_white]
| [[:d:Q90287679|Q90287679]]
|-
| [[Íomhá:Angelo Vermeulen.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q13429632|Angelo Vermeulen]]''
| ealaíontóir
| ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[spásaire]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bheilg]]
| [https://www.ted.com/speakers/angelo_vermeulen angelo_vermeulen]
| [[:d:Q13429632|Q13429632]]
|-
| [[Íomhá:Angélica Dass retratos.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q51882246|Angélica Dass]]''
| grianghrafadóir Brasaíleach
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]
| 1979
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/angelica_dass angelica_dass]
| [[:d:Q51882246|Q51882246]]
|-
| [[Íomhá:Angélique Kidjo 2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q231276|Angélique Kidjo]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q66314404|snagamhránaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''
| 1960-07-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Beinin]]&lt;br/&gt;[[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/angelique_kidjo angelique_kidjo]
| [[:d:Q231276|Q231276]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20880943|Anicka Yi]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anicka_yi anicka_yi]
| [[:d:Q20880943|Q20880943]]
|-
| 
| ''[[:d:Q53865446|Anika Goss-Foster]]''
| 
| ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anika_goss anika_goss]
| [[:d:Q53865446|Q53865446]]
|-
| [[Íomhá:Anil Ananthaswamy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23783480|Anil Ananthaswamy]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/anil_ananthaswamy anil_ananthaswamy]
| [[:d:Q23783480|Q23783480]]
|-
| [[Íomhá:Congreso Futuro - 2019-01-14 - 09.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22087352|Anil K Seth]]''
| néareolaí Briotanach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1972-06-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/anil_seth anil_seth]
| [[:d:Q22087352|Q22087352]]
|-
| [[Íomhá:Anil K gupta Erudite Conclave Medical College, Thiruvananthapuram.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q4764657|Anil Kumar Gupta]]''
| scoláire Indiach
| ''[[:d:Q1900657|marketer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1949
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/anil_gupta anil_gupta]
| [[:d:Q4764657|Q4764657]]
|-
| [[Íomhá:Anima Anandkumar speaking at AAAS 2026.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q29167831|Anima Anandkumar]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/anima_anandkuma anima_anandkuma]
| [[:d:Q29167831|Q29167831]]
|-
| 
| ''[[:d:Q83274545|Anirudh Sharma]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anirudh_sharma anirudh_sharma]
| [[:d:Q83274545|Q83274545]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117222036|Anjali Kumar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anjali_kumar anjali_kumar]
| [[:d:Q117222036|Q117222036]]
|-
| [[Íomhá:Anjali Sud 41139141434.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55686689|Anjali Sud]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 1983
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anjali_sud anjali_sud]
| [[:d:Q55686689|Q55686689]]
|-
| 
| ''[[:d:Q60195513|Anjali Tripathi]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/anjali_tripathi anjali_tripathi]
| [[:d:Q60195513|Q60195513]]
|-
| [[Íomhá:Anjan Chatterjee-neuroscientist.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4765748|Anjan Chatterjee]]''
| néareolaí Meiriceánach
| [[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1958-10-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anjan_chatterjee anjan_chatterjee]
| [[:d:Q4765748|Q4765748]]
|-
| [[Íomhá:Anjan Sundaram 2025 Oslo Freedom Forum.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16981606|Anjan Sundaram]]''
| scríbhneoir Indiach
| [[iriseoir]]
| 1983
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/anjan_sundaram anjan_sundaram]
| [[:d:Q16981606|Q16981606]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782708|Ann Cooper]]''
| 
| ''[[:d:Q2576499|saineolaí cothúcháin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3499072|chef]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1495660|léirmheastóir bia]]''
| 1934
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ann_cooper ann_cooper]
| [[:d:Q23782708|Q23782708]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783053|Ann Morgan]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ann_morgan ann_morgan]
| [[:d:Q23783053|Q23783053]]
|-
| [[Íomhá:AnnMarie Thomas (17598060293) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22073671|AnnMarie Thomas]]''
| 
| ''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/annmarie_thomas annmarie_thomas]
| [[:d:Q22073671|Q22073671]]
|-
| [[Íomhá:Anna Deavere Smith.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q286777|Anna Deavere Smith]]''
| 
| ''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1950-09-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anna_deavere_smith anna_deavere_smith]
| [[:d:Q286777|Q286777]]
|-
| 
| ''[[:d:Q60212870|Anna Greka]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anna_greka anna_greka]
| [[:d:Q60212870|Q60212870]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4767076|Anna Heringer]]''
| ailtire
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1977-10-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/anna_heringer anna_heringer]
| [[:d:Q4767076|Q4767076]]
|-
| 
| ''[[:d:Q125484256|Anna Malaika Tubbs]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anna_malaika_tubbs anna_malaika_tubbs]
| [[:d:Q125484256|Q125484256]]
|-
| 
| ''[[:d:Q42320877|Anna Maria Coclite]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anna_maria_coclite_TEDxVienna20221008-50437 anna_maria_coclite_TEDxVienna20221008-50437]
| [[:d:Q42320877|Q42320877]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656753|Anna Mracek Dietrich]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anna_mracek_dietrichs anna_mracek_dietrichs]
| [[:d:Q23656753|Q23656753]]
|-
| 
| ''[[:d:Q111575965|Anna Piperal]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anna_piperal anna_piperal]
| [[:d:Q111575965|Q111575965]]
|-
| [[Íomhá:Anna Rosling Rönnlund on &quot;Factfulness&quot;.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24680868|Anna Rosling Rönnlund]]''
| 
| ''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1975-04-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/anna_rosling_ronnlund anna_rosling_ronnlund]
| [[:d:Q24680868|Q24680868]]
|-
| 
| ''[[:d:Q58754610|Anna Rothschild]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anna_rothschild anna_rothschild]
| [[:d:Q58754610|Q58754610]]
|-
| 
| ''[[:d:Q27058390|Anne Basting]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anne_basting anne_basting]
| [[:d:Q27058390|Q27058390]]
|-
| [[Íomhá:Anne Curzan - Anatol Rodgers Lecture.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19364739|Anne Curzan]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anne_curzan anne_curzan]
| [[:d:Q19364739|Q19364739]]
|-
| [[Íomhá:Anne-Lamott-2013-San-Francisco (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2838773|Anne Lamott]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1954-04-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anne_lamott anne_lamott]
| [[:d:Q2838773|Q2838773]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56722014|Anne Madden]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anne_madden anne_madden]
| [[:d:Q56722014|Q56722014]]
|-
| 
| ''[[:d:Q79317367|Anne Marie Albano]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anne_marie_albano anne_marie_albano]
| [[:d:Q79317367|Q79317367]]
|-
| [[Íomhá:Anne Milgram official DEA photo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4768651|Anne Milgram]]''
| dlíodóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1970-12-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anne_milgram anne_milgram]
| [[:d:Q4768651|Q4768651]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23091382|Anne Pasternak]]''
| 
| ''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|léirmheastóir ealaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''
| 1964
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anne_pasternak anne_pasternak]
| [[:d:Q23091382|Q23091382]]
|-
| [[Íomhá:Special Operations Policy Forum 2018 (45000180525).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q465477|Anne-Marie Slaughter]]''
| 
| [[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21281706|riarthóir acadúla]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 1958-09-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anne_marie_slaughter anne_marie_slaughter]
| [[:d:Q465477|Q465477]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670515|Annette Heuser]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/annette_heuser annette_heuser]
| [[:d:Q23670515|Q23670515]]
|-
| [[Íomhá:The river of Borgvik.jpg|center|128px]]
| [[Annie Lennox]]
| amhránaí Albanach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2340668|stiúrthóir físeán ceoil]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q96034777|gníomhaí VEID]]''
| 1954-12-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/annie_lennox annie_lennox]
| [[:d:Q151231|Q151231]]
|-
| [[Íomhá:Annie Murphy Paul &amp; Alice Wilder (7747958128).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23657111|Annie Murphy Paul]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/annie_murphy_paul annie_murphy_paul]
| [[:d:Q23657111|Q23657111]]
|-
| [[Íomhá:Annie Rauwerda smiling 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q109628790|Annie Rauwerda]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;[[tionchaire]]
| 1999-11-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/annie_rauwerda annie_rauwerda]
| [[:d:Q109628790|Q109628790]]
|-
| [[Íomhá:Anote Tong (1) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q57456|Anote Tong]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]
| 1952-06-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ciribeas]]
| [https://www.ted.com/speakers/anote_tong anote_tong]
| [[:d:Q57456|Q57456]]
|-
| [[Íomhá:Anthony Atala, Printing a Human Kidney on Stage (5507356887).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4772039|Anthony Atala]]''
| eolaí Meiriceánach
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1958-07-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anthony_atala anthony_atala]
| [[:d:Q4772039|Q4772039]]
|-
| [[Íomhá:Anthony Fauci in 2023 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Anthony Fauci]]
| 
| ''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1940-12-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anthony_fauci anthony_fauci]
| [[:d:Q573246|Q573246]]
|-
| [[Íomhá:Anthony Goldbloom Kaggle founder and CEO (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4772605|Anthony Goldbloom]]''
| fear gnó Astrálach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1983-06-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/anthony_goldbloom anthony_goldbloom]
| [[:d:Q4772605|Q4772605]]
|-
| [[Íomhá:ACLU Anthony D Romero.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1568107|Anthony Romero]]''
| gníomhaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1965-07-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anthony_d_romero anthony_d_romero]
| [[:d:Q1568107|Q1568107]]
|-
| 
| ''[[:d:Q97585702|Anthony Veneziale]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/anthony_veneziale anthony_veneziale]
| [[:d:Q97585702|Q97585702]]
|-
| 
| ''[[:d:Q33225951|Antoine Gourévitch]]''
| 
| ''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''
| 1967-10-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/antoine_gourevitch antoine_gourevitch]
| [[:d:Q33225951|Q33225951]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759553|Antonio Donato Nobre]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1958
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/antonio_donato_nobre antonio_donato_nobre]
| [[:d:Q23759553|Q23759553]]
|-
| [[Íomhá:AntonyGarrettLisi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2600403|Antony Garrett Lisi]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13561328|surfer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''
| 1968-01-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/garrett_lisi garrett_lisi]
| [[:d:Q2600403|Q2600403]]
|-
| [[Íomhá:Antony Gormley Встреча с Гормли на выставке crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q360371|Antony Gormley]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1925963|ealaíontóir grafach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 1950-08-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/antony_gormley antony_gormley]
| [[:d:Q360371|Q360371]]
|-
| [[Íomhá:António Damásio no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 cropped.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q380207|António Damásio]]''
| 
| [[néareolaí]]&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1944-02-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Phortaingéil]]
| [https://www.ted.com/speakers/antonio_damasio antonio_damasio]
| [[:d:Q380207|Q380207]]
|-
| [[Íomhá:António Guterres United Nations Secretary-General in 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q311440|António Guterres]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1949-04-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Phortaingéil]]&lt;br/&gt;[[Tíomór Thoir]]
| [https://www.ted.com/speakers/antonio_guterres antonio_guterres]
| [[:d:Q311440|Q311440]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106520203|Anu Puusa]]''
| 
| 
| 1975-04-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhionlainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/anu_puusa anu_puusa]
| [[:d:Q106520203|Q106520203]]
|-
| [[Íomhá:Anupam Mishra.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q4777823|Anupam Mishra]]''
| comhshaolaí Indiach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1947-06-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]&lt;br/&gt;[[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]''
| [https://www.ted.com/speakers/anupam_mishra anupam_mishra]
| [[:d:Q4777823|Q4777823]]
|-
| 
| ''[[:d:Q58813001|Anushka Naiknaware]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 2003
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/anushka_naiknaware anushka_naiknaware]
| [[:d:Q58813001|Q58813001]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24051923|Aomawa Shields]]''
| 
| [[réalteolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/aomawa_shields aomawa_shields]
| [[:d:Q24051923|Q24051923]]
|-
| [[Íomhá:Aparna Nancherla LBJ Presidential Library 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24884398|Aparna Nancherla]]''
| 
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1982-08-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/aparna_nancherla aparna_nancherla]
| [[:d:Q24884398|Q24884398]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657177|Aparna Rao]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/aparna_rao aparna_rao]
| [[:d:Q23657177|Q23657177]]
|-
| [[Íomhá:Apiorkor Seyiram Ashong-Abbey in hijab.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q106228455|Apiorkor Seyiram Ashong-Abbey]]''
| file Gánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[file]]
| 1988-04-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/apiorkor_seyiram_ashong_abbey apiorkor_seyiram_ashong_abbey]
| [[:d:Q106228455|Q106228455]]
|-
| [[Íomhá:Apolinario Passos at SXSW London 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q136515003|Apolinário Passos]]''
| 
| ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/apolinario_passos apolinario_passos]
| [[:d:Q136515003|Q136515003]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4780347|Apollo Robbins]]''
| draíodóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1974-05-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/apollo_robbins apollo_robbins]
| [[:d:Q4780347|Q4780347]]
|-
| [[Íomhá:Picture of Ari Wallach.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q4790131|Ari Wallach]]''
| 
| ''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ari_wallach ari_wallach]
| [[:d:Q4790131|Q4790131]]
|-
| 
| ''[[:d:Q93523410|Ariana Curtis]]''
| 
| [[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47090899|museum professional]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ariana_curtis ariana_curtis]
| [[:d:Q93523410|Q93523410]]
|-
| [[Íomhá:Arianna Huffington 2011 Shankbone 2.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q233397|Arianna Huffington]]''
| 
| ''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1950-07-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Ghréig]]
| [https://www.ted.com/speakers/arianna_huffington arianna_huffington]
| [[:d:Q233397|Q233397]]
|-
| [[Íomhá:Ariel Garten Playing Quintephone at ICMC2007imgp7900cpq.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4790411|Ariel Garten]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''
| 1979-09-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/ariel_garten ariel_garten]
| [[:d:Q4790411|Q4790411]]
|-
| [[Íomhá:Ariel Waldman (8543944344).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q65122975|Ariel Waldman]]''
| 
| ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ariel_waldman ariel_waldman]
| [[:d:Q65122975|Q65122975]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662627|Aris Venetikidis]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/aris_venetikidis aris_venetikidis]
| [[:d:Q23662627|Q23662627]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59428262|Armando Azua-Bustos]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/armando_azua_bustos armando_azua_bustos]
| [[:d:Q59428262|Q59428262]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123785656|Arnav Kapur]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/arnav_kapur arnav_kapur]
| [[:d:Q123785656|Q123785656]]
|-
| [[Íomhá:Arthur Brooks (16066140274).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4798155|Arthur C. Brooks]]''
| 
| ''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''
| 1964-05-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/arthur_brooks arthur_brooks]
| [[:d:Q4798155|Q4798155]]
|-
| 
| ''[[:d:Q709449|Arthur Ganson]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q713223|ealaíontóir cónaithe]]''
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/arthur_ganson arthur_ganson]
| [[:d:Q709449|Q709449]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4800011|Arthur Potts Dawson]]''
| 
| 
| 1971-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/arthur_potts_dawson arthur_potts_dawson]
| [[:d:Q4800011|Q4800011]]
|-
| [[Íomhá:Arthur T. Benjamin in 2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2865351|Arthur T. Benjamin]]''
| matamaiticeoir Meiriceánach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1961-03-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/arthur_benjamin arthur_benjamin]
| [[:d:Q2865351|Q2865351]]
|-
| [[Íomhá:Arunabha Ghosh at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q118640613|Arunabha Ghosh]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/arunabha_ghosh arunabha_ghosh]
| [[:d:Q118640613|Q118640613]]
|-
| [[Íomhá:Arunachalam Muruganantham in California.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q235553|Arunachalam Muruganantham]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1962-10-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/arunachalam_muruganantham arunachalam_muruganantham]
| [[:d:Q235553|Q235553]]
|-
| [[Íomhá:Arvind Gupta Oct 2010 IUCAA.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3633965|Arvind Gupta]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''
| 1953-12-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/arvind_gupta arvind_gupta]
| [[:d:Q3633965|Q3633965]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727967|Ash Beckham]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ash_beckham ash_beckham]
| [[:d:Q23727967|Q23727967]]
|-
| [[Íomhá:Asha de Vos cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23768737|Asha de Vos]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''
| 1979
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Srí Lanca]]
| [https://www.ted.com/speakers/asha_de_vos asha_de_vos]
| [[:d:Q23768737|Q23768737]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783386|Asher Hasan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/asher_hasan asher_hasan]
| [[:d:Q23783386|Q23783386]]
|-
| [[Íomhá:Ashif Shaikh.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4805056|Ashif Shaikh]]''
| 
| 
| 1982-10-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/ashif_shaikh ashif_shaikh]
| [[:d:Q4805056|Q4805056]]
|-
| [[Íomhá:Ashley Judd SXSW 2024.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q228645|Ashley Judd]]''
| ban-aisteoir Meiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1968-04-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ashley_judd ashley_judd]
| [[:d:Q228645|Q228645]]
|-
| 
| ''[[:d:Q87237972|Ashley Whillans]]''
| 
| ''[[:d:Q99193996|eolaí iompraíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1988-05-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/ashley_whillans_1 ashley_whillans_1]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/ashley_whillans ashley_whillans]
| [[:d:Q87237972|Q87237972]]
|-
| [[Íomhá:Aschraf Ghani MSC 2017 2 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q172388|Ashraf Ghani Ahmadzai]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 1949-05-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| ''[[:d:Q30747910|Poblacht Ioslamach na hAfganastáine]]''&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ashraf_ghani ashraf_ghani]
| [[:d:Q172388|Q172388]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4806016|Ashton Applewhite]]''
| gníomhaí Meiriceánach (1952-)
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1952-06-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ashton_applewhite ashton_applewhite]
| [[:d:Q4806016|Q4806016]]
|-
| [[Íomhá:Asmeret Asefaw Berhe, DOE Director.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55955709|Asmeret Asefaw Berhe]]''
| 
| ''[[:d:Q12370538|soil scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/asmeret_berhe asmeret_berhe]
| [[:d:Q55955709|Q55955709]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782514|Aspen Baker]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/aspen_baker aspen_baker]
| [[:d:Q23782514|Q23782514]]
|-
| [[Íomhá:Astro Teller candid.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4811519|Astro Teller]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 1970-05-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/astro_teller astro_teller]
| [[:d:Q4811519|Q4811519]]
|-
| [[Íomhá:Atul Gawande, USAID Assistant Administrator.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2751383|Atul Gawande]]''
| máinlia Meiriceánach
| ''[[:d:Q18533509|medical writer]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[máinlia]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1965-11-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/atul_gawande_1 atul_gawande_1]
| [[:d:Q2751383|Q2751383]]
|-
| [[Íomhá:Aubrey de Grey - How We Will Beat Aging.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q175969|Aubrey de Grey]]''
| 
| ''[[:d:Q20107384|gerontologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q133575875|anti-aging practitioner and activist]]''
| 1963-04-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/aubrey_de_grey aubrey_de_grey]
| [[:d:Q175969|Q175969]]
|-
| [[Íomhá:Audrey Choi at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q112670837|Audrey Choi]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/audrey_choi audrey_choi]
| [[:d:Q112670837|Q112670837]]
|-
| [[Íomhá:EPFL 2020 Auke Ijspeert Portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24040710|Auke Ijspeert]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/auke_ijspeert auke_ijspeert]
| [[:d:Q24040710|Q24040710]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795350|Auret van Heerden]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/auret_van_heerden auret_van_heerden]
| [[:d:Q23795350|Q23795350]]
|-
| [[Íomhá:Ava DuVernay 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4827381|Ava DuVernay]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1972-08-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ava_duvernay ava_duvernay]
| [[:d:Q4827381|Q4827381]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22279966|Avi Reichental]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1957-01-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/avi_reichental avi_reichental]
| [[:d:Q22279966|Q22279966]]
|-
| [[Íomhá:Avi rubin kimball brace cfp2006 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4828480|Avi Rubin]]''
| eolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1967-11-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/avi_rubin avi_rubin]
| [[:d:Q4828480|Q4828480]]
|-
| [[Íomhá:Prof. Avinash Persaud (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4828876|Avinash Persaud]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1966-06-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/avinash_persaud avinash_persaud]
| [[:d:Q4828876|Q4828876]]
|-
| 
| ''[[:d:Q33199187|Axel Reinaud]]''
| 
| ''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1967-10-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/axel_reinaud axel_reinaud]
| [[:d:Q33199187|Q33199187]]
|-
| [[Íomhá:Ayana Johnson, profile of a marine biologist.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q50074170|Ayana Elizabeth Johnson]]''
| 
| ''[[:d:Q16185210|comhairleoir beartais]]''
| 1980-08-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ayana_elizabeth_johnson ayana_elizabeth_johnson]
| [[:d:Q50074170|Q50074170]]
|-
| [[Íomhá:Ayanna M. Howard - SnoMote.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q11644|Ayanna Howard]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1972-01-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ayanna_howard ayanna_howard]
| [[:d:Q11644|Q11644]]
|-
| [[Íomhá:Picture of Professor Ayelet Fishbach.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q54805533|Ayelet Fishbach]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/ayelet_fishbach ayelet_fishbach]
| [[:d:Q54805533|Q54805533]]
|-
| 
| ''[[:d:Q50208514|Azim F. Shariff]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/azim_shariff azim_shariff]
| [[:d:Q50208514|Q50208514]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4832583|Azim Khamisa]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/azim_n_khamisa azim_n_khamisa]
| [[:d:Q4832583|Q4832583]]
|-
| [[Íomhá:Aziz Abu Sarah.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q65030161|Aziz Abu Sarah]]''
| 
| ''[[:d:Q1039099|tour guide]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/aziz_abu_sarah aziz_abu_sarah]
| [[:d:Q65030161|Q65030161]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728292|Aziza Chaouni]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1977-06-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Maracó]]
| [https://www.ted.com/speakers/aziza_chaouni aziza_chaouni]
| [[:d:Q23728292|Q23728292]]
|-
| [[Íomhá:B. Joseph Pine at SXSW 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4834072|B. Joseph Pine II]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]
| 1958
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joseph_pine joseph_pine]
| [[:d:Q4834072|Q4834072]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769545|BJ Miller]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1971-10-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bj_miller bj_miller]
| [[:d:Q23769545|Q23769545]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16245994|Baba Shiv]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84506120|business administration scholar]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/baba_shiv baba_shiv]
| [[:d:Q16245994|Q16245994]]
|-
| [[Íomhá:Bahia Shehab.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662610|Bahia Shehab]]''
| 
| ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Liobáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/bahia_shehab bahia_shehab]
| [[:d:Q23662610|Q23662610]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662600|Bandi Mbubi]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bandi_mbubi bandi_mbubi]
| [[:d:Q23662600|Q23662600]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4858477|Barat Ali Batoor]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1983
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/barat_ali_batoor barat_ali_batoor]
| [[:d:Q4858477|Q4858477]]
|-
| [[Íomhá:Baratunde Thurston at ROFLCon II.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4858494|Baratunde Thurston]]''
| fuirseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1977-09-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/baratunde_thurston baratunde_thurston]
| [[:d:Q4858494|Q4858494]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4858754|Barbara Block]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/barbara_block barbara_block]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/801 801]
| [[:d:Q4858754|Q4858754]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17026605|Barbara F. Walter]]''
| eolaí polaitíochta Meiriceánach
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1964
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/barbara_f_walter barbara_f_walter]
| [[:d:Q17026605|Q17026605]]
|-
| 
| ''[[:d:Q29871142|Barbara J. King]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]''
| 1956-08-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/barbara_j_king barbara_j_king]
| [[:d:Q29871142|Q29871142]]
|-
| [[Íomhá:Barbandkath.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23016646|Barbara Natterson-Horowitz]]''
| 
| ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/barbara_natterson_horowitz barbara_natterson_horowitz]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/b_n_horowitz b_n_horowitz]
| [[:d:Q23016646|Q23016646]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4864717|Barry Schuler]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1953-09-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/barry_schuler barry_schuler]
| [[:d:Q4864717|Q4864717]]
|-
| [[Íomhá:Barry Schwartz.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3500411|Barry Schwartz]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''
| 1946-08-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/barry_schwartz barry_schwartz]
| [[:d:Q3500411|Q3500411]]
|-
| [[Íomhá:BartKnols2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662325|Bart Knols]]''
| 
| [[ollamh]]
| 1965
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bart_knols bart_knols]
| [[:d:Q23662325|Q23662325]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795783|Bart Weetjens]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bart_weetjens bart_weetjens]
| [[:d:Q23795783|Q23795783]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4865683|Barton Seaver]]''
| 
| ''[[:d:Q3499072|chef]]''
| 1979-04-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/barton_seaver barton_seaver]
| [[:d:Q4865683|Q4865683]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769533|Bassam Tariq]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 1986-10-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bassam_tariq bassam_tariq]
| [[:d:Q23769533|Q23769533]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671506|Bastian Schaefer]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bastian_schaefer bastian_schaefer]
| [[:d:Q23671506|Q23671506]]
|-
| [[Íomhá:Beardyman at Camp Bestival 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2573649|Beardyman]]''
| 
| ''[[:d:Q59958430|buillebhoscadóir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''
| 1982-05-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/beardyman beardyman]
| [[:d:Q2573649|Q2573649]]
|-
| [[Íomhá:Beau Lotto.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795352|Beau Lotto]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/beau_lotto beau_lotto]
| [[:d:Q23795352|Q23795352]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56948669|Becca Heller]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/becca_heller becca_heller]
| [[:d:Q56948669|Q56948669]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662243|Becci Manson]]''
| 
| ''[[:d:Q33383789|retoucher]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/becci_manson becci_manson]
| [[:d:Q23662243|Q23662243]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795670|Becky Blanton]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/becky_blanton becky_blanton]
| [[:d:Q23795670|Q23795670]]
|-
| 
| ''[[:d:Q121542981|Becky Kennedy]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/becky_kennedy becky_kennedy]
| [[:d:Q121542981|Q121542981]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Baroness Kidron crop 2, 2024.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q335605|Beeban Kidron]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 1961-05-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/beeban_kidron beeban_kidron]
| [[:d:Q335605|Q335605]]
|-
| [[Íomhá:Bel Pesce - 12285922333.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769253|Bel Pesce]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17221|urlabhraí]]''
| 1988-02-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/bel_pesce bel_pesce]
| [[:d:Q23769253|Q23769253]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760173|Ben Ambridge]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ben_ambridge ben_ambridge]
| [[:d:Q23760173|Q23760173]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796181|Ben Cameron]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ben_cameron ben_cameron]
| [[:d:Q23796181|Q23796181]]
|-
| [[Íomhá:Ben Goldacre TAM London 2009.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q816499|Ben Goldacre]]''
| 
| ''[[:d:Q17433421|science journalist]]''&lt;br/&gt;[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1974-05-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ben_goldacre ben_goldacre]
| [[:d:Q816499|Q816499]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656758|Ben Kacyra]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ben_kacyra ben_kacyra]
| [[:d:Q23656758|Q23656758]]
|-
| [[Íomhá:Loz-katchor.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q464432|Ben Katchor]]''
| scríbhneoir
| ''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1951-11-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ben_katchor ben_katchor]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/438 438]
| [[:d:Q464432|Q464432]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657093|Ben Roche]]''
| 
| ''[[:d:Q156839|cócaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ben_roche ben_roche]
| [[:d:Q23657093|Q23657093]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4886414|Ben Saunders]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1977-08-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ben_saunders ben_saunders]
| [[:d:Q4886414|Q4886414]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760188|Ben Wellington]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ben_wellington ben_wellington]
| [[:d:Q23760188|Q23760188]]
|-
| [[Íomhá:Benedetta Berti (2019), FORUM 2000, Prague.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769525|Benedetta Berti]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/benedetta_berti benedetta_berti]
| [[:d:Q23769525|Q23769525]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4888224|Benjamin B. Dunlap]]''
| scoláire Meiriceánach
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1937-12-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ben_dunlap ben_dunlap]
| [[:d:Q4888224|Q4888224]]
|-
| [[Íomhá:Benjamin R Barber in 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q817665|Benjamin Barber]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1939-08-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/benjamin_barber benjamin_barber]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1565 1565]
| [[:d:Q817665|Q817665]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782723|Benjamin Wallace]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1968-09-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/benjamin_wallace benjamin_wallace]
| [[:d:Q23782723|Q23782723]]
|-
| [[Íomhá:Benjamin Zander 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q817758|Benjamin Zander]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''
| 1939-03-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/benjamin_zander benjamin_zander]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/247 247]
| [[:d:Q817758|Q817758]]
|-
| [[Íomhá:Benoit Mandelbrot mg 1804-d.jpg|center|128px]]
| [[Benoît Mandelbrot]]
| eolaí agus matamaiticeoir
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1924-11-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Pholainn]]&lt;br/&gt;[[an Fhrainc]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/benoit_mandelbrot benoit_mandelbrot]
| [[:d:Q101740|Q101740]]
|-
| [[Íomhá:Bernie Krause (8734312024).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2899063|Bernie Krause]]''
| 
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19850998|ealaíontóir fuaime]]''
| 1938-12-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bernie_kraus bernie_kraus]
| [[:d:Q2899063|Q2899063]]
|-
| [[Íomhá:Bertrand Piccard 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q366255|Bertrand Piccard]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q728425|balúnaí]]''
| 1958-03-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]&lt;br/&gt;[[an Bheilg]]
| [https://www.ted.com/speakers/bertrand_piccard bertrand_piccard]
| [[:d:Q366255|Q366255]]
|-
| [[Íomhá:Beth Ford 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q69927444|Beth Ford]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1963
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/beth_ford beth_ford]
| [[:d:Q69927444|Q69927444]]
|-
| [[Íomhá:BethNoveckJI1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3661885|Beth Simone Noveck]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/beth_noveck beth_noveck]
| [[:d:Q3661885|Q3661885]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115793635|Beth Viner]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/beth_viner beth_viner]
| [[:d:Q115793635|Q115793635]]
|-
| [[Íomhá:Wikimedia-Futures-Lab-26-Friday-39.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q137939824|Bettina Warburg]]''
| 
| ''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bettina_warburg bettina_warburg]
| [[:d:Q137939824|Q137939824]]
|-
| [[Íomhá:Betul Kacar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q52450733|Betül Kaçar]]''
| 
| ''[[:d:Q3061999|astrobiologist]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1983
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/betul_kacar betul_kacar]
| [[:d:Q52450733|Q52450733]]
|-
| [[Íomhá:Bevy Smith.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16204817|Bevy Smith]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1966-11-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bevy_smith bevy_smith]
| [[:d:Q16204817|Q16204817]]
|-
| [[Íomhá:Pranab Mukherjee presenting the Tenzing Norgay National Adventure Award for the year-2011 to Ms. Bhakti Sharma for Water Adventure, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18763485|Bhakti Sharma]]''
| 
| ''[[:d:Q10843402|snámhóir]]''
| 1989-11-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/bhakti_sharma bhakti_sharma]
| [[:d:Q18763485|Q18763485]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661644|Bilal Bomani]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bilal_bomani bilal_bomani]
| [[:d:Q23661644|Q23661644]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784989|Bill Davenhall]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bill_davenhall bill_davenhall]
| [[:d:Q23784989|Q23784989]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662933|Bill Doyle]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bill_doyle bill_doyle]
| [[:d:Q23662933|Q23662933]]
|-
| [[Íomhá:Bill Gates at the European Commission - 2025 - P067383-987995 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bill Gates]]
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''
| 1955-10-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bill_gates bill_gates]
| [[:d:Q5284|Q5284]]
|-
| [[Íomhá:Bill Gross.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16192727|Bill Gross]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bill_gross bill_gross]
| [[:d:Q16192727|Q16192727]]
|-
| [[Íomhá:Bill Joy at World Economic Forum (Davos), 2003-01 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q335047|Bill Joy]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1954-11-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bill_joy bill_joy]
| [[:d:Q335047|Q335047]]
|-
| [[Íomhá:Bill Strickland in 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4911032|Bill Strickland]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1947-08-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bill_strickland bill_strickland]
| [[:d:Q4911032|Q4911032]]
|-
| [[Íomhá:Bill T. Jones.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2903368|Bill T. Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 1952-02-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bill_t_jones bill_t_jones]
| [[:d:Q2903368|Q2903368]]
|-
| [[Íomhá:Billie Jean King at the 2026 Sundance Film Festival 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Billie Jean King]]
| imreoir leadóige Meiriceánach
| ''[[:d:Q10833314|imreoir leadóige]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13219424|cóitseálaí leadóige]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2986228|tráchtaire spóirt]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1943-11-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/billie_jean_king billie_jean_king]
| [[:d:Q54527|Q54527]]
|-
| [[Íomhá:Billy Collins.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q863057|Billy Collins]]''
| file Meiriceánach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16308156|scoláire Béarla]]''
| 1941-03-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/billy_collins billy_collins]
| [[:d:Q863057|Q863057]]
|-
| [[Íomhá:Billy Graham bw photo, April 11, 1966.jpg|center|128px]]
| [[Billy Graham|Q213550]]
| soiscéalaí Críostaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q152002|tréadaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|diagaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q432386|seanmóirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1423891|ministir]]''
| 1918-11-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/billy_graham billy_graham]
| [[:d:Q213550|Q213550]]
|-
| [[Íomhá:Bina Venkataraman at New America.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92590788|Bina Venkataraman]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1979-10-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bina_venkataraman bina_venkataraman]
| [[:d:Q92590788|Q92590788]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23798780|Birke Baehr]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/birke_baehr birke_baehr]
| [[:d:Q23798780|Q23798780]]
|-
| [[Íomhá:Bjarke Ingels in Frankfurt.20150617.jpg|center|128px]]
| [[Bjarke Ingels]]
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1974-10-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/bjarke_ingels bjarke_ingels]
| [[:d:Q429817|Q429817]]
|-
| [[Íomhá:Björn Ulvaeus 2023 (53338026438) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Björn Ulvaeus]]
| amhránaí Sualannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1945-04-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/bjoern_ulvaeus bjoern_ulvaeus]
| [[:d:Q179682|Q179682]]
|-
| [[Íomhá:Bjørn Lomborg (1) (54350992828).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q318511|Bjørn Lomborg]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1965-01-06&lt;br/&gt;1965-01-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/bjorn_lomborg bjorn_lomborg]
| [[:d:Q318511|Q318511]]
|-
| [[Íomhá:Bjørn Otto Sverdrup (50266182078).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17110808|Bjørn Otto Sverdrup]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''
| 1968-05-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/bjorn_otto_sverdrup bjorn_otto_sverdrup]
| [[:d:Q17110808|Q17110808]]
|-
| [[Íomhá:Black Yoyo 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17214011|Black]]''
| 
| 
| 1982-12-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/black black]
| [[:d:Q17214011|Q17214011]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797800|Black Label Movement]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/black_label_movement black_label_movement]
| [[:d:Q23797800|Q23797800]]
|-
| [[Íomhá:Blaise Agüera y Arcas in 2025 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4924259|Blaise Agüera y Arcas]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1975-08-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Meicsiceo]]
| [https://www.ted.com/speakers/blaise_aguera_y_arcas blaise_aguera_y_arcas]
| [[:d:Q4924259|Q4924259]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662240|Boaz Almog]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/boaz_almog boaz_almog]
| [[:d:Q23662240|Q23662240]]
|-
| [[Íomhá:Bob Inglis congressional portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q888008|Bob Inglis]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1959-10-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bob_inglis bob_inglis]
| [[:d:Q888008|Q888008]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4934421|Bob Wiltfong]]''
| aisteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''
| 1969-11-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bob_wiltfong bob_wiltfong]
| [[:d:Q4934421|Q4934421]]
|-
| [[Íomhá:DIG13846-061.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q312782|Bob Woodward]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1943-03-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bob_woodward bob_woodward]
| [[:d:Q312782|Q312782]]
|-
| [[Íomhá:Bobby Ghosh - 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4935035|Bobby Ghosh]]''
| iriseoir agus eagarthóir Indiach
| ''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/bobby_ghosh bobby_ghosh]
| [[:d:Q4935035|Q4935035]]
|-
| [[Íomhá:Bobby McFerrin 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q310894|Bobby McFerrin]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q59958430|buillebhoscadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|beochantóir]]''
| 1950-03-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bobby_mcferrin bobby_mcferrin]
| [[:d:Q310894|Q310894]]
|-
| [[Íomhá:Boghuma Kabisen Titanji 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670967|Boghuma Kabisen Titanji]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Camarún]]
| [https://www.ted.com/speakers/boghuma_kabisen_titanji boghuma_kabisen_titanji]
| [[:d:Q23670967|Q23670967]]
|-
| [[Íomhá:Re publica Accra 18 – Day 2 (44534526750) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2411298|Boniface Mwangi]]''
| fóta-iriseoir Céiniach
| [[grianghrafadóir]]
| 1983-07-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/boniface_mwangi boniface_mwangi]
| [[:d:Q2411298|Q2411298]]
|-
| [[Íomhá:Bassler.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q60545293|Bonnie Bassler]]''
| bitheolaí móilíneach Meiriceánach
| ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bonnie_bassler bonnie_bassler]
| [[:d:Q60545293|Q60545293]]
|-
| [[Íomhá:Bono singing in Indianapolis on Joshua Tree Tour 2017 9-10-17.jpg|center|128px]]
| [[Bono]]
| Is ceoltóir rac Éireannach é, amhránaí le U2
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|monaróir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1960-05-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/bono bono]
| [[:d:Q834621|Q834621]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713817|Boyd Varty]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/boyd_varty boyd_varty]
| [[:d:Q23713817|Q23713817]]
|-
| [[Íomhá:Bozoma Saint John at Essence Festival of Culture July 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24851630|Bozoma Saint John]]''
| 
| ''[[:d:Q1072339|chief marketing officer]]''
| 1977-01-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/bozoma_saint_john bozoma_saint_john]
| [[:d:Q24851630|Q24851630]]
|-
| [[Íomhá:Etech05 Bran1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4956294|Bran Ferren]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1953-01-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bran_ferren bran_ferren]
| [[:d:Q4956294|Q4956294]]
|-
| [[Íomhá:Brenda-laurel-sxsw.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4960717|Brenda Laurel]]''
| 
| ''[[:d:Q18882335|video game designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1950-11-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brenda_laurel brenda_laurel]
| [[:d:Q4960717|Q4960717]]
|-
| [[Íomhá:Brenda Romero at 2015 IGF Awards-GDCA (16102142533) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q521361|Brenda Romero]]''
| 
| ''[[:d:Q58287519|video game developer]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q54845077|role-playing game designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1966-10-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brenda_brathwaite brenda_brathwaite]
| [[:d:Q521361|Q521361]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Brene Brown at Texas Conference for Women (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4961808|Brené Brown]]''
| 
| ''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1965-11-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brene_brown brene_brown]
| [[:d:Q4961808|Q4961808]]
|-
| 
| ''[[:d:Q102283364|Brett Stephen Hennig]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/brett_hennig brett_hennig]
| [[:d:Q102283364|Q102283364]]
|-
| [[Íomhá:Brewster Kahle (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92945|Brewster Kahle]]''
| 
| ''[[:d:Q20013489|digital librarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|cartlannaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q182436|leabharlannaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1960-10-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brewster_kahle brewster_kahle]
| [[:d:Q92945|Q92945]]
|-
| [[Íomhá:Professor Brian Cox OBE FRS.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q463581|Brian Cox]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075651|méarchláraí]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1968-03-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/brian_cox brian_cox]
| [[:d:Q463581|Q463581]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4963566|Brian Dettmer]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| [[ealaíontóir]]
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brian_dettmer brian_dettmer]
| [[:d:Q4963566|Q4963566]]
|-
| [[Íomhá:Brian Goldman - EMWF 2018 - DanH-0278 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4963859|Brian Goldman]]''
| dochtúir Ceanadach
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1956-06-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/brian_goldman brian_goldman]
| [[:d:Q4963859|Q4963859]]
|-
| [[Íomhá:Brian Greene, February 28, 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q60815|Brian Greene]]''
| fisiceoir Meiriceánach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]
| 1963-02-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brian_greene brian_greene]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/227 227]
| [[:d:Q60815|Q60815]]
|-
| 
| ''[[:d:Q68215808|Brian Little]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/brian_little brian_little]
| [[:d:Q68215808|Q68215808]]
|-
| [[Íomhá:Brian Skerry.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q4965308|Brian Skerry]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brian_skerry brian_skerry]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/717 717]
| [[:d:Q4965308|Q4965308]]
|-
| [[Íomhá:Bright Simons speak on Facts-based Activism During 2013 UN General Assembly Meeting..jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17145806|Bright Simons]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/bright_simons bright_simons]
| [[:d:Q17145806|Q17145806]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120544947|Britt Wray]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/britt_wray britt_wray]
| [[:d:Q120544947|Q120544947]]
|-
| [[Íomhá:Britta Riley (6993163852).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23656783|Britta Riley]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/britta_riley britta_riley]
| [[:d:Q23656783|Q23656783]]
|-
| 
| ''[[:d:Q64009850|Brittany K. Barnett]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/brittany_k_barnett brittany_k_barnett]
| [[:d:Q64009850|Q64009850]]
|-
| [[Íomhá:Brittany Packnett.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q26924387|Brittany Packnett]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1984-11-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brittany_packnett brittany_packnett]
| [[:d:Q26924387|Q26924387]]
|-
| 
| ''[[:d:Q84598788|Brittany Young]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|oideoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/brittany_young brittany_young]
| [[:d:Q84598788|Q84598788]]
|-
| [[Íomhá:Brittney Cooper.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q52187077|Brittney C. Cooper]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1980-12-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/brittney_cooper brittney_cooper]
| [[:d:Q52187077|Q52187077]]
|-
| 
| ''[[:d:Q75732840|Bronwyn King]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bronwyn_king bronwyn_king]
| [[:d:Q75732840|Q75732840]]
|-
| [[Íomhá:Bruce Aylward at NetHope Global Summit (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q87914789|Bruce Aylward]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/bruce_aylward bruce_aylward]
| [[:d:Q87914789|Q87914789]]
|-
| [[Íomhá:Bruce Bueno de Mesquita.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2926412|Bruce Bueno de Mesquita]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1946-11-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bruce_bueno_de_mesquita bruce_bueno_de_mesquita]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/344 344]
| [[:d:Q2926412|Q2926412]]
|-
| [[Íomhá:Bruce Feiler.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4977459|Bruce Feiler]]''
| scríbhneoir
| [[scríbhneoir]]
| 1964-10-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bruce_feiler bruce_feiler]
| [[:d:Q4977459|Q4977459]]
|-
| [[Íomhá:Bruce Friedrich.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4977515|Bruce Friedrich]]''
| 
| ''[[:d:Q11966252|gníomhaí ar son cearta ainmhithe]]''
| 1969-08-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bruce_friedrich bruce_friedrich]
| [[:d:Q4977515|Q4977515]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4977974|Bruce McCall]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12406482|greannóir]]''
| 1935&lt;br/&gt;1935-05-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bruce_mccall bruce_mccall]
| [[:d:Q4977974|Q4977974]]
|-
| [[Íomhá:Bruce Schneier 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q368328|Bruce Schneier]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q15442776|cripteagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]
| 1963-01-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bruce_schneier bruce_schneier]
| [[:d:Q368328|Q368328]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759795|Bruno Bowden]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bruno_bowden bruno_bowden]
| [[:d:Q23759795|Q23759795]]
|-
| [[Íomhá:Bruno Giussani.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2616493|Bruno Giussani]]''
| scríbhneoir Eilvéiseach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/bruno_giussani bruno_giussani]
| [[:d:Q2616493|Q2616493]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5395568|Bruno Maisonnier]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1958-08-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/bruno_maisonnier bruno_maisonnier]
| [[:d:Q5395568|Q5395568]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759670|Bruno Torturra]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/bruno_torturra bruno_torturra]
| [[:d:Q23759670|Q23759670]]
|-
| [[Íomhá:Bryan Stevenson in 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2698978|Bryan Stevenson]]''
| dlíodóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1959-11-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bryan_stevenson bryan_stevenson]
| [[:d:Q2698978|Q2698978]]
|-
| [[Íomhá:Bryce Dallas Howard June 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q229775|Bryce Dallas Howard]]''
| ban-aisteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''
| 1981-03-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bryce_dallas_howard bryce_dallas_howard]
| [[:d:Q229775|Q229775]]
|-
| [[Íomhá:Sanjit Bunker Roy at Time 2010.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2654764|Bunker Roy]]''
| gníomhaí Indiach
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16278103|imreoir scuaise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q662729|pearsa phoiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 1945-08-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]&lt;br/&gt;[[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]
| [https://www.ted.com/speakers/bunker_roy bunker_roy]
| [[:d:Q2654764|Q2654764]]
|-
| [[Íomhá:Burt Rutan - Cropped.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q453046|Burt Rutan]]''
| 
| ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1943-06-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/burt_rutan burt_rutan]
| [[:d:Q453046|Q453046]]
|-
| [[Íomhá:Dr.BurcinMP.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q54871429|Burçin Mutlu-Pakdil]]''
| réaltfhisiceoir Turcach
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/burcin_mutlu_pakdil burcin_mutlu_pakdil]
| [[:d:Q54871429|Q54871429]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23691925|Béatrice Coron]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1956-07-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/beatrice_coron beatrice_coron]
| [[:d:Q23691925|Q23691925]]
|-
| [[Íomhá:CKWilliams.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2930440|C. K. Williams]]''
| file agus léirmheastóir Meiriceánach (1936-2015)
| [[file]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|aistritheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17167049|scoláire liteartha]]''
| 1936-11-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/c_k_williams c_k_williams]
| [[:d:Q2930440|Q2930440]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662175|C. Noel Bairey Merz]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/c_noel_bairey_merz c_noel_bairey_merz]
| [[:d:Q23662175|Q23662175]]
|-
| [[Íomhá:Caitlin Doughty in red evergreen background.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18149464|Caitlin Doughty]]''
| 
| ''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q316490|adhlacóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1984-08-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/caitlin_doughty caitlin_doughty]
| [[:d:Q18149464|Q18149464]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662822|Caitria O'Neill]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/caitria_o_neill caitria_o_neill]
| [[:d:Q23662822|Q23662822]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782397|Caleb Chung]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/caleb_chung caleb_chung]
| [[:d:Q23782397|Q23782397]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56448414|Cameron E Webb]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cameron_webb cameron_webb]
| [[:d:Q56448414|Q56448414]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18921892|Cameron Herold]]''
| 
| 
| 1965-10-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cameron_herold cameron_herold]
| [[:d:Q18921892|Q18921892]]
|-
| [[Íomhá:Cameron Russell upstate New York 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5026365|Cameron Russell]]''
| mainicín Meiriceánach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1987-06-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cameron_russell cameron_russell]
| [[:d:Q5026365|Q5026365]]
|-
| [[Íomhá:Architecture for Humanity - Design like you give a damn.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1916995|Cameron Sinclair]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1973-11-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/cameron_sinclair cameron_sinclair]
| [[:d:Q1916995|Q1916995]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90318322|Camilla Arndal Andersen]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/camilla_arndal_andersen camilla_arndal_andersen]
| [[:d:Q90318322|Q90318322]]
|-
| [[Íomhá:CamilleABrown-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5026614|Camille A. Brown]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''
| 1979
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/camille_brown camille_brown]
| [[:d:Q5026614|Q5026614]]
|-
| [[Íomhá:Camille Seaman (16574061918).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23657188|Camille Seaman]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/camille_seaman camille_seaman]
| [[:d:Q23657188|Q23657188]]
|-
| [[Íomhá:Candace Parker (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q242278|Candace Parker]]''
| cispheileadóir
| ''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1986-04-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/candace_parker candace_parker]
| [[:d:Q242278|Q242278]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662781|Candy Chang]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/candy_chang candy_chang]
| [[:d:Q23662781|Q23662781]]
|-
| [[Íomhá:Cara Elizabeth Yar Khan MFF24 BodiesInMotion Coury.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q112895258|Cara Elizabeth Yar Khan]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22336956|daonnúlach]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/cara_e_yar_khan cara_e_yar_khan]
| [[:d:Q112895258|Q112895258]]
|-
| [[Íomhá:Carin Bondar 1 (22826880310).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670521|Carin Bondar]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 1975-05-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/carin_bondar carin_bondar]
| [[:d:Q23670521|Q23670521]]
|-
| [[Íomhá:Carl H. June, M.D. (2015).JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q19277113|Carl H. June]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1953
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carl_june carl_june]
| [[:d:Q19277113|Q19277113]]
|-
| [[Íomhá:Carl Honoré.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4355090|Carl Honoré]]''
| iriseoir Ceanadach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1967-12-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/carl_honore carl_honore]
| [[:d:Q4355090|Q4355090]]
|-
| [[Íomhá:Carl Safina.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5040752|Carl Safina]]''
| bitheolaí Meiriceánach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carl_safina carl_safina]
| [[:d:Q5040752|Q5040752]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662330|Carl Schoonover]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/carl_schoonover carl_schoonover]
| [[:d:Q23662330|Q23662330]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108001876|Carla A. Harris]]''
| 
| 
| 1962-10-28
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carla_harris carla_harris]
| [[:d:Q108001876|Q108001876]]
|-
| [[Íomhá:Carlo Ratti (3330956571).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q552294|Carlo Ratti]]''
| ailtire Iodálach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1971-01-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/carlo_ratti carlo_ratti]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/887 887]
| [[:d:Q552294|Q552294]]
|-
| [[Íomhá:CarlosMDuarteatIlulisatBay.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q37616399|Carlos M. Duarte]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''
| 1960-07-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Spáinn]]
| [https://www.ted.com/speakers/carlos_m_duarte carlos_m_duarte]
| [[:d:Q37616399|Q37616399]]
|-
| [[Íomhá:Carlos Orsi IQC 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q9697265|Carlos Orsi]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/carlos_orsi_tres_perguntas_contra_fake_news carlos_orsi_tres_perguntas_contra_fake_news]
| [[:d:Q9697265|Q9697265]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5751609|Carlos Rodríguez Pastor Persivale]]''
| duine gnó Peiriúch
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|baincéir]]''
| 1959-04-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Peiriú]]
| [https://www.ted.com/speakers/carlos_rodriguez-pastor carlos_rodriguez-pastor]
| [[:d:Q5751609|Q5751609]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5043415|Carmen Agra Deedy]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carmen_agra_deedy carmen_agra_deedy]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/280 280]
| [[:d:Q5043415|Q5043415]]
|-
| [[Íomhá:Carne Ross (Independent Diplomat).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2682141|Carne Ross]]''
| taidhleoir Briotanach
| [[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/carne_ross carne_ross]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/793 793]
| [[:d:Q2682141|Q2682141]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28697869|Carol Fishman Cohen]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/carol_f_cohen carol_f_cohen]
| [[:d:Q28697869|Q28697869]]
|-
| [[Íomhá:Carol Dweck for Innovation documentary.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2939829|Carol S. Dweck]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1946-10-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carol_dweck carol_dweck]
| [[:d:Q2939829|Q2939829]]
|-
| [[Íomhá:Carole Cadwalladr 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5044664|Carole Cadwalladr]]''
| iriseoir iniúchach Briotanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| 1969-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/carole_cadwalladr carole_cadwalladr]
| [[:d:Q5044664|Q5044664]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109651279|Carole Hooven]]''
| 
| ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carole_k_hooven carole_k_hooven]
| [[:d:Q109651279|Q109651279]]
|-
| [[Íomhá:Caroline Casey (born 1971) at World Economic Forum Davos 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797152|Caroline Casey]]''
| 
| 
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/caroline_casey caroline_casey]
| [[:d:Q23797152|Q23797152]]
|-
| [[Íomhá:Photo - Festival de Cornouaille 2012 - Loreena McKennitt en concert le 26 juillet - 006.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q450712|Caroline Lavelle]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/caroline_lavelle caroline_lavelle]
| [[:d:Q450712|Q450712]]
|-
| [[Íomhá:Caroline Paul.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3660607|Caroline Paul]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[lucht dóiteáin]]
| 1963-07-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/caroline_paul caroline_paul]
| [[:d:Q3660607|Q3660607]]
|-
| [[Íomhá:Caroline Phillips (Baiona) (Portrait mode).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797623|Caroline Phillips]]''
| 
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19890746|gníomhaí Idirlín]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/caroline_phillips caroline_phillips]
| [[:d:Q23797623|Q23797623]]
|-
| [[Íomhá:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7442|Carolyn Bertozzi]]''
| ceimiceoir Meiriceánach
| [[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1966-10-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carolyn_bertozzi carolyn_bertozzi]
| [[:d:Q7442|Q7442]]
|-
| [[Íomhá:Carolyn Jones by Jaka Vinsek 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21781554|Carolyn Jones]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]
| 1957
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carolyn_jones carolyn_jones]
| [[:d:Q21781554|Q21781554]]
|-
| [[Íomhá:Carolyn-porco-2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q257420|Carolyn Porco]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742203|pláinéadeolaí]]''
| 1953-03-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carolyn_porco carolyn_porco]
| [[:d:Q257420|Q257420]]
|-
| [[Íomhá:Carolyn Steel - Hungry City.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23783079|Carolyn Steel]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 1959-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/carolyn_steel carolyn_steel]
| [[:d:Q23783079|Q23783079]]
|-
| 
| ''[[:d:Q64436737|Carrie Nugent]]''
| 
| ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carrie_nugent carrie_nugent]
| [[:d:Q64436737|Q64436737]]
|-
| [[Íomhá:Carrie Poppy at Skepticon 2018 (30766946987).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q61719716|Carrie Poppy]]''
| 
| ''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/carrie_poppy carrie_poppy]
| [[:d:Q61719716|Q61719716]]
|-
| 
| ''[[:d:Q43870341|Carson J. Bruns]]''
| 
| [[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/carson_bruns carson_bruns]
| [[:d:Q43870341|Q43870341]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797359|Carter Emmart]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/carter_emmart carter_emmart]
| [[:d:Q23797359|Q23797359]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662237|Carvens Lissaint]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/carvens_lissaint carvens_lissaint]
| [[:d:Q23662237|Q23662237]]
|-
| [[Íomhá:Cary Fowler Department of State official photograph.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2940713|Cary Fowler]]''
| 
| ''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|agranamaí]]''
| 1949-12-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cary_fowler cary_fowler]
| [[:d:Q2940713|Q2940713]]
|-
| [[Íomhá:Casey gerald 8315591.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q66013571|Casey Gerald]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/casey_gerald casey_gerald]
| [[:d:Q66013571|Q66013571]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783406|Cat Laine]]''
| 
| ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cat_laine cat_laine]
| [[:d:Q23783406|Q23783406]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662763|Catarina Mota]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/catarina_mota catarina_mota]
| [[:d:Q23662763|Q23662763]]
|-
| [[Íomhá:Catherine Bracy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16727624|Catherine Bracy]]''
| 
| ''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12376667|teicneolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/catherine_bracy catherine_bracy]
| [[:d:Q16727624|Q16727624]]
|-
| [[Íomhá:Catherine Coleman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7468|Catherine Coleman]]''
| 
| [[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19934710|oifigeach aerfhórsa]]''&lt;br/&gt;[[spásaire]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1960-12-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cady_coleman cady_coleman]
| [[:d:Q7468|Q7468]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20035599|Catherine Crump]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/catherine_crump catherine_crump]
| [[:d:Q20035599|Q20035599]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782401|Catherine Mohr]]''
| 
| ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 1968-11-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/catherine_mohr catherine_mohr]
| [[:d:Q23782401|Q23782401]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123700709|Catherine Price]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/catherine_price catherine_price]
| [[:d:Q123700709|Q123700709]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89911883|Catherine R Mulzer]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cathy_mulzer cathy_mulzer]
| [[:d:Q89911883|Q89911883]]
|-
| [[Íomhá:Cathy O'Neil at Google Cambridge.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16499729|Cathy O'Neil]]''
| matamaiticeoir Meiriceánach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1972
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cathy_o_neil cathy_o_neil]
| [[:d:Q16499729|Q16499729]]
|-
| [[Íomhá:Catie Cuan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q111377979|Catie Cuan]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/catie_cuan catie_cuan]
| [[:d:Q111377979|Q111377979]]
|-
| [[Íomhá:Cecile Richards (2016) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5056393|Cecile Richards]]''
| feimineach Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1957-07-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cecile_richards cecile_richards]
| [[:d:Q5056393|Q5056393]]
|-
| 
| ''[[:d:Q9931|Cecilia R. Aragon]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6075971|aerobatics pilot]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cecilia_aragon cecilia_aragon]
| [[:d:Q9931|Q9931]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89896571|Cedric Habiyaremye]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cedric_habiyaremye cedric_habiyaremye]
| [[:d:Q89896571|Q89896571]]
|-
| 
| ''[[:d:Q72088039|Cedrik Neike]]''
| 
| 
| 1973-03-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cedrik_neike cedrik_neike]
| [[:d:Q72088039|Q72088039]]
|-
| [[Íomhá:Celeste Headlee, co-host of The Takeaway, April, 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5057852|Celeste Headlee]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 1969-12-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/celeste_headlee celeste_headlee]
| [[:d:Q5057852|Q5057852]]
|-
| 
| ''[[:d:Q52274785|Celina de Sola]]''
| 
| ''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''
| 1976-11-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/celina_de_sola celina_de_sola]
| [[:d:Q52274785|Q52274785]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23663116|Cesar Harada]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cesar_harada cesar_harada]
| [[:d:Q23663116|Q23663116]]
|-
| [[Íomhá:Cesar Kuriyama Picture.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q22088262|Cesar Kuriyama]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cesar_kuriyama cesar_kuriyama]
| [[:d:Q22088262|Q22088262]]
|-
| [[Íomhá:Re-publica Portland 2019 - d1 (48934812908).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q81911422|Chad Frischmann]]''
| 
| ''[[:d:Q18121578|directeur de recherche]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chad_frischmann chad_frischmann]
| [[:d:Q81911422|Q81911422]]
|-
| [[Íomhá:TanChadeMeng-20170715-BuddhistFellowship-Singapore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5066429|Chade-Meng Tan]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chade_meng_tan chade_meng_tan]
| [[:d:Q5066429|Q5066429]]
|-
| [[Íomhá:Chanda Prescod-Weinstein, Becoming Interplanetary.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q48472405|Chanda Prescod-Weinstein]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''
| 1982-08-23
| ''[[:d:Q505371|agender]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chanda_prescod_weinstein chanda_prescod_weinstein]
| [[:d:Q48472405|Q48472405]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5074528|Charity Sunshine Tillemann-Dick]]''
| 
| ''[[:d:Q2865819|amhránaí ceoldrámaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 1983-07-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charity_tilleman_dick charity_tilleman_dick]
| [[:d:Q5074528|Q5074528]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59166742|Charity Wayua]]''
| 
| [[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/charity_wayua charity_wayua]
| [[:d:Q59166742|Q59166742]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783383|Charles Anderson]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/charles_anderson charles_anderson]
| [[:d:Q23783383|Q23783383]]
|-
| [[Íomhá:Charles C. Mann at the Miller Center.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1749059|Charles C. Mann]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17433421|science journalist]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1955-06-12&lt;br/&gt;1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charles_c_mann charles_c_mann]
| [[:d:Q1749059|Q1749059]]
|-
| [[Íomhá:CharlesElachi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1950678|Charles Elachi]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]
| 1947-04-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charles_elachi charles_elachi]
| [[:d:Q1950678|Q1950678]]
|-
| [[Íomhá:Charles Fleischer.jpg|center|128px]]
| [[Charles Fleischer]]
| 
| ''[[:d:Q18545066|fuirseoir ar a boinn]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''
| 1950-08-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charles_fleischer charles_fleischer]
| [[:d:Q658690|Q658690]]
|-
| [[Íomhá:Charles Hazlewood conducts the Paraorchestra at Southbank Centre (sq cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5078872|Charles Hazlewood]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''
| 1966-11-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/charles_hazlewood charles_hazlewood]
| [[:d:Q5078872|Q5078872]]
|-
| [[Íomhá:Charles J. Moore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5079370|Charles J. Moore]]''
| 
| ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charles_moore charles_moore]
| [[:d:Q5079370|Q5079370]]
|-
| [[Íomhá:Charles Limb3.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23783472|Charles Limb]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charles_limb charles_limb]
| [[:d:Q23783472|Q23783472]]
|-
| [[Íomhá:Charles blow 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5080439|Charles M. Blow]]''
| iriseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1970-08-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charles_m_blow charles_m_blow]
| [[:d:Q5080439|Q5080439]]
|-
| [[Íomhá:Charles Leadbeater author of WeThink 2008-09-17.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q354448|Charles R. Leadbeater]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8125919|comhairleoir polaitíochta]]''
| 1959-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/charles_leadbeater charles_leadbeater]
| [[:d:Q354448|Q354448]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23714138|Charles Robertson]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/charles_robertson charles_robertson]
| [[:d:Q23714138|Q23714138]]
|-
| [[Íomhá:Charlie Jane Anders 1120381.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5084448|Charlie Jane Anders]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1969-07-24
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charlie_jane_anders charlie_jane_anders]
| [[:d:Q5084448|Q5084448]]
|-
| [[Íomhá:Charlie Todd (Improw Everywhere) (8704860056) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23657205|Charlie Todd]]''
| 
| [[fuirseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/charlie_todd charlie_todd]
| [[:d:Q23657205|Q23657205]]
|-
| 
| ''[[:d:Q110110748|Charlotte Degot]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q77293133|data analyst]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/charlotte_degot charlotte_degot]
| [[:d:Q110110748|Q110110748]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18057048|Charmian Gooch]]''
| 
| ''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1965-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/charmian_gooch charmian_gooch]
| [[:d:Q18057048|Q18057048]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657121|Chee Pearlman]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chee_pearlman chee_pearlman]
| [[:d:Q23657121|Q23657121]]
|-
| [[Íomhá:ChelseaShields2.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q21285550|Chelsea Shields]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 1981-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chelsea_shields chelsea_shields]
| [[:d:Q21285550|Q21285550]]
|-
| [[Íomhá:Chenqiufan02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8941041|Chen Qiufan]]''
| údar ficsin eolaíochta Síneach
| ''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1981-11-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/chen_qiufan chen_qiufan]
| [[:d:Q8941041|Q8941041]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5092736|Cheryl Hayashi]]''
| bitheolaí Meiriceánach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17344952|araicneolaí]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cheryl_hayashi cheryl_hayashi]
| [[:d:Q5092736|Q5092736]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90129333|Cheryl L. Holder]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15924224|internist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cheryl_holder cheryl_holder]
| [[:d:Q90129333|Q90129333]]
|-
| 
| ''[[:d:Q113074520|Chetan Bhatt]]''
| 
| [[ollamh]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chetan_bhatt chetan_bhatt]
| [[:d:Q113074520|Q113074520]]
|-
| [[Íomhá:India's Role in the World (39195651954).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5094180|Chetna Gala Sinha]]''
| gníomhaí Indiach
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[feirmeoir]]
| 1959-03-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/chetana_gala_sinha chetana_gala_sinha]
| [[:d:Q5094180|Q5094180]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117221968|Chieh Huang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chieh_huang chieh_huang]
| [[:d:Q117221968|Q117221968]]
|-
| [[Íomhá:Field experiment in Nihonbashi, Tokyo (Feb 2017) 1-19 screenshot.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q11557098|Chieko Asakawa]]''
| ríomheolaí Seapánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/chieko_asakawa chieko_asakawa]
| [[:d:Q11557098|Q11557098]]
|-
| 
| ''[[:d:Q99432535|Chika Ezeanya Esiobu]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chika_ezeanya_esiobu chika_ezeanya_esiobu]
| [[:d:Q99432535|Q99432535]]
|-
| 
| ''[[:d:Q15647582|Chiki Sarkar]]''
| 
| ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/chiki_sarkar chiki_sarkar]
| [[:d:Q15647582|Q15647582]]
|-
| [[Íomhá:2025-06-16 Chimamanda Ngozi Adichie no Fronteiras do Pensamento 2025 em São Paulo, 013 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q230141|Chimamanda Ngozi Adichie]]''
| scríbhneoir Nigéarach
| ''[[:d:Q156839|cócaire]]''&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|gearrscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1977-09-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/chimamanda_ngozi_adichie chimamanda_ngozi_adichie]
| [[:d:Q230141|Q230141]]
|-
| [[Íomhá:Chinaka Hodge 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21593044|Chinaka Hodge]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chinaka_hodge chinaka_hodge]
| [[:d:Q21593044|Q21593044]]
|-
| 
| ''[[:d:Q64597330|Chip Colwell-Chanthaphonh]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|príomheagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''
| 1975-09-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chip_colwell chip_colwell]
| [[:d:Q64597330|Q64597330]]
|-
| [[Íomhá:ChipConley Google.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15452491|Chip Conley]]''
| 
| ''[[:d:Q1631120|bainisteoir óstáin]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''
| 1960-10-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chip_conley chip_conley]
| [[:d:Q15452491|Q15452491]]
|-
| [[Íomhá:6.28.12ChipKiddByLuigiNovi1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3675120|Chip Kidd]]''
| dearthóir grafaicí Meiriceánach
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''
| 1964-09-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chip_kidd chip_kidd]
| [[:d:Q3675120|Q3675120]]
|-
| [[Íomhá:Chloe Valdary.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18347428|Chloé Valdary]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chloe_valdary chloe_valdary]
| [[:d:Q18347428|Q18347428]]
|-
| [[Íomhá:Chris Abani (32683010407).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1076935|Chris Abani]]''
| údar Nigéarach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]
| 1966-12-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_abani chris_abani]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/137 137]
| [[:d:Q1076935|Q1076935]]
|-
| [[Íomhá:Chris Anderson (16209935970).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q706222|Chris Anderson]]''
| údar agus fiontraí Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1961-07-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_anderson_wired chris_anderson_wired]
| [[:d:Q706222|Q706222]]
|-
| [[Íomhá:TED Curator Chris Anderson.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2536856|Chris Anderson]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1957
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_anderson_ted chris_anderson_ted]
| [[:d:Q2536856|Q2536856]]
|-
| [[Íomhá:Chris Bangle in 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q702921|Chris Bangle]]''
| dearthóir carranna Meiriceánach
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11295636|dearthóir carranna]]''
| 1956-10-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_bangle chris_bangle]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/6 6]
| [[:d:Q702921|Q702921]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5105920|Chris Bliss]]''
| 
| ''[[:d:Q17307272|taibheoir sorcais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10540773|juggler]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_bliss chris_bliss]
| [[:d:Q5105920|Q5105920]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16200974|Chris Burkard]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]
| 1986-03-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_burkard chris_burkard]
| [[:d:Q16200974|Q16200974]]
|-
| [[Íomhá:Chris Charles Scott (6).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q136416769|Chris Charles Scott]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/Chris_Charles_Scott Chris_Charles_Scott]
| [[:d:Q136416769|Q136416769]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759541|Chris Domas]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chris_domas chris_domas]
| [[:d:Q23759541|Q23759541]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712280|Chris Downey]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chris_downey chris_downey]
| [[:d:Q23712280|Q23712280]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662509|Chris Gerdes]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chris_gerdes chris_gerdes]
| [[:d:Q23662509|Q23662509]]
|-
| [[Íomhá:Chris Hadfield 2011.jpg|center|128px]]
| [[Chris Hadfield]]
| spásaire Ceanadach
| [[spásaire]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1208175|ceamaradóir]]''
| 1959-08-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_hadfield chris_hadfield]
| [[:d:Q1076962|Q1076962]]
|-
| [[Íomhá:Chris Hemsworth - Crime 101.jpg|center|128px]]
| [[Chris Hemsworth]]
| aisteoir Astrálach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1983-08-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_hemsworth chris_hemsworth]
| [[:d:Q54314|Q54314]]
|-
| [[Íomhá:Journey to Midway Island (5578265463).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2895170|Chris Jordan]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q69320328|environmental artist]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1963
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_jordan chris_jordan]
| [[:d:Q2895170|Q2895170]]
|-
| [[Íomhá:Chris Kluwe postgame 2010-11-28.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1077409|Chris Kluwe]]''
| 
| ''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1981-12-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_kluwe chris_kluwe]
| [[:d:Q1077409|Q1077409]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727966|Chris McKnett]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chris_mcknett chris_mcknett]
| [[:d:Q23727966|Q23727966]]
|-
| [[Íomhá:Chris Milk - Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1077562|Chris Milk]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_milk chris_milk]
| [[:d:Q1077562|Q1077562]]
|-
| 
| ''[[:d:Q46993874|Chris Sheldrick]]''
| 
| 
| 1981-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chris_sheldrick chris_sheldrick]
| [[:d:Q46993874|Q46993874]]
|-
| [[Íomhá:ChrisUrmson2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23760309|Chris Urmson]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1976
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chris_urmson chris_urmson]
| [[:d:Q23760309|Q23760309]]
|-
| 
| ''[[:d:Q11963620|Christer Mjåset]]''
| dochtúir agus scríbhneoir Ioruach
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| 1973-04-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/christer_mjaset christer_mjaset]
| [[:d:Q11963620|Q11963620]]
|-
| [[Íomhá:Christian Happi - 2021 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q73133547|Christian Happi]]''
| 
| ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''
| 1968-06-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Camarún]]
| [https://www.ted.com/speakers/christian_happi christian_happi]
| [[:d:Q73133547|Q73133547]]
|-
| [[Íomhá:Christian Picciolini.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5110031|Christian Picciolini]]''
| 
| ''[[:d:Q1344174|gníomhaire tallainne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1320883|bainisteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1973-11-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christian_picciolini christian_picciolini]
| [[:d:Q5110031|Q5110031]]
|-
| [[Íomhá:Christiana Figueres in London - 2018 (39536174340) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q518828|Christiana Figueres]]''
| polaiteoir Cósta Ríceach
| [[taidhleoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1956-08-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Cósta Ríce]]
| [https://www.ted.com/speakers/christiana_figueres christiana_figueres]
| [[:d:Q518828|Q518828]]
|-
| [[Íomhá:Rafael Mariano Grossi &amp; Christiane Amanpour (cop26 0474) (51649883934) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Christiane Amanpour]]
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155838|comhfhreagraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q94498772|láithreoir]]''
| 1958-01-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/christiane_amanpour christiane_amanpour]
| [[:d:Q236939|Q236939]]
|-
| [[Íomhá:Christien Meindertsma (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12270277|Christien Meindertsma]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/christien_meindertsma christien_meindertsma]
| [[:d:Q12270277|Q12270277]]
|-
| [[Íomhá:Christina Agapakis - PopTech 2013 - Camden, ME.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q60039865|Christina Agapakis]]''
| 
| [[bitheolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christina_agapakis christina_agapakis]
| [[:d:Q60039865|Q60039865]]
|-
| [[Íomhá:Christina-Tosi.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q17505053|Christina Tosi]]''
| 
| ''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3499072|chef]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10689386|television celebrity chef]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1981-11-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christina_tosi christina_tosi]
| [[:d:Q17505053|Q17505053]]
|-
| [[Íomhá:TNW USA 2015 (23184168653) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q64853888|Christina Wallace]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1983
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christina_wallace christina_wallace]
| [[:d:Q64853888|Q64853888]]
|-
| [[Íomhá:Warinner-headshot-3.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662209|Christina Warinner]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;[[seandálaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christina_warinner christina_warinner]
| [[:d:Q23662209|Q23662209]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56647253|Christine L. Porath]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/christine_porath christine_porath]
| [[:d:Q56647253|Q56647253]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112186123|Christine Schuler Deschryver]]''
| 
| ''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]]&lt;br/&gt;[[an Bheilg]]
| [https://www.ted.com/speakers/christine_schuler_deschryver christine_schuler_deschryver]
| [[:d:Q112186123|Q112186123]]
|-
| [[Íomhá:Christine Sun Kim.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19664324|Christine Sun Kim]]''
| 
| ''[[:d:Q19850998|ealaíontóir fuaime]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christine_sun_kim christine_sun_kim]
| [[:d:Q19664324|Q19664324]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5105677|Christoph C. H. Adami]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[micribhitheolaí]]&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1962-08-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christoph_adami christoph_adami]
| [[:d:Q5105677|Q5105677]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61820616|Christoph Keplinger]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/christoph_keplinger christoph_keplinger]
| [[:d:Q61820616|Q61820616]]
|-
| [[Íomhá:Christoph Niemann (2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q110841|Christoph Niemann]]''
| 
| ''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2000124|dearthóir stampaí poist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|beochantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/christoph_niemann christoph_niemann]
| [[:d:Q110841|Q110841]]
|-
| [[Íomhá:Wiki ategeka.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17411054|Christopher Ategeka]]''
| 
| ''[[:d:Q623279|chief operating officer]]''
| 1984-07-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Uganda]]
| [https://www.ted.com/speakers/christopher_ategeka christopher_ategeka]
| [[:d:Q17411054|Q17411054]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797209|Christopher C. Deam]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christopher_deam christopher_deam]
| [[:d:Q23797209|Q23797209]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16728823|Christopher Emdin]]''
| scoláire Meiriceánach
| ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1978
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_emdin chris_emdin]
| [[:d:Q16728823|Q16728823]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5112847|Christopher McDougall]]''
| iriseoir agus scríbhneoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1962-01-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christopher_mcdougall christopher_mcdougall]
| [[:d:Q5112847|Q5112847]]
|-
| [[Íomhá:Chris nowinski.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1140002|Christopher Nowinski]]''
| coraí gairmiúil Meiriceánach
| ''[[:d:Q13474373|coraí gairmiúil]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1978-09-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chris_nowinski chris_nowinski]
| [[:d:Q1140002|Q1140002]]
|-
| [[Íomhá:Christopher Poole at XOXO Festival September 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3135308|Christopher Poole]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1989
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christopher_moot_poole christopher_moot_poole]
| [[:d:Q3135308|Q3135308]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5113183|Christopher Ryan]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1962-02-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christopher_ryan christopher_ryan]
| [[:d:Q5113183|Q5113183]]
|-
| [[Íomhá:2013-12-29 30C3 - Christopher Soghoian 3145.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q652791|Christopher Soghoian]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/christopher_soghoian christopher_soghoian]
| [[:d:Q652791|Q652791]]
|-
| [[Íomhá:Leweb 2014 - conference - leweb trends - the future of the mind - christopher decharms.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5113488|Christopher deCharms]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christopher_decharms christopher_decharms]
| [[:d:Q5113488|Q5113488]]
|-
| [[Íomhá:Christy Haynes for UFSCar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q42810368|Christy Haynes]]''
| 
| [[ceimiceoir]]
| 1977-07-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/christy_l_haynes christy_l_haynes]
| [[:d:Q42810368|Q42810368]]
|-
| [[Íomhá:Chrystia Freeland in Ukraine - 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4492815|Chrystia Freeland]]''
| polaiteoir agus scríbhneoir Ceanadach
| ''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1968-08-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/chrystia_freeland chrystia_freeland]
| [[:d:Q4492815|Q4492815]]
|-
| [[Íomhá:Chuck Nice at Caroline's.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5115638|Chuck Nice]]''
| fuirseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1966-07-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/chuck_nice chuck_nice]
| [[:d:Q5115638|Q5115638]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123422283|Chuck Plunkett]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/chuck_plunkett chuck_plunkett]
| [[:d:Q123422283|Q123422283]]
|-
| [[Íomhá:Disrupt SF TechCrunch Disrupt San Francisco 2019 - Day 2 Cindy Gallop Cropped.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5120529|Cindy Gallop]]''
| 
| ''[[:d:Q21507004|oideoir gnéasachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q816432|bainisteoir tionscadail]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900657|marketer]]''
| 1960-02-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/cindy_gallop cindy_gallop]
| [[:d:Q5120529|Q5120529]]
|-
| 
| ''[[:d:Q105622544|Claire Wardle]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/claire_wardle claire_wardle]
| [[:d:Q105622544|Q105622544]]
|-
| [[Íomhá:Clara Sousa Silva 2021.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q58156032|Clara Sousa-Silva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/clara_sousa_silva clara_sousa_silva]
| [[:d:Q58156032|Q58156032]]
|-
| [[Íomhá:Claron Mc Faddon 01 (cropped).JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q454090|Claron McFadden]]''
| amhránaí ceoldrámaíochta Meiriceánach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2865819|amhránaí ceoldrámaíochta]]''
| 1961
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/claron_mcfadden claron_mcfadden]
| [[:d:Q454090|Q454090]]
|-
| 
| ''[[:d:Q104820110|Claudia Miner]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/claudia_miner claudia_miner]
| [[:d:Q104820110|Q104820110]]
|-
| [[Íomhá:Clay Shirky (6723907001).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q930425|Clay Shirky]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q139648|soiscéalaí teicneolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/clay_shirky clay_shirky]
| [[:d:Q930425|Q930425]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728708|Clayton Cameron]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/clayton_cameron clayton_cameron]
| [[:d:Q23728708|Q23728708]]
|-
| [[Íomhá:Clemantine Wamariya.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q61483352|Clemantine Wamariya]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q755070|scéalaí]]''
| 1988
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ruanda]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/clemantine_wamariya clemantine_wamariya]
| [[:d:Q61483352|Q61483352]]
|-
| 
| ''[[:d:Q111144946|Clementine Jacoby]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/clementine_jacoby clementine_jacoby]
| [[:d:Q111144946|Q111144946]]
|-
| [[Íomhá:2010-05-08 Cleo Wade (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q26865869|Cleo Wade]]''
| file Meiriceánach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q110990999|Instagrammer]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1989-09-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cleo_wade cleo_wade]
| [[:d:Q26865869|Q26865869]]
|-
| [[Íomhá:San Diego, California, USA - 53946478090 (Clifford Stoll crop).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q556998|Clifford Stoll]]''
| réalteolaí Meiriceánach
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1950-06-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/clifford_stoll clifford_stoll]
| [[:d:Q556998|Q556998]]
|-
| [[Íomhá:Clint Smith - 2019 (48915241016) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759721|Clint Smith]]''
| 
| [[file]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''
| 1988-08-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/clint_smith clint_smith]
| [[:d:Q23759721|Q23759721]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109919925|Clover Hogan]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/clover_hogan clover_hogan]
| [[:d:Q109919925|Q109919925]]
|-
| [[Íomhá:Coleman Hughes on Rebel Wisdom.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q62977947|Coleman Hughes]]''
| 
| ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1996
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/coleman_hughes coleman_hughes]
| [[:d:Q62977947|Q62977947]]
|-
| 
| ''[[:d:Q99439559|Colette Pichon Battle]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/colette_pichon_battle colette_pichon_battle]
| [[:d:Q99439559|Q99439559]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89869456|Colin Averill]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/colin_averill colin_averill]
| [[:d:Q89869456|Q89869456]]
|-
| 
| ''[[:d:Q1108379|Colin Camerer]]''
| eacnamaí Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1959-12-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/colin_camerer colin_camerer]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1566 1566]
| [[:d:Q1108379|Q1108379]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5145149|Colin Grant]]''
| scríbhneoir Iamácach
| ''[[:d:Q3406651|léiritheoir raidió]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1961-04-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/colin_grant colin_grant]
| [[:d:Q5145149|Q5145149]]
|-
| [[Íomhá:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]]
| [[Colin Powell]]
| polaiteoir agus saighdiúir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q38239859|oifigeach airm]]''
| 1937-04-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/colin_powell colin_powell]
| [[:d:Q150851|Q150851]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662150|Colin Robertson]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/colin_robertson colin_robertson]
| [[:d:Q23662150|Q23662150]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670969|Colin Stokes]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/colin_stokes colin_stokes]
| [[:d:Q23670969|Q23670969]]
|-
| 
| ''[[:d:Q122927695|Colombe Cahen-Salvador]]''
| 
| ''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1994-03-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/colombe_cahen_salvador colombe_cahen_salvador]
| [[:d:Q122927695|Q122927695]]
|-
| 
| ''[[:d:Q29571616|Conor Russomanno]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1988-10-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/conor_russomanno conor_russomanno]
| [[:d:Q29571616|Q29571616]]
|-
| [[Íomhá:Transmediale-2010-Conrad Wolfram.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5162640|Conrad Wolfram]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1970-06-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/conrad_wolfram conrad_wolfram]
| [[:d:Q5162640|Q5162640]]
|-
| 
| ''[[:d:Q2997459|Corneille Ewango]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|bailitheoir luibheolaíochta]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]]
| [https://www.ted.com/speakers/corneille_ewango corneille_ewango]
| [[:d:Q2997459|Q2997459]]
|-
| 
| ''[[:d:Q54507319|Cornelia Geppert]]''
| cartúnaí Gearmánach
| ''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/cornelia_geppert cornelia_geppert]
| [[:d:Q54507319|Q54507319]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760253|Cosmin Mihaiu]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cosmin_mihaiu cosmin_mihaiu]
| [[:d:Q23760253|Q23760253]]
|-
| [[Íomhá:Courtney Martin at PopTech 2014 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21062672|Courtney E. Martin]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1979-12-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/courtney_e_martin courtney_e_martin]
| [[:d:Q21062672|Q21062672]]
|-
| 
| ''[[:d:Q103352006|Craig Costello]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/craig_costello craig_costello]
| [[:d:Q103352006|Q103352006]]
|-
| [[Íomhá:Craigventer2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q311003|Craig Venter]]''
| bithcheimiceoir Meiriceánach
| [[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1946-10-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/craig_venter craig_venter]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/7 7]
| [[:d:Q311003|Q311003]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112058793|Crispin Thurlow]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/crispin_thurlow crispin_thurlow]
| [[:d:Q112058793|Q112058793]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769089|Cristina Domenech]]''
| 
| 
| 1954
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cristina_domenech cristina_domenech]
| [[:d:Q23769089|Q23769089]]
|-
| [[Íomhá:Cris Junqueira.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q110750746|Cristina Junqueira]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|baincéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/cristina_junqueira cristina_junqueira]
| [[:d:Q110750746|Q110750746]]
|-
| 
| ''[[:d:Q76438248|Curtis Carroll]]''
| 
| 
| 1978
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/curtis_wall_street_carroll curtis_wall_street_carroll]
| [[:d:Q76438248|Q76438248]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728751|Curtis Wong]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/curtis_wong curtis_wong]
| [[:d:Q23728751|Q23728751]]
|-
| 
| ''[[:d:Q111577024|Cyndi Stivers]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cyndi_stivers cyndi_stivers]
| [[:d:Q111577024|Q111577024]]
|-
| [[Íomhá:2010 Cynthia Breazeal 4641804653.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q21585|Cynthia Breazeal]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1967-11-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cynthia_breazeal cynthia_breazeal]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/817 817]
| [[:d:Q21585|Q21585]]
|-
| [[Íomhá:Cynthia Erivo - Wicked-FYC-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21592474|Cynthia Erivo]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1987-01-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/cynthia_erivo cynthia_erivo]
| [[:d:Q21592474|Q21592474]]
|-
| [[Íomhá:Cyntia Kenyon 01.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q437333|Cynthia Kenyon]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]
| 1954-02-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cynthia_kenyon cynthia_kenyon]
| [[:d:Q437333|Q437333]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5200139|Cynthia P. Schneider]]''
| taidhleoir Meiriceánach
| [[taidhleoir]]
| 1953-08-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cynthia_schneider cynthia_schneider]
| [[:d:Q5200139|Q5200139]]
|-
| [[Íomhá:Cedric Villani at his office 2015 n3.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q334065|Cédric Villani]]''
| matamaiticeoir agus polaiteoir Francach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q97768158|professors, scientific professions]]''
| 1973-10-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/cedric_villani cedric_villani]
| [[:d:Q334065|Q334065]]
|-
| [[Íomhá:Cesar Hidalgo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22004920|César A. Hidalgo]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1979-12-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSile]]&lt;br/&gt;[[an Spáinn]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/cesar_hidalgo cesar_hidalgo]
| [[:d:Q22004920|Q22004920]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108821940|César Cuauhtémoc García Hernández]]''
| 
| [[saineolaí dlí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/cesar_cuauhtemoc_garcia_hernandez cesar_cuauhtemoc_garcia_hernandez]
| [[:d:Q108821940|Q108821940]]
|-
| 
| ''[[:d:Q114338974|DK Osseo-Asare]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dk_osseo_asare dk_osseo_asare]
| [[:d:Q114338974|Q114338974]]
|-
| [[Íomhá:1.PortraitDaanRoosegaardebyWillemdeKam.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5207373|Daan Roosegaarde]]''
| 
| ''[[:d:Q3492227|nuálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106208189|ealaíontóir ríomhaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q108818918|light artist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6934789|ealaíontóir ilmheán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69320328|environmental artist]]''
| 1979-07-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/daan_roosegaarde daan_roosegaarde]
| [[:d:Q5207373|Q5207373]]
|-
| [[Íomhá:Dale-Dougherty-2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4819967|Dale Dougherty]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dale_dougherty dale_dougherty]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/940 940]
| [[:d:Q4819967|Q4819967]]
|-
| [[Íomhá:Dalia Mogahed.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3012376|Dalia Mogahed]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Éigipt]]
| [https://www.ted.com/speakers/dalia_mogahed dalia_mogahed]
| [[:d:Q3012376|Q3012376]]
|-
| 
| ''[[:d:Q131541970|Dallas Taylor]]''
| 
| ''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dallas_taylor dallas_taylor]
| [[:d:Q131541970|Q131541970]]
|-
| [[Íomhá:Dambisa Moyo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q466993|Dambisa Moyo]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1969-02-02&lt;br/&gt;1969-11-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSaimbia]]
| [https://www.ted.com/speakers/dambisa_moyo dambisa_moyo]
| [[:d:Q466993|Q466993]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662494|Damian Palin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/damian_palin damian_palin]
| [[:d:Q23662494|Q23662494]]
|-
| [[Íomhá:Whose Streets? A Social Cinema Screening (35731793401).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28086150|Damon Davis]]''
| 
| ''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1985-03-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/damon_davis damon_davis]
| [[:d:Q28086150|Q28086150]]
|-
| [[Íomhá:Damon Gameau.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5212833|Damon Gameau]]''
| aisteoir Astrálach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1982
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/damon_gameau_TEDxSydney20220804-51709 damon_gameau_TEDxSydney20220804-51709]
| [[:d:Q5212833|Q5212833]]
|-
| [[Íomhá:DamonH.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23656822|Damon Horowitz]]''
| 
| 
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/damon_horowitz damon_horowitz]
| [[:d:Q23656822|Q23656822]]
|-
| [[Íomhá:Dan Ariely January 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q731905|Dan Ariely]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1967-04-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_ariely dan_ariely]
| [[:d:Q731905|Q731905]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759547|Dan Barasch]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_barasch daniel_barasch]
| [[:d:Q23759547|Q23759547]]
|-
| [[Íomhá:Dan Barber of Blue Hill.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5213116|Dan Barber]]''
| cócaire Meiriceánach
| ''[[:d:Q3499072|chef]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_barber dan_barber]
| [[:d:Q5213116|Q5213116]]
|-
| 
| ''[[:d:Q60770645|Dan Bell]]''
| 
| ''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''
| 1977-02-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dan_bell dan_bell]
| [[:d:Q60770645|Q60770645]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727949|Dan Berkenstock]]''
| 
| 
| 1980-06-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dan_berkenstock dan_berkenstock]
| [[:d:Q23727949|Q23727949]]
|-
| [[Íomhá:Dan Bricklin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92624|Dan Bricklin]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1951-07-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_bricklin dan_bricklin]
| [[:d:Q92624|Q92624]]
|-
| [[Íomhá:DanBuettnerOct10.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5213207|Dan Buettner]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_buettner dan_buettner]
| [[:d:Q5213207|Q5213207]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796178|Dan Cobley]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dan_cobley dan_cobley]
| [[:d:Q23796178|Q23796178]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759538|Dan Ellsey]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dan_ellsey dan_ellsey]
| [[:d:Q23759538|Q23759538]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16224737|Dan Gross]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dan_gross dan_gross]
| [[:d:Q16224737|Q16224737]]
|-
| [[Íomhá:Jørgensen EC Portrait 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1159092|Dan Jørgensen]]''
| polaiteoir Danmhargach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[aire rialtais]]
| 1975-06-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/dan_jorgensen dan_jorgensen]
| [[:d:Q1159092|Q1159092]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90630014|Dan Knights]]''
| 
| [[micribhitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43548373|speedcuber]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_knights dan_knights]
| [[:d:Q90630014|Q90630014]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23785279|Dan Meyer]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dan_meyer dan_meyer]
| [[:d:Q23785279|Q23785279]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759543|Dan Pacholke]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_pacholke dan_pacholke]
| [[:d:Q23759543|Q23759543]]
|-
| [[Íomhá:Curing the Charitable Curse.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5214160|Dan Pallotta]]''
| fiontraí
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1961-01-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_pallotta dan_pallotta]
| [[:d:Q5214160|Q5214160]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5214203|Dan Phillips]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1940s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dan_phillips dan_phillips]
| [[:d:Q5214203|Q5214203]]
|-
| [[Íomhá:Dan Schulman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5214356|Dan Schulman]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1958-01-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_schulman dan_schulman]
| [[:d:Q5214356|Q5214356]]
|-
| 
| ''[[:d:Q102388022|Dana Kanze]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dana_kanze dana_kanze]
| [[:d:Q102388022|Q102388022]]
|-
| [[Íomhá:Wikimedia-Summit-2024-Saturday-112.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q125590347|Daniel Bögre Udell]]''
| 
| ''[[:d:Q41546637|Viciméideoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_boegre_udell daniel_boegre_udell]
| [[:d:Q125590347|Q125590347]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Dennett 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q215263|Daniel Dennett]]''
| fealsamh Meiriceánach
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1942-03-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_dennett dan_dennett]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/92 92]
| [[:d:Q215263|Q215263]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109822743|Daniel Engber]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_engber daniel_engber]
| [[:d:Q109822743|Q109822743]]
|-
| 
| ''[[:d:Q43094303|Daniel G. Streicker]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_streicker daniel_streicker]
| [[:d:Q43094303|Q43094303]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Todd Gilbert.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q449564|Daniel Gilbert]]''
| síceolaí agus scríbhneoir Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1957-11-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_gilbert dan_gilbert]
| [[:d:Q449564|Q449564]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3701617|Daniel Goldstein]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1969-04-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dan_goldstein dan_goldstein]
| [[:d:Q3701617|Q3701617]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Goleman - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q351701|Daniel Goleman]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1946-03-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_goleman daniel_goleman]
| [[:d:Q351701|Q351701]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712794|Daniel H. Cohen]]''
| 
| 
| 1953-11-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dan_cohen dan_cohen]
| [[:d:Q23712794|Q23712794]]
|-
| [[Íomhá:Daniel H. Pink (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q978171|Daniel H. Pink]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1964-07-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_pink daniel_pink]
| [[:d:Q978171|Q978171]]
|-
| 
| ''[[:d:Q100593535|Daniel J. Watts]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1982-07-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_j_watts daniel_j_watts]
| [[:d:Q100593535|Q100593535]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Kahneman (3283955327) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q233950|Daniel Kahneman]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1934-03-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_kahneman daniel_kahneman]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/607 607]
| [[:d:Q233950|Q233950]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Kish - PopTech 2011 - Camden Maine USA 3.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5217808|Daniel Kish]]''
| 
| 
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_kish daniel_kish]
| [[:d:Q5217808|Q5217808]]
|-
| [[Íomhá:Kraft-PicColor.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5217831|Daniel Kraft]]''
| 
| [[bithcheimiceoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_kraft daniel_kraft]
| [[:d:Q5217831|Q5217831]]
|-
| [[Íomhá:Levitin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1981608|Daniel Levitin]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q20669622|iriseoir ceoil]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[néareolaí]]
| 1957-12-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_levitin daniel_levitin]
| [[:d:Q1981608|Q1981608]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Libeskind.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q154538|Daniel Libeskind]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1946-05-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Pholainn]]&lt;br/&gt;[[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_libeskind daniel_libeskind]
| [[:d:Q154538|Q154538]]
|-
| 
| ''[[:d:Q27881272|Daniel Lismore]]''
| 
| ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''
| 1984-12-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_lismore daniel_lismore]
| [[:d:Q27881272|Q27881272]]
|-
| [[Íomhá:DanielWolpert.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15990373|Daniel M. Wolpert]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|fiseolaí]]''
| 1963-09-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_wolpert daniel_wolpert]
| [[:d:Q15990373|Q15990373]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Pauly Pauly Symposium.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q581515|Daniel Pauly]]''
| bitheolaí Ceanadach
| [[bitheolaí]]
| 1946-05-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_pauly daniel_pauly]
| [[:d:Q581515|Q581515]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670526|Daniel Reisel]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_reisel daniel_reisel]
| [[:d:Q23670526|Q23670526]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662187|Daniel Schnitzer]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_schnitzer daniel_schnitzer]
| [[:d:Q23662187|Q23662187]]
|-
| [[Íomhá:DanielSuarezJI.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1162833|Daniel Suarez]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| 1964-12-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_suarez daniel_suarez]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1571 1571]
| [[:d:Q1162833|Q1162833]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Susskind at 1r Congrés Català del Treball.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q116244710|Daniel Susskind]]''
| 
| ''[[:d:Q27177003|research professor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_susskind daniel_susskind]
| [[:d:Q116244710|Q116244710]]
|-
| [[Íomhá:Daniel Tammet Paris portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12857|Daniel Tammet]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q860918|Easparantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[file]]
| 1979-01-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniel_tammet daniel_tammet]
| [[:d:Q12857|Q12857]]
|-
| [[Íomhá:UN AI for Good Summit 2025 - Daniela Rus 01 (cropped) 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14223|Daniela L. Rus]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 1963
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daniela_rus daniela_rus]
| [[:d:Q14223|Q14223]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23768726|Daniele Quercia]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daniele_quercia daniele_quercia]
| [[:d:Q23768726|Q23768726]]
|-
| [[Íomhá:Danielle Allen 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5219331|Danielle Allen]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|scoláire na léann clasaiceach]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/danielle_allen danielle_allen]
| [[:d:Q5219331|Q5219331]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28366283|Danielle Feinberg]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/danielle_feinberg danielle_feinberg]
| [[:d:Q28366283|Q28366283]]
|-
| [[Íomhá:Danielle Citron 110748.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19867132|Danielle K. Citron]]''
| 
| [[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1968-12-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/danielle_citron danielle_citron]
| [[:d:Q19867132|Q19867132]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24049147|Danielle N. Lee]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831394|mammalogist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/danielle_lee danielle_lee]
| [[:d:Q24049147|Q24049147]]
|-
| [[Íomhá:Danielle Wood (48278825827) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q63304349|Danielle Wood]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/danielle_wood danielle_wood]
| [[:d:Q63304349|Q63304349]]
|-
| [[Íomhá:Danielle de Niese.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q271031|Danielle de Niese]]''
| 
| ''[[:d:Q2865819|amhránaí ceoldrámaíochta]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1979-04-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/danielle_de_niese danielle_de_niese]
| [[:d:Q271031|Q271031]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24040721|Danit Peleg]]''
| 
| ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''
| 1989
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/danit_peleg danit_peleg]
| [[:d:Q24040721|Q24040721]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112551695|Dannagal G. Young]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 1976
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dannagal_young dannagal_young]
| [[:d:Q112551695|Q112551695]]
|-
| [[Íomhá:Danny Dorling at Bookmarks bookshop, Bloomsbury in 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5220292|Danny Dorling]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''
| 1968-01-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/danny_dorling danny_dorling]
| [[:d:Q5220292|Q5220292]]
|-
| [[Íomhá:Daphné Bavelier.tif|center|128px]]
| ''[[:d:Q19956013|Daphne Bavelier]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16328995|député de l'Université]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daphne_bavelier daphne_bavelier]
| [[:d:Q19956013|Q19956013]]
|-
| [[Íomhá:The Future of Higher Education Daphne Koller (8411917358).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q11755|Daphne Koller]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1968-08-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Iosrael]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/daphne_koller daphne_koller]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1309 1309]
| [[:d:Q11755|Q11755]]
|-
| 
| ''[[:d:Q1165874|Daria van den Bercken]]''
| 
| ''[[:d:Q486748|pianódóir]]''
| 1979-08-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/daria_van_den_bercken daria_van_den_bercken]
| [[:d:Q1165874|Q1165874]]
|-
| [[Íomhá:Darren Walker by Brokaw Photography.jpg|center|128px]]
| [[Darren Walker]]
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/darren_walker darren_walker]
| [[:d:Q16193921|Q16193921]]
|-
| [[Íomhá:Making Education Work (29872410888) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q43396457|Darrick Hamilton]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/darrick_hamilton darrick_hamilton]
| [[:d:Q43396457|Q43396457]]
|-
| [[Íomhá:P20240222AS-0099 (53556136889).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q107182509|Dasha Navalnaya]]''
| 
| ''[[:d:Q315247|mac léinn ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 2001-09-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Rúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/dasha_navalnaya dasha_navalnaya]
| [[:d:Q107182509|Q107182509]]
|-
| [[Íomhá:Dave Eggers (11483).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q589497|Dave Eggers]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2823717|scairshealbhóir gníomhaíoch]]''
| 1970-03-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dave_eggers dave_eggers]
| [[:d:Q589497|Q589497]]
|-
| [[Íomhá:Dave Meslin, at ELN Studio 2010 IMG 9800 (5266909950).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23783490|Dave Meslin]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dave_meslin dave_meslin]
| [[:d:Q23783490|Q23783490]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23768720|Dave Troy]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dave_troy dave_troy]
| [[:d:Q23768720|Q23768720]]
|-
| [[Íomhá:Dave deBronkart-20091229.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5230186|Dave deBronkart]]''
| 
| 
| 1950-02-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dave_debronkart dave_debronkart]
| [[:d:Q5230186|Q5230186]]
|-
| 
| ''[[:d:Q40097388|David A. Asch]]''
| 
| ''[[:d:Q25141651|physician-scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21281706|riarthóir acadúla]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_asch david_asch]
| [[:d:Q40097388|Q40097388]]
|-
| [[Íomhá:David B. Agus World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5230638|David Agus]]''
| dochtúir
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1965-01-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_agus david_agus]
| [[:d:Q5230638|Q5230638]]
|-
| [[Íomhá:David Autor - Festival Economia 2015.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q19609648|David Autor]]''
| eacnamaí Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_autor david_autor]
| [[:d:Q19609648|Q19609648]]
|-
| 
| ''[[:d:Q99248354|David B Lindell]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_lindell david_lindell]
| [[:d:Q99248354|Q99248354]]
|-
| [[Íomhá:David Baker, 2024 Nobel Prize Laureate in Chemistry 4 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3814528|David Baker]]''
| 
| ''[[:d:Q2904006|bithfhaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15709480|ríomh-bhitheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106341153|biochemistry teacher]]''
| 1962-10-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_baker david_baker]
| [[:d:Q3814528|Q3814528]]
|-
| 
| ''[[:d:Q118106032|David Biello]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_biello david_biello]
| [[:d:Q118106032|Q118106032]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5231412|David Binder]]''
| 
| 
| 1967-10-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_binder david_binder]
| [[:d:Q5231412|Q5231412]]
|-
| [[Íomhá:David Birch (6777171896).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23663105|David Birch]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_birch david_birch]
| [[:d:Q23663105|Q23663105]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795339|David Bismark]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q816432|bainisteoir tionscadail]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_bismark david_bismark]
| [[:d:Q23795339|Q23795339]]
|-
| [[Íomhá:David Blaine by David Shankbone.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q353983|David Blaine]]''
| 
| ''[[:d:Q2914170|ealaíontóir sráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1658894|doilfeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q465501|éachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q107986049|escape artist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q111844534|regurgitation performer]]''
| 1973-04-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_blaine david_blaine]
| [[:d:Q353983|Q353983]]
|-
| [[Íomhá:David Bolinsky 2010.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16151626|David Bolinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19507792|maisitheoir eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|beochantóir]]''
| 1952-05-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_bolinsky david_bolinsky]
| [[:d:Q16151626|Q16151626]]
|-
| 
| ''[[:d:Q125391273|David Brain]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dave_brain dave_brain]
| [[:d:Q125391273|Q125391273]]
|-
| [[Íomhá:David Brooks 2022 (51984628869).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q938475|David Brooks]]''
| iriseoir agus eagarthóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1961-08-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_brooks david_brooks]
| [[:d:Q938475|Q938475]]
|-
| [[Íomhá:David Byrne San Diego.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q336640|David Byrne]]''
| 
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q20669622|iriseoir ceoil]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11569986|déantóir priontaí]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 1952-05-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_byrne david_byrne]
| [[:d:Q336640|Q336640]]
|-
| [[Íomhá:David Cage 20080927 Festival du jeu video 05.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q218686|David Cage]]''
| 
| ''[[:d:Q2702296|video game producer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18882335|video game designer]]''
| 1969-06-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_cage david_cage]
| [[:d:Q218686|Q218686]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106717200|David Camarillo]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26848923|bioengineer]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_camarillo david_camarillo]
| [[:d:Q106717200|Q106717200]]
|-
| [[Íomhá:David Cameron Official Portrait 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Cameron]]
| polaiteoir Sasanach (rugadh 1966)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1966-10-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_cameron david_cameron]
| [[:d:Q192|Q192]]
|-
| [[Íomhá:TYPO Berlin 2014 – Day Two (14178868916).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q562699|David Carson]]''
| dearthóir grafaicí Meiriceánach
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''
| 1955-09-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_carson david_carson]
| [[:d:Q562699|Q562699]]
|-
| [[Íomhá:David chalmers.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q366123|David Chalmers]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1966-04-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_chalmers david_chalmers]
| [[:d:Q366123|Q366123]]
|-
| 
| ''[[:d:Q1909499|David Christian]]''
| staraí Meiriceánach
| [[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1946-06-30&lt;br/&gt;1946-12-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_christian david_christian]
| [[:d:Q1909499|Q1909499]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657118|David Damberger]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_damberger david_damberger]
| [[:d:Q23657118|Q23657118]]
|-
| [[Íomhá:David Deutsch.jpg|center|128px]]
| [[David Deutsch]]
| fisiceoir Briotanach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''
| 1953-05-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_deutsch david_deutsch]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/48 48]
| [[:d:Q543682|Q543682]]
|-
| [[Íomhá:David Eagleman (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q999577|David Eagleman]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1971-04-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_eagleman david_eagleman]
| [[:d:Q999577|Q999577]]
|-
| [[Íomhá:Sportsfile (Web Summit) (15523969837).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5233407|David Epstein]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_epstein david_epstein]
| [[:d:Q5233407|Q5233407]]
|-
| [[Íomhá:David Albert Friedberg.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q112898833|David Friedberg]]''
| 
| ''[[:d:Q778274|infheisteoir aingeal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_friedberg david_friedberg]
| [[:d:Q112898833|Q112898833]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759665|David Gallo]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_gallo david_gallo]
| [[:d:Q23759665|Q23759665]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23768708|David Grady]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_grady david_grady]
| [[:d:Q23768708|Q23768708]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769550|David Griffin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_griffin david_griffin]
| [[:d:Q23769550|Q23769550]]
|-
| [[Íomhá:Davidgruber.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24054769|David Gruber]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_gruber david_gruber]
| [[:d:Q24054769|Q24054769]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57037578|David H Rosmarin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_rosmarin david_rosmarin]
| [[:d:Q57037578|Q57037578]]
|-
| [[Íomhá:Sophia with her creator David Hanson at Digital World 2017 conference, Dhaka, Bangladesh in December 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5234712|David Hanson]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 1969-12-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_hanson david_hanson]
| [[:d:Q5234712|Q5234712]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5235077|David Hoffman]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]''
| 1941
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_hoffman david_hoffman]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/218 218]
| [[:d:Q5235077|Q5235077]]
|-
| [[Íomhá:David Holt.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5235117|David Holt]]''
| ceoltóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q17378128|file ó bhéal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q101084010|ceoltóir tíre]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;[[poitigéir]]
| 1946-10-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_holt david_holt]
| [[:d:Q5235117|Q5235117]]
|-
| 
| ''[[:d:Q82775159|David Ikard]]''
| 
| ''[[:d:Q17167049|scoláire liteartha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_ikard david_ikard]
| [[:d:Q82775159|Q82775159]]
|-
| 
| ''[[:d:Q15437070|David Isay]]''
| léiritheoir raidió Meiriceánach
| ''[[:d:Q3406651|léiritheoir raidió]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1966-12-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dave_isay dave_isay]
| [[:d:Q15437070|Q15437070]]
|-
| [[Íomhá:David J. Anderson speaking at Keystone in Korea.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5235389|David J. Anderson]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20739288|neurobiologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1956
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_anderson david_anderson]
| [[:d:Q5235389|Q5235389]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124739165|David J. Bier]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q485178|anailísí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_bier david_bier]
| [[:d:Q124739165|Q124739165]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5235397|David J. Brenner]]''
| 
| ''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''
| 1953-06-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_brenner david_brenner]
| [[:d:Q5235397|Q5235397]]
|-
| [[Íomhá:David John Cameron MacKay by David Stern.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q446862|David J. C. MacKay]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1967-04-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_mackay david_mackay]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1360 1360]
| [[:d:Q446862|Q446862]]
|-
| [[Íomhá:David J. Peterson by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16221516|David J. Peterson]]''
| 
| ''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1206912|language inventor]]''
| 1981-01-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_peterson david_peterson]
| [[:d:Q16221516|Q16221516]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61657085|David J. Wright]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41674|webmaster]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7621877|straitéisí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/2004326 2004326]
| [[:d:Q61657085|Q61657085]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5235901|David Keith]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]
| 1963
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_keith david_keith]
| [[:d:Q5235901|Q5235901]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24570636|David Korins]]''
| 
| ''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11613590|theatre designer]]''
| 1976-08-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_korins david_korins]
| [[:d:Q24570636|Q24570636]]
|-
| [[Íomhá:David Kwong at NYSM (cropped).gif|center|128px]]
| ''[[:d:Q16204183|David Kwong]]''
| 
| ''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16157743|crossword creator]]''
| 1980-08-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_kwong david_kwong]
| [[:d:Q16204183|Q16204183]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5236204|David L. Heymann]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 1946
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_heymann david_heymann]
| [[:d:Q5236204|Q5236204]]
|-
| [[Íomhá:David Lammy, 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Lammy]]
| polaiteoir Briotanach (rugadh 1972)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1972-07-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[an Ghuáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_lammy david_lammy]
| [[:d:Q534727|Q534727]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727546|David Lang]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_lang david_lang]
| [[:d:Q23727546|Q23727546]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16731592|David Logan]]''
| údar agus ollamh Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1968-03-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_logan david_logan]
| [[:d:Q16731592|Q16731592]]
|-
| [[Íomhá:David M Kelley (9375796736) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1174951|David M. Kelley]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''
| 1951-02-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_kelley david_kelley]
| [[:d:Q1174951|Q1174951]]
|-
| [[Íomhá:David Macaulay.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1134356|David Macaulay]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''
| 1946-12-02&lt;br/&gt;1942-12-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_macaulay david_macaulay]
| [[:d:Q1134356|Q1134356]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5237283|David McCandless]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_mccandless david_mccandless]
| [[:d:Q5237283|Q5237283]]
|-
| [[Íomhá:David McWilliams.jpg|center|128px]]
| [[David McWilliams]]
| scríbhneoir agus craoltóir Éireannach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_mcwilliams david_mcwilliams]
| [[:d:Q3567091|Q3567091]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782406|David Merrill]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_merrill david_merrill]
| [[:d:Q23782406|Q23782406]]
|-
| [[Íomhá:David Miliband 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q272670|David Miliband]]''
| polaiteoir Briotanach (rugadh 1965)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1706722|comhalta taighde]]''
| 1965-07-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_miliband david_miliband]
| [[:d:Q272670|Q272670]]
|-
| [[Íomhá:David Perry.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1643588|David Perry]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1967-04-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_perry david_perry]
| [[:d:Q1643588|Q1643588]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662636|David Pizarro]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_pizarro david_pizarro]
| [[:d:Q23662636|Q23662636]]
|-
| [[Íomhá:DavidPogueOct10.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3018632|David Pogue]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|ceoleolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1963-03-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_pogue david_pogue]
| [[:d:Q3018632|Q3018632]]
|-
| [[Íomhá:DavidPuttnamBAFTA07b.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q335507|David Puttnam]]''
| 
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]''
| 1941-02-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_puttnam david_puttnam]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1798 1798]
| [[:d:Q335507|Q335507]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23663083|David R. Dow]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/david_r_dow david_r_dow]
| [[:d:Q23663083|Q23663083]]
|-
| [[Íomhá:DavidRLiu2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16214492|David R. Liu]]''
| ceimiceoir Meiriceánach
| [[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1973-06-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_liu david_liu]
| [[:d:Q16214492|Q16214492]]
|-
| [[Íomhá:David R. Williams of Harvard University.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q25189761|David R. Williams]]''
| 
| [[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1954-06-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_r_williams david_r_williams]
| [[:d:Q25189761|Q25189761]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3018716|David Rockwell]]''
| ailtire agus dearthóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1956
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_rockwell david_rockwell]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/9 9]
| [[:d:Q3018716|Q3018716]]
|-
| [[Íomhá:David Rothkopf Bio Photo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1176391|David Rothkopf]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1955-12-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_rothkopf david_rothkopf]
| [[:d:Q1176391|Q1176391]]
|-
| [[Íomhá:David S. Rose.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5239392|David S. Rose]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1957-06-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_s_rose david_s_rose]
| [[:d:Q5239392|Q5239392]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24054786|David Sedlak]]''
| 
| ''[[:d:Q19377727|environmental engineer]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_sedlak david_sedlak]
| [[:d:Q24054786|Q24054786]]
|-
| [[Íomhá:David Moinina Sengeh in Boston in 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23728768|David Sengeh]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[aire rialtais]]
| 1986-02-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Siarra Leon]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_sengeh david_sengeh]
| [[:d:Q23728768|Q23728768]]
|-
| [[Íomhá:Br.David St.Gerold.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q324330|David Steindl-Rast]]''
| 
| [[manach]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|diagaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1926-07-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/br_david_steindl_rast br_david_steindl_rast]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1617 1617]
| [[:d:Q324330|Q324330]]
|-
| [[Íomhá:David W. Titley.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17385810|David Titley]]''
| 
| ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''
| 1958-10-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_titley david_titley]
| [[:d:Q17385810|Q17385810]]
|-
| [[Íomhá:David Wallace-Wells.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q61766571|David Wallace-Wells]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1982
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_wallace_wells david_wallace_wells]
| [[:d:Q61766571|Q61766571]]
|-
| [[Íomhá:David Wengrow no Fronteiras do Pensamento 2023 em São Paulo (53235359260) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q64594136|David Wengrow]]''
| 
| [[seandálaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488316|réamhstaraí]]''
| 1972-07-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_wengrow david_wengrow]
| [[:d:Q64594136|Q64594136]]
|-
| [[Íomhá:David Whyte 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4352814|David Whyte]]''
| 
| [[file]]
| 1955-11-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/david_whyte david_whyte]
| [[:d:Q4352814|Q4352814]]
|-
| [[Íomhá:Dawn Landes at the Chicago Winery 2015-02-03 21.39.45 (16255005127).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2803858|Dawn Landes]]''
| amhránaí agus cumadóir Meiriceánach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q128124|innealtóir fuaime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 1980-12-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dawn_landes dawn_landes]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2448 2448]
| [[:d:Q2803858|Q2803858]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117252368|Dawn Lippert]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dawn_lippert dawn_lippert]
| [[:d:Q117252368|Q117252368]]
|-
| [[Íomhá:Swami Dayananda Saraswati.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5243052|Dayananda Saraswati]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1930-08-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]&lt;br/&gt;[[an India]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]''
| [https://www.ted.com/speakers/swami_dayananda_saraswati swami_dayananda_saraswati]
| [[:d:Q5243052|Q5243052]]
|-
| [[Íomhá:Sen. DeAndrea Salvador.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55759657|DeAndrea Salvador]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/deandrea_salvador deandrea_salvador]
| [[:d:Q55759657|Q55759657]]
|-
| [[Íomhá:Dean Kamen visits Team Whiteman 160426-F-TQ704-039 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q720457|Dean Kamen]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1951-04-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dean_kamen dean_kamen]
| [[:d:Q720457|Q720457]]
|-
| 
| ''[[:d:Q52517772|Dean Lomax]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dean_lomax dean_lomax]
| [[:d:Q52517772|Q52517772]]
|-
| [[Íomhá:DeanOrnishJI1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1181109|Dean Ornish]]''
| dochtúir Meiriceánach
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2576499|saineolaí cothúcháin]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]
| 1953-07-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dr_dean_ornish dr_dean_ornish]
| [[:d:Q1181109|Q1181109]]
|-
| 
| ''[[:d:Q126145794|Deanna Van Buren]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/deanna_van_buren deanna_van_buren]
| [[:d:Q126145794|Q126145794]]
|-
| [[Íomhá:Deb Roy (11881280833).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16875165|Deb Roy]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/deb_roy deb_roy]
| [[:d:Q16875165|Q16875165]]
|-
| [[Íomhá:Debbie Millman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5247974|Debbie Millman]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/debbie_millman debbie_millman]
| [[:d:Q5247974|Q5247974]]
|-
| [[Íomhá:Deborah Lipstadt, U.S. Special Envoy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q254798|Deborah Lipstadt]]''
| staraí Meiriceánach
| ''[[:d:Q17489339|historian of Modern Age]]''&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1947-03-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/deborah_lipstadt deborah_lipstadt]
| [[:d:Q254798|Q254798]]
|-
| [[Íomhá:Deborah Gordon.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2310251|Deborah M. Gordon]]''
| bitheolaí Meiriceánach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q20650437|myrmecologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1955-12-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/deborah_gordon deborah_gordon]
| [[:d:Q2310251|Q2310251]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797192|Deborah Rhodes]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/deborah_rhodes deborah_rhodes]
| [[:d:Q23797192|Q23797192]]
|-
| [[Íomhá:Deborah Scranton 2010 Tribeca Shankbone.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5248376|Deborah Scranton]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/deborah_scranton deborah_scranton]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/150 150]
| [[:d:Q5248376|Q5248376]]
|-
| [[Íomhá:Deborah Willis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5248410|Deborah Willis]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''
| 1948-02-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/deborah_willis deborah_willis]
| [[:d:Q5248410|Q5248410]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759731|Debra Jarvis]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/debra_jarvis debra_jarvis]
| [[:d:Q23759731|Q23759731]]
|-
| 
| ''[[:d:Q50379261|Deepa Narayan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/deepa_narayan deepa_narayan]
| [[:d:Q50379261|Q50379261]]
|-
| 
| ''[[:d:Q114466073|Deepak Shukla]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1986-08-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/deepak-shukla deepak-shukla]
| [[:d:Q114466073|Q114466073]]
|-
| [[Íomhá:Deepika Kurup White House Science Fair.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q17466359|Deepika Kurup]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48282|scoláire]]''
| 1996-04-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/deepika_kurup deepika_kurup]
| [[:d:Q17466359|Q17466359]]
|-
| [[Íomhá:Deeyah Khan 2017 (cropped).png|center|128px]]
| ''[[:d:Q2741760|Deeyah Khan]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1977-08-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/deeyah_khan deeyah_khan]
| [[:d:Q2741760|Q2741760]]
|-
| [[Íomhá:The Strangeness of Scale at Twitter (13448795183).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23727975|Del Harvey]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/del_harvey del_harvey]
| [[:d:Q23727975|Q23727975]]
|-
| [[Íomhá:Demis Hassabis, 2024 Nobel Prize Laureate in Chemistry 7 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3022141|Demis Hassabis]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10873124|imreoir fichille]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q863368|game programmer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15295720|imreoir pócair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58287519|video game developer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133253419|fiontraí teicneolaíocht]]''
| 1976-07-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/demis_hassabis demis_hassabis]
| [[:d:Q3022141|Q3022141]]
|-
| [[Íomhá:Dutton HandAxe Steve Jurvetson.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1187362|Denis Dutton]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1944-02-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/denis_dutton denis_dutton]
| [[:d:Q1187362|Q1187362]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20090899|Denise L. Herzing]]''
| 
| ''[[:d:Q15450044|cetologist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/denise_herzing denise_herzing]
| [[:d:Q20090899|Q20090899]]
|-
| [[Íomhá:2017 02월 22일 MBN Y Forum 2017 (22).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795342|Dennis Hong]]''
| 
| ''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1971-01-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dennis_hong dennis_hong]
| [[:d:Q23795342|Q23795342]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782382|Dennis vanEngelsdorp]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q852389|beachaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1969-10-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dennis_vanengelsdorp dennis_vanengelsdorp]
| [[:d:Q23782382|Q23782382]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3023696|Dereck and Beverly Joubert]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/beverly_dereck_joubert beverly_dereck_joubert]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/856 856]
| [[:d:Q3023696|Q3023696]]
|-
| [[Íomhá:Derek Paravicini 20apr08 2.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3023778|Derek Paravicini]]''
| 
| ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''
| 1979-07-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/derek_paravicini derek_paravicini]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1674 1674]
| [[:d:Q3023778|Q3023778]]
|-
| [[Íomhá:Derek Sivers, November 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5262357|Derek Sivers]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1969-09-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/derek_sivers derek_sivers]
| [[:d:Q5262357|Q5262357]]
|-
| [[Íomhá:2018-09-17 Derren Brown at Foyles (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q449048|Derren Brown]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16746942|hypnotist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1658894|doilfeoir]]''
| 1971-02-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/derren_brown derren_brown]
| [[:d:Q449048|Q449048]]
|-
| [[Íomhá:Deval Patrick official photo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q11100|Deval Patrick]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1956-07-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/deval_patrick deval_patrick]
| [[:d:Q11100|Q11100]]
|-
| [[Íomhá:Devdutt Pattanaik 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5266636|Devdutt Pattanaik]]''
| 
| ''[[:d:Q24387326|miotagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1970-12-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/devdutt_pattanaik devdutt_pattanaik]
| [[:d:Q5266636|Q5266636]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59785700|Dexter Dias]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dexter_dias dexter_dias]
| [[:d:Q59785700|Q59785700]]
|-
| 
| ''[[:d:Q63215543|Diana Greene Foster]]''
| 
| ''[[:d:Q12360779|déimeagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/diana_greene_foster diana_greene_foster]
| [[:d:Q63215543|Q63215543]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796030|Diana Laufenberg]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/diana_laufenberg diana_laufenberg]
| [[:d:Q23796030|Q23796030]]
|-
| [[Íomhá:Diana Nyad by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5271254|Diana Nyad]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11313148|scríbhneoir spóirt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10843402|snámhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16278103|imreoir scuaise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q107932010|long-distance swimmer]]''
| 1949-08-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/diana_nyad diana_nyad]
| [[:d:Q5271254|Q5271254]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5271279|Diana Reiss]]''
| eolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1948
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/diana_reiss diana_reiss]
| [[:d:Q5271279|Q5271279]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797204|Diane Benscoter]]''
| 
| ''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/diane_benscoter diane_benscoter]
| [[:d:Q23797204|Q23797204]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662554|Diane Kelly]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/diane_kelly diane_kelly]
| [[:d:Q23662554|Q23662554]]
|-
| [[Íomhá:NLN Diane Savino.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5271567|Diane Savino]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1963-09-28
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/diane_j_savino diane_j_savino]
| [[:d:Q5271567|Q5271567]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796688|Dianna Cohen]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dianna_cohen dianna_cohen]
| [[:d:Q23796688|Q23796688]]
|-
| [[Íomhá:Didier Sornette.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q1210578|Didier Sornette]]''
| eolaí Francach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1957-06-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/didier_sornette didier_sornette]
| [[:d:Q1210578|Q1210578]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17155900|Dilip Ratha]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dilip_ratha dilip_ratha]
| [[:d:Q17155900|Q17155900]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5277447|Dimitar Sasselov]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]
| 1961-08-15&lt;br/&gt;1961
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhulgáir]]
| [https://www.ted.com/speakers/dimitar_sasselov dimitar_sasselov]
| [[:d:Q5277447|Q5277447]]
|-
| [[Íomhá:Dina Katabi.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q15995234|Dina Katabi]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dina_katabi dina_katabi]
| [[:d:Q15995234|Q15995234]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28976249|Dina Zielinski]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dina_zielinski dina_zielinski]
| [[:d:Q28976249|Q28976249]]
|-
| 
| ''[[:d:Q80843138|Dixon Chibanda]]''
| 
| [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dixon_chibanda dixon_chibanda]
| [[:d:Q80843138|Q80843138]]
|-
| [[Íomhá:Francis Kere, 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q99416|Diébédo Francis Kéré]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1965-04-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Buircíne Fasó]]
| [https://www.ted.com/speakers/diebedo_francis_kere diebedo_francis_kere]
| [[:d:Q99416|Q99416]]
|-
| [[Íomhá:Dolores Huerta (33552046043) (1).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q468843|Dolores Huerta]]''
| 
| ''[[:d:Q15627169|ceardchumannaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8359428|gníomhaí sóisialta]]''
| 1930-04-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dolores_huerta dolores_huerta]
| [[:d:Q468843|Q468843]]
|-
| [[Íomhá:Don Tapscott BW.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q984369|Don Tapscott]]''
| fear gnó Ceanadach
| ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1947-06-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/don_tapscott don_tapscott]
| [[:d:Q984369|Q984369]]
|-
| [[Íomhá:DonaldHoffman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769269|Donald Hoffman]]''
| 
| ''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112972705|popular science author]]''
| 1955-12-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/donald_hoffman donald_hoffman]
| [[:d:Q23769269|Q23769269]]
|-
| [[Íomhá:Donald Norman at AWF05.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92804|Donald Norman]]''
| scoláire Meiriceánach
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1935-12-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/don_norman don_norman]
| [[:d:Q92804|Q92804]]
|-
| [[Íomhá:Donald Sadoway at NTNU (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5295111|Donald Sadoway]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1950-03-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/donald_sadoway donald_sadoway]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1143 1143]
| [[:d:Q5295111|Q5295111]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712628|Dong Woo Jang]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chóiré Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/dong_woo_jang dong_woo_jang]
| [[:d:Q23712628|Q23712628]]
|-
| [[Íomhá:Donnel Baird - PopTech 2013 - Camden, ME.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q115735314|Donnel Baird]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/donnel_baird donnel_baird]
| [[:d:Q115735314|Q115735314]]
|-
| [[Íomhá:Dorie Clark headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q101130818|Dorie Clark]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dorie_clark dorie_clark]
| [[:d:Q101130818|Q101130818]]
|-
| [[Íomhá:NBF2024-doris-kearns-goodwin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q442008|Doris Kearns Goodwin]]''
| beathaisnéisí Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1943-01-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/doris_kearns_goodwin doris_kearns_goodwin]
| [[:d:Q442008|Q442008]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662639|Doris Kim Sung]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/doris_kim_sung doris_kim_sung]
| [[:d:Q23662639|Q23662639]]
|-
| [[Íomhá:Dorothy Roberts.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q5298611|Dorothy Roberts]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1956-03-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dorothy_roberts dorothy_roberts]
| [[:d:Q5298611|Q5298611]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22114682|Doug Roble]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/doug_roble doug_roble]
| [[:d:Q22114682|Q22114682]]
|-
| [[Íomhá:Douglas adams portrait.jpg|center|128px]]
| [[Douglas Adams|Q42]]
| scríbhneoir Sasanach (1952–2001)
| ''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1952-03-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/douglas_adams douglas_adams]
| [[:d:Q42|Q42]]
|-
| [[Íomhá:2023-09-13 Douglas Ruskoff no Fronteiras do Pensamento 2023 em Porto Alegre (53188358494) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q717884|Douglas Rushkoff]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1961-02-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/douglas_rushkoff douglas_rushkoff]
| [[:d:Q717884|Q717884]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Srikumar Rao.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5304404|Dr. Srikumar Rao]]''
| 
| ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''
| 1951-04-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/srikumar_rao srikumar_rao]
| [[:d:Q5304404|Q5304404]]
|-
| [[Íomhá:Dread Scott.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q26899216|Dread Scott]]''
| 
| ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1965
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dread_scott dread_scott]
| [[:d:Q26899216|Q26899216]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5307132|Drew Berry]]''
| 
| ''[[:d:Q266569|beochantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4915128|biomedical scientist]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/drew_berry drew_berry]
| [[:d:Q5307132|Q5307132]]
|-
| [[Íomhá:Drew Curtis 2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5307157|Drew Curtis]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1973-02-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/drew_curtis drew_curtis]
| [[:d:Q5307157|Q5307157]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661672|Drew Dudley]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/drew_dudley drew_dudley]
| [[:d:Q23661672|Q23661672]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56964152|Dustin M. Schroeder]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|geoifisiceoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dustin_schroeder dustin_schroeder]
| [[:d:Q56964152|Q56964152]]
|-
| [[Íomhá:DY portrait edit.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5317151|Dustin Yellin]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q21477194|contemporary artist]]''
| 1975-07-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dustin_yellin_1 dustin_yellin_1]
| [[:d:Q5317151|Q5317151]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656142|Dyan deNapoli]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dyan_denapoli dyan_denapoli]
| [[:d:Q23656142|Q23656142]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106939040|Dyhia Belhabib]]''
| 
| ''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dyhia_belhabib dyhia_belhabib]
| [[:d:Q106939040|Q106939040]]
|-
| [[Íomhá:Welcome to Night Vale in Atlanta (17860741530) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q50874748|Dylan Marron]]''
| aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1988-05-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dylan_marron dylan_marron]
| [[:d:Q50874748|Q50874748]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5403061|ETHEL]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ethel ethel]
| [[:d:Q5403061|Q5403061]]
|-
| [[Íomhá:Eames Demetrios Keynote - Industrial Designers Society of America Western Conference Keynote.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795632|Eames Demetrios]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eames_demetrios eames_demetrios]
| [[:d:Q23795632|Q23795632]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795453|Eben Bayer]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/eben_bayer eben_bayer]
| [[:d:Q23795453|Q23795453]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662606|Ed Gavagan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ed_gavagan ed_gavagan]
| [[:d:Q23662606|Q23662606]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797198|Ed Ulbrich]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ed_ulbrich ed_ulbrich]
| [[:d:Q23797198|Q23797198]]
|-
| [[Íomhá:Ed Yong (cropped).JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3047215|Ed Yong]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1981-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ed_yong ed_yong]
| [[:d:Q3047215|Q3047215]]
|-
| [[Íomhá:Eddi Reader2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q443837|Eddi Reader]]''
| 
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| 1959-08-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/eddi_reader eddi_reader]
| [[:d:Q443837|Q443837]]
|-
| [[Íomhá:Eddie Obeng on ball.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5336369|Eddie Obeng]]''
| 
| ''[[:d:Q48072011|business theorist]]''
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/eddie_obeng eddie_obeng]
| [[:d:Q5336369|Q5336369]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727579|Eddy Cartaya]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/eddy_cartaya eddy_cartaya]
| [[:d:Q23727579|Q23727579]]
|-
| [[Íomhá:Edi Rama (2024-02-29).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q316901|Edi Rama]]''
| polaiteoir Albánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''
| 1964-07-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Albáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/edi_rama edi_rama]
| [[:d:Q316901|Q316901]]
|-
| [[Íomhá:Edie thumb 33 ft.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5338692|Edith Widder]]''
| 
| ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1951-06-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/edith_widder edith_widder]
| [[:d:Q5338692|Q5338692]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115591288|Edsel Salvana]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/edsel_salvana edsel_salvana]
| [[:d:Q115591288|Q115591288]]
|-
| [[Íomhá:Foto oficial de Eduardo Paes.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q972007|Eduardo Paes]]''
| polaiteoir Brasaíleach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1969-11-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/mayor_eduardo_paes mayor_eduardo_paes]
| [[:d:Q972007|Q972007]]
|-
| [[Íomhá:Cómo piensa un matemático, Eduardo Sáenz de Cabezón 3 (cropped).png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769256|Eduardo Sáenz de Cabezón]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1972-06-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Spáinn]]
| [https://www.ted.com/speakers/eduardo_saenz_de_cabezon eduardo_saenz_de_cabezon]
| [[:d:Q23769256|Q23769256]]
|-
| [[Íomhá:Edward Boyden World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5341974|Edward Boyden]]''
| néareolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1979-08-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ed_boyden ed_boyden]
| [[:d:Q5341974|Q5341974]]
|-
| [[Íomhá:Ed Burtynsky (38148537).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q967163|Edward Burtynsky]]''
| grianghrafadóir Ceanadach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1955-02-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/edward_burtynsky edward_burtynsky]
| [[:d:Q967163|Q967163]]
|-
| [[Íomhá:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Edward Osborne Wilson|Edward O. Wilson]]
| bitheolaí, nádúraí, agus scríbhneoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19356916|sochbhitheolaí]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|nádúraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20650437|myrmecologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|bailitheoir eolaíochta]]''
| 1929-06-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/e_o_wilson e_o_wilson]
| [[:d:Q211029|Q211029]]
|-
| [[Íomhá:Edward Snowden-2.jpg|center|128px]]
| [[Edward Snowden]]
| ríomheolaí agus sceithire Meiriceánach
| ''[[:d:Q327353|riarthóir córais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5121444|oifigeach faisnéise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q856887|garda slándála]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26102|sceithire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q181043|easaontach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48772091|intelligence analyst]]''
| 1983-06-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Rúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/edward_snowden edward_snowden]
| [[:d:Q13424289|Q13424289]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795681|Edward Tenner]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1944
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/edward_tenner edward_tenner]
| [[:d:Q23795681|Q23795681]]
|-
| [[Íomhá:Edwidge Danticat by David Shankbone.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q450346|Edwidge Danticat]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|gearrscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1969-01-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Háítí]]
| [https://www.ted.com/speakers/edwidge_danticat edwidge_danticat]
| [[:d:Q450346|Q450346]]
|-
| 
| ''[[:d:Q104157816|Efosa Ojomo]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/efosa_ojomo efosa_ojomo]
| [[:d:Q104157816|Q104157816]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23691666|Einstein]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/einstein_the_parrot einstein_the_parrot]
| [[:d:Q23691666|Q23691666]]
|-
| [[Íomhá:Elaine Morgan in 1998.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q449734|Elaine Morgan]]''
| scríbhneoir Breatnach
| ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''
| 1920-11-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]]
| [https://www.ted.com/speakers/elaine_morgan elaine_morgan]
| [[:d:Q449734|Q449734]]
|-
| [[Íomhá:Dr Eleanor Longden.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23712765|Eleanor Longden]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/eleanor_longden eleanor_longden]
| [[:d:Q23712765|Q23712765]]
|-
| [[Íomhá:TED2022 20220413 2GT0014 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q107467003|Eleni Myrivili]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1757008|stiúrthóir cúnta]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghréig]]
| [https://www.ted.com/speakers/eleni_myrivili eleni_myrivili]
| [[:d:Q107467003|Q107467003]]
|-
| [[Íomhá:Dr Eleni Gabre-Madhin.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q3050741|Eleni Zaude Gabre-Madhin]]''
| eacnamaí Aetópach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1964-07-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Aetóip]]
| [https://www.ted.com/speakers/eleni_gabre_madhin eleni_gabre_madhin]
| [[:d:Q3050741|Q3050741]]
|-
| [[Íomhá:אלי ביר איחוד הצלה.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16214344|Eli Beer]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1973-09-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/eli_beer eli_beer]
| [[:d:Q16214344|Q16214344]]
|-
| [[Íomhá:EliPariser.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1328841|Eli Pariser]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1980-12-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Mailí]]
| [https://www.ted.com/speakers/eli_pariser eli_pariser]
| [[:d:Q1328841|Q1328841]]
|-
| [[Íomhá:Eliezer Yudkowsky, Stanford 2006 (square crop).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q704195|Eliezer Yudkowsky]]''
| 
| ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1979-09-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eliezer_yudkowsky eliezer_yudkowsky]
| [[:d:Q704195|Q704195]]
|-
| [[Íomhá:ElifShafak Ask EbruBilun Wiki.jpg|center|128px]]
| [[Elif Shafak|Elif Şafak]]
| scríbhneoir Turcach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1971-10-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/elif_shafak elif_shafak]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/752 752]
| [[:d:Q270739|Q270739]]
|-
| [[Íomhá:Elise LeGrow at Roy Thomson Hall - 2017 (36530356835).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5361673|Elise LeGrow]]''
| amhránaí Ceanadach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| 1987-06-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/elise_legrow elise_legrow]
| [[:d:Q5361673|Q5361673]]
|-
| [[Íomhá:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q26321|Elizabeth Blackburn]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1948-11-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_blackburn elizabeth_blackburn]
| [[:d:Q26321|Q26321]]
|-
| [[Íomhá:Elizabeth Wayne at Sci Foo camp, 2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q48720234|Elizabeth C. Wayne]]''
| 
| ''[[:d:Q19902880|biomedical engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_wayne elizabeth_wayne]
| [[:d:Q48720234|Q48720234]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5362609|Elizabeth Coleman]]''
| riarthóir acadúil Meiriceánach
| ''[[:d:Q21281706|riarthóir acadúla]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1937
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/liz_coleman liz_coleman]
| [[:d:Q5362609|Q5362609]]
|-
| [[Íomhá:Elizabeth Diller.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1225543|Elizabeth Diller]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 1954
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/liz_diller liz_diller]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/290 290]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/elizabeth_diller elizabeth_diller]
| [[:d:Q1225543|Q1225543]]
|-
| [[Íomhá:Elizabeth Dunn PopTech 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q75040175|Elizabeth Dunn]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 1977-11-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_dunn elizabeth_dunn]
| [[:d:Q75040175|Q75040175]]
|-
| [[Íomhá:Elizabeth Gilbert at TED.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q231424|Elizabeth Gilbert]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''
| 1969-07-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_gilbert elizabeth_gilbert]
| [[:d:Q231424|Q231424]]
|-
| 
| ''[[:d:Q100304748|Elizabeth Howell]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_howell elizabeth_howell]
| [[:d:Q100304748|Q100304748]]
|-
| [[Íomhá:Elizabeth Kapuʻuwailani Lindsey.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5363053|Elizabeth Kapu'uwailani Lindsey]]''
| ban-aisteoir Meiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18581305|iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1956-04-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_lindsey elizabeth_lindsey]
| [[:d:Q5363053|Q5363053]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18155703|Elizabeth Lesser]]''
| 
| ''[[:d:Q185196|cnáimhseach]]''
| 1953
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_lesser elizabeth_lesser]
| [[:d:Q18155703|Q18155703]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24040890|Elizabeth Lev]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_lev elizabeth_lev]
| [[:d:Q24040890|Q24040890]]
|-
| [[Íomhá:Elizabeth Loftus.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q262154|Elizabeth Loftus]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q93068487|forensic psychologist]]''
| 1944-10-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_loftus elizabeth_loftus]
| [[:d:Q262154|Q262154]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18913035|Elizabeth Murchison]]''
| 
| ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_murchison elizabeth_murchison]
| [[:d:Q18913035|Q18913035]]
|-
| [[Íomhá:EPhoto.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23782690|Elizabeth Nyamayaro]]''
| eolaí polaitíochta
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]
| 1975-08-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSiombáib]]
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_nyamayaro elizabeth_nyamayaro]
| [[:d:Q23782690|Q23782690]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17916880|Elizabeth P. Turtle]]''
| 
| ''[[:d:Q16742203|pláinéadeolaí]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_turtle elizabeth_turtle]
| [[:d:Q17916880|Q17916880]]
|-
| [[Íomhá:ElizabethPisaniAtQEDcon2014-2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5363352|Elizabeth Pisani]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1964
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_pisani elizabeth_pisani]
| [[:d:Q5363352|Q5363352]]
|-
| 
| ''[[:d:Q65682598|Ella Al-Shamahi]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''
| 1980s
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ella_al_shamahi ella_al_shamahi]
| [[:d:Q65682598|Q65682598]]
|-
| [[Íomhá:Ellen 't Hoen, at UNITAID Market Forum, April 7, 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5364710|Ellen 't Hoen]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/ellen_t_hoen ellen_t_hoen]
| [[:d:Q5364710|Q5364710]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115655693|Ellen Agler]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ellen_agler ellen_agler]
| [[:d:Q115655693|Q115655693]]
|-
| [[Íomhá:Ellen Dunham-Jones (6931479086) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23796172|Ellen Dunham-Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1959-01-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ellen_dunham_jones ellen_dunham_jones]
| [[:d:Q23796172|Q23796172]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5364858|Ellen Gustafson]]''
| bean ghnó Mheiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ellen_gustafson ellen_gustafson]
| [[:d:Q5364858|Q5364858]]
|-
| [[Íomhá:12 6 2022 Breaking the Barriers of Entry for Women Leaders in Africa (52577486307) (Ellen Johnson-Sirleaf).jpg|center|128px]]
| [[Ellen Johnson Sirleaf]]
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1938-10-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Libéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/ellen_johnson_sirleaf ellen_johnson_sirleaf]
| [[:d:Q43179|Q43179]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662797|Ellen Jorgensen]]''
| 
| [[bitheolaí]]
| 1955-06-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ellen_jorgensen ellen_jorgensen]
| [[:d:Q23662797|Q23662797]]
|-
| [[Íomhá:Ellen McArthur, 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ellen MacArthur]]
| 
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q254651|loingseoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q476246|mairnéalach]]''
| 1976-07-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ellen_macarthur ellen_macarthur]
| [[:d:Q262259|Q262259]]
|-
| 
| ''[[:d:Q78906351|Ellen Støkken Dahl]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1991
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/ellen_stokken_dahl ellen_stokken_dahl]
| [[:d:Q78906351|Q78906351]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784323|Elliot Krane]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/elliot_krane elliot_krane]
| [[:d:Q23784323|Q23784323]]
|-
| [[Íomhá:Elon Musk - 54820081119 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Elon Musk]]
| fear gnó Meiriceánach (rugadh 1971)
| ''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|státseirbhíseach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133253419|fiontraí teicneolaíocht]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11481802|aisteoir athghuthaithe]]''
| 1971-06-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]&lt;br/&gt;[[Ceanada]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elon_musk elon_musk]
| [[:d:Q317521|Q317521]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760249|Elora Hardy]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Indinéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/elora_hardy elora_hardy]
| [[:d:Q23760249|Q23760249]]
|-
| [[Íomhá:Elyn Saks at Yale Law School.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5368497|Elyn Saks]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1955-11-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elyn_saks elyn_saks]
| [[:d:Q5368497|Q5368497]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759555|Eman Mohammed]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''
| 1987
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stát na Palaistíne]]
| [https://www.ted.com/speakers/eman_mohammed eman_mohammed]
| [[:d:Q23759555|Q23759555]]
|-
| [[Íomhá:Emeli Sandé September 2014.jpg|center|128px]]
| [[Emeli Sandé]]
| amhránaí Albanach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|liriceoir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1987-03-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/emeli_sande emeli_sande]
| [[:d:Q470429|Q470429]]
|-
| [[Íomhá:Emiliano Salinas.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q8263870|Emiliano Salinas]]''
| 
| ''[[:d:Q1416279|anailísí airgeadais]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]
| 1976-02-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Meicsiceo]]
| [https://www.ted.com/speakers/emiliano_salinas emiliano_salinas]
| [[:d:Q8263870|Q8263870]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782719|Emilie Wapnick]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emilie_wapnick emilie_wapnick]
| [[:d:Q23782719|Q23782719]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57024600|Emily A. Grubert]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emily_grubert emily_grubert]
| [[:d:Q57024600|Q57024600]]
|-
| [[Íomhá:Emily Balcetis in 2022.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23768714|Emily Balcetis]]''
| 
| ''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emily_balcetis emily_balcetis]
| [[:d:Q23768714|Q23768714]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106452648|Emily Esfahani Smith]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emily_esfahani_smith emily_esfahani_smith]
| [[:d:Q106452648|Q106452648]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57037547|Emily F Rothman]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emily_rothman emily_rothman]
| [[:d:Q57037547|Q57037547]]
|-
| [[Íomhá:EmilyKingAtDougFir2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q13562073|Emily King]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 1985-07-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/emily_king emily_king]
| [[:d:Q13562073|Q13562073]]
|-
| 
| ''[[:d:Q105702342|Emily Leproust]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emily_leproust emily_leproust]
| [[:d:Q105702342|Q105702342]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24851691|Emily Levesque]]''
| réaltfhisiceoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]
| 1984-08-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/emily_levesque emily_levesque]
| [[:d:Q24851691|Q24851691]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4260929|Emily Levine]]''
| fuirseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q12406482|greannóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 1944-10-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/emily_levine emily_levine]
| [[:d:Q4260929|Q4260929]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106860592|Emily Nagoski]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q26831130|life coach]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/emily_nagoski emily_nagoski]
| [[:d:Q106860592|Q106860592]]
|-
| [[Íomhá:ECB COVID-19 Webinar Series Emily Oster 54m40s.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5372306|Emily Oster]]''
| eacnamaí Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1980-02-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/emily_oster emily_oster]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/126 126]
| [[:d:Q5372306|Q5372306]]
|-
| [[Íomhá:Emily Pilloton - PopTech 2009 - Camden, ME.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795673|Emily Pilloton]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16515647|mentor]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emily_pilloton emily_pilloton]
| [[:d:Q23795673|Q23795673]]
|-
| [[Íomhá:Emma Teeling for The Story of Your Stuff.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21392291|Emma C. Teeling]]''
| míoleolaí Éireannach
| ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/emma_teeling emma_teeling]
| [[:d:Q21392291|Q21392291]]
|-
| [[Íomhá:Emma Hart.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q61741269|Emma Hart]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/emma_hart emma_hart]
| [[:d:Q61741269|Q61741269]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19662329|Emma Marris]]''
| 
| ''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1979-01-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/emma_marris emma_marris]
| [[:d:Q19662329|Q19662329]]
|-
| 
| ''[[:d:Q80226037|Emma Nehrenheim]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emma_nehrenheim emma_nehrenheim]
| [[:d:Q80226037|Q80226037]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19986788|Emma R. Schachner]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/emma_schachner emma_schachner]
| [[:d:Q19986788|Q19986788]]
|-
| [[Íomhá:Emmanuel Acho.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q3724672|Emmanuel Acho]]''
| peileadóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7579803|sports analyst]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''
| 1990-11-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/emmanuel_acho emmanuel_acho]
| [[:d:Q3724672|Q3724672]]
|-
| [[Íomhá:Emmanuel Jal (152417).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1338331|Emmanuel Jal]]''
| 
| ''[[:d:Q2252262|rapálaí]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 1980-01-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSúdáin]]&lt;br/&gt;[[an tSúdáin Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/emmanuel_jal emmanuel_jal]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/492 492]
| [[:d:Q1338331|Q1338331]]
|-
| [[Íomhá:Web Summit 2018 - Contentmakers - Day 2, November 7 SM7 9280 (45715722382).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5373565|Emmett Shear]]''
| duine gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''
| 1983
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/emmett_shear emmett_shear]
| [[:d:Q5373565|Q5373565]]
|-
| [[Íomhá:Emi Mahmoud Islamic Poet.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q26702742|Emtithal Mahmoud]]''
| file Súdánach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1993
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSúdáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/emtithal_mahmoud emtithal_mahmoud]
| [[:d:Q26702742|Q26702742]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5379508|Enric Sala]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1968-11-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Spáinn]]
| [https://www.ted.com/speakers/enric_sala enric_sala]
| [[:d:Q5379508|Q5379508]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89654407|Enrico Ramirez-Ruiz]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/enrico_ramirez_ruiz enrico_ramirez_ruiz]
| [[:d:Q89654407|Q89654407]]
|-
| [[Íomhá:Enrique Peñalosa no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre (7417396154).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q989831|Enrique Peñalosa]]''
| polaiteoir Colómach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''
| 1954-09-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Cholóim]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/enrique_penalosa enrique_penalosa]
| [[:d:Q989831|Q989831]]
|-
| [[Íomhá:Erez Lieberman Aiden.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5385746|Erez Lieberman Aiden]]''
| eolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/erez_lieberman_aiden erez_lieberman_aiden]
| [[:d:Q5385746|Q5385746]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795686|Eric Berlow]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_berlow eric_berlow]
| [[:d:Q23795686|Q23795686]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797191|Eric Dishman]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/eric_dishman eric_dishman]
| [[:d:Q23797191|Q23797191]]
|-
| 
| ''[[:d:Q111240404|Eric Dyer]]''
| 
| ''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_dyer eric_dyer]
| [[:d:Q111240404|Q111240404]]
|-
| [[Íomhá:Eric Garcetti official mayoral portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5386557|Eric Garcetti]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 1971-02-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_garcetti eric_garcetti]
| [[:d:Q5386557|Q5386557]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783074|Eric Giler]]''
| 
| 
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/eric_giler eric_giler]
| [[:d:Q23783074|Q23783074]]
|-
| 
| ''[[:d:Q976346|Eric Haseltine]]''
| 
| ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q48772091|intelligence analyst]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1951-10-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_haseltine eric_haseltine]
| [[:d:Q976346|Q976346]]
|-
| 
| ''[[:d:Q107663251|Eric Hirshberg]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/eric_hirshberg eric_hirshberg]
| [[:d:Q107663251|Q107663251]]
|-
| [[Íomhá:Eric Lewis-33.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5386963|Eric Lewis]]''
| 
| ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''
| 1973-05-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_lewis eric_lewis]
| [[:d:Q5386963|Q5386963]]
|-
| [[Íomhá:Eric Liu.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5386981|Eric Liu]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_liu eric_liu]
| [[:d:Q5386981|Q5386981]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23785222|Eric Mead]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/eric_mead eric_mead]
| [[:d:Q23785222|Q23785222]]
|-
| [[Íomhá:Eric Yuan The Grove 2021 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q44870909|Eric S. Yuan]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1970-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_s_yuan eric_s_yuan]
| [[:d:Q44870909|Q44870909]]
|-
| [[Íomhá:Eric Topol in 2026 A.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5387640|Eric Topol]]''
| cairdeolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''
| 1954-06-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_topol eric_topol]
| [[:d:Q5387640|Q5387640]]
|-
| [[Íomhá:Manhatta author at NYBG 2022 jeh (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5387689|Eric W. Sanderson]]''
| 
| ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_sanderson eric_sanderson]
| [[:d:Q5387689|Q5387689]]
|-
| [[Íomhá:Eric Whitacre.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q726206|Eric Whitacre]]''
| cumadóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14915627|ceoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1076502|stiúrthóir cóir]]''
| 1970-01-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_whitacre eric_whitacre]
| [[:d:Q726206|Q726206]]
|-
| [[Íomhá:EricXunLi2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18653772|Eric X. Li]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1968-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/eric_x_li eric_x_li]
| [[:d:Q18653772|Q18653772]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662179|Erica Frenkel]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/erica_frenkel erica_frenkel]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1216 1216]
| [[:d:Q23662179|Q23662179]]
|-
| [[Íomhá:Erik Brynjolfsson at MIT Sloan CIO Symposium 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5388515|Erik Brynjolfsson]]''
| scoláire Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1962-04-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/erik_brynjolfsson erik_brynjolfsson]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1486 1486]
| [[:d:Q5388515|Q5388515]]
|-
| [[Íomhá:Erik Hersman PopTech 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5388622|Erik Hersman]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/erik_hersman erik_hersman]
| [[:d:Q5388622|Q5388622]]
|-
| [[Íomhá:Erik Johansson portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18353878|Erik Johansson]]''
| ealaíontóir Sualannach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/erik_johannson erik_johannson]
| [[:d:Q18353878|Q18353878]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671001|Erik Schlangen]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13582652|innealtóir sibhialta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/erik_schlangen erik_schlangen]
| [[:d:Q23671001|Q23671001]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28501534|Erika Bachiochi]]''
| 
| ''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/erika_bachiochi erika_bachiochi]
| [[:d:Q28501534|Q28501534]]
|-
| 
| ''[[:d:Q92949328|Erika Cheung]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/erika_cheung erika_cheung]
| [[:d:Q92949328|Q92949328]]
|-
| [[Íomhá:Erikahamden.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q61019127|Erika T. Hamden]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3499072|chef]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/erika_hamden erika_hamden]
| [[:d:Q61019127|Q61019127]]
|-
| [[Íomhá:Erin McKean.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2559665|Erin McKean]]''
| 
| ''[[:d:Q14972848|foclóirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/erin_mckean erin_mckean]
| [[:d:Q2559665|Q2559665]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57265823|Ermias Kebreab]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ermias_kebreab ermias_kebreab]
| [[:d:Q57265823|Q57265823]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760623|Ernest Madu]]''
| 
| ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ernest_madu ernest_madu]
| [[:d:Q23760623|Q23760623]]
|-
| [[Íomhá:Ernesto Sirolli.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662694|Ernesto Sirolli]]''
| 
| 
| 1950-09-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/ernesto_sirolli ernesto_sirolli]
| [[:d:Q23662694|Q23662694]]
|-
| [[Íomhá:Erricka Bridgeford 03.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q47003561|Erricka Bridgeford]]''
| gníomhaí
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1972-10-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/erricka_bridgeford erricka_bridgeford]
| [[:d:Q47003561|Q47003561]]
|-
| [[Íomhá:Es Devlin in Studio.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5396618|Es Devlin]]''
| 
| ''[[:d:Q1323191|dearthóir feisteas]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11613590|theatre designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2962070|production designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''
| 1971-09-24&lt;br/&gt;1971-09-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/es_devlin es_devlin]
| [[:d:Q5396618|Q5396618]]
|-
| [[Íomhá:Esta Soler Headshot North Porch.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22703937|Esta Soler]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1947
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/esta_soler esta_soler]
| [[:d:Q22703937|Q22703937]]
|-
| [[Íomhá:Esther Duflo - Pop!Tech 2009 - 001 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q434509|Esther Duflo]]''
| eacnamaí Francach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1972-10-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/esther_duflo esther_duflo]
| [[:d:Q434509|Q434509]]
|-
| [[Íomhá:Esther Choo at Medicine 2.0'12 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q40100759|Esther K. Choo]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q336641|emergency physician]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/esther_choo esther_choo]
| [[:d:Q40100759|Q40100759]]
|-
| [[Íomhá:Esther Perel 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17388335|Esther Perel]]''
| 
| ''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16614000|sex therapist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6001194|marriage counselor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bheilg]]
| [https://www.ted.com/speakers/esther_perel esther_perel]
| [[:d:Q17388335|Q17388335]]
|-
| [[Íomhá:Ethan Hawke at the 2025 Berlin International Film Festival-67055.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q484615|Ethan Hawke]]''
| aisteoir agus scríbhneoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''
| 1970-11-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ethan_hawke ethan_hawke]
| [[:d:Q484615|Q484615]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61980065|Ethan Lindenberger]]''
| 
| 
| 2001
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ethan_lindenberger ethan_lindenberger]
| [[:d:Q61980065|Q61980065]]
|-
| [[Íomhá:Ethan A. Nadelmann - World Economic Forum on Latin America.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5402967|Ethan Nadelmann]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1957-03-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ethan_nadelmann ethan_nadelmann]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2032 2032]
| [[:d:Q5402967|Q5402967]]
|-
| [[Íomhá:Ethan Zuckerman (48278826342) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4451591|Ethan Zuckerman]]''
| 
| ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 1973-01-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ethan_zuckerman ethan_zuckerman]
| [[:d:Q4451591|Q4451591]]
|-
| [[Íomhá:EugeniaCheng PhiBetaKappa EnLightningTalksChicago2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20831455|Eugenia Cheng]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| 1976-08-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/eugenia_cheng eugenia_cheng]
| [[:d:Q20831455|Q20831455]]
|-
| 
| ''[[:d:Q433087|Euna Lee]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]
| 1972
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Chóiré Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/euna_lee euna_lee]
| [[:d:Q433087|Q433087]]
|-
| [[Íomhá:Euvin Naidoo - World Economic Forum on Africa 2012 crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5414626|Euvin Naidoo]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/euvin_naidoo euvin_naidoo]
| [[:d:Q5414626|Q5414626]]
|-
| [[Íomhá:Eva Galperin 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q35746033|Eva Galperin]]''
| 
| ''[[:d:Q327353|riarthóir córais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eva_galperin eva_galperin]
| [[:d:Q35746033|Q35746033]]
|-
| [[Íomhá:Eva Vertes in 2006.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5415201|Eva Vertes George]]''
| 
| 
| 1985
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/eva_vertes eva_vertes]
| [[:d:Q5415201|Q5415201]]
|-
| [[Íomhá:Eva Zeisel.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q216141|Eva Zeisel]]''
| ealaíontóir Ungárach
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7541856|criadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11287574|industrial designer]]''
| 1906-11-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ungáir]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eva_zeisel eva_zeisel]
| [[:d:Q216141|Q216141]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783431|Evan Grant]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/evan_grant evan_grant]
| [[:d:Q23783431|Q23783431]]
|-
| [[Íomhá:Ev Williams (15527604887).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q561960|Evan Williams]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1972-03-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/evan_williams evan_williams]
| [[:d:Q561960|Q561960]]
|-
| [[Íomhá:Eve Ensler at a Hudson Union Society event in March 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2086841|Eve Ensler]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1953-05-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/eve_ensler eve_ensler]
| [[:d:Q2086841|Q2086841]]
|-
| [[Íomhá:Evelyn-glennie.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q239275|Evelyn Glennie]]''
| 
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q386854|drumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12795793|seinnteoir mairimbe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q66370835|xylophonist]]''
| 1965-07-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/evelyn_glennie evelyn_glennie]
| [[:d:Q239275|Q239275]]
|-
| [[Íomhá:Wer kann die neue Zukunft machen? (17333061348).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q93054|Evgeny Morozov]]''
| scríbhneoir agus léirmheastóir Bealarúiseach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhealarúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/evgeny_morozov evgeny_morozov]
| [[:d:Q93054|Q93054]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784493|Eythor Bender]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/eythor_bender eythor_bender]
| [[:d:Q23784493|Q23784493]]
|-
| [[Íomhá:NEXT14 Day 2, NEXT Conference, Germany (13935053809).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23796639|Fabian Hemmert]]''
| 
| ''[[:d:Q11287574|industrial designer]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/fabian_hemmert fabian_hemmert]
| [[:d:Q23796639|Q23796639]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16223327|Fabian Oefner]]''
| ealaíontóir Eilvéiseach
| [[ealaíontóir]]
| 1984
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/fabian_oefner fabian_oefner]
| [[:d:Q16223327|Q16223327]]
|-
| [[Íomhá:TEDxBrooklyn - Fabien Cousteau (5173719132).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5427748|Fabien Cousteau]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''
| 1967-10-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/fabien_cousteau fabien_cousteau]
| [[:d:Q5427748|Q5427748]]
|-
| [[Íomhá:Fadi-chehade-toronto.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q536854|Fadi Chehadé]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Liobáin]]&lt;br/&gt;[[an Éigipt]]
| [https://www.ted.com/speakers/fadi_chehade fadi_chehade]
| [[:d:Q536854|Q536854]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670985|Fahad Al-Attiya]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Catar]]
| [https://www.ted.com/speakers/fahad_al_attiya fahad_al_attiya]
| [[:d:Q23670985|Q23670985]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662658|Faith Jegede]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/faith_jegede faith_jegede]
| [[:d:Q23662658|Q23662658]]
|-
| 
| ''[[:d:Q21259711|Faith Osier]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/faith_osier faith_osier]
| [[:d:Q21259711|Q21259711]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120416183|Fallon R Goodman]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dr_fallon_goodman_TEDxUSF20210903-46260 dr_fallon_goodman_TEDxUSF20210903-46260]
| [[:d:Q120416183|Q120416183]]
|-
| [[Íomhá:Fareed Zakaria World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q333425|Fareed Zakaria]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17342450|editorial columnist]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1964-01-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/fareed_zakaria fareed_zakaria]
| [[:d:Q333425|Q333425]]
|-
| [[Íomhá:Farida Nabourema (103909).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q54362908|Farida Nabourema]]''
| gníomhaí cearta daonna Tógalannach
| ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1990-04-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Tóga]]
| [https://www.ted.com/speakers/farida_nabourema farida_nabourema]
| [[:d:Q54362908|Q54362908]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5435347|Farish A. Noor]]''
| eolaí polaitíochta Malaeisiach
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1967-05-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Mhalaeisia]]
| [https://www.ted.com/speakers/farish_ahmad_noor farish_ahmad_noor]
| [[:d:Q5435347|Q5435347]]
|-
| 
| ''[[:d:Q42791593|Fatima AlZahra'a Alatraktchi]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1989-04-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/fatima_alzahra_a_alatraktchi fatima_alzahra_a_alatraktchi]
| [[:d:Q42791593|Q42791593]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108292525|Fehinti Balogun]]''
| 
| [[aisteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/fehinti_balogun fehinti_balogun]
| [[:d:Q108292525|Q108292525]]
|-
| [[Íomhá:Fei-Fei Li at AI for Good 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18686107|Fei-Fei Li]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1976-07-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/fei_fei_li fei_fei_li]
| [[:d:Q18686107|Q18686107]]
|-
| [[Íomhá:Imam Feisal Abdul Rauf (1).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5441577|Feisal Abdul Rauf]]''
| 
| [[iomám]]
| 1948-10-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/imam_feisal_abdul_rauf imam_feisal_abdul_rauf]
| [[:d:Q5441577|Q5441577]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5442186|Felix Dennis]]''
| 
| ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1947-05-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/felix_dennis felix_dennis]
| [[:d:Q5442186|Q5442186]]
|-
| [[Íomhá:Femi Oke.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5442799|Femi Oke]]''
| iriseoir agus láithreoir teilifíse Briotanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q135301631|craoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''
| 1966-06-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/femi_oke femi_oke]
| [[:d:Q5442799|Q5442799]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28811045|Feras Fayyad]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSiria]]
| [https://www.ted.com/speakers/feras_fayyad feras_fayyad]
| [[:d:Q28811045|Q28811045]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783216|Fields Wicker-Miurin]]''
| 
| ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/fields_wicker_miurin fields_wicker_miurin]
| [[:d:Q23783216|Q23783216]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784380|Fiorenzo Omenetto]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/fiorenzo_omenetto fiorenzo_omenetto]
| [[:d:Q23784380|Q23784380]]
|-
| 
| ''[[:d:Q42562201|Floyd E Romesberg]]''
| 
| ''[[:d:Q864835|biteicneolaí]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/floyd_romesberg floyd_romesberg]
| [[:d:Q42562201|Q42562201]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782707|Frances Larson]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15985128|medical historian]]''
| 1976-08-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/frances_larson frances_larson]
| [[:d:Q23782707|Q23782707]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59649465|Frances S. Chance]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/frances_s_chance frances_s_chance]
| [[:d:Q59649465|Q59649465]]
|-
| 
| ''[[:d:Q39260921|Frances X. Frei]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/frances_frei frances_frei]
| [[:d:Q39260921|Q39260921]]
|-
| [[Íomhá:Franlacma.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q104076874|Francesca Hogi]]''
| 
| ''[[:d:Q27658988|rannpháirtí i gclár teilifíse réaltachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1973-11-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/francesca_hogi francesca_hogi]
| [[:d:Q104076874|Q104076874]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783036|Francesco Sauro]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century&lt;br/&gt;1984
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/francesco_sauro francesco_sauro]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2667 2667]
| [[:d:Q23783036|Q23783036]]
|-
| [[Íomhá:Francis Collins official portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q336658|Francis Collins]]''
| 
| ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]
| 1950-04-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/francis_collins francis_collins]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1556 1556]
| [[:d:Q336658|Q336658]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759562|Francis de los Reyes]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/francis_de_los_reyes francis_de_los_reyes]
| [[:d:Q23759562|Q23759562]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28817248|Francisca Mutapi]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSiombáib]]
| [https://www.ted.com/speakers/francisca_mutapi francisca_mutapi]
| [[:d:Q28817248|Q28817248]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769571|Franco Sacchi]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/franco_sacchi franco_sacchi]
| [[:d:Q23769571|Q23769571]]
|-
| [[Íomhá:Frank Gehry, Viljo Revell Centenary reception, 2010 (S2311 fl2969 it0089) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Frank Gehry]]
| ailtire Ceanadach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11455387|dearthóir troscáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2519376|dearthóir seodra]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''
| 1929-02-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/frank_gehry frank_gehry]
| [[:d:Q180374|Q180374]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657144|Frank Warren]]''
| 
| 
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/frank_warren frank_warren]
| [[:d:Q23657144|Q23657144]]
|-
| [[Íomhá:Franklin Leonard for Mercer.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16499779|Franklin Leonard]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/franklin_leonard franklin_leonard]
| [[:d:Q16499779|Q16499779]]
|-
| [[Íomhá:Frans Lanting; September 13, 2006; Ittoqqortoormiit, Greenland.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q722227|Frans Lanting]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1951-07-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/frans_lanting frans_lanting]
| [[:d:Q722227|Q722227]]
|-
| [[Íomhá:Frans de Waal.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q303350|Frans de Waal]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1948-10-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/frans_de_waal frans_de_waal]
| [[:d:Q303350|Q303350]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19787217|Franz Freudenthal]]''
| dochtúir Bolavach
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bholaiv]]
| [https://www.ted.com/speakers/franz_freudenthal franz_freudenthal]
| [[:d:Q19787217|Q19787217]]
|-
| [[Íomhá:Françoise Mouly.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q941550|Françoise Mouly]]''
| 
| ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1111648|colorist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q706364|stiúrthóir ealaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''
| 1955-10-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/francoise_mouly francoise_mouly]
| [[:d:Q941550|Q941550]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769264|Fred Jansen]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/fred_jansen fred_jansen]
| [[:d:Q23769264|Q23769264]]
|-
| [[Íomhá:The Global Energy Context Fred Krupp talks (8417459670).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5495700|Fred Krupp]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1954
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/fred_krupp fred_krupp]
| [[:d:Q5495700|Q5495700]]
|-
| [[Íomhá:Fred Swaniker - PopTech 2015 - Camden, Maine.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16216114|Fred Swaniker]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1976
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/fred_swaniker fred_swaniker]
| [[:d:Q16216114|Q16216114]]
|-
| [[Íomhá:Frédéric Kaplan (3330993703).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23714153|Frederic Kaplan]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1974-06-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/frederic_kaplan frederic_kaplan]
| [[:d:Q23714153|Q23714153]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23785270|Frederick Balagadde]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/frederick_balagadde frederick_balagadde]
| [[:d:Q23785270|Q23785270]]
|-
| [[Íomhá:Fredros Okumu.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q49675220|Fredros O Okumu]]''
| taighdeoir
| ''[[:d:Q12773412|seadeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/fredros_okumu fredros_okumu]
| [[:d:Q49675220|Q49675220]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5499597|Fredy Peccerelli]]''
| antraipeolaí Guatamalach
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Guatamala]]
| [https://www.ted.com/speakers/fredy_peccerelli fredy_peccerelli]
| [[:d:Q5499597|Q5499597]]
|-
| [[Íomhá:Freeman Hrabowski 2012 Shankbone.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q5500990|Freeman A. Hrabowski III]]''
| riarthóir acadúil Meiriceánach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4376769|uachtarán ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''
| 1950-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/freeman_hrabowski freeman_hrabowski]
| [[:d:Q5500990|Q5500990]]
|-
| [[Íomhá:Freeman Dyson (2005).jpg|center|128px]]
| [[Freeman John Dyson|Freeman Dyson]]
| fisiceoir agus matamaiticeoir Sasanach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|eolaí núicléach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1923-12-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/freeman_dyson freeman_dyson]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/259 259]
| [[:d:Q153717|Q153717]]
|-
| 
| ''[[:d:Q26915346|Freeman Shen]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1970-01-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/freeman_h_shen freeman_h_shen]
| [[:d:Q26915346|Q26915346]]
|-
| [[Íomhá:GT Bynum.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q25040837|G. T. Bynum]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q11986654|brústocaire]]''
| 1977-08-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/g_t_bynum g_t_bynum]
| [[:d:Q25040837|Q25040837]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797774|Gabby Giffords and Mark Kelly]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mark_kelly_and_gabby_giffords mark_kelly_and_gabby_giffords]
| [[:d:Q23797774|Q23797774]]
|-
| 
| ''[[:d:Q52106895|Gabby Rivera]]''
| 
| ''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gabby_rivera gabby_rivera]
| [[:d:Q52106895|Q52106895]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16727388|Gabe Barcia-Colombo]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gabriel_barcia_colombo gabriel_barcia_colombo]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1388 1388]
| [[:d:Q16727388|Q16727388]]
|-
| [[Íomhá:TNW Con EU15- Gabe Zichermann -1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16214845|Gabe Zichermann]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1974-05-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gabe_zichermann gabe_zichermann]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1107 1107]
| [[:d:Q16214845|Q16214845]]
|-
| [[Íomhá:“Astronomía con ondas Gravitacionales” (43603989761).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16843449|Gabriela González]]''
| fisiceoir Airgintíneach
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1965-02-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Airgintín]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gabriela_gonzalez gabriela_gonzalez]
| [[:d:Q16843449|Q16843449]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759565|Gail Reed]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gail_reed gail_reed]
| [[:d:Q23759565|Q23759565]]
|-
| [[Íomhá:Gareth Thomas (rugby player).jpg|center|128px]]
| [[Gareth Thomas]]
| imreoir rugbaí Breatnach
| ''[[:d:Q14373094|rugby league player]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14089670|imreoir rugbaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1974-07-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/gareth_thomas gareth_thomas]
| [[:d:Q949204|Q949204]]
|-
| [[Íomhá:Garik Israelian.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5523322|Garik Israelian]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 1963
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tAontas Sóivéadach]]&lt;br/&gt;[[an Airméin]]
| [https://www.ted.com/speakers/garik_israelian garik_israelian]
| [[:d:Q5523322|Q5523322]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108175668|Garry Cooper Jr.]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/garry_cooper garry_cooper]
| [[:d:Q108175668|Q108175668]]
|-
| [[Íomhá:Garry Kasparov European Union 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Garry Kasparov]]
| ardmháistir fichille agus gníomhaí Rúiseach
| ''[[:d:Q10873124|imreoir fichille]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|léirmheastóir]]''
| 1963-04-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Rúis]]&lt;br/&gt;[[an Chróit]]
| [https://www.ted.com/speakers/garry_kasparov garry_kasparov]
| [[:d:Q28614|Q28614]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661679|Garth Lenz]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/garth_lenz garth_lenz]
| [[:d:Q23661679|Q23661679]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662677|Gary  Greenberg]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gary_greenberg gary_greenberg]
| [[:d:Q23662677|Q23662677]]
|-
| [[Íomhá:The hidden root of global poverty, according to Gary Haugen? It's broken law enforcement.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5525220|Gary Haugen]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1963&lt;br/&gt;1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gary_haugen gary_haugen]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2420 2420]
| [[:d:Q5525220|Q5525220]]
|-
| 
| ''[[:d:Q51105165|Gary Barker]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1961-05-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gary_barker gary_barker]
| [[:d:Q51105165|Q51105165]]
|-
| [[Íomhá:Gary Kovacs at the World Economic Forum Annual Meeting of the New Champions in Tianjin, China, 2012..jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3916015|Gary Kovacs]]''
| fear gnó Ceanadach
| [[eacnamaí]]
| 1963&lt;br/&gt;1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/gary_kovacs gary_kovacs]
| [[:d:Q3916015|Q3916015]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23785051|Gary Lauder]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gary_lauder gary_lauder]
| [[:d:Q23785051|Q23785051]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115591397|Gary Liu]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gary_liu gary_liu]
| [[:d:Q115591397|Q115591397]]
|-
| [[Íomhá:Gary Marcus.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3348133|Gary Marcus]]''
| 
| ''[[:d:Q7256360|sícitheangeolaí]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1970-02-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gary_marcus gary_marcus]
| [[:d:Q3348133|Q3348133]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712673|Gary Slutkin]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gary_slutkin gary_slutkin]
| [[:d:Q23712673|Q23712673]]
|-
| [[Íomhá:Gary Vaynerchuk public domain.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3098629|Gary Vaynerchuk]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q139648|soiscéalaí teicneolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q897317|saothróir fíniúna]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q215536|ceannaí]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1975-11-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gary_vaynerchuk gary_vaynerchuk]
| [[:d:Q3098629|Q3098629]]
|-
| [[Íomhá:Gary William Flake FLoC 2006.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5526162|Gary William Flake]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gary_flake gary_flake]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/672 672]
| [[:d:Q5526162|Q5526162]]
|-
| [[Íomhá:Gary Wolf (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17090269|Gary Wolf]]''
| iriseoir
| [[iriseoir]]
| 1961
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gary_wolf gary_wolf]
| [[:d:Q17090269|Q17090269]]
|-
| [[Íomhá:Gastón Acurio realizó conversatorio en la ADP sobre la proyección externa de la gastronomía peruana.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q142216|Gastón Acurio]]''
| cócaire Peiriúch
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q156839|cócaire]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3499072|chef]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''
| 1967-10-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Peiriú]]
| [https://www.ted.com/speakers/gaston_acurio gaston_acurio]
| [[:d:Q142216|Q142216]]
|-
| 
| ''[[:d:Q27663103|Gautam Bhan]]''
| 
| ''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gautam_bhan gautam_bhan]
| [[:d:Q27663103|Q27663103]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5528244|Gavin Pretor-Pinney]]''
| scríbhneoir Briotanach
| [[scríbhneoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/gavin_pretor_pinney gavin_pretor_pinney]
| [[:d:Q5528244|Q5528244]]
|-
| [[Íomhá:Gavin Schmidt - climate scientist.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1496443|Gavin Schmidt]]''
| 
| ''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gavin_schmidt gavin_schmidt]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1782 1782]
| [[:d:Q1496443|Q1496443]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55979378|Gay Gordon-Byrne]]''
| 
| 
| 1954-09-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gay_gordon_byrne gay_gordon_byrne]
| [[:d:Q55979378|Q55979378]]
|-
| [[Íomhá:Gayle King Springsteen-67.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5528805|Gayle King]]''
| craoltóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q106568011|magazine editor]]''
| 1954-12-28&lt;br/&gt;1956
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gayle_king gayle_king]
| [[:d:Q5528805|Q5528805]]
|-
| [[Íomhá:2015-10-06 WDC 0045 Gayle Tzemach Lemmon (22009448265).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5528818|Gayle Tzemach Lemmon]]''
| údar Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]
| 1973-09-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gayle_tzemach_lemmon gayle_tzemach_lemmon]
| [[:d:Q5528818|Q5528818]]
|-
| [[Íomhá:Gbenga-Sesan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5529334|Gbenga Sesan]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 1977-07-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/gbenga_sesan gbenga_sesan]
| [[:d:Q5529334|Q5529334]]
|-
| [[Íomhá:GeWang.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5529428|Ge Wang]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1977-11-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ge_wang ge_wang]
| [[:d:Q5529428|Q5529428]]
|-
| [[Íomhá:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16205705|Geena Rocero]]''
| 
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q728711|Playboy Playmate]]''
| 1983-10-24
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]
| [[na hOileáin Fhilipíneacha]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/geena_rocero geena_rocero]
| [[:d:Q16205705|Q16205705]]
|-
| [[Íomhá:Geert Chatrou 2005.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3759206|Geert Chatrou]]''
| 
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713200|taibheoir]]''
| 1969-02-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/geert_chatrou geert_chatrou]
| [[:d:Q3759206|Q3759206]]
|-
| [[Íomhá:NBF2024-gene-luen-yang.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5531537|Gene Luen Yang]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q107436166|graphic novelist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''
| 1973-08-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/gene_yang gene_yang]
| [[:d:Q5531537|Q5531537]]
|-
| [[Íomhá:Genevieve Bell by Tegan Osborne (ABC RN).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5533059|Genevieve Bell]]''
| antraipeolaí Astrálach
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/genevieve_bell genevieve_bell]
| [[:d:Q5533059|Q5533059]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760544|Genevieve von Petzinger]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21272406|pailé-antraipeolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/genevieve_von_petzinger genevieve_von_petzinger]
| [[:d:Q23760544|Q23760544]]
|-
| [[Íomhá:Geoff Mulgan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4993665|Geoff Mulgan]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1961
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/geoff_mulgan geoff_mulgan]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/517 517]
| [[:d:Q4993665|Q4993665]]
|-
| [[Íomhá:GeoffreyCanada.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5534498|Geoffrey Canada]]''
| gníomhaí Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]
| 1952-01-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/geoffrey_canada geoffrey_canada]
| [[:d:Q5534498|Q5534498]]
|-
| [[Íomhá:Geoffrey West by Augustas Didzgalvis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q964122|Geoffrey West]]''
| fisiceoir Briotanach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1940-12-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/geoffrey_west geoffrey_west]
| [[:d:Q964122|Q964122]]
|-
| [[Íomhá:George Ayittey detail.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3101406|George Ayittey]]''
| eacnamaí
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1945-10-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_ayittey george_ayittey]
| [[:d:Q3101406|Q3101406]]
|-
| [[Íomhá:George Dyson, portrait 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q447285|George Dyson]]''
| staraí Meiriceánach
| [[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17486338|historian of technology]]''
| 1953-03-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_dyson george_dyson]
| [[:d:Q447285|Q447285]]
|-
| [[Íomhá:George smoot 06N7133a.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q179572|George F. Smoot]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1945-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_smoot george_smoot]
| [[:d:Q179572|Q179572]]
|-
| [[Íomhá:George M. Whitesides HD2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q701501|George M. Whitesides]]''
| 
| [[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1939-08-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_whitesides george_whitesides]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/609 609]
| [[:d:Q701501|Q701501]]
|-
| [[Íomhá:George beach crop4.jpg|center|128px]]
| [[George Monbiot]]
| scríbhneoir agus gníomhaí Sasanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106638245|rannpháirtí i gclár faisnéise]]''
| 1963-01-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_monbiot george_monbiot]
| [[:d:Q390147|Q390147]]
|-
| [[Íomhá:Papandreou handover cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q151917|George Papandreou]]''
| polaiteoir Gréagach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''
| 1952-06-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghréig]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_papandreou george_papandreou]
| [[:d:Q151917|Q151917]]
|-
| 
| ''[[:d:Q1508284|George Steinmetz]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1957-10-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_steinmetz george_steinmetz]
| [[:d:Q1508284|Q1508284]]
|-
| [[Íomhá:Whitesides George 119th Congress.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3511804|George T. Whitesides]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1974-03-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_t_whitesides george_t_whitesides]
| [[:d:Q3511804|Q3511804]]
|-
| [[Íomhá:George Takei in 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[George Takei]]
| aisteoir agus údar Meiriceánach
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1937-04-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/george_takei george_takei]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2018 2018]
| [[:d:Q110154|Q110154]]
|-
| 
| ''[[:d:Q70058501|George Tulevski]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/george_tulevski george_tulevski]
| [[:d:Q70058501|Q70058501]]
|-
| [[Íomhá:Georges Benjamin, Executive Director, American Public Health Association (49585876116).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19609711|Georges C. Benjamin]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1952-09-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/georges_c_benjamin georges_c_benjamin]
| [[:d:Q19609711|Q19609711]]
|-
| 
| ''[[:d:Q21600083|Georgette Mulheir]]''
| 
| ''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/georgette_mulheir georgette_mulheir]
| [[:d:Q21600083|Q21600083]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727544|Geraldine Hamilton]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/geraldine_hamilton geraldine_hamilton]
| [[:d:Q23727544|Q23727544]]
|-
| 
| ''[[:d:Q15442598|Gerard Ryle]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1965
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/gerard_ryle gerard_ryle]
| [[:d:Q15442598|Q15442598]]
|-
| [[Íomhá:Gero Miesenböck FRS.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5552368|Gero Miesenböck]]''
| néareolaí Ostarach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1965-07-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ostair]]
| [https://www.ted.com/speakers/gero_miesenboeck gero_miesenboeck]
| [[:d:Q5552368|Q5552368]]
|-
| [[Íomhá:Gever Tulley.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5554907|Gever Tulley]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gever_tulley gever_tulley]
| [[:d:Q5554907|Q5554907]]
|-
| 
| ''[[:d:Q54921386|Ghada Wali]]''
| 
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Éigipt]]
| [https://www.ted.com/speakers/ghada_wali ghada_wali]
| [[:d:Q54921386|Q54921386]]
|-
| 
| ''[[:d:Q88420518|Giada Gerboni]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/giada_gerboni giada_gerboni]
| [[:d:Q88420518|Q88420518]]
|-
| [[Íomhá:Gian Francesco Giudice.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3762636|Gian Francesco Giudice]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 1961-01-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/gian_giudice gian_giudice]
| [[:d:Q3762636|Q3762636]]
|-
| [[Íomhá:Giles Duley.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5561638|Giles Duley]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''
| 1971-09-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/giles_duley giles_duley]
| [[:d:Q5561638|Q5561638]]
|-
| [[Íomhá:Gill Hicks.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5561888|Gill Hicks]]''
| 
| 
| 1968
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/gill_hicks gill_hicks]
| [[:d:Q5561888|Q5561888]]
|-
| [[Íomhá:Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5562297|Gillian Tett]]''
| iriseoir Briotanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1967-07-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/gillian_tett gillian_tett]
| [[:d:Q5562297|Q5562297]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108075050|Gina Brillon]]''
| 
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| 1980-04-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gina_brillon gina_brillon]
| [[:d:Q108075050|Q108075050]]
|-
| [[Íomhá:Giorgia Lupi, 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q50345179|Giorgia Lupi]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/giorgia_lupi giorgia_lupi]
| [[:d:Q50345179|Q50345179]]
|-
| [[Íomhá:Giulia Enders 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16937497|Giulia Enders]]''
| údar Gearmánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]
| 1990
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/giulia_enders giulia_enders]
| [[:d:Q16937497|Q16937497]]
|-
| [[Íomhá:Glenn Close TIFF 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q372311|Glenn Close]]''
| ban-aisteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1947-03-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/glenn_close glenn_close]
| [[:d:Q372311|Q372311]]
|-
| [[Íomhá:Glenn Greenwald 2014-01-20 001.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5568842|Glenn Greenwald]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1967-03-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/2081 2081]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/glenn_greenwald glenn_greenwald]
| [[:d:Q5568842|Q5568842]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117351788|Gloria Kasang Bulus]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/gloria_kasang_bulus gloria_kasang_bulus]
| [[:d:Q117351788|Q117351788]]
|-
| [[Íomhá:Gloria Steinem (29126367513) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q231178|Gloria Steinem]]''
| gníomhaí agus iriseoir Meiriceánach (rugadh 1934)
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1934-03-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gloria_steinem gloria_steinem]
| [[:d:Q231178|Q231178]]
|-
| [[Íomhá:Golan Levin in 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5578394|Golan Levin]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6934789|ealaíontóir ilmheán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/golan_levin golan_levin]
| [[:d:Q5578394|Q5578394]]
|-
| [[Íomhá:Golshifteh Farahani at the 2024 Toronto International Film Festival 4 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q464712|Golshifteh Farahani]]''
| 
| ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1983-07-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iaráin]]&lt;br/&gt;[[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/golshifteh_farahani golshifteh_farahani]
| [[:d:Q464712|Q464712]]
|-
| [[Íomhá:Gordon Brown (2008).jpg|center|128px]]
| [[Gordon Brown]]
| Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó 2007 go 2010
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1951-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/gordon_brown gordon_brown]
| [[:d:Q10648|Q10648]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124639290|Gorick Ng]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gorick_ng gorick_ng]
| [[:d:Q124639290|Q124639290]]
|-
| [[Íomhá:Grady Booch, CHM 2011 2 cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92803|Grady Booch]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''
| 1955-02-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/grady_booch grady_booch]
| [[:d:Q92803|Q92803]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5592891|Graham Hawkes]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1947-12-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/graham_hawkes graham_hawkes]
| [[:d:Q5592891|Q5592891]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795659|Graham Hill]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/graham_hill graham_hill]
| [[:d:Q23795659|Q23795659]]
|-
| [[Íomhá:Graham T. Allison, Jr.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2663882|Graham T. Allison]]''
| eolaí polaitíochta Meiriceánach (1940-)
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1940-03-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/graham_allison graham_allison]
| [[:d:Q2663882|Q2663882]]
|-
| [[Íomhá:Disrupt SF TechCrunch Disrupt San Francisco 2019 - Day 2 (48838200316) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q100604534|Greg Brockman]]''
| fiontraí Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1987-11-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/greg_brockman greg_brockman]
| [[:d:Q100604534|Q100604534]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23663036|Greg Gage]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/greg_gage greg_gage]
| [[:d:Q23663036|Q23663036]]
|-
| [[Íomhá:Greg Lynn.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q513374|Greg Lynn]]''
| ailtire Meiriceánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/greg_lynn greg_lynn]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/387 387]
| [[:d:Q513374|Q513374]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796887|Greg Stone]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/greg_stone greg_stone]
| [[:d:Q23796887|Q23796887]]
|-
| [[Íomhá:Greg Asner.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670497|Gregory Asner]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/greg_asner greg_asner]
| [[:d:Q23670497|Q23670497]]
|-
| [[Íomhá:Image copy.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q5607114|Gregory Petsko]]''
| scoláire Meiriceánach
| [[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1948-08-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gregory_petsko gregory_petsko]
| [[:d:Q5607114|Q5607114]]
|-
| 
| ''[[:d:Q372400|Gregory Stock]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1949
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gregory_stock gregory_stock]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/432 432]
| [[:d:Q372400|Q372400]]
|-
| [[Íomhá:Greta Thunberg in November in Stockholm (cropped)(2).jpg|center|128px]]
| [[Greta Thunberg]]
| gníomhaí Sualannach ar son na haeráide
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 2003-01-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/greta_thunberg greta_thunberg]
| [[:d:Q56434717|Q56434717]]
|-
| [[Íomhá:Photo of Gretchen Carlson in 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q465597|Gretchen Carlson]]''
| iriseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18581305|iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]''
| 1966-06-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gretchen_carlson gretchen_carlson]
| [[:d:Q465597|Q465597]]
|-
| [[Íomhá:Grégoire Courtine in 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670337|Grégoire Courtine]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/gregoire_courtine gregoire_courtine]
| [[:d:Q23670337|Q23670337]]
|-
| [[Íomhá:Guillaume Nery.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3120107|Guillaume Néry]]''
| 
| ''[[:d:Q17318006|freediver]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1866686|tumadóir]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''
| 1982-07-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/guillaume_nery guillaume_nery]
| [[:d:Q3120107|Q3120107]]
|-
| [[Íomhá:Casely-Hayford2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5620629|Gus Casely-Hayford]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''&lt;br/&gt;[[staraí]]
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/gus_casely_hayford gus_casely_hayford]
| [[:d:Q5620629|Q5620629]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5620805|Gus Worland]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/gus_worland gus_worland]
| [[:d:Q5620805|Q5620805]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23809293|Gustavo Dudamel &amp; Teresa Carreño Youth Orchestra]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/the_teresa_carreno_youth_orchestra the_teresa_carreno_youth_orchestra]
| [[:d:Q23809293|Q23809293]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728362|Guy Hoffman]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/guy_hoffman guy_hoffman]
| [[:d:Q23728362|Q23728362]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769541|Guy Winch]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/guy_winch guy_winch]
| [[:d:Q23769541|Q23769541]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657222|Guy-Philippe Goldstein]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/guy_philippe_goldstein guy_philippe_goldstein]
| [[:d:Q23657222|Q23657222]]
|-
| [[Íomhá:Gwynne Shotwell at pre-launch briefing for CRS-2 mission (KSC-2013-1704).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1557944|Gwynne Shotwell]]''
| feidhmeannach gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1963-11-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/gwynne_shotwell gwynne_shotwell]
| [[:d:Q1557944|Q1557944]]
|-
| [[Íomhá:Haas&amp;Hahn Dutch Artists.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17097956|Haas&amp;Hahn]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/haas_hahn haas_hahn]
| [[:d:Q17097956|Q17097956]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662747|Hadyn Parry]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/hadyn_parry hadyn_parry]
| [[:d:Q23662747|Q23662747]]
|-
| [[Íomhá:Hajer Sharief, 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55606238|Hajer Al-Sharief]]''
| 
| ''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 1994
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Libia]]
| [https://www.ted.com/speakers/hajer_sharief hajer_sharief]
| [[:d:Q55606238|Q55606238]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59522884|Hal Harvey]]''
| 
| ''[[:d:Q11986654|brústocaire]]''
| 1961
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/hal_harvey hal_harvey]
| [[:d:Q59522884|Q59522884]]
|-
| [[Íomhá:Halima Aden Paris Fashion Week Autumn Winter 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28859847|Halima Aden]]''
| 
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q22336956|daonnúlach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''
| 1997-09-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/halima_aden halima_aden]
| [[:d:Q28859847|Q28859847]]
|-
| [[Íomhá:Halla Tómasdóttir at Arctic Circle 2024 cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24494577|Halla Tómasdóttir]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1968-10-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Íoslainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/halla_tomasdottir halla_tomasdottir]
| [[:d:Q24494577|Q24494577]]
|-
| [[Íomhá:Portrait of Hamdi Ulukaya.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12071778|Hamdi Ulukaya]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1972-10-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/hamdi_ulukaya hamdi_ulukaya]
| [[:d:Q12071778|Q12071778]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23748667|Hamish Jolly]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/hamish_jolly hamish_jolly]
| [[:d:Q23748667|Q23748667]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5647664|Handspring Puppet Company]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/handspring_puppet_company handspring_puppet_company]
| [[:d:Q5647664|Q5647664]]
|-
| 
| ''[[:d:Q51924844|Hani Goodarzi]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/hani_goodarzi hani_goodarzi]
| [[:d:Q51924844|Q51924844]]
|-
| [[Íomhá:Hank Willis Thomas at the unveiling of the &quot;The Embrace&quot; (FmcSzEoXoAAQCdX) (1) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5648502|Hank Willis Thomas]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q21550489|ealaíntóir choincheapúil]]''
| 1976-03-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/hank_willis_thomas hank_willis_thomas]
| [[:d:Q5648502|Q5648502]]
|-
| [[Íomhá:Hanna Rosin 216714.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3126824|Hanna Rosin]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/hanna_rosin hanna_rosin]
| [[:d:Q3126824|Q3126824]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662784|Hannah Brencher]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/hannah_brencher hannah_brencher]
| [[:d:Q23662784|Q23662784]]
|-
| [[Íomhá:Hannah Fry at the Data of Tomorrow Conference 2017 (36638999274) (cropped 2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23657278|Hannah Fry]]''
| 
| ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q20856740|reacaire closleabhar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''
| 1984-02-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/hannah_fry hannah_fry]
| [[:d:Q23657278|Q23657278]]
|-
| [[Íomhá:Hannah-Gadsby-at-the-2024-Edinburgh-Festival-Fringe-2 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5648835|Hannah Gadsby]]''
| fuirseoir Astrálach
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1978-01-12
| [[Inscne neamhdhénártha|neamh-dhénártha]]
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/hannah_gadsby hannah_gadsby]
| [[:d:Q5648835|Q5648835]]
|-
| 
| ''[[:d:Q96139192|Hannah Ritchie]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1993
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/hannah_ritchie hannah_ritchie]
| [[:d:Q96139192|Q96139192]]
|-
| [[Íomhá:NRW-Filmpremiere „The Cleaners - Im Schatten der Netzwelt“-0912.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q52554723|Hans Block]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/hans_block hans_block]
| [[:d:Q52554723|Q52554723]]
|-
| [[Íomhá:Hans Rosling, 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q588259|Hans Rosling]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1948-07-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/hans_rosling hans_rosling]
| [[:d:Q588259|Q588259]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5653782|Harald Haas]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/harald_haas harald_haas]
| [[:d:Q5653782|Q5653782]]
|-
| [[Íomhá:Flickr - World Economic Forum - Harish Manwani - Annual Meeting of the New Champions Tianjin 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5657894|Harish Manwani]]''
| fear gnó Indiach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1953-06-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/harish_manwani harish_manwani]
| [[:d:Q5657894|Q5657894]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769245|Harry Baker]]''
| 
| [[file]]&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/harry_baker harry_baker]
| [[:d:Q23769245|Q23769245]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23840678|Harry Cliff]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/harry_cliff harry_cliff]
| [[:d:Q23840678|Q23840678]]
|-
| [[Íomhá:Harsha Bhogle walks for Manish Malhotra &amp; Shaina NC's show for CPAA 21.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12053146|Harsha Bhogle]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7888586|chemical engineer]]''
| 1961-07-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/harsha_bhogle harsha_bhogle]
| [[:d:Q12053146|Q12053146]]
|-
| [[Íomhá:Harvey V Fineberg 2021 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5677639|Harvey V. Fineberg]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 1945-09-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/harvey_fineberg harvey_fineberg]
| [[:d:Q5677639|Q5677639]]
|-
| [[Íomhá:Hasan Kwame Jeffries nonprofit report.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q97704712|Hasan Kwame Jeffries]]''
| 
| [[staraí]]
| 1973-01-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/hasan_kwame_jeffries hasan_kwame_jeffries]
| [[:d:Q97704712|Q97704712]]
|-
| [[Íomhá:Hasan Elahi 20110204.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5678224|Hasan M. Elahi]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/hasan_elahi hasan_elahi]
| [[:d:Q5678224|Q5678224]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23809276|Hawa Abdi &amp; Deqo Mohamed]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dr_hawa_abdi_dr_deqo_mohamed dr_hawa_abdi_dr_deqo_mohamed]
| [[:d:Q23809276|Q23809276]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20740945|Heather Barnett]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/heather_barnett_1 heather_barnett_1]
| [[:d:Q20740945|Q20740945]]
|-
| [[Íomhá:Heather Brooke, 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2367689|Heather Brooke]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1970
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/heather_brooke heather_brooke]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1317 1317]
| [[:d:Q2367689|Q2367689]]
|-
| [[Íomhá:Heather Knight, College of Engineering (41832666920).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797061|Heather Knight]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/heather_knight heather_knight]
| [[:d:Q23797061|Q23797061]]
|-
| [[Íomhá:HeatherMcGeeCitizenUniversity.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q51689299|Heather McGhee]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/heather_c_mcghee heather_c_mcghee]
| [[:d:Q51689299|Q51689299]]
|-
| [[Íomhá:HectorRuiz.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q563211|Hector Ruiz]]''
| fear gnó Meicsiceach
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1945-12-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Meicsiceo]]
| [https://www.ted.com/speakers/hector_ruiz hector_ruiz]
| [[:d:Q563211|Q563211]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112449748|Heidi Grant-Halvorson]]''
| 
| ''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/heidi_grant heidi_grant]
| [[:d:Q112449748|Q112449748]]
|-
| [[Íomhá:Heidi Hammel Upgraded Hubble Space Telescope Images.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4347768|Heidi Hammel]]''
| réalteolaí
| [[réalteolaí]]
| 1960-03-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/heidi_b_hammel heidi_b_hammel]
| [[:d:Q4347768|Q4347768]]
|-
| [[Íomhá:Heidi Larson for World Economic Forum.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21238913|Heidi Larson]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1957-04-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/heidi_larson heidi_larson]
| [[:d:Q21238913|Q21238913]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56697413|Heidi M Sosik]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/heidi_m_sosik heidi_m_sosik]
| [[:d:Q56697413|Q56697413]]
|-
| [[Íomhá:Heidi Sørensen (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5698986|Heidi Sørensen]]''
| polaiteoir Ioruach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1970-02-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/heidi_sorensen heidi_sorensen]
| [[:d:Q5698986|Q5698986]]
|-
| [[Íomhá:Helen Czerski 2022.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4509588|Helen Czerski]]''
| fisiceoir Briotanach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1978-11-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/helen_czerski helen_czerski]
| [[:d:Q4509588|Q4509588]]
|-
| [[Íomhá:Helen Fisher at LaWeb 2008 in Paris.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q457262|Helen E. Fisher]]''
| antraipeolaí Ceanadach
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 1945-05-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/helen_fisher helen_fisher]
| [[:d:Q457262|Q457262]]
|-
| 
| ''[[:d:Q65383021|Helen Pearson]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1973
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/helen_pearson helen_pearson]
| [[:d:Q65383021|Q65383021]]
|-
| 
| ''[[:d:Q1605088|Hendrik N. Poinar]]''
| bitheolaí Meiriceánach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1969-05-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/hendrik hendrik]
| [[:d:Q1605088|Q1605088]]
|-
| 
| ''[[:d:Q78849966|Henna-Maria Uusitupa]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhionlainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/henna_maria_uusitupa henna_maria_uusitupa]
| [[:d:Q78849966|Q78849966]]
|-
| [[Íomhá:Henrietta Fore UNICEF (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12057924|Henrietta H. Fore]]''
| 
| [[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4115780|environmental health officer]]''
| 1948-12-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/henrietta_fore henrietta_fore]
| [[:d:Q12057924|Q12057924]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712262|Henry Evans]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/henry_evans henry_evans]
| [[:d:Q23712262|Q23712262]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18044616|Henry Lin]]''
| réaltfhisiceoir Meiriceánach
| [[réalteolaí]]
| 1995
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/henry_lin henry_lin]
| [[:d:Q18044616|Q18044616]]
|-
| [[Íomhá:Portrait of Henry Markram.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2000022|Henry Markram]]''
| néareolaí Eilvéiseach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[néareolaí]]
| 1962-03-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]&lt;br/&gt;[[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/henry_markram henry_markram]
| [[:d:Q2000022|Q2000022]]
|-
| [[Íomhá:Herbie Hancock.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q105875|Herbie Hancock]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q806349|máistir banna]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075651|méarchláraí]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''
| 1940-04-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/herbie_hancock herbie_hancock]
| [[:d:Q105875|Q105875]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795333|Heribert Watzke]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/heribert_watzke heribert_watzke]
| [[:d:Q23795333|Q23795333]]
|-
| 
| ''[[:d:Q29913415|Herman Narula]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 1988
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/herman_narula herman_narula]
| [[:d:Q29913415|Q29913415]]
|-
| [[Íomhá:Hetain Patel.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23712659|Hetain Patel]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/hetain_patel hetain_patel]
| [[:d:Q23712659|Q23712659]]
|-
| [[Íomhá:Radically Reinventing Social Systems (45933060145) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5760932|Hilary Cottam]]''
| 
| ''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]''
| 1965
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/hilary_cottam hilary_cottam]
| [[:d:Q5760932|Q5760932]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796161|Hillel Cooperman]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/hillel_cooperman hillel_cooperman]
| [[:d:Q23796161|Q23796161]]
|-
| [[Íomhá:Hindou Oumarou Ibrahim.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q57087586|Hindou Oumarou Ibrahim]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Sead]]
| [https://www.ted.com/speakers/hindou_oumarou_ibrahim hindou_oumarou_ibrahim]
| [[:d:Q57087586|Q57087586]]
|-
| [[Íomhá:Waiter- The New World of 3D Printing and Computation (9972110315).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12406466|Hod Lipson]]''
| 
| ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/hod_lipson hod_lipson]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/151 151]
| [[:d:Q12406466|Q12406466]]
|-
| [[Íomhá:Holly Herndon 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16203447|Holly Herndon]]''
| 
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/holly_herndon holly_herndon]
| [[:d:Q16203447|Q16203447]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5882187|Holly Morris]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1965-09-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/holly_morris holly_morris]
| [[:d:Q5882187|Q5882187]]
|-
| [[Íomhá:Homaro Cantu Cusp Conference 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5887763|Homaro Cantu]]''
| cócaire Meiriceánach
| ''[[:d:Q3499072|chef]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1976-09-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/homaro_cantu homaro_cantu]
| [[:d:Q5887763|Q5887763]]
|-
| 
| ''[[:d:Q125129729|Hongqiao Liu]]''
| 
| ''[[:d:Q107235593|environmental journalist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/hongqiao_liu hongqiao_liu]
| [[:d:Q125129729|Q125129729]]
|-
| [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Honor Harger.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5896804|Honor Harger]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]&lt;br/&gt;[[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/honor_harger honor_harger]
| [[:d:Q5896804|Q5896804]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123351824|Howard C. Stevenson]]''
| 
| ''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''
| 1958-08-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/howard_stevenson howard_stevenson]
| [[:d:Q123351824|Q123351824]]
|-
| [[Íomhá:HowardRheingoldJI4.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q962698|Howard Rheingold]]''
| iriseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1947-07-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/howard_rheingold howard_rheingold]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/192 192]
| [[:d:Q962698|Q962698]]
|-
| [[Íomhá:Nordiske Mediedager 2018 (26998536817) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18044119|Hrishikesh Hirway]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]
| 1979-02-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/hrishikesh_hirway hrishikesh_hirway]
| [[:d:Q18044119|Q18044119]]
|-
| [[Íomhá:Hubertus Knabe auf dem Blauen Sofa (6318869369) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q74348|Hubertus Knabe]]''
| staraí Gearmánach
| ''[[:d:Q17489339|historian of Modern Age]]''&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 1959-07-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/hubertus_knabe hubertus_knabe]
| [[:d:Q74348|Q74348]]
|-
| [[Íomhá:Hugh Herr, 2013-crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3738041|Hugh Herr]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3951423|dreapadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1964-10-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/hugh_herr hugh_herr]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1779 1779]
| [[:d:Q3738041|Q3738041]]
|-
| [[Íomhá:Hong Huang at TEDxBeijing 2009.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q5942570|Hung Huang]]''
| 
| ''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1962-07-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/hung_huang hung_huang]
| [[:d:Q5942570|Q5942570]]
|-
| [[Íomhá:HELDER (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17280334|Hélder Guimarães]]''
| 
| 
| 1982-11-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Phortaingéil]]
| [https://www.ted.com/speakers/helder_guimaraes helder_guimaraes]
| [[:d:Q17280334|Q17280334]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797233|Iain Hutchison]]''
| 
| [[máinlia]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/iain_hutchison iain_hutchison]
| [[:d:Q23797233|Q23797233]]
|-
| [[Íomhá:Iain McGilchrist.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q16732304|Iain McGilchrist]]''
| 
| [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1953
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/iain_mcgilchrist iain_mcgilchrist]
| [[:d:Q16732304|Q16732304]]
|-
| [[Íomhá:Ian Bremmer headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5980992|Ian Bremmer]]''
| eolaí polaitíochta Meiriceánach
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1969-11-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ian_bremmer ian_bremmer]
| [[:d:Q5980992|Q5980992]]
|-
| [[Íomhá:Ian Chang in 2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q99693632|Ian Chang]]''
| 
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q386854|drumadóir]]''
| 1988-10-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ian_chang ian_chang]
| [[:d:Q99693632|Q99693632]]
|-
| 
| ''[[:d:Q39202|Ian Dunbar]]''
| 
| [[tréidlia]]
| 1947-04-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ian_dunbar ian_dunbar]
| [[:d:Q39202|Q39202]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55314755|Ian Firth]]''
| 
| ''[[:d:Q2305987|innealtóir struchtúr]]''
| 1956-02-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ian_firth ian_firth]
| [[:d:Q55314755|Q55314755]]
|-
| [[Íomhá:Professor Ian Goldin, Director, Oxford Martin School, University of Oxford.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5981666|Ian Goldin]]''
| 
| ''[[:d:Q806798|baincéir]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/ian_goldin ian_goldin]
| [[:d:Q5981666|Q5981666]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5981963|Ian Kerner]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1966-05-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ian_kerner ian_kerner]
| [[:d:Q5981963|Q5981963]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5982726|Ian Ritchie]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ian_ritchie ian_ritchie]
| [[:d:Q5982726|Q5982726]]
|-
| [[Íomhá:Ibeyi by Maya Dagnino 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16800947|Ibeyi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ibeyi ibeyi]
| [[:d:Q16800947|Q16800947]]
|-
| [[Íomhá:Ibram Kendi 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q31213305|Ibram X. Kendi]]''
| údar agus staraí Meiriceánach
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1982-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ibram_kendi ibram_kendi]
| [[:d:Q31213305|Q31213305]]
|-
| [[Íomhá:Iké Udé - 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18217444|Iké Udé]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/ike_ude ike_ude]
| [[:d:Q18217444|Q18217444]]
|-
| 
| ''[[:d:Q91255530|Ilissa B Ocko]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ilissa_ocko ilissa_ocko]
| [[:d:Q91255530|Q91255530]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117249231|Ilona Stengel]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1983
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ilona_stengel ilona_stengel]
| [[:d:Q117249231|Q117249231]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759716|Ilona Szabó de Carvalho]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 1978-05-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/ilona_szabo_de_carvalho ilona_szabo_de_carvalho]
| [[:d:Q23759716|Q23759716]]
|-
| [[Íomhá:Imogen Heap at 2025 SXSW London.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q230484|Imogen Heap]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1294626|ealaíontóir ceoil]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1977-12-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/imogen_heap imogen_heap]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/487 487]
| [[:d:Q230484|Q230484]]
|-
| 
| ''[[:d:Q1139870|Improv Everywhere]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/improv_everywhere improv_everywhere]
| [[:d:Q1139870|Q1139870]]
|-
| [[Íomhá:Imran Chaudhri 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q51046824|Imran Chaudhri]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/imran_chaudhri imran_chaudhri]
| [[:d:Q51046824|Q51046824]]
|-
| [[Íomhá:InaraGeorge2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q274117|Inara George]]''
| ceoltóir Meiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 1974-07-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/inara_george inara_george]
| [[:d:Q274117|Q274117]]
|-
| [[Íomhá:Ines Pedras Architekten und Planer Albretch in Denmark Hall Exhibition.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q104034316|Ines J. Pedras]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Spáinn]]
| [https://www.ted.com/speakers/imported imported]
| [[:d:Q104034316|Q104034316]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795297|Inge Missmahl]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/inge_missmahl inge_missmahl]
| [[:d:Q23795297|Q23795297]]
|-
| [[Íomhá:Íngrid Betancourt (2014) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Íngrid Betancourt|Ingrid Betancourt]]
| polaiteoir de chuid na Colóime
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1961-12-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]&lt;br/&gt;[[an Cholóim]]&lt;br/&gt;[[Na Séiséil]]
| [https://www.ted.com/speakers/ingrid_betancourt ingrid_betancourt]
| [[:d:Q152472|Q152472]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120606787|Ingrid Fetell Lee]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ingrid_fetell_lee ingrid_fetell_lee]
| [[:d:Q120606787|Q120606787]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108444407|Ione Wells]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15973695|political reporter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22976182|television journalist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ione_wells ione_wells]
| [[:d:Q108444407|Q108444407]]
|-
| [[Íomhá:Iqbal Quadir.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3347269|Iqbal Quadir]]''
| 
| ''[[:d:Q11960402|propriétaire d'entreprise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1958-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/iqbal_quadir iqbal_quadir]
| [[:d:Q3347269|Q3347269]]
|-
| [[Íomhá:Irina Karamanos retrato oficial.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q110221567|Irina Karamanos]]''
| 
| ''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 1989-10-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSile]]
| [https://www.ted.com/speakers/irina_karamanos_adrian irina_karamanos_adrian]
| [[:d:Q110221567|Q110221567]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89307223|Irina Kareva]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/irina_kareva irina_kareva]
| [[:d:Q89307223|Q89307223]]
|-
| [[Íomhá:Iredlener-photo small.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q6075109|Irwin Redlener]]''
| gníomhaí Meiriceánach
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1944-08-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/irwin_redlener irwin_redlener]
| [[:d:Q6075109|Q6075109]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4578334|Isaac Lidsky]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1979-07-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/isaac_lidsky isaac_lidsky]
| [[:d:Q4578334|Q4578334]]
|-
| [[Íomhá:Isaac Mizrahi (12852).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1673431|Isaac Mizrahi]]''
| 
| ''[[:d:Q667982|creative director]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1961-10-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/isaac_mizrahi isaac_mizrahi]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/312 312]
| [[:d:Q1673431|Q1673431]]
|-
| [[Íomhá:Isabel Allende Frankfurter Buchmesse 2015 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Isabel Allende]]
| scríbhneoir Sileach
| [[úrscéalaí]]
| 1942-08-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an tSile]]
| [https://www.ted.com/speakers/isabel_allende isabel_allende]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/181 181]
| [[:d:Q83566|Q83566]]
|-
| [[Íomhá:Isabel B Congo Bonobo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18684694|Isabel Behncke]]''
| 
| ''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''
| 1976-11-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSile]]
| [https://www.ted.com/speakers/isabel_behncke_izquierdo isabel_behncke_izquierdo]
| [[:d:Q18684694|Q18684694]]
|-
| [[Íomhá:Isabel wilkerson 2010.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6077806|Isabel Wilkerson]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1961
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/isabel_wilkerson isabel_wilkerson]
| [[:d:Q6077806|Q6077806]]
|-
| [[Íomhá:Isabella Kirkland in 2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q125141065|Isabella Kirkland]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1954
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/isabella_kirkland isabella_kirkland]
| [[:d:Q125141065|Q125141065]]
|-
| [[Íomhá:Isabelle Boemeke (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q106290121|Isabelle Boemeke]]''
| 
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[tionchaire]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/isabelle_boemeke isabelle_boemeke]
| [[:d:Q106290121|Q106290121]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124812502|Isadora Kosofsky]]''
| 
| ''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''
| 1993
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/isadora_kosofsky isadora_kosofsky]
| [[:d:Q124812502|Q124812502]]
|-
| [[Íomhá:Isha Datar (29669893021) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q111293082|Isha Datar]]''
| 
| ''[[:d:Q864835|biteicneolaí]]''
| 1988-01-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/isha_datar isha_datar]
| [[:d:Q111293082|Q111293082]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760196|Ismael Nazario]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ismael_nazario ismael_nazario]
| [[:d:Q23760196|Q23760196]]
|-
| [[Íomhá:Itay Talgam02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6094174|Itay Talgam]]''
| stiúrthóir Iosraelach
| ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/itay_talgam itay_talgam]
| [[:d:Q6094174|Q6094174]]
|-
| [[Íomhá:Ivan Coyote.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6096094|Ivan Coyote]]''
| 
| ''[[:d:Q17378128|file ó bhéal]]''&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1969-08-11
| [[Inscne neamhdhénártha|neamh-dhénártha]]
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/ivan_coyote ivan_coyote]
| [[:d:Q6096094|Q6096094]]
|-
| [[Íomhá:Ivan Krastev 2025 BHO-4473.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2340462|Ivan Krastev]]''
| eolaí polaitíochta Bulgárach
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1965-01-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhulgáir]]
| [https://www.ted.com/speakers/ivan_krastev ivan_krastev]
| [[:d:Q2340462|Q2340462]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662491|Ivan Oransky]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Rúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/ivan_oransky ivan_oransky]
| [[:d:Q23662491|Q23662491]]
|-
| [[Íomhá:NEXT Conference 2024 (54023049561).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q130418516|Ivan Poupyrev]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tAontas Sóivéadach]]
| [https://www.ted.com/speakers/ivan_poupyrev ivan_poupyrev]
| [[:d:Q130418516|Q130418516]]
|-
| [[Íomhá:Iwan at Rock Garden.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3156399|Iwan Baan]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3381574|architectural photographer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1975-02-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/iwan_baan iwan_baan]
| [[:d:Q3156399|Q3156399]]
|-
| [[Íomhá:Iyad Rahwan (24346536449).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q29453267|Iyad Rahwan]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSiria]]&lt;br/&gt;[[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/iyad_rahwan iyad_rahwan]
| [[:d:Q29453267|Q29453267]]
|-
| [[Íomhá:March 2026 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance.jpg|center|128px]]
| [[J. D. Vance]]
| polaiteoir agus údar Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2262551|corporate lawyer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q215536|ceannaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4270517|sciálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3791825|ideologue]]''
| 1984-08-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jd_vance jd_vance]
| [[:d:Q28935729|Q28935729]]
|-
| [[Íomhá:J. J. Abrams (23175170706) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q188137|J. J. Abrams]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach (1966-)
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|monaróir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1440873|ceannléiritheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''
| 1966-06-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/j_j_abrams j_j_abrams]
| [[:d:Q188137|Q188137]]
|-
| [[Íomhá:J. K. Rowling 2010.jpg|center|128px]]
| [[J. K. Rowling|Q34660]]
| 
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q111597957|gníomhaí frith - thrasinscneach]]''
| 1965-07-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jk_rowling jk_rowling]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/661 661]
| [[:d:Q34660|Q34660]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Marshall Shepherd in 2004 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16205502|J. Marshall Shepherd]]''
| meitéareolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q2310145|meitéareolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/j_marshall_shepherd j_marshall_shepherd]
| [[:d:Q16205502|Q16205502]]
|-
| [[Íomhá:-rpTEN - Tag 1 (26171481963).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12318774|J.P. Rangaswami]]''
| fear gnó Indiach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1957-11-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/jp_rangaswami jp_rangaswami]
| [[:d:Q12318774|Q12318774]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657167|JD Schramm]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jd_schramm jd_schramm]
| [[:d:Q23657167|Q23657167]]
|-
| [[Íomhá:JR (artist) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1312565|JR]]''
| ealaíontóir Francach
| ''[[:d:Q19890761|artivist]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15095148|ealaíontóir graifítí]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q21477194|contemporary artist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1983-02-22&lt;br/&gt;2023
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/jr jr]
| [[:d:Q1312565|Q1312565]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769228|Jaap de Roode]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jaap_de_roode jaap_de_roode]
| [[:d:Q23769228|Q23769228]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782383|Jacek Utko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jacek_utko jacek_utko]
| [[:d:Q23782383|Q23782383]]
|-
| [[Íomhá:Jack Andraka 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2626989|Jack Andraka]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30086937|cancer researcher]]''
| 1997-01-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jack_andraka jack_andraka]
| [[:d:Q2626989|Q2626989]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657134|Jack Choi]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jack_choi jack_choi]
| [[:d:Q23657134|Q23657134]]
|-
| [[Íomhá:Jack Conte 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14648645|Jack Conte]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1984-07-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jack_conte jack_conte]
| [[:d:Q14648645|Q14648645]]
|-
| [[Íomhá:Remarks by Mr. Jack Dangermond at the Geographic Information Systems Conference (2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3157158|Jack Dangermond]]''
| 
| ''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1945-07-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jack_dangermond jack_dangermond]
| [[:d:Q3157158|Q3157158]]
|-
| [[Íomhá:Jack Dorsey 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q335552|Jack Dorsey]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q125471676|tech VIP]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1062083|billionaire]]''
| 1976-11-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jack_dorsey jack_dorsey]
| [[:d:Q335552|Q335552]]
|-
| [[Íomhá:2015JackHorner (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q247264|Jack Horner]]''
| pailé-ointeolaí Meiriceánach
| [[geolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271064|heirpiteolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1946-06-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jack_horner jack_horner]
| [[:d:Q247264|Q247264]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23729170|Jackie Savitz]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jackie_savitz jackie_savitz]
| [[:d:Q23729170|Q23729170]]
|-
| [[Íomhá:RabbiJackieTabick.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6116680|Jackie Tabick]]''
| 
| ''[[:d:Q133485|raibí]]''
| 1948
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jackie_tabick jackie_tabick]
| [[:d:Q6116680|Q6116680]]
|-
| [[Íomhá:JacksonBrowne3.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q355009|Jackson Browne]]''
| amhránaí agus cumadóir Meiriceánach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1075651|méarchláraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|monaróir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1948-10-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jackson_brown jackson_brown]
| [[:d:Q355009|Q355009]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6117187|Jackson Katz]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1960-05-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jackson_katz jackson_katz]
| [[:d:Q6117187|Q6117187]]
|-
| [[Íomhá:Jacob Collier -1180632.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24900882|Jacob Collier]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1994-08-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jacob_collier jacob_collier]
| [[:d:Q24900882|Q24900882]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57089959|Jacob G. Scott]]''
| 
| ''[[:d:Q25141651|physician-scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7280361|radiation oncologist]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/https://www.tedmed.com/person/jacob-scott/ https://www.tedmed.com/person/jacob-scott/]
| [[:d:Q57089959|Q57089959]]
|-
| [[Íomhá:Jacqueline Novogratz DJO2709.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q924979|Jacqueline Novogratz]]''
| 
| ''[[:d:Q806798|baincéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1416279|anailísí airgeadais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''
| 1961-03-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jacqueline_novogratz jacqueline_novogratz]
| [[:d:Q924979|Q924979]]
|-
| [[Íomhá:2018-us-nationalbookfestival-jacqueline-woodson.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6120237|Jacqueline Woodson]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1963-02-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jacqueline_woodson jacqueline_woodson]
| [[:d:Q6120237|Q6120237]]
|-
| [[Íomhá:Jad Abumrad.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2856132|Jad Abumrad]]''
| 
| ''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1973-04-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jad_abumrad jad_abumrad]
| [[:d:Q2856132|Q2856132]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19663314|Jae Rhim Lee]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jae_rhim_lee jae_rhim_lee]
| [[:d:Q19663314|Q19663314]]
|-
| [[Íomhá:Фото Игорь Катаев 1-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q923927|Jaime Lerner]]''
| polaiteoir agus ailtire Brasaíleach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1937-12-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/jaime_lerner jaime_lerner]
| [[:d:Q923927|Q923927]]
|-
| [[Íomhá:Jake Barton in Local Projects, Aug 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17386582|Jake Barton]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1972-11-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jake_barton jake_barton]
| [[:d:Q17386582|Q17386582]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662959|Jake Wood]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jake_wood jake_wood]
| [[:d:Q23662959|Q23662959]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89526310|Jakob Magolan]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jakob_magolan jakob_magolan]
| [[:d:Q89526310|Q89526310]]
|-
| [[Íomhá:Jakob Trollbäck.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6215569|Jakob Trollbäck]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1959-10-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/jakob_trollback jakob_trollback]
| [[:d:Q6215569|Q6215569]]
|-
| [[Íomhá:Jamais Cascio 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22277279|Jamais Cascio]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q54845077|role-playing game designer]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jamais_cascio jamais_cascio]
| [[:d:Q22277279|Q22277279]]
|-
| [[Íomhá:Rev James A Forbes speaking 2006.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q6128099|James A. Forbes]]''
| 
| ''[[:d:Q1234713|diagaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15995642|ceannaire reiligiúnach]]''
| 1935-09-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_forbes james_forbes]
| [[:d:Q6128099|Q6128099]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760213|James A. White Sr.]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/james_a_white_sr james_a_white_sr]
| [[:d:Q23760213|Q23760213]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671470|James B. Glattfelder]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/james_b_glattfelder james_b_glattfelder]
| [[:d:Q23671470|Q23671470]]
|-
| [[Íomhá:James Balog Iceland.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q6129316|James Balog]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]
| 1952-07-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_balog james_balog]
| [[:d:Q6129316|Q6129316]]
|-
| [[Íomhá:James Beacham - Kolkata 2023-12-19 9686.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q67466997|James Beacham]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_beacham james_beacham]
| [[:d:Q67466997|Q67466997]]
|-
| [[Íomhá:Re publica 2015 - Tag 1 (17379378221).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20683898|James Bridle]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1980-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_bridle james_bridle]
| [[:d:Q20683898|Q20683898]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769563|James Burchfield]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/james_burchfield james_burchfield]
| [[:d:Q23769563|Q23769563]]
|-
| [[Íomhá:James Cameron at 53rd Saturn Awards 2026-01.jpg|center|128px]]
| [[James Cameron (stiúrthóir scannán)|James Cameron]]
| stiúrthóir scannán Ceanadach
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''
| 1954-08-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]&lt;br/&gt;[[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_cameron james_cameron]
| [[:d:Q42574|Q42574]]
|-
| [[Íomhá:James Hansen profile (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q724095|James Edward Hansen]]''
| fisiceoir Meiriceánach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''
| 1941-03-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_hansen james_hansen]
| [[:d:Q724095|Q724095]]
|-
| [[Íomhá:Jim Flynn Political Studies University of Otago.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1383120|James Flynn]]''
| eolaí polaitíochta Nua-Shéalannach (1934–2020)
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1934-04-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_flynn jim_flynn]
| [[:d:Q1383120|Q1383120]]
|-
| [[Íomhá:James Geary 1140811 06.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6134546|James Geary]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_geary james_geary]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/478 478]
| [[:d:Q6134546|Q6134546]]
|-
| 
| ''[[:d:Q9010694|James H. Fallon]]''
| néareolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[néareolaí]]&lt;br/&gt;[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1947-10-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_fallon jim_fallon]
| [[:d:Q9010694|Q9010694]]
|-
| [[Íomhá:Jim Simons at MSRI.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q560847|James Harris Simons]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15442776|cripteagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q683476|financial adviser]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1938-04-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_simons jim_simons]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2417 2417]
| [[:d:Q560847|Q560847]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6136003|James Heywood]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1966-10-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jamie_heywood jamie_heywood]
| [[:d:Q6136003|Q6136003]]
|-
| [[Íomhá:Jim w mustache.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q962004|James Howard Kunstler]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1948-10-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_howard_kunstler james_howard_kunstler]
| [[:d:Q962004|Q962004]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712699|James Lyne]]''
| 
| ''[[:d:Q123577390|cybersecurity specialist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/james_lyne james_lyne]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1472 1472]
| [[:d:Q23712699|Q23712699]]
|-
| [[Íomhá:Nachtwey MSK2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q437013|James Nachtwey]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q11496048|grianghrafadóir cogaidh]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1948-03-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_nachtwey james_nachtwey]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/84 84]
| [[:d:Q437013|Q437013]]
|-
| [[Íomhá:James Patten (24375372394).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23748686|James Patten]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11977439|interaction designer]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/james_patten james_patten]
| [[:d:Q23748686|Q23748686]]
|-
| [[Íomhá:Preferred official head-shot from James Randi Educational Foundation.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q294918|James Randi]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1658894|doilfeoir]]''
| 1928-08-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_randi james_randi]
| [[:d:Q294918|Q294918]]
|-
| [[Íomhá:Admiral Stavridis in the remote studio at The Fletcher School.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q116464|James Stavridis]]''
| aimiréal Meiriceánach
| ''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[mairnéalach]]&lt;br/&gt;[[saighdiúir]]
| 1955-02-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_stavridis james_stavridis]
| [[:d:Q116464|Q116464]]
|-
| [[Íomhá:JamesSurowieckiMUleft.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1496028|James Surowiecki]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1967-04-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_surowiecki james_surowiecki]
| [[:d:Q1496028|Q1496028]]
|-
| [[Íomhá:James Thornton, 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6144245|James Thornton]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]''
| 1954
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_thornton james_thornton]
| [[:d:Q6144245|Q6144245]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6144629|James Veitch]]''
| 
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''
| 1980-04-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_veitch james_veitch]
| [[:d:Q6144629|Q6144629]]
|-
| [[Íomhá:James D. Watson (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Watson]]
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1928-04-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/james_watson james_watson]
| [[:d:Q83333|Q83333]]
|-
| [[Íomhá:Jamey Stillings.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q106946796|Jamey Stillings]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jamey_stillings jamey_stillings]
| [[:d:Q106946796|Q106946796]]
|-
| [[Íomhá:Jamie Bartlett in conversation with Inotai Edit at CASM 14.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20675953|Jamie Bartlett]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1979
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jamie_bartlett jamie_bartlett]
| [[:d:Q20675953|Q20675953]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662542|Jamie Drummond]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jamie_drummond jamie_drummond]
| [[:d:Q23662542|Q23662542]]
|-
| [[Íomhá:Jamie Oliver (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q190051|Jamie Oliver]]''
| cócaire Sasanach
| ''[[:d:Q3499072|chef]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27431213|scríbhneoir cócaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1975-05-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jamie_oliver jamie_oliver]
| [[:d:Q190051|Q190051]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55264825|Jamie Paik]]''
| 
| ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jamie_paik jamie_paik]
| [[:d:Q55264825|Q55264825]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795294|Jamil Abu-Wardeh]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jamil_abu_wardeh jamil_abu_wardeh]
| [[:d:Q23795294|Q23795294]]
|-
| [[Íomhá:Jamil Zaki Stanford October 2024.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q76643244|Jamil Zaki]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jamil_zaki jamil_zaki]
| [[:d:Q76643244|Q76643244]]
|-
| [[Íomhá:Portrait de Jamila Gordon2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q106919199|Jamila Gordon]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]&lt;br/&gt;[[an tSomáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/jamila_gordon jamila_gordon]
| [[:d:Q106919199|Q106919199]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759680|Jamila Lyiscott]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jamila_lyiscott jamila_lyiscott]
| [[:d:Q23759680|Q23759680]]
|-
| 
| ''[[:d:Q111145278|Jamila Raqib]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jamila_raqib jamila_raqib]
| [[:d:Q111145278|Q111145278]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6148692|Jan Chipchase]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jan_chipchase jan_chipchase]
| [[:d:Q6148692|Q6148692]]
|-
| 
| ''[[:d:Q116487988|Jan Rader]]''
| 
| ''[[:d:Q5451558|fire chief]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jan_k_rader jan_k_rader]
| [[:d:Q116487988|Q116487988]]
|-
| [[Íomhá:Jane Marie Chen, 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6151247|Jane Chen]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1978-12-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jane_chen jane_chen]
| [[:d:Q6151247|Q6151247]]
|-
| [[Íomhá:Jane Ferguson Head Shot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q56274344|Jane Ferguson]]''
| iriseoir as Tuaisceart Éireann
| [[iriseoir]]
| 1984-09-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jane_ferguson jane_ferguson]
| [[:d:Q56274344|Q56274344]]
|-
| [[Íomhá:2019.12.06 Fire Drill Fridays, Washington, DC USA 340 60024 (49180015037) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jane Fonda]]
| ban-aisteoir agus gníomhaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1937-12-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jane_fonda jane_fonda]
| [[:d:Q41142|Q41142]]
|-
| [[Íomhá:Deputy Secretary Higginbottom Poses for a Photo With Dr. Jane Goodall and the State Department's Global Health Diplomacy Director Jordan in Washington (22365513310) (2) (cropped 2).jpg|center|128px]]
| [[Jane Goodall]]
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]''
| 1934-04-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jane_goodall jane_goodall]
| [[:d:Q184746|Q184746]]
|-
| [[Íomhá:Jane McGonigal Meet the Media Guru 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2699296|Jane McGonigal]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3630699|dearthóir cluichí]]''
| 1977-10-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jane_mcgonigal jane_mcgonigal]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/600 600]
| [[:d:Q2699296|Q2699296]]
|-
| [[Íomhá:Champions for Change photo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6152636|Jane Poynter]]''
| comhshaolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jane_poynter jane_poynter]
| [[:d:Q6152636|Q6152636]]
|-
| 
| ''[[:d:Q66497786|Janelle Shane]]''
| 
| ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1327627|electrotechnician]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/janelle_shane janelle_shane]
| [[:d:Q66497786|Q66497786]]
|-
| [[Íomhá:Janet Echelman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2346435|Janet Echelman]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''
| 1966-02-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/janet_echelman janet_echelman]
| [[:d:Q2346435|Q2346435]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23729136|Janet Iwasa]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839136|bitheolaí ceall]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q266569|beochantóir]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/janet_iwasa janet_iwasa]
| [[:d:Q23729136|Q23729136]]
|-
| [[Íomhá:Janette Sadik-Khan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6153709|Janette Sadik-Khan]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1961-04-28&lt;br/&gt;1961
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/janette_sadik_khan janette_sadik_khan]
| [[:d:Q6153709|Q6153709]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3161983|Janine Benyus]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|nádúraí]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/janine_benyus janine_benyus]
| [[:d:Q3161983|Q3161983]]
|-
| [[Íomhá:Janine Shepherd.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6154579|Janine Shepherd]]''
| sciálaí trastíre Astrálach
| ''[[:d:Q4270517|sciálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1962-01-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/janine_shepherd janine_shepherd]
| [[:d:Q6154579|Q6154579]]
|-
| [[Íomhá:Janine di Giovanni at the International Journalism Festival 2024 in Perugia, Italy (cropped2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1304314|Janine di Giovanni]]''
| iriseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1961
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/janine_di_giovanni janine_di_giovanni]
| [[:d:Q1304314|Q1304314]]
|-
| [[Íomhá:Beyond the Cradle 2019 Janna Levin (47422163091).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6155075|Janna Levin]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/janna_levin janna_levin]
| [[:d:Q6155075|Q6155075]]
|-
| [[Íomhá:Jared diamond.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q205772|Jared Diamond]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2055046|fiseolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|éaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1937-09-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jared_diamond jared_diamond]
| [[:d:Q205772|Q205772]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657161|Jared Ficklin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jared_ficklin jared_ficklin]
| [[:d:Q23657161|Q23657161]]
|-
| [[Íomhá:Jaron Lanier 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92862|Jaron Lanier]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1960-05-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jaron_lanier jaron_lanier]
| [[:d:Q92862|Q92862]]
|-
| [[Íomhá:Jarreth Merz 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1683706|Jarreth Merz]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''
| 1970-05-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]&lt;br/&gt;[[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/jarreth_merz jarreth_merz]
| [[:d:Q1683706|Q1683706]]
|-
| [[Íomhá:Jarrett Krosoczka (10747).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6161021|Jarrett J. Krosoczka]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''
| 1977-12-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jarrett_j_krosoczka jarrett_j_krosoczka]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1511 1511]
| [[:d:Q6161021|Q6161021]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795288|Jason Clay]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jason_clay jason_clay]
| [[:d:Q23795288|Q23795288]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795888|Jason Fried]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jason_fried jason_fried]
| [[:d:Q23795888|Q23795888]]
|-
| [[Íomhá:Headshot of human rights lawyer Jason McCue.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662557|Jason McCue]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jason_mccue jason_mccue]
| [[:d:Q23662557|Q23662557]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112526488|Jason Michael Webb]]''
| 
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|liriceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1198887|stiúrthóir ceoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3922505|DJ producer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1643514|cóiritheoir ceoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3355249|orchestrator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jason_webb jason_webb]
| [[:d:Q112526488|Q112526488]]
|-
| [[Íomhá:Jason Pontin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6163277|Jason Pontin]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''
| 1967-05-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jason_pontin jason_pontin]
| [[:d:Q6163277|Q6163277]]
|-
| 
| ''[[:d:Q1684006|Jason deCaires Taylor]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7541856|criadóir]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]
| 1974-08-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jason_decaires_taylor jason_decaires_taylor]
| [[:d:Q1684006|Q1684006]]
|-
| [[Íomhá:Javed Akhtar at Jaipur Literature Festival 2026.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2319562|Javed Akhtar]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q822146|liriceoir]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1945-01-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]&lt;br/&gt;[[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/javed_akhtar javed_akhtar]
| [[:d:Q2319562|Q2319562]]
|-
| [[Íomhá:Jawad-Sharif.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q123126708|Jawad Sharif]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jawad_sharif jawad_sharif]
| [[:d:Q123126708|Q123126708]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656752|Jay Bradner]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jay_bradner jay_bradner]
| [[:d:Q23656752|Q23656752]]
|-
| [[Íomhá:Jay Walker.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6167147|Jay S. Walker]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1955-11-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jay_walker jay_walker]
| [[:d:Q6167147|Q6167147]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19667282|Jay Silver]]''
| 
| 
| 1979-09-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jay_silver jay_silver]
| [[:d:Q19667282|Q19667282]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657155|Jean-Baptiste Michel]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jean_baptiste_michel jean_baptiste_michel]
| [[:d:Q23657155|Q23657155]]
|-
| [[Íomhá:Jean-Paul Mari.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3168596|Jean-Paul Mari]]''
| scríbhneoir Francach
| ''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1950-10-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/jean_paul_mari jean_paul_mari]
| [[:d:Q3168596|Q3168596]]
|-
| [[Íomhá:Jeanette Winterson closeup (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q233584|Jeanette Winterson]]''
| scríbhneoir Sasanach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15949613|gearrscéalaí]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|scríbhneoir próis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q73306227|scríbhneoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1959-08-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeanette_winterson jeanette_winterson]
| [[:d:Q233584|Q233584]]
|-
| [[Íomhá:Jeanne Gang.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q444257|Jeanne Gang]]''
| ailtire
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1964-03-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeanne_gang jeanne_gang]
| [[:d:Q444257|Q444257]]
|-
| 
| [[Jeannie Suk]]
| dlíodóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q63677188|ollamh le dlí]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeannie_suk_gersen jeannie_suk_gersen]
| [[:d:Q6172378|Q6172378]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760219|Jedidah Isler]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jedidah_isler jedidah_isler]
| [[:d:Q23760219|Q23760219]]
|-
| [[Íomhá:Jeff Bezos at Amazon Spheres Grand Opening in Seattle - 2018 (39074799225) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q312556|Jeff Bezos]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2868586|commercial astronaut]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2006045|business oligarch]]''
| 1964-01-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeff_bezos jeff_bezos]
| [[:d:Q312556|Q312556]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662685|Jeff Hancock]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26759595|communication scholar]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jeff_hancock jeff_hancock]
| [[:d:Q23662685|Q23662685]]
|-
| [[Íomhá:Jeff Hawkins by Jeff Kubina.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92993|Jeff Hawkins]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1957-06-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeff_hawkins jeff_hawkins]
| [[:d:Q92993|Q92993]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23768700|Jeff Iliff]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jeff_iliff jeff_iliff]
| [[:d:Q23768700|Q23768700]]
|-
| [[Íomhá:Jeff Skoll 2013 (5576999744).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q710924|Jeff Skoll]]''
| 
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1965-01-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeff_skoll jeff_skoll]
| [[:d:Q710924|Q710924]]
|-
| [[Íomhá:Jeffsmithedited-400x600.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15498191|Jeff Smith]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1973-12-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeff_smith jeff_smith]
| [[:d:Q15498191|Q15498191]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713807|Jeff Speck]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''
| 1963-08-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeff_speck jeff_speck]
| [[:d:Q23713807|Q23713807]]
|-
| [[Íomhá:Table-cum-touch display.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6175484|Jefferson Han]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jeff_han jeff_han]
| [[:d:Q6175484|Q6175484]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760258|Jeffrey Brown]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rev_jeffrey_brown rev_jeffrey_brown]
| [[:d:Q23760258|Q23760258]]
|-
| [[Íomhá:Jeffrey Kluger.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1686458|Jeffrey Kluger]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1954-05-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeffrey_kluger jeffrey_kluger]
| [[:d:Q1686458|Q1686458]]
|-
| [[Íomhá:Jehane Noujaim.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2264148|Jehane Noujaim]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1974-05-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jehane_noujaim jehane_noujaim]
| [[:d:Q2264148|Q2264148]]
|-
| [[Íomhá:HeadshotNew.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15429153|Jen Golbeck]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1976-12-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_golbeck jennifer_golbeck]
| [[:d:Q15429153|Q15429153]]
|-
| 
| ''[[:d:Q92483311|Jenna Lester]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jenna_c_lester jenna_c_lester]
| [[:d:Q92483311|Q92483311]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6177767|Jenna McCarthy]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jenna_mccarthy jenna_mccarthy]
| [[:d:Q6177767|Q6177767]]
|-
| [[Íomhá:WorldPride 2017 - Madrid Summit - 170626 182102.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23809207|Jenni Chang &amp; Lisa Dazols]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jenni_chang_and_lisa_dazols jenni_chang_and_lisa_dazols]
| [[:d:Q23809207|Q23809207]]
|-
| [[Íomhá:Jay-dixit jay-dixit-photos wikimedia-2024 -15 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q702510|Jennifer 8. Lee]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1976-03-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_8_lee jennifer_8_lee]
| [[:d:Q702510|Q702510]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Jennifer Aaker (2013).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6178057|Jennifer Aaker]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84506120|business administration scholar]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1967-01-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_aaker jennifer_aaker]
| [[:d:Q6178057|Q6178057]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24578998|Jennifer Brea]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jen_brea jen_brea]
| [[:d:Q24578998|Q24578998]]
|-
| [[Íomhá:Professor Jennifer Doudna ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q56068|Jennifer Doudna]]''
| bithcheimiceoir Meiriceánach
| [[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15142825|criostalagrafaí]]''
| 1964-02-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_doudna jennifer_doudna]
| [[:d:Q56068|Q56068]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18098124|Jennifer Eberhardt]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1965
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_eberhardt jennifer_eberhardt]
| [[:d:Q18098124|Q18098124]]
|-
| [[Íomhá:Secretary Jennifer Granholm (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q234994|Jennifer Granholm]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18581305|iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]''&lt;br/&gt;[[breitheamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 1959-02-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_granholm jennifer_granholm]
| [[:d:Q234994|Q234994]]
|-
| [[Íomhá:Jennifer Granick.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6178367|Jennifer Granick]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1969-06-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_granick jennifer_granick]
| [[:d:Q6178367|Q6178367]]
|-
| [[Íomhá:Jen Gunter CSICon 2018 Vaginal Snake Oil Profiteers, from Paltrow to the Patriarchy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q40736296|Jennifer Gunter]]''
| 
| ''[[:d:Q2640827|gínéiceolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13638192|obstatraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''
| 1966-09-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/jen_gunter jen_gunter]
| [[:d:Q40736296|Q40736296]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59208749|Jennifer H Walsh]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jen_walsh jen_walsh]
| [[:d:Q59208749|Q59208749]]
|-
| [[Íomhá:TNW Conference 2014 - Jennifer Healey (14014859332) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23713350|Jennifer Healey]]''
| 
| ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_healey jennifer_healey]
| [[:d:Q23713350|Q23713350]]
|-
| [[Íomhá:Jennifer Holmgren at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q114874308|Jennifer Holmgren]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_holmgren jennifer_holmgren]
| [[:d:Q114874308|Q114874308]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61138464|Jennifer Kahn]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 1986
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_kahn jennifer_kahn]
| [[:d:Q61138464|Q61138464]]
|-
| 
| ''[[:d:Q91955096|Jennifer L. Pluznick]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_pluznick jennifer_pluznick]
| [[:d:Q91955096|Q91955096]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6178542|Jennifer Lin]]''
| 
| ''[[:d:Q486748|pianódóir]]''
| 1990
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_lin jennifer_lin]
| [[:d:Q6178542|Q6178542]]
|-
| 
| ''[[:d:Q98285075|Jennifer Louise Petriglieri]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_petriglieri jennifer_petriglieri]
| [[:d:Q98285075|Q98285075]]
|-
| 
| ''[[:d:Q84201612|Jennifer Nuzzo]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_b_nuzzo jennifer_b_nuzzo]
| [[:d:Q84201612|Q84201612]]
|-
| [[Íomhá:Jennifer Pahlka of Code for America, speaking at the opening of Open Up!.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6178697|Jennifer Pahlka]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1969-12-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jen_pahlka jen_pahlka]
| [[:d:Q6178697|Q6178697]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728486|Jennifer Senior]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_senior jennifer_senior]
| [[:d:Q23728486|Q23728486]]
|-
| [[Íomhá:Jennifer Wilcox .jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q60197318|Jennifer Wilcox]]''
| 
| [[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1974-07-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jen_wilcox jen_wilcox]
| [[:d:Q60197318|Q60197318]]
|-
| [[Íomhá:Jennifer Zhu Scott at Global Technology Governance Summit 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q62050613|Jennifer Zhu Scott]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jennifer_zhu_scott jennifer_zhu_scott]
| [[:d:Q62050613|Q62050613]]
|-
| [[Íomhá:Jer Thorp - PopTech 2012 - Camden Maine USA (8102975934) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662183|Jer Thorp]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/jer_thorp jer_thorp]
| [[:d:Q23662183|Q23662183]]
|-
| [[Íomhá:Jeremy Gilley (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1653797|Jeremy Gilley]]''
| 
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1969
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeremy_gilley jeremy_gilley]
| [[:d:Q1653797|Q1653797]]
|-
| [[Íomhá:Jeremy Heimans Purpose Co-founder CEO.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16729741|Jeremy Heimans]]''
| gníomhaí Astrálach
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeremy_heimans jeremy_heimans]
| [[:d:Q16729741|Q16729741]]
|-
| [[Íomhá:Jeremy Howard.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6181501|Jeremy Howard]]''
| fear gnó Astrálach
| ''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''
| 1973-11-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeremy_howard jeremy_howard]
| [[:d:Q6181501|Q6181501]]
|-
| [[Íomhá:JeremyJackson1243.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15485171|Jeremy Jackson]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16037036|paleobiologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1942-11-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeremy_jackson jeremy_jackson]
| [[:d:Q15485171|Q15485171]]
|-
| [[Íomhá:Jeremy Rifkin, 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q505154|Jeremy Rifkin]]''
| eacnamaí Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12047093|prognostician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1945-01-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jeremy_rifkin jeremy_rifkin]
| [[:d:Q505154|Q505154]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56871312|Jerome H Kim]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jerome_h_kim jerome_h_kim]
| [[:d:Q56871312|Q56871312]]
|-
| [[Íomhá:Jesper Brodin (born 1968) at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q56305687|Jesper Brodin]]''
| fear gnó agus fiontraí Sualannach
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/jesper_brodin jesper_brodin]
| [[:d:Q56305687|Q56305687]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6186043|Jessa Gamble]]''
| údar
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1979-04-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jessa_gamble jessa_gamble]
| [[:d:Q6186043|Q6186043]]
|-
| [[Íomhá:Jesse J. Perez (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20966512|Jesse J. Perez]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jesse_j_perez jesse_j_perez]
| [[:d:Q20966512|Q20966512]]
|-
| [[Íomhá:Jesse Schell (4670646737).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6186836|Jesse Schell]]''
| dearthóir físchluichí Meiriceánach
| ''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1970-06-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jesse_schell jesse_schell]
| [[:d:Q6186836|Q6186836]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656726|Jessi Arrington]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jessi_arrington jessi_arrington]
| [[:d:Q23656726|Q23656726]]
|-
| [[Íomhá:Jessica Green visits the Center for Total Health 39089 (13428328504).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21062122|Jessica Green]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jessica_green jessica_green]
| [[:d:Q21062122|Q21062122]]
|-
| [[Íomhá:Jessica Jackley.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6187288|Jessica Jackley]]''
| 
| ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''
| 1977-10-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jessica_jackley jessica_jackley]
| [[:d:Q6187288|Q6187288]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783057|Jessica Shortall]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 1900&lt;br/&gt;20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jessica_shortall jessica_shortall]
| [[:d:Q23783057|Q23783057]]
|-
| [[Íomhá:Jessie Christiansen at Palomar Observatory.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q47492985|Jessie Christiansen]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/jessie_christiansen jessie_christiansen]
| [[:d:Q47492985|Q47492985]]
|-
| [[Íomhá:Jessie Reyez - Collision 2019 Toronto (47105669284) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q29898660|Jessie Reyez]]''
| amhránaí agus cumadóir Ceanadach
| [[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 1991-06-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/jessie_reyez jessie_reyez]
| [[:d:Q29898660|Q29898660]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124658950|Jessy Kate Schingler]]''
| 
| ''[[:d:Q94246114|policy analyst]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jessy_kate_schingler jessy_kate_schingler]
| [[:d:Q124658950|Q124658950]]
|-
| [[Íomhá:Jherek Bischoff Roxy Theater 18 July 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16199394|Jherek Bischoff]]''
| ceoltóir agus cumadóir Meiriceánach
| [[ceoltóir]]
| 1979-09-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jherek_bischoff jherek_bischoff]
| [[:d:Q16199394|Q16199394]]
|-
| [[Íomhá:증명사진 jiha.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16887739|Ji-hae Park]]''
| 
| ''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chóiré Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/ji_hae_park ji_hae_park]
| [[:d:Q16887739|Q16887739]]
|-
| 
| ''[[:d:Q88771643|Jiaying Zhao]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jiaying_zhao jiaying_zhao]
| [[:d:Q88771643|Q88771643]]
|-
| [[Íomhá:Jill Bolte Taylor - observing a stroke from within.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2550602|Jill Bolte Taylor]]''
| néareolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q10872101|anatamaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1959-05-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jill_bolte_taylor jill_bolte_taylor]
| [[:d:Q2550602|Q2550602]]
|-
| 
| ''[[:d:Q15839341|Jill Farrant]]''
| luibheolaí as an Afraic Theas
| ''[[:d:Q15839136|bitheolaí ceall]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/jill_farrant jill_farrant]
| [[:d:Q15839341|Q15839341]]
|-
| [[Íomhá:JillHeinerth.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17484182|Jill Heinerth]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55383113|cave diver]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''
| 1965
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/jill_heinerth jill_heinerth]
| [[:d:Q17484182|Q17484182]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759545|Jill Shargaa]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jill_shargaa jill_shargaa]
| [[:d:Q23759545|Q23759545]]
|-
| [[Íomhá:Jill Sobule 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q520324|Jill Sobule]]''
| amhránaí agus cumadóir Meiriceánach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| 1959-01-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jill_sobule jill_sobule]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/105 105]
| [[:d:Q520324|Q520324]]
|-
| [[Íomhá:Jill Tarter at Starmus IV Trondheim 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q445596|Jill Tarter]]''
| réalteolaí Meiriceánach
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 1944-01-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jill_cornell_tarter jill_cornell_tarter]
| [[:d:Q445596|Q445596]]
|-
| [[Íomhá:Jim Al-Khalili (cropped and shadow enhanced).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q259054|Jim Al-Khalili]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1962-09-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_al_khalili jim_al_khalili]
| [[:d:Q259054|Q259054]]
|-
| [[Íomhá:Jim Chuchu in 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18637239|Jim Chuchu]]''
| ealaíontóir Céiniach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1982-08-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_chuchu jim_chuchu]
| [[:d:Q18637239|Q18637239]]
|-
| [[Íomhá:Jim Hagemann Snabe World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1350380|Jim Hagemann Snabe]]''
| 
| ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1965-10-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/jim_hagemann_snabe jim_hagemann_snabe]
| [[:d:Q1350380|Q1350380]]
|-
| 
| ''[[:d:Q13566451|Jim Holt]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1954-10-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_holt jim_holt]
| [[:d:Q13566451|Q13566451]]
|-
| [[Íomhá:Jim Toomey 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6198539|Jim Toomey]]''
| 
| ''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]''
| 1960-12-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_toomey jim_toomey]
| [[:d:Q6198539|Q6198539]]
|-
| [[Íomhá:Jim VandeHei on Morning Joe.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6198676|Jim VandeHei]]''
| iriseoir agus fear gnó Meiriceánach (rugadh 1971)
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1971-02-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_vandehei jim_vandehei]
| [[:d:Q6198676|Q6198676]]
|-
| [[Íomhá:Jim Yong Kim (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q313297|Jim Yong Kim]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1959-12-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jim_yong_kim jim_yong_kim]
| [[:d:Q313297|Q313297]]
|-
| 
| ''[[:d:Q107295167|Jimmie Briggs]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jimmie_briggs jimmie_briggs]
| [[:d:Q107295167|Q107295167]]
|-
| [[Íomhá:JimmyCarterPortrait2.jpg|center|128px]]
| [[Jimmy Carter]]
| 39ú huachtarán na Stát Aontaithe (1977–1981)
| ''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[feirmeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3492027|mairnéalach fomhuireáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|státaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q22336956|daonnúlach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115784320|Nobel Prize winner]]''
| 1924-10-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jimmy_carter jimmy_carter]
| [[:d:Q23685|Q23685]]
|-
| [[Íomhá:Jimmy Nelson (photographer) - TEDxAMS 2014-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17198658|Jimmy Nelson]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jimmy_nelson jimmy_nelson]
| [[:d:Q17198658|Q17198658]]
|-
| [[Íomhá:Jimmy Wales with Baby Globe.png|center|128px]]
| [[Jimmy Wales]]
| comhbhunaitheoir na Vicipéide agus fiontraí Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q41546637|Viciméideoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q215536|ceannaí]]''
| 1966-08-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jimmy_wales jimmy_wales]
| [[:d:Q181|Q181]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670510|Jinsop Lee]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jinsop_lee jinsop_lee]
| [[:d:Q23670510|Q23670510]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57409974|Jioji Ravulo]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jioji_ravulo jioji_ravulo]
| [[:d:Q57409974|Q57409974]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18208314|JoAnn Kuchera-Morin]]''
| 
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1951
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joann_kuchera_morin joann_kuchera_morin]
| [[:d:Q18208314|Q18208314]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6204680|Joachim de Posada]]''
| 
| ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''
| 1948
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joachim_de_posada joachim_de_posada]
| [[:d:Q6204680|Q6204680]]
|-
| [[Íomhá:Joan Blades (2011).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6204866|Joan Blades]]''
| bean ghnó Mheiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1956-03-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joan_blades joan_blades]
| [[:d:Q6204866|Q6204866]]
|-
| [[Íomhá:Joan C Williams.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17004429|Joan C. Williams]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1952
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joan_c_williams joan_c_williams]
| [[:d:Q17004429|Q17004429]]
|-
| [[Íomhá:Joan Halifax and the Dalai Lama.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3179589|Joan Halifax]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q24262594|scríbhneoir reiligiúnach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1942-07-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joan_halifax joan_halifax]
| [[:d:Q3179589|Q3179589]]
|-
| [[Íomhá:Joanne Chory at Salk in 2022 11 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15994359|Joanne Chory]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''
| 1955-03-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joanne_chory joanne_chory]
| [[:d:Q15994359|Q15994359]]
|-
| [[Íomhá:EPFL Jocelyne Bloch Portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q38548794|Jocelyne Bloch]]''
| 
| ''[[:d:Q9385011|néaramháinlia]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/jocelyne_bloch jocelyne_bloch]
| [[:d:Q38548794|Q38548794]]
|-
| [[Íomhá:Jochen Wegner 1MB.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15821109|Jochen Wegner]]''
| iriseoir Gearmánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1969-12-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/jochen_wegner jochen_wegner]
| [[:d:Q15821109|Q15821109]]
|-
| [[Íomhá:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q211239|Jody Williams]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8359428|gníomhaí sóisialta]]''
| 1950-10-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jody_williams jody_williams]
| [[:d:Q211239|Q211239]]
|-
| [[Íomhá:Joe-gebbia-2024-cropped.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q19560551|Joe Gebbia]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1981-08-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joe_gebbia joe_gebbia]
| [[:d:Q19560551|Q19560551]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727954|Joe Kowan]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joe_kowan joe_kowan]
| [[:d:Q23727954|Q23727954]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18714137|Joe Landolina]]''
| 
| ''[[:d:Q19902880|biomedical engineer]]''
| 1993-01-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joe_landolina joe_landolina]
| [[:d:Q18714137|Q18714137]]
|-
| [[Íomhá:Joe Madiath, Skoll Foundation.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6211071|Joe Madiath]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1950-12-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/joe_madiath joe_madiath]
| [[:d:Q6211071|Q6211071]]
|-
| [[Íomhá:Joe Sabia.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6212143|Joe Sabia]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joe_sabia joe_sabia]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1110 1110]
| [[:d:Q6212143|Q6212143]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662319|Joe Smith]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joe_smith joe_smith]
| [[:d:Q23662319|Q23662319]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6213282|Joel Burns]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1969-02-04&lt;br/&gt;1965-02-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joel_burns joel_burns]
| [[:d:Q6213282|Q6213282]]
|-
| 
| ''[[:d:Q47784150|Joel Jackson]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joel_jackson joel_jackson]
| [[:d:Q47784150|Q47784150]]
|-
| [[Íomhá:Joel S. Levine NASA headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23785260|Joel Levine]]''
| 
| ''[[:d:Q16742203|pláinéadeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17276189|atmospheric scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27177003|research professor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''
| 1942
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joel_levine joel_levine]
| [[:d:Q23785260|Q23785260]]
|-
| [[Íomhá:Joel Selanikio at TEDxAustin in 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23671459|Joel Selanikio]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joel_selanikio joel_selanikio]
| [[:d:Q23671459|Q23671459]]
|-
| [[Íomhá:Joey Alexander with MPR leader (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19922013|Joey Alexander]]''
| 
| ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 2003-06-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Indinéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/joey_alexander joey_alexander]
| [[:d:Q19922013|Q19922013]]
|-
| [[Íomhá:Re publica 19 - Day 3 (47015668824).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6075610|Johan Rockström]]''
| 
| ''[[:d:Q3644587|hidreolaí]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1781198|agranamaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]''
| 1965-12-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/johan_rockstrom johan_rockstrom]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/792 792]
| [[:d:Q6075610|Q6075610]]
|-
| [[Íomhá:Johannhari.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q437536|Johann Hari]]''
| iriseoir Briotanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1979-01-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/johann_hari johann_hari]
| [[:d:Q437536|Q437536]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795344|Johanna Blakley]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/johanna_blakley johanna_blakley]
| [[:d:Q23795344|Q23795344]]
|-
| 
| ''[[:d:Q116964435|John Biewen]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/john_biewen john_biewen]
| [[:d:Q116964435|Q116964435]]
|-
| [[Íomhá:2012-04-21 USA Trip 1574 - NECSS (New York) (7980184439).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6222357|John Bohannon]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_bohannon john_bohannon]
| [[:d:Q6222357|Q6222357]]
|-
| [[Íomhá:Webb First Images Broadcast (52272775759).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q104651|John C. Mather]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1946-08-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_c_mather john_c_mather]
| [[:d:Q104651|Q104651]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796177|John Delaney]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/john_delaney john_delaney]
| [[:d:Q23796177|Q23796177]]
|-
| [[Íomhá:John Doerr.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1380459|John Doerr]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1951-06-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_doerr john_doerr]
| [[:d:Q1380459|Q1380459]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6233855|John Francis]]''
| comhshaolaí Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1946
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_francis john_francis]
| [[:d:Q6233855|Q6233855]]
|-
| 
| ''[[:d:Q107749673|John Gable]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56027890|cúntóir polaitíochta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_gable john_gable]
| [[:d:Q107749673|Q107749673]]
|-
| [[Íomhá:John Gerzema (2014).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6235206|John Gerzema]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1961
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_gerzema john_gerzema]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/568 568]
| [[:d:Q6235206|Q6235206]]
|-
| [[Íomhá:Image of John Graham-Cumming.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3181625|John Graham-Cumming]]''
| ríomhchláraitheoir Briotanach
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_graham_cumming john_graham_cumming]
| [[:d:Q3181625|Q3181625]]
|-
| [[Íomhá:Let's Talk about Money - Vlogbrothers YouTube at 0009 (cropped).png|center|128px]]
| ''[[:d:Q630446|John Green]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6430706|léirmheastóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58209937|history teacher]]''
| 1977-08-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_green john_green]
| [[:d:Q630446|Q630446]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23688353|John Hardy]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_hardy john_hardy]
| [[:d:Q23688353|Q23688353]]
|-
| [[Íomhá:John Hockenberry at New America NYC (Dis)Honesty - The Truth About Lies (19962005979) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6239461|John Hockenberry]]''
| iriseoir
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1956-06-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_hockenberry john_hockenberry]
| [[:d:Q6239461|Q6239461]]
|-
| [[Íomhá:John Hodgman at BookExpo (05165).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q329372|John Hodgman]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1971-06-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_hodgman john_hodgman]
| [[:d:Q329372|Q329372]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784955|John Hunter]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/john_hunter john_hunter]
| [[:d:Q23784955|Q23784955]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783403|John Kasaona]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/john_kasaona john_kasaona]
| [[:d:Q23783403|Q23783403]]
|-
| [[Íomhá:John F. Kerry.jpg|center|128px]]
| [[John Kerry]]
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 1943-12-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_kerry john_kerry]
| [[:d:Q22316|Q22316]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124285668|John Koenig]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/john_koenig john_koenig]
| [[:d:Q124285668|Q124285668]]
|-
| [[Íomhá:John La Grou at TED 2014 Vancouver.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23783066|John La Grou]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/john_la_grou john_la_grou]
| [[:d:Q23783066|Q23783066]]
|-
| [[Íomhá:John Legend 2019 by Glenn Francis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q44857|John Legend]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]
| 1978-12-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_legend john_legend]
| [[:d:Q44857|Q44857]]
|-
| [[Íomhá:John Lewis-2006 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q45380|John Lewis]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q140686|cathaoirleach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 1940-02-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_lewis john_lewis]
| [[:d:Q45380|Q45380]]
|-
| [[Íomhá:John lloyd secret comedy podcast.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q366162|John Lloyd]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1951-09-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_lloyd john_lloyd]
| [[:d:Q366162|Q366162]]
|-
| [[Íomhá:SXSW-2024-alih-OB7A0084-John Maeda.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q93024|John Maeda]]''
| 
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_maeda john_maeda]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/155 155]
| [[:d:Q93024|Q93024]]
|-
| [[Íomhá:JohnMcWhorter.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2468338|John McWhorter]]''
| acadóir agus teangeolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q89675028|criólaí]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1965-10-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_mcwhorter john_mcwhorter]
| [[:d:Q2468338|Q2468338]]
|-
| [[Íomhá:Dr. John Gottman 123 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q776341|John Mordechai Gottman]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''
| 1942-04-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_gottman john_gottman]
| [[:d:Q776341|Q776341]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782393|John Q. Walker]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/john_walker john_walker]
| [[:d:Q23782393|Q23782393]]
|-
| [[Íomhá:John Searle speaking at Google 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q295012|John Searle]]''
| fealsamh Meiriceánach
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''
| 1932-07-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_searle john_searle]
| [[:d:Q295012|Q295012]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783401|John Underkoffler]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/john_underkoffler john_underkoffler]
| [[:d:Q23783401|Q23783401]]
|-
| [[Íomhá:John Wilbanks Portrait by Nick Vedros.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2000014|John Wilbanks]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_wilbanks john_wilbanks]
| [[:d:Q2000014|Q2000014]]
|-
| [[Íomhá:Johnwooden.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q551032|John Wooden]]''
| bainisteoir cispheile Meiriceánach
| ''[[:d:Q189290|oifigeach míleata]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5137571|cóitseálaí cispheile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1910-10-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/john_wooden john_wooden]
| [[:d:Q551032|Q551032]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6267100|Johnny Lee]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/johnny_lee johnny_lee]
| [[:d:Q6267100|Q6267100]]
|-
| [[Íomhá:Joi Ito.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q934616|Joi Ito]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1966-06-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/joi_ito joi_ito]
| [[:d:Q934616|Q934616]]
|-
| [[Íomhá:Joia Mukherjee headshot2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6268941|Joia Mukherjee]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1964
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joia_mukherjee joia_mukherjee]
| [[:d:Q6268941|Q6268941]]
|-
| [[Íomhá:Jok Church.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6269643|Jok Church]]''
| cartúnaí
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''
| 1949-11-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jok_church jok_church]
| [[:d:Q6269643|Q6269643]]
|-
| 
| ''[[:d:Q107364017|Jon Boogz]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jon_boogz jon_boogz]
| [[:d:Q107364017|Q107364017]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16729389|Jon Gosier]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1981-04-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jon_gosier jon_gosier]
| [[:d:Q16729389|Q16729389]]
|-
| [[Íomhá:Jon Lowenstein.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16731659|Jon Lowenstein]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]
| 1970-01-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jon_lowenstein jon_lowenstein]
| [[:d:Q16731659|Q16731659]]
|-
| [[Íomhá:Jon M. Chu 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1702754|Jon M. Chu]]''
| stiúrthóir scannán agus scríbhneoir scripte Meiriceánach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1979-11-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jon_m_chu jon_m_chu]
| [[:d:Q1702754|Q1702754]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19880666|Jon Mooallem]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q66622318|obituary writer]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jon_mooallem jon_mooallem]
| [[:d:Q19880666|Q19880666]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662502|Jon Nguyen]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jon_nguyen jon_nguyen]
| [[:d:Q23662502|Q23662502]]
|-
| [[Íomhá:Jon Ronson (27846097432) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3400803|Jon Ronson]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1967-05-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jon_ronson jon_ronson]
| [[:d:Q3400803|Q3400803]]
|-
| [[Íomhá:Jonas Eliasson at TEDxKTH 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5708819|Jonas Eliasson]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1969-02-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonas_eliasson jonas_eliasson]
| [[:d:Q5708819|Q5708819]]
|-
| [[Íomhá:Prime Minister Gahr Store in April 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q467948|Jonas Gahr Støre]]''
| polaiteoir Ioruach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]
| 1960-08-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonas_gahr_store jonas_gahr_store]
| [[:d:Q467948|Q467948]]
|-
| [[Íomhá:Jonathan Eisen - PLOS Biology Tenth Anniversary (cropped).png|center|128px]]
| ''[[:d:Q2000017|Jonathan A. Eisen]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2904006|bithfhaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1967&lt;br/&gt;1968-08-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_eisen jonathan_eisen]
| [[:d:Q2000017|Q2000017]]
|-
| [[Íomhá:8oCongresoInnovacion08.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q15710897|Jonathan Bergmann]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5758653|múinteoir meánscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jon_bergmann jon_bergmann]
| [[:d:Q15710897|Q15710897]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782385|Jonathan Drori]]''
| 
| ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5352191|teicneoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_drori jonathan_drori]
| [[:d:Q23782385|Q23782385]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662200|Jonathan Foley]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_foley jonathan_foley]
| [[:d:Q23662200|Q23662200]]
|-
| [[Íomhá:Jonathan Haidt 2012 03.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q845573|Jonathan Haidt]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1963-10-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_haidt jonathan_haidt]
| [[:d:Q845573|Q845573]]
|-
| [[Íomhá:Jonathan Harris.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6273354|Jonathan Harris]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]''
| 1979-08-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_harris jonathan_harris]
| [[:d:Q6273354|Q6273354]]
|-
| [[Íomhá:Jonathan Klein Getty 2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6273583|Jonathan Klein]]''
| fear gnó as an Afraic Theas
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_klein jonathan_klein]
| [[:d:Q6273583|Q6273583]]
|-
| 
| ''[[:d:Q46999694|Jonathan Rossiter]]''
| 
| [[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_rossiter jonathan_rossiter]
| [[:d:Q46999694|Q46999694]]
|-
| [[Íomhá:Rabbi Jonathan Sacks zt&quot;l.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q336766|Jonathan Sacks]]''
| raibí Briotanach
| ''[[:d:Q133485|raibí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|diagaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1948-03-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rabbi_lord_jonathan_sacks rabbi_lord_jonathan_sacks]
| [[:d:Q336766|Q336766]]
|-
| [[Íomhá:John Tepperman (2014).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17145793|Jonathan Tepperman]]''
| eolaí polaitíochta Meiriceánach
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_tepperman jonathan_tepperman]
| [[:d:Q17145793|Q17145793]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662788|Jonathan Trent]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_trent jonathan_trent]
| [[:d:Q23662788|Q23662788]]
|-
| [[Íomhá:Wilker poptech.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18385701|Jonathan Wilker]]''
| 
| [[ceimiceoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_wilker jonathan_wilker]
| [[:d:Q18385701|Q18385701]]
|-
| [[Íomhá:Zittrain-20080308-crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6274894|Jonathan Zittrain]]''
| 
| [[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]
| 1969-12-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonathan_zittrain jonathan_zittrain]
| [[:d:Q6274894|Q6274894]]
|-
| [[Íomhá:Jonny Sun at In Conversation at Indigo Chapters - 2017 - IMG 2958 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q32064150|Jonny Sun]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/jonny_sun jonny_sun]
| [[:d:Q32064150|Q32064150]]
|-
| 
| ''[[:d:Q2068759|Jor-El]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jor_el jor_el]
| [[:d:Q2068759|Q2068759]]
|-
| [[Íomhá:Goyas 2025 - Jorge Drexler (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q543506|Jorge Drexler]]''
| ceoltóir agus aisteoir Uraguach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2854916|ota-laraingeolaí]]''
| 1964-09-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Uragua]]
| [https://www.ted.com/speakers/jorge_drexler jorge_drexler]
| [[:d:Q543506|Q543506]]
|-
| [[Íomhá:NASA Univision Hispanic Education Campaign DVIDS858679 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1981462|Jorge Ramos]]''
| iriseoir agus údar Meicsiceach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1958-03-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Meicsiceo]]
| [https://www.ted.com/speakers/jorge_ramos jorge_ramos]
| [[:d:Q1981462|Q1981462]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759657|Jorge Soto]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jorge_soto jorge_soto]
| [[:d:Q23759657|Q23759657]]
|-
| [[Íomhá:Jose Antonio Vargas at Knight Foundation 2010 News Challenge.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1865602|Jose Antonio Vargas]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1981-02-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[na hOileáin Fhilipíneacha]]
| [https://www.ted.com/speakers/jose_antonio_vargas jose_antonio_vargas]
| [[:d:Q1865602|Q1865602]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670640|Jose Miguel Sokoloff]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jose_miguel_sokoloff jose_miguel_sokoloff]
| [[:d:Q23670640|Q23670640]]
|-
| [[Íomhá:Joseph DeRisi 2021.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6282538|Joseph DeRisi]]''
| 
| ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15634281|vireolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joe_derisi joe_derisi]
| [[:d:Q6282538|Q6282538]]
|-
| [[Íomhá:Joseph DeSimone portrait Innovation Day 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6282541|Joseph DeSimone]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1964-05-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joseph_desimone joseph_desimone]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2457 2457]
| [[:d:Q6282541|Q6282541]]
|-
| 
| ''[[:d:Q97553147|Joseph E. Ravenell]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joseph_ravenell joseph_ravenell]
| [[:d:Q97553147|Q97553147]]
|-
| [[Íomhá:Joseph Gordon Levitt Sundance Film Festival 2026 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Joseph Gordon-Levitt]]
| aisteoir Meiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q948329|aisteoir saincharachtair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''
| 1981-02-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joseph_gordon_levitt joseph_gordon_levitt]
| [[:d:Q177311|Q177311]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671269|Joseph Kim]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[An Chóiré Thuaidh|Cóiré Thuaidh]]
| [https://www.ted.com/speakers/joseph_kim joseph_kim]
| [[:d:Q23671269|Q23671269]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16499778|Joseph Lekuton]]''
| polaiteoir Céiniach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/joseph_lekuton joseph_lekuton]
| [[:d:Q16499778|Q16499778]]
|-
| [[Íomhá:Portrait of Dr. Joseph S. Nye, Jr., Assistant Secretary of Defense, International Security Affairs.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q210362|Joseph Nye]]''
| eolaí polaitíochta Meiriceánach
| ''[[:d:Q16947320|geopolitical analyst]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1937-01-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joseph_nye joseph_nye]
| [[:d:Q210362|Q210362]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123202312|Joseph Redmon]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joseph_redmon joseph_redmon]
| [[:d:Q123202312|Q123202312]]
|-
| [[Íomhá:Josette Sheeran Shiner 2020.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q433934|Josette Sheeran]]''
| taidhleoir Meiriceánach
| [[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16961937|discussion moderator]]''
| 1954-06-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/josette_sheeran josette_sheeran]
| [[:d:Q433934|Q433934]]
|-
| 
| ''[[:d:Q114874716|Josh Giegel]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/josh_giegel josh_giegel]
| [[:d:Q114874716|Q114874716]]
|-
| [[Íomhá:Josh Luber.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23783050|Josh Luber]]''
| 
| 
| 1978-02-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/josh_luber josh_luber]
| [[:d:Q23783050|Q23783050]]
|-
| 
| ''[[:d:Q87904343|Joshua A Chu-Tan]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_chu_tan joshua_chu_tan]
| [[:d:Q87904343|Q87904343]]
|-
| [[Íomhá:Joshua-foer-2007.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q16729033|Joshua Foer]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1982-09-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_foer joshua_foer]
| [[:d:Q16729033|Q16729033]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6289972|Joshua Klein]]''
| 
| 
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_klein joshua_klein]
| [[:d:Q6289972|Q6289972]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6290132|Joshua Prager]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_prager joshua_prager]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1469 1469]
| [[:d:Q6290132|Q6290132]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6290134|Joshua Ramus]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1969-08-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_prince_ramus joshua_prince_ramus]
| [[:d:Q6290134|Q6290134]]
|-
| [[Íomhá:Joshua Roman (TED 2011).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6290164|Joshua Roman]]''
| 
| ''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''
| 1983-12-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_roman joshua_roman]
| [[:d:Q6290164|Q6290164]]
|-
| [[Íomhá:Etech05 Joshua1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3539667|Joshua Schachter]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q778274|infheisteoir aingeal]]''
| 1974-01-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_schachter joshua_schachter]
| [[:d:Q3539667|Q3539667]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6290197|Joshua Silver]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12013238|oftailmeolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_silver joshua_silver]
| [[:d:Q6290197|Q6290197]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656020|Joshua Walters]]''
| 
| [[fuirseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joshua_walters joshua_walters]
| [[:d:Q23656020|Q23656020]]
|-
| [[Íomhá:Jose Andres.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3751091|José Andrés]]''
| 
| ''[[:d:Q3499072|chef]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q156839|cócaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''
| 1969-07-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Spáinn]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/jose_andres jose_andres]
| [[:d:Q3751091|Q3751091]]
|-
| [[Íomhá:Antonio ABREU.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q671147|José Antonio Abreu]]''
| ceoltóir Veiniséalach
| ''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q765778|orgánaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5371902|cruitchláraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1939-05-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Veiniséala]]
| [https://www.ted.com/speakers/jose_antonio_abreu jose_antonio_abreu]
| [[:d:Q671147|Q671147]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662467|José Bowen]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jose_bowen jose_bowen]
| [[:d:Q23662467|Q23662467]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123702639|Jota Samper]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jota_samper jota_samper]
| [[:d:Q123702639|Q123702639]]
|-
| [[Íomhá:Joy Buolamwini, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q31359093|Joy Buolamwini]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1989
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/joy_buolamwini joy_buolamwini]
| [[:d:Q31359093|Q31359093]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23729164|Joy Sun]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/joy_sun joy_sun]
| [[:d:Q23729164|Q23729164]]
|-
| [[Íomhá:Joy Wolfram.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q57017996|Joy Wolfram]]''
| 
| ''[[:d:Q88105809|nanoscientist]]''
| 1989
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhionlainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/joy_wolfram joy_wolfram]
| [[:d:Q57017996|Q57017996]]
|-
| [[Íomhá:Juan Enríquez - PopTech 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15454884|Juan Enríquez]]''
| polaiteoir Meicsiceach
| ''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Meicsiceo]]
| [https://www.ted.com/speakers/juan_enriquez juan_enriquez]
| [[:d:Q15454884|Q15454884]]
|-
| [[Íomhá:Jude Kelly @ Edge Hill Station, Liverpool - 2460482450.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6302366|Jude Kelly]]''
| 
| ''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''
| 1954-03-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/jude_kelly jude_kelly]
| [[:d:Q6302366|Q6302366]]
|-
| [[Íomhá:Judith Heumann, 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6303462|Judith Heumann]]''
| 
| ''[[:d:Q61857538|gníomhaí ar son cearta daoine faoi mhíchumas]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q212238|státseirbhíseach]]''
| 1947-12-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/judith_heumann judith_heumann]
| [[:d:Q6303462|Q6303462]]
|-
| [[Íomhá:2012 at Elon University 14 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6303488|Judith Jamison]]''
| damhsóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1797162|stiúrthóir ealaíne]]''
| 1943-05-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/judith_jamison judith_jamison]
| [[:d:Q6303488|Q6303488]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24053213|Judson Brewer]]''
| 
| [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/judson_brewer judson_brewer]
| [[:d:Q24053213|Q24053213]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671268|Judy MacDonald Johnston]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/judy_macdonald_johnston judy_macdonald_johnston]
| [[:d:Q23671268|Q23671268]]
|-
| [[Íomhá:Julia Bacha Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q519340|Julia Bacha]]''
| stiúrthóir scannán Brasaíleach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/julia_bacha julia_bacha]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1039 1039]
| [[:d:Q519340|Q519340]]
|-
| [[Íomhá:20150126 Julia Galef 2.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q19873435|Julia Galef]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 1983-07-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/julia_galef julia_galef]
| [[:d:Q19873435|Q19873435]]
|-
| [[Íomhá:Julia Gillard.jpg|center|128px]]
| [[Julia Gillard]]
| polaiteoir agus dlíodóir Astrálach agus 27ú Príomh-Aire na hAstráile (rugadh 1961)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1961-09-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/julia_gillard julia_gillard]
| [[:d:Q41563|Q41563]]
|-
| [[Íomhá:Julia Shaw 2018-03-10 cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q26996789|Julia Shaw]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1987
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghearmáin]]&lt;br/&gt;[[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/julia_shaw julia_shaw]
| [[:d:Q26996789|Q26996789]]
|-
| [[Íomhá:Sweeney julia.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q270774|Julia Sweeney]]''
| 
| ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1959-10-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/julia_sweeney julia_sweeney]
| [[:d:Q270774|Q270774]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112555393|Julia Watson]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/julia_watson julia_watson]
| [[:d:Q112555393|Q112555393]]
|-
| [[Íomhá:RUEDA DE PRENSA CONJUNTA ENTRE CANCILLER RICARDO PATIÑO Y JULIAN ASSANGE (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Julian Assange]]
| 
| ''[[:d:Q19890746|gníomhaí Idirlín]]''&lt;br/&gt;[[haiceálaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26102|sceithire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''
| 1971-07-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/julian_assange julian_assange]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/779 779]
| [[:d:Q360|Q360]]
|-
| [[Íomhá:Julian Baggini-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q737519|Julian Baggini]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1968-09-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/julian_baggini julian_baggini]
| [[:d:Q737519|Q737519]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117256119|Julian Burschka]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/julian_burschka julian_burschka]
| [[:d:Q117256119|Q117256119]]
|-
| [[Íomhá:The Power of Sound - Thursday (Dovregubben) - NMD 2013 (8723048924) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795650|Julian Treasure]]''
| 
| 
| 1958-04-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/julian_treasure julian_treasure]
| [[:d:Q23795650|Q23795650]]
|-
| [[Íomhá:Julián Delgado Lopera (born 1988) in the video 'Juli Delgado Lopera and Myriam Gurba in conversation'.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q30068176|Juliana Delgado Lopera]]''
| 
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1988-06-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Cholóim]]
| [https://www.ted.com/speakers/julian_delgado_lopera julian_delgado_lopera]
| [[:d:Q30068176|Q30068176]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23785249|Juliana Machado Ferreira]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/juliana_machado_ferreira juliana_machado_ferreira]
| [[:d:Q23785249|Q23785249]]
|-
| [[Íomhá:Juliana Rotich - World Economic Forum on Africa 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q51700|Juliana Rotich]]''
| 
| ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/juliana_rotich juliana_rotich]
| [[:d:Q51700|Q51700]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657214|Julie Burstein]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3406651|léiritheoir raidió]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/julie_burstein julie_burstein]
| [[:d:Q23657214|Q23657214]]
|-
| [[Íomhá:Julie Cordua, CEO of Thorn Skoll Awardee.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q97766892|Julie Cordua]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/julie_cordua julie_cordua]
| [[:d:Q97766892|Q97766892]]
|-
| [[Íomhá:JLHHeadShot2020.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q107822851|Julie Lythcott-Haims]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/julie_lythcott_haims julie_lythcott_haims]
| [[:d:Q107822851|Q107822851]]
|-
| [[Íomhá:Julie Gottman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q50810346|Julie Schwartz Gottman]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1951-04-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/julie_gottman julie_gottman]
| [[:d:Q50810346|Q50810346]]
|-
| [[Íomhá:Julie Taymor at Opening Ceremony of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461091576).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q240490|Julie Taymor]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1323191|dearthóir feisteas]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28054786|opera director]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 1952-12-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/julie_taymor julie_taymor]
| [[:d:Q240490|Q240490]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6308612|Julieanna Richardson]]''
| dlíodóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1954-06-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/julieanna_l_richardson julieanna_l_richardson]
| [[:d:Q6308612|Q6308612]]
|-
| 
| ''[[:d:Q104130163|Juliet K Brophy]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/juliet_brophy juliet_brophy]
| [[:d:Q104130163|Q104130163]]
|-
| [[Íomhá:Juliet Schor in CORE project interview.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6308905|Juliet Schor]]''
| socheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]
| 1955-11-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/juliet_schor juliet_schor]
| [[:d:Q6308905|Q6308905]]
|-
| [[Íomhá:Julius Maada Bio - 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q283829|Julius Maada Bio]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189290|oifigeach míleata]]''
| 1964-05-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Siarra Leon]]
| [https://www.ted.com/speakers/julius_maada_bio julius_maada_bio]
| [[:d:Q283829|Q283829]]
|-
| [[Íomhá:Jun Wang at the HGM 2015 meeting.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16027697|Jun Wang]]''
| taighdeoir
| ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]
| 1976-06-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/jun_wang jun_wang]
| [[:d:Q16027697|Q16027697]]
|-
| 
| ''[[:d:Q52450865|Juna Kollmeier]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/juna_kollmeier juna_kollmeier]
| [[:d:Q52450865|Q52450865]]
|-
| 
| ''[[:d:Q95948649|June P Tangney]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1958-08-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/june_tangney june_tangney]
| [[:d:Q95948649|Q95948649]]
|-
| [[Íomhá:June Sarpong at 2025 SXSW London.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15972568|June Sarpong]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''
| 1977-05-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/june_sarpong june_sarpong]
| [[:d:Q15972568|Q15972568]]
|-
| [[Íomhá:Jupta Itoewaki, 3.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q92067916|Jupta Lilian Itoewaki]]''
| 
| ''[[:d:Q2824523|comhalta boird]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11085831|ateangaire]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Suranam]]
| [https://www.ted.com/speakers/jupta_itoewaki jupta_itoewaki]
| [[:d:Q92067916|Q92067916]]
|-
| [[Íomhá:Justin Baldoni in 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1303706|Justin Baldoni]]''
| aisteoir Meiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|imreoir sacair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1984-01-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/justin_baldoni justin_baldoni]
| [[:d:Q1303706|Q1303706]]
|-
| [[Íomhá:Justin Davidson introduces his book Magnetic City at Columbia GSAPP.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6317508|Justin Davidson]]''
| criticeoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1350157|criticeoir ceoil]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/justin_davidson justin_davidson]
| [[:d:Q6317508|Q6317508]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657166|Justin Hall-Tipping]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/justin_hall_tipping justin_hall_tipping]
| [[:d:Q23657166|Q23657166]]
|-
| [[Íomhá:Justin J Pearson August 2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q116739449|Justin Pearson]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1995-01-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/justin_j_pearson justin_j_pearson]
| [[:d:Q116739449|Q116739449]]
|-
| 
| ''[[:d:Q10313432|Júlio Gil]]''
| ailtire Portaingéalach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1924-04-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Phortaingéil]]
| [https://www.ted.com/speakers/julio_gil julio_gil]
| [[:d:Q10313432|Q10313432]]
|-
| [[Íomhá:Megan McArthur, official portrait (2020) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q240701|K. Megan McArthur]]''
| 
| [[spásaire]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''
| 1971-08-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/megan_mcarthur megan_mcarthur]
| [[:d:Q240701|Q240701]]
|-
| 
| ''[[:d:Q126744986|KC Davis]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kc_davis_TEDxMileHigh20220806-51475 kc_davis_TEDxMileHigh20220806-51475]
| [[:d:Q126744986|Q126744986]]
|-
| 
| ''[[:d:Q126490660|Kade Crockford]]''
| 
| ''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kade_crockford kade_crockford]
| [[:d:Q126490660|Q126490660]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90253693|Kaeli Swift]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kaeli_swift kaeli_swift]
| [[:d:Q90253693|Q90253693]]
|-
| [[Íomhá:2007GoogleTaiwanPressConference KaifuLee.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q699605|Kai-Fu Lee]]''
| fear gnó Téavánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1265807|eolaí faisnéise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1961-12-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Téaváin]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kai_fu_lee kai_fu_lee]
| [[:d:Q699605|Q699605]]
|-
| [[Íomhá:Kailash Satyarthi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3442375|Kailash Satyarthi]]''
| 
| ''[[:d:Q85305832|children's rights activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''
| 1954-01-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/kailash_satyarthi kailash_satyarthi]
| [[:d:Q3442375|Q3442375]]
|-
| [[Íomhá:Kaitlyn Sadtler headshot.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q88258658|Kaitlyn Sadtler]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kaitlyn_sadtler kaitlyn_sadtler]
| [[:d:Q88258658|Q88258658]]
|-
| [[Íomhá:Kakenya Ntaiya.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18386676|Kakenya Ntaiya]]''
| 
| ''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/kakenya_ntaiya kakenya_ntaiya]
| [[:d:Q18386676|Q18386676]]
|-
| [[Íomhá:WebsterHall2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q445648|Kaki King]]''
| giotáraí Meiriceánach
| ''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]
| 1979-08-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kaki_king kaki_king]
| [[:d:Q445648|Q445648]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6355487|Kamal Meattle]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/kamal_meattle kamal_meattle]
| [[:d:Q6355487|Q6355487]]
|-
| 
| ''[[:d:Q70058569|Kamau Gachigi]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kamau_gachigi kamau_gachigi]
| [[:d:Q70058569|Q70058569]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759742|Kare Anderson]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kare_anderson kare_anderson]
| [[:d:Q23759742|Q23759742]]
|-
| [[Íomhá:Karen Armstrong.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q256548|Karen Armstrong]]''
| 
| ''[[:d:Q1234713|diagaire]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3155377|Islamicist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488357|historian of religion]]''
| 1944-11-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/karen_armstrong karen_armstrong]
| [[:d:Q256548|Q256548]]
|-
| [[Íomhá:Bakker Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q58804715|Karen Bakker]]''
| tíreolaí Ceanadach
| ''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1971-12-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/karen_bakker karen_bakker]
| [[:d:Q58804715|Q58804715]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662231|Karen Bass]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/karen_bass karen_bass]
| [[:d:Q23662231|Q23662231]]
|-
| [[Íomhá:Karen B. DeSalvo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16198214|Karen DeSalvo]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/karen_desalvo karen_desalvo]
| [[:d:Q16198214|Q16198214]]
|-
| 
| ''[[:d:Q43199273|Karen G. Lloyd]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[micribhitheolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/karen_lloyd karen_lloyd]
| [[:d:Q43199273|Q43199273]]
|-
| [[Íomhá:Karen Tse.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6369726|Karen I. Tse]]''
| gníomhaí Eilvéiseach
| 
| 1964-10-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/karen_tse karen_tse]
| [[:d:Q6369726|Q6369726]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6369738|Karen Jean Meech]]''
| 
| [[réalteolaí]]
| 1959-07-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/karen_j_meech karen_j_meech]
| [[:d:Q6369738|Q6369738]]
|-
| [[Íomhá:Karen Scrivener mg 2616-b.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q59306305|Karen Scrivener]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1958-08-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/karen_scrivener karen_scrivener]
| [[:d:Q59306305|Q59306305]]
|-
| [[Íomhá:Karen Thompson Walker 2025 Texas Book Festival.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6370083|Karen Thompson Walker]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/karen_t_walker karen_t_walker]
| [[:d:Q6370083|Q6370083]]
|-
| [[Íomhá:Karen Willcox MNZM (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q56744321|Karen Willcox]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/karen_willcox karen_willcox]
| [[:d:Q56744321|Q56744321]]
|-
| [[Íomhá:I Am Because You Are (17715083350) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19609479|Karim Abouelnaga]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1991-12-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/karim_abouelnaga karim_abouelnaga]
| [[:d:Q19609479|Q19609479]]
|-
| [[Íomhá:Karima Bennoune.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759696|Karima Bennoune]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1967-06-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ailgéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/karima_bennoune karima_bennoune]
| [[:d:Q23759696|Q23759696]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23008042|Karin Öberg]]''
| 
| [[ceimiceoir]]
| 1982-08-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/karin_oeberg karin_oeberg]
| [[:d:Q23008042|Q23008042]]
|-
| [[Íomhá:Karissa wikipedia2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q63190411|Karissa Sanbonmatsu]]''
| 
| ''[[:d:Q84505215|structural biologist]]''
| 
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/karissa_sanbonmatsu karissa_sanbonmatsu]
| [[:d:Q63190411|Q63190411]]
|-
| [[Íomhá:GDC Europe 2015 Session- Cities- Skylines, a Case Study (Tuesday (20660971258).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28828004|Karoliina Korppoo]]''
| 
| ''[[:d:Q18882335|video game designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q54845077|role-playing game designer]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhionlainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/karoliina_korppoo karoliina_korppoo]
| [[:d:Q28828004|Q28828004]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783421|Kartick Satyanarayan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kartick_satyanarayan kartick_satyanarayan]
| [[:d:Q23783421|Q23783421]]
|-
| [[Íomhá:Kary Mullis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q157224|Kary Mullis]]''
| bithcheimiceoir Meiriceánach
| [[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]
| 1944-12-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kary_mullis kary_mullis]
| [[:d:Q157224|Q157224]]
|-
| [[Íomhá:Snowden's former house selfie (20140825) (Kashmir Hill).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q110064852|Kashmir Hill]]''
| iriseoir agus scríbhneoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]
| 1981-03-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kashmir_hill kashmir_hill]
| [[:d:Q110064852|Q110064852]]
|-
| 
| ''[[:d:Q54892135|Kasiva Mutua]]''
| 
| ''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/kasiva_mutua kasiva_mutua]
| [[:d:Q54892135|Q54892135]]
|-
| 
| ''[[:d:Q46805725|Kate A Stafford]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kate_stafford kate_stafford]
| [[:d:Q46805725|Q46805725]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55114635|Kate Bowler]]''
| 
| ''[[:d:Q19829980|religious studies scholar]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kate_bowler kate_bowler]
| [[:d:Q55114635|Q55114635]]
|-
| [[Íomhá:Kate Darling 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q67188911|Kate Darling]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1982-01-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/kate_darling kate_darling]
| [[:d:Q67188911|Q67188911]]
|-
| [[Íomhá:Kate Fagan at LA Times Festival of Books 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23664138|Kate Fagan]]''
| cispheileadóir Meiriceánach (1981-)
| ''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11313148|scríbhneoir spóirt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''
| 1981-11-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kate_fagan_TEDxBoston20220516-50508 kate_fagan_TEDxBoston20220516-50508]
| [[:d:Q23664138|Q23664138]]
|-
| [[Íomhá:Decoded speaker 2011 (6308556603).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23784307|Kate Hartman]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kate_hartman kate_hartman]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/898 898]
| [[:d:Q23784307|Q23784307]]
|-
| 
| ''[[:d:Q64901031|Kate Lister]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/kate_lister kate_lister]
| [[:d:Q64901031|Q64901031]]
|-
| [[Íomhá:Kate Marvel.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55640226|Kate Marvel]]''
| 
| ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kate_marvel kate_marvel]
| [[:d:Q55640226|Q55640226]]
|-
| [[Íomhá:Kate Orff - Climate Change and the Scales of Environment (24705846441) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6375703|Kate Orff]]''
| ailtire Meiriceánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2815948|ailtire tírdhreacha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kate_orff kate_orff]
| [[:d:Q6375703|Q6375703]]
|-
| [[Íomhá:Kate Raworth, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q37424557|Kate Raworth]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1970-12-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/kate_raworth kate_raworth]
| [[:d:Q37424557|Q37424557]]
|-
| [[Íomhá:-rpTEN - Tag 1 (26750367556).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670574|Kate Stone]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/kate_stone kate_stone]
| [[:d:Q23670574|Q23670574]]
|-
| [[Íomhá:Katharine Hayhoe 2018 (DIG14287-042).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15429497|Katharine Hayhoe]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|nádúraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]''
| 1972-04-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/katharine_hayhoe katharine_hayhoe]
| [[:d:Q15429497|Q15429497]]
|-
| 
| ''[[:d:Q80672929|Katharine Wilkinson]]''
| comhshaolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1983-01-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/katharine_wilkinson katharine_wilkinson]
| [[:d:Q80672929|Q80672929]]
|-
| 
| ''[[:d:Q83811568|Katherine Eban]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/katherine_eban katherine_eban]
| [[:d:Q83811568|Q83811568]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795674|Katherine Fulton]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/katherine_fulton katherine_fulton]
| [[:d:Q23795674|Q23795674]]
|-
| [[Íomhá:Katherine M Gehl.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q41694025|Katherine Gehl]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/katherine_gehl katherine_gehl]
| [[:d:Q41694025|Q41694025]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23301824|Katherine Kuchenbecker]]''
| 
| ''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/katherine_kuchenbecker katherine_kuchenbecker]
| [[:d:Q23301824|Q23301824]]
|-
| [[Íomhá:Katie Mack-IMG 8876.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22046575|Katherine Mack]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 1981-05-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/katie_mack katie_mack]
| [[:d:Q22046575|Q22046575]]
|-
| [[Íomhá:2023 - Opening night POM 8999 (53329983016) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katherine Maher]]
| 
| ''[[:d:Q267936|stiúrthóir feidhmiúcháin]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1983-04-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/katherine_maher katherine_maher]
| [[:d:Q23034479|Q23034479]]
|-
| [[Íomhá:Katherine Mangu-Ward.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q111575379|Katherine Mangu-Ward]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/katherine_mangu_ward katherine_mangu_ward]
| [[:d:Q111575379|Q111575379]]
|-
| [[Íomhá:Kathleen McGinty (2015).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6376840|Kathleen McGinty]]''
| polaiteoir agus oifigeach Meiriceánach (rugadh 1963)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1963-05-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/katie_mcginty katie_mcginty]
| [[:d:Q6376840|Q6376840]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61161958|Kathryn A Whitehead]]''
| 
| [[ceimiceoir]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kathryn_a_whitehead kathryn_a_whitehead]
| [[:d:Q61161958|Q61161958]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90656504|Kathryn E Ackerman]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4531850|inchríneolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kate_ackerman_TEDxBoston20220516-50508 kate_ackerman_TEDxBoston20220516-50508]
| [[:d:Q90656504|Q90656504]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6377078|Kathryn Kolbert]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kathryn_kolbert kathryn_kolbert]
| [[:d:Q6377078|Q6377078]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61590783|Kathryn Mannix]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1959
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kathryn_mannix kathryn_mannix]
| [[:d:Q61590783|Q61590783]]
|-
| [[Íomhá:Kathryn Schulz - official author photo (cropped).JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3194102|Kathryn Schulz]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kathryn_schulz kathryn_schulz]
| [[:d:Q3194102|Q3194102]]
|-
| [[Íomhá:Katie Bouman answers questions about the Event Horizon Telescope project.jpg|center|128px]]
| [[Katie Bouman]]
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''
| 1989-05-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/katie_bouman katie_bouman]
| [[:d:Q63080922|Q63080922]]
|-
| 
| ''[[:d:Q63147154|Katie Fahey]]''
| 
| 
| 1990
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/katie_fahey katie_fahey]
| [[:d:Q63147154|Q63147154]]
|-
| [[Íomhá:Katie Hinde speaks at NIH in 2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q41201157|Katie Hinde]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 2000
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/katie_hinde katie_hinde]
| [[:d:Q41201157|Q41201157]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117221963|Katie Hood]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/katie_hood katie_hood]
| [[:d:Q117221963|Q117221963]]
|-
| [[Íomhá:Katie Paterson (17055627890).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16734263|Katie Paterson]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/katie_paterson katie_paterson]
| [[:d:Q16734263|Q16734263]]
|-
| [[Íomhá:Performance artist Kat Kai Koi-Kes.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q54921856|Katlego Kai Kolanyane-Kesupile]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1988-01
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]
| [[an Bhotsuáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/katlego_kolanyane_kesupile katlego_kolanyane_kesupile]
| [[:d:Q54921856|Q54921856]]
|-
| [[Íomhá:Katrina Spade Headshot 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55081332|Katrina Spade]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1977-09-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/katrina_spade katrina_spade]
| [[:d:Q55081332|Q55081332]]
|-
| [[Íomhá:Kavita N. Ramdas World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6379296|Kavita Ramdas]]''
| gníomhaí Meiriceánach
| [[eolaí]]
| 1963&lt;br/&gt;1962-09-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/kavita_ramdas kavita_ramdas]
| [[:d:Q6379296|Q6379296]]
|-
| [[Íomhá:Kay tye.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21526064|Kay Tye]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kay_tye kay_tye]
| [[:d:Q21526064|Q21526064]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90813027|Keely A. Muscatell]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/keely_muscatell keely_muscatell]
| [[:d:Q90813027|Q90813027]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112713989|Keenan Scott II]]''
| 
| ''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/keenan_scott_ii keenan_scott_ii]
| [[:d:Q112713989|Q112713989]]
|-
| [[Íomhá:KeesMoeliker.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4493781|Kees Moeliker]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|éaneolaí]]''
| 1960-10-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/kees_moeliker kees_moeliker]
| [[:d:Q4493781|Q4493781]]
|-
| [[Íomhá:TED Magic Show.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5566371|Keith Barry]]''
| 
| ''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''
| 1976-10-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/keith_barry keith_barry]
| [[:d:Q5566371|Q5566371]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782683|Keith Bellows]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/keith_bellows keith_bellows]
| [[:d:Q23782683|Q23782683]]
|-
| 
| ''[[:d:Q63036933|Keith Kirkland]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/keith_kirkland keith_kirkland]
| [[:d:Q63036933|Q63036933]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661670|Keith Nolan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/keith_nolan keith_nolan]
| [[:d:Q23661670|Q23661670]]
|-
| [[Íomhá:Keith Schacht.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6384989|Keith Schacht]]''
| duine gnó
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1979-12-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/keith_schacht keith_schacht]
| [[:d:Q6384989|Q6384989]]
|-
| [[Íomhá:Keller Rinaudo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23713542|Keller Rinaudo]]''
| 
| ''[[:d:Q3951423|dreapadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 1987
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/keller_rinaudo keller_rinaudo]
| [[:d:Q23713542|Q23713542]]
|-
| [[Íomhá:Kelli Anderson 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662160|Kelli Anderson]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kelli_anderson kelli_anderson]
| [[:d:Q23662160|Q23662160]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712681|Kelli Swazey]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kelli_swazey kelli_swazey]
| [[:d:Q23712681|Q23712681]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16216668|Kelly McGonigal]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1977-10-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kelly_mcgonigal kelly_mcgonigal]
| [[:d:Q16216668|Q16216668]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59828743|Kelly Richmond Pope]]''
| 
| ''[[:d:Q8142883|coireolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kelly_richmond_pope kelly_richmond_pope]
| [[:d:Q59828743|Q59828743]]
|-
| [[Íomhá:Kelly Wanser speaking.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q124304813|Kelly Wanser]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kelly_wanser kelly_wanser]
| [[:d:Q124304813|Q124304813]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59675801|Kelsey Johnson]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kelsey_johnson kelsey_johnson]
| [[:d:Q59675801|Q59675801]]
|-
| [[Íomhá:K Leonard Oxford Grad-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6386502|Kelsey T. Leonard]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kelsey_leonard kelsey_leonard]
| [[:d:Q6386502|Q6386502]]
|-
| [[Íomhá:Dr Kemi Dasilva Ibru.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q123688006|Kemi DaSilva-Ibru]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2640827|gínéiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13638192|obstatraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/kemi_dasilva_ibru kemi_dasilva_ibru]
| [[:d:Q123688006|Q123688006]]
|-
| [[Íomhá:Ken-Goldberg-Apr-2019-med-res.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6387683|Ken Goldberg]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6934789|ealaíontóir ilmheán]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 1961-10-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ken_goldberg ken_goldberg]
| [[:d:Q6387683|Q6387683]]
|-
| [[Íomhá:KenJenningsByPhilKonstantin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q186|Ken Jennings]]''
| 
| ''[[:d:Q1709010|innealtóir bogearraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47454185|game show contestant]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61747890|cluichire síceolaíoch]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22662561|óstach seó cluichí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1974-05-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ken_jennings ken_jennings]
| [[:d:Q186|Q186]]
|-
| [[Íomhá:Sir Ken Robinson (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q718012|Ken Robinson]]''
| 
| ''[[:d:Q13423598|education expert]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1758037|ceann comhairle]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|oideoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q736415|conferencier]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106638245|rannpháirtí i gclár faisnéise]]''
| 1950-03-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sir_ken_robinson sir_ken_robinson]
| [[:d:Q718012|Q718012]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6389224|Kenichi Ebina]]''
| damhsóir Seapánach
| ''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 1974-01-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/kenichi_ebina kenichi_ebina]
| [[:d:Q6389224|Q6389224]]
|-
| [[Íomhá:Kenneth Chenault.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q516550|Kenneth Chenault]]''
| feidhmeannach gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1951-06-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ken_chenault ken_chenault]
| [[:d:Q516550|Q516550]]
|-
| [[Íomhá:Kenneth Cukier.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23729173|Kenneth Cukier]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/kenneth_cukier kenneth_cukier]
| [[:d:Q23729173|Q23729173]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6390295|Kenneth Kamler]]''
| 
| ''[[:d:Q9149093|sléibhteoir]]''&lt;br/&gt;[[máinlia]]
| 1947
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ken_kamler ken_kamler]
| [[:d:Q6390295|Q6390295]]
|-
| [[Íomhá:Kenneth J. Lacovara with Dreadnoughtus femur.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17517145|Kenneth Lacovara]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''
| 1961-03-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kenneth_lacovara kenneth_lacovara]
| [[:d:Q17517145|Q17517145]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769238|Kenneth Shinozuka]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kenneth_shinozuka kenneth_shinozuka]
| [[:d:Q23769238|Q23769238]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6391818|Kent Larson]]''
| ailtire Meiriceánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kent_larson kent_larson]
| [[:d:Q6391818|Q6391818]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Keolu Fox.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q92662381|Keolu Fox]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/keolu_fox keolu_fox]
| [[:d:Q92662381|Q92662381]]
|-
| [[Íomhá:Keren Elazari at the SingularityU The Netherlands Summit 2016 (29027689414) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23728252|Keren Elazari]]''
| 
| ''[[:d:Q28344495|comhairleoir slándála ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18922761|white hat]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/keren_elezari keren_elezari]
| [[:d:Q23728252|Q23728252]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662144|Kevin Allocca]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_allocca kevin_allocca]
| [[:d:Q23662144|Q23662144]]
|-
| [[Íomhá:Kevin Bales at Chatham House 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1740079|Kevin Bales]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1952-02-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_bales kevin_bales]
| [[:d:Q1740079|Q1740079]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712692|Kevin Breel]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_breel kevin_breel]
| [[:d:Q23712692|Q23712692]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16159323|Kevin Briggs]]''
| 
| ''[[:d:Q384593|garda]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_briggs kevin_briggs]
| [[:d:Q16159323|Q16159323]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117863301|Kevin J. Krizek]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_j_krizek kevin_j_krizek]
| [[:d:Q117863301|Q117863301]]
|-
| 
| ''[[:d:Q88134979|Kevin Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_jones kevin_jones]
| [[:d:Q88134979|Q88134979]]
|-
| [[Íomhá:Kevin Kelly, 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2707355|Kevin Kelly]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q45916492|comhbhunaitheoir]]''
| 1952-04-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_kelly kevin_kelly]
| [[:d:Q2707355|Q2707355]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6397296|Kevin R. Stone]]''
| máinlia Meiriceánach
| [[máinlia]]
| 1955-06-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_stone kevin_stone]
| [[:d:Q6397296|Q6397296]]
|-
| [[Íomhá:Kevin Roose.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24248260|Kevin Roose]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1987
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_roose kevin_roose]
| [[:d:Q24248260|Q24248260]]
|-
| [[Íomhá:Kevin Rudd DFAT (smile).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Rudd]]
| polaiteoir Astrálach agus 26ú Príomh-Aire na hAstráile
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 1957-09-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_rudd kevin_rudd]
| [[:d:Q43135|Q43135]]
|-
| [[Íomhá:Kevin Slavin (5417557447).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23656201|Kevin Slavin]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_slavin kevin_slavin]
| [[:d:Q23656201|Q23656201]]
|-
| [[Íomhá:At the WEF in Davos- Kevin Surace (5851680253).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6397572|Kevin Surace]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1962-07-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_surace kevin_surace]
| [[:d:Q6397572|Q6397572]]
|-
| 
| ''[[:d:Q101443338|Kevin Toolis]]''
| 
| ''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_toolis kevin_toolis]
| [[:d:Q101443338|Q101443338]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90746452|Kevin Y Njabo]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kevin_njabo kevin_njabo]
| [[:d:Q90746452|Q90746452]]
|-
| [[Íomhá:Keyu Jin, 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q76713918|Keyu Jin]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1982
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/keyu_jin keyu_jin]
| [[:d:Q76713918|Q76713918]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769225|Khadija Gbla]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/khadija_gbla khadija_gbla]
| [[:d:Q23769225|Q23769225]]
|-
| [[Íomhá:Khalida Brohi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20987867|Khalida Brohi]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 1988
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Phacastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/khalida_brohi khalida_brohi]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2043 2043]
| [[:d:Q20987867|Q20987867]]
|-
| 
| ''[[:d:Q87609577|Khalil B Ramadi]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/khalil_ramadi khalil_ramadi]
| [[:d:Q87609577|Q87609577]]
|-
| 
| ''[[:d:Q122841509|Kiana Hayeri]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''
| 1988
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/kiana_hayeri kiana_hayeri]
| [[:d:Q122841509|Q122841509]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795688|Kim Gorgens]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kim_gorgens kim_gorgens]
| [[:d:Q23795688|Q23795688]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19893432|Kim Katrin Milan]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|oideoir]]''
| 1984-03-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kim_katrin_milan kim_katrin_milan]
| [[:d:Q19893432|Q19893432]]
|-
| [[Íomhá:Kim Scott WikiPortrait at SXSW 2024 taken March 9, 2024.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q58326777|Kim Scott]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kim_scott kim_scott]
| [[:d:Q58326777|Q58326777]]
|-
| [[Íomhá:Kim Stanley Robinson by Gage Skidmore 2.jpg|center|128px]]
| [[Kim Stanley Robinson]]
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''
| 1952-03-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kim_stanley_robinson kim_stanley_robinson]
| [[:d:Q130779|Q130779]]
|-
| [[Íomhá:Kimyoungha.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q140135|Kim Young-ha]]''
| scríbhneoir as an gCóiré Theas
| [[scríbhneoir]]
| 1968-11-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chóiré Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/young_ha_kim young_ha_kim]
| [[:d:Q140135|Q140135]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20684882|Kimberley Motley]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kimberley_motley kimberley_motley]
| [[:d:Q20684882|Q20684882]]
|-
| 
| ''[[:d:Q113109762|Kimberly G. Noble]]''
| 
| [[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kimberly_noble kimberly_noble]
| [[:d:Q113109762|Q113109762]]
|-
| [[Íomhá:Kimberlé Crenshaw (40901215153).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6409990|Kimberlé Crenshaw]]''
| dlí-eolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1959-05-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kimberle_crenshaw kimberle_crenshaw]
| [[:d:Q6409990|Q6409990]]
|-
| [[Íomhá:Kiran Bedi at the SWIM Conference.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q2722085|Kiran Bedi]]''
| 
| ''[[:d:Q384593|garda]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10833314|imreoir leadóige]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1949-06-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/kiran_bedhi kiran_bedhi]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/816 816]
| [[:d:Q2722085|Q2722085]]
|-
| [[Íomhá:Kiran Bir Sethi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17089348|Kiran Bir Sethi]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1966-04-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/kiran_sethi kiran_sethi]
| [[:d:Q17089348|Q17089348]]
|-
| [[Íomhá:Kiran Ghandi, 'Madame Ghandi' at 2025 SXSW London.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28545688|Kiran Gandhi]]''
| 
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q386854|drumadóir]]''
| 1989
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/madame_gandhi madame_gandhi]
| [[:d:Q28545688|Q28545688]]
|-
| [[Íomhá:Kiran Mazumdar-Shaw HD2014 crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q467215|Kiran Mazumdar-Shaw]]''
| 
| ''[[:d:Q764811|brewmaster]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1953-03-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/kiran_mazumdar_shaw kiran_mazumdar_shaw]
| [[:d:Q467215|Q467215]]
|-
| [[Íomhá:Kirby Ferguson by Rachel Lovinger.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662751|Kirby Ferguson]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kirby_ferguson kirby_ferguson]
| [[:d:Q23662751|Q23662751]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23785264|Kirk Citron]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kirk_citron kirk_citron]
| [[:d:Q23785264|Q23785264]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661631|Kirk Sorensen]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kirk_sorensen kirk_sorensen]
| [[:d:Q23661631|Q23661631]]
|-
| [[Íomhá:Kirsty Duncan2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3197422|Kirsty Duncan]]''
| polaiteoir Ceanadach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1966-10-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/kirsty_duncan kirsty_duncan]
| [[:d:Q3197422|Q3197422]]
|-
| [[Íomhá:Kishore Mahbubani - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q933957|Kishore Mahbubani]]''
| taidhleoir Singeapórach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 1948-10-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Singeapór]]
| [https://www.ted.com/speakers/kishore_mahbubani kishore_mahbubani]
| [[:d:Q933957|Q933957]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23748704|Kitra Cahana]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/kitra_cahana kitra_cahana]
| [[:d:Q23748704|Q23748704]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657081|Klaus Stadlmann]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/klaus_stadlmann klaus_stadlmann]
| [[:d:Q23657081|Q23657081]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115671327|Knut Haanaes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/knut_haanaes knut_haanaes]
| [[:d:Q115671327|Q115671327]]
|-
| [[Íomhá:Kotchakorn Voraakhom (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q59160125|Kotchakorn Voraakhom]]''
| 
| ''[[:d:Q2815948|ailtire tírdhreacha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Téalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/kotchakorn_voraakhom kotchakorn_voraakhom]
| [[:d:Q59160125|Q59160125]]
|-
| [[Íomhá:Kris Tompkins11.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6437293|Kris Tompkins]]''
| caomhantóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''
| 1950-06-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kristine_tompkins kristine_tompkins]
| [[:d:Q6437293|Q6437293]]
|-
| [[Íomhá:Krista Donaldson.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23713567|Krista Donaldson]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/krista_donaldson krista_donaldson]
| [[:d:Q23713567|Q23713567]]
|-
| [[Íomhá:Krista tippett 1050.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q6437693|Krista Tippett]]''
| craoltóir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1960-11-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/krista_tippett krista_tippett]
| [[:d:Q6437693|Q6437693]]
|-
| [[Íomhá:Kristalina Georgieva Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q265277|Kristalina Georgieva]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 1953-08-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhulgáir]]
| [https://www.ted.com/speakers/kristalina_georgieva kristalina_georgieva]
| [[:d:Q265277|Q265277]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6437748|Kristen Ashburn]]''
| fóta-iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kristen_ashburn kristen_ashburn]
| [[:d:Q6437748|Q6437748]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760564|Kristen Marhaver]]''
| 
| [[bitheolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kristen_marhaver kristen_marhaver]
| [[:d:Q23760564|Q23760564]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90329415|Kristen Wenz]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kristen_wenz kristen_wenz]
| [[:d:Q90329415|Q90329415]]
|-
| [[Íomhá:Kristie L. Ebi, Professor, Center for Health and the Global Environment, University of Washington 3.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q58039850|Kristie L. Ebi]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kristie_ebi kristie_ebi]
| [[:d:Q58039850|Q58039850]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57891612|Kristin Poinar]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kristin_poinar kristin_poinar]
| [[:d:Q57891612|Q57891612]]
|-
| [[Íomhá:Kristina Gjerde.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795680|Kristina Gjerde]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1956&lt;br/&gt;1957
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kristina_gjerde kristina_gjerde]
| [[:d:Q23795680|Q23795680]]
|-
| 
| ''[[:d:Q110816239|Kristopher Alexander]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kris_alexander kris_alexander]
| [[:d:Q110816239|Q110816239]]
|-
| [[Íomhá:AI for Good Global Summit 2018 (42155745511).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q27576279|Kriti Sharma]]''
| 
| ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 1988
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kriti_sharma kriti_sharma]
| [[:d:Q27576279|Q27576279]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6449926|Kwabena Boahen]]''
| bitheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26848923|bioengineer]]''
| 1964-09-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/kwabena_boahen kwabena_boahen]
| [[:d:Q6449926|Q6449926]]
|-
| [[Íomhá:Kwame Anthony Appiah in 2024 at the Library of Congress Great Hall (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q572741|Kwame Anthony Appiah]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1954-05-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/anthony_appiah anthony_appiah]
| [[:d:Q572741|Q572741]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6451751|Kym Worthy]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1957
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kym_worthy kym_worthy]
| [[:d:Q6451751|Q6451751]]
|-
| [[Íomhá:Kyra D. Gaunt 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q63699019|Kyra Gaunt]]''
| 
| ''[[:d:Q17484288|eitnicheoleolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kyra_gaunt kyra_gaunt]
| [[:d:Q63699019|Q63699019]]
|-
| [[Íomhá:LZ Granderson on New America.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6460513|LZ Granderson]]''
| iriseoir spóirt Meiriceánach
| ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1972-03-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lz_granderson lz_granderson]
| [[:d:Q6460513|Q6460513]]
|-
| [[Íomhá:LaToya Ruby Frazier (54162833127).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19667999|LaToya Ruby Frazier]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|oideoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56884373|book artist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1982
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/latoya_ruby_frazier latoya_ruby_frazier]
| [[:d:Q19667999|Q19667999]]
|-
| [[Íomhá:Lightbulb-braids.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q64627129|Laetitia Ky]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3610436|personal stylist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1996-06-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Cósta Eabhair]]
| [https://www.ted.com/speakers/laetitia_ky laetitia_ky]
| [[:d:Q64627129|Q64627129]]
|-
| [[Íomhá:Lakshmi Pratury.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6479908|Lakshmi Pratury]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lakshmi_pratury lakshmi_pratury]
| [[:d:Q6479908|Q6479908]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23301825|Lalitesh Katragadda]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lalitesh_katragadda lalitesh_katragadda]
| [[:d:Q23301825|Q23301825]]
|-
| [[Íomhá:Laolu Senbanjo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q30323325|Laolu Senbanjo]]''
| ealaíontóir
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/laolu_senbanjo laolu_senbanjo]
| [[:d:Q30323325|Q30323325]]
|-
| [[Íomhá:Lara Setrakian.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6488591|Lara Setrakian]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1982-02-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lara_setrakian lara_setrakian]
| [[:d:Q6488591|Q6488591]]
|-
| [[Íomhá:Larry Brilliant in 2023 04.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2301314|Larry Brilliant]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1944-05-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/larry_brilliant larry_brilliant]
| [[:d:Q2301314|Q2301314]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6490024|Larry Burns]]''
| fear gnó
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/larry_burns larry_burns]
| [[:d:Q6490024|Q6490024]]
|-
| [[Íomhá:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4934|Larry Page]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1973-03-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sergey_brin_and_larry_page sergey_brin_and_larry_page]
| [[:d:Q4934|Q4934]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662777|Larry Smith]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/larry_smith larry_smith]
| [[:d:Q23662777|Q23662777]]
|-
| [[Íomhá:Latif Nasser at TED 2025 by Kaila Colbin-3.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23760296|Latif Nasser]]''
| 
| ''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''
| 1986-07-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/latif_nasser latif_nasser]
| [[:d:Q23760296|Q23760296]]
|-
| [[Íomhá:Laura Boushnak.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23767452|Laura Boushnak]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1976
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Cuáit]]
| [https://www.ted.com/speakers/laura_boushnak laura_boushnak]
| [[:d:Q23767452|Q23767452]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90497004|Laura Galante]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/laura_galante laura_galante]
| [[:d:Q90497004|Q90497004]]
|-
| [[Íomhá:LauraJSnyder.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18207085|Laura J. Snyder]]''
| 
| [[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1964
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/laura_snyder laura_snyder]
| [[:d:Q18207085|Q18207085]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23498217|Laura L. Carstensen]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 1953
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/laura_carstensen laura_carstensen]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1277 1277]
| [[:d:Q23498217|Q23498217]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Laura M. Boykin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21506394|Laura Marie Boykin]]''
| 
| ''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/laura_boykin laura_boykin]
| [[:d:Q21506394|Q21506394]]
|-
| 
| ''[[:d:Q21264244|Laura Robinson]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/laura_robinson laura_robinson]
| [[:d:Q21264244|Q21264244]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20675690|Laura Schulz]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/laura_schulz laura_schulz]
| [[:d:Q20675690|Q20675690]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769557|Laura Trice]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/laura_trice laura_trice]
| [[:d:Q23769557|Q23769557]]
|-
| [[Íomhá:Laura Vanderkam at Bullish Conference 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q112537324|Laura Vanderkam]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/laura_vanderkam laura_vanderkam]
| [[:d:Q112537324|Q112537324]]
|-
| [[Íomhá:Laurel Braitman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16738992|Laurel Braitman]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]
| 1978-02-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/laurel_braitman laurel_braitman]
| [[:d:Q16738992|Q16738992]]
|-
| [[Íomhá:Lauren Sallan in 2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q54704043|Lauren Cole Sallan]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16037036|paleobiologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|iasceolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lauren_sallan lauren_sallan]
| [[:d:Q54704043|Q54704043]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23798375|Lauren Hodge]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lauren_hodge lauren_hodge]
| [[:d:Q23798375|Q23798375]]
|-
| [[Íomhá:Lauren Zalaznick.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797175|Lauren Zalaznick]]''
| 
| ''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lauren_zalaznick lauren_zalaznick]
| [[:d:Q23797175|Q23797175]]
|-
| [[Íomhá:Laurie Garrett at Poptech shot by Kris Krug.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q11351111|Laurie Garrett]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1951
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/laurie_garrett laurie_garrett]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/302 302]
| [[:d:Q11351111|Q11351111]]
|-
| [[Íomhá:Laurie Santos (52733234543).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16215537|Laurie R. Santos]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/laurie_santos laurie_santos]
| [[:d:Q16215537|Q16215537]]
|-
| [[Íomhá:Lawrence Lessig May 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q217790|Lawrence Lessig]]''
| 
| [[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| 1961-06-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/larry_lessig larry_lessig]
| [[:d:Q217790|Q217790]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6509162|Leah Buechley]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/leah_buechley leah_buechley]
| [[:d:Q6509162|Q6509162]]
|-
| [[Íomhá:LeahChaseAp08Crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6509170|Leah Chase]]''
| cócaire Meiriceánach
| ''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3499072|chef]]''
| 1923-01-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/leah_chase leah_chase]
| [[:d:Q6509170|Q6509170]]
|-
| 
| ''[[:d:Q81540695|Leah Garcés]]''
| 
| ''[[:d:Q11966252|gníomhaí ar son cearta ainmhithe]]''
| 1978-02-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/leah_garces leah_garces]
| [[:d:Q81540695|Q81540695]]
|-
| [[Íomhá:Leana Wen 2017 04 14.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6509479|Leana Wen]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1983-01-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/leana_wen leana_wen]
| [[:d:Q6509479|Q6509479]]
|-
| [[Íomhá:Lee Hyeon-seo (2013).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17306046|Lee Hyeon-seo]]''
| gníomhaí as an gCóiré
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[An Chóiré Thuaidh|Cóiré Thuaidh]]
| [https://www.ted.com/speakers/hyeonseo_lee hyeonseo_lee]
| [[:d:Q17306046|Q17306046]]
|-
| [[Íomhá:삼성전자 연구원 이진하 트위터 프로필 사진.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21059962|Lee Jin-ha]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chóiré Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/jinha_lee jinha_lee]
| [[:d:Q21059962|Q21059962]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760283|Lee Mokobe]]''
| 
| [[file]]
| 
| ''[[:d:Q2449503|fear trasinscneach]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lerato_mokobe lerato_mokobe]
| [[:d:Q23760283|Q23760283]]
|-
| [[Íomhá:LeeSmolinAtHarvard.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q437263|Lee Smolin]]''
| fisiceoir teoiriciúil Meiriceánach (rugadh 1955)
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1955-06-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/lee_smolin lee_smolin]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/310 310]
| [[:d:Q437263|Q437263]]
|-
| [[Íomhá:Picture of Leila Hoteit.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q111658783|Leila Hoteit]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1974-05-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Liobáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/leila_hoteit leila_hoteit]
| [[:d:Q111658783|Q111658783]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55854926|Leila Pirhaji]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1986
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iaráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/leila_pirhaji leila_pirhaji]
| [[:d:Q55854926|Q55854926]]
|-
| [[Íomhá:Leila Takayama - PopTech 2012 - Camden Maine USA.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q65733114|Leila Takayama]]''
| 
| ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/leila_takayama leila_takayama]
| [[:d:Q65733114|Q65733114]]
|-
| [[Íomhá:LEILI ANVAR.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3229191|Leili Anvar]]''
| 
| ''[[:d:Q333634|aistritheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16832248|iranologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1967-05-28
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]&lt;br/&gt;[[an Iaráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/leili_anvar leili_anvar]
| [[:d:Q3229191|Q3229191]]
|-
| [[Íomhá:Leland Melvin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q632907|Leland D. Melvin]]''
| 
| [[spásaire]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1964-02-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/leland_melvin leland_melvin]
| [[:d:Q632907|Q632907]]
|-
| [[Íomhá:Lemn Sissay hopemas xmas partyeventful-org-uk low 18 (5273390039).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6521230|Lemn Sissay]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q135301631|craoltóir]]''&lt;br/&gt;[[file]]
| 1967-05-21&lt;br/&gt;1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/lemn_sissay lemn_sissay]
| [[:d:Q6521230|Q6521230]]
|-
| [[Íomhá:Lemon Andersen.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6521290|Lemon Andersen]]''
| 
| [[aisteoir]]
| 1975-04-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lemon_andersen lemon_andersen]
| [[:d:Q6521290|Q6521290]]
|-
| [[Íomhá:Lennart Green 2006.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5769932|Lennart Green]]''
| 
| ''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''
| 1941-12-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/lennart_green lennart_green]
| [[:d:Q5769932|Q5769932]]
|-
| [[Íomhá:Leo Igwe at TAM 7-12-2012.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q6523857|Leo Igwe]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10527030|daonnachaí]]''
| 1970-07-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/leo_igwe leo_igwe]
| [[:d:Q6523857|Q6523857]]
|-
| [[Íomhá:LeonardSusskindStanfordNov2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q203243|Leonard Susskind]]''
| fisiceoir Meiriceánach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q118313857|string theorist]]''
| 1940-05-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/leonard_susskind leonard_susskind]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/992 992]
| [[:d:Q203243|Q203243]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19664256|Leor Weinberger]]''
| 
| ''[[:d:Q15634281|vireolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/leor_weinberger leor_weinberger]
| [[:d:Q19664256|Q19664256]]
|-
| [[Íomhá:Lera Boroditsky.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6528728|Lera Boroditsky]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]
| 1976-05-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhealarúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/lera_boroditsky lera_boroditsky]
| [[:d:Q6528728|Q6528728]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Leroy Cronin portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6528921|Leroy Cronin]]''
| 
| [[ceimiceoir]]
| 1973-06-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/lee_cronin lee_cronin]
| [[:d:Q6528921|Q6528921]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4116838|Lesley Hazleton]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q24262594|scríbhneoir reiligiúnach]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1945-09-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lesley_hazleton lesley_hazleton]
| [[:d:Q4116838|Q4116838]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656887|Leslie Dodson]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/leslie_dodson leslie_dodson]
| [[:d:Q23656887|Q23656887]]
|-
| [[Íomhá:Leslie Herod.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q28480953|Leslie Herod]]''
| polaiteoir
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1982
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/leslie_herod leslie_herod]
| [[:d:Q28480953|Q28480953]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6531033|Leslie Morgan Steiner]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1965-07-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/leslie_morgan_steiner leslie_morgan_steiner]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1527 1527]
| [[:d:Q6531033|Q6531033]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6531172|Leslie T. Chang]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/leslie_chang leslie_chang]
| [[:d:Q6531172|Q6531172]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115671096|Leticia Gasca]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/leticia_gasca leticia_gasca]
| [[:d:Q115671096|Q115671096]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124728014|Levon Biss]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/levon_biss levon_biss]
| [[:d:Q124728014|Q124728014]]
|-
| [[Íomhá:Headshot Lewis Pugh.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q715979|Lewis Pugh]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10843402|snámhóir]]''
| 1969-12-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/lewis_pugh lewis_pugh]
| [[:d:Q715979|Q715979]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670651|Leyla Acaroglu]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/leyla_acaroglu leyla_acaroglu]
| [[:d:Q23670651|Q23670651]]
|-
| [[Íomhá:Leymah Gbowee (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q107037|Leymah Gbowee]]''
| gníomhaí síochána Libéarach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1972-02-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Libéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/leymah_gbowee leymah_gbowee]
| [[:d:Q107037|Q107037]]
|-
| 
| ''[[:d:Q9337816|Li-Huei Tsai]]''
| 
| [[paiteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1960-03-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/li_huei_tsai li_huei_tsai]
| [[:d:Q9337816|Q9337816]]
|-
| [[Íomhá:POPULATED BY ROBOTS HOW CRYPTOCURRENCY WILL RE-OPEN THE ARCTIC (36920210013).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18342403|Liam Young]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1979-03-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/liam_young liam_young]
| [[:d:Q18342403|Q18342403]]
|-
| [[Íomhá:Lian Pin Koh, Founding Director, ConservationDrones.org; and Professor of Applied Ecology and Conservation, University of Adelaide (34299001125) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670480|Lian Pin Koh]]''
| 
| ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1976-04-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lian_pin_koh lian_pin_koh]
| [[:d:Q23670480|Q23670480]]
|-
| [[Íomhá:Liana Finck (30817591717) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q62575529|Liana Finck]]''
| 
| ''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]''
| 1986
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/liana_finck liana_finck]
| [[:d:Q62575529|Q62575529]]
|-
| [[Íomhá:Lidia Yuknavitch 2141146.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21067165|Lidia Yuknavitch]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10843402|snámhóir]]''
| 1963-06-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lidia_yuknavitch lidia_yuknavitch]
| [[:d:Q21067165|Q21067165]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112958470|Liene Ozoliņa]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12347522|eitneagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/liene_ozoli_a liene_ozoli_a]
| [[:d:Q112958470|Q112958470]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6547401|Lil Buck]]''
| damhsóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17307272|taibheoir sorcais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''
| 1988-05-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lil_buck lil_buck]
| [[:d:Q6547401|Q6547401]]
|-
| [[Íomhá:Lili Haydn.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q51603|Lili Haydn]]''
| aisteoir agus ceoltóir Ceanadach
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]''
| 1969-12-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/lili_haydn lili_haydn]
| [[:d:Q51603|Q51603]]
|-
| [[Íomhá:Lilly Singh SDG 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17403226|Lilly Singh]]''
| she was born in rotunda hospital in dublin ireland. she went to st.domincs for her secondary school years and then went to Trinity College. She dropped out of school at age 21 because she got pregnant with her brother&amp;#39;s baby. xxx
| ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1988-09-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/lilly_singh lilly_singh]
| [[:d:Q17403226|Q17403226]]
|-
| [[Íomhá:Lily Tomlin in 2014.jpg|center|128px]]
| [[Lily Tomlin]]
| 
| ''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1939-09-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lily_tomlin lily_tomlin]
| [[:d:Q229271|Q229271]]
|-
| 
| ''[[:d:Q21552205|Linda A. Hill]]''
| 
| ''[[:d:Q974144|oideoir]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]
| 1956-07-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/linda_hill linda_hill]
| [[:d:Q21552205|Q21552205]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760269|Linda Cliatt-Wayman]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/linda_cliatt_wayman linda_cliatt_wayman]
| [[:d:Q23760269|Q23760269]]
|-
| [[Íomhá:Linda Liukas at the Data of Tomorrow Conference 2017 (23496747288) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20252140|Linda Liukas]]''
| 
| [[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''
| 1986
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhionlainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/linda_liukas linda_liukas]
| [[:d:Q20252140|Q20252140]]
|-
| [[Íomhá:Lindiwe Masibuko DA MP.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q937119|Lindiwe Mazibuko]]''
| polaiteoir as an Afraic Theas
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1980-04-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/lindiwe_mazibuko lindiwe_mazibuko]
| [[:d:Q937119|Q937119]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89161733|Lindsay C Malloy]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lindsay_malloy lindsay_malloy]
| [[:d:Q89161733|Q89161733]]
|-
| 
| ''[[:d:Q125649033|Lindsay Morcom]]''
| 
| ''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/lindsay_morcom lindsay_morcom]
| [[:d:Q125649033|Q125649033]]
|-
| [[Íomhá:Lc3 2018 (263682303) (cropped).jpeg|center|128px]]
| [[Linus Torvalds]]
| 
| ''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1969-12-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Fhionlainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/linus_torvalds linus_torvalds]
| [[:d:Q34253|Q34253]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712829|Lisa Bu]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_bu lisa_bu]
| [[:d:Q23712829|Q23712829]]
|-
| [[Íomhá:Lisa Damour 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q79446431|Lisa Damour]]''
| 
| ''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1970-11-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_damour lisa_damour]
| [[:d:Q79446431|Q79446431]]
|-
| 
| ''[[:d:Q52394619|Lisa Dyson]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_dyson lisa_dyson]
| [[:d:Q52394619|Q52394619]]
|-
| [[Íomhá:Lisa Feldman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6557970|Lisa Feldman Barrett]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1963
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_feldman_barrett lisa_feldman_barrett]
| [[:d:Q6557970|Q6557970]]
|-
| [[Íomhá:Lisa Gansky, entrepreneur, investor and author of The Mesh (15851050897).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6558012|Lisa Gansky]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1958-05-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_gansky lisa_gansky]
| [[:d:Q6558012|Q6558012]]
|-
| 
| ''[[:d:Q13563157|Lisa Genova]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1970-11-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_genova lisa_genova]
| [[:d:Q13563157|Q13563157]]
|-
| [[Íomhá:Lisa Harouni (6783963974).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23661649|Lisa Harouni]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_harouni lisa_harouni]
| [[:d:Q23661649|Q23661649]]
|-
| [[Íomhá:Kofi Portrait.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q6558163|Lisa Kristine]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]
| 1965-09-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_kristine lisa_kristine]
| [[:d:Q6558163|Q6558163]]
|-
| [[Íomhá:Lisa Margonelli 2011 (6263290261).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797751|Lisa Margonelli]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_margonelli lisa_margonelli]
| [[:d:Q23797751|Q23797751]]
|-
| [[Íomhá:Lisa Mosconi (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q65201723|Lisa Mosconi]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_mosconi lisa_mosconi]
| [[:d:Q65201723|Q65201723]]
|-
| [[Íomhá:Lisa P. Jackson official portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q445734|Lisa P. Jackson]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]
| 1962-02-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lisa_jackson lisa_jackson]
| [[:d:Q445734|Q445734]]
|-
| [[Íomhá:Liu Bolin painted portrait from Laurent Baillet.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q710377|Liu Bolin]]''
| ealaíontóir Síneach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15095148|ealaíontóir graifítí]]''
| 1973-01-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/liu_bolin liu_bolin]
| [[:d:Q710377|Q710377]]
|-
| [[Íomhá:Liu Thai Ker, 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19561233|Liu Thai Ker]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''
| 1938-02-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Singeapór]]
| [https://www.ted.com/speakers/liu_thai_ker liu_thai_ker]
| [[:d:Q19561233|Q19561233]]
|-
| [[Íomhá:Liv Boeree 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q272529|Liv Boeree]]''
| 
| ''[[:d:Q15295720|imreoir pócair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| 1984-07-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/liv_boeree liv_boeree]
| [[:d:Q272529|Q272529]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120610499|Liz Fosslien]]''
| 
| ''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/liz_fosslien liz_fosslien]
| [[:d:Q120610499|Q120610499]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109566748|Liz Ogbu]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/liz_ogbu liz_ogbu]
| [[:d:Q109566748|Q109566748]]
|-
| [[Íomhá:Portrait-liza-donnelly.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6660387|Liza Donnelly]]''
| 
| ''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]''
| 1955-01-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/liza_donnelly liza_donnelly]
| [[:d:Q6660387|Q6660387]]
|-
| 
| ''[[:d:Q51473738|Lonneke Gordijn]]''
| 
| ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1980-03-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/lonneke_gordijn lonneke_gordijn]
| [[:d:Q51473738|Q51473738]]
|-
| [[Íomhá:Napoleoni Loretta by Peter Hodsoll 380dpi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2617501|Loretta Napoleoni]]''
| iriseoir Iodálach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1155838|comhfhreagraí]]''
| 1955-07-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iodáil]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/loretta_napoleoni loretta_napoleoni]
| [[:d:Q2617501|Q2617501]]
|-
| [[Íomhá:Loretta Ross The Laura Flanders Show 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q50361895|Loretta Ross]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1953-08-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/loretta_j_ross loretta_j_ross]
| [[:d:Q50361895|Q50361895]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6681071|Lori Gottlieb]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1966-12-20&lt;br/&gt;1967
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lori_gottlieb lori_gottlieb]
| [[:d:Q6681071|Q6681071]]
|-
| [[Íomhá:Privacy and security in a connected age.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6681722|Lorrie Cranor]]''
| scoláire Meiriceánach
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1971-02-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lorrie_faith_cranor lorrie_faith_cranor]
| [[:d:Q6681722|Q6681722]]
|-
| [[Íomhá:Louie Schwartzberg (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3260256|Louis Schwartzberg]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''
| 1950-02-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/louie_schwartzberg louie_schwartzberg]
| [[:d:Q3260256|Q3260256]]
|-
| [[Íomhá:Fresco Louise Foto Henk Thomas.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3490296|Louise Fresco]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1952-02-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/louise_fresco louise_fresco]
| [[:d:Q3490296|Q3490296]]
|-
| 
| ''[[:d:Q454074|Louise Leakey]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;[[seandálaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488316|réamhstaraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21272406|pailé-antraipeolaí]]''
| 1972-03-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/louise_leakey louise_leakey]
| [[:d:Q454074|Q454074]]
|-
| 
| ''[[:d:Q11763228|Luca Turin]]''
| bitheolaí móilíneach Meiriceánach
| ''[[:d:Q5287861|príomhoifigeach teicneolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1953-11-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Liobáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/luca_turin luca_turin]
| [[:d:Q11763228|Q11763228]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90257762|Lucas N. Joppa]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lucas_joppa lucas_joppa]
| [[:d:Q90257762|Q90257762]]
|-
| [[Íomhá:Lucianne Walkowicz (cropped).png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23656158|Lucianne M. Walkowicz]]''
| 
| [[réalteolaí]]
| 1979
| [[Inscne neamhdhénártha|neamh-dhénártha]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lucianne_walkowicz lucianne_walkowicz]
| [[:d:Q23656158|Q23656158]]
|-
| [[Íomhá:LuciePinson2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q104081019|Lucie Pinson]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/lucie_pinson lucie_pinson]
| [[:d:Q104081019|Q104081019]]
|-
| [[Íomhá:TEDxAmsterdam Live 0511 (5933038975).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16194527|Lucien Engelen]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1962-07-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lucien_engelen lucien_engelen]
| [[:d:Q16194527|Q16194527]]
|-
| 
| ''[[:d:Q69619569|Lucy C. Hone]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lucy_hone lucy_hone]
| [[:d:Q69619569|Q69619569]]
|-
| 
| ''[[:d:Q33127640|Lucy Cooke]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1970-03-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lucy_cooke lucy_cooke]
| [[:d:Q33127640|Q33127640]]
|-
| [[Íomhá:Lucy McBath, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q54358424|Lucy McBath]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q101539|aeróstach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1960-06-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lucy_mcbath lucy_mcbath]
| [[:d:Q54358424|Q54358424]]
|-
| [[Íomhá:LucyMcRae-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662194|Lucy McRae]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11977439|interaction designer]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3317836|modeler]]''
| 1979
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/lucy_mcrae lucy_mcrae]
| [[:d:Q23662194|Q23662194]]
|-
| 
| ''[[:d:Q86901696|Ludmila Rattis]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ludmila_rattis ludmila_rattis]
| [[:d:Q86901696|Q86901696]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662726|Ludwick Marishane]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ludwick_marishane ludwick_marishane]
| [[:d:Q23662726|Q23662726]]
|-
| 
| ''[[:d:Q68704888|Luhan Yang]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/luhan_yang luhan_yang]
| [[:d:Q68704888|Q68704888]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28086279|Luis Zayas]]''
| 
| ''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/luis_zayas luis_zayas]
| [[:d:Q28086279|Q28086279]]
|-
| [[Íomhá:Wikimania 2015 - Day 2 (18) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92984|Luis von Ahn]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1978-08-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Guatamala]]
| [https://www.ted.com/speakers/luis_von_ahn luis_von_ahn]
| [[:d:Q92984|Q92984]]
|-
| [[Íomhá:2025-04-29-Luisa Neubauer-Maischberger-2989.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q61625543|Luisa Neubauer]]''
| 
| ''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1996-04-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/luisa_neubauer luisa_neubauer]
| [[:d:Q61625543|Q61625543]]
|-
| [[Íomhá:Luke Sital-Singh (Haldern Pop Festival 2014) IMGP1705 smial wp.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16232430|Luke Sital-Singh]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]
| 1988-03-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/luke_sital_singh luke_sital_singh]
| [[:d:Q16232430|Q16232430]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727939|Luke Syson]]''
| 
| ''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/luke_syson luke_syson]
| [[:d:Q23727939|Q23727939]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6702999|Luma Mufleh]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[Traenálaí|cóitseálaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q111535220|nonprofit administrator]]''
| 1975-03-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/luma_mufleh luma_mufleh]
| [[:d:Q6702999|Q6702999]]
|-
| 
| ''[[:d:Q27494203|Luvvie Ajayi]]''
| 
| ''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q70591255|digital strategist]]''
| 1985-01-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/luvvie_ajayi luvvie_ajayi]
| [[:d:Q27494203|Q27494203]]
|-
| [[Íomhá:Lynn Rothschild 2006.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4795205|Lynn J. Rothschild]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''
| 1957-05-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/lynn_rothschild lynn_rothschild]
| [[:d:Q4795205|Q4795205]]
|-
| 
| ''[[:d:Q91830904|Lýdia Machová]]''
| 
| ''[[:d:Q323081|ilbhéarlach]]''
| 1989-04-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lydia_machova lydia_machova]
| [[:d:Q91830904|Q91830904]]
|-
| 
| ''[[:d:Q60655946|M. Saad Bhamla]]''
| 
| ''[[:d:Q108348508|biomechanic]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/saad_bhamla saad_bhamla]
| [[:d:Q60655946|Q60655946]]
|-
| [[Íomhá:Ma Jun - Annual Meeting of the New Champions 2012 crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q986613|Ma Jun]]''
| comhshaolaí Síneach
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1968-05-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/jun_ma jun_ma]
| [[:d:Q986613|Q986613]]
|-
| [[Íomhá:Ma Yansong World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8048959|Ma Yansong]]''
| ailtire Síneach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/ma_yansong ma_yansong]
| [[:d:Q8048959|Q8048959]]
|-
| [[Íomhá:Maajid Nawaz speaking at LibDem campaign event.jpg|center|128px]]
| [[Maajid Nawaz]]
| gníomhaí Briotanach (rugadh 1977)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1977-11-02&lt;br/&gt;1978
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/maajid_nawaz maajid_nawaz]
| [[:d:Q6721039|Q6721039]]
|-
| [[Íomhá:Mac Barnett at National Book Festival 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6722199|Mac Barnett]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''
| 1982-08-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mac_barnett mac_barnett]
| [[:d:Q6722199|Q6722199]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782713|Mac Stone]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mac_stone mac_stone]
| [[:d:Q23782713|Q23782713]]
|-
| 
| ''[[:d:Q113976785|Machine Dazzle]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/machine_dazzle machine_dazzle]
| [[:d:Q113976785|Q113976785]]
|-
| [[Íomhá:Madeleine Albright 1997.jpg|center|128px]]
| [[Madeleine Albright]]
| taidhleoir Meiriceánach
| [[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q121998|ambasadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;[[aire rialtais]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7330070|aire eachtrach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''
| 1937-05-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSeicslóvaic]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/madeleine_albright madeleine_albright]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/814 814]
| [[:d:Q174438|Q174438]]
|-
| [[Íomhá:Madison McFerrin - 51627141277.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q58413987|Madison McFerrin]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]
| 1991-11-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/madison_mcferrin madison_mcferrin]
| [[:d:Q58413987|Q58413987]]
|-
| 
| ''[[:d:Q125320068|Mads Tang-Christensen]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mads_tang_christensen mads_tang_christensen]
| [[:d:Q125320068|Q125320068]]
|-
| [[Íomhá:Mae Carol Jemison.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q34091|Mae C. Jemison]]''
| 
| [[spásaire]]&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''
| 1956-10-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mae_jemison mae_jemison]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/444 444]
| [[:d:Q34091|Q34091]]
|-
| [[Íomhá:Magatte Wade 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q30547266|Magatte Wade]]''
| bean ghnó Sheineagálach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1976
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSeineagáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/magatte_wade magatte_wade]
| [[:d:Q30547266|Q30547266]]
|-
| 
| ''[[:d:Q84076056|Magda Sayeg]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/magda_sayeg magda_sayeg]
| [[:d:Q84076056|Q84076056]]
|-
| 
| ''[[:d:Q600738|Magnus Larsson]]''
| imreoir leadóige Sualannach
| ''[[:d:Q10833314|imreoir leadóige]]''
| 1970-03-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/magnus_larsson magnus_larsson]
| [[:d:Q600738|Q600738]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115735933|Mahendra Singhi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mahendra_singhi mahendra_singhi]
| [[:d:Q115735933|Q115735933]]
|-
| [[Íomhá:Mai Lan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15211605|Mai Lan]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1982
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/mai_lan mai_lan]
| [[:d:Q15211605|Q15211605]]
|-
| [[Íomhá:Maira kalman 2010.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6736888|Maira Kalman]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1949
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/maira_kalman maira_kalman]
| [[:d:Q6736888|Q6736888]]
|-
| [[Íomhá:Majora-Carter-headshot.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q6738379|Majora Carter]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104541864|urban activist]]''
| 1966-10-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/majora_carter majora_carter]
| [[:d:Q6738379|Q6738379]]
|-
| [[Íomhá:Malala Yousafzai at the 2024 Toronto International Film Festival 5.jpg|center|128px]]
| [[Malala Yousafzai]]
| gníomhaí Pacastánach
| ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774156|údar cuimhní cinn]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''
| 1997-07-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Phacastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/malala_yousafzai malala_yousafzai]
| [[:d:Q32732|Q32732]]
|-
| [[Íomhá:Malcolm Gladwell 2014 (cropped) -2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q318429|Malcolm Gladwell]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1963-09-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/malcolm_gladwell malcolm_gladwell]
| [[:d:Q318429|Q318429]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713725|Malcolm London]]''
| 
| [[file]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/malcolm_london malcolm_london]
| [[:d:Q23713725|Q23713725]]
|-
| [[Íomhá:MalcomMcLarenspeaking.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q325377|Malcolm McLaren]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1344174|gníomhaire tallainne]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1320883|bainisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21550489|ealaíntóir choincheapúil]]''
| 1946-01-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/malcolm_mclaren malcolm_mclaren]
| [[:d:Q325377|Q325377]]
|-
| [[Íomhá:Mallika-sarabhai-before-performance-saarang-2011-iit-madras.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3518417|Mallika Sarabhai Shah]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1954-05-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/mallika_sarabhai mallika_sarabhai]
| [[:d:Q3518417|Q3518417]]
|-
| [[Íomhá:Rp23wiki-67.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1525015|Malte Spitz]]''
| polaiteoir Gearmánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1984-04-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/malte_spitz malte_spitz]
| [[:d:Q1525015|Q1525015]]
|-
| [[Íomhá:Manal al-Shraif face (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q445754|Manal al-Sharif]]''
| gníomhaí Arabach Sádach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''
| 1979-04-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Araib Shádach]]
| [https://www.ted.com/speakers/manal_al_sharif manal_al_sharif]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1587 1587]
| [[:d:Q445754|Q445754]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782698|Mandy Len Catron]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mandy_len_catron mandy_len_catron]
| [[:d:Q23782698|Q23782698]]
|-
| [[Íomhá:Mandë Holford at World Economic Forum.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55264577|Mandë Holford]]''
| 
| [[taidhleoir]]&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mande_holford mande_holford]
| [[:d:Q55264577|Q55264577]]
|-
| 
| ''[[:d:Q41571330|Manoush Zomorodi]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1973-06-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/manoush_zomorodi manoush_zomorodi]
| [[:d:Q41571330|Q41571330]]
|-
| [[Íomhá:Manu Prakash at TED.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22063727|Manu Prakash]]''
| 
| ''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26848923|bioengineer]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/manu_prakash manu_prakash]
| [[:d:Q22063727|Q22063727]]
|-
| [[Íomhá:Manuel Lima.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6752682|Manuel Lima]]''
| 
| ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1978-05-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Phortaingéil]]
| [https://www.ted.com/speakers/manuel_lima manuel_lima]
| [[:d:Q6752682|Q6752682]]
|-
| [[Íomhá:Mar Hershenson.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q87147801|Mar Hershenson]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Spáinn]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mar_hershenson mar_hershenson]
| [[:d:Q87147801|Q87147801]]
|-
| 
| ''[[:d:Q91998245|Marah J. Hardt]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/marah_j_hardt marah_j_hardt]
| [[:d:Q91998245|Q91998245]]
|-
| [[Íomhá:Marc Abraham in Chile with AECH 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6755336|Marc Abrahams]]''
| 
| ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3579163|scientific editor]]''
| 1956
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marc_abrahams marc_abrahams]
| [[:d:Q6755336|Q6755336]]
|-
| [[Íomhá:Marc Bamuthi Joseph, interview with YBCA (July 2014).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6755368|Marc Bamuthi Joseph]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marc_bamuthi_joseph marc_bamuthi_joseph]
| [[:d:Q6755368|Q6755368]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662529|Marc Goodman]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/marc_goodman marc_goodman]
| [[:d:Q23662529|Q23662529]]
|-
| [[Íomhá:Marc koska.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6755670|Marc Koska]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1961-03-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/marc_koska marc_koska]
| [[:d:Q6755670|Q6755670]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19881192|Marc Kushner]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1977-09-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marc_kushner marc_kushner]
| [[:d:Q19881192|Q19881192]]
|-
| [[Íomhá:Acting Director of the National Museum of American History Marc Jay Pachter.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15917299|Marc Pachter]]''
| 
| ''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''
| 1943-05-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marc_pachter marc_pachter]
| [[:d:Q15917299|Q15917299]]
|-
| [[Íomhá:Marc raibert cebit hannover 2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6755817|Marc Raibert]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1949-10-22&lt;br/&gt;1949-12-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marc_raibert marc_raibert]
| [[:d:Q6755817|Q6755817]]
|-
| 
| ''[[:d:Q92425263|Marc Z Miskin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/marc_miskin marc_miskin]
| [[:d:Q92425263|Q92425263]]
|-
| [[Íomhá:MarcelDicke2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18521479|Marcel Dicke]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''
| 1957-11-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/marcel_dicke marcel_dicke]
| [[:d:Q18521479|Q18521479]]
|-
| [[Íomhá:Marcelo Mena.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q44010940|Marcelo Mena]]''
| 
| ''[[:d:Q13582652|innealtóir sibhialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1975-03-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSile]]
| [https://www.ted.com/speakers/marcelo_mena_carrasco marcelo_mena_carrasco]
| [[:d:Q44010940|Q44010940]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23303134|Marcin Jakubowski]]''
| 
| 
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/marcin_jakubowski marcin_jakubowski]
| [[:d:Q23303134|Q23303134]]
|-
| [[Íomhá:MarcoAlverà.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q43191861|Marco Alverà]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1975-08-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/marco_alvera marco_alvera]
| [[:d:Q43191861|Q43191861]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728391|Marco Annunziata]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/marco_annunziata marco_annunziata]
| [[:d:Q23728391|Q23728391]]
|-
| [[Íomhá:Marco Tempest.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q124966|Marco Tempest]]''
| draíodóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''
| 1964-12-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/marco_tempest marco_tempest]
| [[:d:Q124966|Q124966]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18352586|Marcus Byrne]]''
| taighdeoir as an Afraic Theas
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/marcus_byrne marcus_byrne]
| [[:d:Q18352586|Q18352586]]
|-
| [[Íomhá:Sautoy2 cropped.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q536457|Marcus du Sautoy]]''
| matamaiticeoir Briotanach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1965-08-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/marcus_du_sautoy marcus_du_sautoy]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/420 420]
| [[:d:Q536457|Q536457]]
|-
| 
| ''[[:d:Q101242984|Margaret Bourdeaux]]''
| 
| ''[[:d:Q18121578|directeur de recherche]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/margaret_bourdeaux margaret_bourdeaux]
| [[:d:Q101242984|Q101242984]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23765418|Margaret Gould Stewart]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/margaret_stewart margaret_stewart]
| [[:d:Q23765418|Q23765418]]
|-
| [[Íomhá:Margaret Heffernan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6759505|Margaret Heffernan]]''
| bean ghnó Mheiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''
| 1955-06-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/margaret_heffernan margaret_heffernan]
| [[:d:Q6759505|Q6759505]]
|-
| [[Íomhá:Margaret Levi (48747801107).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6759639|Margaret Levi]]''
| eolaí polaitíochta Meiriceánach
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1947-03-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/margaret_levi margaret_levi]
| [[:d:Q6759639|Q6759639]]
|-
| [[Íomhá:MargaretMitchell2022.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q50346871|Margaret Mitchell]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q123574267|AI ethicist]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/margaret_mitchell margaret_mitchell]
| [[:d:Q50346871|Q50346871]]
|-
| [[Íomhá:Margaret Wertheim speaking at TED in 2009 (cropped closer).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4990332|Margaret Wertheim]]''
| scríbhneoir Astrálach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]
| 1958-08-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/margaret_wertheim margaret_wertheim]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/334 334]
| [[:d:Q4990332|Q4990332]]
|-
| [[Íomhá:Margrethe Vestager by Christian Ursilva (2026).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q270820|Margrethe Vestager]]''
| polaiteoir Danmhargach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[file]]
| 1968-04-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/margrethe_vestager margrethe_vestager]
| [[:d:Q270820|Q270820]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671015|Maria Bezaitis]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/maria_bezaitis maria_bezaitis]
| [[:d:Q23671015|Q23671015]]
|-
| [[Íomhá:Maria DAMANAKI.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q261709|Maria Damanaki]]''
| polaiteoir Gréagach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1952-05-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghréig]]
| [https://www.ted.com/speakers/maria_damanaki maria_damanaki]
| [[:d:Q261709|Q261709]]
|-
| [[Íomhá:Maria Popova.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6761505|Maria Popova]]''
| scríbhneoir
| [[scríbhneoir]]
| 1984-07-28
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhulgáir]]
| [https://www.ted.com/speakers/maria_popova maria_popova]
| [[:d:Q6761505|Q6761505]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28025108|Maria Van Kerkhove]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 1977-02-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/maria_van_kerkhove maria_van_kerkhove]
| [[:d:Q28025108|Q28025108]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24083392|Mariam Veiszadeh]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mariam_veiszadeh_TEDxSydney20170615-22177 mariam_veiszadeh_TEDxSydney20170615-22177]
| [[:d:Q24083392|Q24083392]]
|-
| [[Íomhá:Marian Bantjes Pop!Tech.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3847649|Marian Bantjes]]''
| dearthóir grafaicí Ceanadach
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1229025|clóghrafóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1963-03-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/marian_bantjes marian_bantjes]
| [[:d:Q3847649|Q3847649]]
|-
| [[Íomhá:Marian Wright Edelman, 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1896700|Marian Wright Edelman]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q85305832|children's rights activist]]''
| 1939-06-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marian_wright_edelman marian_wright_edelman]
| [[:d:Q1896700|Q1896700]]
|-
| [[Íomhá:Mariana Mazzucato.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15127513|Mariana Mazzucato]]''
| eacnamaí
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1968-06-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Iodáil]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/mariana_mazzucato mariana_mazzucato]
| [[:d:Q15127513|Q15127513]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55688837|Mariano Sigman]]''
| taighdeoir
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Airgintín]]
| [https://www.ted.com/speakers/mariano_sigman mariano_sigman]
| [[:d:Q55688837|Q55688837]]
|-
| 
| ''[[:d:Q88976878|Marily Oppezzo]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/marily_oppezzo marily_oppezzo]
| [[:d:Q88976878|Q88976878]]
|-
| [[Íomhá:Marilyn Waring 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q268510|Marilyn Waring]]''
| polaiteoir agus scoláire Nua-Shéalannach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[feirmeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1952-10-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/marilyn_waring marilyn_waring]
| [[:d:Q268510|Q268510]]
|-
| [[Íomhá:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q47496|Marina Abramović]]''
| 
| ''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19850998|ealaíontóir fuaime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1946-11-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| ''[[:d:Q1290149|Federal People's Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Poblacht Shóisialach Chónaidhme na hIúgsláive]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Poblacht Chónaidhme na hIúgslaive]]''&lt;br/&gt;[[an tSeirbia agus Montainéagró]]&lt;br/&gt;[[an tSeirbia]]&lt;br/&gt;[[an Iúgslaiv]]
| [https://www.ted.com/speakers/marina_abramovic marina_abramovic]
| [[:d:Q47496|Q47496]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760166|Marisa Fick-Jordan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/marisa_fick_jordan marisa_fick_jordan]
| [[:d:Q23760166|Q23760166]]
|-
| 
| ''[[:d:Q113679918|Marisa Franco]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/marisa_franco marisa_franco]
| [[:d:Q113679918|Q113679918]]
|-
| [[Íomhá:Nacht van de Radicale Vernieuwing (44737558181) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q33044550|Marjan van Aubel]]''
| 
| ''[[:d:Q7541856|criadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/marjan_van_aubel marjan_van_aubel]
| [[:d:Q33044550|Q33044550]]
|-
| [[Íomhá:Mark Applebaum at TEDx Stanford (7231657568).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6766581|Mark Applebaum]]''
| cumadóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_applebaum mark_applebaum]
| [[:d:Q6766581|Q6766581]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784752|Mark Bezos]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20623701|private astronaut]]''
| 1969-05-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_bezos mark_bezos]
| [[:d:Q23784752|Q23784752]]
|-
| [[Íomhá:Mark Bittman 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3294002|Mark Bittman]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3499072|chef]]''
| 1950-02-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_bittman mark_bittman]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/234 234]
| [[:d:Q3294002|Q3294002]]
|-
| [[Íomhá:Mark Forsyth portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16216552|Mark Forsyth]]''
| scríbhneoir Briotanach
| ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16312408|etymologist]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1977-04-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_forsyth mark_forsyth]
| [[:d:Q16216552|Q16216552]]
|-
| [[Íomhá:Mark Kendall (born 1972) in the video 'WearOptimo and ANU – towards a healthcare future within the fourth industrial revolution'.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670507|Mark Kendall]]''
| 
| ''[[:d:Q19902880|biomedical engineer]]''
| 1972-04-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_kendall mark_kendall]
| [[:d:Q23670507|Q23670507]]
|-
| 
| ''[[:d:Q15994669|Mark Pagel]]''
| 
| ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1954-06-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_pagel mark_pagel]
| [[:d:Q15994669|Q15994669]]
|-
| [[Íomhá:D07cd11-Guarup-Xingu-2007-Sue photos (22).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6769279|Mark Plotkin]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32518759|eitnealuibheolaí]]''
| 1955-05-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_plotkin mark_plotkin]
| [[:d:Q6769279|Q6769279]]
|-
| [[Íomhá:Mark Pollock.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6769287|Mark Pollock]]''
| lúthchleasaí Éireannach
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382576|iomróir]]''
| 1976-02-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_pollock mark_pollock]
| [[:d:Q6769287|Q6769287]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662165|Mark Raymond]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mark_raymond mark_raymond]
| [[:d:Q23662165|Q23662165]]
|-
| [[Íomhá:Mark Ronson and Jennifer Su, 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q425821|Mark Ronson]]''
| ceoltóir Sasanach
| [[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 1975-09-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_ronson mark_ronson]
| [[:d:Q425821|Q425821]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6769512|Mark Roth]]''
| 
| [[bithcheimiceoir]]
| 1958
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_roth mark_roth]
| [[:d:Q6769512|Q6769512]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713549|Mark Shaw]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mark_shaw mark_shaw]
| [[:d:Q23713549|Q23713549]]
|-
| 
| ''[[:d:Q51002222|Mark W. Tyndall]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mark_tyndall mark_tyndall]
| [[:d:Q51002222|Q51002222]]
|-
| [[Íomhá:Mark Z. Jacobson.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6770480|Mark Z. Jacobson]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19377727|environmental engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1965
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mark_z_jacobson mark_z_jacobson]
| [[:d:Q6770480|Q6770480]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662733|Markham Nolan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/markham_nolan markham_nolan]
| [[:d:Q23662733|Q23662733]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656649|Markus Fischer]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/markus_fischer markus_fischer]
| [[:d:Q23656649|Q23656649]]
|-
| [[Íomhá:Markus giesler.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1789020|Markus Giesler]]''
| eacnamaí Ceanadach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104629540|editor]]''
| 1976-07-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/markus_giesler markus_giesler]
| [[:d:Q1789020|Q1789020]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16751209|Marla Spivak]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''
| 1955
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marla_spivak marla_spivak]
| [[:d:Q16751209|Q16751209]]
|-
| [[Íomhá:Marlene Zuk, Palmerston North City Library.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7472231|Marlene Zuk]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''
| 1956-05-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marlene_zuk marlene_zuk]
| [[:d:Q7472231|Q7472231]]
|-
| [[Íomhá:1 martha minow commencement 2010 harvard.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q522066|Martha Minow]]''
| dlí-eolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1954-12-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/martha_minow martha_minow]
| [[:d:Q522066|Q522066]]
|-
| [[Íomhá:Martin Ford Speaking July 2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19971558|Martin Ford]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/martin_ford martin_ford]
| [[:d:Q19971558|Q19971558]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656755|Martin Hanczyc]]''
| 
| [[ceimiceoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/martin_hanczyc martin_hanczyc]
| [[:d:Q23656755|Q23656755]]
|-
| [[Íomhá:Martin Jacques (2012).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6775790|Martin Jacques]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q135301631|craoltóir]]''
| 1945-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/martin_jacques martin_jacques]
| [[:d:Q6775790|Q6775790]]
|-
| [[Íomhá:Martin Lockley - Dinosaur Age Meets the Space Age at NASA Goddard (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6776022|Martin Lockley]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''
| 1950-03-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/martin_lockley_TEDxMileHigh20220806-51475 martin_lockley_TEDxMileHigh20220806-51475]
| [[:d:Q6776022|Q6776022]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20011313|Martin Pistorius]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6859454|forbróir gréasáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1975-12-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/martin_pistorius martin_pistorius]
| [[:d:Q20011313|Q20011313]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Lord Rees of Ludlow crop 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q335213|Martin Rees]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''
| 1942-06-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sir_martin_rees sir_martin_rees]
| [[:d:Q335213|Q335213]]
|-
| [[Íomhá:Martin Seligman Philadelphia 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q320927|Martin Seligman]]''
| síceolaí agus scríbhneoir Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18437198|imreoir beiriste]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1942-08-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/martin_seligman martin_seligman]
| [[:d:Q320927|Q320927]]
|-
| [[Íomhá:Photo of filmmaker Martin Villeneuve, April 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3295670|Martin Villeneuve]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1978-03-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/martin_villeneuve martin_villeneuve]
| [[:d:Q3295670|Q3295670]]
|-
| 
| ''[[:d:Q30754553|Martina Flor]]''
| 
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/martina_flor martina_flor]
| [[:d:Q30754553|Q30754553]]
|-
| [[Íomhá:Martine-Rothblatt2-5773.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6777103|Martine Rothblatt]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1954-10-10
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/martine_rothblatt martine_rothblatt]
| [[:d:Q6777103|Q6777103]]
|-
| [[Íomhá:Marvin Minsky at OLPC.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q204815|Marvin Minsky]]''
| eolaí cognaíoch Meiriceánach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 1927-08-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/marvin_minsky marvin_minsky]
| [[:d:Q204815|Q204815]]
|-
| [[Íomhá:Marvin Rees - 2023 (52717617130) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24039198|Marvin Rees]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q837703|stiúrthóir neamhfheidhmiúcháin]]''
| 1972-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/marvin_rees marvin_rees]
| [[:d:Q24039198|Q24039198]]
|-
| [[Íomhá:Marwa Al-Sabouni.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q71169687|Marwa Al-Sabouni]]''
| ailtire Siriach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1981-09-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSiria]]
| [https://www.ted.com/speakers/marwa_al_sabouni marwa_al_sabouni]
| [[:d:Q71169687|Q71169687]]
|-
| [[Íomhá:Mary Ann Sieghart at Chiswick Book Festival (51456855512) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6778913|Mary Ann Sieghart]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1961-08-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/mary_ann_sieghart mary_ann_sieghart]
| [[:d:Q6778913|Q6778913]]
|-
| 
| ''[[:d:Q114731911|Mary Ellen Hannibal]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mary_ellen_hannibal mary_ellen_hannibal]
| [[:d:Q114731911|Q114731911]]
|-
| [[Íomhá:Mary Gray, Microsoft Research, December 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q59434193|Mary L. Gray]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6386271|media scholar]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mary_gray mary_gray]
| [[:d:Q59434193|Q59434193]]
|-
| [[Íomhá:Mlj feb 25-hires.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q41638|Mary Lou Jepsen]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1965-04-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mary_lou_jepsen mary_lou_jepsen]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1465 1465]
| [[:d:Q41638|Q41638]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123557701|Mary Maker]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSúdáin Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/mary_maker mary_maker]
| [[:d:Q123557701|Q123557701]]
|-
| [[Íomhá:Mary Norris 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20979342|Mary Norris]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1952-02-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mary_norris mary_norris]
| [[:d:Q20979342|Q20979342]]
|-
| [[Íomhá:2025 Mary Roach at the Library of Congress on 25 September (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q444136|Mary Roach]]''
| scríbhneoir eolaíochta Meiriceánach
| ''[[:d:Q18533509|medical writer]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q123853167|magazine writer]]''
| 1959-03-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mary_roach mary_roach]
| [[:d:Q444136|Q444136]]
|-
| [[Íomhá:TempleGrandin (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q232810|Mary Temple Grandin]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1947-08-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/temple_grandin temple_grandin]
| [[:d:Q232810|Q232810]]
|-
| [[Íomhá:MARY T. BASSETT in 2023 06.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23767444|Mary Travis Bassett]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mary_bassett mary_bassett]
| [[:d:Q23767444|Q23767444]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108913675|Mary Ziegler]]''
| 
| [[saineolaí dlí]]
| 1982-03-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mary_ziegler mary_ziegler]
| [[:d:Q108913675|Q108913675]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23498467|Maryn McKenna]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1959-01-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/maryn_mckenna maryn_mckenna]
| [[:d:Q23498467|Q23498467]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6004352|María Neira]]''
| 
| ''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Spáinn]]
| [https://www.ted.com/speakers/maria_neira maria_neira]
| [[:d:Q6004352|Q6004352]]
|-
| [[Íomhá:-VLPowerSummit 2017 - María Teresa Kumar (38165224031).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q59110013|María Teresa Kumar]]''
| 
| ''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Cholóim]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/maria_teresa_kumar maria_teresa_kumar]
| [[:d:Q59110013|Q59110013]]
|-
| [[Íomhá:Massimo banzi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16174456|Massimo Banzi]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''
| 1968-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/massimo_banzi massimo_banzi]
| [[:d:Q16174456|Q16174456]]
|-
| 
| ''[[:d:Q91168750|Mathias Basner]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mathias_basner mathias_basner]
| [[:d:Q91168750|Q91168750]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783045|Mathias Jud]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]&lt;br/&gt;[[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/mathias_jud mathias_jud]
| [[:d:Q23783045|Q23783045]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3298792|Mathieu Lehanneur]]''
| dearthóir Francach
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1974-08-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/mathieu_lehanneur mathieu_lehanneur]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/501 501]
| [[:d:Q3298792|Q3298792]]
|-
| [[Íomhá:Matt Cutts Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q890702|Matt Cutts]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/matt_cutts matt_cutts]
| [[:d:Q890702|Q890702]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16194081|Matt Goldman]]''
| 
| [[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| 1969-12-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/matt_goldman matt_goldman]
| [[:d:Q16194081|Q16194081]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3299487|Matt Johnson]]''
| 
| ''[[:d:Q386854|drumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''
| 1970-11-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/matt_johnson matt_johnson]
| [[:d:Q3299487|Q3299487]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769530|Matt Kenyon]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/matt_kenyon matt_kenyon]
| [[:d:Q23769530|Q23769530]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662668|Matt Killingsworth]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/matt_killingsworth matt_killingsworth]
| [[:d:Q23662668|Q23662668]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662543|Matt Mills]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_mills_and_tamara_roukaerts matthew_mills_and_tamara_roukaerts]
| [[:d:Q23662543|Q23662543]]
|-
| [[Íomhá:Matt Mullenweg (1).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92877|Matt Mullenweg]]''
| fiontraí Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1984-01-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/matt_mullenweg matt_mullenweg]
| [[:d:Q92877|Q92877]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Viscount Ridley crop 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q961972|Matt Ridley]]''
| údar agus iriseoir Briotanach
| ''[[:d:Q806798|baincéir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1483709|úinéir talún]]''
| 1958-02-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/matt_ridley matt_ridley]
| [[:d:Q961972|Q961972]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23301826|Matt Weinstein]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/matt_weinstein matt_weinstein]
| [[:d:Q23301826|Q23301826]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124606154|Matthew A. Wilson]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/matt_wilson matt_wilson]
| [[:d:Q124606154|Q124606154]]
|-
| [[Íomhá:Matthew Carter, 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q383244|Matthew Carter]]''
| 
| ''[[:d:Q354034|clódhearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q635734|cartlannaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1937-10-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_carter matthew_carter]
| [[:d:Q383244|Q383244]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783062|Matthew Childs]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_childs matthew_childs]
| [[:d:Q23783062|Q23783062]]
|-
| [[Íomhá:Mathew Mazzotta head shot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q66685136|Matthew Mazzotta]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_mazzotta matthew_mazzotta]
| [[:d:Q66685136|Q66685136]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759559|Matthew O'Reilly]]''
| 
| [[teicneoir éigeandála leighis]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_o_reilly matthew_o_reilly]
| [[:d:Q23759559|Q23759559]]
|-
| [[Íomhá:Matt Scientist Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q52637795|Matthew P. Walker]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1973
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_walker matthew_walker]
| [[:d:Q52637795|Q52637795]]
|-
| 
| ''[[:d:Q131552206|Matthew S. Broadhurst]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_broadhurst matthew_broadhurst]
| [[:d:Q131552206|Q131552206]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783080|Matthew White]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_white matthew_white]
| [[:d:Q23783080|Q23783080]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24041573|Matthew Williams]]''
| 
| ''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/matthew_williams matthew_williams]
| [[:d:Q24041573|Q24041573]]
|-
| [[Íomhá:Portrait de Matthieu Ricard.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q732418|Matthieu Ricard]]''
| 
| ''[[:d:Q854997|manach Búdaíoch]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|aistritheoir]]''
| 1946-02-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/matthieu_ricard matthieu_ricard]
| [[:d:Q732418|Q732418]]
|-
| [[Íomhá:Seracini.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q283470|Maurizio Seracini]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|saineolaí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1946-12-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/maurizio_seracini maurizio_seracini]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1296 1296]
| [[:d:Q283470|Q283470]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662756|Max Little]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/max_little max_little]
| [[:d:Q23662756|Q23662756]]
|-
| [[Íomhá:Max Rashbrooke writer.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q93320757|Max Rashbrooke]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/max_rashbrooke max_rashbrooke]
| [[:d:Q93320757|Q93320757]]
|-
| [[Íomhá:Max Tegmark 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2076321|Max Tegmark]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1967-05-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/max_tegmark max_tegmark]
| [[:d:Q2076321|Q2076321]]
|-
| [[Íomhá:IMG2055 Timchenko Max crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q13718768|Maxim Timchenko]]''
| fear gnó Úcránach
| ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''
| 1975-08-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Úcráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/maxim_timchenko maxim_timchenko]
| [[:d:Q13718768|Q13718768]]
|-
| [[Íomhá:20101227 May El-Khalil cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1489143|May El-Khalil]]''
| 
| 
| 1955-12-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Liobáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/may_el_khalil may_el_khalil]
| [[:d:Q1489143|Q1489143]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4081184|Maya Beiser]]''
| 
| ''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''
| 1963-12-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/maya_beiser maya_beiser]
| [[:d:Q4081184|Q4081184]]
|-
| [[Íomhá:Maya Penn headshot.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19664921|Maya Penn]]''
| 
| ''[[:d:Q266569|beochantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''
| 2000-02-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/maya_penn_1 maya_penn_1]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/maya_penn maya_penn]
| [[:d:Q19664921|Q19664921]]
|-
| [[Íomhá:Maya Shankar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28033873|Maya Shankar]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/maya_shankar maya_shankar]
| [[:d:Q28033873|Q28033873]]
|-
| [[Íomhá:General Session with Maysoon Zayid.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6797978|Maysoon Zayid]]''
| fuirseoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/maysoon_zayid maysoon_zayid]
| [[:d:Q6797978|Q6797978]]
|-
| [[Íomhá:Maz Jobrani VOA 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1142510|Maz Jobrani]]''
| fuirseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1972-02-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iaráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/maz_jobrani maz_jobrani]
| [[:d:Q1142510|Q1142510]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23798616|McKenna Pope]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mckenna_pope mckenna_pope]
| [[:d:Q23798616|Q23798616]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759676|Meaghan Ramsey]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/meaghan_ramsey meaghan_ramsey]
| [[:d:Q23759676|Q23759676]]
|-
| [[Íomhá:Mechai Viravaidya 2008 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6584188|Mechai Viravaidya]]''
| gníomhaí Téalannach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1941-01-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Téalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/mechai_viravaidya mechai_viravaidya]
| [[:d:Q6584188|Q6584188]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759544|Meera Vijayann]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/meera_vijayann meera_vijayann]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2071 2071]
| [[:d:Q23759544|Q23759544]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670504|Meg Jay]]''
| 
| ''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1969-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/meg_jay meg_jay]
| [[:d:Q23670504|Q23670504]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662848|Megan Kamerick]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5394545|saoririseoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/megan_kamerick megan_kamerick]
| [[:d:Q23662848|Q23662848]]
|-
| [[Íomhá:Megan Phelps-Roper 266660.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22279168|Megan Phelps-Roper]]''
| scríbhneoir agus gníomhaí Meiriceánach (1986-)
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2296674|social media manager]]''
| 1986-01-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/megan_phelps_roper megan_phelps_roper]
| [[:d:Q22279168|Q22279168]]
|-
| [[Íomhá:Megan Washington.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6808754|Megan Washington]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''
| 1986-01-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/megan_washington megan_washington]
| [[:d:Q6808754|Q6808754]]
|-
| 
| ''[[:d:Q101111736|Mehret Mandefro]]''
| 
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mehret_mandefro mehret_mandefro]
| [[:d:Q101111736|Q101111736]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59706643|Mei Lin Neo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mei_lin_neo mei_lin_neo]
| [[:d:Q59706643|Q59706643]]
|-
| [[Íomhá:Meklit Hadero and Susie Ibarra (15276289548) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6810590|Meklit Hadero Meklit]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/meklit_hadero meklit_hadero]
| [[:d:Q6810590|Q6810590]]
|-
| [[Íomhá:Mélaku Belay &amp; Zenash Tsegay.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16664015|Melaku Belay]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Aetóip]]
| [https://www.ted.com/speakers/melaku_belay melaku_belay]
| [[:d:Q16664015|Q16664015]]
|-
| [[Íomhá:ChangeNOW2022- Melati Wijsen, Youthtopia (52131649583) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q40757815|Melati Wijsen]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Indinéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/melati_wijsen melati_wijsen]
| [[:d:Q40757815|Q40757815]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23688634|Melati and Isabel Wijsen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/melati_and_isabel_wijsen melati_and_isabel_wijsen]
| [[:d:Q23688634|Q23688634]]
|-
| [[Íomhá:Melinda Gates - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q463877|Melinda Gates]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15472169|pátrún]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1964-08-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/melinda_french_gates melinda_french_gates]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/803 803]
| [[:d:Q463877|Q463877]]
|-
| [[Íomhá:Melissa Fleming (2021).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759770|Melissa Fleming]]''
| 
| ''[[:d:Q17221|urlabhraí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/melissa_fleming melissa_fleming]
| [[:d:Q23759770|Q23759770]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662348|Melissa Garren]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/melissa_garren melissa_garren]
| [[:d:Q23662348|Q23662348]]
|-
| 
| ''[[:d:Q85954688|Melissa J. Moore]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/melissa_j_moore melissa_j_moore]
| [[:d:Q85954688|Q85954688]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662916|Melissa Marshall]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/melissa_marshall melissa_marshall]
| [[:d:Q23662916|Q23662916]]
|-
| [[Íomhá:Melissa Villasenor (Sad People Talking) 6843626905.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q26924494|Melissa Villaseñor]]''
| 
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18545066|fuirseoir ar a boinn]]''
| 1987-10-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/melissa_villasenor melissa_villasenor]
| [[:d:Q26924494|Q26924494]]
|-
| [[Íomhá:Mellody Hobson.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6813152|Mellody Hobson]]''
| bean ghnó Mheiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1969-04-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mellody_hobson mellody_hobson]
| [[:d:Q6813152|Q6813152]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22095432|Melvin Keith Chen]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1970s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/keith_chen keith_chen]
| [[:d:Q22095432|Q22095432]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24054818|Melvin Russell]]''
| 
| ''[[:d:Q384593|garda]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/melvin_russell melvin_russell]
| [[:d:Q24054818|Q24054818]]
|-
| [[Íomhá:Memory Banda.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23760334|Memory Banda]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1996-09-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Mhaláiv]]
| [https://www.ted.com/speakers/memory_banda memory_banda]
| [[:d:Q23760334|Q23760334]]
|-
| [[Íomhá:Mena Trott from The Sew Weekly.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q52826|Mena Grabowski Trott]]''
| 
| ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1977-09-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mena_trott mena_trott]
| [[:d:Q52826|Q52826]]
|-
| 
| ''[[:d:Q54956679|Mennat El Ghalid]]''
| 
| ''[[:d:Q2487799|míceolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Éigipt]]
| [https://www.ted.com/speakers/mennat_el_ghalid mennat_el_ghalid]
| [[:d:Q54956679|Q54956679]]
|-
| [[Íomhá:Menno schilthuizen-1578685008.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6817184|Menno Schilthuizen]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271261|moileasceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2083925|bailitheoir luibheolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|bailitheoir eolaíochta]]''
| 1965
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/menno_schilthuizen menno_schilthuizen]
| [[:d:Q6817184|Q6817184]]
|-
| [[Íomhá:Meta - Meron Gribetz - Founder-CEO - A.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q25095565|Meron Gribetz]]''
| fiontraí teicneolaíochta Iosraelach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/meron_gribetz meron_gribetz]
| [[:d:Q25095565|Q25095565]]
|-
| [[Íomhá:Meryam Sugulle.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q100739878|Meryam Sugulle]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/meryam_sugulle meryam_sugulle]
| [[:d:Q100739878|Q100739878]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61159386|Mesmin Destin]]''
| 
| ''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/dr_mesmin_destin_TEDxChicago20220909-50392 dr_mesmin_destin_TEDxChicago20220909-50392]
| [[:d:Q61159386|Q61159386]]
|-
| [[Íomhá:Mia Birdsong.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23782693|Mia Birdsong]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mia_birdsong mia_birdsong]
| [[:d:Q23782693|Q23782693]]
|-
| [[Íomhá:Michael Nielsen.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6833069|Michael A. Nielsen]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''
| 1974-01-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_nielsen michael_nielsen]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1094 1094]
| [[:d:Q6833069|Q6833069]]
|-
| [[Íomhá:Michael Anti.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q536668|Michael Anti]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_anti michael_anti]
| [[:d:Q536668|Q536668]]
|-
| [[Íomhá:Michael Bierut.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3856114|Michael Bierut]]''
| dearthóir grafaicí Meiriceánach
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''
| 1957
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_bierut michael_bierut]
| [[:d:Q3856114|Q3856114]]
|-
| [[Íomhá:Michael Botticelli.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6828740|Michael Botticelli]]''
| oifigeach poiblí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1958-01-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_botticelli michael_botticelli]
| [[:d:Q6828740|Q6828740]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6829848|Michael Dickinson]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1963
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_dickinson michael_dickinson]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1551 1551]
| [[:d:Q6829848|Q6829848]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670632|Michael Green]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_green michael_green]
| [[:d:Q23670632|Q23670632]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759758|Michael Green]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_green_spi michael_green_spi]
| [[:d:Q23759758|Q23759758]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6830936|Michael Hansmeyer]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_hansmeyer michael_hansmeyer]
| [[:d:Q6830936|Q6830936]]
|-
| 
| ''[[:d:Q40001545|Michael Hendryx]]''
| 
| [[ollamh]]
| 1960
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_hendryx michael_hendryx]
| [[:d:Q40001545|Q40001545]]
|-
| [[Íomhá:Sociologist Michael Kimmel in 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1498283|Michael Kimmel]]''
| socheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1951-02-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_kimmel michael_kimmel]
| [[:d:Q1498283|Q1498283]]
|-
| 
| ''[[:d:Q96176298|Michael L Middlebrooks]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_middlebrooks_TEDxPSU20220213-47536 michael_middlebrooks_TEDxPSU20220213-47536]
| [[:d:Q96176298|Q96176298]]
|-
| [[Íomhá:Michael Levin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q39444955|Michael Levin]]''
| 
| [[bitheolaí]]
| 1969
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tAontas Sóivéadach]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_levin michael_levin]
| [[:d:Q39444955|Q39444955]]
|-
| [[Íomhá:Michael Patrick Lynch at Senate House.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6832368|Michael Lynch]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_lynch michael_lynch]
| [[:d:Q6832368|Q6832368]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662341|Michael McDaniel]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_mcdaniel michael_mcdaniel]
| [[:d:Q23662341|Q23662341]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6832811|Michael Merzenich]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1942-05-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_merzenich michael_merzenich]
| [[:d:Q6832811|Q6832811]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727972|Michael Metcalfe]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_metcalfe michael_metcalfe]
| [[:d:Q23727972|Q23727972]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3308398|Michael Moschen]]''
| 
| ''[[:d:Q17307272|taibheoir sorcais]]''
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_moschen michael_moschen]
| [[:d:Q3308398|Q3308398]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662981|Michael Norton]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_norton michael_norton]
| [[:d:Q23662981|Q23662981]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784724|Michael Pawlyn]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1967-09-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_pawlyn michael_pawlyn]
| [[:d:Q23784724|Q23784724]]
|-
| [[Íomhá:Michael Pollan at Yale 1 cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1138996|Michael Pollan]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1955-02-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_pollan michael_pollan]
| [[:d:Q1138996|Q1138996]]
|-
| [[Íomhá:Michael porter.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q272146|Michael Porter]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1947-05-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_porter michael_porter]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1622 1622]
| [[:d:Q272146|Q272146]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783071|Michael Pritchard]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_pritchard michael_pritchard]
| [[:d:Q23783071|Q23783071]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23768729|Michael Rubinstein]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_rubinstein michael_rubinstein]
| [[:d:Q23768729|Q23768729]]
|-
| [[Íomhá:2023-08-07 Michael Sandel no Fronteiras do Pensamento 2023 em São Paulo (53103759044) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q381044|Michael Sandel]]''
| 
| ''[[:d:Q18930007|political philosopher]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1953-03-05&lt;br/&gt;1953-05-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_sandel michael_sandel]
| [[:d:Q381044|Q381044]]
|-
| [[Íomhá:Michael Schur 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1929297|Michael Schur]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1440873|ceannléiritheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1975-10-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_schur michael_schur]
| [[:d:Q1929297|Q1929297]]
|-
| [[Íomhá:Michael Sheen crop n2 Good Omens panel at NYCC (61104).jpg|center|128px]]
| [[Michael Sheen]]
| aisteoir Breatnach
| ''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116695160|aisteoir físchluiche]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''
| 1969-02-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_sheen michael_sheen]
| [[:d:Q298276|Q298276]]
|-
| [[Íomhá:Michael Shellenberger.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6834344|Michael Shellenberger]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q30131998|cultural anthropologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1971-06-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_shellenberger michael_shellenberger]
| [[:d:Q6834344|Q6834344]]
|-
| [[Íomhá:Michael Shermer wiki portrait4.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q126225|Michael Shermer]]''
| scríbhneoir eolaíochta Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063546|historian of science]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2309784|rothaí spóirt]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1954-09-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_shermer michael_shermer]
| [[:d:Q126225|Q126225]]
|-
| [[Íomhá:Michael Specter Headshot new.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2356503|Michael Specter]]''
| iriseoir
| [[iriseoir]]
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_specter michael_specter]
| [[:d:Q2356503|Q2356503]]
|-
| [[Íomhá:Michael Stevens VidCon 2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14436762|Michael Stevens]]''
| 
| ''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|oideoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q138858|siamsóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1986-01-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_stevens michael_stevens]
| [[:d:Q14436762|Q14436762]]
|-
| [[Íomhá:MTTKeepingScore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q520493|Michael Tilson Thomas]]''
| 
| ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|múinteoir ceoil]]''
| 1944-12-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_tilson_thomas michael_tilson_thomas]
| [[:d:Q520493|Q520493]]
|-
| [[Íomhá:Michael Tubbs (34490285296).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q27916401|Michael Tubbs]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1990-08-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_tubbs michael_tubbs]
| [[:d:Q27916401|Q27916401]]
|-
| [[Íomhá:General Fusion Michel Laberge (33250324636).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23727986|Michel Laberge]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 1961
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/michel_laberge michel_laberge]
| [[:d:Q23727986|Q23727986]]
|-
| 
| ''[[:d:Q60754633|Michel M Dugon]]''
| 
| ''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michel_dugon michel_dugon]
| [[:d:Q60754633|Q60754633]]
|-
| [[Íomhá:Michele Wucker - 2019.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q24204274|Michele Wucker]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michele_wucker michele_wucker]
| [[:d:Q24204274|Q24204274]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661627|Michelle  Borkin]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michelle_borkin michelle_borkin]
| [[:d:Q23661627|Q23661627]]
|-
| 
| ''[[:d:Q96002234|Michelle Greene]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michelle_greene michelle_greene]
| [[:d:Q96002234|Q96002234]]
|-
| 
| ''[[:d:Q110336312|Michelle Kuo]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4164507|léirmheastóir ealaíne]]''&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michelle_kuo michelle_kuo]
| [[:d:Q110336312|Q110336312]]
|-
| [[Íomhá:First Lady Michelle Obama and Dr. Jill Biden greet Scott Kelly, First Lady's State of the Union box guest, in the Blue Room of the White House, Jan. 20, 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michelle Obama]]
| dlíodóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''
| 1964-01-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michelle_obama michelle_obama]
| [[:d:Q13133|Q13133]]
|-
| [[Íomhá:2024-11-29 Michèle Lamont 1080309.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3311640|Michèle Lamont]]''
| socheolaí Ceanadach
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1957-12-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/michele_lamont michele_lamont]
| [[:d:Q3311640|Q3311640]]
|-
| [[Íomhá:Mick Cornett (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12003032|Mick Cornett]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1958-07-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mick_cornett mick_cornett]
| [[:d:Q12003032|Q12003032]]
|-
| [[Íomhá:Mick Ebeling (2015).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6838160|Mick Ebeling]]''
| 
| [[léiritheoir scannáin]]
| 1970-11-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mick_ebeling mick_ebeling]
| [[:d:Q6838160|Q6838160]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16732921|Mick Mountz]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mick_mountz mick_mountz]
| [[:d:Q16732921|Q16732921]]
|-
| 
| ''[[:d:Q92753609|Miguel A Modestino]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7888586|chemical engineer]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Veiniséala]]
| [https://www.ted.com/speakers/miguel_modestino miguel_modestino]
| [[:d:Q92753609|Q92753609]]
|-
| [[Íomhá:Miguel Nicolelis (16397324065).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q976399|Miguel Nicolelis]]''
| néareolaí Brasaíleach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[néareolaí]]
| 1961-03-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/miguel_nicolelis miguel_nicolelis]
| [[:d:Q976399|Q976399]]
|-
| [[Íomhá:Mihaly Csikszentmihalyi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q316147|Mihaly Csikszentmihalyi]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1934-09-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ungáir]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mihaly_csikszentmihalyi mihaly_csikszentmihalyi]
| [[:d:Q316147|Q316147]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89906394|Miho Janvier]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/miho_janvier miho_janvier]
| [[:d:Q89906394|Q89906394]]
|-
| 
| ''[[:d:Q957612|Mike Archer]]''
| pailé-ointeolaí Astrálach
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1945-03-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/michael_archer michael_archer]
| [[:d:Q957612|Q957612]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657163|Mike Biddle]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/michael_biddle michael_biddle]
| [[:d:Q23657163|Q23657163]]
|-
| [[Íomhá:Mike Cannon-Brookes Australian businessman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23939846|Mike Cannon-Brookes]]''
| fear gnó Astrálach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1979-11-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/mike_cannon_brookes mike_cannon_brookes]
| [[:d:Q23939846|Q23939846]]
|-
| [[Íomhá:Mikematas.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21463338|Mike Matas]]''
| 
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q107573818|icon designer]]''
| 1986-03-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mike_matas mike_matas]
| [[:d:Q21463338|Q21463338]]
|-
| [[Íomhá:Mike Rowe.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q455808|Mike Rowe]]''
| 
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1962-03-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mike_rowe mike_rowe]
| [[:d:Q455808|Q455808]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24053199|Mike Velings]]''
| 
| ''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q56249301|pisciculturist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mike_velings mike_velings]
| [[:d:Q24053199|Q24053199]]
|-
| [[Íomhá:Mike deGruy.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6849378|Mike deGruy]]''
| 
| ''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''
| 1951-12-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mike_degruy mike_degruy]
| [[:d:Q6849378|Q6849378]]
|-
| [[Íomhá:Mikhail Zygar 2024 (2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4194814|Mikhail Zygar]]''
| iriseoir Rúiseach
| ''[[:d:Q15973695|political reporter]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12144794|scríbhneoir próis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q589298|príomheagarthóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q108800680|media executive]]''
| 1981-01-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Rúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/mikhail_zygar mikhail_zygar]
| [[:d:Q4194814|Q4194814]]
|-
| [[Íomhá:Mikko Hyppönen - 2021 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2489610|Mikko Hyppönen]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28344495|comhairleoir slándála ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q381160|saineolaí]]''
| 1969-10-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhionlainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/mikko_hypponen mikko_hypponen]
| [[:d:Q2489610|Q2489610]]
|-
| [[Íomhá:Milton Glaser at Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1351481|Milton Glaser]]''
| 
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''
| 1929-06-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/milton_glaser milton_glaser]
| [[:d:Q1351481|Q1351481]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4794835|Mina Bissell]]''
| 
| ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839136|bitheolaí ceall]]''&lt;br/&gt;[[bithcheimiceoir]]&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1940
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iaráin]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mina_bissell mina_bissell]
| [[:d:Q4794835|Q4794835]]
|-
| 
| ''[[:d:Q73482980|Mindy Scheier]]''
| 
| ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mindy_scheier mindy_scheier]
| [[:d:Q73482980|Q73482980]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23809265|Miranda Wang &amp; Jeanny Yao]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/miranda_wang_and_jenny_yao miranda_wang_and_jenny_yao]
| [[:d:Q23809265|Q23809265]]
|-
| [[Íomhá:Miru Kim in paris catacombs.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6874759|Miru Kim]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/miru_kim miru_kim]
| [[:d:Q6874759|Q6874759]]
|-
| [[Íomhá:2022 - Opening Night PO1 3566 (52470197912) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q99528599|Misan Harriman]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/misan_harriman misan_harriman]
| [[:d:Q99528599|Q99528599]]
|-
| [[Íomhá:MishaGlenny.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3859025|Misha Glenny]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[staraí]]
| 1958-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/misha_glenny misha_glenny]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/486 486]
| [[:d:Q3859025|Q3859025]]
|-
| [[Íomhá:Mitchel Resnick.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q650983|Mitchel Resnick]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1956-06-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mitch_resnick mitch_resnick]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1529 1529]
| [[:d:Q650983|Q650983]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795567|Mitchell Besser]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mitchell_besser mitchell_besser]
| [[:d:Q23795567|Q23795567]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6881232|Mitchell H. Katz]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1960
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mitchell_katz mitchell_katz]
| [[:d:Q6881232|Q6881232]]
|-
| [[Íomhá:Mitchell joachim 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q984089|Mitchell Joachim]]''
| ailtire Meiriceánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1972-02-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/mitchell_joachim mitchell_joachim]
| [[:d:Q984089|Q984089]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795336|Miwa Matreyek]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/miwa_matreyek miwa_matreyek]
| [[:d:Q23795336|Q23795336]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712268|Mohamed Ali]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mohamed_ali mohamed_ali]
| [[:d:Q23712268|Q23712268]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712650|Mohamed Hijri]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mohamed_hijri mohamed_hijri]
| [[:d:Q23712650|Q23712650]]
|-
| [[Íomhá:Molly Crockett at World Economic Forum.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15989936|Molly J. Crockett]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1983-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/molly_crockett molly_crockett]
| [[:d:Q15989936|Q15989936]]
|-
| [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Molly Stevens.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15896847|Molly Stevens]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/molly_stevens molly_stevens]
| [[:d:Q15896847|Q15896847]]
|-
| 
| ''[[:d:Q75746978|Molly Webster]]''
| 
| ''[[:d:Q3406651|léiritheoir raidió]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/molly_webster molly_webster]
| [[:d:Q75746978|Q75746978]]
|-
| [[Íomhá:Mona Chalabi, 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21793960|Mona Chalabi]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/mona_chalabi mona_chalabi]
| [[:d:Q21793960|Q21793960]]
|-
| [[Íomhá:Monica Byrne Author.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21642356|Monica Byrne]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''
| 1981-07-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/monica_byrne monica_byrne]
| [[:d:Q21642356|Q21642356]]
|-
| [[Íomhá:MonicaLewinsky-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q212659|Monica Lewinsky]]''
| 
| ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1973-07-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/monica_lewinsky monica_lewinsky]
| [[:d:Q212659|Q212659]]
|-
| [[Íomhá:MONIKA BULAJ 2015.1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3860861|Monika Bulaj]]''
| iriseoir Polannach
| [[iriseoir]]
| 1966-05-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Pholainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/monika_bulaj monika_bulaj]
| [[:d:Q3860861|Q3860861]]
|-
| 
| ''[[:d:Q92967714|Moreangels M Mbizah]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/moreangels_mbizah moreangels_mbizah]
| [[:d:Q92967714|Q92967714]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662833|Morgan O'Neill]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/morgan_o_neill morgan_o_neill]
| [[:d:Q23662833|Q23662833]]
|-
| [[Íomhá:Morgan Spurlock 2012 Shankbone.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q364421|Morgan Spurlock]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1970-11-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/morgan_spurlock morgan_spurlock]
| [[:d:Q364421|Q364421]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769521|Morgana Bailey]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/morgana_bailey morgana_bailey]
| [[:d:Q23769521|Q23769521]]
|-
| [[Íomhá:JahTEDFellow.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q58468214|Moriba Jah]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''
| 1971-03-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/moriba_jah moriba_jah]
| [[:d:Q58468214|Q58468214]]
|-
| [[Íomhá:Grimmepreis 2019 012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q52554729|Moritz Riesewieck]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/moritz_riesewieck moritz_riesewieck]
| [[:d:Q52554729|Q52554729]]
|-
| [[Íomhá:Morley.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6912508|Morley]]''
| amhránaí
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/morley morley]
| [[:d:Q6912508|Q6912508]]
|-
| [[Íomhá:Moshe Safdie by Michal Ronnen Safdie (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q220944|Moshe Safdie]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1938-07-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]&lt;br/&gt;[[Iosrael]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/moshe_safdie moshe_safdie]
| [[:d:Q220944|Q220944]]
|-
| [[Íomhá:Congreso Futuro - 2019-01-14 - 26.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15429344|Moshe Szyf]]''
| 
| ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/moshe_szyf moshe_szyf]
| [[:d:Q15429344|Q15429344]]
|-
| [[Íomhá:Seminci 2025 - Mounia Akl-1 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q69525885|Mounia Akl]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''
| 1989-06-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Liobáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/mounia_akl mounia_akl]
| [[:d:Q69525885|Q69525885]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23768724|Mundano]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1986
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/mundano mundano]
| [[:d:Q23768724|Q23768724]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662706|Munir Virani]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/munir_virani munir_virani]
| [[:d:Q23662706|Q23662706]]
|-
| [[Íomhá:Murray Gell-Mann - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|center|128px]]
| [[Murray Gell-Mann]]
| fisiceoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]
| 1929-09-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/murray_gell_mann murray_gell_mann]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/173 173]
| [[:d:Q172840|Q172840]]
|-
| [[Íomhá:Musimbi Kanyoro, CEO and President, Global Fund for Women, speaking at the Girl Summit 2014 (14701908346).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16185411|Musimbi Kanyoro]]''
| gníomhaí Céiniach
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1234713|diagaire]]''
| 1953-11-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/musimbi_kanyoro musimbi_kanyoro]
| [[:d:Q16185411|Q16185411]]
|-
| [[Íomhá:Mustafa Akyol.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6943223|Mustafa Akyol]]''
| scríbhneoir agus iriseoir Turcach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q84681895|political analyst]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1972-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/mustafa_akyol mustafa_akyol]
| [[:d:Q6943223|Q6943223]]
|-
| [[Íomhá:Festival des Vieilles Charrues 2019 - Muthoni Drummer Queen - 039.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q60836183|Muthoni Drummer Queen]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2252262|rapálaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/muthoni_drummer_queen muthoni_drummer_queen]
| [[:d:Q60836183|Q60836183]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123219996|Mwende Katwiwa]]''
| 
| [[file]]
| 
| ''[[:d:Q12964198|genderqueer]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/mwende_freequency_katwiwa mwende_freequency_katwiwa]
| [[:d:Q123219996|Q123219996]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6947648|Myles Allen]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''
| 1965-08-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/myles_allen myles_allen]
| [[:d:Q6947648|Q6947648]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759569|Myriam Sidibe]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/myriam_sidibe myriam_sidibe]
| [[:d:Q23759569|Q23759569]]
|-
| [[Íomhá:Mary Robinson (2014).jpg|center|128px]]
| [[Máire Mhic Róibín]]
| 7ú Uachtarán na hÉireann
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[abhcóide]]
| 1944-05-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/mary_robinson mary_robinson]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2526 2526]
| [[:d:Q188214|Q188214]]
|-
| [[Íomhá:Monica Araya donated by Dave Malkoff (sq cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q109969488|Mónica Araya]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Cósta Ríce]]
| [https://www.ted.com/speakers/monica_araya monica_araya]
| [[:d:Q109969488|Q109969488]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22095670|N. Jeremy Kasdin]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jeremy_kasdin jeremy_kasdin]
| [[:d:Q22095670|Q22095670]]
|-
| 
| ''[[:d:Q95970932|Nabiha Saklayen]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nabiha_saklayen nabiha_saklayen]
| [[:d:Q95970932|Q95970932]]
|-
| [[Íomhá:Nadia Al-Sakkaf, AlJazeera Channel - May 11, 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20423647|Nadia Al-Sakkaf]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1977-03-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Éimin|Poblacht Éimin]]
| [https://www.ted.com/speakers/nadia_al_sakkaf nadia_al_sakkaf]
| [[:d:Q20423647|Q20423647]]
|-
| 
| ''[[:d:Q43252548|Nadia Drake]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nadia_drake nadia_drake]
| [[:d:Q43252548|Q43252548]]
|-
| [[Íomhá:Nadine Burke Harris (38590996961).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19878640|Nadine Burke Harris]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1975-10-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nadine_burke_harris_1 nadine_burke_harris_1]
| [[:d:Q19878640|Q19878640]]
|-
| 
| ''[[:d:Q48043037|Nadya Mason]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nadya_mason nadya_mason]
| [[:d:Q48043037|Q48043037]]
|-
| [[Íomhá:Nadezhda Tolokonnikova während einer Paneldisskusion auf der republica 2015-cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q288956|Nadya Tolokonnikova]]''
| 
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q108309647|sewing machine slave]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1027930|webcam model]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12359071|ainrialaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q852857|oibrí ghnéasach]]''
| 1989-11-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Rúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/nadya_tolokonnikova nadya_tolokonnikova]
| [[:d:Q288956|Q288956]]
|-
| [[Íomhá:Nagin Cox with JPL icon.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28678622|Nagin Cox]]''
| 
| ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''
| 1965
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/nagin_cox nagin_cox]
| [[:d:Q28678622|Q28678622]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795283|Naif Al-Mutawa]]''
| 
| ''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/naif_al_mutawa naif_al_mutawa]
| [[:d:Q23795283|Q23795283]]
|-
| [[Íomhá:Nalini Nadkarni speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1275902|Nalini Nadkarni]]''
| éiceolaí Meiriceánach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''
| 1954-10-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nalini_nadkarni nalini_nadkarni]
| [[:d:Q1275902|Q1275902]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6962654|Nancy Duarte]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1758037|ceann comhairle]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 1950
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nancy_duarte nancy_duarte]
| [[:d:Q6962654|Q6962654]]
|-
| 
| ''[[:d:Q11789453|Nancy Etcoff]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 1955
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nancy_etcoff nancy_etcoff]
| [[:d:Q11789453|Q11789453]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23768711|Nancy Frates]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nancy_frates nancy_frates]
| [[:d:Q23768711|Q23768711]]
|-
| [[Íomhá:Introduction to the Simons Center, Nancy Kanwisher, 2m33s.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6962770|Nancy Kanwisher]]''
| néareolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1958
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nancy_kanwisher nancy_kanwisher]
| [[:d:Q6962770|Q6962770]]
|-
| [[Íomhá:Nancy Lublin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6962820|Nancy Lublin]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3492227|nuálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''
| 1971-06-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nancy_lublin nancy_lublin]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1307 1307]
| [[:d:Q6962820|Q6962820]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18156724|Nancy Rabalais]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1950
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nancy_n_rabalais nancy_n_rabalais]
| [[:d:Q18156724|Q18156724]]
|-
| [[Íomhá:Nandan M. Nilekani.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1391255|Nandan Nilekani]]''
| fear gnó Indiach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1955-06-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/nandan_nilekani nandan_nilekani]
| [[:d:Q1391255|Q1391255]]
|-
| [[Íomhá:Nanfu Wang 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24609090|Nanfu Wang]]''
| stiúrthóir scannán
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/nanfu_wang nanfu_wang]
| [[:d:Q24609090|Q24609090]]
|-
| [[Íomhá:Naná Vasconcelos.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q707607|Naná Vasconcelos]]''
| cnagcheoltóir Brasaíleach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1944-08-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/nana_vasconcelos nana_vasconcelos]
| [[:d:Q707607|Q707607]]
|-
| 
| ''[[:d:Q11584846|Naoko Ishii]]''
| 
| ''[[:d:Q622807|seiyū]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/naoko_ishii naoko_ishii]
| [[:d:Q11584846|Q11584846]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120615040|Naomi Bagdonas]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/naomi_bagdonas naomi_bagdonas]
| [[:d:Q120615040|Q120615040]]
|-
| [[Íomhá:Naomi Klein - Brainwash Festival 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q236606|Naomi Klein]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 1970-05-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/naomi_klein naomi_klein]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/845 845]
| [[:d:Q236606|Q236606]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59631607|Naomi McDougall Jones]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/naomi_mcdougall_jones naomi_mcdougall_jones]
| [[:d:Q59631607|Q59631607]]
|-
| 
| ''[[:d:Q41232526|Naomi Mwaura]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/naomi_mwaura naomi_mwaura]
| [[:d:Q41232526|Q41232526]]
|-
| [[Íomhá:Naomi Oreskes 2nd European TA conference in Berlin 2015.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q205618|Naomi Oreskes]]''
| 
| ''[[:d:Q16063546|historian of science]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12094958|geoifisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11424604|domhaneolaí]]''
| 1958-11-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/naomi_oreskes naomi_oreskes]
| [[:d:Q205618|Q205618]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23798128|Naomi Shah]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/naomi_shah naomi_shah]
| [[:d:Q23798128|Q23798128]]
|-
| 
| ''[[:d:Q15126459|Nat Keohane]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nat_keohane nat_keohane]
| [[:d:Q15126459|Q15126459]]
|-
| 
| ''[[:d:Q126278106|Natalie Cargill]]''
| 
| ''[[:d:Q12362622|daonchara]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1990
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/natalie_cargill natalie_cargill]
| [[:d:Q126278106|Q126278106]]
|-
| [[Íomhá:Natalie Jeremijenko.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6968182|Natalie Jeremijenko]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1779650|innealtóir dearaidh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/natalie_jeremijenko natalie_jeremijenko]
| [[:d:Q6968182|Q6968182]]
|-
| [[Íomhá:Natalie MacMaster - Seattle - 2010.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6968206|Natalie MacMaster]]''
| ceoltóir Ceanadach
| ''[[:d:Q3560496|fidléir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1972-06-13&lt;br/&gt;1973
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/natalie_macmaster natalie_macmaster]
| [[:d:Q6968206|Q6968206]]
|-
| [[Íomhá:Natalie Merchant 07 15 2017 -13 (36837904352).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q238215|Natalie Merchant]]''
| amhránaí agus cumadóir Meiriceánach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1963-10-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/natalie_merchant natalie_merchant]
| [[:d:Q238215|Q238215]]
|-
| [[Íomhá:Natalie Panek, NASA internship with Henning Leidecker.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q50379483|Natalie Panek]]''
| 
| ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''
| 1983
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/natalie_panek natalie_panek]
| [[:d:Q50379483|Q50379483]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656760|Natalie Warne]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/natalie_warne natalie_warne]
| [[:d:Q23656760|Q23656760]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57201099|Natasha Hurley-Walker]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/natasha_hurley_walker natasha_hurley_walker]
| [[:d:Q57201099|Q57201099]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16982366|Natasha Tsakos]]''
| 
| [[aisteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/natasha_tsakos natasha_tsakos]
| [[:d:Q16982366|Q16982366]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661623|Nate Garvis]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nate_garvis nate_garvis]
| [[:d:Q23661623|Q23661623]]
|-
| [[Íomhá:Nate silver poker.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q562521|Nate Silver]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15295720|imreoir pócair]]''
| 1978-01-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nate_silver nate_silver]
| [[:d:Q562521|Q562521]]
|-
| [[Íomhá:NBF2024-nathalie-cabrol.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21005247|Nathalie Cabrol]]''
| 
| ''[[:d:Q16742203|pláinéadeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17318006|freediver]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3061999|astrobiologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9149093|sléibhteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1963-08-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nathalie_cabrol nathalie_cabrol]
| [[:d:Q21005247|Q21005247]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656749|Nathalie Miebach]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nathalie_miebach nathalie_miebach]
| [[:d:Q23656749|Q23656749]]
|-
| [[Íomhá:Nathan Myhrvold.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q365578|Nathan Myhrvold]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q156839|cócaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]''
| 1959-08-03&lt;br/&gt;1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nathan_myhrvold nathan_myhrvold]
| [[:d:Q365578|Q365578]]
|-
| [[Íomhá:Nathan Wolfe 2011 Shankbone.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q15438588|Nathan Wolfe]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15634281|vireolaí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1970-08-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nathan_wolfe nathan_wolfe]
| [[:d:Q15438588|Q15438588]]
|-
| [[Íomhá:Nathaniel Kahn.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3329419|Nathaniel Kahn]]''
| stiúrthóir scannán Meiriceánach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1962-11-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nathaniel_kahn nathaniel_kahn]
| [[:d:Q3329419|Q3329419]]
|-
| 
| ''[[:d:Q54954376|Natsai Audrey Chieza]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/natsai_audrey_chieza natsai_audrey_chieza]
| [[:d:Q54954376|Q54954376]]
|-
| [[Íomhá:2018-07-01 ZDF Fernsehgarten Naturally 7-0347.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1970037|Naturally 7]]''
| banna ceoil Meiriceánach
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/naturally_7 naturally_7]
| [[:d:Q1970037|Q1970037]]
|-
| 
| ''[[:d:Q6982299|Navi Radjou]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1970-08-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/navi_radjou navi_radjou]
| [[:d:Q6982299|Q6982299]]
|-
| [[Íomhá:Ndidi Nwuneli.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19564385|Ndidi Okonkwo Nwuneli]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1975-03-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/ndidi_nwuneli ndidi_nwuneli]
| [[:d:Q19564385|Q19564385]]
|-
| [[Íomhá:Neal Katyal portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1747322|Neal Katyal]]''
| dlíodóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1970-03-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/neal_katyal neal_katyal]
| [[:d:Q1747322|Q1747322]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115429801|Nedra Glover Tawwab]]''
| 
| ''[[:d:Q2419397|teiripeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nedra_tawwab nedra_tawwab]
| [[:d:Q115429801|Q115429801]]
|-
| [[Íomhá:Negin Farsad and Jason Tottenham Rosemead-40 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6987345|Negin Farsad]]''
| fuirseoir
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/negin_farsad negin_farsad]
| [[:d:Q6987345|Q6987345]]
|-
| [[Íomhá:Neha Narula at World Economic Forum Davos 2023.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q102962826|Neha Narula]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/neha_narula neha_narula]
| [[:d:Q102962826|Q102962826]]
|-
| [[Íomhá:Neil Burgess Royal Society.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23657268|Neil Burgess]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1966-07-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/neil_burgess neil_burgess]
| [[:d:Q23657268|Q23657268]]
|-
| [[Íomhá:Neil Gershenfeld 2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1030183|Neil Gershenfeld]]''
| fisiceoir Meiriceánach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1959-12-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/neil_gershenfeld neil_gershenfeld]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/88 88]
| [[:d:Q1030183|Q1030183]]
|-
| [[Íomhá:Neil Harbisson cyborgist.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1355729|Neil Harbisson]]''
| 
| ''[[:d:Q15977906|experimental artist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 1984-07-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/neil_harbisson neil_harbisson]
| [[:d:Q1355729|Q1355729]]
|-
| 
| ''[[:d:Q90240394|Neil M Vora]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/neil_vora neil_vora]
| [[:d:Q90240394|Q90240394]]
|-
| [[Íomhá:Neil MacGregor Frankfurter Buchmesse 2015.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q1226759|Neil MacGregor]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1946-06-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/neil_macgregor neil_macgregor]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1018 1018]
| [[:d:Q1226759|Q1226759]]
|-
| [[Íomhá:Neil Pasricha San Diego.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16733247|Neil Pasricha]]''
| 
| ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26831130|life coach]]''
| 1979-09-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/neil_pasricha neil_pasricha]
| [[:d:Q16733247|Q16733247]]
|-
| [[Íomhá:Neil Turok AIMS.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1386754|Neil Turok]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1958-11-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/neil_turok neil_turok]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/207 207]
| [[:d:Q1386754|Q1386754]]
|-
| [[Íomhá:Nellie McKay.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q454975|Nellie McKay]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18545066|fuirseoir ar a boinn]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''
| 1982-04-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nellie_mckay nellie_mckay]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/248 248]
| [[:d:Q454975|Q454975]]
|-
| [[Íomhá:Nemonte Nenquimo 2020 UNEP Champions of the Earth laureate credit UNEP020-compressed.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q99543783|Nemonte Nenquimo]]''
| 
| ''[[:d:Q62933979|indigenous leader of the Americas]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Eacuadór]]
| [https://www.ted.com/speakers/nemonte_nenquimo nemonte_nenquimo]
| [[:d:Q99543783|Q99543783]]
|-
| [[Íomhá:Neri Oxman - Pop!Tech 2009 - Camden, ME.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4981374|Neri Oxman]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1976
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Iosrael]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/neri_oxman neri_oxman]
| [[:d:Q4981374|Q4981374]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124130309|Newsha Ghaeli]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/newsha_ghaeli newsha_ghaeli]
| [[:d:Q124130309|Q124130309]]
|-
| [[Íomhá:Newton Aduaka.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2422311|Newton Aduaka]]''
| stiúrthóir scannán Nigéarach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/newton_aduaka newton_aduaka]
| [[:d:Q2422311|Q2422311]]
|-
| [[Íomhá:Okonjo-Iweala, Ngozi (2008 portrait).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q289350|Ngozi Okonjo-Iweala]]''
| eacnamaí Nigéarach
| [[taidhleoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[aire rialtais]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q32947888|bainisteoir bainc]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1944407|money management]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7614320|aire airgeadais]]''
| 1954-06-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/ngozi_okonjo_iweala ngozi_okonjo_iweala]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/115 115]
| [[:d:Q289350|Q289350]]
|-
| [[Íomhá:Niall Ferguson no Fronteiras do Pensamento São Paulo 2017 (37840342015) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q377638|Niall Ferguson]]''
| staraí Briotanach
| ''[[:d:Q17488363|economic historian]]''&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1964-04-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/niall_ferguson niall_ferguson]
| [[:d:Q377638|Q377638]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22279054|Nic Marks]]''
| 
| ''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nic_marks nic_marks]
| [[:d:Q22279054|Q22279054]]
|-
| [[Íomhá:Nicholas Christakis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1094336|Nicholas A. Christakis]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]
| 1962-05-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nicholas_christakis nicholas_christakis]
| [[:d:Q1094336|Q1094336]]
|-
| 
| ''[[:d:Q92979518|Nicholas J. Leeper]]''
| 
| ''[[:d:Q15401884|medical researcher]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nicholas_leeper nicholas_leeper]
| [[:d:Q92979518|Q92979518]]
|-
| [[Íomhá:Nicholas Negroponte USNA 20090415 cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92601|Nicholas Negroponte]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1943-12-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nicholas_negroponte nicholas_negroponte]
| [[:d:Q92601|Q92601]]
|-
| [[Íomhá:Nicholas Herbert Stern, Baron Stern of Brentford.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q335441|Nicholas Stern]]''
| eacnamaí Sasanach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|baincéir]]''
| 1946-04-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/lord_nicholas_stern lord_nicholas_stern]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2127 2127]
| [[:d:Q335441|Q335441]]
|-
| [[Íomhá:Prof Nick Bostrom 324-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q460475|Nick Bostrom]]''
| fealsamh Sualannach
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1973-03-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/nick_bostrom nick_bostrom]
| [[:d:Q460475|Q460475]]
|-
| [[Íomhá:Nick Hanauer Laura Flanders 2016.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q14633126|Nick Hanauer]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nick_hanauer nick_hanauer]
| [[:d:Q14633126|Q14633126]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769567|Nick Sears]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nick_sears_1 nick_sears_1]
| [[:d:Q23769567|Q23769567]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7028078|Nick Veasey]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/nick_veasey nick_veasey]
| [[:d:Q7028078|Q7028078]]
|-
| [[Íomhá:Nicola Sturgeon 2021.jpg|center|128px]]
| [[Nicola Sturgeon]]
| Céad Aire na hAlban agus ceannaire Pháirtí Náisiúnta na hAlban (rugadh 1970)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1970-07-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/nicola_sturgeon nicola_sturgeon]
| [[:d:Q467112|Q467112]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727944|Nicolas Perony]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nicholas_perony nicholas_perony]
| [[:d:Q23727944|Q23727944]]
|-
| [[Íomhá:Nicole Maines by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q33124715|Nicole Maines]]''
| ban-aisteoir Meiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''
| 1997-10-07
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nicole_maines nicole_maines]
| [[:d:Q33124715|Q33124715]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24054775|Nicole Paris &amp; Ed Cage]]''
| 
| ''[[:d:Q59958430|buillebhoscadóir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nicole_paris nicole_paris]
| [[:d:Q24054775|Q24054775]]
|-
| [[Íomhá:NielsDiffrient.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3277342|Niels Diffrient]]''
| dearthóir Meiriceánach (1928-2013)
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11287574|industrial designer]]''
| 1928-09-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/niels_diffrient niels_diffrient]
| [[:d:Q3277342|Q3277342]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783481|Nigel Marsh]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nigel_marsh nigel_marsh]
| [[:d:Q23783481|Q23783481]]
|-
| [[Íomhá:Nigel Topping at World Economic Forum Davos 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q115655521|Nigel Topping]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nigel_topping nigel_topping]
| [[:d:Q115655521|Q115655521]]
|-
| [[Íomhá:Nighat Dad.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20050928|Nighat Dad]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Phacastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/nighat_dad nighat_dad]
| [[:d:Q20050928|Q20050928]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23729145|Nikolai Begg]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nikolai_begg nikolai_begg]
| [[:d:Q23729145|Q23729145]]
|-
| [[Íomhá:Nili Gilbert at World Economic Forum Davos 2023.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q115671502|Nili Gilbert]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nili_gilbert nili_gilbert]
| [[:d:Q115671502|Q115671502]]
|-
| [[Íomhá:Nilofer Merchant At Inspirefest 2017 -July 2017--130283 (35410533590).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670940|Nilofer Merchant]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nilofer_merchant nilofer_merchant]
| [[:d:Q23670940|Q23670940]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55236636|Nina Brochmann]]''
| údar Ioruach
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1987-12-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/nina_dolvik_brochmann nina_dolvik_brochmann]
| [[:d:Q55236636|Q55236636]]
|-
| [[Íomhá:Nina Fedoroff at the New America Foundation (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4494049|Nina Fedoroff]]''
| bitheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''
| 1942
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nina_fedoroff nina_fedoroff]
| [[:d:Q4494049|Q4494049]]
|-
| [[Íomhá:Nina Jablonski.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q16730096|Nina Jablonski]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21272406|pailé-antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1953-08-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nina_jablonski nina_jablonski]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/340 340]
| [[:d:Q16730096|Q16730096]]
|-
| [[Íomhá:Nina Tandon.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23657225|Nina Tandon]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nina_tandon nina_tandon]
| [[:d:Q23657225|Q23657225]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Nir Eyal at Harvard Effective Altruism lecture, April 2015.2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q56808752|Nir Eyal]]''
| 
| ''[[:d:Q47455777|bioethicist]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nir_eyal nir_eyal]
| [[:d:Q56808752|Q56808752]]
|-
| [[Íomhá:Nirmalya Kumar.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7040060|Nirmalya Kumar]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 1960-03-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/nirmalya_kumar nirmalya_kumar]
| [[:d:Q7040060|Q7040060]]
|-
| [[Íomhá:Nita A Farahany at the World Economic Forum in 2016.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q60322343|Nita A Farahany]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q47455777|bioethicist]]''
| 1978-04-28
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nita_farahany nita_farahany]
| [[:d:Q60322343|Q60322343]]
|-
| 
| ''[[:d:Q91232279|Nithya Ramanathan]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nithya_ramanathan nithya_ramanathan]
| [[:d:Q91232279|Q91232279]]
|-
| [[Íomhá:Re publica 19 - Day 2 (32852536387).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q63790029|Niti Bhan]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/niti_bhan niti_bhan]
| [[:d:Q63790029|Q63790029]]
|-
| 
| ''[[:d:Q93152278|Nitish Padmanaban]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nitish_padmanaban nitish_padmanaban]
| [[:d:Q93152278|Q93152278]]
|-
| [[Íomhá:Nizar Ibrahim.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769268|Nizar Ibrahim]]''
| 
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''
| 1982
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]&lt;br/&gt;[[Maracó]]
| [https://www.ted.com/speakers/nizar_ibrahim nizar_ibrahim]
| [[:d:Q23769268|Q23769268]]
|-
| 
| ''[[:d:Q101769900|Nkosilathi Nyathi]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 2003
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSiombáib]]
| [https://www.ted.com/speakers/nkosilathi_nyathi nkosilathi_nyathi]
| [[:d:Q101769900|Q101769900]]
|-
| [[Íomhá:Nnedi Okorafor at National Book Festival 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3877423|Nnedi Okorafor]]''
| 
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q974144|oideoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''
| 1974-04-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/nnedi_okorafor nnedi_okorafor]
| [[:d:Q3877423|Q3877423]]
|-
| [[Íomhá:Noah Feldman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1959850|Noah Feldman]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1970-05-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/noah_feldman noah_feldman]
| [[:d:Q1959850|Q1959850]]
|-
| [[Íomhá:Noah Headshot.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q95988606|Noah Raford]]''
| 
| 
| 1978
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/noah_raford noah_raford]
| [[:d:Q95988606|Q95988606]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23663073|Noah Wilson-Rich]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/noah_wilson_rich noah_wilson_rich]
| [[:d:Q23663073|Q23663073]]
|-
| [[Íomhá:SXSW-2024-alih-OB7A0967-Nonny de la Pena.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18354191|Nonny de la Peña]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1963
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nonny_de_la_pena nonny_de_la_pena]
| [[:d:Q18354191|Q18354191]]
|-
| 
| ''[[:d:Q92203204|Nora E. Atkinson]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nora_atkinson nora_atkinson]
| [[:d:Q92203204|Q92203204]]
|-
| 
| ''[[:d:Q62611988|Nora McInerny]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/nora_mcinerny nora_mcinerny]
| [[:d:Q62611988|Q62611988]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797707|Nora York]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/nora_york nora_york]
| [[:d:Q23797707|Q23797707]]
|-
| [[Íomhá:Noreena Hertz - Trento - 1.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q94555|Noreena Hertz]]''
| eacnamaí agus údar Briotanach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18190897|foreign correspondent]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1416279|anailísí airgeadais]]''
| 1967-09-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/noreena_hertz noreena_hertz]
| [[:d:Q94555|Q94555]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18817338|Noriko Arai]]''
| matamaiticeoir Seapánach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/noriko_arai noriko_arai]
| [[:d:Q18817338|Q18817338]]
|-
| [[Íomhá:20120515-OSEC-RBN-2077 (7205167124).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q88078173|Norma Pimentel]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/norma_pimentel norma_pimentel]
| [[:d:Q88078173|Q88078173]]
|-
| [[Íomhá:Un edificio sostenible de acero y cristal, nuevo proyecto de Foster para Madrid 04 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q104898|Norman Foster]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''
| 1935-06-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/norman_foster norman_foster]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/157 157]
| [[:d:Q104898|Q104898]]
|-
| [[Íomhá:Norman Lear 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1270283|Norman Lear]]''
| scríbhneoir agus léiritheoir teilifíse Meiriceánach (1922-2023)
| ''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1440873|ceannléiritheoir]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1922-07-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/norman_lear norman_lear]
| [[:d:Q1270283|Q1270283]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7052808|Norman Spack]]''
| 
| ''[[:d:Q4531850|inchríneolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/norman_spack norman_spack]
| [[:d:Q7052808|Q7052808]]
|-
| 
| ''[[:d:Q83978785|Normand Voyer]]''
| 
| [[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/normand_voyer normand_voyer]
| [[:d:Q83978785|Q83978785]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769298|Noy Thrupkaew]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/noy_thrupkaew noy_thrupkaew]
| [[:d:Q23769298|Q23769298]]
|-
| [[Íomhá:OK Go at Lotusphere 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q736107|OK Go]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ok_go ok_go]
| [[:d:Q736107|Q736107]]
|-
| 
| ''[[:d:Q87990786|Oded Shoseyov]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/oded_shoseyov oded_shoseyov]
| [[:d:Q87990786|Q87990786]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61994730|Ofer Levy]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ofer_levy ofer_levy]
| [[:d:Q61994730|Q61994730]]
|-
| [[Íomhá:Orgyen Trinley Dorje, 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q465033|Ogyen Trinley Dorje]]''
| 
| [[file]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29514511|tiomsaitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q854997|manach Búdaíoch]]''
| 1985-06-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]&lt;br/&gt;[[Doiminice]]
| [https://www.ted.com/speakers/his_holiness_the_17th_karmapa his_holiness_the_17th_karmapa]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/539 539]
| [[:d:Q465033|Q465033]]
|-
| [[Íomhá:Ola Rosling on Factfulness.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22280133|Ola Rosling]]''
| 
| ''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1975-11-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/ola_rosling ola_rosling]
| [[:d:Q22280133|Q22280133]]
|-
| [[Íomhá:Ole Scheeren in Frankfurt.20130525.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q67031|Ole Scheeren]]''
| ailtire Gearmánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/ole_scheeren ole_scheeren]
| [[:d:Q67031|Q67031]]
|-
| [[Íomhá:Oleksandra Matviichuk December 2022 laughing.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q108128555|Oleksandra Matviichuk]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1983-10-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Úcráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/oleksandra_matviichuk oleksandra_matviichuk]
| [[:d:Q108128555|Q108128555]]
|-
| 
| ''[[:d:Q95204574|Olesya Khromeychuk]]''
| 
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1983
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/olesya_khromeychuk olesya_khromeychuk]
| [[:d:Q95204574|Q95204574]]
|-
| [[Íomhá:NBF2024-oliver-jeffers.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3350659|Oliver Jeffers]]''
| scríbhneoir agus maisitheoir Briotanach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/oliver_jeffers oliver_jeffers]
| [[:d:Q3350659|Q3350659]]
|-
| [[Íomhá:Oliversacks.jpg|center|128px]]
| [[Oliver Sacks|Oliver Wolf Sacks]]
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q551835|scríbhneoir leighis]]''&lt;br/&gt;[[néareolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]
| 1933-07-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/oliver_sacks oliver_sacks]
| [[:d:Q258662|Q258662]]
|-
| 
| ''[[:d:Q47109725|Olivia Affuso]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/olivia_affuso olivia_affuso]
| [[:d:Q47109725|Q47109725]]
|-
| [[Íomhá:Olivia Arthur - Magnum Photographer.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16146066|Olivia Arthur]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/olivia_arthur olivia_arthur]
| [[:d:Q16146066|Q16146066]]
|-
| 
| ''[[:d:Q116865135|Olivier Scalabre]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1976-04-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/olivier_scalabre olivier_scalabre]
| [[:d:Q116865135|Q116865135]]
|-
| [[Íomhá:OluTimehin Adegbeye Norwegian Council for Africa 2018 (174840).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q32537994|OluTimehin Adegbeye]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''
| 1991-10-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/olutimehin_adegbeye olutimehin_adegbeye]
| [[:d:Q32537994|Q32537994]]
|-
| [[Íomhá:TaiwoLeiden2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q99501373|Olúfẹ́mi Táíwò]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1956
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/olu_fe_mi_ta_i_wo olu_fe_mi_ta_i_wo]
| [[:d:Q99501373|Q99501373]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7089622|Omar Ahmad]]''
| 
| ''[[:d:Q5287861|príomhoifigeach teicneolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1964-06-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/omar_ahmad omar_ahmad]
| [[:d:Q7089622|Q7089622]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Baroness O'Neill of Bengarve crop 3.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q336089|Onora O'Neill]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1941-08-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/onora_o_neill onora_o_neill]
| [[:d:Q336089|Q336089]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656126|Onyx Ashanti]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/onyx_ashanti onyx_ashanti]
| [[:d:Q23656126|Q23656126]]
|-
| [[Íomhá:Ayọ Tometi - 2021 (51648565860) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19885291|Opal Tometi]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1984-08-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/opal_tometi opal_tometi]
| [[:d:Q19885291|Q19885291]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759585|Oren Yakobovich]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/oren_yakobovich oren_yakobovich]
| [[:d:Q23759585|Q23759585]]
|-
| [[Íomhá:Ory Okolloh, Sept. 2006.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q49275|Ory Okolloh]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19890746|gníomhaí Idirlín]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/ory_okolloh ory_okolloh]
| [[:d:Q49275|Q49275]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7106910|Oskar Eustis]]''
| 
| ''[[:d:Q1797162|stiúrthóir ealaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''
| 1958-07-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/oskar_eustis oskar_eustis]
| [[:d:Q7106910|Q7106910]]
|-
| [[Íomhá:P. Dee Boersma portrait at International Penguin Conference 10.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16971310|P. Dee Boersma]]''
| 
| ''[[:d:Q76928813|conservation biologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|éaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q104828277|biology teacher]]''
| 1946-11-01
| No/unknown value
| 
| [https://www.ted.com/speakers/dee_boersma dee_boersma]
| [[:d:Q16971310|Q16971310]]
|-
| [[Íomhá:P W Singer Political Scientist and International Relations Expert (26294536015).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q320696|P. W. Singer]]''
| eolaí polaitíochta Meiriceánach
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/p_w_singer p_w_singer]
| [[:d:Q320696|Q320696]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Lord Ashdown of Norton-sub-Hamdon crop 2.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Ashdown]]
| polaiteoir agus taidhleoir Briotanach (1941–2018)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]
| 1941-02-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/paddy_ashdown paddy_ashdown]
| [[:d:Q333066|Q333066]]
|-
| 
| ''[[:d:Q112686007|Paige Alexander]]''
| 
| 
| 1966-03-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paige_alexander paige_alexander]
| [[:d:Q112686007|Q112686007]]
|-
| [[Íomhá:Pam Warhurst at TDC12.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7129276|Pam  Warhurst]]''
| 
| ''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''
| 1950
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/pam_warhurst pam_warhurst]
| [[:d:Q7129276|Q7129276]]
|-
| [[Íomhá:PamelaMeyerSeptember2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21063835|Pamela Meyer]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/pamela_meyer pamela_meyer]
| [[:d:Q21063835|Q21063835]]
|-
| [[Íomhá:March for Science San Francisco 20170422-4376.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7129246|Pamela Ronald]]''
| géineolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1961
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/pamela_ronald pamela_ronald]
| [[:d:Q7129246|Q7129246]]
|-
| [[Íomhá:Vienna 2013-07-12 'central garden' - Blublut feat. Colin Webster 078 Pamelia Kurstin.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q275179|Pamelia Kurstin]]''
| ceoltóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1976-05-28
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/pamelia_kurstin pamelia_kurstin]
| [[:d:Q275179|Q275179]]
|-
| [[Íomhá:Pankaj Ghemawat - 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7131284|Pankaj Ghemawat]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1959-09-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;No/unknown value
| [https://www.ted.com/speakers/pankaj_ghemawat pankaj_ghemawat]
| [[:d:Q7131284|Q7131284]]
|-
| [[Íomhá:Paola Antonelli in 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q440493|Paola Antonelli]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1963-05-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/paola_antonelli paola_antonelli]
| [[:d:Q440493|Q440493]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662717|Paolo Cardini]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paolo_cardini paolo_cardini]
| [[:d:Q23662717|Q23662717]]
|-
| [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Parag Khanna.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2051465|Parag Khanna]]''
| eolaí polaitíochta Meiriceánach
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1977-07-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/parag_khanna parag_khanna]
| [[:d:Q2051465|Q2051465]]
|-
| 
| ''[[:d:Q97655984|Paramjit Parmar]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/pj_parmar pj_parmar]
| [[:d:Q97655984|Q97655984]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4970590|Paraorchestra]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/british_paraorchestra british_paraorchestra]
| [[:d:Q4970590|Q4970590]]
|-
| [[Íomhá:Pardis Sabeti - PopTech 2011 - Camden Maine USA.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3063122|Pardis C. Sabeti]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''
| 1975-12-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Iaráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/pardis_sabeti pardis_sabeti]
| [[:d:Q3063122|Q3063122]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7136564|Pardis Parker]]''
| 
| [[aisteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/pardis_parker pardis_parker]
| [[:d:Q7136564|Q7136564]]
|-
| [[Íomhá:Yeonmi Park (53065489343) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18437771|Park Yeon-mi]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1993-10-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[An Chóiré Thuaidh|Cóiré Thuaidh]]&lt;br/&gt;[[an Chóiré Theas]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yeonmi_park yeonmi_park]
| [[:d:Q18437771|Q18437771]]
|-
| [[Íomhá:Parul Sehgal NBCC 2011 Shankbone.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7141204|Parul Sehgal]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1982
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/parul_sehgal_1 parul_sehgal_1]
| [[:d:Q7141204|Q7141204]]
|-
| [[Íomhá:Pat Mitchell (8157972890) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7143792|Pat Mitchell]]''
| iriseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1943-01-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/pat_mitchell pat_mitchell]
| [[:d:Q7143792|Q7143792]]
|-
| [[Íomhá:2011 portrait - Patience Mthunzi (6197342763) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23782661|Patience Mthunzi]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1976-05-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/patience_mthunzi patience_mthunzi]
| [[:d:Q23782661|Q23782661]]
|-
| [[Íomhá:Patrice Gordon at SXSW London 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q136514661|Patrice Gordon]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/patrice_gordon patrice_gordon]
| [[:d:Q136514661|Q136514661]]
|-
| [[Íomhá:Stanford2010PatriciaBurchat.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23782676|Patricia Burchat]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/patricia_burchat patricia_burchat]
| [[:d:Q23782676|Q23782676]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7145662|Patricia K. Kuhl]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2854916|ota-laraingeolaí]]''
| 1946-11-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/patricia_kuhl patricia_kuhl]
| [[:d:Q7145662|Q7145662]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784397|Patricia Ryan]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/patricia_ryan patricia_ryan]
| [[:d:Q23784397|Q23784397]]
|-
| [[Íomhá:Patrick Awuah (Ashesi).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7146064|Patrick Awuah, Jr.]]''
| 
| ''[[:d:Q6017510|Independent inventor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1132207|business incubator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1965
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Gána]]
| [https://www.ted.com/speakers/patrick_awuah patrick_awuah]
| [[:d:Q7146064|Q7146064]]
|-
| [[Íomhá:Patrick Chappatte-IMG 8680-square.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q116361|Patrick Chappatte]]''
| cartúnaí
| ''[[:d:Q3658608|scigealaíontóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/patrick_chappatte patrick_chappatte]
| [[:d:Q116361|Q116361]]
|-
| [[Íomhá:Patrick James McGinnis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q50082695|Patrick James McGinnis]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1976-01-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/patrick_mcginnis patrick_mcginnis]
| [[:d:Q50082695|Q50082695]]
|-
| [[Íomhá:Patrisse Cullors.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20090524|Patrisse Cullors]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/patrisse_cullors patrisse_cullors]
| [[:d:Q20090524|Q20090524]]
|-
| [[Íomhá:PATRICIA MEDICI. Foto por João Marcos Rosa.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769549|Patrícia Medici]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/patricia_medici patricia_medici]
| [[:d:Q23769549|Q23769549]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7148280|Patsy Rodenburg]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q20971450|voice coach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''
| 1953-09-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/patsy_rodenburg patsy_rodenburg]
| [[:d:Q7148280|Q7148280]]
|-
| [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Pattie Maes.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7552|Pattie Maes]]''
| ríomheolaí Beilgeach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1961
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bheilg]]
| [https://www.ted.com/speakers/pattie_maes pattie_maes]
| [[:d:Q7552|Q7552]]
|-
| 
| ''[[:d:Q60539319|Patty McCord]]''
| 
| ''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/patty_mccord patty_mccord]
| [[:d:Q60539319|Q60539319]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782390|Paul Bennett]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paul_bennett paul_bennett]
| [[:d:Q23782390|Q23782390]]
|-
| [[Íomhá:Paul Bloom no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2014 (14929910380).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1590549|Paul Bloom]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 1963-12-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_bloom paul_bloom]
| [[:d:Q1590549|Q1590549]]
|-
| [[Íomhá:Paul Collier World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2059187|Paul Collier]]''
| eacnamaí Briotanach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1949-04-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_collier paul_collier]
| [[:d:Q2059187|Q2059187]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661675|Paul Conneally]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paul_conneally paul_conneally]
| [[:d:Q23661675|Q23661675]]
|-
| [[Íomhá:Paul Debevec.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q93006|Paul Ernest Debevec]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_debevec paul_debevec]
| [[:d:Q93006|Q93006]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108171225|Paul F. Hessburg]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paul_hessburg paul_hessburg]
| [[:d:Q108171225|Q108171225]]
|-
| [[Íomhá:PaulGilding.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q2754187|Paul Gilding]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_gilding paul_gilding]
| [[:d:Q2754187|Q2754187]]
|-
| [[Íomhá:OmegaAuthPhoto.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16196964|Paul Greenberg]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_greenberg paul_greenberg]
| [[:d:Q16196964|Q16196964]]
|-
| [[Íomhá:Paul Hudson at the World Economic Forum.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q67029500|Paul Hudson]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1967-10-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_hudson paul_hudson]
| [[:d:Q67029500|Q67029500]]
|-
| [[Íomhá:Paul J. Zak.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q1967906|Paul J. Zak]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1962-02-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_zak paul_zak]
| [[:d:Q1967906|Q1967906]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712890|Paul Kemp-Robertson]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paul_kemp_robertson paul_kemp_robertson]
| [[:d:Q23712890|Q23712890]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16274683|Paul Knoepfler]]''
| bitheolaí Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1967-04-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_knoepfler paul_knoepfler]
| [[:d:Q16274683|Q16274683]]
|-
| [[Íomhá:NMD 2019 Høyrepopulismens fremvekst 6 (32873985077) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7152025|Paul Lewis]]''
| iriseoir Briotanach
| [[iriseoir]]
| 1981
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_lewis paul_lewis]
| [[:d:Q7152025|Q7152025]]
|-
| [[Íomhá:Paul Romer, 2005 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q509262|Paul M. Romer]]''
| eacnamaí Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]
| 1955-11-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_romer paul_romer]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/471 471]
| [[:d:Q509262|Q509262]]
|-
| [[Íomhá:Paul maccready.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1374080|Paul MacCready]]''
| 
| ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27732138|glider pilot]]''
| 1925-09-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_maccready paul_maccready]
| [[:d:Q1374080|Q1374080]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7152338|Paul McEuen]]''
| fisiceoir Meiriceánach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1963
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_mceuen paul_mceuen]
| [[:d:Q7152338|Q7152338]]
|-
| 
| ''[[:d:Q705347|Paul Moller]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1936-12-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_moller paul_moller]
| [[:d:Q705347|Q705347]]
|-
| [[Íomhá:Paul Nicklen’s Polar Wonderland.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7152732|Paul Nicklen]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''
| 1968-07-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_nicklen paul_nicklen]
| [[:d:Q7152732|Q7152732]]
|-
| [[Íomhá:Paul Pholeros, SUST cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15430944|Paul Pholeros]]''
| ailtire Astrálach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1953
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_pholeros paul_pholeros]
| [[:d:Q15430944|Q15430944]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728301|Paul Piff]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paul_piff paul_piff]
| [[:d:Q23728301|Q23728301]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7153314|Paul Root Wolpe]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''
| 1957-02-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_root_wolpe paul_root_wolpe]
| [[:d:Q7153314|Q7153314]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106687213|Paul Rucker]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paul_rucker paul_rucker]
| [[:d:Q106687213|Q106687213]]
|-
| [[Íomhá:Paul Sereno Lab Photo (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q562813|Paul Sereno]]''
| pailé-ointeolaí Meiriceánach (rugadh 1957)
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''
| 1957-10-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_sereno paul_sereno]
| [[:d:Q562813|Q562813]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657114|Paul Snelgrove]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/paul_snelgrove paul_snelgrove]
| [[:d:Q23657114|Q23657114]]
|-
| [[Íomhá:Paul Stamets with Agarikon.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q783942|Paul Stamets]]''
| míceolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q2487799|míceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1955-07-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_stamets paul_stamets]
| [[:d:Q783942|Q783942]]
|-
| [[Íomhá:Paul Tudor Jones, Tudor Investments.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7154092|Paul Tudor Jones]]''
| American hedge fund manager and investor
| ''[[:d:Q4182927|stocbhróicéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43423468|bainisteoir ciste fálaithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3704253|trádálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1954-09-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_tudor_jones_ii paul_tudor_jones_ii]
| [[:d:Q7154092|Q7154092]]
|-
| 
| ''[[:d:Q2663689|Paul W. Ewald]]''
| 
| ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''
| 1950s&lt;br/&gt;1953
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_ewald paul_ewald]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/230 230]
| [[:d:Q2663689|Q2663689]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7154189|Paul W. K. Rothemund]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paul_rothemund paul_rothemund]
| [[:d:Q7154189|Q7154189]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23498304|Paula Johnson]]''
| 
| ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1959
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paula_johnson paula_johnson]
| [[:d:Q23498304|Q23498304]]
|-
| [[Íomhá:Paula Scher interview OnCreativity.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7154764|Paula Scher]]''
| dearthóir grafaicí Meiriceánach
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| 1948-10-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paula_scher paula_scher]
| [[:d:Q7154764|Q7154764]]
|-
| 
| ''[[:d:Q64748198|Paula Stone Williams]]''
| 
| ''[[:d:Q7143049|pastoral counseling]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1951
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paula_stone_williams paula_stone_williams]
| [[:d:Q64748198|Q64748198]]
|-
| [[Íomhá:Paula Hammond, PCAST Member (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16195100|Paula T. Hammond]]''
| 
| ''[[:d:Q7888586|chemical engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1963
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/paula_hammond paula_hammond]
| [[:d:Q16195100|Q16195100]]
|-
| [[Íomhá:Pavan Sukhdev (10186874696) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16254734|Pavan Sukhdev]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1960-03-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/pavan_sukhdev pavan_sukhdev]
| [[:d:Q16254734|Q16254734]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7156113|Pawan Sinha]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1968-06-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/pawan_sinha pawan_sinha]
| [[:d:Q7156113|Q7156113]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120643687|Peachy Liv]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/peachy_liv peachy_liv]
| [[:d:Q120643687|Q120643687]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671263|Pearl Arredondo]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/pearl_arredondo pearl_arredondo]
| [[:d:Q23671263|Q23671263]]
|-
| [[Íomhá:Peggy Orenstein on Boys and Sex.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7160710|Peggy Orenstein]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1961-11-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/peggy_orenstein peggy_orenstein]
| [[:d:Q7160710|Q7160710]]
|-
| [[Íomhá:Penelope Boston lecturing on Subsurface Astrobiology Cave Habitats on Earth, Mars, and Beyond.webp|center|128px]]
| ''[[:d:Q7162562|Penelope Boston]]''
| 
| ''[[:d:Q16742175|uaimheolaí]]''&lt;br/&gt;[[geolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3061999|astrobiologist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/penelope_boston penelope_boston]
| [[:d:Q7162562|Q7162562]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662947|Penelope Jagessar Chaffer]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/penelope_jagessar_chaffer penelope_jagessar_chaffer]
| [[:d:Q23662947|Q23662947]]
|-
| [[Íomhá:Per Espen Stoknes (2017) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q11995189|Per Espen Stoknes]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1967-03-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/per_espen_stoknes per_espen_stoknes]
| [[:d:Q11995189|Q11995189]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783063|Pete Alcorn]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/pete_alcorn pete_alcorn]
| [[:d:Q23783063|Q23783063]]
|-
| [[Íomhá:2025 Peter Attia (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23712954|Peter Attia]]''
| 
| [[máinlia]]&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133575875|anti-aging practitioner and activist]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1973-03-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_attia peter_attia]
| [[:d:Q23712954|Q23712954]]
|-
| [[Íomhá:Peter Calthorpe on book tour (6545182197) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7173152|Peter Calthorpe]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1949
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_calthorpe peter_calthorpe]
| [[:d:Q7173152|Q7173152]]
|-
| [[Íomhá:Peter-Diamandis-Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q562799|Peter Diamandis]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1961-05-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_diamandis peter_diamandis]
| [[:d:Q562799|Q562799]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7173699|Peter Donnelly]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''
| 1959-05-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_donnelly peter_donnelly]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/63 63]
| [[:d:Q7173699|Q7173699]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712235|Peter Doolittle]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/peter_doolittle peter_doolittle]
| [[:d:Q23712235|Q23712235]]
|-
| [[Íomhá:Petereigenfeature.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q95830|Peter Eigen]]''
| dlíodóir Gearmánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1938-06-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_eigen peter_eigen]
| [[:d:Q95830|Q95830]]
|-
| [[Íomhá:Peter Gabriel, Denver 2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q175195|Peter Gabriel]]''
| Ceoltóir Briotanach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''
| 1950-02-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_gabriel peter_gabriel]
| [[:d:Q175195|Q175195]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759857|Peter Haas]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_haas peter_haas]
| [[:d:Q23759857|Q23759857]]
|-
| [[Íomhá:Peter Hirshberg (916338285).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769555|Peter Hirshberg]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_hirshberg peter_hirshberg]
| [[:d:Q23769555|Q23769555]]
|-
| [[Íomhá:Peter Molyneux 20080927 Festival du jeu video 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q164565|Peter Molyneux]]''
| 
| ''[[:d:Q863368|game programmer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3630699|dearthóir cluichí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18882335|video game designer]]''
| 1959-05-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_molyneux peter_molyneux]
| [[:d:Q164565|Q164565]]
|-
| [[Íomhá:Peter Norvig in 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92832|Peter Norvig]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 1956-12-05&lt;br/&gt;1956-12-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_norvig peter_norvig]
| [[:d:Q92832|Q92832]]
|-
| 
| ''[[:d:Q58812993|Peter Ouko]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/peter_ouko peter_ouko]
| [[:d:Q58812993|Q58812993]]
|-
| 
| ''[[:d:Q20853515|Peter Reinhart]]''
| 
| [[báicéir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 20th century&lt;br/&gt;1950
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/peter_reinhart peter_reinhart]
| [[:d:Q20853515|Q20853515]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662569|Peter Saul]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_saul peter_saul]
| [[:d:Q23662569|Q23662569]]
|-
| [[Íomhá:Peter Singer 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q211539|Peter Singer]]''
| fealsamh Astrálach
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1946-07-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_singer peter_singer]
| [[:d:Q211539|Q211539]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796156|Peter Tyack]]''
| 
| ''[[:d:Q107267362|behavioral ecologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q107267423|marine mammalogist]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/peter_tyack peter_tyack]
| [[:d:Q23796156|Q23796156]]
|-
| 
| ''[[:d:Q950763|Peter Ward]]''
| pailé-ointeolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1949
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_ward peter_ward]
| [[:d:Q950763|Q950763]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712817|Peter van Manen]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/peter_van_manen peter_van_manen]
| [[:d:Q23712817|Q23712817]]
|-
| [[Íomhá:Peter van Uhm.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2079298|Peter van Uhm]]''
| 
| ''[[:d:Q47064|saighdiúir]]''
| 1955-07-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/peter_van_uhm peter_van_uhm]
| [[:d:Q2079298|Q2079298]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7181721|Phil Borges]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1942
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/phil_borges phil_borges]
| [[:d:Q7181721|Q7181721]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3378790|Phil Hansen]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| [[ealaíontóir]]
| 1979
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/phil_hansen phil_hansen]
| [[:d:Q3378790|Q3378790]]
|-
| [[Íomhá:Philip Plait 2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2701388|Phil Plait]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1412961|Trekkie]]''
| 1964-09-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/phil_plait phil_plait]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1109 1109]
| [[:d:Q2701388|Q2701388]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728383|Philip Evans]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/philip_evans philip_evans]
| [[:d:Q23728383|Q23728383]]
|-
| [[Íomhá:Philip K. Howard.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7183880|Philip K. Howard]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1948
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/philip_k_howard philip_k_howard]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/621 621]
| [[:d:Q7183880|Q7183880]]
|-
| [[Íomhá:Philip Rosedale in 2021 by Chris Michel 1d35908-4-26.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1978446|Philip Rosedale]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1968-09-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/philip_rosedale philip_rosedale]
| [[:d:Q1978446|Q1978446]]
|-
| [[Íomhá:Professor Zimbardo (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q296042|Philip Zimbardo]]''
| 
| ''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1933-03-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/philip_zimbardo philip_zimbardo]
| [[:d:Q296042|Q296042]]
|-
| [[Íomhá:PhilippePetitAAFeb09.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q705289|Philippe Petit]]''
| 
| ''[[:d:Q11957145|cleasghleacaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17307272|taibheoir sorcais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3090865|tightrope walker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q465501|éachtóir]]''
| 1949-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/philippe_petit philippe_petit]
| [[:d:Q705289|Q705289]]
|-
| [[Íomhá:Phillippe Starck 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q316906|Philippe Starck]]''
| 
| ''[[:d:Q11287574|industrial designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1949-01-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/philippe_starck philippe_starck]
| [[:d:Q316906|Q316906]]
|-
| [[Íomhá:Phillip Atiba Goff (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q27063586|Phillip Atiba Solomon]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/phillip_goff phillip_goff]
| [[:d:Q27063586|Q27063586]]
|-
| [[Íomhá:Pia Mancini.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18326639|Pia Mancini]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Airgintín]]
| [https://www.ted.com/speakers/pia_mancini pia_mancini]
| [[:d:Q18326639|Q18326639]]
|-
| [[Íomhá:Pico Iyer 2.08.12 (6847745503).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2955951|Pico Iyer]]''
| scríbhneoir Briotanach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1957-02-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/pico_iyer pico_iyer]
| [[:d:Q2955951|Q2955951]]
|-
| [[Íomhá:The make it happen crew - 4826111428 Pierre Thiam (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q127305851|Pierre Thiam]]''
| 
| ''[[:d:Q156839|cócaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSeineagáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/pierre_thiam pierre_thiam]
| [[:d:Q127305851|Q127305851]]
|-
| 
| ''[[:d:Q766390|Pilobolus]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/pilobolus pilobolus]
| [[:d:Q766390|Q766390]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662189|Plankton Chronicles Project]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/plankton_chronicles_project plankton_chronicles_project]
| [[:d:Q23662189|Q23662189]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56882240|Poppy Crum]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/poppy_crum poppy_crum]
| [[:d:Q56882240|Q56882240]]
|-
| [[Íomhá:Pranavmistry.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2722796|Pranav Mistry]]''
| ríomheolaí Indiach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1981-05-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/pranav_mistry pranav_mistry]
| [[:d:Q2722796|Q2722796]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59696234|Pratik Shah]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/pratik_shah pratik_shah]
| [[:d:Q59696234|Q59696234]]
|-
| [[Íomhá:Preston Reed June 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q357378|Preston Reed]]''
| ceoltóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6168364|giotáraí snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''
| 1955-04-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/preston_reed preston_reed]
| [[:d:Q357378|Q357378]]
|-
| [[Íomhá:Priti Krishtel - Initiative for Medicines, Access and Knowledge (I-MAK).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q110316854|Priti Krishtel]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/priti_krishtel priti_krishtel]
| [[:d:Q110316854|Q110316854]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106904404|Priya Parker]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/priya_parker priya_parker]
| [[:d:Q106904404|Q106904404]]
|-
| [[Íomhá:Priyanka Chopra at Bulgary launch, 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q158957|Priyanka Chopra]]''
| ban-aisteoir agus amhránaí Indiach
| ''[[:d:Q18581305|iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3357567|mainicín faisean]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| 1982-07-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/priyanka_chopra priyanka_chopra]
| [[:d:Q158957|Q158957]]
|-
| [[Íomhá:LSU Museum of Natural Science - Prosanta Chakrabarty with zoological specimen.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21338838|Prosanta Chakrabarty]]''
| 
| ''[[:d:Q4205432|iasceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|bailitheoir eolaíochta]]''
| 1978-11-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/prosanta_chakrabarty prosanta_chakrabarty]
| [[:d:Q21338838|Q21338838]]
|-
| [[Íomhá:Pope Francis Korea Haemi Castle 19.jpg|center|128px]]
| [[Pápa Proinsias]]
| an 266ú pápa
| ''[[:d:Q1469535|sagart Caitliceach Rómhánach]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q432386|seanmóirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q102039658|easpag Caitliceach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5090503|chemical technologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98833890|diagaire Caitliceach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1936-12-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Airgintín]]
| [https://www.ted.com/speakers/pope_francis pope_francis]
| [[:d:Q450675|Q450675]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656762|Péter Fankhauser]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/peter_fankhauser peter_fankhauser]
| [[:d:Q23656762|Q23656762]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783069|Qi Zhang]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/qi_zhang qi_zhang]
| [[:d:Q23783069|Q23783069]]
|-
| 
| ''[[:d:Q45175182|Qudus Onikeku]]''
| 
| ''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/qudus_onikeku qudus_onikeku]
| [[:d:Q45175182|Q45175182]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657158|Quixotic Fusion]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/quixotic quixotic]
| [[:d:Q23657158|Q23657158]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657089|Quyen Nguyen]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;[[máinlia]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/quyen_nguyen quyen_nguyen]
| [[:d:Q23657089|Q23657089]]
|-
| [[Íomhá:Lukedubois.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7273818|R. Luke DuBois]]''
| 
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''
| 1975-09-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/r_luke_dubois r_luke_dubois]
| [[:d:Q7273818|Q7273818]]
|-
| [[Íomhá:Rachel Armstrong (8460277065).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795664|Rachel Armstrong]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rachel_armstrong rachel_armstrong]
| [[:d:Q23795664|Q23795664]]
|-
| [[Íomhá:Explaining the Sharing Economy - Rachel Botsman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20995290|Rachel Botsman]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rachel_botsman rachel_botsman]
| [[:d:Q20995290|Q20995290]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109651518|Rachel Kleinfeld]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rachel_kleinfeld rachel_kleinfeld]
| [[:d:Q109651518|Q109651518]]
|-
| [[Íomhá:Vienna Energy Forum 2013 Rachel Kyte Kandeh Yumkella (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19663370|Rachel Kyte]]''
| 
| 
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rachel_kyte rachel_kyte]
| [[:d:Q19663370|Q19663370]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783093|Rachel Pike]]''
| 
| ''[[:d:Q105839787|atmospheric chemist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rachel_pike rachel_pike]
| [[:d:Q23783093|Q23783093]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7279417|Rachel Sussman]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1975
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rachel_sussman rachel_sussman]
| [[:d:Q7279417|Q7279417]]
|-
| [[Íomhá:Horizonte 2014 Fr 1464.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q18397247|Rachelle Garniez]]''
| 
| [[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 1965-03-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rachelle_garniez rachelle_garniez]
| [[:d:Q18397247|Q18397247]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17517256|Radhika Nagpal]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/radhika_nagpal radhika_nagpal]
| [[:d:Q17517256|Q17517256]]
|-
| [[Íomhá:Raffaello D’Andrea, Professor and artist (48088758103).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16864843|Raffaello D'Andrea]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1967-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/raffaello_d_andrea raffaello_d_andrea]
| [[:d:Q16864843|Q16864843]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795356|Raghava KK]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/kk_raghava kk_raghava]
| [[:d:Q23795356|Q23795356]]
|-
| [[Íomhá:Ramesh Mashelkar Apr09.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7283012|Raghunath Anant Mashelkar]]''
| 
| ''[[:d:Q7888586|chemical engineer]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]
| 1943-01-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]&lt;br/&gt;[[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]''
| [https://www.ted.com/speakers/r_a_mashelkar r_a_mashelkar]
| [[:d:Q7283012|Q7283012]]
|-
| [[Íomhá:Raghuram Rajan, IMF 69MS040421048l.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q981496|Raghuram Rajan]]''
| eacnamaí Indiach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|baincéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1963-02-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/raghuram_rajan raghuram_rajan]
| [[:d:Q981496|Q981496]]
|-
| [[Íomhá:Rahaf Harfoush.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q11996983|Rahaf Harfoush]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rahaf_harfoush rahaf_harfoush]
| [[:d:Q11996983|Q11996983]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7283604|Rahul Mehrotra]]''
| ailtire Indiach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/rahul_mehrotra rahul_mehrotra]
| [[:d:Q7283604|Q7283604]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23768717|Rainer Strack]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rainer_strack rainer_strack]
| [[:d:Q23768717|Q23768717]]
|-
| [[Íomhá:Rainn Wilson 2011 Shankbone 2.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q349548|Rainn Wilson]]''
| aisteoir Meiriceánach
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q948329|aisteoir saincharachtair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q685433|ionadaí díolachán]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 1966-01-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rainn_wilson rainn_wilson]
| [[:d:Q349548|Q349548]]
|-
| [[Íomhá:Raj Jayadev at Pacific News Service 40th anniversary celebration.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q100178541|Raj Jayadev]]''
| 
| ''[[:d:Q28532974|eagarthóir phobail]]''
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/raj_jayadev raj_jayadev]
| [[:d:Q100178541|Q100178541]]
|-
| [[Íomhá:Raj Panjabi, NSC Senior Director.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28101938|Raj Panjabi]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1981-02-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/raj_panjabi raj_panjabi]
| [[:d:Q28101938|Q28101938]]
|-
| [[Íomhá:Rajesh Rao 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14751924|Rajesh P.N. Rao]]''
| scoláire Indiach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1970-07-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/rajesh_rao rajesh_rao]
| [[:d:Q14751924|Q14751924]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760316|Rajiv Maheswaran]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rajiv_maheswaran rajiv_maheswaran]
| [[:d:Q23760316|Q23760316]]
|-
| 
| ''[[:d:Q41799934|Ralph Chami]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ralph_chami ralph_chami]
| [[:d:Q41799934|Q41799934]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784293|Ralph Langner]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ralph_langner ralph_langner]
| [[:d:Q23784293|Q23784293]]
|-
| [[Íomhá:Ralph nader portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q193156|Ralph Nader]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11986654|brústocaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15958642|scríbhneoir polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''
| 1934-02-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ralph_nader ralph_nader]
| [[:d:Q193156|Q193156]]
|-
| [[Íomhá:Ramanan laxminarayan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759575|Ramanan Laxminarayan]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1970
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ramanan_laxminarayan ramanan_laxminarayan]
| [[:d:Q23759575|Q23759575]]
|-
| [[Íomhá:Ramesh Raskar (11539797465).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16735003|Ramesh Raskar]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1265807|eolaí faisnéise]]''
| 1970-06-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ramesh_raskar ramesh_raskar]
| [[:d:Q16735003|Q16735003]]
|-
| [[Íomhá:Ramez Naam at the SingularityU The Netherlands Summit 2016 (29025926993).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4177760|Ramez Naam]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10272926|computer engineer]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Éigipt]]
| [https://www.ted.com/speakers/ramez_naam ramez_naam]
| [[:d:Q4177760|Q4177760]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657180|Ramona Pierson]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ramona_pierson ramona_pierson]
| [[:d:Q23657180|Q23657180]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712989|Ramsey Musallam]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ramsey_musallam ramsey_musallam]
| [[:d:Q23712989|Q23712989]]
|-
| [[Íomhá:Families Belong Together SF march 20180630-4564.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q33103779|Rana Abdelhamid]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1993-05-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rana_abdelhamid rana_abdelhamid]
| [[:d:Q33103779|Q33103779]]
|-
| [[Íomhá:Rana el Kaliouby.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17465952|Rana el Kaliouby]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Éigipt]]
| [https://www.ted.com/speakers/rana_el_kaliouby rana_el_kaliouby]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2533 2533]
| [[:d:Q17465952|Q17465952]]
|-
| [[Íomhá:Randall Munroe 2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q285048|Randall Munroe]]''
| cruthaitheoir an chartúin xkcd
| ''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98668847|geohasher]]''
| 1984-10-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/randall_munroe randall_munroe]
| [[:d:Q285048|Q285048]]
|-
| [[Íomhá:RandyPausch Wiki 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q49828|Randy Pausch]]''
| 
| ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1960-10-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/randy_pausch randy_pausch]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/643 643]
| [[:d:Q49828|Q49828]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7294792|Rashad Robinson]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1979
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rashad_robinson rashad_robinson]
| [[:d:Q7294792|Q7294792]]
|-
| 
| ''[[:d:Q12332886|Rasmus Ankersen]]''
| 
| ''[[:d:Q26481809|feidhmeannach spóirt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q937857|imreoir sacair]]''&lt;br/&gt;[[Traenálaí|cóitseálaí]]
| 1983-09-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/rasmus_ankersen_TEDxManchester20180211-24852 rasmus_ankersen_TEDxManchester20180211-24852]
| [[:d:Q12332886|Q12332886]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23751633|Raspyni Brothers]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/raspyni_brothers raspyni_brothers]
| [[:d:Q23751633|Q23751633]]
|-
| [[Íomhá:The Raul Midón Trio - Leverkusener Jazztage 2017-1537.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1375278|Raul Midón]]''
| ceoltóir Meiriceánach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6168364|giotáraí snagcheoil]]''
| 1966-03-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/raul_midon raul_midon]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/168 168]
| [[:d:Q1375278|Q1375278]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23784984|Ravin Agrawal]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ravin_agrawal ravin_agrawal]
| [[:d:Q23784984|Q23784984]]
|-
| 
| ''[[:d:Q5555893|Ray Anderson]]''
| príomhoifigeach feidhmiúcháin Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1934-07-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ray_anderson ray_anderson]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/351 351]
| [[:d:Q5555893|Q5555893]]
|-
| [[Íomhá:Web Summit 2018 - Forum - Day 2, November 7 HM1 7481 (44858045925).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7297378|Ray Dalio]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43423468|bainisteoir ciste fálaithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''
| 1949-08-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ray_dalio ray_dalio]
| [[:d:Q7297378|Q7297378]]
|-
| [[Íomhá:Ray Zahab speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7298329|Ray Zahab]]''
| 
| ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11513337|iomaitheoir lúthchleasaíochta]]''
| 1968&lt;br/&gt;1969
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/ray_zahab ray_zahab]
| [[:d:Q7298329|Q7298329]]
|-
| [[Íomhá:Rayma Suprani 2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20685271|Rayma Suprani]]''
| cartúnaí Veiniséalach
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 1969-04-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Veiniséala]]
| [https://www.ted.com/speakers/rayma_suprani rayma_suprani]
| [[:d:Q20685271|Q20685271]]
|-
| [[Íomhá:Ray Kurzweil @ SXSW 2017 (32594766664).jpg|center|128px]]
| [[Raymond Kurzweil]]
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1948-02-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ray_kurzweil ray_kurzweil]
| [[:d:Q298341|Q298341]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24054740|Raymond Wang]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/raymond_wang raymond_wang]
| [[:d:Q24054740|Q24054740]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7300377|Read Montague]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/read_montague read_montague]
| [[:d:Q7300377|Q7300377]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115671548|Rebeca Hwang Eun Young]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rebeca_hwang rebeca_hwang]
| [[:d:Q115671548|Q115671548]]
|-
| 
| ''[[:d:Q86113114|Rebecca A Brachman]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rebecca_brachman rebecca_brachman]
| [[:d:Q86113114|Q86113114]]
|-
| [[Íomhá:Rebecca Goldstein.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q766723|Rebecca Goldstein]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2468727|scoláire na léann clasaiceach]]''
| 1950-02-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rebecca_newberger_goldstein rebecca_newberger_goldstein]
| [[:d:Q766723|Q766723]]
|-
| [[Íomhá:Rebecca MacKinnon (WMEU 2023 photoshoot).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2915379|Rebecca MacKinnon]]''
| gníomhaí agus iriseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 1969-09-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rebecca_mackinnon rebecca_mackinnon]
| [[:d:Q2915379|Q2915379]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7301850|Rebecca Onie]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1977
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rebecca_onie rebecca_onie]
| [[:d:Q7301850|Q7301850]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7301901|Rebecca Saxe]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/rebecca_saxe rebecca_saxe]
| [[:d:Q7301901|Q7301901]]
|-
| 
| ''[[:d:Q85582624|Rebekah Shirley]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rebekah_shirley rebekah_shirley]
| [[:d:Q85582624|Q85582624]]
|-
| [[Íomhá:Reed Hastings, Web 2.0 Conference.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7306657|Reed Hastings]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1960-10-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/reed_hastings reed_hastings]
| [[:d:Q7306657|Q7306657]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759787|Reed Kroloff]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/reed_kroloff reed_kroloff]
| [[:d:Q23759787|Q23759787]]
|-
| [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Refik Anadol.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q63718992|Refik Anadol]]''
| 
| ''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]''
| 1985
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/refik_anadol refik_anadol]
| [[:d:Q63718992|Q63718992]]
|-
| [[Íomhá:Reggie Watts at PopTech 2011 (a).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3423441|Reggie Watts]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1198887|stiúrthóir ceoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''
| 1972-03-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/reggie_watts reggie_watts]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1160 1160]
| [[:d:Q3423441|Q3423441]]
|-
| [[Íomhá:DARPA Director Dr regina dugan.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1709949|Regina E. Dugan]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1963-03-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/regina_dugan regina_dugan]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1161 1161]
| [[:d:Q1709949|Q1709949]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783055|Regina Hartley]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/regina_hartley regina_hartley]
| [[:d:Q23783055|Q23783055]]
|-
| [[Íomhá:Reina Del Cid First Avenue Minneapolis (26864573768).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24525280|Reina del Cid]]''
| 
| [[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]
| 1988-03-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/elle_cordova elle_cordova]
| [[:d:Q24525280|Q24525280]]
|-
| [[Íomhá:Renata Salecl, Munich Security Conference 2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6118610|Renata Salecl]]''
| fealsamh Slóivéanach
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1962-01-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSlóivéin]]
| [https://www.ted.com/speakers/renata_salecl renata_salecl]
| [[:d:Q6118610|Q6118610]]
|-
| [[Íomhá:Renee Montgomery UConn.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q299943|Renee Montgomery]]''
| cispheileadóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''
| 1986-12-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/renee_montgomery renee_montgomery]
| [[:d:Q299943|Q299943]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795629|Renny Gleeson]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/renny_gleeson renny_gleeson]
| [[:d:Q23795629|Q23795629]]
|-
| [[Íomhá:Renzo Piano, portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q190148|Renzo Piano]]''
| ailtire Iodálach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1937-09-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/renzo_piano renzo_piano]
| [[:d:Q190148|Q190148]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124428915|Renzo Vitale]]''
| 
| ''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/renzo_vitale renzo_vitale]
| [[:d:Q124428915|Q124428915]]
|-
| [[Íomhá:Renee Hlozek.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q54318944|Renée Hložek]]''
| 
| ''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1706722|comhalta taighde]]''
| 1983-11-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/1388817 1388817]
| [[:d:Q54318944|Q54318944]]
|-
| [[Íomhá:2018-prathamusa-reshma-saujani.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7315375|Reshma Saujani]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1975-11-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/reshma_saujani reshma_saujani]
| [[:d:Q7315375|Q7315375]]
|-
| 
| ''[[:d:Q105441098|Resson Kantai Duff]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/resson_kantai_duff resson_kantai_duff]
| [[:d:Q105441098|Q105441098]]
|-
| 
| ''[[:d:Q11140288|Reuben Heyday Margolin]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/reuben_margolin reuben_margolin]
| [[:d:Q11140288|Q11140288]]
|-
| 
| ''[[:d:Q114630044|Reuben Jonathan Miller]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8142883|coireolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37941017|fieldworker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q27177003|research professor]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/reuben_jonathan_miller reuben_jonathan_miller]
| [[:d:Q114630044|Q114630044]]
|-
| [[Íomhá:Rhiannon Giddens (53972453002).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7320514|Rhiannon Giddens]]''
| ceoltóir Meiriceánach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9648008|bainseóí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]''
| 1977-02-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rhiannon_giddens rhiannon_giddens]
| [[:d:Q7320514|Q7320514]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17486500|Ric Elias]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1967-05-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ric_elias ric_elias]
| [[:d:Q17486500|Q17486500]]
|-
| 
| ''[[:d:Q706665|Ricardo Semler]]''
| fear gnó Brasaíleach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/ricardo_semler ricardo_semler]
| [[:d:Q706665|Q706665]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7323191|Rich Benjamin]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rich_benjamin rich_benjamin]
| [[:d:Q7323191|Q7323191]]
|-
| [[Íomhá:Rich Powell at World Economic Forum Growth Summit 2023.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q117249162|Rich Powell]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rich_powell rich_powell]
| [[:d:Q117249162|Q117249162]]
|-
| [[Íomhá:Richard Baraniuk at the SPARC 2014 OA Meeting - DSC00777 (cropped).JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7323946|Richard Baraniuk]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1965
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/richard_baraniuk richard_baraniuk]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/26 26]
| [[:d:Q7323946|Q7323946]]
|-
| [[Íomhá:Richard Bona-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q25679|Richard Bona]]''
| 
| ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 1967-10-28&lt;br/&gt;1966-10-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Camarún]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_bona richard_bona]
| [[:d:Q25679|Q25679]]
|-
| [[Íomhá:5.3.10RichardBransonByDavidShankbone.jpg|center|128px]]
| [[Richard Branson]]
| fear gnó Sasanach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1950-07-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_branson richard_branson]
| [[:d:Q194419|Q194419]]
|-
| [[Íomhá:Richard Browning.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q30610966|Richard Browning]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1979-01-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/richard_browning richard_browning]
| [[:d:Q30610966|Q30610966]]
|-
| [[Íomhá:Dinner with Richard Dawkins and CFI... like a candle in the dark.jpg|center|128px]]
| [[Richard Dawkins]]
| 
| ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16270720|bitheolaí teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15632482|eipistéimeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19356916|sochbhitheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q116695160|aisteoir físchluiche]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1941-03-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_dawkins richard_dawkins]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/93 93]
| [[:d:Q44461|Q44461]]
|-
| [[Íomhá:RichardFeynman-PaineMansionWoods1984 copyrightTamikoThiel bw.jpg|center|128px]]
| [[Richard Feynman]]
| fisiceoir teoiriciúil Meiriceánach (1918-1988)
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16745601|fisiceoir chandamach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1918-05-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_feynman richard_feynman]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/673 673]
| [[:d:Q39246|Q39246]]
|-
| [[Íomhá:Richard G Wilkinson.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2096593|Richard G. Wilkinson]]''
| scoláire Briotanach
| ''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 1943-07-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_wilkinson richard_wilkinson]
| [[:d:Q2096593|Q2096593]]
|-
| [[Íomhá:Mayor Richard J. Berry first photo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7326701|Richard J. Berry]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1962-11-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_j_berry richard_j_berry]
| [[:d:Q7326701|Q7326701]]
|-
| [[Íomhá:Richard L. Pyle On Boat in Philippines, with Poseidon SE7EN Rebreather.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21340682|Richard L. Pyle]]''
| iasceolaí Meiriceánach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4205432|iasceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q109120509|bailitheoir zó-eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q98544732|bailitheoir eolaíochta]]''
| 1967-03-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_pyle richard_pyle]
| [[:d:Q21340682|Q21340682]]
|-
| [[Íomhá:Richard H. Ledgett.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17079639|Richard Ledgett]]''
| 
| 
| 1958
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rick_ledgett rick_ledgett]
| [[:d:Q17079639|Q17079639]]
|-
| 
| ''[[:d:Q320884|Richard Preston]]''
| scríbhneoir agus údar Meiriceánach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17433421|science journalist]]''
| 1954-08-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_preston richard_preston]
| [[:d:Q320884|Q320884]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656666|Richard Resnick]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/richard_resnick richard_resnick]
| [[:d:Q23656666|Q23656666]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23785283|Richard Sears]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/richard_sears richard_sears]
| [[:d:Q23785283|Q23785283]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657219|Richard Seymour]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/richard_seymour richard_seymour]
| [[:d:Q23657219|Q23657219]]
|-
| [[Íomhá:Richard St. John, The 8 Traits Successful People Have in Common - Gulltaggen 2010 (4561385080).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795641|Richard St. John]]''
| 
| ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1947
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/richard_st_john richard_st_john]
| [[:d:Q23795641|Q23795641]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18609935|Richard T. Ford]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q63677188|ollamh le dlí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''
| 1966-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/richard_thompson_ford richard_thompson_ford]
| [[:d:Q18609935|Q18609935]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797900|Richard Turere]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/richard_turere richard_turere]
| [[:d:Q23797900|Q23797900]]
|-
| [[Íomhá:Making Education Work (42839111875).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7328635|Richard V. Reeves]]''
| scríbhneoir agus údar Briotanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''
| 1969-07-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_v_reeves richard_v_reeves]
| [[:d:Q7328635|Q7328635]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670529|Richard Weller]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/richard_weller richard_weller]
| [[:d:Q23670529|Q23670529]]
|-
| [[Íomhá:Rick Doblin - MAPS.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q7331358|Rick Doblin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1953-11-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rick_doblin rick_doblin]
| [[:d:Q7331358|Q7331358]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662323|Rick Guidotti]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rick_guidotti_s rick_guidotti_s]
| [[:d:Q23662323|Q23662323]]
|-
| [[Íomhá:Rick.Smolan.headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7331756|Rick Smolan]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1949-11-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rick_smolan rick_smolan]
| [[:d:Q7331756|Q7331756]]
|-
| [[Íomhá:Rick Warren (2016).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q380107|Rick Warren]]''
| 
| ''[[:d:Q1234713|diagaire]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q152002|tréadaí]]''
| 1954-01-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rick_warren rick_warren]
| [[:d:Q380107|Q380107]]
|-
| [[Íomhá:Rickard Falkvinge - 2006-06-03 (Jon Åslund).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q443624|Rickard Falkvinge]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662485|gairmí faisnéise]]''
| 1972-01-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/rick_falkvinge rick_falkvinge]
| [[:d:Q443624|Q443624]]
|-
| [[Íomhá:Riitta ikonen.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16299293|Riitta Ikonen]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhionlainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/riitta_ikonen riitta_ikonen]
| [[:d:Q16299293|Q16299293]]
|-
| [[Íomhá:Risa Wechsler 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q48698841|Risa Wechsler]]''
| taighdeoir
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/risa_wechsler risa_wechsler]
| [[:d:Q48698841|Q48698841]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759728|Rishi Manchanda]]''
| 
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rishi_manchanda rishi_manchanda]
| [[:d:Q23759728|Q23759728]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23671271|Rita F. Pierson]]''
| 
| 
| 1951-10-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rita_f_pierson rita_f_pierson]
| [[:d:Q23671271|Q23671271]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3433529|Rives]]''
| file Meiriceánach
| [[file]]
| 1968-10-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rives rives]
| [[:d:Q3433529|Q3433529]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796184|Rob Dunbar]]''
| 
| ''[[:d:Q11424604|domhaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rob_dunbar rob_dunbar]
| [[:d:Q23796184|Q23796184]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22087979|Rob Forbes]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rob_forbes rob_forbes]
| [[:d:Q22087979|Q22087979]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783483|Rob Harmon]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rob_harmon rob_harmon]
| [[:d:Q23783483|Q23783483]]
|-
| [[Íomhá:Rob Hopkins, 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1594109|Rob Hopkins]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17010072|míleatach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1968-06-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rob_hopkins rob_hopkins]
| [[:d:Q1594109|Q1594109]]
|-
| [[Íomhá:Congreso Futuro 2020 - Rob Knight 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20657126|Rob Knight]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1976
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/rob_knight rob_knight]
| [[:d:Q20657126|Q20657126]]
|-
| [[Íomhá:Robb Willer.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q41634525|Robb Willer]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''
| 1977
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robb_willer robb_willer]
| [[:d:Q41634525|Q41634525]]
|-
| [[Íomhá:Kid President in White House 2013 Easter Egg Roll Promo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18196390|Robby Novak]]''
| aisteoir Meiriceánach
| [[aisteoir]]
| 2004-01-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/kid_president kid_president]
| [[:d:Q18196390|Q18196390]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Ballard visit 2023 (52976464273) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q312867|Robert Ballard]]''
| 
| ''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;[[geolaí]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1942-06-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_ballard robert_ballard]
| [[:d:Q312867|Q312867]]
|-
| [[Íomhá:330-PSA-153-63 (USN 711326) (22171848378) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2357840|Robert Fischell]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1929-02-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_fischell robert_fischell]
| [[:d:Q2357840|Q2357840]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728142|Robert Full]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robert_full robert_full]
| [[:d:Q23728142|Q23728142]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797194|Robert Gupta]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robert_gupta robert_gupta]
| [[:d:Q23797194|Q23797194]]
|-
| 
| ''[[:d:Q104510834|Robert Hakiza]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]]&lt;br/&gt;[[Uganda]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_hakiza robert_hakiza]
| [[:d:Q104510834|Q104510834]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17299886|Robert Hammond]]''
| 
| 
| 1960s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robert_hammond robert_hammond]
| [[:d:Q17299886|Q17299886]]
|-
| [[Íomhá:ROBERT J. GORDON.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7345891|Robert J. Gordon]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1940-09-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_j_gordon robert_j_gordon]
| [[:d:Q7345891|Q7345891]]
|-
| [[Íomhá:Robert J. Lang, origami expert.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q642995|Robert J. Lang]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]
| 1961-05-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_lang robert_lang]
| [[:d:Q642995|Q642995]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16150166|Robert J. Waldinger]]''
| 
| [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robert_waldinger robert_waldinger]
| [[:d:Q16150166|Q16150166]]
|-
| [[Íomhá:ETH-BIB-Katzschmann, Robert-Portr 17424.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q56415714|Robert Katzschmann]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robert_katzschmann robert_katzschmann]
| [[:d:Q56415714|Q56415714]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797695|Robert Lee Hotz]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_lee_hotz robert_lee_hotz]
| [[:d:Q23797695|Q23797695]]
|-
| 
| ''[[:d:Q8342|Robert Legato]]''
| 
| ''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1956-05-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_legato robert_legato]
| [[:d:Q8342|Q8342]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7347308|Robert Mankoff]]''
| 
| ''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1944-05-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bob_mankoff bob_mankoff]
| [[:d:Q7347308|Q7347308]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759693|Robert Muggah]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''
| 1974-07-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_muggah robert_muggah]
| [[:d:Q23759693|Q23759693]]
|-
| [[Íomhá:Robert Neuwirth in 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7348003|Robert Neuwirth]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_neuwirth robert_neuwirth]
| [[:d:Q7348003|Q7348003]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23931473|Robert Palmer]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_palmer robert_palmer]
| [[:d:Q23931473|Q23931473]]
|-
| 
| ''[[:d:Q67942469|Robert Reffkin]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q806798|baincéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robert_reffkin robert_reffkin]
| [[:d:Q67942469|Q67942469]]
|-
| [[Íomhá:RobReid.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2798390|Robert Reid]]''
| 
| ''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1965-10-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rob_reid rob_reid]
| [[:d:Q2798390|Q2798390]]
|-
| [[Íomhá:Robert Sapolsky in 2023 A 16.jpg|center|128px]]
| [[Robert Sapolsky]]
| inchríneolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;[[néareolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1957-04-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_sapolsky robert_sapolsky]
| [[:d:Q3118802|Q3118802]]
|-
| [[Íomhá:BobStein2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7350029|Robert Stein]]''
| 
| ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q88109319|computer pioneer]]''
| 1946-04-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bob_stein bob_stein]
| [[:d:Q7350029|Q7350029]]
|-
| [[Íomhá:Robert Swan in 2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2582394|Robert Swan]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''
| 1956-07-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_swan robert_swan]
| [[:d:Q2582394|Q2582394]]
|-
| [[Íomhá:Robert Thurman 2006.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1377791|Robert Thurman]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q333634|aistritheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''
| 1941-08-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bob_thurman bob_thurman]
| [[:d:Q1377791|Q1377791]]
|-
| [[Íomhá:Robert Wright journalist.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3123126|Robert Wright]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1957-01-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robert_wright robert_wright]
| [[:d:Q3123126|Q3123126]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23809243|Roberto D'Angelo &amp; Francesca Fedeli]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/roberto_and_francesca_d_angelo roberto_and_francesca_d_angelo]
| [[:d:Q23809243|Q23809243]]
|-
| [[Íomhá:Robinchase2008.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7352317|Robin Chase]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robin_chase robin_chase]
| [[:d:Q7352317|Q7352317]]
|-
| [[Íomhá:Robin Hanson in a field 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2159779|Robin Hanson]]''
| eacnamaí Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''
| 1959-08-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robin_hanson robin_hanson]
| [[:d:Q2159779|Q2159779]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106687805|Robin Hauser]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robin_hauser robin_hauser]
| [[:d:Q106687805|Q106687805]]
|-
| [[Íomhá:Robin Ince - EdSciFest 2014.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7352559|Robin Ince]]''
| 
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18545066|fuirseoir ar a boinn]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1969-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/robin_ince robin_ince]
| [[:d:Q7352559|Q7352559]]
|-
| [[Íomhá:RobinMorgan profile.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q450796|Robin Morgan]]''
| scríbhneoir feimineach Meiriceánach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1941-01-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robin_morgan robin_morgan]
| [[:d:Q450796|Q450796]]
|-
| [[Íomhá:Murphy talk.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23782688|Robin Murphy]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''
| 1957-08-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/robin_murphy robin_murphy]
| [[:d:Q23782688|Q23782688]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713828|Robin Nagle]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robin_nagle robin_nagle]
| [[:d:Q23713828|Q23713828]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89132134|Robin S S Kramer]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robin_kramer robin_kramer]
| [[:d:Q89132134|Q89132134]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55583699|Robin Steinberg]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robin_steinberg robin_steinberg]
| [[:d:Q55583699|Q55583699]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760207|Robyn Stein DeLuca]]''
| 
| [[síceolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/robyn_stein_deluca robyn_stein_deluca]
| [[:d:Q23760207|Q23760207]]
|-
| [[Íomhá:Rodney Brooks ML40.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92809|Rodney Brooks]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]
| 1954-12-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/rodney_brooks rodney_brooks]
| [[:d:Q92809|Q92809]]
|-
| [[Íomhá:Rodney Mullen PopTech 2013 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q313447|Rodney Mullen]]''
| 
| ''[[:d:Q17502714|clárscátálaí]]''
| 1966-08-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rodney_mullen rodney_mullen]
| [[:d:Q313447|Q313447]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24052043|Rodrigo Bijou]]''
| 
| ''[[:d:Q65952601|computer security engineer]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rodrigo_bijou rodrigo_bijou]
| [[:d:Q24052043|Q24052043]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712290|Rodrigo Canales]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rodrigo_canales rodrigo_canales]
| [[:d:Q23712290|Q23712290]]
|-
| [[Íomhá:Rodrigo y Gabriela.jpg|center|128px]]
| [[Rodrigo y Gabriela]]
| 
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rodrigo_y_gabriela rodrigo_y_gabriela]
| [[:d:Q1469093|Q1469093]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106736121|Roger Antonsen]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[léachtóir]]&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''
| 1976-08-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/roger_antonsen roger_antonsen]
| [[:d:Q106736121|Q106736121]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657103|Roger Doiron]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/roger_doiron roger_doiron]
| [[:d:Q23657103|Q23657103]]
|-
| [[Íomhá:Roger Ebert cropped.jpg|center|128px]]
| [[Roger Ebert]]
| 
| ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4220892|léirmheastóir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''
| 1942-06-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/roger_ebert roger_ebert]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/904 904]
| [[:d:Q212173|Q212173]]
|-
| [[Íomhá:2021 - Centre Stage SM5 1003 (51652425540) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7358633|Roger McNamee]]''
| ceoltóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''
| 1956-05-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/roger_mcnamee roger_mcnamee]
| [[:d:Q7358633|Q7358633]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728309|Roger Stein]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/roger_stein roger_stein]
| [[:d:Q23728309|Q23728309]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57010924|Roger T. Hanlon]]''
| 
| ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1947-05-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/roger_hanlon roger_hanlon]
| [[:d:Q57010924|Q57010924]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7359408|Rogier van der Heide]]''
| 
| ''[[:d:Q1823479|dearthóir soilsithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/rogier_van_der_heide rogier_van_der_heide]
| [[:d:Q7359408|Q7359408]]
|-
| [[Íomhá:Rokia Traoré - Festival du Bout du Monde 2013 - 012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q256065|Rokia Traoré]]''
| ceoltóir Mailíoch
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 1974-01-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Mailí]]&lt;br/&gt;[[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/rokia_traore rokia_traore]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/166 166]
| [[:d:Q256065|Q256065]]
|-
| 
| ''[[:d:Q52151628|Rola Hallam]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSiria]]
| [https://www.ted.com/speakers/rola_hallam rola_hallam]
| [[:d:Q52151628|Q52151628]]
|-
| 
| ''[[:d:Q105338430|Roman Krznaric]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/roman_krznaric roman_krznaric]
| [[:d:Q105338430|Q105338430]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17388690|Roman Mars]]''
| léiritheoir raidió Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112120568|radio program designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''
| 1974-10-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/roman_mars roman_mars]
| [[:d:Q17388690|Q17388690]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769241|Romina Libster]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/romina_libster romina_libster]
| [[:d:Q23769241|Q23769241]]
|-
| [[Íomhá:Mr. Romulus Whitaker.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3532796|Romulus Whitaker]]''
| heirpiteolaí Indiach
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271064|heirpiteolaí]]''
| 1943-05-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]&lt;br/&gt;[[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]''
| [https://www.ted.com/speakers/romulus_whitaker romulus_whitaker]
| [[:d:Q3532796|Q3532796]]
|-
| 
| ''[[:d:Q11099812|Ron Eglash]]''
| matamaiticeoir Meiriceánach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1958-12-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ron_eglash ron_eglash]
| [[:d:Q11099812|Q11099812]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7363766|Ron Finley]]''
| 
| ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q758780|garraíodóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ron_finley ron_finley]
| [[:d:Q7363766|Q7363766]]
|-
| [[Íomhá:Photo of Ron Gutman.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q7363861|Ron Gutman]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ron_gutman ron_gutman]
| [[:d:Q7363861|Q7363861]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7364137|Ron McCallum]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1948-10-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/ron_mccallum ron_mccallum]
| [[:d:Q7364137|Q7364137]]
|-
| 
| ''[[:d:Q107012903|Ronald Rael]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| 1971
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ronald_rael ronald_rael]
| [[:d:Q107012903|Q107012903]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7365256|Ronald S. Sullivan Jr.]]''
| 
| [[ollamh]]
| 1966-12-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ronald_sullivan ronald_sullivan]
| [[:d:Q7365256|Q7365256]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662811|Ronny Edry]]''
| 
| ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ronny_edry ronny_edry]
| [[:d:Q23662811|Q23662811]]
|-
| [[Íomhá:Rory Bremner at the Savoy 2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3400702|Rory Bremner]]''
| 
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3149505|tobchumtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''
| 1961-04-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rory_bremner rory_bremner]
| [[:d:Q3400702|Q3400702]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Rory Stewart crop 2.jpg|center|128px]]
| [[Rory Stewart]]
| polaiteoir neamhspleách Briotanach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3579035|scríbhneoir ábhar taistil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q189290|oifigeach míleata]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1973-01-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rory_stewart rory_stewart]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1045 1045]
| [[:d:Q328892|Q328892]]
|-
| [[Íomhá:Business of Software - Rory Sutherland.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19666293|Rory Sutherland]]''
| 
| ''[[:d:Q10355417|fógróir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4178004|poiblitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106879368|marketing theorist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''
| 1965-11-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rory_sutherland rory_sutherland]
| [[:d:Q19666293|Q19666293]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7367220|Rosalind Brewer]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[ceimiceoir]]
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rosalind_g_brewer rosalind_g_brewer]
| [[:d:Q7367220|Q7367220]]
|-
| [[Íomhá:Panel Discussion Close-up, Science, Faith, and Technology Cropped.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14109|Rosalind Picard]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 1962-05-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rosalind_picard rosalind_picard]
| [[:d:Q14109|Q14109]]
|-
| 
| ''[[:d:Q75975492|Rosamund Adoo-Kissi-Debrah]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rosamund_kissi_debrah rosamund_kissi_debrah]
| [[:d:Q75975492|Q75975492]]
|-
| [[Íomhá:Rosanne Cash, 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q462289|Rosanne Cash]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''
| 1955-05-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rosanne_cash rosanne_cash]
| [[:d:Q462289|Q462289]]
|-
| [[Íomhá:Rose George on The Big Necessity.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4949823|Rose George]]''
| iriseoir agus údar Sasanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rose_george rose_george]
| [[:d:Q4949823|Q4949823]]
|-
| [[Íomhá:Rose Goslinga - PopTech 2011 - Camden Maine USA (6264061943).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759550|Rose Goslinga]]''
| 
| ''[[:d:Q285759|insurance broker]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rose_goslinga rose_goslinga]
| [[:d:Q23759550|Q23759550]]
|-
| 
| ''[[:d:Q76469472|Rose Mutiso]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1986
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/rose_m_mutiso rose_m_mutiso]
| [[:d:Q76469472|Q76469472]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728320|Roselinde Torres]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/roselinde_torres roselinde_torres]
| [[:d:Q23728320|Q23728320]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759581|Rosie King]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''
| 1998
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rosie_king rosie_king]
| [[:d:Q23759581|Q23759581]]
|-
| [[Íomhá:Portrait of Ross Lovegrove.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q573143|Ross Lovegrove]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1958-08-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/ross_lovegrove ross_lovegrove]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/28 28]
| [[:d:Q573143|Q573143]]
|-
| [[Íomhá:Roxane gay 9134940.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q16202911|Roxane Gay]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q20708269|Scrabble player]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''
| 1974-10-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/roxane_gay roxane_gay]
| [[:d:Q16202911|Q16202911]]
|-
| [[Íomhá:Roy Bahat, head of Bloomberg Beta.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q117249859|Roy Bahat]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/roy_bahat roy_bahat]
| [[:d:Q117249859|Q117249859]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728739|Roy Gould]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]
| 1947
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/roy_gould roy_gould]
| [[:d:Q23728739|Q23728739]]
|-
| [[Íomhá:Roy Wood Jr. at Essence Festival of Culture July 2025 - 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7373522|Roy Wood Jr.]]''
| fuirseoir Meiriceánach
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1978-12-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/roy_wood_jr roy_wood_jr]
| [[:d:Q7373522|Q7373522]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Roz Savage MP crop 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7375304|Roz Savage]]''
| 
| ''[[:d:Q21081635|ocean rower]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1967-12-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/roz_savage roz_savage]
| [[:d:Q7375304|Q7375304]]
|-
| 
| [[Ruby Sales]]
| gníomhaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1948-07-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ruby_sales ruby_sales]
| [[:d:Q7376380|Q7376380]]
|-
| [[Íomhá:Ruby-Wax-2016 (cropped again).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q460549|Ruby Wax]]''
| fuirseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q73306227|scríbhneoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1953-04-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ruby_wax ruby_wax]
| [[:d:Q460549|Q460549]]
|-
| [[Íomhá:Rufus Cappadocia.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7378014|Rufus Cappadocia]]''
| dordveidhleadóir Ceanadach
| ''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''
| 1967
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/rufus_cappadocia rufus_cappadocia]
| [[:d:Q7378014|Q7378014]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23809230|Rufus Griscom &amp; Alisa Volkman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rufus_griscom_alisa_volkam rufus_griscom_alisa_volkam]
| [[:d:Q23809230|Q23809230]]
|-
| [[Íomhá:Oliver Mark - Rufus Wainwright, Berlin 2010.jpg|center|128px]]
| [[Rufus Wainwright]]
| ceoltóir, amhránaí, agus scríbhneoir ceoil Ceanadach-Mheiriceánach
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1973-07-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/rufus_wainwright rufus_wainwright]
| [[:d:Q192402|Q192402]]
|-
| [[Íomhá:Ruha Benjamin, Databite 124, 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28935115|Ruha Benjamin]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ruha_benjamin ruha_benjamin]
| [[:d:Q28935115|Q28935115]]
|-
| [[Íomhá:Rumaitha Al Busaidi at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q106923101|Rumaitha Al Busaidi]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Óman]]
| [https://www.ted.com/speakers/rumaitha_al_busaidi rumaitha_al_busaidi]
| [[:d:Q106923101|Q106923101]]
|-
| [[Íomhá:Rumman Chowdhury at the AI for Good Global Summit 2018 (42110666692).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q41241224|Rumman Chowdhury]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/rumman_chowdhury rumman_chowdhury]
| [[:d:Q41241224|Q41241224]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713556|Rupal Patel]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/rupal_patel rupal_patel]
| [[:d:Q23713556|Q23713556]]
|-
| [[Íomhá:Russ B. Altman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7381092|Russ Altman]]''
| 
| ''[[:d:Q2904006|bithfhaisnéisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q26848923|bioengineer]]''
| 1961-11-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/russ_altman russ_altman]
| [[:d:Q7381092|Q7381092]]
|-
| [[Íomhá:Russell G Foster - EdSciFest 2014 (20).JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7381511|Russell G. Foster]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[néareolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12013238|oftailmeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1959-08-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/russell_foster russell_foster]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1623 1623]
| [[:d:Q7381511|Q7381511]]
|-
| [[Íomhá:Russell Wilson at the 2013 Jessie Vetter Classic, July 1, 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1149781|Russell Wilson]]''
| 
| ''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10871364|imreoir daorchluiche]]''
| 1988-11-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/russell_wilson russell_wilson]
| [[:d:Q1149781|Q1149781]]
|-
| [[Íomhá:Rutger Bregman (2024)-32 (2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19747970|Rutger Bregman]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q24885626|thinker]]''
| 1988-04-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/rutger_bregman rutger_bregman]
| [[:d:Q19747970|Q19747970]]
|-
| [[Íomhá:Ruth Chang.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7382918|Ruth Chang]]''
| fealsamh Meiriceánach
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q63677188|ollamh le dlí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ruth_chang ruth_chang]
| [[:d:Q7382918|Q7382918]]
|-
| 
| ''[[:d:Q116456709|Ryan Gersava]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ryan_gersava ryan_gersava]
| [[:d:Q116456709|Q116456709]]
|-
| 
| ''[[:d:Q59939117|Ryan Gravel]]''
| 
| ''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ryan_gravel ryan_gravel]
| [[:d:Q59939117|Q59939117]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24852229|Ryan Heffington]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''
| 1973-06-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ryan_heffington ryan_heffington]
| [[:d:Q24852229|Q24852229]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727935|Ryan Holladay]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ryan_holladay ryan_holladay]
| [[:d:Q23727935|Q23727935]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783358|Ryan Lobo]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ryan_lobo ryan_lobo]
| [[:d:Q23783358|Q23783358]]
|-
| [[Íomhá:TerBurgDSCF0820 (34367491515).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16876158|Ryan Merkley]]''
| 
| ''[[:d:Q707492|ceann foirne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/ryan_merkley ryan_merkley]
| [[:d:Q16876158|Q16876158]]
|-
| [[Íomhá:Ryan Panchadsaram.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17580365|Ryan Panchadsaram]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ryan_panchadsaram ryan_panchadsaram]
| [[:d:Q17580365|Q17580365]]
|-
| 
| ''[[:d:Q107224420|Ryan Phelan]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/ryan_phelan ryan_phelan]
| [[:d:Q107224420|Q107224420]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109715748|S. Julio Friedmann]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/julio_friedmann julio_friedmann]
| [[:d:Q109715748|Q109715748]]
|-
| 
| ''[[:d:Q94458419|Sabine Doebel]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sabine_doebel sabine_doebel]
| [[:d:Q94458419|Q94458419]]
|-
| [[Íomhá:Safeena Husain at Jaipur Literature Festival 2026 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18353268|Safeena Husain]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/safeena_husain safeena_husain]
| [[:d:Q18353268|Q18353268]]
|-
| [[Íomhá:Safi Rauf Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q112056335|Safi Rauf]]''
| 
| 
| 1994
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/safi_rauf safi_rauf]
| [[:d:Q112056335|Q112056335]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56448248|Sahar Zand]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''
| 1989-01-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sahar_zand sahar_zand]
| [[:d:Q56448248|Q56448248]]
|-
| [[Íomhá:Sakena Yacoobi Profile.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7402892|Sakena Yacoobi]]''
| gníomhaí Afganastánach
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1950
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afganastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/sakena_yacoobi sakena_yacoobi]
| [[:d:Q7402892|Q7402892]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670961|Saki Mafundikwa]]''
| 
| ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1955
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhotsuáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/saki_mafundikwa saki_mafundikwa]
| [[:d:Q23670961|Q23670961]]
|-
| [[Íomhá:Sallie Chisholm.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4794852|Sallie W. Chisholm]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1947-11-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/penny_chisholm penny_chisholm]
| [[:d:Q4794852|Q4794852]]
|-
| [[Íomhá:Sally Kohn by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7405192|Sally Kohn]]''
| iriseoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499163|anailísí pholaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q111535220|nonprofit administrator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28532974|eagarthóir phobail]]''
| 1977-03-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sally_kohn sally_kohn]
| [[:d:Q7405192|Q7405192]]
|-
| [[Íomhá:Salman Khan TED 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q471472|Salman Khan]]''
| oideoir Meiriceánach (rugadh 1976)
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1056391|príomhoide]]''
| 1976-10-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/salman_khan salman_khan]
| [[:d:Q471472|Q471472]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670952|Salvatore Iaconesi]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[haiceálaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/salvatore_iaconesi salvatore_iaconesi]
| [[:d:Q23670952|Q23670952]]
|-
| [[Íomhá:Sam Gregory at Republica25 2025-05-26 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q115558789|Sam Gregory]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sam_gregory sam_gregory]
| [[:d:Q115558789|Q115558789]]
|-
| [[Íomhá:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sam Harris]]
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1967-04-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sam_harris sam_harris]
| [[:d:Q296047|Q296047]]
|-
| [[Íomhá:SamKass2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16220987|Sam Kass]]''
| 
| ''[[:d:Q3499072|chef]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sam_kass sam_kass]
| [[:d:Q16220987|Q16220987]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795645|Sam Martin]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sam_martin sam_martin]
| [[:d:Q23795645|Q23795645]]
|-
| 
| ''[[:d:Q4844862|Sam Richards]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''
| 1960-09-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sam_richards sam_richards]
| [[:d:Q4844862|Q4844862]]
|-
| 
| ''[[:d:Q39067085|Sam Van Aken]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sam_van_aken sam_van_aken]
| [[:d:Q39067085|Q39067085]]
|-
| [[Íomhá:Samantha Nutt New Image - -14.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7408709|Samantha Nutt]]''
| dochtúir Ceanadach
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 1969-10-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/samantha_nutt samantha_nutt]
| [[:d:Q7408709|Q7408709]]
|-
| [[Íomhá:Samantha Power in 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Samantha Power]]
| scoláire, údar, agus taidhleoir Gael-Mheiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1970-09-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/samantha_power samantha_power]
| [[:d:Q454970|Q454970]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782711|Samuel Cohen]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/samuel_cohen samuel_cohen]
| [[:d:Q23782711|Q23782711]]
|-
| 
| ''[[:d:Q94488349|Sandeep Jauhar]]''
| 
| ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sandeep_jauhar sandeep_jauhar]
| [[:d:Q94488349|Q94488349]]
|-
| 
| ''[[:d:Q122963546|Sandersan Onie]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sandersan_onie_TEDxSydney20220804-51709 sandersan_onie_TEDxSydney20220804-51709]
| [[:d:Q122963546|Q122963546]]
|-
| [[Íomhá:Sandi Toksvig - Secret Comedy Podcast - 2013 (9468814916) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q293020|Sandi Toksvig]]''
| 
| [[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3149505|tobchumtha]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1958-05-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/sandi_toksvig sandi_toksvig]
| [[:d:Q293020|Q293020]]
|-
| 
| ''[[:d:Q111649594|Sandor Markon]]''
| 
| ''[[:d:Q974144|oideoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1948-11-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ungáir]]
| [https://www.ted.com/speakers/speaker0046 speaker0046]
| [[:d:Q111649594|Q111649594]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670660|Sandra Aamodt]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sandra_aamodt sandra_aamodt]
| [[:d:Q23670660|Q23670660]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657109|Sandra Fisher-Martins]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sandra_fisher_martins sandra_fisher_martins]
| [[:d:Q23657109|Q23657109]]
|-
| [[Íomhá:S Dixson-Declève.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q64853068|Sandrine Dixson-Declève]]''
| 
| ''[[:d:Q381160|saineolaí]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bheilg]]
| [https://www.ted.com/speakers/sandrine_dixson_decleve sandrine_dixson_decleve]
| [[:d:Q64853068|Q64853068]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782729|Sandrine Thuret]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sandrine_thuret sandrine_thuret]
| [[:d:Q23782729|Q23782729]]
|-
| [[Íomhá:William Darity.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7417229|Sandy Darity, Jr.]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1953-04-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/william_sandy_darity william_sandy_darity]
| [[:d:Q7417229|Q7417229]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7417607|Sanford Biggers]]''
| dearcealaíontóir Meiriceánach
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11569986|déantóir priontaí]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sanford_biggers sanford_biggers]
| [[:d:Q7417607|Q7417607]]
|-
| [[Íomhá:Sangeeta N. Bhatia-Heritage-Day-2019-115.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7417919|Sangeeta N. Bhatia]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sangeeta_bhatia sangeeta_bhatia]
| [[:d:Q7417919|Q7417919]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769249|Sangu Delle]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sangu_delle sangu_delle]
| [[:d:Q23769249|Q23769249]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713544|Sanjay Dastoor]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sanjay_dastoor sanjay_dastoor]
| [[:d:Q23713544|Q23713544]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662565|Sanjay Pradhan]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sanjay_pradhan sanjay_pradhan]
| [[:d:Q23662565|Q23662565]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728286|Sara Lewis]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1953
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sara_lewis sara_lewis]
| [[:d:Q23728286|Q23728286]]
|-
| [[Íomhá:Sara Menker 2017.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q54908063|Sara Menker]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1982
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Aetóip]]
| [https://www.ted.com/speakers/sara_menker sara_menker]
| [[:d:Q54908063|Q54908063]]
|-
| [[Íomhá:Sara Ramírez3.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q40069|Sara Ramirez]]''
| 
| ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''
| 1975-08-31
| [[Inscne neamhdhénártha|neamh-dhénártha]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Meicsiceo]]
| [https://www.ted.com/speakers/sara_ramirez sara_ramirez]
| [[:d:Q40069|Q40069]]
|-
| [[Íomhá:Sara Seager.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7421764|Sara Seager]]''
| réalteolaí Ceanadach
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1971-07-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/sara_seager sara_seager]
| [[:d:Q7421764|Q7421764]]
|-
| 
| ''[[:d:Q93349658|Sara-Jane Dunn]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sara_jane_dunn sara_jane_dunn]
| [[:d:Q93349658|Q93349658]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760629|Sarah Bergbreiter]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_bergbreiter sarah_bergbreiter]
| [[:d:Q23760629|Q23760629]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7422132|Sarah Brosnan]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_brosnan sarah_brosnan]
| [[:d:Q7422132|Q7422132]]
|-
| [[Íomhá:Sarah P Corbett (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16205571|Sarah Corbett]]''
| 
| ''[[:d:Q10694573|ealaíontóir teicstílí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_corbett sarah_corbett]
| [[:d:Q16205571|Q16205571]]
|-
| 
| ''[[:d:Q125749606|Sarah Jill Kurnick]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_kurnick sarah_kurnick]
| [[:d:Q125749606|Q125749606]]
|-
| [[Íomhá:SarahJones.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7422463|Sarah Jones]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''
| 1973-11-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_jones sarah_jones]
| [[:d:Q7422463|Q7422463]]
|-
| [[Íomhá:Sarah Kaminsky - TEDxTalk 2010 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797164|Sarah Kaminsky]]''
| 
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1979-03-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_kaminsky sarah_kaminsky]
| [[:d:Q23797164|Q23797164]]
|-
| [[Íomhá:Sarah Kay 2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q32931|Sarah Kay]]''
| file Meiriceánach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1988-06-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_kay sarah_kay]
| [[:d:Q32931|Q32931]]
|-
| [[Íomhá:Sarah Lewis at LA Times Festival of Books 2025 (cropped).png|center|128px]]
| ''[[:d:Q7422530|Sarah Lewis]]''
| 
| ''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1979-08-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_lewis sarah_lewis]
| [[:d:Q7422530|Q7422530]]
|-
| [[Íomhá:Sarah Longwell - Publisher of the Bulwark (52549214676).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q72759128|Sarah Longwell]]''
| 
| ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8125919|comhairleoir polaitíochta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_longwell sarah_longwell]
| [[:d:Q72759128|Q72759128]]
|-
| [[Íomhá:Sarah Parcak, 2014 (crop).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7422673|Sarah Parcak]]''
| 
| ''[[:d:Q1350189|éigipteolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;[[seandálaí]]
| 1979
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_parcak sarah_parcak]
| [[:d:Q7422673|Q7422673]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57653565|Sarah Rugheimer]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_rugheimer sarah_rugheimer]
| [[:d:Q57653565|Q57653565]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3473432|Sarah Sze]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11569986|déantóir priontaí]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_sze sarah_sze]
| [[:d:Q3473432|Q3473432]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24890253|Sarah T. Stewart-Mukhopadhyay]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_t_stewart sarah_t_stewart]
| [[:d:Q24890253|Q24890253]]
|-
| [[Íomhá:Sarah-Jayne Blakemore, University College London.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15739591|Sarah-Jayne Blakemore]]''
| néareolaí Briotanach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1974-08-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sarah_jayne_blakemore sarah_jayne_blakemore]
| [[:d:Q15739591|Q15739591]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656709|Sasha Dichter]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sasha_dichter sasha_dichter]
| [[:d:Q23656709|Q23656709]]
|-
| [[Íomhá:Sasha Luccioni 2022.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q122439015|Sasha Luccioni]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1990
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/sasha_luccioni sasha_luccioni]
| [[:d:Q122439015|Q122439015]]
|-
| [[Íomhá:Saul Griffith shot at Pop!Tech by Kris Krug.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7427302|Saul Griffith]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/saul_griffith saul_griffith]
| [[:d:Q7427302|Q7427302]]
|-
| [[Íomhá:Sauti-Sol.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7427621|Sauti Sol]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sauti_sol sauti_sol]
| [[:d:Q7427621|Q7427621]]
|-
| [[Íomhá:Sayu Bhojwani (14271186660) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q88463628|Sayu Bhojwani]]''
| 
| 
| 1967
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sayu_bhojwani sayu_bhojwani]
| [[:d:Q88463628|Q88463628]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17017620|Saša Vučinić]]''
| iriseoir agus gníomhaí Seirbiach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSeirbia]]
| [https://www.ted.com/speakers/sasa_vucinic sasa_vucinic]
| [[:d:Q17017620|Q17017620]]
|-
| 
| ''[[:d:Q539960|Scilla Elworthy]]''
| 
| ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1943-06-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/scilla_elworthy scilla_elworthy]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1403 1403]
| [[:d:Q539960|Q539960]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782703|Scott Dinsmore]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/scott_dinsmore scott_dinsmore]
| [[:d:Q23782703|Q23782703]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662590|Scott Fraser]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/scott_fraser scott_fraser]
| [[:d:Q23662590|Q23662590]]
|-
| [[Íomhá:Scott Galloway (51933097365) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q29017701|Scott Galloway]]''
| 
| [[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1964-11-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/scott_galloway scott_galloway]
| [[:d:Q29017701|Q29017701]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3476245|Scott Kim]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1954
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/scott_kim scott_kim]
| [[:d:Q3476245|Q3476245]]
|-
| [[Íomhá:Scott McCloud.Making Comics Tour.RISD.gk.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q454833|Scott McCloud]]''
| cartúnaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 1960-06-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/scott_mccloud scott_mccloud]
| [[:d:Q454833|Q454833]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661641|Scott Rickard]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/scott_rickard scott_rickard]
| [[:d:Q23661641|Q23661641]]
|-
| 
| ''[[:d:Q21551156|Scott Summit]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/scott_summit scott_summit]
| [[:d:Q21551156|Q21551156]]
|-
| 
| ''[[:d:Q37390205|Sean Davis]]''
| 
| ''[[:d:Q2904006|bithfhaisnéisí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sean_davis sean_davis]
| [[:d:Q37390205|Q37390205]]
|-
| 
| ''[[:d:Q24054846|Sean Follmer]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sean_follmer sean_follmer]
| [[:d:Q24054846|Q24054846]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23817870|Sean Gourley]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/sean_gourley sean_gourley]
| [[:d:Q23817870|Q23817870]]
|-
| [[Íomhá:Seanmcarroll2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3129354|Sean M. Carroll]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1966-10-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sean_carroll sean_carroll]
| [[:d:Q3129354|Q3129354]]
|-
| [[Íomhá:Sean Sherman at the Tatanka Truck 2021-10-09.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q64541096|Sean Sherman]]''
| 
| ''[[:d:Q3499072|chef]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sean_sherman sean_sherman]
| [[:d:Q64541096|Q64541096]]
|-
| [[Íomhá:Sebastian Deterding (6777479684).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23662471|Sebastian Deterding]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/sebastian_deterding sebastian_deterding]
| [[:d:Q23662471|Q23662471]]
|-
| [[Íomhá:Sebastian Junger, April 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q969298|Sebastian Junger]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1962-01-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sebastian_junger sebastian_junger]
| [[:d:Q969298|Q969298]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7442523|Sebastian Seung]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sebastian_seung sebastian_seung]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/751 751]
| [[:d:Q7442523|Q7442523]]
|-
| [[Íomhá:Sebastian Thrun at IAA 2019 IMG 0893.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q62901|Sebastian Thrun]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 1967-05-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/sebastian_thrun sebastian_thrun]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/972 972]
| [[:d:Q62901|Q62901]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795349|Sebastian Wernicke]]''
| 
| ''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sebastian_wernicke sebastian_wernicke]
| [[:d:Q23795349|Q23795349]]
|-
| [[Íomhá:Sebastião Salgado (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q358158|Sebastião Salgado]]''
| grianghrafadóir Brasaíleach (1944–2025)
| ''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]
| 1944-02-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]&lt;br/&gt;[[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/sebastiao_salgado sebastiao_salgado]
| [[:d:Q358158|Q358158]]
|-
| [[Íomhá:Sendhil Mullainathan - Behavioral Economics of Extreme Poverty - 2014 (13927918920) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q655590|Sendhil Mullainathan]]''
| eacnamaí Indiach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/sendhil_mullainathan sendhil_mullainathan]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/546 546]
| [[:d:Q655590|Q655590]]
|-
| [[Íomhá:Serena Williams at 2013 US Open.jpg|center|128px]]
| [[Serena Williams]]
| imreoir leadóige Meiriceánach
| ''[[:d:Q10833314|imreoir leadóige]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1981-09-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/serena_williams serena_williams]
| [[:d:Q11459|Q11459]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23729052|Sergei Lupashin]]''
| 
| ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sergei_lupashin sergei_lupashin]
| [[:d:Q23729052|Q23729052]]
|-
| [[Íomhá:Sergey Brin Ted 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92764|Sergey Brin]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133253419|fiontraí teicneolaíocht]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1973-08-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sergey_brin sergey_brin]
| [[:d:Q92764|Q92764]]
|-
| [[Íomhá:Sergiu P. Pașca in 2025 at Stanford.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q49018109|Sergiu Pasca]]''
| 
| ''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1982-01-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Rómáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/sergiu_p_pasca sergiu_p_pasca]
| [[:d:Q49018109|Q49018109]]
|-
| [[Íomhá:Seth F. Berkley - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7456439|Seth Berkley]]''
| 
| ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''
| 1956-10-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/seth_berkley seth_berkley]
| [[:d:Q7456439|Q7456439]]
|-
| [[Íomhá:Seth Godin in 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q439396|Seth Godin]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| 1960-07-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/seth_godin seth_godin]
| [[:d:Q439396|Q439396]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7456582|Seth Priebatsch]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1989
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/seth_priebatsch seth_priebatsch]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/784 784]
| [[:d:Q7456582|Q7456582]]
|-
| [[Íomhá:CSICON 2011-Seth Shostak.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q5762284|Seth Shostak]]''
| réalteolaí
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]
| 1943-07-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/seth_shostak seth_shostak]
| [[:d:Q5762284|Q5762284]]
|-
| [[Íomhá:Sethembile Msezane- Portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q54915207|Sethembile Msezane]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1991
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/sethembile_msezane sethembile_msezane]
| [[:d:Q54915207|Q54915207]]
|-
| [[Íomhá:Severn Cullis-Suzuki.jpg|center|128px]]
| [[Severn Cullis-Suzuki]]
| 
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 1979-11-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/severn_cullis_suzuki severn_cullis_suzuki]
| [[:d:Q385329|Q385329]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109971390|Sevidzem Ernestine Leikeki]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 1985&lt;br/&gt;1985-08-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Camarún]]
| [https://www.ted.com/speakers/ernestine_leikeki_sevidzem ernestine_leikeki_sevidzem]
| [[:d:Q109971390|Q109971390]]
|-
| [[Íomhá:Seyi Oyesola.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7459066|Seyi Oyesola]]''
| dochtúir Nigéarach
| [[Lia|dochtúir leighis]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/seyi_oyesola seyi_oyesola]
| [[:d:Q7459066|Q7459066]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23498237|Shabana Basij-Rasikh]]''
| 
| ''[[:d:Q974144|oideoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22336956|daonnúlach]]''
| 1990
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afganastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/shabana_basij_rasikh shabana_basij_rasikh]
| [[:d:Q23498237|Q23498237]]
|-
| [[Íomhá:Shad Begum at 2012 IWOC Award (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7460202|Shad Begum]]''
| 
| ''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''
| 1979-01-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Phacastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/shad_begum shad_begum]
| [[:d:Q7460202|Q7460202]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16212117|Shaffi Mather]]''
| fear gnó Indiach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1970-02-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/shaffi_mather shaffi_mather]
| [[:d:Q16212117|Q16212117]]
|-
| [[Íomhá:Shah Rukh Khan graces the launch of the new Santro.jpg|center|128px]]
| [[Shah Rukh Khan]]
| Aisteoir agus léiritheoir Indiach
| ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''
| 1965-11-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/shah_rukh_khan shah_rukh_khan]
| [[:d:Q9535|Q9535]]
|-
| [[Íomhá:Shai Agassi2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1235658|Shai Agassi]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1968-04-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/shai_agassi shai_agassi]
| [[:d:Q1235658|Q1235658]]
|-
| [[Íomhá:Shai Reshef.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7462389|Shai Reshef]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1955-09-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/shai_reshef shai_reshef]
| [[:d:Q7462389|Q7462389]]
|-
| [[Íomhá:Shaka Senghor - Flickr - Knight Foundation.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23498341|Shaka Senghor]]''
| 
| [[léachtóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/shaka_senghor shaka_senghor]
| [[:d:Q23498341|Q23498341]]
|-
| [[Íomhá:Shane Campbell-Staton.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q62018991|Shane Campbell-Staton]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16271064|heirpiteolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shane_campbell-staton shane_campbell-staton]
| [[:d:Q62018991|Q62018991]]
|-
| [[Íomhá:Shane Koyczan and the Short Story Long.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6483777|Shane Koyczan]]''
| file Ceanadach
| ''[[:d:Q17378128|file ó bhéal]]''&lt;br/&gt;[[file]]
| 1976-05-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/shane_koyczan shane_koyczan]
| [[:d:Q6483777|Q6483777]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22278829|Shane Legg]]''
| 
| ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Nua-Shéalainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/shane_legg shane_legg]
| [[:d:Q22278829|Q22278829]]
|-
| [[Íomhá:Shankar Vedantam April 4, 2016 (26216540846).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18153945|Shankar Vedantam]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/shankar_vedantam shankar_vedantam]
| [[:d:Q18153945|Q18153945]]
|-
| [[Íomhá:Shannon Lee.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q698411|Shannon Lee]]''
| ban-aisteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q465501|éachtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1969-04-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/shannon_lee shannon_lee]
| [[:d:Q698411|Q698411]]
|-
| [[Íomhá:Shantell Martin in 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16221050|Shantell Martin]]''
| 
| ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1980-10-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/shantell_martin shantell_martin]
| [[:d:Q16221050|Q16221050]]
|-
| [[Íomhá:ShaoLan speaks at TED 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19058856|Shaolan Hsueh]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| 1971
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Téaváin]]
| [https://www.ted.com/speakers/shaolan_hsueh shaolan_hsueh]
| [[:d:Q19058856|Q19058856]]
|-
| 
| ''[[:d:Q89387184|Shari Liu]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shari_liu_TEDxMIT20221204-52121 shari_liu_TEDxMIT20221204-52121]
| [[:d:Q89387184|Q89387184]]
|-
| [[Íomhá:Sharmeen Obaid Chinoy World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3563826|Sharmeen Obaid-Chinoy]]''
| scannánóir agus iriseoir Pacastánach (rugadh 1978)
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1978-11-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Phacastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/sharmeen_obaid_chinoy sharmeen_obaid_chinoy]
| [[:d:Q3563826|Q3563826]]
|-
| [[Íomhá:Sharon Brous.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q7489999|Sharon Brous]]''
| 
| ''[[:d:Q133485|raibí]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sharon_brous sharon_brous]
| [[:d:Q7489999|Q7489999]]
|-
| [[Íomhá:Sharon F Terry headshot 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7490049|Sharon F. Terry]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1956-11-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sharon_terry sharon_terry]
| [[:d:Q7490049|Q7490049]]
|-
| [[Íomhá:Sharon Weinberger al Magnànim (34839642425).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7490261|Sharon Weinberger]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1972
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sharon_weinberger sharon_weinberger]
| [[:d:Q7490261|Q7490261]]
|-
| [[Íomhá:Shashi Tharoor 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q195616|Shashi Tharoor]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1956-03-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/shashi_tharoor shashi_tharoor]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/560 560]
| [[:d:Q195616|Q195616]]
|-
| [[Íomhá:Shawn Achor by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16156426|Shawn Achor]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1978-03-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/shawn_achor shawn_achor]
| [[:d:Q16156426|Q16156426]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7492127|Shea Hembrey]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/shea_hembrey shea_hembrey]
| [[:d:Q7492127|Q7492127]]
|-
| [[Íomhá:Sheena Iyengar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q29752|Sheena Iyengar]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1969-11-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sheena_iyengar sheena_iyengar]
| [[:d:Q29752|Q29752]]
|-
| 
| ''[[:d:Q17118618|Sheila Nirenberg]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sheila_nirenberg sheila_nirenberg]
| [[:d:Q17118618|Q17118618]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797211|Sheila Patek]]''
| 
| ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sheila_patek sheila_patek]
| [[:d:Q23797211|Q23797211]]
|-
| [[Íomhá:Shekhar kapur 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q522232|Shekhar Kapur]]''
| stiúrthóir scannán Indiach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q326653|cuntasóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''
| 1945-12-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]''&lt;br/&gt;[[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/shekhar_kapur shekhar_kapur]
| [[:d:Q522232|Q522232]]
|-
| 
| ''[[:d:Q60057095|Shekinah Elmore]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1982-07-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shekinah_elmore shekinah_elmore]
| [[:d:Q60057095|Q60057095]]
|-
| 
| ''[[:d:Q63121753|Shep Doeleman]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;[[réalteolaí]]
| 1967-01-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bheilg]]
| [https://www.ted.com/speakers/sheperd_doeleman sheperd_doeleman]
| [[:d:Q63121753|Q63121753]]
|-
| 
| ''[[:d:Q14159717|Shereen El Feki]]''
| iriseoir agus údar Briotanach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1968
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Éigipt]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/shereen_el_feki shereen_el_feki]
| [[:d:Q14159717|Q14159717]]
|-
| [[Íomhá:Sherry Turkle.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q52919|Sherry Turkle]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1948-06-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sherry_turkle sherry_turkle]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1166 1166]
| [[:d:Q52919|Q52919]]
|-
| [[Íomhá:Sherwin Nuland.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2278468|Sherwin B. Nuland]]''
| máinlia Meiriceánach
| [[máinlia]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1930-12-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sherwin_nuland sherwin_nuland]
| [[:d:Q2278468|Q2278468]]
|-
| [[Íomhá:Sheryl Lee Ralph - Philadelphia BME Leadership Awards (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q457180|Sheryl Lee Ralph]]''
| 
| ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1956-12-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sheryl_lee_ralph sheryl_lee_ralph]
| [[:d:Q457180|Q457180]]
|-
| [[Íomhá:Sheryl Sandberg WEF 2013 (crop by James Tamim).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q234653|Sheryl Sandberg]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1969-08-28
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sheryl_sandberg sheryl_sandberg]
| [[:d:Q234653|Q234653]]
|-
| [[Íomhá:WuDunn, Sheryl.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7126275|Sheryl WuDunn]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2883465|baincéir infheistíochta]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1959-11-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sheryl_wudunn sheryl_wudunn]
| [[:d:Q7126275|Q7126275]]
|-
| [[Íomhá:Shigeru Ban.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q526725|Shigeru Ban]]''
| ailtire Seapánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2145981|athchóiritheoir]]''
| 1957-08-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/shigeru_ban shigeru_ban]
| [[:d:Q526725|Q526725]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23729147|Shih Chieh Huang]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shih_chieh_huang shih_chieh_huang]
| [[:d:Q23729147|Q23729147]]
|-
| [[Íomhá:Shilo Shiv Suleman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20685693|Shilo Shiv Suleman]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1989
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/shilo_shiv_suleman shilo_shiv_suleman]
| [[:d:Q20685693|Q20685693]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23795685|Shimon Schocken]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shimon_schocken shimon_schocken]
| [[:d:Q23795685|Q23795685]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796822|Shimon Steinberg]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shimon_steinberg shimon_steinberg]
| [[:d:Q23796822|Q23796822]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18233521|Shimpei Takahashi]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1979
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/shimpei_takahashi shimpei_takahashi]
| [[:d:Q18233521|Q18233521]]
|-
| [[Íomhá:Viennale talk (2), Shirin Neshat.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q262413|Shirin Neshat]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q106227216|video installation artist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11814411|documentarian]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28054786|opera director]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1957-03-26
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Iaráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/shirin_neshat shirin_neshat]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/830 830]
| [[:d:Q262413|Q262413]]
|-
| [[Íomhá:Shivani Sirona (38198572896).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q61446521|Shivani Siroya]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shivani_siroya shivani_siroya]
| [[:d:Q61446521|Q61446521]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662139|Shlomo Benartzi]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1968
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/shlomo_benartzi shlomo_benartzi]
| [[:d:Q23662139|Q23662139]]
|-
| [[Íomhá:Shohini brch 2018-1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q52707485|Shohini Ghose]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/shohini_ghose shohini_ghose]
| [[:d:Q52707485|Q52707485]]
|-
| [[Íomhá:Shonda Rhimes 2024.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q242329|Shonda Rhimes]]''
| 
| ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1440873|ceannléiritheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1970-01-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/shonda_rhimes shonda_rhimes]
| [[:d:Q242329|Q242329]]
|-
| [[Íomhá:TikTok CEO Shou Zi Chew.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q115591126|Shou Zi Chew]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 1983-01-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Singeapór]]
| [https://www.ted.com/speakers/shou_chew shou_chew]
| [[:d:Q115591126|Q115591126]]
|-
| [[Íomhá:Shree Bose (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797949|Shree Bose]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1994-03-27
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/shree_bose shree_bose]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1190 1190]
| [[:d:Q23797949|Q23797949]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728304|Shubhendu Sharma]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shubhendu_sharma shubhendu_sharma]
| [[:d:Q23728304|Q23728304]]
|-
| [[Íomhá:Shukla bose.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7504834|Shukla Bose]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/shukla_bose shukla_bose]
| [[:d:Q7504834|Q7504834]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662246|Shyam Sankar]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1982
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/shyam_sankar shyam_sankar]
| [[:d:Q23662246|Q23662246]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16192736|Siamak Hariri]]''
| ailtire Ceanadach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1958
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/siamak_hariri siamak_hariri]
| [[:d:Q16192736|Q16192736]]
|-
| [[Íomhá:Sian Beilock - Dartmouth College - 10 January 2024 - 21 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16198523|Sian Beilock]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1976-01-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sian_leah_beilock sian_leah_beilock]
| [[:d:Q16198523|Q16198523]]
|-
| [[Íomhá:Siddhartha Mukherjee.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q983450|Siddhartha Mukherjee]]''
| 
| ''[[:d:Q551835|scríbhneoir leighis]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 1970-07-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/siddhartha_mukherjee siddhartha_mukherjee]
| [[:d:Q983450|Q983450]]
|-
| [[Íomhá:Siddhartha Roy - Kolkata 2011-05-21 3594.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q27663696|Siddhartha Roy]]''
| bitheolaí Indiach
| ''[[:d:Q16529590|environmental scientist]]''
| 1954-04-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/siddhartha_roy siddhartha_roy]
| [[:d:Q27663696|Q27663696]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670511|Siddharthan Chandran]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;[[néareolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/siddharthan_chandran siddharthan_chandran]
| [[:d:Q23670511|Q23670511]]
|-
| [[Íomhá:Siegfried Woldhek (2017).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7510710|Siegfried Woldhek]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3024627|editorial cartoonist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''
| 1951-05-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/siegfried_woldhek siegfried_woldhek]
| [[:d:Q7510710|Q7510710]]
|-
| [[Íomhá:Simon Anholt.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7518172|Simon Anholt]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''
| 1961
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/simon_anholt simon_anholt]
| [[:d:Q7518172|Q7518172]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657275|Simon Berrow]]''
| 
| [[eolaí]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/simon_berrow simon_berrow]
| [[:d:Q23657275|Q23657275]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657193|Simon Lewis]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/simon_lewis simon_lewis]
| [[:d:Q23657193|Q23657193]]
|-
| [[Íomhá:Simon Sinek speaks to I MIG Marines (2) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7519777|Simon Sinek]]''
| 
| ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1973-10-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/simon_sinek simon_sinek]
| [[:d:Q7519777|Q7519777]]
|-
| 
| ''[[:d:Q113534602|Simon Stiell]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/simon_stiell simon_stiell]
| [[:d:Q113534602|Q113534602]]
|-
| 
| ''[[:d:Q12335376|Simona Abdallah]]''
| 
| ''[[:d:Q386854|drumadóir]]''
| 1979
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/simona_abdallah simona_abdallah]
| [[:d:Q12335376|Q12335376]]
|-
| 
| ''[[:d:Q96065599|Simona Francese]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/simona_francese simona_francese]
| [[:d:Q96065599|Q96065599]]
|-
| [[Íomhá:Simone Giertz in Studio.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23304510|Simone Giertz]]''
| 
| ''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3437279|roboticist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''
| 1990-11-01
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/simone_giertz simone_giertz]
| [[:d:Q23304510|Q23304510]]
|-
| [[Íomhá:Sinan Aral - 2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q88200399|Sinan Aral]]''
| 
| ''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/sinan_aral sinan_aral]
| [[:d:Q88200399|Q88200399]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7530129|Sirena Huang]]''
| 
| ''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]''
| 1994-05-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sirena_huang sirena_huang]
| [[:d:Q7530129|Q7530129]]
|-
| [[Íomhá:Sisonke Msimang - TEDxSoweto 2014 - arm raised (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q72181398|Sisonke Msimang]]''
| scríbhneoir as an Afraic Theas
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84681895|political analyst]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/sisonke_msimang sisonke_msimang]
| [[:d:Q72181398|Q72181398]]
|-
| [[Íomhá:Sivamani 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3595145|Sivamani]]''
| ceoltóir Indiach
| ''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''
| 1959-12-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/sivamani sivamani]
| [[:d:Q3595145|Q3595145]]
|-
| [[Íomhá:Siyanda Mohutsiwa (26683928862) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q27987700|Siyanda Mohutsiwa]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1993-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhotsuáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/siyanda_mohutsiwa siyanda_mohutsiwa]
| [[:d:Q27987700|Q27987700]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19564457|Skylar Tibbits]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/skylar_tibbits skylar_tibbits]
| [[:d:Q19564457|Q19564457]]
|-
| [[Íomhá:Slava Balbek.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q123992858|Slava Balbek]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1983-07-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Úcráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/slava_balbek slava_balbek]
| [[:d:Q123992858|Q123992858]]
|-
| 
| ''[[:d:Q1493085|Sleepy Man]]''
| banna ceoil
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sleepy_man_banjo_boys sleepy_man_banjo_boys]
| [[:d:Q1493085|Q1493085]]
|-
| [[Íomhá:Sofi Tukker 06 04 2016 -14 (27454016316).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22044898|Sofi Tukker]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sofi_tukker sofi_tukker]
| [[:d:Q22044898|Q22044898]]
|-
| [[Íomhá:Sofia Crespo - Art Basel 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q123682708|Sofia Crespo]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1991-04-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Airgintín]]
| [https://www.ted.com/speakers/sofia_crespo sofia_crespo]
| [[:d:Q123682708|Q123682708]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108514270|Sofia Jawed-Wessel]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sofia_jawed_wessel sofia_jawed_wessel]
| [[:d:Q108514270|Q108514270]]
|-
| [[Íomhá:Wikimedia-Futures-Lab-Sofia-Ongele.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q125724755|Sofia Ongele]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 2000
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sofia_ongele sofia_ongele]
| [[:d:Q125724755|Q125724755]]
|-
| [[Íomhá:Solitaire Townsend.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7558197|Solitaire Townsend]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/solitaire_townsend solitaire_townsend]
| [[:d:Q7558197|Q7558197]]
|-
| 
| ''[[:d:Q52004376|Solomon Goldstein-Rose]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1993-12-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/solomon_goldstein_rose solomon_goldstein_rose]
| [[:d:Q52004376|Q52004376]]
|-
| [[Íomhá:SOMI, концерт в рамках фестиваля &quot;Акваджаз&quot; в &quot;Зимнем театре&quot;.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7560413|Somi]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q66314404|snagamhránaí]]''
| 1979-06-06&lt;br/&gt;1981-06-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/somi_kakoma somi_kakoma]
| [[:d:Q7560413|Q7560413]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661638|Sonaar Luthra]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sonaar_luthra sonaar_luthra]
| [[:d:Q23661638|Q23661638]]
|-
| [[Íomhá:SoniaShahByJohnnyMartyr.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3964777|Sonia Shah]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1969
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sonia_shah sonia_shah]
| [[:d:Q3964777|Q3964777]]
|-
| [[Íomhá:Sophal Ear (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20685614|Sophal Ear]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1960s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Chambóid]]
| [https://www.ted.com/speakers/sophal_ear sophal_ear]
| [[:d:Q20685614|Q20685614]]
|-
| [[Íomhá:Sophia Kianni headshot outside.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q95692533|Sophia Kianni]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q970153|aisteoir linbh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 2001-12-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sophia_kianni sophia_kianni]
| [[:d:Q95692533|Q95692533]]
|-
| [[Íomhá:Sophie Howe Change Now.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q102277721|Sophie Howe]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sophie_howe sophie_howe]
| [[:d:Q102277721|Q102277721]]
|-
| [[Íomhá:Sophie Hunger 2009.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q260336|Sophie Hunger]]''
| amhránaí agus cumadóir Eilvéiseach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1983-03-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/sophie_hunger sophie_hunger]
| [[:d:Q260336|Q260336]]
|-
| [[Íomhá:Sophie scott photo.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17278767|Sophie Scott]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sophie_scott sophie_scott]
| [[:d:Q17278767|Q17278767]]
|-
| [[Íomhá:Annual Membership Meeting 2017 9832 3 - Soraya Chemaly.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q60695598|Soraya Chemaly]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[na Bahámaí]]
| [https://www.ted.com/speakers/soraya_chemaly soraya_chemaly]
| [[:d:Q60695598|Q60695598]]
|-
| [[Íomhá:Sougwen Chung at World Economic Forum Annual Meeting of the New Champions 2023.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q28871477|Sougwen Chung]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sougwen_chung sougwen_chung]
| [[:d:Q28871477|Q28871477]]
|-
| [[Íomhá:Soul Rebels in 2012.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q7564283|Soul Rebels Brass Band]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/the_soul_rebels the_soul_rebels]
| [[:d:Q7564283|Q7564283]]
|-
| 
| ''[[:d:Q91346129|Soyapi L Mumba]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/soyapi_mumba soyapi_mumba]
| [[:d:Q91346129|Q91346129]]
|-
| [[Íomhá:Spencer Wells.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3595861|Spencer Wells]]''
| géineolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1969-04-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/spencer_wells spencer_wells]
| [[:d:Q3595861|Q3595861]]
|-
| [[Íomhá:Srđa Popović, 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2315360|Srđa Popović]]''
| gníomhaí daonlathais Seirbiach
| ''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1973-02-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSeirbia]]
| [https://www.ted.com/speakers/srdja_popovic srdja_popovic]
| [[:d:Q2315360|Q2315360]]
|-
| [[Íomhá:Stacey Abrams by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7595813|Stacey Abrams]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q106758751|voting rights activist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''
| 1973-12-09
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stacey_abrams stacey_abrams]
| [[:d:Q7595813|Q7595813]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769382|Stacey Baker]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stacey_baker stacey_baker]
| [[:d:Q23769382|Q23769382]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23796642|Stacey Kramer]]''
| 
| ''[[:d:Q125129579|brand strategist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stacey_kramer stacey_kramer]
| [[:d:Q23796642|Q23796642]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117222205|Stacy Smith]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stacy_smith stacy_smith]
| [[:d:Q117222205|Q117222205]]
|-
| [[Íomhá:Stanley McChrystal BG 1999.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q374338|Stanley A. McChrystal]]''
| ginearál Meiriceánach
| ''[[:d:Q38239859|oifigeach airm]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11545923|ceannasaí míleata]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1954-08-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stanley_mcchrystal stanley_mcchrystal]
| [[:d:Q374338|Q374338]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713770|Stefan Larsson]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stefan_larsson stefan_larsson]
| [[:d:Q23713770|Q23713770]]
|-
| [[Íomhá:MJK61338 Stefan Sagmeister (Beyond Tellerrand München 2018).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q89568|Stefan Sagmeister]]''
| ealaíontóir Ostarach
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1229025|clóghrafóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''
| 1962-08-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ostair]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/stefan_sagmeister stefan_sagmeister]
| [[:d:Q89568|Q89568]]
|-
| [[Íomhá:Stefan Wolff.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7606332|Stefan Wolff]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 1969-02-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stefan_wolff stefan_wolff]
| [[:d:Q7606332|Q7606332]]
|-
| [[Íomhá:Stefana Broadbent (6920625333).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795676|Stefana Broadbent]]''
| 
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stefana_broadbent stefana_broadbent]
| [[:d:Q23795676|Q23795676]]
|-
| 
| ''[[:d:Q27825327|Stefano Fratepietro]]''
| 
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3510521|slándáil ríomhaireachta]]''
| 1983-04-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/stefano_fratepietro stefano_fratepietro]
| [[:d:Q27825327|Q27825327]]
|-
| [[Íomhá:Stefano Mancuso Laterza.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q23795300|Stefano Mancuso]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20739288|neurobiologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1965-05-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iodáil]]
| [https://www.ted.com/speakers/stefano_mancuso stefano_mancuso]
| [[:d:Q23795300|Q23795300]]
|-
| [[Íomhá:Stefon Harris.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q720524|Stefon Harris]]''
| ceoltóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''
| 1973-03-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stefon_harris stefon_harris]
| [[:d:Q720524|Q720524]]
|-
| [[Íomhá:Stella Young.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16222140|Stella Young]]''
| 
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61857538|gníomhaí ar son cearta daoine faoi mhíchumas]]''
| 1982-02-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/stella_young stella_young]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1937 1937]
| [[:d:Q16222140|Q16222140]]
|-
| [[Íomhá:Stephanie Burt.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7608816|Stephanie Burt]]''
| léirmheastóir liteartha Meiriceánach
| ''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[file]]
| 1971
| [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_burt stephen_burt]
| [[:d:Q7608816|Q7608816]]
|-
| [[Íomhá:Secretary Blinken Participates in an Interview (51700746148).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q76832840|Stephanie Busari]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 1977-08-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stephanie_busari stephanie_busari]
| [[:d:Q76832840|Q76832840]]
|-
| [[Íomhá:Kelton Ring Photo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15999879|Stephanie Kelton]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1969-10-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stephanie_kelton stephanie_kelton]
| [[:d:Q15999879|Q15999879]]
|-
| [[Íomhá:240130 StephanieMehta.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92622586|Stephanie Mehta]]''
| 
| ''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stephanie_mehta stephanie_mehta]
| [[:d:Q92622586|Q92622586]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727585|Stephen Cave]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_cave stephen_cave]
| [[:d:Q23727585|Q23727585]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661665|Stephen Coleman]]''
| 
| 
| 1942
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_coleman stephen_coleman]
| [[:d:Q23661665|Q23661665]]
|-
| 
| ''[[:d:Q120052205|Stephen DeBerry]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_deberry stephen_deberry]
| [[:d:Q120052205|Q120052205]]
|-
| [[Íomhá:Stephen Friend at NightScience 2013 in Paris.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q891710|Stephen Friend]]''
| eolaí Meiriceánach
| [[eolaí]]
| 1953-12-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_friend stephen_friend]
| [[:d:Q891710|Q891710]]
|-
| [[Íomhá:Stephen Hawking.StarChild.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Hawking]]
| cosmeolaí Sasanach (1942–2018)
| ''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1942-01-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_hawking stephen_hawking]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/209 209]
| [[:d:Q17714|Q17714]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23661621|Stephen Lawler]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_lawler stephen_lawler]
| [[:d:Q23661621|Q23661621]]
|-
| [[Íomhá:Steve Palumbi on Climate Change Recovery (52391781204).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23797692|Stephen Palumbi]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1956
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_palumbi stephen_palumbi]
| [[:d:Q23797692|Q23797692]]
|-
| [[Íomhá:Stephen Petranek 2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23301821|Stephen Petranek]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_petranek stephen_petranek]
| [[:d:Q23301821|Q23301821]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662878|Stephen Ritz]]''
| 
| [[múinteoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_ritz stephen_ritz]
| [[:d:Q23662878|Q23662878]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3498677|Stephen Webb]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 1963-02-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_webb stephen_webb]
| [[:d:Q3498677|Q3498677]]
|-
| [[Íomhá:Stephen Wilkes Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7610852|Stephen Wilkes]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1957
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_wilkes stephen_wilkes]
| [[:d:Q7610852|Q7610852]]
|-
| [[Íomhá:Stephen Wolfram PR.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q310798|Stephen Wolfram]]''
| 
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q715679|aireagóir paitinne]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q215536|ceannaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1959-08-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stephen_wolfram stephen_wolfram]
| [[:d:Q310798|Q310798]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670647|Steve Howard]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/steve_howard steve_howard]
| [[:d:Q23670647|Q23670647]]
|-
| [[Íomhá:Steve Jobs Headshot 2010-CROP2.jpg|center|128px]]
| [[Steve Jobs]]
| comhbhunaitheoir agus príomhoifigeach feidhmiúcháin Apple
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q133253419|fiontraí teicneolaíocht]]''
| 1955-02-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/steve_jobs steve_jobs]
| [[:d:Q19837|Q19837]]
|-
| [[Íomhá:Steve Jurvetson 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q9079904|Steve Jurvetson]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1967-03-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Eastóin]]
| [https://www.ted.com/speakers/steve_jurvetson steve_jurvetson]
| [[:d:Q9079904|Q9079904]]
|-
| [[Íomhá:TNW Conference 2012 - Day 2 (6970534756).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23656010|Steve Keil]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/steve_keil steve_keil]
| [[:d:Q23656010|Q23656010]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712705|Steve Ramirez]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1988
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/steve_ramirez steve_ramirez]
| [[:d:Q23712705|Q23712705]]
|-
| [[Íomhá:Dame Stephanie Shirley - 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q214661|Steve Shirley]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1933-09-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghearmáin]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/dame_stephanie_steve_shirley dame_stephanie_steve_shirley]
| [[:d:Q214661|Q214661]]
|-
| [[Íomhá:Steve Silberman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7613926|Steve Silberman]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1957-12-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/steve_silberman steve_silberman]
| [[:d:Q7613926|Q7613926]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7614168|Steve Truglia]]''
| 
| ''[[:d:Q2833480|stunt coordinator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17318006|freediver]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q465501|éachtóir]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/steve_truglia steve_truglia]
| [[:d:Q7614168|Q7614168]]
|-
| 
| ''[[:d:Q30530673|Steven A McCarroll]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/steve_mccarroll steve_mccarroll]
| [[:d:Q30530673|Q30530673]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662571|Steven Addis]]''
| 
| ''[[:d:Q125129579|brand strategist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/steven_addis steven_addis]
| [[:d:Q23662571|Q23662571]]
|-
| [[Íomhá:Professor Steven Cowley FRS.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2347488|Steven Cowley]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 1951
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/steven_cowley steven_cowley]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/463 463]
| [[:d:Q2347488|Q2347488]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56488609|Steven D. Allison]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/steven_d_allison steven_d_allison]
| [[:d:Q56488609|Q56488609]]
|-
| [[Íomhá:Steven Strogatz.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1384920|Steven H. Strogatz]]''
| matamaiticeoir Meiriceánach
| [[matamaiticeoir]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1959-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/steven_strogatz steven_strogatz]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/382 382]
| [[:d:Q1384920|Q1384920]]
|-
| [[Íomhá:Steven Berlin Johnson - South by Southwest 2008 crop.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q980046|Steven Johnson]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]
| 1968-06-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/steven_johnson steven_johnson]
| [[:d:Q980046|Q980046]]
|-
| [[Íomhá:Steven Levitt, 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q730969|Steven Levitt]]''
| eacnamaí Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1967-05-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/steven_levitt steven_levitt]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/30 30]
| [[:d:Q730969|Q730969]]
|-
| [[Íomhá:Attorney Steven M. Wise at Boston Vegetarian Society, 10-13-2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7615012|Steven M. Wise]]''
| 
| [[saineolaí dlí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1950-12-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/steven_wise steven_wise]
| [[:d:Q7615012|Q7615012]]
|-
| [[Íomhá:StevenPetrow02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7615140|Steven Petrow]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]
| 1957-07-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/steven_petrow steven_petrow]
| [[:d:Q7615140|Q7615140]]
|-
| [[Íomhá:Steven Pinker in 2023 A 04 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q212730|Steven Pinker]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q84320739|evolutionary psychologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115736435|experimental psychologist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1954-09-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/steven_pinker steven_pinker]
| [[:d:Q212730|Q212730]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670976|Steven Schwaitzberg]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/steven_schwaitzberg steven_schwaitzberg]
| [[:d:Q23670976|Q23670976]]
|-
| [[Íomhá:Stevesoundcheck.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4442562|Steven Sharp Nelson]]''
| 
| ''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 1977-07-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/steven_sharp_nelson steven_sharp_nelson]
| [[:d:Q4442562|Q4442562]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7615646|Stew]]''
| amhránaí agus cumadóir Meiriceánach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''
| 1961-08-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stew stew]
| [[:d:Q7615646|Q7615646]]
|-
| [[Íomhá:Stewart Brand -Sausalito, California, USA -at home-14Dec2010.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q971994|Stewart Brand]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1208175|ceamaradóir]]''
| 1938-12-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stewart_brand stewart_brand]
| [[:d:Q971994|Q971994]]
|-
| [[Íomhá:Sting in April 2018.jpg|center|128px]]
| [[Sting]]
| ceoltóir Briotanach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q584301|dordóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21166956|liúiteadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2251335|múinteoir scoile]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 1951-10-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sting sting]
| [[:d:Q483203|Q483203]]
|-
| [[Íomhá:Stuart Firestein 2012.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7626530|Stuart Firestein]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1949
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stuart_firestein stuart_firestein]
| [[:d:Q7626530|Q7626530]]
|-
| [[Íomhá:Stuart Kauffman.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q516009|Stuart Kauffman]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''
| 1939-09-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stuart_kauffman stuart_kauffman]
| [[:d:Q516009|Q516009]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783413|Stuart L. Brown]]''
| 
| [[eolaí]]
| 1933
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/stuart_brown stuart_brown]
| [[:d:Q23783413|Q23783413]]
|-
| [[Íomhá:Stuart Russell 01.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3656334|Stuart Russell]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/stuart_russell stuart_russell]
| [[:d:Q3656334|Q3656334]]
|-
| 
| ''[[:d:Q47498682|Suchitra Krishnan-Sarin]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/suchitra_krishnan_sarin suchitra_krishnan_sarin]
| [[:d:Q47498682|Q47498682]]
|-
| [[Íomhá:Sue Austin at TedX Monterrey (crop).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23308975|Sue Austin]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1965-09-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/sue_austin sue_austin]
| [[:d:Q23308975|Q23308975]]
|-
| 
| ''[[:d:Q61457270|Sue Klebold]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1949-03-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sue_klebold sue_klebold]
| [[:d:Q61457270|Q61457270]]
|-
| [[Íomhá:Sue Savage Rumbaugh 2011 Shankbone.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q3088125|Sue Savage-Rumbaugh]]''
| 
| ''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831394|mammalogist]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1946-08-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/susan_savage_rumbaugh susan_savage_rumbaugh]
| [[:d:Q3088125|Q3088125]]
|-
| [[Íomhá:Sugra mitra.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4352958|Sugata Mitra]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]
| 1952-02-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/sugata_mitra sugata_mitra]
| [[:d:Q4352958|Q4352958]]
|-
| [[Íomhá:SuheirHammad.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2895141|Suheir Hammad]]''
| 
| [[file]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1973-10-25
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Stát na Palaistíne]]
| [https://www.ted.com/speakers/suheir_hammad suheir_hammad]
| [[:d:Q2895141|Q2895141]]
|-
| [[Íomhá:Suki Kim, Miami Book Fair 2015 - 2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7635852|Suki Kim]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| 1970-09-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[an Chóiré Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/suki_kim suki_kim]
| [[:d:Q7635852|Q7635852]]
|-
| [[Íomhá:Writer Suleika Jaouad in 2025.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20858396|Suleika Jaouad]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 1988-07-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/suleika_jaouad suleika_jaouad]
| [[:d:Q20858396|Q20858396]]
|-
| [[Íomhá:SunithaKrishnanJI1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3530114|Sunitha Krishnan]]''
| gníomhaí sóisialta Indiach
| ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1972-05-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/sunitha_krishnan sunitha_krishnan]
| [[:d:Q3530114|Q3530114]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7640561|Sunni Brown]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1977-07-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sunni_brown sunni_brown]
| [[:d:Q7640561|Q7640561]]
|-
| 
| ''[[:d:Q113667764|Supasorn Suwajanakorn]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/supasorn_suwajanakorn supasorn_suwajanakorn]
| [[:d:Q113667764|Q113667764]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56709133|Surya Mattu]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/surya_mattu surya_mattu]
| [[:d:Q56709133|Q56709133]]
|-
| [[Íomhá:Susan Blackmore (2014).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q155199|Susan Blackmore]]''
| scríbhneoir agus scoláire Briotanach
| [[saoroibrí]]&lt;br/&gt;[[léachtóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1951-07-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/susan_blackmore susan_blackmore]
| [[:d:Q155199|Q155199]]
|-
| [[Íomhá:SusanCainPortrait 250px 20120305.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2036370|Susan Cain]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''
| 1968-03-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/susan_cain susan_cain]
| [[:d:Q2036370|Q2036370]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769279|Susan Colantuono]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/susan_colantuono susan_colantuono]
| [[:d:Q23769279|Q23769279]]
|-
| 
| ''[[:d:Q96060013|Susan D. Emmett]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/susan_emmett susan_emmett]
| [[:d:Q96060013|Q96060013]]
|-
| [[Íomhá:Susan Shaw with Seal Pup 2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15429604|Susan D. Shaw]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q113827227|environmental health scientist]]''
| 1943-10-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/susan_shaw susan_shaw]
| [[:d:Q15429604|Q15429604]]
|-
| [[Íomhá:SusanDavid.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q105970190|Susan David]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''
| 1970-09-13
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/susan_david susan_david]
| [[:d:Q105970190|Q105970190]]
|-
| [[Íomhá:SDH-3249.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7647750|Susan Desmond-Hellmann]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 1958
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sue_desmond_hellman sue_desmond_hellman]
| [[:d:Q7647750|Q7647750]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759572|Susan Etlinger]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/susan_etlinger susan_etlinger]
| [[:d:Q23759572|Q23759572]]
|-
| [[Íomhá:Susan L. Solomon Philanthropy Summit 2016 00.47.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16151526|Susan L. Solomon]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1951-08-23
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/susan_solomon susan_solomon]
| [[:d:Q16151526|Q16151526]]
|-
| [[Íomhá:Dr Susan Lim Mey Lee.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7648117|Susan Lim]]''
| 
| [[máinlia]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/susan_lim susan_lim]
| [[:d:Q7648117|Q7648117]]
|-
| [[Íomhá:Dr. Susan Lozier, Ronie-Richelle Garcia-Johnson Professor of Earth and Ocean Sciences at Duke University.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q19667508|Susan Lozier]]''
| 
| ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/susan_lozier susan_lozier]
| [[:d:Q19667508|Q19667508]]
|-
| [[Íomhá:Susan Pinker no Fronteiras do Pensamento São Paulo 2017 (38182000214).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q542461|Susan Pinker]]''
| síceolaí Ceanadach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[síceolaí]]
| 1957-06-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/susan_pinker susan_pinker]
| [[:d:Q542461|Q542461]]
|-
| [[Íomhá:As Conexões e Desconexões do Amor - Suzana Herculano-Houzel em Sorocaba.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q10375239|Suzana Herculano-Houzel]]''
| néareolaí Brasaíleach
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/suzana_herculano_houzel suzana_herculano_houzel]
| [[:d:Q10375239|Q10375239]]
|-
| 
| ''[[:d:Q70058784|Suzanne Barakat]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/suzanne_barakat suzanne_barakat]
| [[:d:Q70058784|Q70058784]]
|-
| [[Íomhá:Christine Butler-426.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7650902|Suzanne Lee]]''
| 
| ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1970
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/suzanne_lee suzanne_lee]
| [[:d:Q7650902|Q7650902]]
|-
| [[Íomhá:Suzanne Simard.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q26702907|Suzanne Simard]]''
| 
| ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|nádúraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/suzanne_simard suzanne_simard]
| [[:d:Q26702907|Q26702907]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727927|Suzanne Talhouk]]''
| 
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/suzanne_talhouk suzanne_talhouk]
| [[:d:Q23727927|Q23727927]]
|-
| [[Íomhá:Suzie Sheehy, 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55230019|Suzie Sheehy]]''
| 
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/suzie_sheehy suzie_sheehy]
| [[:d:Q55230019|Q55230019]]
|-
| [[Íomhá:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Svante Pääbo]]
| bitheolaí Sualannach
| ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''
| 1955-04-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSualainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/svante_paabo svante_paabo]
| [[:d:Q170342|Q170342]]
|-
| [[Íomhá:Sviatlana Tsikhanouskaya in 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q97010473|Sviatlana Tsikhanouskaya]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1982-09-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Bhealarúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/sviatlana_tsikhanouskaya sviatlana_tsikhanouskaya]
| [[:d:Q97010473|Q97010473]]
|-
| [[Íomhá:SwizzBeatz-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q240523|Swizz Beatz]]''
| 
| [[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2252262|rapálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3089940|feidhmiúchán ceoil]]''
| 1978-09-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/swizz_beatz swizz_beatz]
| [[:d:Q240523|Q240523]]
|-
| [[Íomhá:Sxip Shirey performing in 2010.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7659404|Sxip Shirey]]''
| cumadóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sxip_shirey sxip_shirey]
| [[:d:Q7659404|Q7659404]]
|-
| 
| ''[[:d:Q115275764|Sylvester Chauke]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/sylvester_chauke sylvester_chauke]
| [[:d:Q115275764|Q115275764]]
|-
| [[Íomhá:SylviaEarle.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q439046|Sylvia Earle]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]
| 1935-08-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/sylvia_earle sylvia_earle]
| [[:d:Q439046|Q439046]]
|-
| 
| ''[[:d:Q3510362|Sébastien de Halleux]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1977-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bheilg]]
| [https://www.ted.com/speakers/sebastien_de_halleux sebastien_de_halleux]
| [[:d:Q3510362|Q3510362]]
|-
| [[Íomhá:Autessereheadshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759752|Séverine Autesserre]]''
| 
| ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1706722|comhalta taighde]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1976-12-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Fhrainc]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/severine_autesserre severine_autesserre]
| [[:d:Q23759752|Q23759752]]
|-
| [[Íomhá:Caroline Shaw with Attacca Quartet and So Percussion at Miller Theater - 49517620871.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3487248|Sō Percussion]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/so_percussion so_percussion]
| [[:d:Q3487248|Q3487248]]
|-
| [[Íomhá:T. Boone Pickens discusses the impact of shale natural gas on the American economy at the Hudson Institute on 6 April 2016 - 25 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q370092|T. Boone Pickens]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1524582|rainseoir]]''
| 1928-05-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/t_boone_pickens t_boone_pickens]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1170 1170]
| [[:d:Q370092|Q370092]]
|-
| 
| ''[[:d:Q58920868|T. Jane Zelikova]]''
| 
| ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1978-03-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/jane_zelikova jane_zelikova]
| [[:d:Q58920868|Q58920868]]
|-
| [[Íomhá:TabethaSuzanneBoyajian.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22080714|Tabetha S. Boyajian]]''
| 
| [[réalteolaí]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tabetha_boyajian tabetha_boyajian]
| [[:d:Q22080714|Q22080714]]
|-
| [[Íomhá:TaiyeSelasi P1030135.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7484811|Taiye Selasi]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]
| 1979-11-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/taiye_selasi taiye_selasi]
| [[:d:Q7484811|Q7484811]]
|-
| 
| ''[[:d:Q11496991|Takaharu Tezuka]]''
| ailtire Seapánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1964-02-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an tSeapáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/takaharu_tezuka takaharu_tezuka]
| [[:d:Q11496991|Q11496991]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23760236|Tal Danino]]''
| 
| [[bitheolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tal_danino tal_danino]
| [[:d:Q23760236|Q23760236]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662204|Tal Golesworthy]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tal_golesworthy tal_golesworthy]
| [[:d:Q23662204|Q23662204]]
|-
| [[Íomhá:Tali Sharot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q19667092|Tali Sharot]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/tali_sharot tali_sharot]
| [[:d:Q19667092|Q19667092]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23729163|Talithia Williams]]''
| 
| ''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/talithia_williams talithia_williams]
| [[:d:Q23729163|Q23729163]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662544|Tamara Roukaerts]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tamara_roukaerts tamara_roukaerts]
| [[:d:Q23662544|Q23662544]]
|-
| [[Íomhá:TanTTLe.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q10823919|Tan Le]]''
| bean ghnó Astrálach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1977-05-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/tan_le tan_le]
| [[:d:Q10823919|Q10823919]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23714031|Tania Luna]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tania_luna tania_luna]
| [[:d:Q23714031|Q23714031]]
|-
| 
| ''[[:d:Q39754563|Tania S. Douglas]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1969-08-11
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tania_douglas tania_douglas]
| [[:d:Q39754563|Q39754563]]
|-
| [[Íomhá:Tania Simoncelli.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7683264|Tania Simoncelli]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tania_simoncelli tania_simoncelli]
| [[:d:Q7683264|Q7683264]]
|-
| 
| ''[[:d:Q51929051|Tanya Yonit Berger-Wolf]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tanya_berger_wolf tanya_berger_wolf]
| [[:d:Q51929051|Q51929051]]
|-
| [[Íomhá:Tara Houska .jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q104094025|Tara Houska]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8125919|comhairleoir polaitíochta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tara_houska tara_houska]
| [[:d:Q104094025|Q104094025]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123348125|Tara Winkler]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tara_winkler tara_winkler]
| [[:d:Q123348125|Q123348125]]
|-
| [[Íomhá:Tarana Burke from She's Revolutionary.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q43177774|Tarana Burke]]''
| 
| ''[[:d:Q17010072|míleatach]]''&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q34074720|feimineach]]''
| 1973-09-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tarana_burke tarana_burke]
| [[:d:Q43177774|Q43177774]]
|-
| 
| ''[[:d:Q534385|Taryn Simon]]''
| grianghrafadóir Meiriceánach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]
| 1975-02-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/taryn_simon taryn_simon]
| [[:d:Q534385|Q534385]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108168053|Tasos Frantzolas]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghréig]]
| [https://www.ted.com/speakers/tasos_frantzolas tasos_frantzolas]
| [[:d:Q108168053|Q108168053]]
|-
| [[Íomhá:CDH - Comissão de Direitos Humanos e Legislação Participativa (26495983277).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759688|Tasso Azevedo]]''
| 
| ''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/tasso_azevedo tasso_azevedo]
| [[:d:Q23759688|Q23759688]]
|-
| [[Íomhá:Does Technology Need The Arts To Build A Better Future?, Tavares Strachan.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7689031|Tavares Strachan]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1979-12-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tavares_strachan tavares_strachan]
| [[:d:Q7689031|Q7689031]]
|-
| [[Íomhá:MAKERS event New York Feb 7, 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q443207|Tavi Gevinson]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q106568011|magazine editor]]''
| 1996-04-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tavi_gevinson tavi_gevinson]
| [[:d:Q443207|Q443207]]
|-
| [[Íomhá:Tawanda Kanhema Profile.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q68519572|Tawanda Kanhema]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1980s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tawanda_kanhema tawanda_kanhema]
| [[:d:Q68519572|Q68519572]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117640068|Taylor Cassidy]]''
| 
| ''[[:d:Q94791573|TikToker]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/taylor_cassidy taylor_cassidy]
| [[:d:Q117640068|Q117640068]]
|-
| [[Íomhá:Taylor Mali.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5973239|Taylor Mali]]''
| 
| [[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;[[file]]
| 1965-03-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/taylor_mali taylor_mali]
| [[:d:Q5973239|Q5973239]]
|-
| [[Íomhá:Taylor Wilson - 02.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1421302|Taylor Wilson]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16742096|eolaí núicléach]]''
| 1994-05-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/taylor_wilson taylor_wilson]
| [[:d:Q1421302|Q1421302]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7693254|Ted Halstead]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1968-07-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ted_halstead ted_halstead]
| [[:d:Q7693254|Q7693254]]
|-
| [[Íomhá:MK34966 Teddy Cruz.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17350521|Teddy Cruz]]''
| ailtire Guatamalach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Guatamala]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/teddy_cruz teddy_cruz]
| [[:d:Q17350521|Q17350521]]
|-
| [[Íomhá:Teitur Lassen 20090502-DSCF1829.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q737181|Teitur Lassen]]''
| 
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''
| 1977-01-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/teitur teitur]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2396 2396]
| [[:d:Q737181|Q737181]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23887635|Temie Giwa]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17232000|health care]]''
| 1985-12-04
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/temie_giwa_tubosun temie_giwa_tubosun]
| [[:d:Q23887635|Q23887635]]
|-
| [[Íomhá:Teresa Bejan 2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q30674189|Teresa Bejan]]''
| 
| ''[[:d:Q15994177|teoiricí polaitiúil]]''
| 1984-03-30
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/teresa_bejan teresa_bejan]
| [[:d:Q30674189|Q30674189]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783488|Terry Moore]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/terry_moore terry_moore]
| [[:d:Q23783488|Q23783488]]
|-
| 
| ''[[:d:Q106253912|Tessa Khan]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tessa_khan tessa_khan]
| [[:d:Q106253912|Q106253912]]
|-
| 
| ''[[:d:Q130640464|Tessa West]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tessa_west tessa_west]
| [[:d:Q130640464|Q130640464]]
|-
| [[Íomhá:Thandiswa Mazwai1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4348940|Thandiswa Mazwai]]''
| ceoltóir as an Afraic Theas
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]
| 1976-03-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/thandiswa_mazwai thandiswa_mazwai]
| [[:d:Q4348940|Q4348940]]
|-
| [[Íomhá:Thandiwe Newton Peabody Awards, June 2021.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q229029|Thandiwe Newton]]''
| 
| ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''
| 1972-11-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/thandie_newton thandie_newton]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/thandiwe_newton thandiwe_newton]
| [[:d:Q229029|Q229029]]
|-
| 
| ''[[:d:Q96002081|Thasunda Duckett]]''
| 
| 
| 1973-07-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/thasunda_duckett thasunda_duckett]
| [[:d:Q96002081|Q96002081]]
|-
| [[Íomhá:A Tribe Called Red, Hideaway Records and Bar, February 2014.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4660300|The Halluci Nation]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/a_tribe_called_red a_tribe_called_red]
| [[:d:Q4660300|Q4660300]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797818|The LXD]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/lxd lxd]
| [[:d:Q23797818|Q23797818]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23797880|The Lady Lifers]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/the_lady_lifers the_lady_lifers]
| [[:d:Q23797880|Q23797880]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23798957|The TED Staff]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/daffodil_hudson daffodil_hudson]
| [[:d:Q23798957|Q23798957]]
|-
| [[Íomhá:Unleashing Entrepreneurial Innovation with Stanford University Theaster Gates.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7777257|Theaster Gates]]''
| ealaíontóir
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7541856|criadóir]]''
| 1973-08-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/theaster_gates theaster_gates]
| [[:d:Q7777257|Q7777257]]
|-
| [[Íomhá:Thelma Golden - David Adjaye (4) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7781067|Thelma Golden]]''
| 
| ''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''
| 1966-09-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/thelma_golden thelma_golden]
| [[:d:Q7781067|Q7781067]]
|-
| [[Íomhá:Jansen Theo Hannover.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q540764|Theo Jansen]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21000481|kinetic artist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1779650|innealtóir dearaidh]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1948-03-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]
| [https://www.ted.com/speakers/theo_jansen theo_jansen]
| [[:d:Q540764|Q540764]]
|-
| [[Íomhá:They Might Be Giants in Asheville, 2025.jpg|center|128px]]
| [[They Might Be Giants]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/they_might_be_giants they_might_be_giants]
| [[:d:Q420880|Q420880]]
|-
| [[Íomhá:Thom Mayne, USC, 2023.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q312847|Thom Mayne]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1944-01-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/thom_mayne thom_mayne]
| [[:d:Q312847|Q312847]]
|-
| [[Íomhá:Photo by Mark Ostrow.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q99237228|Thomas Abt]]''
| 
| ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[ionchúisitheoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_abt thomas_abt]
| [[:d:Q99237228|Q99237228]]
|-
| 
| ''[[:d:Q57091929|Thomas Curran]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1987-06-30
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_curran thomas_curran]
| [[:d:Q57091929|Q57091929]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109414016|Thomas Dohmke]]''
| 
| ''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1978
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_dohmke thomas_dohmke]
| [[:d:Q109414016|Q109414016]]
|-
| [[Íomhá:Thomas Dolby, 2006.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q553790|Thomas Dolby]]''
| 
| ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q36834|cumadóir]]''
| 1958-10-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_dolby thomas_dolby]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/107 107]
| [[:d:Q553790|Q553790]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783479|Thomas Goetz]]''
| 
| ''[[:d:Q5780518|communicator]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_goetz thomas_goetz]
| [[:d:Q23783479|Q23783479]]
|-
| [[Íomhá:CREDIT Raquel Diniz BO5A8061 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3051023|Thomas Heatherwick]]''
| 
| ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 1970-02-17
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_heatherwick thomas_heatherwick]
| [[:d:Q3051023|Q3051023]]
|-
| [[Íomhá:Tidenes TV-seilas - NMD 2012 (7176547966) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23768719|Thomas Hellum]]''
| 
| ''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iorua]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_hellum thomas_hellum]
| [[:d:Q23768719|Q23768719]]
|-
| 
| ''[[:d:Q77873402|Thomas L. Griffiths]]''
| 
| ''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tom_griffiths tom_griffiths]
| [[:d:Q77873402|Q77873402]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7792920|Thomas P. Campbell]]''
| 
| ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_p_campbell thomas_p_campbell]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1217 1217]
| [[:d:Q7792920|Q7792920]]
|-
| [[Íomhá:Thomas Barnett.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q381984|Thomas P. M. Barnett]]''
| 
| ''[[:d:Q16947320|geopolitical analyst]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q115429803|geostrategist]]''
| 1962
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_barnett thomas_barnett]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/33 33]
| [[:d:Q381984|Q381984]]
|-
| [[Íomhá:Thomas Piketty2.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Piketty]]
| eacnamaí Francach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1706722|comhalta taighde]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1971-05-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_piketty thomas_piketty]
| [[:d:Q984448|Q984448]]
|-
| [[Íomhá:2014-01-08 Thomas Pogge 4737-cropped.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q66820|Thomas Pogge]]''
| fealsamh Gearmánach
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 1953-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_pogge thomas_pogge]
| [[:d:Q66820|Q66820]]
|-
| [[Íomhá:Thomas Insel NIMH 2011.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q891667|Thomas R. Insel]]''
| néareolaí Meiriceánach
| [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1951-10-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_insel thomas_insel]
| [[:d:Q891667|Q891667]]
|-
| [[Íomhá:Tom Shannon, The Highline.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7817541|Thomas Shannon]]''
| ealaíontóir
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1947-06-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tom_shannon tom_shannon]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/445 445]
| [[:d:Q7817541|Q7817541]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23657200|Thomas Suarez]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_suarez thomas_suarez]
| [[:d:Q23657200|Q23657200]]
|-
| [[Íomhá:Thomas Thwaites - PopTech 2011 - Camden Maine USA (6267267862).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23784804|Thomas Thwaites]]''
| ealaíontóir
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q11977439|interaction designer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_thwaites thomas_thwaites]
| [[:d:Q23784804|Q23784804]]
|-
| [[Íomhá:Thordis Elva December 2019.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q28962547|Thordis Elva]]''
| scríbhneoir Íoslannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q487596|comhairleoir amharclainne]]''
| 1980
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Íoslainn]]
| [https://www.ted.com/speakers/thordis_elva thordis_elva]
| [[:d:Q28962547|Q28962547]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7798747|Thulasiraj Ravilla]]''
| fear gnó Indiach
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/ravilla_thulasiraj ravilla_thulasiraj]
| [[:d:Q7798747|Q7798747]]
|-
| [[Íomhá:Tierney Thys5 (14807437303) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20090055|Tierney Thys]]''
| 
| ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''
| 1966
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tierney_thys tierney_thys]
| [[:d:Q20090055|Q20090055]]
|-
| 
| ''[[:d:Q109498389|Tiffany Watt Smith]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tiffany_watt_smith tiffany_watt_smith]
| [[:d:Q109498389|Q109498389]]
|-
| [[Íomhá:Tiffany Yu, Founder of Diversability, at A Day in the Life of a Refugee, Davos 2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q91765487|Tiffany Yu]]''
| 
| 
| 1988
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tiffany_yu_TEDxBethesda20180303-22856 tiffany_yu_TEDxBethesda20180303-22856]
| [[:d:Q91765487|Q91765487]]
|-
| [[Íomhá:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tim Berners-Lee]]
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6859454|forbróir gréasáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1955-06-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_berners_lee tim_berners_lee]
| [[:d:Q80|Q80]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7803180|Tim Birkhead]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1225716|éaneolaí]]''
| 1950-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_birkhead tim_birkhead]
| [[:d:Q7803180|Q7803180]]
|-
| [[Íomhá:Interview with IDEO CEO Tim Brown about innovating together (Drucker Forum 2018) 3-5 screenshot.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q1735158|Tim Brown]]''
| 
| ''[[:d:Q11287574|industrial designer]]''
| 1962-06-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_brown tim_brown]
| [[:d:Q1735158|Q1735158]]
|-
| [[Íomhá:Tim Flannery.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q728660|Tim Flannery]]''
| 
| [[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18805|nádúraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 1956-01-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_flannery tim_flannery]
| [[:d:Q728660|Q728660]]
|-
| [[Íomhá:Tim Guinee by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q788586|Tim Guinee]]''
| aisteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''
| 1962-11-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_guinee tim_guinee]
| [[:d:Q788586|Q788586]]
|-
| [[Íomhá:Tim Harford in 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1141956|Tim Harford]]''
| eacnamaí agus iriseoir Briotanach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''
| 1973-09-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_harford tim_harford]
| [[:d:Q1141956|Q1141956]]
|-
| [[Íomhá:Tim Jackson, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q509730|Tim Jackson]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1957-06-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_jackson tim_jackson]
| [[:d:Q509730|Q509730]]
|-
| [[Íomhá:Tim Leberecht - 2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23663091|Tim Leberecht]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''
| 1972
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_leberecht tim_leberecht]
| [[:d:Q23663091|Q23663091]]
|-
| 
| ''[[:d:Q114349266|Tim Urban]]''
| 
| ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tim_urban tim_urban]
| [[:d:Q114349266|Q114349266]]
|-
| [[Íomhá:Timothy Ferriss (2315822162).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q563672|Timothy Ferriss]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q139648|soiscéalaí teicneolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''
| 1977-07-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tim_ferriss tim_ferriss]
| [[:d:Q563672|Q563672]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7807273|Timothy J. Bartik]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1952-10-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/timothy_bartik timothy_bartik]
| [[:d:Q7807273|Q7807273]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662586|Timothy Prestero]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/timothy_prestero timothy_prestero]
| [[:d:Q23662586|Q23662586]]
|-
| [[Íomhá:Timothy Snyder, 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q747312|Timothy Snyder]]''
| staraí Meiriceánach
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1969-08-18
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/timothy_snyder timothy_snyder]
| [[:d:Q747312|Q747312]]
|-
| 
| ''[[:d:Q2435551|Tina Seelig]]''
| údar Meiriceánach
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20158113|management engineer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1958&lt;br/&gt;1957
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tina_seelig tina_seelig]
| [[:d:Q2435551|Q2435551]]
|-
| 
| ''[[:d:Q19893434|Tiq Milan]]''
| 
| ''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q2449503|fear trasinscneach]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tiq_milan tiq_milan]
| [[:d:Q19893434|Q19893434]]
|-
| [[Íomhá:Titus Kaphar at CitizenUCon17 - Reckoning With History - Panel Discussion.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q28839817|Titus Kaphar]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1976
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/titus_kaphar titus_kaphar]
| [[:d:Q28839817|Q28839817]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670500|Toby Eccles]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/toby_eccles toby_eccles]
| [[:d:Q23670500|Q23670500]]
|-
| [[Íomhá:PeVa IMG 7892 Vu Communicatie OAJ Toby Kiers.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q78103998|Toby Kiers]]''
| 
| ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2487799|míceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1976
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/toby_kiers toby_kiers]
| [[:d:Q78103998|Q78103998]]
|-
| [[Íomhá:Toby Shapshak - In Africa, necessity is the mother of innovation - Screenshot.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q19664221|Toby Shapshak]]''
| 
| [[iriseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/toby_shapshak toby_shapshak]
| [[:d:Q19664221|Q19664221]]
|-
| [[Íomhá:Tod Machover JI1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3738050|Tod Machover]]''
| cumadóir
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16145150|múinteoir ceoil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q486748|pianódóir]]''
| 1953-11-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tod_machover tod_machover]
| [[:d:Q3738050|Q3738050]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662531|Todd Humphreys]]''
| 
| ''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/todd_humphreys todd_humphreys]
| [[:d:Q23662531|Q23662531]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656743|Todd Kuiken]]''
| 
| ''[[:d:Q19902880|biomedical engineer]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/todd_kuiken todd_kuiken]
| [[:d:Q23656743|Q23656743]]
|-
| 
| ''[[:d:Q88052951|Todd Prentice Coleman]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/todd_coleman todd_coleman]
| [[:d:Q88052951|Q88052951]]
|-
| [[Íomhá:Tom Chatfield - Debating Europe.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q7815261|Tom Chatfield]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tom_chatfield tom_chatfield]
| [[:d:Q7815261|Q7815261]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7816025|Tom Gruber]]''
| 
| ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1959
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tom_gruber tom_gruber]
| [[:d:Q7816025|Q7816025]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23765117|Tom Honey]]''
| 
| ''[[:d:Q1234713|diagaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q193364|biocáire]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/rev_tom_honey rev_tom_honey]
| [[:d:Q23765117|Q23765117]]
|-
| 
| ''[[:d:Q108801323|Tom Hulme]]''
| 
| 
| 1976-06-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tom_hulme tom_hulme]
| [[:d:Q108801323|Q108801323]]
|-
| [[Íomhá:Thomas Oxley with Stentrode.tif|center|128px]]
| ''[[:d:Q65048589|Tom Oxley]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 1980-09-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/thomas_oxley thomas_oxley]
| [[:d:Q65048589|Q65048589]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23655997|Tom Rielly]]''
| 
| [[fuirseoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tom_rielly tom_rielly]
| [[:d:Q23655997|Q23655997]]
|-
| 
| ''[[:d:Q76140953|Tom Rivett-Carnac]]''
| 
| ''[[:d:Q854997|manach Búdaíoch]]''
| 1977-11
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tom_rivett_carnac tom_rivett_carnac]
| [[:d:Q76140953|Q76140953]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712919|Tom Thum]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tom_thum tom_thum]
| [[:d:Q23712919|Q23712919]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783043|Tom Uglow]]''
| 
| ''[[:d:Q667982|creative director]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tom_uglow tom_uglow]
| [[:d:Q23783043|Q23783043]]
|-
| [[Íomhá:Tom Wujec Speaking Photo.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q7818114|Tom Wujec]]''
| scoláire Ceanadach
| ''[[:d:Q482980|údar]]''
| 1959-07-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/tom_wujec tom_wujec]
| [[:d:Q7818114|Q7818114]]
|-
| [[Íomhá:Tomás Saraceno a Firenze, 21 febbraio 2020, 04.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2441279|Tomás Saraceno]]''
| ealaíontóir Airgintíneach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''&lt;br/&gt;[[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15977927|art educator]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Airgintín]]
| [https://www.ted.com/speakers/toma_s_saraceno toma_s_saraceno]
| [[:d:Q2441279|Q2441279]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727824|Toni Griffin]]''
| 
| ''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/toni_griffin toni_griffin]
| [[:d:Q23727824|Q23727824]]
|-
| [[Íomhá:Tony Fadell.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92879|Tony Fadell]]''
| 
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1969-03-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tony_fadell tony_fadell]
| [[:d:Q92879|Q92879]]
|-
| 
| ''[[:d:Q9360020|Tony Porter]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tony_porter tony_porter]
| [[:d:Q9360020|Q9360020]]
|-
| [[Íomhá:Tony Robbins (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q380429|Tony Robbins]]''
| 
| ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''
| 1960-02-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tony_robbins tony_robbins]
| [[:d:Q380429|Q380429]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23782672|Tony Wyss-Coray]]''
| 
| [[eolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tony_wyss_coray tony_wyss_coray]
| [[:d:Q23782672|Q23782672]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23769244|Topher White]]''
| 
| ''[[:d:Q5352191|teicneoir]]''&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/topher_white topher_white]
| [[:d:Q23769244|Q23769244]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23759778|Torsten Reil]]''
| 
| ''[[:d:Q20739288|neurobiologist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/torsten_reil torsten_reil]
| [[:d:Q23759778|Q23759778]]
|-
| [[Íomhá:Touria El Glaoui.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q27999600|Touria El Glaoui]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q173950|déileálaí saothar ealaíne]]''
| 1974
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Maracó]]
| [https://www.ted.com/speakers/touria_el_glaoui touria_el_glaoui]
| [[:d:Q27999600|Q27999600]]
|-
| [[Íomhá:TraceeEllisRossbyErikMelvin (1).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q534371|Tracee Ellis Ross]]''
| ban-aisteoir Meiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[fuirseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1972-10-29
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tracee_ellis_ross tracee_ellis_ross]
| [[:d:Q534371|Q534371]]
|-
| [[Íomhá:Tracy Chevalier tree.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q232212|Tracy Chevalier]]''
| scríbhneoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1962-10-19
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tracy_chevalier tracy_chevalier]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1393 1393]
| [[:d:Q232212|Q232212]]
|-
| [[Íomhá:HRH Princess Haya of Jordan meets with Tracy Edwards MBE (cropped 2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7831729|Tracy Edwards]]''
| 
| ''[[:d:Q476246|mairnéalach]]''
| 1962-09-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tracy_edwards tracy_edwards]
| [[:d:Q7831729|Q7831729]]
|-
| [[Íomhá:Travis Kalanick at DLD Munich 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7836291|Travis Kalanick]]''
| fiontraí Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1976-08-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/travis_kalanick travis_kalanick]
| [[:d:Q7836291|Q7836291]]
|-
| [[Íomhá:Travis rieder5188080.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q88971005|Travis N Rieder]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/travis_rieder travis_rieder]
| [[:d:Q88971005|Q88971005]]
|-
| [[Íomhá:-rpTEN - Tag 2 (26728456081).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q115309212|Trebor Scholz]]''
| 
| ''[[:d:Q6386271|media scholar]]''
| 1969
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/trebor_scholz trebor_scholz]
| [[:d:Q115309212|Q115309212]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18763756|Trevor Aaronson]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/trevor_aaronson trevor_aaronson]
| [[:d:Q18763756|Q18763756]]
|-
| 
| ''[[:d:Q123334883|Trevor Copp]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/trevor_copp trevor_copp]
| [[:d:Q123334883|Q123334883]]
|-
| [[Íomhá:Tristan Harris at Collision Conf 2018.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q59781806|Tristan Harris]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1984
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tristan_harris tristan_harris]
| [[:d:Q59781806|Q59781806]]
|-
| [[Íomhá:Tristram Stuart, 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2451241|Tristram Stuart]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[staraí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1977-03-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tristram_stuart tristram_stuart]
| [[:d:Q2451241|Q2451241]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23729168|Tristram Wyatt]]''
| 
| ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''
| 1956-12-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/tristram_wyatt tristram_wyatt]
| [[:d:Q23729168|Q23729168]]
|-
| [[Íomhá:Attitudes from Tehran - New America Foundation - Trita Parsi.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q4674518|Trita Parsi]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''
| 1974-07-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Iaráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/trita_parsi trita_parsi]
| [[:d:Q4674518|Q4674518]]
|-
| 
| ''[[:d:Q124413853|Tsedal Neeley]]''
| 
| ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tsedal_neeley tsedal_neeley]
| [[:d:Q124413853|Q124413853]]
|-
| [[Íomhá:Tshering Tobgay.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7849613|Tshering Tobgay]]''
| polaiteoir Bútánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1965-09-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhútáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/tshering_tobgay tshering_tobgay]
| [[:d:Q7849613|Q7849613]]
|-
| [[Íomhá:Tyler Cowen 1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q602278|Tyler Cowen]]''
| eacnamaí
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''
| 1962-01-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tyler_cowen tyler_cowen]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1186 1186]
| [[:d:Q602278|Q602278]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23670993|Tyler DeWitt]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/tyler_dewitt tyler_dewitt]
| [[:d:Q23670993|Q23670993]]
|-
| [[Íomhá:Tyrone Hayes at King University in 2013 (10680719164).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7861609|Tyrone Hayes]]''
| bitheolaí Meiriceánach
| [[bitheolaí]]
| 1967-07-29
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/tyrone_hayes tyrone_hayes]
| [[:d:Q7861609|Q7861609]]
|-
| [[Íomhá:Tzeporah Berman, 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14949536|Tzeporah Berman]]''
| gníomhaí Ceanadach
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1969-02-05
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/tzeporah_berman tzeporah_berman]
| [[:d:Q14949536|Q14949536]]
|-
| [[Íomhá:Gegenschatz.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q666346|Ueli Gegenschatz]]''
| spéirthumadóir Eilvéiseach
| ''[[:d:Q6060450|spéirthumadóir]]''
| 1971-01-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/ueli_gegenschatz ueli_gegenschatz]
| [[:d:Q666346|Q666346]]
|-
| 
| ''[[:d:Q21635200|Uldus Bakhtiozina]]''
| ealaíontóir Rúiseach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1986-07-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Rúis]]
| [https://www.ted.com/speakers/uldus_bakhtiozina uldus_bakhtiozina]
| [[:d:Q21635200|Q21635200]]
|-
| 
| ''[[:d:Q117222245|Uma Valeti]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/uma_valeti uma_valeti]
| [[:d:Q117222245|Q117222245]]
|-
| [[Íomhá:Alon Uri.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7900508|Uri Alon]]''
| 
| ''[[:d:Q11827483|ordinary professor]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''&lt;br/&gt;[[bitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1969-03-16
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/uri_alon uri_alon]
| [[:d:Q7900508|Q7900508]]
|-
| 
| ''[[:d:Q42791358|Uri Hasson]]''
| 
| ''[[:d:Q20739288|neurobiologist]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/uri_hasson uri_hasson]
| [[:d:Q42791358|Q42791358]]
|-
| [[Íomhá:Ursula von der Leyen 2024.jpg|center|128px]]
| [[Ursula von der Leyen]]
| polaiteoir Gearmánach
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2730732|marcach]]''
| 1958-10-08
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghearmáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/ursula_von_der_leyen ursula_von_der_leyen]
| [[:d:Q60772|Q60772]]
|-
| [[Íomhá:Ursus Wehrli, 2011 (cropped).JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q1672786|Ursus Wehrli]]''
| grianghrafadóir Eilvéiseach
| [[grianghrafadóir]]
| 1969-08-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/ursus_wehrli ursus_wehrli]
| [[:d:Q1672786|Q1672786]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662548|Usman Riaz]]''
| 
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/usman_riaz usman_riaz]
| [[:d:Q23662548|Q23662548]]
|-
| [[Íomhá:Ugur Sahin v1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2505089|Uğur Şahin]]''
| 
| ''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''
| 1965-09-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghearmáin]]&lt;br/&gt;[[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/ugur_sahin ugur_sahin]
| [[:d:Q2505089|Q2505089]]
|-
| [[Íomhá:Valarie Kaur, 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q25197171|Valarie Kaur]]''
| 
| ''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''
| 1981-02-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/valarie_kaur valarie_kaur]
| [[:d:Q25197171|Q25197171]]
|-
| 
| ''[[:d:Q77814457|Valerie Purdie Greenaway]]''
| 
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/valerie_purdie_greenaway valerie_purdie_greenaway]
| [[:d:Q77814457|Q77814457]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16728981|Valorie Kondos Field]]''
| 
| ''[[:d:Q3246315|príomhchóitseálaí]]''
| 1959-08-20
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/valorie_kondos_field valorie_kondos_field]
| [[:d:Q16728981|Q16728981]]
|-
| [[Íomhá:Van Jones (27958227305) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Van Jones]]
| 
| ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''
| 1968-09-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/van_jones van_jones]
| [[:d:Q3742492|Q3742492]]
|-
| [[Íomhá:Vanessa Nakate.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q83614709|Vanessa Nakate]]''
| 
| ''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1996-11-15
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Uganda]]
| [https://www.ted.com/speakers/vanessa_nakate vanessa_nakate]
| [[:d:Q83614709|Q83614709]]
|-
| [[Íomhá:Varun Sivaram.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q27916436|Varun Sivaram]]''
| 
| ''[[:d:Q13582652|innealtóir sibhialta]]''&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]
| 1989
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/varun_sivaram varun_sivaram]
| [[:d:Q27916436|Q27916436]]
|-
| 
| ''[[:d:Q88961214|Veerle Provoost]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1974
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/veerle_provoost veerle_provoost]
| [[:d:Q88961214|Q88961214]]
|-
| [[Íomhá:Vera Songwe at the UK-Africa Investment Summit 2020 (49418317753) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22097089|Vera Songwe]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1968
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Camarún]]
| [https://www.ted.com/speakers/vera_songwe vera_songwe]
| [[:d:Q22097089|Q22097089]]
|-
| [[Íomhá:Vernā Myers.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23769282|Vernā Myers]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/verna_myers verna_myers]
| [[:d:Q23769282|Q23769282]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23663066|Vicki Arroyo]]''
| 
| [[tionchaire]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/vicki_arroyo vicki_arroyo]
| [[:d:Q23663066|Q23663066]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28823210|Victor Rios]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/victor_rios victor_rios]
| [[:d:Q28823210|Q28823210]]
|-
| [[Íomhá:VVescovo at the Calypso Deep Prior to Diving Feb 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q60050774|Victor Vescovo]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;[[spásaire]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q20623701|private astronaut]]''
| 1966-02-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/victor_vescovo victor_vescovo]
| [[:d:Q60050774|Q60050774]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7929163|Vijay Kumar]]''
| 
| ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''
| 1962-04-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/vijay_kumar vijay_kumar]
| [[:d:Q7929163|Q7929163]]
|-
| [[Íomhá:Visita - Artista Plástico Vik Muniz (53515588190) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1288454|Vik Muniz]]''
| ealaíontóir Brasaíleach
| [[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q33123562|ealaíontóir talún]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q14623005|línitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''
| 1961-12-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhrasaíl]]
| [https://www.ted.com/speakers/vik_muniz vik_muniz]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/32 32]
| [[:d:Q1288454|Q1288454]]
|-
| [[Íomhá:Vikram Patel at The Asian Awards.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q21712261|Vikram Patel]]''
| 
| [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]
| 1964-05-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/vikram_patel vikram_patel]
| [[:d:Q21712261|Q21712261]]
|-
| 
| ''[[:d:Q87839253|Vikram Sharma]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/vikram_sharma vikram_sharma]
| [[:d:Q87839253|Q87839253]]
|-
| [[Íomhá:Viktor Frankl2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q154723|Viktor Frankl]]''
| 
| ''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''&lt;br/&gt;[[síceolaí]]&lt;br/&gt;[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]&lt;br/&gt;[[néareolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q64485042|existential therapist]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[máinlia]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1905-03-26
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ostair]]
| [https://www.ted.com/speakers/viktor_e_frankl viktor_e_frankl]
| [[:d:Q154723|Q154723]]
|-
| [[Íomhá:Vilayanur S Ramachandran 2011 Shankbone.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q380221|Vilayanur S. Ramachandran]]''
| néareolaí
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''&lt;br/&gt;[[néareolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1951-08-10
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/vilayanur_ramachandran vilayanur_ramachandran]
| [[:d:Q380221|Q380221]]
|-
| 
| ''[[:d:Q114874475|Vinay Shandal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/vinay_shandal vinay_shandal]
| [[:d:Q114874475|Q114874475]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662545|Vinay Venkatraman]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/vinay_venkatraman vinay_venkatraman]
| [[:d:Q23662545|Q23662545]]
|-
| 
| ''[[:d:Q16682693|Vincent Cochetel]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/vincent_cochetel vincent_cochetel]
| [[:d:Q16682693|Q16682693]]
|-
| [[Íomhá:Vincent Moon.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q977743|Vincent Moon]]''
| stiúrthóir scannán Francach
| [[stiúrthóir scannán]]
| 1979-08-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/vincent_moon vincent_moon]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/2104 2104]
| [[:d:Q977743|Q977743]]
|-
| [[Íomhá:Vinod Khosla, Web 2.0 Conference.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q738005|Vinod Khosla]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1955-01-28
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/vinod_khosla vinod_khosla]
| [[:d:Q738005|Q738005]]
|-
| [[Íomhá:Dr Vint Cerf ForMemRS.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92743|Vint Cerf]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q139648|soiscéalaí teicneolaíochta]]''
| 1943-06-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/vint_cerf vint_cerf]
| [[:d:Q92743|Q92743]]
|-
| [[Íomhá:Virginia Postrel.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7934461|Virginia Postrel]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| 1960-01-14
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/virginia_postrel virginia_postrel]
| [[:d:Q7934461|Q7934461]]
|-
| [[Íomhá:Vishaan Chakrabarti Headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q85678964|Vishaan Chakrabarti]]''
| 
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/vishaan_chakrabarti vishaan_chakrabarti]
| [[:d:Q85678964|Q85678964]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783076|Vishal Vaid]]''
| 
| [[ceoltóir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/vishal_vaid vishal_vaid]
| [[:d:Q23783076|Q23783076]]
|-
| 
| ''[[:d:Q88839071|Vittorio Loreto]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/vittorio_loreto vittorio_loreto]
| [[:d:Q88839071|Q88839071]]
|-
| [[Íomhá:Vivek Maru.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24248305|Vivek Maru]]''
| 
| ''[[:d:Q380075|abhcóide]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/vivek_maru vivek_maru]
| [[:d:Q24248305|Q24248305]]
|-
| [[Íomhá:Vivian Hunt public headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q47010849|Vivian Hunt]]''
| 
| ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q185196|cnáimhseach]]''
| 1967-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/vivian_hunt vivian_hunt]
| [[:d:Q47010849|Q47010849]]
|-
| [[Íomhá:Vusi Mahlasela 2015.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q909069|Vusi Mahlasela]]''
| ceoltóir as an Afraic Theas
| ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q855091|giotáraí]]''&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| 1965
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Afraic Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/vusi_mahlasela vusi_mahlasela]
| [[:d:Q909069|Q909069]]
|-
| [[Íomhá:Wadah Khanfar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2918071|Wadah Khanfar]]''
| iriseoir Palaistíneach
| [[iriseoir]]
| 1968-09-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stát na Palaistíne]]
| [https://www.ted.com/speakers/wadah_khanfar wadah_khanfar]
| [[:d:Q2918071|Q2918071]]
|-
| [[Íomhá:Wade-Davis (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7959036|Wade Davis]]''
| antraipeolaí Ceanadach
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q32518759|eitnealuibheolaí]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''
| 1953-12-14
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ceanada]]
| [https://www.ted.com/speakers/wade_davis wade_davis]
| [[:d:Q7959036|Q7959036]]
|-
| [[Íomhá:Wael ghonim.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q312823|Wael Ghonim]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 1980-12-23
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Éigipt]]
| [https://www.ted.com/speakers/wael_ghonim wael_ghonim]
| [[:d:Q312823|Q312823]]
|-
| [[Íomhá:SXSW-2024-OB7A0147-alih-Wajahat Ali.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q65493690|Wajahat Ali]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q214917|drámadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/wajahat_ali wajahat_ali]
| [[:d:Q65493690|Q65493690]]
|-
| 
| ''[[:d:Q55080924|Wale Oyejide]]''
| 
| ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| 1981
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/wale_oyejide wale_oyejide]
| [[:d:Q55080924|Q55080924]]
|-
| 
| ''[[:d:Q22110955|Wan F.A. Jusoh]]''
| 
| ''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''
| 
| 
| 
| [https://www.ted.com/speakers/wan_faridah_akmal_jusoh wan_faridah_akmal_jusoh]
| [[:d:Q22110955|Q22110955]]
|-
| 
| ''[[:d:Q41570105|Wanda Díaz-Merced]]''
| 
| ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/wanda_diaz_merced wanda_diaz_merced]
| [[:d:Q41570105|Q41570105]]
|-
| 
| ''[[:d:Q457420|Wangechi Mutu]]''
| ealaíontóir Meiriceánach
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q22343478|ealaíontóir colláise]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''
| 1972-06-22
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/wangechi_mutu wangechi_mutu]
| [[:d:Q457420|Q457420]]
|-
| [[Íomhá:Wanjira Mathai at Global Scholars Symposium 2013.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q79996197|Wanjira Mathai]]''
| 
| ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1971-12
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/wanjira_mathai wanjira_mathai]
| [[:d:Q79996197|Q79996197]]
|-
| [[Íomhá:Wanuri Kahiu at the 2025 Sundance Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3566180|Wanuri Kahiu]]''
| stiúrthóir scannán Céiniach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''
| 1980-06-21
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chéinia]]
| [https://www.ted.com/speakers/wanuri_kahiu wanuri_kahiu]
| [[:d:Q3566180|Q3566180]]
|-
| [[Íomhá:Wayne McGregor (Random Dance Company) (2545447164).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q2553119|Wayne McGregor]]''
| 
| ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''
| 1970-03-12
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/wayne_mcgregor wayne_mcgregor]
| [[:d:Q2553119|Q2553119]]
|-
| 
| ''[[:d:Q111536479|Wayne Ting]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/wayne_ting wayne_ting]
| [[:d:Q111536479|Q111536479]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23727987|Wendy Chung]]''
| 
| ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/wendy_chung wendy_chung]
| [[:d:Q23727987|Q23727987]]
|-
| [[Íomhá:Wendy Freedman (4617812603).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5384049|Wendy Freedman]]''
| 
| [[réalteolaí]]&lt;br/&gt;[[fisiceoir]]
| 1957-07-17
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Ceanada]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/wendy_freedman wendy_freedman]
| [[:d:Q5384049|Q5384049]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7982704|Wendy Luers]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/wendy_woods wendy_woods]
| [[:d:Q7982704|Q7982704]]
|-
| 
| ''[[:d:Q7982712|Wendy MacNaughton]]''
| 
| ''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''
| 1977-11-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/wendy_macnaughton wendy_macnaughton]
| [[:d:Q7982712|Q7982712]]
|-
| [[Íomhá:Wendy Suzuki at National Institutes of Health Director’s Lecture (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q56065068|Wendy Suzuki]]''
| 
| ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/wendy_suzuki wendy_suzuki]
| [[:d:Q56065068|Q56065068]]
|-
| 
| ''[[:d:Q56026002|Wendy Troxel]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/wendy_troxel wendy_troxel]
| [[:d:Q56026002|Q56026002]]
|-
| [[Íomhá:Wes Moore Official Governor Portrait.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q7983732|Wes Moore]]''
| 
| [[saighdiúir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2883465|baincéir infheistíochta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1978-10-15
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/wes_moore wes_moore]
| [[:d:Q7983732|Q7983732]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18978040|Will Guidara]]''
| 
| ''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''
| 1979-11-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/will_guidara will_guidara]
| [[:d:Q18978040|Q18978040]]
|-
| [[Íomhá:Will Hurd Texas.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18639742|Will Hurd]]''
| polaiteoir Meiriceánach
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1977-08-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/will_hurd will_hurd]
| [[:d:Q18639742|Q18639742]]
|-
| [[Íomhá:TechCrunch Disrupt San Francisco 2018 - day 1 (43784198524).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23688148|Will Marshall]]''
| 
| [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]&lt;br/&gt;[[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/will_marshall will_marshall]
| [[:d:Q23688148|Q23688148]]
|-
| [[Íomhá:Will Potter 0959.JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q8003021|Will Potter]]''
| iriseoir Meiriceánach
| [[iriseoir]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/will_potter will_potter]
| [[:d:Q8003021|Q8003021]]
|-
| [[Íomhá:Will Wright - Game Developers Conference 2010 (2).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q309493|Will Wright]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3630699|dearthóir cluichí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q58287519|video game developer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]''
| 1960-01-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/will_wright will_wright]
| [[:d:Q309493|Q309493]]
|-
| [[Íomhá:Willard Wigan (sq cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8003505|Willard Wigan]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''
| 1957-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/willard_wigan willard_wigan]
| [[:d:Q8003505|Q8003505]]
|-
| [[Íomhá:Bill Ford 2011.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q321698|William Clay Ford]]''
| fear gnó Meiriceánach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13382533|cleachtóir taecuando]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''
| 1957-05-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bill_ford bill_ford]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/912 912]
| [[:d:Q321698|Q321698]]
|-
| [[Íomhá:Danny Hillis2.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92942|William Daniel Hillis]]''
| ríomheolaí Meiriceánach
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1956-09-25
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/danny_hillis danny_hillis]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/961 961]
| [[:d:Q92942|Q92942]]
|-
| [[Íomhá:Bill Clinton.jpg|center|128px]]
| [[Bill Clinton|William J. Clinton]]
| 42ú huachtarán na Stát Aontaithe, ó 1993 go 2001
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;[[taidhleoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q372436|státaire]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12800682|sacsafónaí]]''&lt;br/&gt;[[gobharnóir]]&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1946-08-19
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bill_clinton bill_clinton]
| [[:d:Q1124|Q1124]]
|-
| [[Íomhá:William K. Black.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3568755|William K. Black]]''
| 
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''
| 1951-09-06
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/william_black william_black]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/1888 1888]
| [[:d:Q3568755|Q3568755]]
|-
| [[Íomhá:William Kamkwamba at TED in 2007.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q448964|William Kamkwamba]]''
| ceapadóir agus údar Malávach
| ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1326820|electronician]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1327627|electrotechnician]]''
| 1987-08-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Mhaláiv]]
| [https://www.ted.com/speakers/william_kamkwamba william_kamkwamba]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/245287 245287]
| [[:d:Q448964|Q448964]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23783392|William Li]]''
| 
| [[eolaí]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/william_li william_li]
| [[:d:Q23783392|Q23783392]]
|-
| [[Íomhá:William MacAskill Portrait 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20684655|William MacAskill]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q5403434|eiticí]]''
| 1987-03-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/will_macaskill will_macaskill]
| [[:d:Q20684655|Q20684655]]
|-
| [[Íomhá:William McDonough (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q1662745|William McDonough]]''
| ailtire Meiriceánach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1951-02-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/william_mcdonough william_mcdonough]
| [[:d:Q1662745|Q1662745]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662458|William Noel]]''
| 
| ''[[:d:Q12008505|academic librarian]]''
| 1965-08-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/will_noel will_noel]
| [[:d:Q23662458|Q23662458]]
|-
| [[Íomhá:William Stone by VPosypai (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8018871|William Stone]]''
| 
| ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1952-12-07
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/bill_stone bill_stone]
| [[:d:Q8018871|Q8018871]]
|-
| 
| ''[[:d:Q18749288|William Ury]]''
| 
| ''[[:d:Q482980|údar]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''
| 1953
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/william_ury william_ury]
| [[:d:Q18749288|Q18749288]]
|-
| [[Íomhá:Prince of Wales in Normandy 2024.jpg|center|128px]]
| [[An Prionsa William, Diúc Cambridge|William, prionsa na Breataine Bige]]
| 
| ''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13218361|imreoir póló]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20726593|píolóta héileacaptair]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2478141|uasal]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12362622|daonchara]]''
| 1982-06-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/prince_william_duke_of_cambridge prince_william_duke_of_cambridge]
| [[:d:Q36812|Q36812]]
|-
| [[Íomhá:Willie Smits.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q939502|Willie Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q21244999|forestry scientist]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q11966252|gníomhaí ar son cearta ainmhithe]]''&lt;br/&gt;[[micribhitheolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1957-02-22
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht na hÍsiltíre]]&lt;br/&gt;[[an Indinéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/willie_smits willie_smits]
| [[:d:Q939502|Q939502]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23301429|Wingham Rowan]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/wingham_rowan wingham_rowan]
| [[:d:Q23301429|Q23301429]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23662498|Wolfgang Kessling]]''
| 
| [[fisiceoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/wolfgang_kessling wolfgang_kessling]
| [[:d:Q23662498|Q23662498]]
|-
| 
| ''[[:d:Q8033686|Woody Norris]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1938
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/woody_norris woody_norris]
| [[:d:Q8033686|Q8033686]]
|-
| [[Íomhá:Xavier Cortada 2007 artist headshot.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16195477|Xavier Cortada]]''
| ealaíontóir
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Cúba]]
| [https://www.ted.com/speakers/xavier_cortada xavier_cortada]
| [[:d:Q16195477|Q16195477]]
|-
| [[Íomhá:Xavier Vilalta.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8043321|Xavier Vilalta]]''
| ealaíontóir Spáinneach
| ''[[:d:Q42973|ailtire]]''
| 1980-05-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Spáinn]]
| [https://www.ted.com/speakers/xavier_vilalta xavier_vilalta]
| [[:d:Q8043321|Q8043321]]
|-
| [[Íomhá:Xiye Bastida, 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q81646058|Xiye Bastida]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''
| 2002-04-18
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Meicsiceo]]&lt;br/&gt;[[an tSile]]
| [https://www.ted.com/speakers/xiye_bastida xiye_bastida]
| [[:d:Q81646058|Q81646058]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23713831|Xu Liu]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/xu_liu xu_liu]
| [[:d:Q23713831|Q23713831]]
|-
| 
| ''[[:d:Q82046593|Yael Eisenstat]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yael_eisenstat yael_eisenstat]
| [[:d:Q82046593|Q82046593]]
|-
| [[Íomhá:Yang Lan - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8048424|Yang Lan]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1420621|media proprietor]]''
| 1968-03-31
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Daon-Phoblacht na Síne]]
| [https://www.ted.com/speakers/yang_lan yang_lan]
| [[:d:Q8048424|Q8048424]]
|-
| [[Íomhá:2019-04-13 Yanis Varoufakis by Olaf Kosinsky-0658 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q40688|Yanis Varoufakis]]''
| eacnamaí agus polaiteoir Gréagach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1961-03-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Ghréig]]&lt;br/&gt;[[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/yanis_varoufakis yanis_varoufakis]
| [[:d:Q40688|Q40688]]
|-
| 
| ''[[:d:Q28976247|Yaniv Erlich]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''
| 1979-11-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/yaniv_erlich yaniv_erlich]
| [[:d:Q28976247|Q28976247]]
|-
| [[Íomhá:Yann Arthus-Bertrand, 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q314223|Yann Arthus-Bertrand]]''
| grianghrafadóir Francach
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q728425|balúnaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''
| 1946-03-13
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/yann_arthus_bertrand yann_arthus_bertrand]
| [[:d:Q314223|Q314223]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728380|Yann Dall'Aglio]]''
| 
| ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/yann_dall_aglio yann_dall_aglio]
| [[:d:Q23728380|Q23728380]]
|-
| [[Íomhá:Yann LeCun - 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3571662|Yann LeCun]]''
| 
| ''[[:d:Q1709010|innealtóir bogearraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''&lt;br/&gt;[[ollamh]]
| 1960-07-08
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yann_lecun yann_lecun]
| [[:d:Q3571662|Q3571662]]
|-
| [[Íomhá:Yara Shahidi in 2018.png|center|128px]]
| ''[[:d:Q453620|Yara Shahidi]]''
| ban-aisteoir Meiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| 2000-02-10
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yara_shahidi yara_shahidi]
| [[:d:Q453620|Q453620]]
|-
| [[Íomhá:Huang Yasheng.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14948726|Yasheng Huang]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1960-03-03
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yasheng_huang yasheng_huang]
| [[:d:Q14948726|Q14948726]]
|-
| 
| ''[[:d:Q119840344|Yasmin Green]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/yasmin_green yasmin_green]
| [[:d:Q119840344|Q119840344]]
|-
| [[Íomhá:Yasmin Hurd.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18044124|Yasmin Hurd]]''
| néareolaí Meiriceánach
| [[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yasmin_hurd yasmin_hurd]
| [[:d:Q18044124|Q18044124]]
|-
| [[Íomhá:-5 - Yassmin Abdel-Magied.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23760263|Yassmin Abdel-Magied]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|innealtóir]]''
| 1991-03-03
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]&lt;br/&gt;[[an tSúdáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/yassmin_abdel_magied yassmin_abdel_magied]
| [[:d:Q23760263|Q23760263]]
|-
| [[Íomhá:Yat Siu, Chief Executive Officer, Outblaze, Hong Kong - Flickr - Horasis.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16214630|Yat Siu]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1973
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/yat_siu yat_siu]
| [[:d:Q16214630|Q16214630]]
|-
| 
| ''[[:d:Q51363202|Yejin Choi]]''
| 
| ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15976270|ríomhtheangeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Chóiré Theas]]
| [https://www.ted.com/speakers/yejin_choi yejin_choi]
| [[:d:Q51363202|Q51363202]]
|-
| 
| ''[[:d:Q129739802|Yifat Susskind]]''
| 
| ''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yifat_susskind yifat_susskind]
| [[:d:Q129739802|Q129739802]]
|-
| [[Íomhá:Yilian-Canzares-350kzm1qdtka22tddedrcw6zxumisuqsur9ufxckj5ubj0cvu.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q20056629|Yilian Cañizares]]''
| 
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]''
| 1980-12-16
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Eilvéis]]&lt;br/&gt;[[Cúba]]
| [https://www.ted.com/speakers/yilian_canizares yilian_canizares]
| [[:d:Q20056629|Q20056629]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23656971|Yoav Medan]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/yoav_medan yoav_medan]
| [[:d:Q23656971|Q23656971]]
|-
| [[Íomhá:YochaiBenklerJI6.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q982240|Yochai Benkler]]''
| dlí-eolaí Meiriceánach
| [[eacnamaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| 1964
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]&lt;br/&gt;[[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/yochai_benkler yochai_benkler]
| [[:d:Q982240|Q982240]]
|-
| [[Íomhá:Yongey-Mingyur-Rinpoche-in-2016.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q3314967|Yongey Mingyur Rinpoche]]''
| 
| ''[[:d:Q191421|Lama]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1423891|ministir]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1975-11&lt;br/&gt;1975
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Neipeal]]
| [https://www.ted.com/speakers/yongey_mingyur_rinpoche yongey_mingyur_rinpoche]
| [[:d:Q3314967|Q3314967]]
|-
| [[Íomhá:Yoram Yovell.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q6977235|Yoram Yovell]]''
| 
| ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3410028|síocanailísí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]
| 1958-08-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/yoram_yovell yoram_yovell]
| [[:d:Q6977235|Q6977235]]
|-
| [[Íomhá:Yoruba Richen (7311549170).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16738382|Yoruba Richen]]''
| 
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]
| 1972
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yoruba_richen yoruba_richen]
| [[:d:Q16738382|Q16738382]]
|-
| [[Íomhá:Yossi Vardi, 2005.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q4027187|Yossi Vardi]]''
| fear gnó Iosraelach
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''
| 1942-09-02
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/yossi_vardi yossi_vardi]
| [[:d:Q4027187|Q4027187]]
|-
| 
| ''[[:d:Q8060785|Yuko Munakata]]''
| síceolaí Meiriceánach
| [[síceolaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q357813|ollamh taca]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/yuko_munakata_1 yuko_munakata_1]
| [[:d:Q8060785|Q8060785]]
|-
| [[Íomhá:MKr364751 Yuval Noah Harari (Frankfurter Buchmesse 2024).jpg|center|128px]]
| [[Yuval Noah Harari|Yuval Harari]]
| staraí Iosraelach
| ''[[:d:Q3332711|meánaoisí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q112972705|popular science author]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1493121|staraí míleata]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 1976-02-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Iosrael]]
| [https://www.ted.com/speakers/yuval_noah_harari yuval_noah_harari]
| [[:d:Q2484404|Q2484404]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23712653|Yuyu Rau]]''
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| 
| [https://www.ted.com/speakers/yuyu_rau yuyu_rau]
| [[:d:Q23712653|Q23712653]]
|-
| 
| ''[[:d:Q118444951|Yve Blake]]''
| 
| [[scríbhneoir]]
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Astráil]]
| [https://www.ted.com/speakers/yve_blake yve_blake]
| [[:d:Q118444951|Q118444951]]
|-
| [[Íomhá:Yves Behar.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q123419|Yves Béhar]]''
| 
| ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1967-05-09
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/yves_behar yves_behar]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/236 236]
| [[:d:Q123419|Q123419]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728732|Yves Morieux]]''
| 
| ''[[:d:Q683476|financial adviser]]''
| 1960
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/yves_morieux yves_morieux]
| [[:d:Q23728732|Q23728732]]
|-
| [[Íomhá:Yves Rossi mg 4625.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q460670|Yves Rossy]]''
| 
| ''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q205375|cumadóir]]''
| 1959-08-27
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Eilvéis]]
| [https://www.ted.com/speakers/yves_rossy yves_rossy]
| [[:d:Q460670|Q460670]]
|-
| [[Íomhá:Yvonne Aki-Sawyerr.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q55238200|Yvonne Aki-Sawyerr]]''
| 
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q326653|cuntasóir]]''
| 1968-01-07
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Siarra Leon]]
| [https://www.ted.com/speakers/yvonne_aki_sawyerr yvonne_aki_sawyerr]
| [[:d:Q55238200|Q55238200]]
|-
| [[Íomhá:Official portrait of Lord Goldsmith of Richmond Park crop 2.jpg|center|128px]]
| [[Zac Goldsmith]]
| polaiteoir agus iriseoir Briotanach (rugadh 1975)
| ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''
| 1975-01-20
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| [https://www.ted.com/speakers/zac_goldsmith zac_goldsmith]
| [[:d:Q391562|Q391562]]
|-
| [[Íomhá:Zach Kaplan and Brian Fitzpatrick at ORD Camp 2014 (13907776842) (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8063810|Zach Kaplan]]''
| 
| ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1970s
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/zach_kaplan zach_kaplan]
| [[:d:Q8063810|Q8063810]]
|-
| [[Íomhá:Zach King Photo.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q15734051|Zach King]]''
| scannánóir Meiriceánach, aisteoir gutha agus pearsantacht idirlín
| [[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q13235160|monaróir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| 1990-02-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/zach_king zach_king]
| [[:d:Q15734051|Q15734051]]
|-
| [[Íomhá:Hindi Zahra @ le Chabada, Angers (4315967453).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23670988|Zahra' Langhi]]''
| 
| ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''
| 1975-01-28
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Libia]]
| [https://www.ted.com/speakers/zahra_langhi zahra_langhi]
| [[:d:Q23670988|Q23670988]]
|-
| [[Íomhá:Zainab Salbi.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12214935|Zainab Salbi]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''
| 1969-09-24
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| ''[[:d:Q3108185|Ba'athist Iraq]]''&lt;br/&gt;[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/zainab_salbi zainab_salbi]
| [[:d:Q12214935|Q12214935]]
|-
| 
| ''[[:d:Q99197458|Zainab Usman]]''
| 
| [[eacnamaí]]
| 1986
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Nigéir]]
| [https://www.ted.com/speakers/zainab_usman zainab_usman]
| [[:d:Q99197458|Q99197458]]
|-
| [[Íomhá:Zak Ebrahim (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23728371|Zak Ebrahim]]''
| 
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q16003550|síochánaí]]''
| 1983-03-24
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/zak_ebrahim zak_ebrahim]
| [[:d:Q23728371|Q23728371]]
|-
| 
| ''[[:d:Q47544805|Zaria Forman]]''
| 
| [[ealaíontóir]]
| 1982
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/zaria_forman zaria_forman]
| [[:d:Q47544805|Q47544805]]
|-
| 
| ''[[:d:Q110028598|Zarlasht Halaimzai]]''
| 
| ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''
| 1981
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Afganastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/zarlasht_halaimzai zarlasht_halaimzai]
| [[:d:Q110028598|Q110028598]]
|-
| [[Íomhá:Ze Frank at the 2010 Streamy Awards (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q169286|Ze Frank]]''
| 
| [[ealaíontóir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''
| 1972-03-31
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/ze_frank ze_frank]
| [[:d:Q169286|Q169286]]
|-
| [[Íomhá:Zeresenay Alemseged (2013-01).JPG|center|128px]]
| ''[[:d:Q163169|Zeresenay Alemseged]]''
| pailéa-antraipeolaí Aetópach
| ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;[[seandálaí]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17488316|réamhstaraí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q21272406|pailé-antraipeolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 1969-06-04
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Aetóip]]
| [https://www.ted.com/speakers/zeresenay_alemseged zeresenay_alemseged]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/141 141]
| [[:d:Q163169|Q163169]]
|-
| [[Íomhá:Zeynep Tufekci crop.jpeg|center|128px]]
| ''[[:d:Q23759736|Zeynep Tüfekçi]]''
| 
| ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q123853167|magazine writer]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''
| 20th century
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/zeynep_tufekci zeynep_tufekci]
| [[:d:Q23759736|Q23759736]]
|-
| [[Íomhá:Photo of Ziauddin Yousafzai.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q8071389|Ziauddin Yousafzai]]''
| taidhleoir Pacastánach
| [[taidhleoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q47799218|education activist]]''
| 1969-01
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Phacastáin]]
| [https://www.ted.com/speakers/ziauddin_yousafzai ziauddin_yousafzai]
| [[:d:Q8071389|Q8071389]]
|-
| 
| ''[[:d:Q23728728|Ziyah Gafić]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1980
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Bhoisnia-Heirseagaivéin]]
| [https://www.ted.com/speakers/ziyah_gafic ziyah_gafic]
| [[:d:Q23728728|Q23728728]]
|-
| 
| ''[[:d:Q97160702|Zoia Lytvyn]]''
| 
| ''[[:d:Q662729|pearsa phoiblí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''
| 1986-04-02
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Úcráin]]
| [https://www.ted.com/speakers/zoya_lytvyn zoya_lytvyn]
| [[:d:Q97160702|Q97160702]]
|-
| [[Íomhá:Zubaida Bai 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24572427|Zubaida Bai]]''
| 
| ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]''
| 
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an India]]
| [https://www.ted.com/speakers/zubaida_bai zubaida_bai]
| [[:d:Q24572427|Q24572427]]
|-
| [[Íomhá:EL Seed (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12955922|eL Seed]]''
| 
| ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''
| 1981-08-21
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| [[an Túinéis]]&lt;br/&gt;[[an Fhrainc]]
| [https://www.ted.com/speakers/el_seed el_seed]
| [[:d:Q12955922|Q12955922]]
|-
| [[Íomhá:IO Tillett Wright.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q5972933|iO Tillett Wright]]''
| 
| [[grianghrafadóir]]
| 1985-09-02
| ''[[:d:Q2449503|fear trasinscneach]]''
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
| [https://www.ted.com/speakers/io_tillett_wright io_tillett_wright]
| [[:d:Q5972933|Q5972933]]
|-
| [[Íomhá:Ólafur Elíasson Internationale Jury Berlinale 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q365691|Ólafur Elíasson]]''
| 
| ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''
| 1967-02-05
| ''[[:d:Q6581097|fireann]]''
| ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''
| [https://www.ted.com/speakers/olafur_eliasson olafur_eliasson]&lt;br/&gt;[https://www.ted.com/speakers/336 336]
| [[:d:Q365691|Q365691]]
|-
| [[Íomhá:Ozlem Tureci v1.jpg|center|128px]]
| ''[[:d:Q92379963|Özlem Türeci]]''
| 
| ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q131524|fiontraí]]''&lt;br/&gt;[[Lia|dochtúir leighis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3400985|acadóir]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''
| 1967-03-06
| ''[[:d:Q6581072|baineann]]''
| [[an Ghearmáin]]&lt;br/&gt;[[an Tuirc]]
| [https://www.ted.com/speakers/oezlem_tuereci oezlem_tuereci]
| [[:d:Q92379963|Q92379963]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>if4y9s8jiqaq8qrizxb617t4klnn6j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kim Il-sung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67169</id>
    <revision>
      <id>1308794</id>
      <parentid>1268076</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1308794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6224" sha1="qasa3ap04yp6f3btq9ffansed3b8xr1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard[[Príomh-Aire|cheannaire]] [[Daon-Phoblacht Dhaonlathach na Cóiré|Dhaonphoblacht Dhaonlathach na Cóiré]], nó [[An Chóiré Thuaidh]], ab ea '''Kim Il-sung''' a rugadh faoin ainm '''Kim Sŏng-ju''' ([[15 Aibreán]] [[1912]] – [[8 Iúil]] [[1994]]). Ceannaire ar an tír úd a bhí ann ar feadh 46 bliana, ó bhunú an stáit go dtí lá a bháis.  D'éirigh leis stát neamhspleách a bhunú sa Chóiré, rud nach raibh ann leis na céadta bliain roimhe sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-feidir-cogadh-a-sheachaint-ar-leithinis-na-coire/|teideal=An féidir cogadh a sheachaint ar leithinis na Cóiré?|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=8 Meán Fómhair 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-15}}&lt;/ref&gt;  

[[Íomhá:Kim Il-sung in 1927.jpg|clé|mion|Kim Il-sung i Jilin, 1927]][[Íomhá:Kim Il-sung 1946.JPG|clé|mion|'''Kim Il-sung, 1946''']]

[[Íomhá:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|mion|1953-07-27: Kim Il-sung ag síniú an an tsosa cogaidh|clé]]
[[Íomhá:Kim il sung.jpg|clé|mion|sna 1950idí b'fhéidir]]
[[Íomhá:Nicolae Ceaușescu &amp; Kim Il Sung (1978).jpg|clé|mion|[[Nicolae Ceaușescu|Nicolae Ceauşescu]] agus Kim Il Sung, 1978]]

== Tús a shaoil ==
Nuair a bhí Kim Il-sung ocht mbliana d'aois, theith a mhuintir an Chóiré sa bhliain 1920 agus tháinig siad go dtí [[an Mhanchúir]],  

Bhunaigh Kim cumann beag réabhlóideach i 1926, &quot;An Cumann in aghaidh Impiriúlachais&quot;. Cheap sé idé-eolaíocht nua a tugadh ''Juche'' air, meascán de thírghrá agus féin-tuilleamaí.  

D'éirigh Kim ina bhall den Pháirtí Cumannach [[An tSín|Sínis]]&lt;nowiki/&gt;e i 1931. Throid sé in aghaidh na Seapánaigh ó 1937 go dtí 1940, é ina cheannasaí airm.

Theith Kim agus a chuid saighdiúirí lena n-anam i 1940. Shroich siad Vyatskoye in aice le Khabarovsk san [[An tAontas Sóivéadach|APSS]]. Bhí Kim ina chaptaen, agus maorghinearál níos déanaí, le reisimint de chuid an Airm Dheirg.  

Shroich an t[[An tArm Dearg|Arm Dearg]]  [[Pyongyang]] ar [[24 Lúnasa]] [[1945]]. D'fhill Kim go dtí an Chóiré ar an [[19 Meán Fómhair]] [[1945]]. Bhí sé ar deoraíocht ar feadh 26 bliain. Ceapadh Kim ina cheannaire, i stát a bhí ann a bhí ar teaghrán ag na Rúisigh. 

Bhí nasc láidir mar sin idir Kim agus an [[Aontas Sóivéadach]] faoi [[Joseph Stalin]]. De réir a chéile áfach sháraigh ''Juche'' an [[Karl Marx|Marx]]&lt;nowiki/&gt;achas-[[Vlaidímír Leinín|Leinín]]&lt;nowiki/&gt;eachas agus an [[cumannachas]].

== Cogadh ==
D'ordaigh Kim ionradh na [[An Chóiré Theas|Cóiré Theas]] sa bhliain 1950, rud a tharraing fórsaí na [[Náisiúin Aontaithe]] (na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] go háirithe) isteach chun an Chóiré Theas a chosaint. Cogadh fíochmhar a tharla sa leithinis idir 1950-1953.  

{{Main|Cogadh na Cóiré}}


Scríobh [[Nikita Khrushchev|Nikita Krushchev]], iarcheannaire [[An tAontas Sóivéadach|APSS]], an méid seo faoi Chogadh na Cóiré sa bhliain 1971: &lt;blockquote&gt;&quot;Ba é Kim Il Sung féin a cheap an cogadh sa Chóiré. Bhí sé ag iarraidh an Chóiré Thuaidh agus an Chóiré Theas a aontú faoina smacht féin. Chuir Stalin ina luí air gur chóir dó dianmhachnamh a dhéanamh sula ndéanfadh sé ionsaí ar an Chóiré Theas. D’inis Kim Il Sung do Stalin go raibh sé iomlán cinnte go n-éireodh leis. Is cuimhin liom go raibh amhras ar Stalin. Bhí sé buartha go gcuirfeadh SAM a ladar isteach sa scéal. Ghéill sé do Kim, áfach, agus bhí sé sásta soláthairtí agus comhairleoirí míleata a chur go dtí an Chóiré Thuaidh&quot;&lt;ref&gt;Foinse: Nikita Khrushchev: [http://www.rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=3409-1 Khrushchev Remembers, An Autobiography]{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 1971&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Mhair an [[Cogadh|chogaíocht]] go dtí an sos comhraic a cuireadh i bhfeidhm ar [[27 Iúil]] [[1953]].   

'''Líon iomlán na marbh: 2.5&lt;ref&gt;[[CNN]] facts&lt;/ref&gt; - 5 milliún'''&lt;ref&gt;[http://www.history.com/topics/korean-war History.com]&lt;/ref&gt; (bhí [[daonra]] 30 milliún, Theas agus Thuaidh, i 1950), [[Íomhá:Poster of Kim Il Sung in Pyongyang.jpg|clé|mion|Bolscaireacht i bPyongyang]]

== Pearsanta ==
Bhí  Kim Il Sung thar a bheith oilte san ealaín [[Taekwondo]], fearacht a chomharba agus a mhac [[Kim Jong Il]].

== Cultas ==
Chruthaigh Kim Il-sung cultas pearsantachta agus maireann an cultas sin go dtí an lá inniu, ní hamháin dó féin ach dona mhac, [[Kim Jong-il]], agus a dá gharmhac, [[Kim Jong-un]].

D'fhan an tír i maos i mbochtaineacht faoi Kim agus ba mhinic a bhí [[gorta]] ann, d'ainneoin chuidiú na Sóivéadach.  

Nuair a tháinig deireadh leis an gcóras cumannach san Aontas Sóivéadach agus bhris an stát sin suas, tháinig deireadh leis an gcuidiú Sóivéadach. Dá bharr sin, d'éirigh staid na Cóiré Thuaidh níos measa sna blianta deireanacha de réimeas Kim. 

=== Teaghlach mór le rá ===
Is teaghlach mór le rá sa pholaitíocht é muintir Kim anois. 

Tháinig [[Kim Jong-il]] i gcomharbacht ar a athair i 1994. Bhí Kim Jong-il ag an am ina Ard-Rúnaí ar Pháirtí Oibrithe na Cóiré, Cathaoirleach ar Choimisiún Cosanta Náisiúnta na Cóiré Thuaidh, agus Ardcheannasaí ar Arm an Phobail. 

Ardcheannaire [[Daon-Phoblacht Dhaonlathach na Cóiré|Dhaon-phoblacht Dhaonlathach na Cóiré]], nó an Chóiré Thuaidh, agus cathaoirleach Pháirtí Oibrithe na Cóiré is ea [[Kim Jong-un]] a rugadh sa bhliain [[1984]] (nó 1982 nó 1983, níl muid ró-chinnte faoi). 

Rinne a mhac agus a garmhac dia beag de Kim Il-sung. 

== Féach freisin ==

* Mac Kim Il-sung, [[Kim Jong-il]] (1942? - 2011)
* Garmhac Kim Il-sung, [[Kim Jong-un]] (1984? -)
* [[Cogadh na Cóiré]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Kim Il-sung}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]]
[[Catagóir:Básanna i 1994]]
[[Catagóir:Aindiachaithe]]
[[Catagóir:An Chóiré Thuaidh]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Ceannairí Cumannacha]]
[[Catagóir:Feiminigh]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ginearáil]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Cóiréacha]]
[[Catagóir:Uachtaráin]]</text>
      <sha1>qasa3ap04yp6f3btq9ffansed3b8xr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kim Jong-un</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67180</id>
    <revision>
      <id>1308797</id>
      <parentid>1241052</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1308797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1798" sha1="ht28wbc49ewg8fmv8rasddadzpn89p6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ardcheannaire [[Daon-Phoblacht Dhaonlathach na Cóiré|Dhaon-phoblacht Dhaonlathach na Cóiré]], nó an Chóiré Thuaidh, agus cathaoirleach Pháirtí Oibrithe na Cóiré is ea '''Kim Jong-un''' a rugadh ar [[8 Eanáir]] [[1984]] (nó 1982 nó 1983). 

Mac le [[Kim Jong-il]] ([[1941]]–[[2011]]) agus garmhac de chuid [[Kim Il-sung]] ([[1912]]–[[1994]]) atá ann. Ardcheannairí agus [[Deachtóireacht|deachtóir]]í ar an tír ab ea an bheirt acusan freisin, an t-aon sampla de dheachtóireacht [[Cummanachas|chumannach]] oidhreachtúil i [[stair]] an [[An Domhan|domhain]]. 
[[Íomhá:President Trump and Kim Jong-Un meet June 2018 (cropped).jpg|clé|mion|2018: cairdeas idir [[Donald Trump|Trump]] agus Kim Jong-un]]
Tháinig Kim Jong-un i gcumhacht ar bhás a athar i mí na Nollag sa bhliain [[2011]]. Léiroidhre a bhí in Jong-un roimhe sin agus &quot;an Comharba Mór&quot; a thug seirbhís theilifíse an stáit air ina dhiaidh. Cuireadh 'cultas pearsan' ar siúl sa Chóiré Thuaidh, agus brú ar an phobal ollmheas a léiriú don Cheannaire Uachtarach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/16-me%C3%A1n-f%C3%B3mhair-2023-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000628088383|teideal=‎Nuacht Mhall: (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=16 Meán Fómhair 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Kim Il-sung]] , a sheanathair
* [[Kim Jong-il]], a athair

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-cóiréthuaidh}}
{{Síol-beath}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aindiachaithe]]
[[Catagóir:An Chóiré Thuaidh]]
[[Catagóir:Ceannairí Cumannacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ginearáil]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Cóiréacha]]</text>
      <sha1>ht28wbc49ewg8fmv8rasddadzpn89p6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walter Bagehot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68347</id>
    <revision>
      <id>1308838</id>
      <parentid>1062138</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="po5fvg8mcqxozdji9ww7d3qrsn5jmht" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iriseoir, aistí agus fear gnó [[Sasana]]ch ab ea '''Walter Bagehot''' ([[3 Feabhra]] [[1826]] – [[24 Márta]] [[1877]]). Rugadh é agus fuair sé bás in [[Langport]], [[Somerset]].  

==A luathshaol==
Bancéir ab ea a athair. Rinne Walter Bagehot staidéar ag Coláiste na hOllscoile, Londain, ar dtús ar an matamaitic. Sa bhliain 1848 bronnadh M.A. air i bhfealsamh morálta. 

==Iriseoireacht==
Sa bhliain 1855, chuir Bagehot an ''[[National Review (1855)|National Review]]'' lena chara Richard Holt Hutton.&lt;ref&gt;[http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=9428981 ''Walter Bagehot'' by St. Norman John-Stevas The British Council/National Book League/Longmans, Greene &amp; Co.] London. (1963)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=Lnazy2B3SQAC&amp;pg=PA272&amp;dq=isbn:0199270376&amp;hl=es#PPA50,M1 {{cite book |title=Victorian Print Media: A Reader |url=https://archive.org/details/victorianprintme0000unse |author=Andrew King, John Plunkett |year=2005 |isbn=0-19-927037-6 |page=[https://archive.org/details/victorianprintme0000unse/page/50 50] |quote=''National Review'' (1855–64) one of the most prestigious quarterlies of mid-century |publisher=Oxford University Press}}]&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1860, ceapadh é ina phríomh-eagarthóir ar ''The Economist''. Sna 17 bliana a chaith sé sa phost, mhéadaigh Bagehot tuairisciú ''The Economist''' ar an b[[polaitíocht]] agus tionchar an nuachtáin ar lucht déanta beartas na Breataine Móire dá bharr.

Bhí an-tóir ar leabhar leis sa bhliain [[1867]], mar atá ''[[The English Constitution]]'', a chuireann síos ar an mbealach a fheidhmíonn an córas Briotanach i ndáiríre.&lt;ref&gt;Is fiú inniu féin féachaint ar: {{it}} [https://www.academia.edu/2420652/Federalismo_sanzionatorio {{lang|it|Giampiero Buonomo, ''Test europeo per la riforma Premi e sanzioni''}}, in Guida agli enti locali, n. 49-50/2011].&lt;/ref&gt; I measc na saothar eile a scríobh sé tá ''Physics and Politics'' ([[1872]]), a bhí ar na chéad iarrachtaí coincheap na h[[Éabhlóid|Éabhlóide]] a chur i bhfeidhm ar an saol sóisialta agus an scríbhinn ''Lombard Street'' (1873), staidéar ar mhodhanna oibre na mbaincéirí&lt;ref&gt;Cfr. ''Bagehot and International Lending''. Professor M. Lipton. The Financial Times (London, England), Dé Máirt, 12 Meitheamh, 1984; lgh. 17; Eagrán 29,344.&lt;/ref&gt;.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Bagehot, Walter}}
[[Catagóir:Lucht gnó]]
[[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]]
[[Catagóir:Básanna i 1877]]</text>
      <sha1>po5fvg8mcqxozdji9ww7d3qrsn5jmht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francisco X. Alarcón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69281</id>
    <revision>
      <id>1308852</id>
      <parentid>1237370</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9698" sha1="mxl6ftgg6j19wlr1xqxl3402bbsbjuk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'[[file|fhile]] [[Meiriceá]]nach agus [[múinteoir]] é '''Francisco Xavier Alarcón''' ([[21 Feabhra]] [[1954]] – [[15 Eanáir]] [[2016]]). Bhí sé ar cheann den líon beag filí Chicano a bhain aitheantas amach as ucht a gcuid [[filíocht]]a agus [[scríbhneoir]]eachta, den chuid is mó i [[Spáinnis]], laistigh de [[na Stáit Aontaithe]]. Aistríodh a chuid dánta chomh maith go [[Béarla]], [[Gaeilge]] agus [[Sualainnis]]. Rinne sé go leor cur i láthair ag [[scoil]]eanna poiblí ionas go bhféadfadh sé tionchar a imirt ar dhaoine óga agus iad a spreagadh chun a gcuid filíochta féin a scríobh, ach go háirithe mar gur bhraith sé gur &quot;filí nádúrtha&quot; iad na leanaí. &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=http://talleresdepoesia.weebly.com/speaking-with-francisco-x-alarcoacuten.html|teideal=Speaking with Francisco X. Alarcon|date=|accessdate=1 May 2015|website=Talleres de Poesia|publisher=|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Rugadh '''Francisco Xavier Alarcón''' i Wilmington, [[California]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.colorincolorado.org/read/meet/alarcon/transcript/|teideal=A Binational, Bicultural, Bilingual Poet|date=|accessdate=1 May 2015|website=Colorin Calorado!|publisher=|last=|first=}}&lt;/ref&gt;, agus bhí ceathrar deartháireacha agus beirt deirfiúracha aige.
Bhog sé go [[Guadalajara (Meicsiceo)|Guadalajara, Meicsiceo]] lena theaghlach, nuair a bhí sé a sé, agus ansin d'fhill sé ar ais go California nuair a bhí sé ocht mbliana déag d'aois. Bhraith Alarcón go raibh sé ina scríbhneoir nuair a bhí sé cúig bliana déag agus chabhraigh sé le hamhráin bhailéadacha a seanmháthair a thras-scríobh. Ba chainteoir dúchais na [[An Nachuáitlis|Nachuáitlise]] a sheanmháthair. Chruth an taithí a bhain sé amach as a bheith ag teacht i méadaíocht sna Stáit Aontaithe agus Meicsiceo araon, agus an dá [[cultúr|chultúr]] a bhlais sé iontu, leis an chineál scríbhneoireachta a chum sé.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite book|teidleal=Latino Writers and Journalists|last=Wood|first=Jamie Martinez|publisher=Facts On File, Inc.|year=2007|isbn=9780816064229|location=New York|pages=5–6}}&lt;/ref&gt;

Mar dhuine fásta óg, d'fhill sé ar limistéar [[Los Angeles]]. Bhain sé ard-dioplóma scoile amach ó 'Cambria Adult School'. D'oibrigh sé i m[[bialann]]a agus mar oibrí [[imirce (daonra)|imirceach]] [[feirm]]e.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite book|title=The Mexican American Experience: An Encyclopedia|last=Meier|first=Matt S.|publisher=Greenwood Press|year=2003|isbn=0313316430|location=Westport, Connecticut|pages=6–7|url=https://books.google.com/books?id=-E1_hLqmUCIC&amp;lpg=PA7&amp;ots=jdwQ1pOuhj&amp;dq=Francisco%20X.%20Alarc%C3%B3n%20Defense%20Fund%20Committee&amp;pg=PR2#v=onepage&amp;q&amp;f=false|access-date=5 May 2015|last2=Gutierrez|first2=Margo}}&lt;/ref&gt; Le linn an ama seo, chuaigh sé go dtí East Los Angeles College.

Bhain Alarcón céim amach ó California State University, Long Beach, agus [[Ollscoil Stanford]].&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite news|url=http://www-dateline.ucdavis.edu/041400/DL_alarcon.html|teideal=A poet who writes tattoos|date=April 14, 2000|work=Dateline UC Davis|author=Kathleen Holder|dátarochtana=Eanáir 17, 2017|archivedate=Meitheamh 10, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610021330/http://www-dateline.ucdavis.edu/041400/DL_alarcon.html}}&lt;/ref&gt; Le linn dó bheith sa choláiste, thosaigh sé ag scríobh filíochta, agus bhain sé le go leor ciorcail liteartha sa cheantar agus léigh sé a chuid filíochta amach os ard chomh maith ag ionaid éagsúla. Ag Stanford, idir na blianta 1978 agus 1980, rinne sé eagarthóireacht ar an iris ''Vortice''.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book|teideal=From the Other Side of Night/Del otro lado de la noche|last=de Jesus Hernadez-G|first=Manuel|publisher=The University of Arizona Press|year=2002|isbn=9780816522309|location=Tucson, Arizona|pages=197–204|chapter=Poetry as Constructing Identity: Marginality, Social Commitment, Multivalent Love, Indianness, and Feminism}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1982, agus é ar Fulbright Fellowship go [[Cathair Mheicsiceo|Cathair Mheicsiceo]], d'aimsigh sé orthaí [[Astacach]]a a bhí aistrithe ag [[sagart]] Meicsiceach.
Ina dhiaidh sin, spreag iad siúd a scríbhneoireachta sna 'Snake Poems: An Aztec Invocation'. Chomh maith leis sin bhuail sé leis a &quot;anamchara&quot;, an file de chuid Mheicsiceo, Elías Nandino, ar a thuras go Cathair Mheicsiceo.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Alarcón was very impressed with how Nandino refused to hide his homosexuality from the world.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;   Chuaigh an gcaoi ar dhiúltaigh Nandino a chuid homaighnéasachta a cheilt ón domhan i bhfeidhm air. Le linn a chuid ama i Meicsiceo, bhí Alarcón páirteach san amharclann i gCathair Mheicsiceo agus rinne sé go leor taighde in [[El Colegio de México]]. Thug an deontas Fulbright deis dó taisteal go Cúba freisin.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;


==Duaiseanna==
* 1981 Ruben Dario Prize for poetry.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
* 1984 Chicano Literary Prize for poetry.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hnet.uci.edu/spanishandportuguese/cllp/History.htm |teideal=Chicano/Latino Literary Prize - History |first= |last= |work=hnet.uci.edu |year=2006 |accessdate=9 January 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.today/20120802041908/http://www.hnet.uci.edu/spanishandportuguese/cllp/History.htm |archivedate=2 Lúnasa 2012 |df= }}&lt;/ref&gt;
* 1993 [[American Book Award]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.poetryfoundation.org/bio/francisco-x-alarcon |teideal=Francisco X. Alarcón|publisher=The Poetry Foundation|accessdate=January 10, 2013}}&lt;/ref&gt;
* 1993 PEN Oakland Josephine Miles Award
* 1997 Pura Belpré Honor Award by the American Library Association
* 1998 Carlos Pellicer-Robert Frost Poetry Honor Award by the Third Binational Border Poetry Contest, Ciudad Juárez, Chihuahua.
* 2002 Pura Belpré Honor Award, Danforth and Fulbright fellowships
* 2002 Fred Cody Lifetime Achievement Award from the Bay Area Book Reviewers Association (BABRA)

==Oibreacha==
* ''Tattoos'', Oakland: Nomad Press, 1985
* ''Ya Vas, Carnal'', San Francisco 1985
* ''Loma Prieta'', Santa Cruz: We Press 1990
* ''Body in Flames/Cuerpo en llamas'', San Francisco: Chronicle Books 1990
* ''De amor oscuro/Of Dark Love'', Santa Cruz: Moving Parts Press 1991
* ''Cuerpo en llamas/Kropp i lågor'', Lysekil, Sweden: Fabians Förlag 1991
* ''Cuerpo en llamas / Colainn ar bharr lasrach'', Indreabhán, Ireland:Cló Iar-Connachta Teo 1992
* ''Poemas zurdos'', Mexico City: Editorial Factor 1992
*{{cite book| title=Snake Poems: An Aztec Invocation | url=https://archive.org/details/snakepoemsazteci0000alar | publisher= Chronicle Books | date=February 1, 1992| isbn= 978-0-8118-0161-4 }}
* ''De amor oscuro/Vin an ngrá dorcha'', Indreabhán, Ireland: Cló Iar-Connachta Teo, 1992
* ''No Golden Gate for Us'', Tesuque, New Mexico: Pennywhistle Press, 1993, {{ISBN|9780938631163}} 
*''Sonnets to Madness and Other Misfortunes / Sonetos a la locura y otras penas'', Berkeley: Creative Arts Book Company, 2001, {{ISBN|9780887394508}} 
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UatnCX_09U0C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Francisco+X.+Alarc%C3%B3n+From+the+Other+Side+of+Night&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=aRvvUK2rL_Oy0AHPu4DoBg&amp;ved=0CDAQ6AEwAA#|title=From the Other Side of Night / Del otro lado de la noche: New and Selected Poems|publisher=University of Arizona Press|year= 2002|isbn=9780816522309}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Tt4tyA8nDn0C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Francisco+X.+Alarc%C3%B3n+iguanas&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=1hvvUJmQNdOC0QH4-ICIBQ&amp;ved=0CDAQ6AEwAA#| title=Iguanas in the Snow and Other Winter Poems/ Iguanas en la nieve y otros poemas de invierno | others=Illustrator [[Maya Christina Gonzalez]]| publisher= Perfection Learning Corporation| year= 2005 | isbn= 978-0-7569-7093-2 }}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6uYz4fwJ7m4C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Francisco+X.+Alarc%C3%B3n+tomatoes&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=-xvvUKjAOIi30gGp3YGQBw&amp;ved=0CDAQ6AEwAA#| title=Laughing Tomatoes and Other Spring Poems/Jitomates risueños y otros poemas de primavera | others=Illustrator Maya Christina Gonzalez| publisher= Bt Bound| year= 2005| isbn= 978-1-4176-6968-4 }}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9pqF-en7zRkC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Francisco+X.+Alarc%C3%B3n+moon&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=EhzvUIOzAcXj0QGC9IDoDw&amp;ved=0CDAQ6AEwAA#| title=From the Bellybutton of the Moon And Other Summer Poems/Del ombligo de  la luna y otros poemas de verano | others=Illustrator Maya Christina Gonzalez| publisher= Bt Bound| year= 2005| isbn= 978-1-4176-6969-1 }}
*{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hZRUbd89cqEC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Francisco+X.+Alarc%C3%B3n+angels&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=KhzvUJCcNIrp0QHm-ICABQ&amp;ved=0CDAQ6AEwAA#| title=Angels Ride Bikes And Other Fall Poems/Los ángeles andan en bicicleta y otros poemas de otoño | others=Illustrator Maya Christina Gonzalez | publisher= San Val, Incorporated| year= 2005| isbn=978-1-4176-6970-7 }}
*{{cite book| title=Poems to Dream Together/Poemas para soñar juntos | url=https://archive.org/details/poemstodreamtoge0000alar | others=Illustrator Paula Barragán | publisher= Lee &amp; Low Books| year= 2005| isbn=978-1-58430-233-9 }}
*{{cite book| title=Animal Poems of the Iguazú/Animalario del Iguazú | others=Illustrator Paula Barragán | publisher= Lee &amp; Low Books| year= 2005| isbn=978-1-58430-233-9 }}
* ''Ce Uno One: Poems for the New Sun / Poemas para el Nuevo Sol'', Sacramento: Scythe Press 2010, {{ISBN|9781930454262}}


== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Alarcon, Francisco Xavier}}
[[Catagóir:Filí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]]
[[Catagóir:Básanna in 2016]]</text>
      <sha1>mxl6ftgg6j19wlr1xqxl3402bbsbjuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Gottlieb Fichte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69603</id>
    <revision>
      <id>1308866</id>
      <parentid>1122196</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T20:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9019" sha1="qvow5b4oax1j9rglor5nihm2wpm545v" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Fealsamh Gearmánach ba ea '''Johann Gottlieb Fichte'''. Bhí sé orthu siúd a bhunaigh an ghluaiseacht fhealsúnach a dtugtar idéalachas Gearmánach uirthi, gluaiseacht a d’eascair ó shaothar teoiriciúil agus eiticiúil [[Immanuel Kant]]. Tá meas ag teacht ag fealsúna agus ag scoláirí ar Fichte mar fhealsamh a bhfuil tábhacht leis ann féin de bharr an léargais a thug sé ar an bhféintuiscint. Ba é Fichte a cheap an modh ''téis, fritéis, sintéis'',&lt;ref name=&quot;Breazeale 63&quot;&gt;&quot;Review of ''[[Aenesidemus (book)|Aenesidemus]]''&quot; ([http://www.gleichsatz.de/b-u-t/trad/fichte/jgf-aenesidemus.html &quot;Rezension des Aenesidemus&quot;], ''{{Interlanguage link multi|Allgemeine Literatur-Zeitung|de}}'', 11–12 Feabhra 1794). Aistrithe ag Daniel Breazeale. In {{cite book| last1=Breazeale|first1=Daniel|last2=Fichte|first2=Johann|title=Fichte: Early Philosophical Writings|date=1993|publisher=Cornell University Press|page=63}} (See also: ''FTP'', lch 46; Breazeale 1980–81, lgh 545–68; Breazeale and Rockmore 1994, lch 19; Breazeale 2013, lgh 36–37; Waibel, Breazeale, Rockmore 2010, lch 157: &quot;Fichte believes that the I must be grasped as the ''unity'' of synthesis and analysis.&quot;)&lt;/ref&gt;, rud a luaitear go minic le [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]].&lt;ref&gt;Robert C. Solomon, ''In the Spirit of Hegel'', Oxford University Press, lch 23.&lt;/ref&gt;   

Chomh maith leis sin, scríobh Fichte saothair faoi fhealsúnacht pholaitiúil; tá cáil air mar dhuine díobh siúd a chuir tús leis an náisiúnachas Gearmánach.

==Óige agus oideachas==

Rugadh Fichte in Rammenau in Uachtar Lúsáitia agus fuair sé buntús a chuid oideachais óna athair. Bhí sé éirimiúil, agus bhí an Barún Freiherr von Militz sásta íoc as an scolaíocht. Cuireadh Fichte chuig teaghlach an tsagairt Krebel ag Niederau, in aice le Meissen, agus fuair sé bunoiliúint chríochnúil sna [[Clasaicigh]]. 

In 1780 thosaigh sé ag freastal ar an gcliarscoil diagachta in Ollscoil Jena. D’aistrigh sé chun Ollscoil Leipzig agus é bocht go leor. Lean Freiherr von Militz ag cabhrú leis, ach cailleadh von Militz in 1784 agus ní raibh Fichte in ann a chríochnú.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Breazeale|first1=Daniel|last2=Fichte|first2=Johann|title=Fichte: Early Philosophical Writings|date=1993|publisher=Cornell University Press|page=2}}&lt;/ref&gt;

Chaith sé tamall ina oide agus chuir suim i bhfealsúnacht [[Immanuel Kant]], rud a spreag é chun aiste a fhoilsiú ar theagasc Kant. Fuair an aiste ardmholadh ó Kant féin agus fuair sé post mar ollamh in Ollscoil Jena. Briseadh as nuair a cuireadh aindiachas ina leith, ach lean sé ag foilsiú saothar. Bhí deisceart na Gearmáine faoi choimirceas Napoléonach ó 1806 agus ghríosaigh Fichte na Gearmánaigh chun éirí amach i gcoinne na bhFrancach. Fuair sé bás le tíofas i mBeirlín in 1814.

==Fealsúnacht==

Níor aontaigh Fichte leis an argóint a rinne Kant ar son “rudai iontu féin,” réaltacht nach féidir linn a fheiceáil go díreach. Shíl Fichte go dtarraingeofaí amhras dá ndéanfaí idirdhealú dian idir “rudaí iontu féin” agus “rudaí a nochtar dúinn” (feiniméin). Dúirt sé gur chóir glacadh leis nach bhfuil an comhfhios fréamhaithe san “fhíorshaol”. Tháinig iomrá leis agus é á áitiú go bhfuil an comhfhios fréamhaithe ann féin amháin. Fáisctear feiniméin as an gcomhfhios, as an Mise agus as feasacht mhorálta.

Tosaíonn Fichte leis an mbunphrionsabal gur gá don Mhise (“das Ich”) é féin a chur in iúl mar indibhid chun é féin a fhógairt ar chor ar bith. Chun é féin a chur in iúl mar indibhid caithfidh an Mise a aithint go bhfuil indibhidí saora eile ag iarraidh air srian a chur lena shaoirse féin le meas ar shaoirse daoine eile. Caithfidh indibhidí réasúnta a leithéidí eile a aithint chun go mbeadh an Mise indibhidiúil ann.&lt;ref&gt;Fichte, J. G. (2000), ''Foundations of Natural Right, according to the Principles of the Wissenschaftslehre'', ed. F. Neuhouser, trans. M. Baur. Cambridge: Cambridge University Press, p. 42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Allen W. Wood]], ''The Free Development of Each: Studies on Reason, Right, and Ethics in Classical German Philosophy'', Oxford University Press, 2014, p. 207: &quot;The whole point of the summons, in fact, is that it is what first makes our individuality possible for us, through presenting us with the concept of our own individual free action in the form of an object of our consciousness.&quot;&lt;/ref&gt; 

Tá féinaireachtáil Fichte ag brath ar bhac a dhéanann rud nach cuid den Mhise é ach nach féidir é a cur i leith aireachtáil chéadfach ar leith. Is é bunús an Mhise an fhéiniúlacht a fhógairt, i.e. tugann an comhfhios le tuiscint go bhfuil an féinchomhfhios ann cheana. Ní féidir an fhéiniúlacht seo a thuiscint mar fhíric shíceolaíoch, ná mar ghníomh ná mar theagmhas a bhaineann le substaint nó le neach a bhí ann cheana. Gníomh é a rinne an Mise, gníomh arb ionann é agus an Mise a bheith ann. Ní féidir leis an Mise é féin a leagan síos ach mar rud teoranta. Ní féidir leis a theorannú féin a leagan síos fiú.

==Náisiúnachas==

Shíl Fichte gurbh é aidhm an náisiúin Ghearmánaigh impireacht spioraid agus réasúin a bhunú agus an foréigean atá in uachtar sa saol a scrios ar fad.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite book |last=Fichte |first=Johann Gottlieb |title=Addresses to the German Nation |year=2008 |publisher=Cambridge University Press |page=496}}&lt;/ref&gt; Náisiúnachas cultúrtha a bhí ann, amhail náisiúnachas Gearmánach [[Johann Gottfried Herder]], agus é fréamhaithe san aeistéitic, sa litríocht agus sa mhoráltacht. Ach chreid sé freisin gur chóir go mbeadh an pobal agus an geilleagar faoi smacht an stáit. 

Bhain an Páirtí Naitsíoch fónamh as tuairimí Fichte.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Butler |first=Rohan |title=The Roots of National Socialism |url=https://archive.org/details/rootsofnationals0000unse |year=1941 |publisher=Faber &amp; Faber |pages=[https://archive.org/details/rootsofnationals0000unse/page/38 38]–39}}&lt;/ref&gt; Ach bhí Fichte féin cinnte gur cheart ligean do na Giúdaigh a gcreideamh a chleachtadh gan bhac. I ndeireadh a shaoil acadúil d’éirigh sé as a phost mar reachtaire Ollscoil Bheirlín nuair a dhiúltaigh a chomhghleacaithe pionós a thabhairt dóibh siúd a bhí ag ciapadh mac léinn Giúdach. 

==Nótaí==
{{reflist}}

==Liosta saothar roghnaithe==

===I nGearmáinis===

* ''Wissenschaftslehre nova methodo'' (1796–1799: &quot;Halle Nachschrift,&quot; 1796/1797 and &quot;Krause Nachschrift,&quot; 1798/1799)
* ''Versuch einer neuen Darstellung der Wissenschaftslehre'' (1797/1798)
* ''Darstellung der Wissenschaftslehre'' (1801)
* ''Die Wissenschaftslehre'' (1804, 1812, 1813)
* ''Die Wissenschaftslehre, in ihrem allgemeinen Umrisse dargestellt'' (1810)

===Aistriúcháin Bhéarla===

* ''Concerning the Conception of the Science of Knowledge Generally'' (''Ueber&lt;!--[sic]--&gt; den Begriff der Wissenschaftslehre oder der sogenannten Philosophie'', 1794), translated by Adolph Ernst Kroeger. In ''The Science of Knowledge'', pp.&amp;nbsp;331–336. Philadelphia: J.B. Lippincott &amp; Co., 1868. Rpt., London: Trübner &amp; Co., 1889.
* ''Attempt at a Critique of All Revelation''. Trans. Garrett Green. New York: Cambridge University Press, 1978. (Translation of ''Versuch einer Critik&lt;!--[sic]--&gt; aller Offenbarung'', 1st ed. 1792, 2nd ed. 1793.)
* ''Early Philosophical Writings''. Trans. and ed. Daniel Breazeale. Ithaca: Cornell University Press, 1988. (Contains Selections from Fichte's Writings and Correspondence from the Jena period, 1794–1799).

===Ar líne i mBéarla===

* J.G. Fichte. &quot;The Wissenschaftslehre is Mathematics&quot; (&quot;Announcement&quot;, 1800/1801). *  [https://www.academia.edu/12491872/J.G._Fichte._The_Wissenschaftslehre_is_Mathematics_1800_1801_]
* ''Addresses to the German Nation'' (1922). (Trs. R. F. Jones and G. H. Turnbull.) [https://archive.org/details/addressestothege00fichuoft IA (UToronto)]
* ''The Destination of Man'' (1846). Alternative translation of ''The Vocation of Man''. (Tr. Mrs. Percy Sinnett.) [https://archive.org/details/thedestinationof00fichuoft IA (UToronto)]
* ''Johann Gottlieb Fichte's Popular Works'' (1873). (Tr. William Smith.) [https://archive.org/details/johanngottlieb00fichuoft IA (UToronto)]
* ''New Exposition of the Science of Knowledge'' (1869). Translation of ''Versuch einer neuen Darstellung der Wissenschaftslehre''. (Tr. A. E. Kroeger.) [https://books.google.com/books?id=7C8RAAAAYAAJ Google (Harvard)] [https://books.google.com/books?id=qfQNAAAAYAAJ Google (NYPL)] [https://archive.org/details/newexposition00fichuoft IA (UToronto)]
* ''On the Nature of the Scholar'' (1845). Alternative translation of ''The Vocation of the Scholar''. (Tr. William Smith.) [https://archive.org/details/onthenatureofthe00fichuoft IA (UToronto)]


{{DEFAULTSORT:Fichte, Johann G}}
[[Catagóir:Fealsúna Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1762]]
[[Catagóir:Básanna i 1814]]</text>
      <sha1>qvow5b4oax1j9rglor5nihm2wpm545v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iroquois</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69984</id>
    <revision>
      <id>1308766</id>
      <parentid>1286871</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="7860fytyoq2prn9dx109ct5zppqzo5u" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}

Is náisiún [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánach Dúchasach]] iad na h'''Iroquois''' a mhaireann i Stát Nua-Eabhrac sa lá atá inniu ann. .&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Iroquois/|title=“Iroquois” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-06-04}}&lt;/ref&gt; Tugann siad '''Haudenosaunee''' (Mohawk: ''Rotinonshón:ni'', Seneca: ''Hodínöhšö:ni:h'') orthu féin. ` 
[[Íomhá:Iroquois 5 Nation Map c1650.png|mion|na hIroquois (i SAM inniu) timpeall 1660]]
Ó nath Iroquois ''hiro kone'' a tháinig an focal ''Iroquois''; chum na taiscéalaithe [[An Fhrainc|Francach]]a an focal seo.&lt;ref&gt;Barbara Alice Mann, '''Iroquoian Women: The Gantowisas''' (Boston: Peter Lang, 2000), 16-17.&lt;/ref&gt; Bíonn na hIroquois ina gcónaí den chuid is mó i [[Nua-Eabhrac (stát)]] agus i g[[Québec]].

== Stair ==
[[Íomhá:Champlain's Battle with the Iroquois, Ticonderoga, July, 1609 (NYPL b12647398-79471).tiff|mion|Cath: Champlain agus na hIroquois, Ticonderoga, Iúil, 1609]]
Bíonn na hIroquois ina gcónaí i [[Meiriceá Thuaidh]] ó 12,000 RC no fiú i bhfad níos luaithe.&lt;ref&gt;Ibid., 32-5.&lt;/ref&gt; Tugann na hIroquois &quot;Turtle Island&quot; (Oileán Turtair) ar [[Meiriceá Thuaidh]].&lt;ref&gt;Ibid., 33.&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Chiefs of the Six Nations at Brantford, Canada, explaining their wampum belts to Horatio Hale September 14, 1871.jpg|mion|Na Taoisigh, 14 MF 1871]]
Thosaigh na hIroquois ag talmhaíocht timpeall 800-1000.&lt;ref&gt;Ibid., 35-6.&lt;/ref&gt; Cruthaíodh an 'chónaidhm Haudenosaunee' timpeall  1450 - 1660 (nó níos lú b'fhéidir). Bhí cúig náisiún ann sa chónaidhm ar dtús: na Seneca, Cayuga, Onondoga, Oneida, agus [[Móháic]]. 

Sheol an taiscéalaí [[Jacques Cartier]] ó [[Saint Malo|Saint-Malo]] chun teachtaireacht na deabhóide Críostaí a chraobhscaoileadh do na bundúchasaigh le hais an Saint Laurent.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-e-cairdineal-dearg-an-cheoil-e-ean-a-eitlionn-go-hard-os-cionn-na-cathrach/|teideal=‘Is é Cairdinéal Dearg an cheoil é, éan a eitlíonn go hard os cionn na cathrach’|údar=Liam Ó Muirthile|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-09-01}}&lt;/ref&gt;

Ar an 24 Iúil, chuir Cartier cros 10 méadar in airde agus ghlac sé seilbh na [[tír]]e in ainm François I, Rí na Fraince. Tá an miotas greanta i bpánaí ildaite gloine atá leathcheilte ar chúl bosca faoistine i Notre Dame Montréal, an tIndiach luite ar a chúl ar an talamh agus Cartier ag seanmóintíocht as leabhar dó, mura bé an Bíobla é.

Chuaigh na [[Tuscaroraigh]] ó [[Carolina Thuaidh]] isteach sa chónaidhm Haudenosaunee sna 1700idí.

Chuir teacht na nEorpach sna 1500í saol na mbundúchasach as riocht. Bhí saibhreas le baint as an trádáil i bhfionnadh na mbéabhar, rud a chothaigh neart coimhlinte. 

Mharaigh na hEorpaigh go leor Iroquois  i rith an 18ú céad, agus coigistíodh a gcuid tailte.&lt;ref&gt;Ibid., 41-9.&lt;/ref&gt;  

[[Íomhá:Six_Nations_survivors_of_War_of_1812.jpg|thumb|Iroquois 1882]]Sa 18ú haois, bhí ról lárnach ag [[Molly Brant]] i gCónaidhm na Haudenosaunee, sochaí a bhí bunaithe ar riail mhatrarcachta, gaois éiceolaíochta agus an daonlathas rannpháirtíoch (ag dul i bhfad siar roimh theacht na nEorpach).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/04/molly-brant-agus-treabh-na-haudenosaunee/|teideal=Molly Brant agus treabh na Haudenosaunee|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2025-04-18|language=ga-IE|foilsitheoir=An Páipéar|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Béaloideas ==
Tá Scéal Cruthaithe ag na Haudenosaunee a deir gur tháinig Bean Spéire anuas ón Domhan Uachtarach ar dhroim turtair. Chabhraigh ainmhithe na n-uiscí titim Bhean Spéire a mhaolú. Rug ealta ealaí uirthi agus leag siad í ar dhroim turtair. Thóg an muscfhrancach an domhan aníos ó bhun an uisce agus cuireadh é ar dhroim an turtair, rud a d’fhás isteach i Meiriceá Thuaidh. Is é seo an fáth go nglaonn cuid de bhundúchasaigh Mheiriceá ‘Oileán an Turtair’ ar an ilchríoch sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is léiriú ar an nasc láidir leis an talamh atá ag na Haudenosaunee é an scéal sin. Deirtear go bhfuil an chónaidhm idir náisiúin Móháic, Oneida, Onondaga, Seneca agus Cayga ar cheann de na daonlathais rannpháirtíochta is sine ar domhan. Tháinig na Tuscarora isteach ar an gcónaidhm san ochtú haois déag nuair a dhíbir coilínigh as North Carolina iad.

Ba iad na treibheanna bunús na sochaí matrarcachta. Bhí smacht ag na mná ar chúrsaí talún, talmhaíochta agus rialtais. Bhailigh siad bia fiáin, thug siad aire do ghairdíní, agus réitigh siad seithí ainmhithe agus feoil don gheimhreadh.

Bhí córas talmhaíochta dá gcuid féin acu, cuid mhór de bunaithe ar na ‘triúir deirfiúracha’ (arbhar, pónairí, scuais). D’fhástaí na hábhair seo ar mhullóga a bhí scartha trí troithe óna chéile. Thugadh gais an arbhair tacaíocht d’fhíniúnacha na bpónairí. Ba é an fheidhm a bhí ag duilleoga na scuaise foscadh a thabhairt agus an chré a choinneáil tais. Chomh maith le sin, chuir na duilleoga an ruaig ar an luifearnach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Inniu ==
Tá timpeall 125,000 Iroquois ann, 45,000 i gCeanada agus 80,000 sna Stáit Aontaithe. 

Tá comhairle na bhfear agus comhairle na mban ag na hIroquois, agus tá na mná i gceannas ar an réadmhaoin, an talmahaíocht, agus mar sin de. Bhí  rialtas daonlathach ann.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Molly Brant]] 
* [[Jacques Cartier]]
* [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Iroquois]]</text>
      <sha1>7860fytyoq2prn9dx109ct5zppqzo5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308767</id>
      <parentid>1308766</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Fix</comment>
      <origin>1308767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5731" sha1="51otjfsrkfokl9cnxykydzkza07120o" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}

Is náisiún [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánach Dúchasach]] iad na h'''Iroquois''' a mhaireann i Stát Nua-Eabhrac sa lá atá inniu ann.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Iroquois/|title=“Iroquois” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-06-04}}&lt;/ref&gt; Tugann siad '''Haudenosaunee''' (Mohawk: ''Rotinonshón:ni'', Seneca: ''Hodínöhšö:ni:h'') orthu féin. ` 
[[Íomhá:Iroquois 5 Nation Map c1650.png|mion|na hIroquois (i SAM inniu) timpeall 1660]]
Ó nath Iroquois ''hiro kone'' a tháinig an focal ''Iroquois''; chum na taiscéalaithe [[An Fhrainc|Francach]]a an focal seo.&lt;ref&gt;Barbara Alice Mann, '''Iroquoian Women: The Gantowisas''' (Boston: Peter Lang, 2000), 16-17.&lt;/ref&gt; Bíonn na hIroquois ina gcónaí den chuid is mó i [[Nua-Eabhrac (stát)]] agus i g[[Québec]].

== Stair ==
[[Íomhá:Champlain's Battle with the Iroquois, Ticonderoga, July, 1609 (NYPL b12647398-79471).tiff|mion|Cath: Champlain agus na hIroquois, Ticonderoga, Iúil, 1609]]
Bíonn na hIroquois ina gcónaí i [[Meiriceá Thuaidh]] ó 12,000 RC no fiú i bhfad níos luaithe.&lt;ref&gt;Ibid., 32-5.&lt;/ref&gt; Tugann na hIroquois &quot;Turtle Island&quot; (Oileán Turtair) ar [[Meiriceá Thuaidh]].&lt;ref&gt;Ibid., 33.&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Chiefs of the Six Nations at Brantford, Canada, explaining their wampum belts to Horatio Hale September 14, 1871.jpg|mion|Na Taoisigh, 14 MF 1871]]
Thosaigh na hIroquois ag talmhaíocht timpeall 800-1000.&lt;ref&gt;Ibid., 35-6.&lt;/ref&gt; Cruthaíodh an 'chónaidhm Haudenosaunee' timpeall  1450 - 1660 (nó níos lú b'fhéidir). Bhí cúig náisiún ann sa chónaidhm ar dtús: na Seneca, Cayuga, Onondoga, Oneida, agus [[Móháic]]. 

Sheol an taiscéalaí [[Jacques Cartier]] ó [[Saint Malo|Saint-Malo]] chun teachtaireacht na deabhóide Críostaí a chraobhscaoileadh do na bundúchasaigh le hais an Saint Laurent.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-e-cairdineal-dearg-an-cheoil-e-ean-a-eitlionn-go-hard-os-cionn-na-cathrach/|teideal=‘Is é Cairdinéal Dearg an cheoil é, éan a eitlíonn go hard os cionn na cathrach’|údar=Liam Ó Muirthile|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-09-01}}&lt;/ref&gt;

Ar an 24 Iúil, chuir Cartier cros 10 méadar in airde agus ghlac sé seilbh na [[tír]]e in ainm François I, Rí na Fraince. Tá an miotas greanta i bpánaí ildaite gloine atá leathcheilte ar chúl bosca faoistine i Notre Dame Montréal, an tIndiach luite ar a chúl ar an talamh agus Cartier ag seanmóintíocht as leabhar dó, mura bé an Bíobla é.

Chuaigh na [[Tuscaroraigh]] ó [[Carolina Thuaidh]] isteach sa chónaidhm Haudenosaunee sna 1700idí.

Chuir teacht na nEorpach sna 1500í saol na mbundúchasach as riocht. Bhí saibhreas le baint as an trádáil i bhfionnadh na mbéabhar, rud a chothaigh neart coimhlinte. 

Mharaigh na hEorpaigh go leor Iroquois  i rith an 18ú céad, agus coigistíodh a gcuid tailte.&lt;ref&gt;Ibid., 41-9.&lt;/ref&gt;  

[[Íomhá:Six_Nations_survivors_of_War_of_1812.jpg|thumb|Iroquois 1882]]Sa 18ú haois, bhí ról lárnach ag [[Molly Brant]] i gCónaidhm na Haudenosaunee, sochaí a bhí bunaithe ar riail mhatrarcachta, gaois éiceolaíochta agus an daonlathas rannpháirtíoch (ag dul i bhfad siar roimh theacht na nEorpach).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/04/molly-brant-agus-treabh-na-haudenosaunee/|teideal=Molly Brant agus treabh na Haudenosaunee|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2025-04-18|language=ga-IE|foilsitheoir=An Páipéar|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Béaloideas ==
Tá Scéal Cruthaithe ag na Haudenosaunee a deir gur tháinig Bean Spéire anuas ón Domhan Uachtarach ar dhroim turtair. Chabhraigh ainmhithe na n-uiscí titim Bhean Spéire a mhaolú. Rug ealta ealaí uirthi agus leag siad í ar dhroim turtair. Thóg an muscfhrancach an domhan aníos ó bhun an uisce agus cuireadh é ar dhroim an turtair, rud a d’fhás isteach i Meiriceá Thuaidh. Is é seo an fáth go nglaonn cuid de bhundúchasaigh Mheiriceá ‘Oileán an Turtair’ ar an ilchríoch sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is léiriú ar an nasc láidir leis an talamh atá ag na Haudenosaunee é an scéal sin. Deirtear go bhfuil an chónaidhm idir náisiúin Móháic, Oneida, Onondaga, Seneca agus Cayga ar cheann de na daonlathais rannpháirtíochta is sine ar domhan. Tháinig na Tuscarora isteach ar an gcónaidhm san ochtú haois déag nuair a dhíbir coilínigh as North Carolina iad.

Ba iad na treibheanna bunús na sochaí matrarcachta. Bhí smacht ag na mná ar chúrsaí talún, talmhaíochta agus rialtais. Bhailigh siad bia fiáin, thug siad aire do ghairdíní, agus réitigh siad seithí ainmhithe agus feoil don gheimhreadh.

Bhí córas talmhaíochta dá gcuid féin acu, cuid mhór de bunaithe ar na ‘triúir deirfiúracha’ (arbhar, pónairí, scuais). D’fhástaí na hábhair seo ar mhullóga a bhí scartha trí troithe óna chéile. Thugadh gais an arbhair tacaíocht d’fhíniúnacha na bpónairí. Ba é an fheidhm a bhí ag duilleoga na scuaise foscadh a thabhairt agus an chré a choinneáil tais. Chomh maith le sin, chuir na duilleoga an ruaig ar an luifearnach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Inniu ==
Tá timpeall 125,000 Iroquois ann, 45,000 i gCeanada agus 80,000 sna Stáit Aontaithe. 

Tá comhairle na bhfear agus comhairle na mban ag na hIroquois, agus tá na mná i gceannas ar an réadmhaoin, an talmahaíocht, agus mar sin de. Bhí  rialtas daonlathach ann.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Molly Brant]] 
* [[Jacques Cartier]]
* [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Iroquois]]</text>
      <sha1>51otjfsrkfokl9cnxykydzkza07120o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308768</id>
      <parentid>1308767</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Remove</comment>
      <origin>1308768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5728" sha1="592imu3lqlz403gjxe0vkz0pa6pxwsw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}

Is náisiún [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánach Dúchasach]] iad na h'''Iroquois''' a mhaireann i Stát Nua-Eabhrac sa lá atá inniu ann.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Iroquois/|title=“Iroquois” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-06-04}}&lt;/ref&gt; Tugann siad '''Haudenosaunee''' (Mohawk: ''Rotinonshón:ni'', Seneca: ''Hodínöhšö:ni:h'') orthu féin.
[[Íomhá:Iroquois 5 Nation Map c1650.png|mion|na hIroquois (i SAM inniu) timpeall 1660]]
Ó nath Iroquois ''hiro kone'' a tháinig an focal ''Iroquois''; chum na taiscéalaithe [[An Fhrainc|Francach]]a an focal seo.&lt;ref&gt;Barbara Alice Mann, '''Iroquoian Women: The Gantowisas''' (Boston: Peter Lang, 2000), 16-17.&lt;/ref&gt; Bíonn na hIroquois ina gcónaí den chuid is mó i [[Nua-Eabhrac (stát)]] agus i g[[Québec]].

== Stair ==
[[Íomhá:Champlain's Battle with the Iroquois, Ticonderoga, July, 1609 (NYPL b12647398-79471).tiff|mion|Cath: Champlain agus na hIroquois, Ticonderoga, Iúil, 1609]]
Bíonn na hIroquois ina gcónaí i [[Meiriceá Thuaidh]] ó 12,000 RC no fiú i bhfad níos luaithe.&lt;ref&gt;Ibid., 32-5.&lt;/ref&gt; Tugann na hIroquois &quot;Turtle Island&quot; (Oileán Turtair) ar [[Meiriceá Thuaidh]].&lt;ref&gt;Ibid., 33.&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Chiefs of the Six Nations at Brantford, Canada, explaining their wampum belts to Horatio Hale September 14, 1871.jpg|mion|Na Taoisigh, 14 MF 1871]]
Thosaigh na hIroquois ag talmhaíocht timpeall 800-1000.&lt;ref&gt;Ibid., 35-6.&lt;/ref&gt; Cruthaíodh an 'chónaidhm Haudenosaunee' timpeall  1450 - 1660 (nó níos lú b'fhéidir). Bhí cúig náisiún ann sa chónaidhm ar dtús: na Seneca, Cayuga, Onondoga, Oneida, agus [[Móháic]]. 

Sheol an taiscéalaí [[Jacques Cartier]] ó [[Saint Malo|Saint-Malo]] chun teachtaireacht na deabhóide Críostaí a chraobhscaoileadh do na bundúchasaigh le hais an Saint Laurent.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-e-cairdineal-dearg-an-cheoil-e-ean-a-eitlionn-go-hard-os-cionn-na-cathrach/|teideal=‘Is é Cairdinéal Dearg an cheoil é, éan a eitlíonn go hard os cionn na cathrach’|údar=Liam Ó Muirthile|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-09-01}}&lt;/ref&gt;

Ar an 24 Iúil, chuir Cartier cros 10 méadar in airde agus ghlac sé seilbh na [[tír]]e in ainm François I, Rí na Fraince. Tá an miotas greanta i bpánaí ildaite gloine atá leathcheilte ar chúl bosca faoistine i Notre Dame Montréal, an tIndiach luite ar a chúl ar an talamh agus Cartier ag seanmóintíocht as leabhar dó, mura bé an Bíobla é.

Chuaigh na [[Tuscaroraigh]] ó [[Carolina Thuaidh]] isteach sa chónaidhm Haudenosaunee sna 1700idí.

Chuir teacht na nEorpach sna 1500í saol na mbundúchasach as riocht. Bhí saibhreas le baint as an trádáil i bhfionnadh na mbéabhar, rud a chothaigh neart coimhlinte. 

Mharaigh na hEorpaigh go leor Iroquois  i rith an 18ú céad, agus coigistíodh a gcuid tailte.&lt;ref&gt;Ibid., 41-9.&lt;/ref&gt;  

[[Íomhá:Six_Nations_survivors_of_War_of_1812.jpg|thumb|Iroquois 1882]]Sa 18ú haois, bhí ról lárnach ag [[Molly Brant]] i gCónaidhm na Haudenosaunee, sochaí a bhí bunaithe ar riail mhatrarcachta, gaois éiceolaíochta agus an daonlathas rannpháirtíoch (ag dul i bhfad siar roimh theacht na nEorpach).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/04/molly-brant-agus-treabh-na-haudenosaunee/|teideal=Molly Brant agus treabh na Haudenosaunee|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2025-04-18|language=ga-IE|foilsitheoir=An Páipéar|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Béaloideas ==
Tá Scéal Cruthaithe ag na Haudenosaunee a deir gur tháinig Bean Spéire anuas ón Domhan Uachtarach ar dhroim turtair. Chabhraigh ainmhithe na n-uiscí titim Bhean Spéire a mhaolú. Rug ealta ealaí uirthi agus leag siad í ar dhroim turtair. Thóg an muscfhrancach an domhan aníos ó bhun an uisce agus cuireadh é ar dhroim an turtair, rud a d’fhás isteach i Meiriceá Thuaidh. Is é seo an fáth go nglaonn cuid de bhundúchasaigh Mheiriceá ‘Oileán an Turtair’ ar an ilchríoch sin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is léiriú ar an nasc láidir leis an talamh atá ag na Haudenosaunee é an scéal sin. Deirtear go bhfuil an chónaidhm idir náisiúin Móháic, Oneida, Onondaga, Seneca agus Cayga ar cheann de na daonlathais rannpháirtíochta is sine ar domhan. Tháinig na Tuscarora isteach ar an gcónaidhm san ochtú haois déag nuair a dhíbir coilínigh as North Carolina iad.

Ba iad na treibheanna bunús na sochaí matrarcachta. Bhí smacht ag na mná ar chúrsaí talún, talmhaíochta agus rialtais. Bhailigh siad bia fiáin, thug siad aire do ghairdíní, agus réitigh siad seithí ainmhithe agus feoil don gheimhreadh.

Bhí córas talmhaíochta dá gcuid féin acu, cuid mhór de bunaithe ar na ‘triúir deirfiúracha’ (arbhar, pónairí, scuais). D’fhástaí na hábhair seo ar mhullóga a bhí scartha trí troithe óna chéile. Thugadh gais an arbhair tacaíocht d’fhíniúnacha na bpónairí. Ba é an fheidhm a bhí ag duilleoga na scuaise foscadh a thabhairt agus an chré a choinneáil tais. Chomh maith le sin, chuir na duilleoga an ruaig ar an luifearnach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Inniu ==
Tá timpeall 125,000 Iroquois ann, 45,000 i gCeanada agus 80,000 sna Stáit Aontaithe. 

Tá comhairle na bhfear agus comhairle na mban ag na hIroquois, agus tá na mná i gceannas ar an réadmhaoin, an talmahaíocht, agus mar sin de. Bhí  rialtas daonlathach ann.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Molly Brant]] 
* [[Jacques Cartier]]
* [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Iroquois]]</text>
      <sha1>592imu3lqlz403gjxe0vkz0pa6pxwsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Grúpaí coiriúlachta eagraithe sna Stáit Aontaithe</title>
    <ns>14</ns>
    <id>75305</id>
    <revision>
      <id>1308933</id>
      <parentid>1019316</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T00:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1308933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="16i3oe95srnkebp0oa2rr74083jhbl9" xml:space="preserve">[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Stáit Aontaithe Mheiriceá]]</text>
      <sha1>16i3oe95srnkebp0oa2rr74083jhbl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Úrscéalta grafacha</title>
    <ns>14</ns>
    <id>75698</id>
    <revision>
      <id>1308909</id>
      <parentid>1260865</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1308909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="3vzn7rkydnksko3989lvbvqq49ud7o3" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Urscealta grafacha}}
[[Catagóir: Úrscéalta de réir sheánra|Grafach]]
[[Catagóir: Leabhair de réir sheánra|Grafach]]
[[Catagóir: Greannáin de réir sheánra|Grafach]]
[[Catagóir: Greannáin de réir fhormáid|Grafach]]
[[Catagóir: Tarraingeoireacht]]</text>
      <sha1>3vzn7rkydnksko3989lvbvqq49ud7o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Úrscéalta de réir sheánra</title>
    <ns>14</ns>
    <id>75699</id>
    <revision>
      <id>1308905</id>
      <parentid>1297435</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1308905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="48ao4iu3zqgwxy9juspf1bycb7gcpla" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Urscealta de reir sheanra}}
[[Catagóir:Úrscéalta|* seanra]]
[[Catagóir:Ficsean de réir seánra|*]]
[[Catagóir:Leabhair de réir sheánra|*]]
[[Catagóir:Catagóirí de réir seánra]]
[[Catagóir:Litríocht de réir seánra|-Urscealta]]</text>
      <sha1>48ao4iu3zqgwxy9juspf1bycb7gcpla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogaí Napoléon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78406</id>
    <revision>
      <id>1308758</id>
      <parentid>1226625</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="115ybjcj1y2u4dzddj5f128sepny2ob" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[File:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|220x|thumb|Cath Austerlitz. 2 Nollaig 1805 (François Gérard)]]
[[Íomhá:Battle_of_Waterloo_1815.PNG|220x220px|thumb|Cogaí Napoléon|alt=]]
Tharla '''Cogaí Napoléon''' timpeall an domhain sna blianta 1803–1815, 
[[Íomhá:Napoleonic Wars War of the Third Coalition.png|clé|mion|Cogaí Napoléon timpeall an domhain]][[Íomhá:Napoleonic battle reenactment at Waltham Abbey Royal Gunpowder Mills.jpg|mion|Waterloo: athléiriú drámatúil]]

== In Éirinn ==
Tógadh túir faire in aimsir Cogaí Napoleon go luath sa [[19ú haois|naoú aois déag]], chun an [[Cósta|chósta]] a chosaint ar ionsaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://ionaddeirbhile.ie/visitor-information/top-10-sights|teideal=Points of Interest {{!}} Ionad Deirbhile|language=en-US|dátarochtana=2019-06-17|archivedate=2019-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190617225847/http://ionaddeirbhile.ie/visitor-information/top-10-sights}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:War of the Sixth Coalition 1813.svg|clé|mion|1813: an 6ú comhghuaillíocht]]

== Na hImeachtaí ==

* '''[[Cath Trafalgar]]''': [[21 Deireadh Fómhair]] [[1805]] 
{{Main|Cath Trafalgar}}

* '''[[Cath Austerlitz]]''': [[2 Nollaig]] [[1805]]
{{Main|Cath Austerlitz}}

* '''[[Cogadh na Saoirse (An Spáinn)]]''': 1808-1814
{{Main|Cogadh na Saoirse (An Spáinn)}}

* '''[[Ionradh Francach ar an Rúis]]''': [[24 Meitheamh]] [[1812]]  
{{Main|Ionradh Francach ar an Rúis}}

* '''[[Cath Leipzig]]''' nó '''Cath na Náisiún''': 16-[[19 Deireadh Fómhair]] [[1813]]
{{Main|Cath Leipzig}}

* '''[[Cath Waterloo]]''': an [[An Domhnach|Domhnach]], [[18 Meitheamh]] [[1815]],
{{Main|Cath Waterloo}}

== Iarmhairtí ==
Lean cúlú eacnamaíochta sna blianta i ndiaidh na cogaíochta, a chruthaigh [[dífhostaíocht]] agus dealús a mhair beagnach scór bliain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.mayolibrary.ie/ga/StaidearAitiuil/Eisimirce/CuiseannaEisimirce/|teideal=Cúiseanna Eisimirce|údar=Mayo County Library Service|language=en|work=www.mayolibrary.ie|dátarochtana=2019-06-17}}&lt;/ref&gt; Bhí suathadh mór ann nuair a tháinig deireadh le cogaí Napoleon in 1815, bliain ar imigh an eacnamaíocht abhus chun donais go tapaidh. Bhí an-éileamh ar bhia&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://glanmireareanews.ie/wp-content/uploads/2018/06/Glanmire-Area-News-July-2018-w.pdf|teideal=Glanmire Area News Iúil 2018|údar=/glanmireareanews.ie|dáta=|dátarochtana=2019}}&lt;/ref&gt; agus lean babhtaí [[gorta]] is droch[[Tinneas|bhreoiteachta]] i gcaitheamh na 1820idí is na 1830idí..&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2012/eanair/alt5.html|teideal=Feasta - alt 5|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2019-06-17|archivedate=2017-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171120074202/http://www.feasta.ie/2012/eanair/alt5.html}}&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Cogaí Napoléon}}
[[Catagóir:Cogaí Napoléon]]</text>
      <sha1>115ybjcj1y2u4dzddj5f128sepny2ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calcalas teinseorach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78856</id>
    <revision>
      <id>1308851</id>
      <parentid>1168376</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2181" sha1="tqk5z45f5gafr7h2g6xw4bmtehaku86" xml:space="preserve">Sa [[Matamaitic|mhatamaitic]], is éard is '''calcalas teinseorach''' nó  '''anailís theinseorach''' ann ná an fairsingiú ar an chalcalas veicteoireach (teinseoirí a d'fhéadfadh athrú thar ilfhillteán, m.sh. sa [[spás-am]]).

Forbartha ag [[Gregorio Ricci-Curbastro]] agus a chuid mac léinn Tullio Levi-Civita, bhí sé in úsáid ag [[Albert Einstein]] chun a [[Teoiric ghinearálta na coibhneasachta|theoiric de choibhneasacht ghinearálta]] a foorbairt. I gcodarsnacht leis an chalcalas rímhion ,ceadaíonn calcalas teinseorach cur i láthair cothromóidí na fisice i bhfoirm atá neamhspleách ar rogha na gcomhordanáidí ar an iomadúil.

Bíonn go leor feidhmeanna ón bhfíorshaol ag an chalcalas teinseorach san bh[[fisic]] agus san [[Innealtóireacht]], lena n-áirítear [[leaisteachas]], [[meicnic chontanaim]], [[leictreamaighnéadas]] (féach cur síos  matamaitice ar an réimse leictreamaighnéadacha), agus [[coibhneasacht ghinearálta]] (féach matamaitic na coibhneasachta ginearálta).

== Féach freisin ==
* Anailís veicteoireach 
* Calcalas maitríseach
* Calcalas Ricci 
* Teinseoirí i gcomhordanáidí cuarlíneachaca

== Leabhair ==
* {{cite book|last=Dimitrienko|first=Yuriy|title=Tensor Analysis and Nonlinear Tensor Functions|year=2002|publisher=Kluwer Academic Publishers (Springer)|url=https://books.google.com/books?as_isbn=140201015X|isbn=1-4020-1015-X}}
* {{cite book|last=Sokolnikoff|first=Ivan S|title=Tensor Analysis: Theory and Applications to Geometry and Mechanics of Continua|url=https://archive.org/details/tensoranalysisth0000soko|year=1964|publisher=John Wiley &amp; Sons Inc; 2nd edition|isbn=0471810525}}
* {{cite book|author=J.R. Tyldesley|title=An introduction to Tensor Analysis: For Engineers and Applied Scientists|publisher=Longman|year=1973|isbn=0-582-44355-5}}
* {{cite book|author=D.C. Kay|title=Tensor Calculus|publisher=Schaum’s Outlines, McGraw Hill (USA)|year=1988|isbn=0-07-033484-6}}
* {{cite book|author=P.Grinfeld|title=Introduction to Tensor Analysis and the Calculus of Moving Surfaces.|url=https://archive.org/details/introductiontote0000grin|publisher=Springer|year=2014|isbn=1-4614-7866-9}}</text>
      <sha1>tqk5z45f5gafr7h2g6xw4bmtehaku86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lámhach Las Vegas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78961</id>
    <revision>
      <id>1308783</id>
      <parentid>1137097</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="f6x1e052853e5z662fwwpx7ezj84ehq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Mandalay_Bay_Hotel.jpg|mion|clé|Mandalay Bay]]
Tharla ollsléacht i [[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]] [[oíche]] [[An Domhnach|Dé Domhnaigh]] ar an [[1 Deireadh Fómhair]] [[2017]].  

Bhí 58 [[duine]] maraithe agus breis is 500 duine gortaithe ag fear a scaoil urchair ag coirm [[Ceol Tíre|cheoil tíre]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ollsléacht i Las Vegas ag fear aonair gunna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/1002/909141-ollsleacht-i-las-vegas-ag-fear-aonair-gunna/|date=2017-10-02|language=ga|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;, an fhéile bhliantúil Route 91 Harvest. 

Thosaigh an scaoileadh ag 10:08 p.m agus mhair na meaisínghunnaí níos mó ná deich [[nóiméad]]. Bhí fear ag scaoileadh leis an [[slua]] ón 32ú [[urlár]] d’[[óstán]] Mandalay Oriental. 
[[Íomhá:View from Marriott's Grand Chateau.jpg|clé|mion]]
[[Íomhá:Las Vegas Strip shooting.svg|mion|277x277px]]
Shroich na póilíní an urlár ag 10:25 p.m agus stop an scaoileadh. Ag 11:21 p.m, chuir Stephen Paddock, an té a rinne an sléacht, fear 64 bliain d'aois, [[Lámh ina bhás féin|lámh ina bhás féin]]. Ba de bhunús na háite é, agus ní raibh éinne bainteach leis an ionsaí ach é.

== Féach freisin ==
*[[Íomhá:Las Vegas Strip shooting.png|mion|353x353px]][[Lámhach club oíche Orlando na bliana 2016|Ollsléacht i Florida i 2016]]: Mharaigh fear a raibh gunna aige 49 duine i gclub oíche. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
 
{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Lámhach Las Vegas (2017)}}
[[Catagóir:Las Vegas]]
[[Catagóir:Eachtraí lámhaigh sna Stáit Aontaithe]]
[[Catagóir:2017]]</text>
      <sha1>f6x1e052853e5z662fwwpx7ezj84ehq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stefanie Preissner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82016</id>
    <revision>
      <id>1308833</id>
      <parentid>1306034</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6931" sha1="db94glbyakct6fg32pz274t8uzms8xn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is í '''Stefanie Preissner''' (a rugadh ar 21 Aibreán 1988 i [[München]]) ná scríbhneoir, is [[aisteoir]] Éireannach.&lt;ref name=&quot;40under40&quot;&gt;{{cite web |accessdate=2 January 2018 |date=25 September 2016 |lang=béarla |url=https://www.independent.ie/life/irelands-40-under-40-you-should-know-35066963.html |teideal=Ireland's 40 under 40 you should know |work=[[Irish Independent]] |údar=Andrea Smith}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=face&quot;&gt;{{cite news |teideal=Stefanie Preissner's facial expressions were the highlight of Cutting Edge last night |url=http://www.dailyedge.ie:80/stefanie-preissner-cutting-edge-3326408-Apr2017/ |archivedate=7 Aibreán 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407193942/http://www.dailyedge.ie:80/stefanie-preissner-cutting-edge-3326408-Apr2017/ |date=6 April 2017 |deadurl=no |website=[[DailyEdge.ie]] |accessdate=3 January 2018}}&lt;/ref&gt; Chruthaigh sí an clár teilifíse ''Can't Cope, Won't Cope''.&lt;ref name=&quot;40under40&quot;/&gt;&lt;ref name=face&quot;/&gt;

==Luathshaol==
Rugadh i [[München]], Chónaíodh Preissner i [[Maigh Eala]], [[contae Chorcaí]] lena mháthar Bernie, as [[BÁC]].&lt;ref name=&quot;40under40&quot;/&gt; Bheir sí chéim i spáineach is dramaíocht [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]], agus théadh sé ar an scoil aistreoireacht Gaiety i BÁC i 2008.&lt;ref name=&quot;40under40&quot;/&gt;

==Shlí bheatha.==
Schríobh Preissner an dráma ''Solpadeine is my Boyfriend'', is ghlac sí an phríomhpháirt ann.&lt;ref name=&quot;40under40&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Solpadeine&quot;&gt;{{cite web |teideal=Solpadeine is My Boyfriend |url=https://www.rte.ie/drama/radio/plays/2012/1109/647251-genres-life-solpadeineismyboyfriend/ |accessdate=3 January 2018 |údar=Stefanie Preissner |work=Drama on One |publisher=[[RTÉ.ie]] |date=9 November 2012}}&lt;/ref&gt; Rinne [[RTÉ Raidió 1]] leagan raidió de.&lt;ref name=&quot;40under40&quot;/&gt;

A céad leabhair ''Why can't everything just stay the same? : and other things I shout when I can't cope'' ná meaisc dáin is scéail.&lt;ref name=&quot;worry&quot;&gt;{{cite news |deadurl=no |date=9 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171024091830/http://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/dont-worry-stefanie-preissner-will-help-you-understand-millennials-460529.html |archivedate=24 October 2017 |url=http://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/dont-worry-stefanie-preissner-will-help-you-understand-millennials-460529.html |teideal=Don't worry, Stefanie Preissner will help you understand millennials |accessdate=3 January 2018 |údar=Ciara McDonnell |work=[[Irish Examiner]]}}&lt;/ref&gt; 
Tháinig an leabhar amach i 2017.&lt;ref name=&quot;worry&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;same&quot;&gt;{{cite book | title=Why can't everything just stay the same? and other things I shout when I can't cope&quot; | url=https://archive.org/details/whycanteverythin0000prei |year=2017 |publisher=Hachette Books (Ireland)  |location=Ireland |údar=Stefanie Preissner}}{{ISBN|978-1-4736-6241-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;U&quot;&gt;{{cite journal |title=Stefanie Preissner killing it all and here to slay |magazine=U Magazine |location=Ireland |date=2 January 2017 |publisher=Harmonia |access-date=3 January 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ''Can't Cope, Won't Cope'' ===
Chruthaigh Preissner ''[[Can't Cope Won't Cope]]'' do [[RTÉ2]] i 2016.&lt;ref name=&quot;latelate&quot;&gt;{{cite news |teideal=Stefanie Preissner reveals she lost 11 stone in a year and a half with 'one simple rule' |url=https://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-news/stefanie-preissner-reveals-she-lost-11-stone-in-a-year-and-a-half-with-one-simple-rule-36204686.html |work=[[Independent.ie]] |date=6 October 2017 |accessdate=3 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Spat&quot;&gt;{{cite web |teideal=Heated spat kicks off on Cutting Edge as tattoos are compared to alcohol and drug addiction |first=Sasha |last=Brady |accessdate=3 January 2018 |url=https://www.independent.ie/entertainment/television/tv-news/heated-spat-kicks-off-on-cutting-edge-as-tattoos-are-compared-to-alcohol-and-drug-addiction-35599019.html |work=[[Independent.ie]] |date=6 April 2017}}&lt;/ref&gt; Ghlac [[Seána Kerslake]] an phairt 'Aisling'.&lt;ref name=&quot;celebrating&quot;&gt;{{cite web |first=Esther |last=McCarthy |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170515045736/http://www.irishmirror.ie:80/news/irish-news/irish-actress-sana-kerslake-celebrating-10413737 |archivedate=15 May 2017 |accessdate=3 January 2018  |deadurl=no  |url=http://www.irishmirror.ie:80/news/irish-news/irish-actress-sana-kerslake-celebrating-10413737 |teideal=Irish actress Séana Kerslake celebrating after landing leading movie role |work=[[Irish Mirror]] |date=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;busiest&quot;&gt;{{cite news |first=Jim |last=Gallagher |date=28 August 2016 |url=https://www.independent.ie/entertainment/movies/movie-news/meet-seana-kerslake-the-busiest-irish-actress-of-2016-35001108.html|teideal=Meet Seana Kerslake, the busiest Irish actress of 2016 |accessdate=2 January 2018 |work=[[Irish Independent]] }}&lt;/ref&gt; Bhí an céad sraith ar [[BBC Three]] i 2017 is [[Netflix]] sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] is an [[Bhreatain]] i 2018.&lt;ref name=&quot;celebrating&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NetflixUK&gt;{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180103083426/https://uk.newonnetflix.info/info/80182950/s |website=NewOnNetflixUK |deadurl=no |archivedate=3 January 2018 |url=https://uk.newonnetflix.info/info/80182950/s |teideal=Is 'Can't Cope, Won't Cope' available to watch on UK Netflix? |date=2 January 2018 |accessdate=3 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NetflixUSA&gt;{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180103083829/https://usa.newonnetflix.info/info/80182950/s |website=NewOnNetflixUSA |deadurl=no |archivedate=3 January 2018  |date=2 January 2018 |teideal=Is 'Can't Cope, Won't Cope' available to watch on Netflix in America? |url=https://usa.newonnetflix.info/info/80182950/s }}&lt;/ref&gt; Tagann an dara sraith i 2018.&lt;ref name=&quot;celebrating&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;unmissable&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/culture/tv-radio-web/from-derry-girls-to-cork-offenders-unmissable-tv-for-2018-1.3326189 |teideal=From Derry Girls to Cork offenders: unmissable TV for 2018 |date=30 December 2017 |first=Peter |last=Crawley |accessdate=3 January 2018 |work=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; Glacann Nika McGuigan is [[Amy Huberman]] pháirteanna ann freisin.&lt;ref name=&quot;Coppers&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.independent.ie/entertainment/i-studied-up-in-coppers-for-my-new-tv-role-seana-kerslake-35063712.html |údar=Sean O'Grady |date=20 September 2016 |teideal='I studied up in Coppers for my new TV role' - Seana Kerslake |accessdate=2 January 2018 |work=[[Irish Independent]]}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Preissner, Stefanie}}
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha‎]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1988]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Craoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>db94glbyakct6fg32pz274t8uzms8xn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marcus Garvey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83108</id>
    <revision>
      <id>1308778</id>
      <parentid>1285048</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1308778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="76e15v0aw0p6a654yln6yivudw6s600" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba náisiúnaí [[Daoine gorma|gorm]] é '''Marcus Garvey''', a rugadh timpeall [[17 Lúnasa]] [[1887]] i Saint Ann's Bay, [[Iamáice]] agus a fuair bás ar an [[10 Meitheamh]] [[1940]] in [[Kensington Thiar]], i [[Londain]] [[Sasana|Shasana]]. Bhí sé gníomhach in Iamáice agus sna Stáit Aontaithe ag cur an scarúnachas gorm chun cinn agus thacaigh sé leis an bPan-Afracachas.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.biography.com/people/marcus-garvey-9307319|teideal=Marcus Garvey|website=Biography.com|language=en-us|access-date=2017-11-09|dátarochtana=2018-02-13|archivedate=2018-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181209130241/https://www.biography.com/people/marcus-garvey-9307319}}&lt;/ref&gt; 

Bhunaigh sé cumann darbh ainm Universal Negro Improvement Association and African Communities League (UNIA-ACL).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BackToAfrica&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.unia-acl.org/archive/themyth.htm|teideal=The &quot;Back to Africa&quot; Myth|accessdate=2007-04-01|author=|date=14 July 2005|work=UNIA-ACL website|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061230195707/http://www.unia-acl.org/archive/themyth.htm|archivedate=30 December 2006}}&lt;/ref&gt; 

Chuir sé an Black Star Line ar bun i gcomhair loingis agus paisinéirí, gnólacht a dearbhaíodh bancbhriste sa deireadh. Ciontaíodh Garvey é féin i gcalaois phoist, rud a bhain le díol na scaireanna sa Black Star Line.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=BBC - History - Marcus Garvey|url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/garvey_marcus.shtml}}&lt;/ref&gt; 

Cháin a lán ceannairí Afrai-Mheiriceánacha Garvey, ach d'éirigh leis a lán tacaíochta a fháil i measc daoine de shliocht Afracach i Meiriceá. Theip ar a ghluaiseacht, áfach, i ndiaidh fhéimheacht a chomhlachta agus a chiontú sa chúirt.
 
==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Síol-beath}}

{{DEFAULTSORT:Garvey, Marcus}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1887]]
[[Catagóir:Básanna i 1940]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Coirpigh]]
[[Catagóir:Daoine as Iamáice]]
[[Catagóir:Fiontraithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Síónaigh]]</text>
      <sha1>76e15v0aw0p6a654yln6yivudw6s600</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diodorus Siculus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86792</id>
    <revision>
      <id>1308848</id>
      <parentid>1192351</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6161" sha1="fn68dqci7lskpskfsvretglyx3lo40e" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Staraí]] [[An tSean-Ghréig|Gréagach]] ab ea '''Diodorus Siculus''' (/ ˌdaɪədɔːrəs sɪkjʊləs /; Gréigis: Διόδωρος Σικελιώτης Diodoros Sikeliotes) (fl. 1ú haois RC). Tá aithne mhaith air toisc gur scríbh sé an [[stair uilíoch]] ''[[Bibliotheca historica]]'',  idir 60 agus 30 RC, cuid mhaith de a tháinig slán. Tá sé socraithe i dtrí chuid. Clúdaíonn an chéad chuid stair mhiotasach suas go dtí turnamh na [[An Traí|Traí]], eagraithe go geografach, ag cur síos ar réigiúin ar fud an domhain ón Éigipt, ón India agus an Araib go dtí an Ghréig agus an Eoraip. Clúdaíonn an dara chuid [[Cogadh na Traoi]] go bás [[Alastar Mór|Alastair Mhóir]]. Clúdaíonn an tríú chuid an tréimhse go dtí thart ar 60 RC. Aithníonn ''Bibliotheca'', a chiallaíonn 'leabharlann', go raibh sé ag tarraingt ar obair go leor údair eile.

== Saol ==
De réir a chuid oibre féin, rugadh é ag [[Agira|Agyrium]] sa tSicil, ar a dtugtar Agira anois &lt;ref&gt;Diod. ''History'' 1.4.4.&lt;/ref&gt;). Le heisceacht amháin, ní thugann [[An tSeandacht chlasaiceach|an tseandacht]] níos mó faisnéise faoi a shaol agus a ghnóthaí seachas ina chuid oibre. Scríobhann [[naomh Iaróm]] amháin, ina Chronicon faoi &quot;bliain [[Abrahám|Abraháim]] 1968&quot; (49 RC), &quot;Bhain Diodorus na Sicile, scríbhneoir stair na Gréige,  clú agus cáil amach.&quot;. Mar sin féin, tugann a aistritheoir Béarla, Charles Henry Oldfather, le fios  an &quot;chomhtharlú suntasach&quot; &lt;ref&gt;''Diodorus of Sicily In Twelve Volumes'' by [[Charles Henry Oldfather]] (1977), Introduction.&lt;/ref&gt;gurb é ceann den dá inscríbhinní Gréigise amháin ó Agyrium (Inscriptiones Graecae XIV, 588) is ea  &quot;Diodorus, mac Apollonius&quot;.&lt;ref&gt;''Ctesias' Persian History: Introduction, text, and translation by Ctesias'' by Jan P. Stronk (2010), p. 60.&lt;/ref&gt;

== A shaothar ==

[[Íomhá:Bibliotheca_historica.tif|mion|''Bibliotheca historica'', 1746]]
Bhí stair uilíoch Diodoruis, a d'ainmnigh sé Bibliotheca historica (Gréigis: Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη, &quot;Leabharlann Stairiúil&quot;), ollmhór agus bhí 40 leabhar ann, a bhfuil 1-5 agus 11-20 acu atá fós ann: tá blúirí de na leabhair chaillte caomhnaithe i Photius:&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/164108/Diodorus-Siculus &quot;Diodorus Siculus&quot; entry in the ''Encyclopædia Britannica''].&lt;/ref&gt;  agus na sleachta de [[Constantinus VII Porphyrogenitus|Constantine Porphyrogenitus]].{{lang-grc-gre|Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη}}

== Féach freisin ==

* [[Plinias Mór]]
* [[Strabó|Strab]]ó
* Acadine

== Tagairtí ==
{{Refbegin}}
* Ambaglio, Dino, Franca Landucci Gattinoni and Luigi Bravi. ''Diodoro Siculo: Biblioteca storica: commento storico: introduzione generale. Storia. Ricerche.'' Milano: V&amp;P, 2008. x, 145 p.
* {{cite book|title=Aspects of Greek History 750-323 BC: A Source-based Approach|url=https://archive.org/details/aspectsofgreekhi0000buck|first=Terry|last=Buckley|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0-415-09958-7|location=London}}
* {{cite book|title=Herodotus, Book II|url=https://archive.org/details/herodotusbookiii0002lloy|first=Alan B.|last=Lloyd|publisher=Brill|year=1975|location=Leiden|isbn=90-04-04179-6|pages=''Introduction''}}
* {{cite book|first=Diodorus|last=Siculus|title=Library of History: Loeb Classical Library|author2=Oldfather, C. H. (Translator)|location=Cambridge, MA.|publisher=Harvard University Press|year=1935}}
* {{cite book|title=The Historical Library of Diodorus the Sicilian in Fifteen Books to which are added the Fragments of Diodorus|first=Diodorus|last=Siculus|author2=G. Booth (Translator)|author3=H. Valesius|author4=I. Rhodomannus|author5=F. Ursinus|year=1814|location=London|publisher=J. Davis}} Downloadable via Google Books.
* {{cite book|first1=Diodori|last1=Siculi|title=Bibliothecae Historicae Libri Qui Supersunt: Nova Editio|author2=Peter Wesseling (Editor)|author3=L. Rhodoman|author4=G. Heyn|author5=N. Eyring|location=Argentorati|year=1798|publisher=Societas Bipontina|language=Ancient Greek, Latin}}CS1 maint: Extra text: authors list (link) {{cite book|first1=Diodori|last1=Siculi|title=Bibliothecae Historicae Libri Qui Supersunt: Nova Editio|author2=Peter Wesseling (Editor)|author3=L. Rhodoman|author4=G. Heyn|author5=N. Eyring|location=Argentorati|year=1798|publisher=Societas Bipontina|language=Ancient Greek, Latin}} Downloadable via Google Books.
{{Refend}}
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

=== Téacs Diodoruis ===

==== An bunleagan Gréagach ====

* {{Lua idirlín|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0540|language=Ancient Greek|pages=Books 1‑5 only}}
* {{Lua idirlín|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html|language=Ancient Greek|pages=Books 6-10 only}}
* {{Lua idirlín|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.01.0083|language=Ancient Greek|pages=Books 9‑17 only}}

==== Aistriúcháin Bhéarla ====

* {{Lua idirlín|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html|pages=Books 1‑32 only}}
* {{Lua idirlín|url=http://www.theoi.com/Text/DiodorusSiculus4A.html|pages=Books 4‑6 only}}
* {{Lua idirlín|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.01.0084|pages=Books 9‑17 only}}
* {{Lua idirlín|url=http://www.attalus.org/info/diodorus.html|pages=Books 33‑40 only}}

=== Abhair tánaisteacha ===

* {{Lua idirlín|url=http://www.livius.org/di-dn/diodorus/siculus.html|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-12-14|archivedate=2011-12-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111229213115/http://www.livius.org/di-dn/diodorus/siculus.html}}
* {{Lua idirlín|url=http://www.tertullian.org/rpearse/manuscripts/diodorus_sicilus.htm|year=2007}}
* L. I. Hau, A. Meeus and B. Sheridan (eds.) (2018). ''Diodoros of Sicily: Historiographical Theory and Practice in the Bibliotheke''. Leuven: Peeters.
* Sacks, Kenneth S. ''Diodorus Siculus and the First Century''. Princeton: Princeton University Press, 1990. {{ISBN|0-691-03600-4}}0-691-03600-4.

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Diodorus Siculus}}</text>
      <sha1>fn68dqci7lskpskfsvretglyx3lo40e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meastachán uasdealraitheachta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88982</id>
    <revision>
      <id>1308864</id>
      <parentid>1280154</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T20:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6657" sha1="rqdscp3ep5lhanpvfsm9418rosnvnet" xml:space="preserve">[[Íomhá:Spacing Estimation plot for MSE example.svg|mion]]
I gcúrsaí [[Staidreamh|staitistice]], úsáidtear an '''meastachán uasdealraitheachta''' (an dealraitheacht is mó) (MUD) chun meastacháin a dhéanamh ar phairiméadair shamhla [[Staidreamh|staidrimh]]. Faightear na meastacháin trí luachanna pairiméadair a aimsiú a uasmhéadaíonn an fheidhm dealraitheachta. 

Úsáidtear an modh seo le mórán anailísí staidrimh a dhéanamh. Abair go bhfuil suim agat in airde na m[[Bean|ban]] i n[[daonra]] áirithe. Má tá na hairdí difriúla dáilte mar is gnách, in éineacht le hathróg éigin agus meán éigin anaithnid, is féidir an athróg agus an meán a mheas le MUD fiú mura bhfuil eolas agat ach ar roinnt de na hairdí. Ghlacfadh MUD an meán agus an athróg mar phairiméadair agus gheobhadh sé luachanna paraiméadracha áirithe a déarfadh go bhfuil na torthaí breathnaithe ar na cinn is dóchúla.

Ó thaobh [[teoirim Bayes|theoirim Bayes]] de, sampla speisialta d’uasmheastachán ''a posteriori'' is ea MUD agus gan réamhdháileachán aonfhoirmeach na bparaiméadar curtha san áireamh. Seachnaítear na réamhdháileacháin trí ráitis dóchúlachta a dhéanamh faoi mheastacháin na bparaiméadar seachas faoi na paraiméadair féin. Tá airíonna na meastachán sainmhínithe go hiomlán ag na breathnóireachtaí agus ag an tsamhail staidrimh. 
[[Íomhá:MLfunctionbinomial-en.svg|clé|mion|feidhm dealraitheachta,próiseas déthéarmach (n=10)]]

==Prionsabail==
Tá modh na huasdealraitheachta bunaithe ar an bhfeidhm dealraitheachta, &lt;math&gt;\mathcal L(\theta\,;x)&lt;/math&gt;. Tugtar samhail staidrimh dúinn, i.e. fine dáileachán &lt;math&gt;\{ f(\cdot\,;\theta) \mid \theta \in \Theta \}&lt;/math&gt;, mar a léirionn &lt;math&gt;\theta&lt;/math&gt; paraiméadar na samhla (ar féidir léi a bheith iltoiseach). Aimsíonn modh na huasdealraitheachta airíonna pharaiméadar na samhla, &lt;math&gt;\theta&lt;/math&gt;, a uasmhéadaíonn an fheidhm dealraitheachta, &lt;math&gt;\mathcal L(\theta\,;x)&lt;/math&gt;. Go hiomasach roghnaíonn sé seo na luachanna paraiméadracha.

Sainmhíníonn an modh meastachán uasdealraitheachta mar seo 
: &lt;math&gt;
     \hat\theta \in \{ \underset{\theta\in\Theta}{\operatorname{arg\,max}}\ \mathcal L(\theta\,;x) \},
  &lt;/math&gt;
má tá uasmheastachán ann.

I ndáiríre, is minic is fusa feidhm a bhaint as logartam nádúrtha na feidhme dealraitheachta, rud a dtugtar an logdhealraitheacht air:
: &lt;math&gt;
  \ell(\theta\,;x) =  \ln\mathcal{L}(\theta\,;x),
  &lt;/math&gt;

Nó an mheán-logdhealraitheacht:
: &lt;math&gt;
  \hat\ell(\theta\,;x) = \frac1n \ln\mathcal{L(\theta\,;x)}.
  &lt;/math&gt;
Cuireann an cuairín atá os cionn &lt;math&gt;\ell&lt;/math&gt; in iúl go bhfuil gaol aige le meastóir. I ndáiríre, tugann &lt;math&gt;\hat\ell&lt;/math&gt; meastachán ar logdhealraitheacht bhreathnóireachta ionchais amháin sa tsamhail.

Bíonn an chuma chéanna ar MUD go fiú má uasmhéadaítear an dealraitheacht nó an logdhealraitheacht, mar gur feidhm mhéadaitheach aontonach an log.

Ina lán samhlacha tá meastóir uasdealraitheachta le fáil mar léirfheidhm de na sonraí breathnaithe &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;. Ina lán samhlacha eile, áfach, níl fáil ar fhuascailt foirm iata na faidhbe uasmhéadaithí agus níl MUD le fáil ach trí optamú uilíoch uimhriúil. Maidir le fadhbanna eile áirithe, b’fhéidir go bhfuil luachanna iolracha ann a uasmhéadaíonn an dealraitheacht. Maidir le fadhbanna eile, áfach, níl aon mheastachán uasdealraitheachta ann: méadaíonn an fheidhm logdhealraitheacht gan luach uachtarach a bhaint amach, nó tá an luach sin ann ach tá sé lasmuigh de theorainn &lt;math&gt;\Theta&lt;/math&gt;, tacar na luachanna paraiméadracha inghlactha.

==Le léamh==

* Andersen, Erling B. (1970); &quot;Asymptotic Properties of Conditional Maximum Likelihood Estimators&quot;, ''Journal of the Royal Statistical Society'' '''B''' 32, 283–301
* Andersen, Erling B. (1980); ''Discrete Statistical Models with Social Science Applications'', North Holland, 1980
* Basu, Debabrata (1988); ''Statistical Information and Likelihood : A Collection of Critical Essays by Dr. D. Basu''; in Ghosh, Jayanta K., editor; ''Lecture Notes in Statistics'', Volume 45, Springer-Verlag, 1988
* {{cite book
 | author = Einicke, G.A.
 | year = 2012
 | title = Smoothing, Filtering and Prediction: Estimating the Past, Present and Future
 | publisher = Intech
 | location = Rijeka, Croatia
 | isbn = 978-953-307-752-9
 | url = http://www.intechopen.com/books/smoothing-filtering-and-prediction-estimating-the-past-present-and-future}}
* {{cite journal |last=Ferguson |first=Thomas S. |title=An inconsistent maximum likelihood estimate |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-statistical-association_1982-12_77_380/page/831 |journal=Journal of the American Statistical Association |volume=77 |issue=380 |year=1982 |pages=831–834 |jstor=2287314 |doi=10.1080/01621459.1982.10477894}}
* {{cite book
  | last = Ferguson | first = Thomas S.
  | title = A Course in Large Sample Theory
  | publisher = Chapman &amp; Hall
  | year = 1996
  | isbn = 978-0-412-04371-0
  }}
* {{cite journal
  | last = Le Cam | first = Lucien 
  | title = Maximum likelihood — an introduction
  | journal = ISI Review
  | volume = 58 | issue = 2
  | year = 1990
  | pages = 153–171
  | doi=10.2307/1403464
  | jstor = 1403464 | citeseerx = 10.1.1.140.1997 }}
* {{cite book
  | last1 = Le Cam | first1 = Lucien
  | last2 = Yang | first2 = Grace Lo
  | title =  Asymptotics in Statistics: some basic concepts
  | url = https://archive.org/details/asymptoticsinsta0000luci | year = 2000
  | edition = Second
  | publisher = Springer
  | isbn = 978-0-387-95036-5
  | ref = CITEREFLeCam2000
  }}
* {{cite book
  | last1 = Lehmann | first1 = Erich L. | authorlink = Erich Leo Lehmann
  | last2 = Casella | first2 = George
  | title = Theory of Point Estimation, 2nd ed
  | url = https://archive.org/details/theoryofpointest0000lehm_d7d9 | year = 1998
  | publisher = Springer
  | isbn = 978-0-387-98502-2
  | ref = CITEREFLehamnnCasella1998
  }}
* {{cite book | title=Maximum Likelihood Estimation and Inference | last= Millar | first= R. B. | year= 2011 | publisher= Wiley}}
* {{cite book |author=Ruppert, David |title=Statistics and Data Analysis for Financial Engineering |publisher=Springer |year=2010 |isbn=978-1-4419-7786-1 |page=98 |url=https://books.google.com/books?id=i2bD50PbIikC&amp;pg=PA98 |ref=CITEREFRuppert2010 }}
* {{cite book
  | last = van der Vaart | first = Aad W. |author-link= Aad van der Vaart
  | title = Asymptotic Statistics
  | year = 1998
  | isbn = 978-0-521-78450-4
  }}

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dóchúlacht]]
[[Catagóir:Staidreamh]]</text>
      <sha1>rqdscp3ep5lhanpvfsm9418rosnvnet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikrogeophagus ramirezi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89003</id>
    <revision>
      <id>1308862</id>
      <parentid>1271548</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3293" sha1="0n9y6xi1pme1i4ywww4d0dty5ah388p" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}


Is speiceas éisc [[Fionnuisce|fhionnuisce]] é an chiclid '''''Mikrogeophagus ramirezi''''', atá [[eindéimeach]] chuig abhantrach na [[An Oranócó|hOranócó]], i sabhána [[Veiniséala]] agus na [[An Cholóim|Colóime]] i Meiriceá Theas.&lt;ref name=&quot;fishbase&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://filaman.uni-kiel.de/Summary/speciesSummary.php?ID=12305&amp;genusname=Mikrogeophagus&amp;speciesname=ramirezi|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-03-19|archivedate=2016-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303194243/http://filaman.uni-kiel.de/Summary/speciesSummary.php?ID=12305&amp;genusname=Mikrogeophagus&amp;speciesname=ramirezi}}&lt;/ref&gt;  Scrúdaíodh an speiceas i staidéir ar iompar éisc &lt;ref&gt; Robins CR, Bailey RM, Bond CE, Brooker JR, Lachner EA, Lea RN, Scott WB (1991) Tá éisc dhomhanda tábhachtach do Meiriceá Thuaidh. Speicis eisiacha ó uiscí ilchríochacha na Stát Aontaithe agus Cheanada. ''Am. Iasc. Soc. Son. Foilsigh.'' '''21:''' p. 243. &lt;/ref&gt; agus is iasc uisceadáin é a bhfuil tóir air, a thrádáiltear faoi ainmneacha éagsúla coitianta, lena n-áirítear ram, ram gorm, ram gorm na Gearmáine, ram na hÁise, an chiclid féileacáin, an mionchiclid féileacáin,agus Ramirezi.&lt;ref name=&quot;fishbase&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;dcichlids&quot;&gt;Linke H, Staeck L (1994) ''American cichlids I: Dwarf Cichlids. A handbook for their identification, care and breeding.'' Tetra Press. Germany. {{ISBN|1-56465-168-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;baensch&quot;&gt;{{cite book|last=Riehl|first=Rüdiger. Editor.|author2=Baensch, HA|title=Aquarium Atlas|year=1996|edition=5th|publisher=Tetra Press|location=Germany|isbn=3-88244-050-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Loiselle&quot;&gt;{{cite book|last=Loiselle|first=Paul V.|title=The Cichlid Aquarium|url=https://archive.org/details/cichlidaquarium0000lois|year=1995|publisher=Tetra Press|location=Germany|isbn=1-56465-146-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Axelrod HR, Vorderwinkler W (1995) ''Encyclopedia na n-iasc trópaiceach'' 30ú Edn. Foilseacháin TFH, SAM. &lt;/ref&gt;  Tá an speiceas ina bhall den [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] Cichlidae agus den fhofhine Geophaginae.&lt;ref name=&quot;fishbase&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;ITIS&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=649520}}&lt;/ref&gt; 

== Cur síos ==
[[Íomhá:Male_Blue_Ram.png|clé|mion|200x200px| ''M.'' ''ramirezi  f''ireann]]
[[Íomhá:Female_Blue_Ram.png|clé|mion|200x200px| ''M.'' ''ramirezi baineann'' ]]

== San uisceadán (Tuilleadh Léitheoireachta) ==

* [http://firsttimemarinekeeper.com/tropical/tropical-fish/electric-blue-ram/ Electric Blue Ram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321144108/https://firsttimemarinekeeper.com/tropical/tropical-fish/electric-blue-ram/ |date=2019-03-21 }}, First Time Marine Keeper, 2019 
* [https://www.theaquariumguide.com/articles/blue-ram-cichlid-care-guide Cúram Gorm Gorm Cichlid Care], The Aquarium Guide 
* [http://animal-world.com/encyclo/fresh/cichlid/RamCichlid.php Ram Cichlid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323141046/http://animal-world.com/encyclo/fresh/cichlid/RamCichlid.php |date=2019-03-23 }}, Animal-World &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;

=== Cineálacha ===

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>0n9y6xi1pme1i4ywww4d0dty5ah388p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doire Saor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89191</id>
    <revision>
      <id>1308784</id>
      <parentid>1239687</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5318" sha1="ftcu4l6v1q6yapqg2h18rry2ekcwfcc" xml:space="preserve">[[Íomhá:Free Derry Corner in 1969.jpg|mion|cúinne, Bóthar Lecky agus Sráid Fhathna]]
Ba cheantar féinrialaitheach é '''Doire Saor''' ([[Béarla]]: Free Derry) i [[Doire|nDoire Cholmcille]], idir 1969 agus 1972. Chruthaigh daoine ó [[Taobh an Phortaigh|Thaobh an Phortaigh]], [[An Creagán, Contae Dhoire|an Creagán]] agus an [[Seantalamh, Contae Dhoire|Seantalamh]] baracáidí ar na sráideanna timpeall an cheantair.  Níor thug siad cead don [[Constáblacht Ríoga Uladh|R.U.C]] nó [[Arm na Breataine]] dul isteach sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Saor-Dhoire|url=https://www.jstor.org/stable/10.2307/20553451?origin=crossref|journal=Comhar|date=1973|pages=4|volume=32|issue=11|doi=10.2307/20553451|language=en|author=Anraoi Mac Cuarta, hAnraoi Mac Cuarta}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Dsc1877ne2.jpg|mion|[[Domhnach na Fola (1972)]]: Ceann de na múrmhaisithe i nDoire]]
[[Íomhá:Free Derry Corner - geograph.org.uk - 1317804.jpg|mion]]
Tugadh an t-ainm ''Free Derry'' ar an áit, nuair a scríobh duine &quot;''You Are Now Entering Free Derry''&quot; ar bhalla bhinn i dTaobh an Phortaigh.  Phéinteáil an mana don chéad uair i mí Eanáir 1969 (cúinne, Bóthar Lecky agus Sráid Fahan).

== Cúlra ==
I ndeireadh na [[1960idí|seascaidí]], thosaigh feachtas ar son cearta vótála agus tithíochta sa chathair. Rinne Rialtas [[Tuaisceart Éireann|na Sé gContaetha]] iarracht an ghluaiseacht cearta sibhialta a chur faoi chois le lámh láidir. Ach d'eascair feachtas fuilteach as an iarracht sin.

Dúnadh ceantair iomlána sa chathair agus bhí [[círéib]]&lt;nowiki/&gt;eacha fuilteacha ann ón mbliain [[1968]] i leith.

== Imeachtaí ==

==== 1969 ====
Ón 12 Lúnasa go dtí an [[14 Lúnasa]] [[1969]], bhí ina chogadh dearg idir [[Póilín|péas]] [[Doire|Dhoire]] agus na náisiúnaithe áitiúla - &quot;[[Cath Thaobh an Bhogaigh]]&quot;, mar a thugtar air.{{Main|Cath Thaobh an Bhogaigh}}I ndiaidh dhá lá achrainn agus scliúchas, cuireadh saighdiúirí Briotanacha i nDoire chun riail agus reacht a chaomhnú ag 5pm ar 14 Lúnasa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/1042-northern-ireland-1969/1048-august-1969/320426-british-troops-in-bogside-derry/|teideal=British Troops in Bogside, Derry|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;

I mí Lúnasa, mar chuid den 'Ráiteas Downing Street', gheall rialtas na Breataine athleasuithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z3jmxnb/revision/4|teideal=The Downing Street Declaration (August 1969) - Violence in 1969: Causes, events and responses - CCEA - GCSE History Revision - CCEA|language=en-GB|work=BBC Bitesize|dátarochtana=2021-07-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Joint Declaration of August 1969-Downing St Declaration|url=https://www.persee.fr/doc/irlan_0183-973x_1988_hos_13_1_2469|journal=Études irlandaises|date=1988|pages=180–180|volume=13|issue=1}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Troubled_Images_Exhibition,_Belfast,_August_2010_(55).JPG|mion|&quot;Ulster '71&quot; (NI Civil Rights Association, 1971)]]
Is minic a deir na hAontachtóirí gurbh í gluaiseacht na gceart sibhialta a chuir tús leis na Trioblóidí. Is é a mbarúil-san gur chuir an feachtas an rialtas ag guagaíl, ionas go ndeachaigh na dreamanna paraimíleata sa bhearna a hosclaíodh. Tá na náisiúnaithe den tuairim, áfach, nach raibh i gceist le feachtas na gceart sibhialta ná rudaí a tharraing rialtas seicteach an Tuaiscirt anuas air féin.

==== 1971 ====
Ar 8 Iúil 1971, mharaigh Arm na Breataine beirt fhear óg, Séamas Cusack agus Desmond Beattie, i nDoire. Ba chor cinniúnach é le linn na dTrioblóidí; chaill an pobal muinín san arm timpeall an ama seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2021/07/07/news/cusack-and-beattie-killings-were-troubles-milestone-2378377/|teideal=Cusack and Beattie killings were Troubles' milestone|údar=Seamus McKinney|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2021-07-08}}&lt;/ref&gt;

Tharraing an [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]] as [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Stormont]] ar 14 Iúil. Tugadh an t-[[Oibríocht Demetrius|imtheorannú]] isteach cúpla seachtain níos déanaí, ar an 9 Lúnasa 1971 (fiosrúchán neamhoifigiúil).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cain.ulster.ac.uk/othelem/docs/gifford/gifford71.htm|teideal=CAIN: Events: Lord Gifford (1971) Inquiry into the Circumstances Surrounding the Deaths of Seamus Cusack and George Desmond Beattie.|work=cain.ulster.ac.uk|dátarochtana=2021-07-08}}&lt;/ref&gt; 

==== 1972 ====
Rinne [[Arm na Breataine]] [[Cath Thaobh an Bhogaigh|ionradh]] ar [[Taobh an Bhogaigh|Thaobh an Bhogaigh]], an príomhcheantar [[Caitliceachas|Caitliceach]], ar an 31 Iúil [[1972]], mar chuid den Operation Motorman&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Operation Motorman|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Operation_Motorman&amp;oldid=998728503|journal=Wikipedia|date=2021-01-06|language=en}}&lt;/ref&gt; agus tháinig deireadh le Doire Saor.

== Féach freisin ==

* [[Cath Thaobh an Bhogaigh]]
* [[Oibríocht Demetrius]]
* [[Domhnach na Fola (1972)]]
* [[Obráid Motorman (1972)]]
* [[Na Trioblóidí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Saor-Dhoire}}
[[Catagóir:Na Trioblóidí]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stair Dhoire]]</text>
      <sha1>ftcu4l6v1q6yapqg2h18rry2ekcwfcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maighstir Ailein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90009</id>
    <revision>
      <id>1308845</id>
      <parentid>1234974</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5149" sha1="d3g93escjter4hitwmkqljznpmkqj9r" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Ailean MacDhòmhnaill''' nó '''Maighstir Ailein''' ([[25 Deireadh Fómhair]] [[1859]] - [[8 Deireadh Fómhair]] [[1905]]
ina shagart Caitliceach, ina fhile, ina bhéaloideasóir agus ina ghníomhaí chearta sibhialta.   
== Beathaisnéis ==
Rugadh MacDhòmhnaill san Ghearasdan, in Albain, ba mhac tábhairneora é, de shliocht [[Clann Dòmhnaill na Ceapaich|Chlann Dòmhnaill na Ceapaich]]. Sula ndeachaigh sé isteach i seimineár, ní raibh ach an Béarla ag an neach seo, a bheadh sa todhchaí ina scoláire Gaelach. Fuair sé a chuid oideachais ag 'El Colegio de San Ambrosio-Seminario de Escoceses', i [[Valladolid]], [[an Spáinn]]. D'oirnigh an tEaspag Eyre ina [[Sagart|shagart é]] i [[Glaschú|nGlaschú]] an 9 Iúil 1884. Bhí sé ina shagart san [[An t-Óban|Òban]] roimh é a bheith curtha ar aghaidh chuig [[Dalabrog]], [[Uibhist a Deas]]. Bhí [[Èirisgeigh]], atá suite trasna an bhá, faoina chúram freisin. Nuair a bhí gá le glaonna breoite ar Èirisgeigh, thiocfadh MacDhòmhnaill chuig an trá agus lasfadh sé tine chnámh mar chomhartha d'iascairí Èirisgeigh teacht agus é a thabhairt  trasna na farraige. 

Tharla comhghríosú le linn na tréimhse seo ó Choimisean Napier agus ó ''Dhionnasg an Fhearainn''. Dá bhrí sin, bhí MacDhòmhnaill gníomhach i gcearta níos mó a éileamh ar son an tionónta bhoicht a bhí ina mhórchuid dá pharóistí. Ag an am, ba iad baill d'[[Eaglais na hAlban]] a bhí i gceannas ar rialtas an oileáin agus ar bhord na scoile. Dá bhrí sin, thosaigh MacDhòmhnaill ag iarraidh ar a pharóiste vótáil in aghaidh iarrthóirí an tiarna talún. Is tasc é seo a raibh géarghá le bheith stuama agus, dar le Iain Latharna Caimbeul, tá sé suntasach go bhfuil Protastúnaigh [[Uibhist a Deas]] fós sásta ardmholadh a thabhairt dó. 

Mar sin féin, briseadh ar a shláinte in eipidéim, le linn dó na Sacraimintí a chur ar fáil go dícheallach ''ar son na ndaoine a bhí ag fáil bháis.'' Chun dlús a chur lena théarnamh cuireadh é chuig [[Uibhist a Deas]]. agus beidh cáil go deo ar Èirisgeigh trí shaothair an tsagairt Maighstir Ailein, de thoradh 'Eilein na h-Òige', dán a chum sé.&lt;ref&gt;Ronald Black, ''Eilein na h-Òige. The Poems of Father Allan MacDonald'', (Glaschu: Mungo, 2002) td. 2&lt;/ref&gt;

Thuill sé go gasta grá a pharóistí agus rinne sé maoirsiú ar thógáil eaglais agus teach an reachtaire nua, a bhfuil an dá cheann acu fós ag seasamh ar an oileán. Cé go bhfuair sé bás ón [[niúmóine]] i 1905, tá cuimhneamh go fóill ar 'Maighstir Ailein' in [[Uibhist a Deas]] agus Èirisgeigh.

== Bailitheoir béaloidis ==
Thosaigh  MacDhòmhnaill ag bailiú béaloidis nuair a nuair a seoladh é chun obair a dhéanamh san san ''Òban'' go gairid tar éis a chomhordaithe. Le cabhair ó pharóiste ó [[Eige]], bhailigh MacDhòmhnaill roinnt iomann liotúirgeach Réamh-Reifirméisean i [[Gaeilge na hAlban|nGaeilge na hAlban]]. Chomh maith leis sin, chuir sé lena chuid cumadóireachtaí agus aistriúcháin féin, a úsáideadh ina dhiaidh sin in [[Uibhist a Deas]] agus in Èirisgeigh go dtí tar éis [[An Dara Comhairle Vatacánach|Vatacáin II]]. 

Bhí  meas mór aige ar ghluaiseacht na Seacaibíteach, agus ba  shaineolaí é i stair éirí amach 1745. Tá a chuid lámhscríbhinní caomhnaithe go fóill agus, cé nach bhfuil siad foilsithe, is foinse shaibhir de bhéaloideas agus de stair na nGarbhchríoch iad. 

Chuir MacDhòmhnaill a lán ábhar ar fáil a d'fhoilsigh Ada Goodrich Freer a coimisiúnaíodh chun an dara radharc san Ghaeltacht agus sna hOileáin a fhiosrú ag an Society for Psychical Research sa bhliain 1894-5. &lt;ref&gt;{{cite book|title=The Gaelic vision in Scottish culture|url=https://archive.org/details/gaelicvisioninsc0000chap|first=Malcolm|last=Chapman|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1978|isbn=0-85664-752-7|page=[https://archive.org/details/gaelicvisioninsc0000chap/page/132 132]}}&lt;/ref&gt;

== File ==

== Oidhreacht ==

== Oibreacha foilsithe ==
*''Eilein na h-Òige; The Poems of Fr. Allan MacDonald'', Edited by [[Ronald Black]], Mungo Books, [[Glasgow]], 2002.

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Tuilleadh léitheoireachta ==

* Campbell, John Lorne; Halla, Trevor H. (1968). Rudaí aisteach: scéal an Athar. Allan McDonald, Ada Goodrich Freer, agus fiosrúchán an Society for Psychical Research ar an dara radharc ar an nGaeltacht. Birlinn. ISBN   &lt;bdi&gt; 1-84158-458-4 &lt;/bdi&gt;. 
* Halla, Trevor H. (1980). Scéal Strange Ada Goodrich Freer. Gerald Duckworth agus an Chuideachta. ISBN   &lt;bdi&gt; 0-7156-1427-4 &lt;/bdi&gt;. 

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.scalan.co.uk/eriskay.htm Beathaisnéis John Lorne Campbell ar an Athair. Allan MacDonald] 
* [https://web.archive.org/web/20091018005846/http://www.rcdai.org.uk/categories/Fr.-Allan-MacDonald/ Deoise Chaitliceach Rómhánach Earra-Ghàidheal agus na nOileán] 

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1859]]
[[Catagóir:Básanna i 1905]]
[[Catagóir:Aistritheoirí]]
[[Catagóir:Críostaíocht sa Ríocht Aontaithe]]
[[Catagóir:Filí Albanacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]]</text>
      <sha1>d3g93escjter4hitwmkqljznpmkqj9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Echtra Condla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90065</id>
    <revision>
      <id>1308847</id>
      <parentid>1307140</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10432" sha1="7z019krnpq2ytzjbczt4wlq0jih8o8o" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]], den genre [[Echtra|Eachtra]], is ea '''''Eachtra Connla''''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Echtra Condla''''' nó '''''Connlai''''').  Coinníonn an echtra contains an chuid is mó a bhfuil ar eolas againn de '''Connla mac [[Conn Cétchathach|Choinn Chéadcathaigh]]''', ''acmm'' Connla Rua nó Connla Fionn.

Caomhnaítear an scéal i n-ocht lámhscríbhinn bunaithe ar dhá leagan.  Téann an lámhscríbhinn is luaite siar go dtí an 12ú haois, ach d'fhéadfadh é gur scríobhadh síos an scéal chomh luath agus an t-8ú haois.  Ní an-éagsúil iad an dá leagan.

Insítear sa scéal conas a mealladh Connla mac [[Conn Cétchathach|Coinn Chéadchathaigh]] ag bean den [[Aos Sidhe]].  Cé gur scéal réamhChríostaí atá ann, tá teachtaireacht iarChríostaí agus frith-dhraí ann, inste ag an mbean féin, ag tuar teacht na Críostaíochta.

==Achoimre==
:'' Achoimre bunaithe ar {{harv|McCone|2000}} agus {{harv|Oskamp|1974}}, ''cf.'' {{harv|O'Beirne Crowe|1874}} agus {{harv|MacSwiney|1884}}

Bhí Connla (Rua) agus a athair Conn ina suí tráth ag [[Cnoc Uisnigh]].  Tháinig bean gléasta ar chuma ait ar an bhfód, agus d'fhiafraigh Connla di cad as di.  Dúirt sí gurbh as [[Tír na nÓg]] í, áit a bhíodh cách go deo ag féasta gan dua, agus a mhairidís i síocháin gan pheaca.&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;  Úsáidtear gach uile dóibh go coitianta chun cur síos a dhéanamh ar an [[Alltar]] i miotais na nGael, agus is amhlaidh dá bharr gur den [[Aos Sí]] í.&lt;/ref&gt;

D'fhiafraigh Conn de Connla cé a raibh sé ag caint leis, toisc níorbh fhéidir le héinne ach Connla an bhean a fheiceáil.  Thug an bhean ansin cuireadh do Connla dul léi go dtí [[Magh Meall]] agus a rí ''[[Bóadag]]'', ag gealladh go bhfanfadh sé ann go deo.  D'iarr Conn ansin cabhair ón a dhraoi Corann, óir gur thuig sé go gcaillfeadh sé a mhac don bhean.  Chan Corann ortha, ionas nach raibh Connla in ann í a feiceáil a thuilleadh.  D'imigh an bhean ait, ach i mbun dula, chaith sí úll chuig Connla.

Mhair Connla ag ithe an úill ar feadh míosa, ag diúltú gach bia agus dí eile.  D'fhan an t-úll iomlán agus Connla á ithe.  Bhraith Connla uaidh an bhean a fheiceáil arís.

Tháinig an bhean ar ais ar an bhfód ar mhaigh [[Ard Comáin]], agus labhair sí le Connla.  Ghlaoigh Conn ar a dhraoi arís, ach lochtaigh an bhean é, ag rá nár chóir dó dul faoi mhuinín na draíochta.  Thug Conn faoi dheara nár labhródh Connla le héinne seachas an bhean, agus d'fhiafraigh dá meallfadh focail na mná é.  D'fhreagair Connla go raibh sé idir dhá chomhairle, idir a mhuintir agus an bhean.

Thug an bhean comhartha do Connla í a leanúint, ag geallúint tír áthais, nárbh ann ach mná agus cailíní.  Léim Connla ar long ghloine (''Noi''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/33205 2 nó, noe] ar eDIL&lt;/ref&gt; nó ''Loing Glano''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/25945 glain] ar eDIL&lt;/ref&gt;) na mná,&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;{{harv|O'Beirne Crowe|1874|p=122}} &lt;/ref&gt; agus bhreathnaigh siúd a bhí fágtha an bád ar seol, go dtí go raibh sé as radharc.

I dtrí lámhscríbhinn, feictear aguisín a mhíníonn bua-ainm [[Art mac Cuinn|Art mhic Chuinn]].  Tugadh ''Aonfhear'' air toisc gurbh eisean an t-aon mhac Choinn tar éis imeacht Chonnla.

==Anailís==
Tar éis dó anailís teangeolaíochta de na téacsanna, tá McCone den tuairim go bhfuil bunús san 8ú haois ag an téacs; go bhfuil an téacs i ''[[Lebor na hUidre]]'' den 12ú haois fréamhaithe ó leaganacha den 10ú; agus na leaganacha sa [[Leabhar Buí Leacáin]] den 14ú níos cosúla leis an mbunchóip.{{sfn|Olsen|2013|loc = ll.58-9; nóta 3, lch. 58 }}

De réir {{harvnb|Oskamp|1974}}, ba chóir go dtuigtear an téacs mar saothar liteartha den 12ú haois, cibé nósanna atá faoina bhun.{{sfn|Oskamp|1974|p=211}}

Feiceann roinnt scoláirí teachtaireacht Chríostaí sa sliocht ar leanas:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! width=50% | Sean-Gaeilge
! width=50% | Gaeilge

|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
||
Amail rochuala Cond guth na mna, asbert fri a muintir: 
:&quot;Gairid dam in drúid: atchíu doreilced a tenga di indiu.&quot;

Asbert in ben la sodain: 
:&quot;A Chuind Chetcathaig, druidecht nísgradaigther, ap is bec posoich for messu ar Tráig Máir firién con il-muinteraib ilib, adamraib.&lt;ref&gt;[http://dil.ie/290 adamrae] ar eDIL.&lt;/ref&gt;  Motá ticfa a récht, consscéra brichtu drúad tap techta ar bélaib Demuin duib, dolbthig.&quot;
||
Nuair a chuala Conn guth na mná, dúirt sé lena mhuintir: 
:&quot;Gaireadh dom an draoi.  Feicim go ligeadh a teanga di inniu.&quot;

Dúirt an bhean ansin: 
:&quot;A Choinn Chéadchathaigh, ní ghráitear draíocht, óir is beag meas aici ar an Trá Mhór fhíréanta, lena il-mhuintreacha, iliomad, iontacha.  Nuair a thiocfaidh a ríocht, scaipfidh sé briochtaí na ndraoithe teacht ar bhéil an deamhain dhuibh, dhoilfe.&quot;
|}

De réir aisteoirí eile, ciallaíonn ''Tráig Máir'' ní &quot;Trá Mhór&quot; ach &quot;Ard-Rí Mór&quot;.&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Scríobh {{harvnb|McCone|2000}} mar aistriúchán Béarla: ''It is in a little while that the Great High King’s righteous (and) decent one will reach your judgements with many wondrous followers''&lt;/ref&gt;  agus tuigeann sé as seo gurbh an [[dia]] Chríostaí atá luaite sa téacs, agus gurbh é [[Íosa Críost]] an &quot;Tráigh Máir&quot;.  Molann Oskamp gurbh Íosa agus [[Naomh Pádraig]] atá i gceist.{{sfn|Oskamp|1974|p=217}}  De réir McCone, b'ionann an bhean agus an chríostaíocht féin,{{sfn|McCone|2000|loc=ll.86-7, 105}} ach de réir eile, cuireann sin an fhírinne as a riocht.{{sfn|Olsen|2013|p=63}}

Tá brí an fhocail ''síd'' faoi cheist chomh maith, cé acu ''shíocháin'' nó ''Aos Sidhe/Sí''.  Tá roinnt amhail is {{harv|Ó Cathasaigh|1979}} agus {{harv|Carey|1995}} den tuairim gur imeartas focal d'aon ghnó atá ann, nó droichead meafarach idir an dá bhrí.{{sfn|Olsen|2013|p=63}}

Comhlíonann an bhean ról de bhandia Ceilteach an fhlaithis,{{sfn|Olsen|2013|p=64}} chomh maith le bheith aici na tréithe mealltacha de bhandia réamhChríostaí dá leithéid.{{sfn|Olsen|2013|p=63}}

==Oidhreacht==
[[File:Connla and the fairy maiden - Project Gutenberg etext 19993.jpg|thumb|upright|&quot;''Connla and the Fairy Maiden''&quot; le [[John D. Batten]]]]

Insíodh an scéal don lá inniu.  Feictear athinsint dá leithéid in {{harv|Joyce|1879}} mar &quot;''Connla of the Golden Hair, and the Fairy Maiden''&quot;, nó in {{harv|Jacobs|1891}}: &quot;''Conn and the Fairy Maiden''&quot;.  D'aistrigh {{harv|Cross|Slover|1936}} an scéal go Béarla mar &quot;''The Adventures of Connla the Fair''&quot;, le fáil in ''Ancient Irish Tales''.

==Féach freisin==
* [[Connla Cáem]], prionsa den 2a haois, luaite i ''Leabhar Gabhála na hÉireann''
* [[Connla]], mac Chú Chulainn

==Foinsí==
* {{cite book |
title = Mythological Legends of Ancient Ireland. No. I. The Adventures of Condla Ruad |
first = J. |
last = O'Beirne Crowe |
journal = The Journal of the Royal Historical and Archaeological Association of Ireland (Kilkenny Archaeological Journal) |
series = 4ú |
volume = 3 |
number = 18 |
date = Apr 1874 |
pages = 118–133 |
url = https://archive.org/stream/journalofroyalhi431roya#page/118 |
jstor = 25506648
}}
* {{cite journal |
first = J.P |
last = MacSwiney |
title = The Adventures of Condla the Fair, Son of Cond the Fighter of a Hundred |
journal = The Gaelic Journal |
url = https://archive.org/stream/gaelicjournaliri01gael#page/307/mode/1up |
pages = 307–9 |
volume = 2 |
type = aistriúchán |
year = 1884
}}, aistriúchán den leagan le fáil i [[Leabhar na hUidhre]], scríofa amach in {{cite book |
first = E. |
last = Windsich |
title = Compendium of Irish Grammar |
url = https://archive.org/stream/compendiumofiris00wind#page/136 |
pages = 136–8 |
year = 1882
}}
* {{cite book |
last = Oskamp |
first = Hans. P. A. |
year = 1974 |
title = Echtra Condla |
journal = Études Celtiques |
volume = 14 |
pages = 207–228
}}
* {{cite book |
last = McCone |
first = Kim |
title = Echtrae Chonnlai and the beginnings of vernacular narrative writing in Ireland |
url = https://archive.org/details/echtraechonnlaib0000mcco |
year = 2000 |
work = Maynooth Medieval Irish Texts |
number = 1 |
isbn = 0901519782
}}
* {{cite book |
title = Airy Nothings: Imagining the Otherworld of Faerie from the Middle Ages to the Age of Reason: Essays in Honour of Alasdair A. MacDonald |
publisher = BRILL |
year = 2013 |
volume = 222 |
chapter = Female Voices from the Otherworld : The Role of Women in the Early Irish Echtrai |
first = Karin E. |
last = Olsen |
pages = 57–74
}}

==Tuilleadh le léamh==
* {{cite book |
first = P.W. |
last = Joyce |
authorlink = Patrick_Weston_Joyce |
year = 1879 |
url = https://archive.org/details/oldcelticromance00joycuoft |
title = Old Celtic Romances | chapter = Connla of the Golden Hair, and the Fairy Maiden |
chapterurl = https://archive.org/stream/oldcelticromance00joycuoft#page/106
}}
* {{cite book |
first = Joseph |
last = Jacobs | authorlink = Joseph Jacobs |
url = https://archive.org/details/celticfairytale00jacorich |
title = Celtic Fairy Tales |
year = 1891 |
chapter = 1. Connla and the Fairy Maiden |
chapterurl = https://archive.org/stream/celticfairytale00jacorich#page/n19
}}
* {{cite book |
first = Tom P. |
last = Cross |
authorlink = Tom Peete Cross |
first2 = Clark Harris |
last2 = Slover |
title = Ancient Irish Tales | url = https://archive.org/details/ancientirishtale0000tomp_o7c8 | chapter = The Adventures of Connla the Fair |
year = 1936
}}
* {{cite journal |
first = Tomás |
last = Ó Cathasaigh |
title = The Semantics of &quot;Sid&quot; |
journal = Éigse |
volume = 17 |
year = 1977-1979 |
ref = {{harvid|Ó Cathasaigh|1979}}
}}
* {{cite book |
first = John |
last = Carey |
authorlink = John Carey |
title = The Rhetoric of Echtrae Chonlai |
journal = Cambrian Medieval Celtic Studies |
volume = 30 |
year = 1995 |
pages = 41–65
}}

== Naisc sheachtracha ==
* {{lua idirlín |
url = https://iso.ucc.ie/Echtra-chondla/Echtra-chondla-sources.html |
teideal = Echtra Chondla |
work = Irish Sagas Online
}}
* {{lua idirlín |
url = https://codecs.vanhamel.nl/Echtrae_Chonnlai |
teideal = Echtrae Chonnlai |
work = vanhamel.nl |
dátarochtana = 2019-06-27
}}

== Nótaí ==
{{reflist | group=n | refs =
}}

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Eachtra Condla}}
[[Catagóir:Eachtraí]]
[[Catagóir:8ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Téacsanna Gaelacha na Meánaoise]]</text>
      <sha1>7z019krnpq2ytzjbczt4wlq0jih8o8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal</title>
    <ns>2</ns>
    <id>90239</id>
    <revision>
      <id>1308879</id>
      <parentid>1307498</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1308879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131536" sha1="gvrpav0xf3ttd5vj8lgrcf8l0qmgamk" xml:space="preserve">__NOINDEX__
{{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}}

=Réamhrá=

[ [https://www.teanglann.ie/ teanglann.ie] | [https://www.focloir.ie/ focloir.ie] | [https://www.tearma.ie/ tearma.ie] | [https://www.gaois.ie/ gaois.ie] | [http://dil.ie/ dil.ie] | [https://www.logainm.ie/ga/ logainm.ie] | [https://www.sraidainm.ie/ga/ sraidainm.ie] | [https://www.sloinne.ie sloinne.ie] | [https://en.wikisource.org/wiki/An_Etymological_Dictionary_of_the_Gaelic_Language MacBain] ]

[CELT | CODECS | ISOS | THD | BILL | ...
]

[ ''[https://medievalscotland.org/kmo/AnnalsIndex/index.shtml Index of Names in Irish Annals]''!-- le Mari Elspeth nic Bryan-- | ''[https://www.libraryireland.com/names/contents.php Irish Names and Surnames]''!-- le Rev Patrick Woulfe, ar Library Ireland-- | ''[http://research.ucc.ie/doi//locus?section=d487e79 Onomasticum Goedelicum]'' | ''[http://research.ucc.ie/doi/atlas Atlas of Names]'' | ''[http://fmg.ac/Projects/MedLands/IRELAND.htm#_Toc389126210 MEDIEVAL LANDS - Ireland]''!-- ar fmg.ac-- ]

Daoine: aicme, ciarraí, cine, cineál, clann, corca, dál, dream, duine/daoine, fine, muintir, pobal, síol, teaghlach, tuath; s/daor-chineál, sloinne

Tosaíodh an obair seo ar an 6ú Meán Fómhair 2018, leis an leathanach [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]

* Foinsí ar [https://www.ucc.ie/en/research-sites/celt/ CELT]: 
** [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/text001.html LGÉ], [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/ LL], G800011A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100005A/ ACM, ARÉ LS 1220 ''srl.''], G100005A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100054/ FFÉ, OFM A 14 ''srl.''], G800054
* [http://exploringcelticciv.web.unc.edu/ Exploring Celtic Civilisation]
* Sean-Ghaeilge
** [http://www.smo.uhi.ac.uk/liosta/old-irish-l/ OLD-IRISH-L]
** ''[https://www.digitalmedievalist.com/opinionated-celtic-faqs/how-to-learn-old-irish/ How to learn old irish]''
** [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/iriol U-Texas]
** [https://www.ria.ie/research-projects/focloir-stairiuil-na-gaeilge Foclóir Stairiuil na Gaeilge] ar ARÉ
* [https://omniglot.com/writing/irish.htm Gaeilge] ar omniglot
* [https://tuairisc.ie/comhairle-ghramadai-no-comhairle-gramadai-an-seimhiu-agus-an-rosheimhiu/ ‘Comhairle ghramadaí’ nó ‘comhairle gramadaí’? An séimhiú agus an róshéimhiú…], Kevin Hickey, tuairisc.ie


# ''[https://web.archive.org/web/20070807234048/http://www.carroll.co.uk/irish/chapt01.htm The Eberian Kings]''
# [https://celt.ucc.ie/published/E900000-003/ Early Irish Population-Groups], [[Eoin Mac Néill]]
# [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/users/my_library/ Wikipedia Library]
# Celtic Literature Collective (CLC)
## ''[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Irish Literature]'', CLC
## ''[https://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/index_irish.html Irish index]'', Ancient Texts
# [https://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php Textual sources], CELT


* [[:Teimpléad:cite web]]
* [[:Teimpléad:cite book]]
* [[:Teimpléad:citation]]
* [[:Teimpléad:familytree]]
* [[Speisialta:WhatLinksHere/Teimpléad:Glanadh-mar]]
* [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem Earra nua] ar WikiData


* [[Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]


* Faiceachas

{{tl|Scéalta miotaseolaíochta}}
{{tl|An Rúraíocht}}
{{tl|An Fhiannaíocht}}
{{tl|Scéalaíocht na Ríthe}}
{{tl|Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}}

=Bliain 1, 2018 - 2019=
==Céim 1 - An Rúraíócht==
Cóipeáil agus aistriú go díreach ó wiki-suímh (en, de, srl) eile.
* béim ar an Rúraíocht...
* ... agus Tuatha Dé Danann agus Ardríthe na hÉireann a thagann isteach leis na scéalta úd.
* ainm an phríomhleathnaigh as NuaGhaeilge; athsheoladh ann don ainm as SeanGhaeilge
* [[Donn Cuailnge]], [[Finnbhennach]], [[Maol]], [[Liath Macha agus Dub Sainglend]], [[Caladbolg]], [[Fragarach]], [[Fedelm]], [[Dáire mac Fiachna]], [[Cairpre Nia Fer]], [[Fedelm Noíchrothach]], [[Erc mac Cairpri]], [[Achall]]
* Naisc dhearga nó athsheolta go [[:en:Ulster Cycle]] ar en.wiki
*# a/s, [[Cairbre Cuanach]]
*# a/s, [[Condere mac Echach]]
*# n/d, [[Fiachu mac Fir Febhe]]
*# n/d, [[Folloman mac Conchobair]]
*# n/d, [[Friuch]]
*# n/d, [[Goll mac Carbada]]
*#* [[Nechtan Scéne]]

==Céim 2 - Scéalta Miotaseolaíochta==
* Gramadach
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Leathnaigh eile nach bhfuil fós an sna teimpléidí reatha
* Scéalta Miotaseolaíochta: [[Cessair]], [[Partholón]], [[Nemed]], [[Fir Bolg]]; [[Fomhóraigh]]; (Tuatha Dé Danann agus Clann Mhíle í gcéim 3)
** [[Tuan mac Cairill]], [[Neimheadh]], [[Fiacha mac Delbaíth]], [[Mac Cuill]], [[Mac Gréine]], [[Cichol Gricenchos]], [[Fintán mac Bóchra]], [[Dealgnaid]], [[Bóinn (bandia)]], [[Ealcmhar]], [[Cethlenn]], [[Conand]], [[Elatha]], [[Tethra]], [[Glas Ghaibhneann]]
* Leathanaigh eile:
** [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], [[Tomhaidhm]]
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS srl

==Céim 3 - Tuatha Dé Danann, Clann Mhíle==
* Gramadach (arís)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* [[Tuatha Dé Danann]]
** [[Éber Finn]] &amp;rarr; [[Éibhear Fionn]], [[Érimón]] &amp;rarr; [[Éiremhón]] &amp;rarr; [[Éireamhón]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Bres]], [[Aislinge Oenguso]], [[Ábartach]], [[Abhean]], [[Áed]], [[Airmed]], [[Anu]], [[Aobh]], [[Aoi]], [[Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)]], [[Bec]], [[Bodb Derg]], [[Brea]], [[Brian (miotaseolaíocht)]], [[Caer Ibormeith]], [[Cermait]], [[Creidhne]], [[Dian Cécht]], [[Ethal]], [[Ecne]], [[Fionnuala]], [[Goibhniu]], [[Iuchar]], [[Iucharba]], [[Ler]], [[Luchtaine]], [[Miach]], [[Neit]], [[Uaithne]]

* [[Clann Mhíle]]
** [[Goídel Glas]], [[Fénius Farsaid]], [[Scota]], [[Amergin Glúingel]], [[Bilé]], [[Donn]], [[Muimne, Luigne agus Laigne]], [[Ér, Orba, Ferón agus Fergna]], [[Íriel Fáid]], [[Ethriel]], [[Conmáel]], [[Tigernmas]]

* Eile
** [[Biróg]], [[Immram Brain]] ([[Bran mac Feabhail]]), [[Carman]], [[Crobh Dearg]], [[Crom Cruach]], [[Cailleach]], [[Ceithre Sheod]]

==Céim 4 - Ard-Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]], [[Eochaid Étgudach]], [[Cearmna Finn]], [[Sobhairce]], [[Eochaid Faebar Glas]], [[Fiacha Labhrainne]], [[Eochaid Mumu]], [[Óengus Olmucaid]], [[Énna Airgdech]], [[Rothechtaid mac Main]] (I), [[Sétna Airt]] (I), [[Fíachu Fínscothach]], [[Muinemón]], [[Faildergdóid]], [[Ollom Fódla]], [[Fínnachta]], [[Slánoll]], [[Géde Ollgothach]], [[Fíachu Findoilches]], [[Berngal]], [[Ailill mac Slánuill]], [[Sírna Sáeglach]], [[Rothechtaid Rotha]], [[Elim Olfínechta]], [[Gíallchad]], [[Art Imlech]], [[Nuadu Finn Fáil]], [[Bres Rí]], [[Eochaid Apthach]], [[Finn mac Blatha]], [[Sétna Innarraid]] (II), [[Siomón Brecc]],  [[Dui Finn]], [[Muiredach Bolgrach]], [[Énna Derg]], [[Lugaid Íardonn]], [[Sírlám]], [[Eochaid Uairches]], [[Eochaid Fíadmuine]], [[Conaing Begeclach]], [[Lugaid Lámderg]], [[Art mac Lugdach]], [[Fíachu Tolgrach]], [[Ailill Finn]], [[Eochaid mac Ailella]], [[Airgetmar]], [[Dui Ladgrach]], [[Lugaid Laigde]], [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]] ([[Áed Rúad]] ([[Áed Ruad]]), [[Díthorba]], [[Cimbáeth]]), [[Rechtaid Rígderg]], [[Úgaine Mór]], [[Bodbchad]], [[Lóegaire Lorc]], [[Cobthach Cóel Breg]], [[Labraid Loingsech]], [[Meilge Molbthach]], [[Mog Corb]], [[Óengus Ollom]], [[Irereo]], [[Fer Corb]], [[Connla Cáem]], [[Ailill Caisfiaclach]] ([[Ailill]]*), [[Adamair]], [[Eochaid Ailtlethan]], [[Fergus Fortamail]], [[Óengus Tuirmech Temrach]], [[Conall Collamrach]], [[Nia Segamain]], [[Énna Aignech]], [[Crimthann Coscrach]], [[Rudraige mac Sithrigi]] (III), [[Finnat Már]], [[Bresal Bó-Díbad]], [[Conchobar Abradruad]], [[Crimthann Nia Náir]], [[Cairbre Cinnchait]], [[Feradach Finnfechtnach]], [[Fíatach Finn]], [[Fíachu Finnolach]], [[Elim mac Conrach]], [[Túathal Techtmar]], [[Mal mac Rochride]], [[Fedlimid Rechtmar]], [[Cathair Mór]], [[Conn Cétchathach]], [[Conaire Cóem]], [[Art mac Cuinn]], [[Lugaid mac Con]] ([[Lughaidh]]*), [[Fergus Dubdétach]], [[Cormac mac Airt]], [[Eochaid Gonnat]] ([[Eochaidh]]*), [[Cairbre Lifechair]], [[Fothad Cairpthech]], [[Fothad Airgthech]], [[Fíachu Sroiptine]], [[Colla Uais]], [[Muiredach Tirech]], [[Cáelbad]], [[Eochaid Mugmedon]], [[Crimthann mac Fidaig]] ([[Criofan]]*), [[Níall Noígíallach]] &amp;larr; [[[[Niall Noígíallach]]]], [[Nath Í mac Fiachrach]], [[Lóegaire mac Néill]]

==Céim 5 - ABCDEí==
* [[Annála na hÉireann]], [[Banseanchas]], [[Cóir Anmann]],  [[Dinnseanchas]], [[Echtra]] ([[Eachtra]]) agus [[Immram]] ([[Iomramh]]), [[Echtra Condla]], [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Eachtra Neara]], [[Sanas Cormaic]]

==Céim 6 - An Fhiannaíocht==
* [[An Fhiannaíocht]], Na [[Fianna]]

Daoine
* [[Creidne]], [[Finn Eces]], [[Finn mac Cumaill]] &amp;larr; [[Fionn mac Cumhaill]], [[Oisín]], [[Diarmuid Ua Duibne]], [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Bodhmall]], [[Muireann]], [[Plúr na mBan]], [[Sadb]] &amp;rarr; [[Sadhbh]], [[Caílte mac Rónáin]], [[Conán mac Lia]], [[Conán mac Morna]], [[Cumall]], [[Goll mac Morna]], [[Liath Luachra]], [[Oscar mac Oisín]]

Scéalta ar fáil
* [[Agallamh Beag]], [[Agallamh na Seanórach]], [[Bruidhean Chaorthainn]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Gabhra]], [[Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna]], [[Fianshruth]], [[Fionn agus Gráinne]], [[Macgnímartha Finn]], [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]

Scéalta nach bhfuil ar fáil ar wikipediae
* [[Bruidhean Chéise Corainn]], [[Bruidhean Bheag na hAlmhaine]], [[Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg]]
# [[Eachtra Iollainn Iolchrothaigh Mhic Ríogh na hEasbáinne]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Iollainn_Iolchrothaigh_Mhic_Ríogh_na_hEasbáinne en]''')
# [[Eachtra an Ghiolla Dheacair]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_an_Ghiolla_Dheacair en]''')
# [[Eachtra Lomnachtáin]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Lomnachtáin en]''')
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
# [[Tóraíocht Taise Taoibhghile]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Taise_Taoibhghile en]''')
# [[Tóraíocht Shaidhbhe Iníne Eoghain Óig]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Shaidhbhe_Iníne_Eoghain_Óig en]''')
#* [[Nessa Ní Shéaghdha]], [[Máirín Ní Mhuiríosa]]

==Céim 7 - Scéalaíocht na Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]] ''thuas, céim 4'', [[Baile in Scáil]], [[Baile Chuinn Chétchathaig]] (scrios: [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaigh?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaigh], [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaig?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaig]), [[Sadb ingen Chuinn]]

==Céim 8 - Lámhscríbhinní==
* [[Teimpléad:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]
** [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
*# [[Leabhar Fhear Maí]]
** [[Leabhar na gCeart]], Oidheadh Chlainne x 3: [[Oidheadh Chlainne Lir|... Lir]] ([[Clann Lir]]), [[Oidheadh Chlainne Tuireann|... Tuireann]], [[Oidheadh Chlainne Uisnigh|... Uisnigh]]

==Céim 9 - Aithbhreithniú==
* Glan / Cuir le roinnt leathnach
** [[Aengus]] &amp;rarr; [[Aonghas]], [[Áine]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Breogán]], [[Brigit]], [[Cormac mac Airt]], [[Daghdha]], [[Enbarr]], [[An Fhiannaíocht]],  [[Fionn mac Cumhaill]], [[Grian (bandia)]], [[Lugh]], [[Níall Noígíallach]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Oisín]]
* Leathanaigh eile:
** ''[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/List of Irish mythological figures]]''
** [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Na Scéalta Miotaseolaíochta]], [[An Rúraíocht]], [[An Fhiannaíocht]], [[Scéalaíocht na Ríthe]]

==Céim 10 - feabhsú na Gaeilge==
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Cruthaithe|Cruthaithe]]
* Gramadach (arís eile)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha

= Bliain 2, 2019 - 2020 =
== Feabhsú na Gaeilge (2) ==
* Tuiseal ginideach
** Mo chuid airgid ''vs.'' Mo chuid den airgead
** Séimhithe
* na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Ainmneacha Sean &amp;rarr; Meán &amp;rarr; Nua-Ghaeilge
** Eisceachtaí: [[Aengus]], [[Brigit]] (''vs.'' [[Naomh Bríd]]), [[Daghda]] nó [[Daghdha]] (ní *Dea-dhia), [[Lugh]] (ní [[Lú]])

== Tagairtí ==
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS, WikiData
* LGÉ, ACM, FFÉ go Gaeilge (go háirithe i leathanaigh na nArd-Ríthe)

== Ath-bhreithniú ==
* [[Ceasair]], [[Parthalán]], [[Neimheadh]], [[Fir Bholg]]
* [[Sláine mac Deala]]... [[Eochaid mac Eirc]]

== Catagóirí ==
* [[:Catagóir:Dreamanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Éarainn]], [[:Catagóir:Ulaid]], [[:Catagóir:Eoghanachta]], [[:Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]

== Ogham, [[Aibítir]] ==
* [[Ogham]], [[:Catagóir:Ogham]], [[Auraicept na n-Éces]], [[Bríatharogam]]=[[Briatharogham]], [[De Dúilib Feda na Forfid]], [[In Lebor Ogaim]]=[[An Leabhar Oghaim]], [[Inscríbhinní Oghaim]]
* [[:Teimpléad:Litreacha Oghaim]], [[beith (ogham)|beith]]*, [[luis (ogham)|luis]], [[fearn (ogham)|fearn]], [[sail (ogham)|sail]], [[nion (ogham)|nion]] | [[uath (ogham)|uath]], [[dair (ogham)|dair]], [[tinne (ogham)|tinne]], [[coll (ogham)|coll]], [[ceirt (ogham)|ceirt]] | [[muin (ogham)|muin]], [[gort (ogham)|gort]], [[nGéadal (ogham)|nGéadal]]*, [[straif (ogham)|straif]], [[ruis (ogham)|ruis]] | [[ailm (ogham)|ailm]], [[onn (ogham)|onn]], [[úr (ogham)|úr]], [[eadhadh (ogham)|eadhadh]], [[iodhadh (ogham)|iodhadh]] | [[Forfeda]], ''[[Ébad (ogham)|Ébad]]-a, [[Oir (ogham)|Oir]]-a, [[Uillenn (ogham)|Uillenn]]-a,'' [[Iphín (ogham)|Iphín]]=[[Ifín (ogham)|Ifín]], ''[[Emancholl (ogham)|Emancholl]]-s'', [[Peith (ogham)|Peith]]
* [[:Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]], [[CIIC 2]]=[[Cloch Oghaim Chluain Muirís]], [[CIIC 10]]=[[Cloch Oghaim Bhréisteach]], [[CCIC 11]]=[[Ráth na Dromainne]], [[CIIC 38]]=[[Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin]], [[CIIC 47]]=[[Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin]], [[CIIC 50]]&lt;[[Ráth Chrois Uaithne]], [[CIIC 57]]–58=[[Clocha Oghaim Phlácais]], [[CIIC 66]]=[[Cloch Oghaim Bhéal an Churraigh Bháin]], [[CIIC 145]]=[[Cloch Oghaim Airghleanna]], [[CIIC 155]]-163=[[Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt]], [[CIIC 170]]&lt;[[Teampall Mhanachain]], [[CIIC 187]]&lt;[[Cill Maoilchéadair]], [[CIIC 193]]&lt;[[Mám an Óraigh]], [[CIIC 197]]–203=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 206]]–213=[[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]], [[CIIC 220]]=&lt;strike&gt;[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag]], [[CIIC 230]]&lt;[[Clochán Cárthainn]], [[CIIC 241]]=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 246]]=&lt;strike&gt;[[Chlocha Oghaim Aird Chánachta]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Aird Chánachta]], [[CIIC 266]]-267=&lt;strike&gt;[[Clochanna Oghaim Chill Tíre]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Chill Tíre]], [[CIIC 272]]-281&lt;[[Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin]], CICC iii=[[Cloch Oghaim Bhaile an Bhúlaeraigh Thuaidh]], CIIC iii=[[Cloch Oghaim Dhún gCoimín]], CIIC iii&lt;[[Caiseal Imileá an Bhóthair]], CIIC iii=[[Clocha Oghaim Tulaigh Garráin]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Bhaile Uí Bhaoithín]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Baile Uí Bhaoithín]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Teampall Ráth Theas]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Teampall Ráth Teas]]

== Dreamanna ==
{|
|- valign=top
|| [[Íomhá:Ptolemy's Ireland.png|mion|100px|Léarscáil Tolamaes]]
|| [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|100px|Luath-dhreamanna]]
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px|Éire 900]]
|| [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|100px|Éire 1014]]
|| [[Íomhá:www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1300.gif|mion|100px|[[Tiarnas na hÉireann]], 1300]]
|| [[Íomhá:Ireland 1450.png|mion|100px|Éire 1450]]
|| [[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|105px|Barúntachtaí 1899]]

|- valign=top
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Munster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Mide-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Connacht-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Breifne-900.svg|mion|100px]]
|- valign=top
|| [[Íomhá:UlsterDioceseKingdoms.png|mion|100px]]
|| [[Íomhá:NorthernUiNeill.png|mion|100px]]
|}

===Luath-dhreamanna===
* [[Prótastair Éireann]]&lt;[[Stair na hÉireann]], [[Periplus Massiliach]], [[Ora Maritima]], [[Almagest]]- ([[Úsáideoir:Ériugena|ÉG]]), [[Geografaíocht (Tolamaes)]]-, [[Scotti]], [[Attacotti]]-, [[Breatain (logainm)]], [[:Teimpléad:Éire Tholamaes]]
* Connacht: [[Auteini]]=[[Uaithni]], [[Fir Ol nEchmacht]], [[Nagnatae]], [[Nagnata]]; Laigin: [[Brigantes (Éire)]], [[Cauci]], [[Coriondi]], [[Domnu]], [[Fir Domnann]], [[Gailióin]], &lt;strike&gt;[[Manapi]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Manapii]]; Mide: [[Eblani]]=[[Ebdani]]=[[Blanii]], [[Eblana]]; Muma: [[Gangani]]=[[Concani]], [[Iverni]], [[Uellabori]], [[Uodiae]]=[[Usdiae]]; Uladh:  [[Darini]], [[Erdini]], [[Uennicnii]]
* Eile: [[Belgae]], [[Scotia]]-, [[Gleann Scoithín]], [[Albion]]-, [[Caledonia]]-, [[Damnonii]], [[Dumnonii]], [[Hibernia]]-
* Le dáileadh: [[Indech]], [[Octriallach]], 
* [[Ríochtaí Éireann]], [[Cúigí na hÉireann]]
* [[Dáire Doimthech]], [[Lugaid Loígde]] (Lugaid mac Con), [[Ríthe Éireann]], [[Flaith]], [[Tigerna]]=[[Tiarna]], [[Liosta Ríthe na hÉireann]], [[Ard-Ríthe na hÉireann]]-, [[Rí na Teamhrach]]=[[Ríthe na Teamhrach]], [[Coirpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]]-, [[Ailill Molt]], [[Lugaid mac Lóegairi]]=[[Lughaidh mac Laoghaire]], [[Ríocht na Mumhan]],  [[Rí na Mumhan]]=[[Ríthe na Mumhan]], [[Rí na Deasmhumhan]]=[[Ríthe na Deasmhumhan]], [[Rí na Tuadhmhumhan]]=[[Ríthe na Tuadhmhumhan]], [[Rí na hIarmhumhan]]=[[Ríthe na hIarmhumhan]], [[Rí na hUrmhumhan]]=[[Ríthe na hUrmhumhan]],  [[Liosta Ríthe Uladh]] &amp;rarr; [[Rí na nUladh]]=[[Ríthe na nUladh]], [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]] &amp;rarr; [[Dubhaltach Mac Firbhisigh]], [[Ríocht na Mí]], [[Rí na Mí]]=[[Ríthe na Mí]], [[Airgíalla]]=[[Oirialla]], &lt;strike&gt;[[Ríthe an Oiriall]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Ríthe na nOiriall]]=[[Ríthe Oiriall]], [[Bréifne]], [[Ríthe na Bréifne]], [[Ríthe na Laighean]], [[Ríthe an Osraí]], [[Tiarnas na hÉireann]]-, [[Túathal mac Cormaic]]=[[Túathal Máelgarb]]=[[Tuathal Maolgharbh]], [[Diarmait mac Cerbaill]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill]]-, [[Domnall Ilchelgach]]=[[Domnall mac Muirchertaig]]=[[Domhnall mac Muircheartaigh]], [[Forggus mac Muirchertaig]]=[[Fearghas Mac Muircheartaigh]], [[Eochaid mac Domnaill]]=[[Eochaidh mac Domhnaill]], [[Báetán mac Muirchertaig]]=[[Baotán mac Muircheartaigh]], [[Ainmuire mac Sétnai]]=[[Ainmhire mac Seanna]], [[Báetán mac Ninnedo]]=[[Baotán mac Nínneadha]], [[Áed mac Ainmuirech]]=[[Aodh mac Ainmhireach]], [[Áed Sláine]]=[[Aodh Sláine]], [[Colmán Rímid]]=[[Colmán Ríomhaí]]=[[Colmán mac Báetáin]]=[[Colmán mac Baotáin]], [[Áed Uaridnach]]=[[Aodh Fuariodhnach]], [[Máel Coba mac Áedo]]=[[Maol Cobha mac Aodha]], [[Suibne Menn]]=[[Suibhne Meann]], [[Domnall mac Áedo]]=[[Domhnall mac Aodha]] 

{{Éire Tholamaes}}


Féach ''[http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire000.htm IHM]'':
{|class = wikitable
! width=10% | Dream
! width=10% | Treibh
! width=10% | As
! width=10% | Am
! width=20% | [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]]
! width=40% | Dál/Corca/Clann
|- valign=top
|| [[Cruithne]] || [[Priteni]] || Breatain || 8u - 5ú RC || [[Fomhóraigh]]? || [[Dál nAraidi]], [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]], ''[[Loígis]]'', [[Soghain]]
|- valign=top
|| [[Éarainn]] || [[Belgae]] || Breatain || 5ú - 3ú RC || [[Fir Bholg]] || ''Ulaid'' (Dál Riada, Dál Fiatach), [[Corca Laidhe]], [[Múscraí]], [[Corca Dhuibhne]], [[Corca Bhaiscinn]], [[Uí Mhaine]], [[Conmhaicne]]
|- valign=top
|| [[Laigin]] || || Armorica || 3ú - 1ú RC || [[Tuatha Dé Danann]]? || [[Fir Domnann]], [[Gailióin]]; [[Uí Fhailí]], ''[[Uí Bairrche]]'', [[Uí Eineachghlais]]; [[Gailenga]]?
|- valign=top
|| [[Gaeil]] || [[Míl Easpáine]] || Gall || 2ú - 1ú RC || [[Féine]] || [[Eoghanachta]], [[Connachta]]
|}

===Breá===
* [[Brega]]=[[Breá]]

===Bréifne===
* [[Ríthe Bhréifne]]

===Ciannachta===
* [[Ciannachta]], [[Ciannachta Glen Geimin]]=[[Ciannacht Ghleann Geimhin]], [[Síl nÁedo Sláine]]=[[Síol Aodha Sláine]], [[Gailenga]]

===Iverni===
* =[[Érainn]]=[[Éarainn]], [[Dáire]], [[Darini]], [[Dáirine]], [[Corcu Loígde]]=[[Corca Laidhe]], [[Corc mac Luigthig]]=[[Conall Corc]], [[Dáire Doimthech]]*, [[Lugaid Loígde]]~[[Lugaid Laigdech]], [[Íar mac Dedad]], [[Óengus Bolg]]=[[Aonghas Boilg]], [[Aimend]]=[[Aimeann]], [[Deda mac Sin]]&lt;[[Cland Dedad]], [[Dál gCais]]-, [[Dáire mac Dedad]], [[Síl Conairi]]=[[Síol Chonaire]], [[Cairpre]], [[Mairtine]], [[Múscraige]]=[[Múscraí]], [[Corcu Duibne]]=[[Corca Dhuibhne]], [[Corcu Baiscinn]]=[[Corca Bhaiscinn]], [[Dáire Cerbba]]=[[Dáire Cearba]], [[Uí Liatháin]], [[Uí Fidgenti]]=[[Uí Fiodhghinte]]

===''Laigin''===
* [[Laigin]], [[Uí Failgi]]=[[Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]]=[[xxx]], [[Fothairt]], [[Dál Cormaic]]-, [[Énnae Cennsalach]], [[Crimthann mac Énnai]]=[[Criomhthann mac Éanna]], [[Augaire mac Ailella]]=[[Agaire mac Ailealla]]?, ([[Diarmait Mac Murchada]]=[[Diarmaid Mac Murchadha]]), [[Domhnall Caomhánach]], [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]
* [[Uí Chinnsealaigh]], [[Áed mac Colggen]]=[[Aodh mac Colgan]] 

{{Navbox
 | name = Laigin
 | title = [[Laigin]]
 | state = {{{state|}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Kindreds and septs
 | list1 = {{Navbox|child

   | group1 = Dál Niad Cuirp
   | list1 = [[Uí Máil]]&amp;nbsp;• [[Uí Dúnlainge]]&amp;nbsp;• [[Uí Ceinnselaig]]&amp;nbsp;• [[Uí Failge]]&amp;nbsp;• [[Uí Bairrche]]&amp;nbsp;• [[Uí Enechglaiss]]&amp;nbsp;• Uí Crimthainn Áin&lt;!-- {{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Máil]]
     | list1 = O'Tighe&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]

     | group2 = [[Uí Dúnlainge]]
     | list2 = Fitzdermot&amp;nbsp;* [[O'Toole family|O'Toole]]&amp;nbsp;* [[O'Byrne family|O'Byrne]]&amp;nbsp;* [[Cosgrave|O'Cosgrave]]

     | group3 = [[Uí Cheinnselaig]]
     | list3 = [[MacMurrough dynasty|MacMurrough Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Kinsella]]&amp;nbsp;* [[Kehoe]]&amp;nbsp;* [[Finneran|O'Finneran]]&amp;nbsp;* [[Murphy|O'Murphy]]&amp;nbsp;* [[O'Garvey]]&amp;nbsp;* [[Hartley (surname)|O'Hartley]]&amp;nbsp;* [[O'Ryan]]&amp;nbsp;* [[Morrow (surname)|Morrow]]

     | group4 = [[Uí Failghe]]
     | list4 = [[O'Connor Faly]]&amp;nbsp;* [[O'Dunne]]&amp;nbsp;* [[O'Dempsey]]&amp;nbsp;* [[Kavanagh (surname)|Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Branagh]]&amp;nbsp;* [[Fitzpatrick (surname)|MacGilpatrick (Fitzpatrick)]]&amp;nbsp;* [[O'Dwyer (surname)|O'Dwyer]]&amp;nbsp;* [[O'Holohan]]&amp;nbsp;* [[O'Hennessy]]

     | group5 = [[Uí Bairrche]]
     | list5 = [[MacGorman]]&amp;nbsp;* [[Kearney (disambiguation)|Kearney]]&amp;nbsp;* [[Tracy (name)|Tracy]]&amp;nbsp;* [[Hughes (disambiguation)|Hughes]]&amp;nbsp;* [[Mooney]]&amp;nbsp;* [[Carney (surname)|Carney]]

     | group6 = [[Uí Enechglaiss]]
     | list6 = ''O'Feary

     | group7 = Uí Crimthainn Áin
     | list7 = ''O'Duff
   }}--&gt;

   | group2 = Dál Cairpre Arad
   | list2 = O'Kealy

   | group3 = [[Dál Messin Corb]]
   | list3 = [[Uí Garrchon]]

 }}

 | group2 = Daoine
 | list2 = [[Úgaine Mór]]&amp;nbsp;• [[Lóegaire Lorc]]&amp;nbsp;• [[Labraid Loingsech]]&amp;nbsp;• [[Óengus Ollom]]&amp;nbsp;• [[Fergus Fortamail]]&amp;nbsp;• [[Crimthann Coscrach]]&amp;nbsp;• [[Nuadu Necht]]&amp;nbsp;• [[Cumall|Cumhall]]&amp;nbsp;• [[Fionn mac Cumhaill]]&amp;nbsp;• [[Oisín]]&amp;nbsp;• [[Oscar mac Oisín|Oscar]]&amp;nbsp;• [[Conchobar Abradruad]]&amp;nbsp;• [[Cathair Mór]]&amp;nbsp;• [[Énnae Cennsalach]]&amp;nbsp;• [[Crimthann mac Énnai]]&amp;nbsp;• [[Áed mac Colggen]]&amp;nbsp;• [[Augaire mac Ailella]]&amp;nbsp;• [[Máel Mórda mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Diarmait Mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]&amp;nbsp;• [[Fiach Mac Aodha Ó Broin]]

 | group3 = Aiteanna
 | list3 = [[An Nás]]&amp;nbsp;• [[Mullach Maistean]]&amp;nbsp;• [[Cnoc Liamhna]]

 | group4 = Cathanna
 | list4 = [[Cath Cheann Fuait|Ceann Fuait]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Máma|Gleann Máma]]&amp;nbsp;• [[Cath Chluain Tarbh|Cluain Tarbh]]&amp;nbsp;• [[Cath na Móna Móire|Móin Mhór]]&amp;nbsp;• [[Cath Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Molúra|Gleann Molúra]]

 | group5 = Altanna gaolmhara
 | list5 = [[Gaeil]]&amp;nbsp;• [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;• [[Érimón]]&amp;nbsp;• [[Scéalta Miotaseolaíochta]]&amp;nbsp;• [[An Fhiannaíocht]]&amp;nbsp;• [[Dinnseanchas]]&amp;nbsp;• [[Leabhar Laighneach]]&amp;nbsp;• [[Ríthe na Laighean]]&lt;!--&amp;nbsp;• [[O'Rahilly's historical model]]&amp;nbsp;• [[Gaelic nobility of Ireland]]&amp;nbsp;• ''[[Follow Me up to Carlow]]''--&gt;

}}

===Mumha===
* [[Iarmumu]]=[[Iarmuman]]=[[Iarmhumha]]=[[Iarmhumhain]]=[[Iarumhain]], [[Tuadmumu]]=[[Tuadhmhumha]]=[[Tuadhmhumhain]]=[[Tuamhain]], [[Deasmumu]]=[[Deasmhumha]]=[[Deasmhumhain]]=[[Deasumhain]]-, [[Urmumu]]=[[Urmhumha]]=[[Urumhain]]
* [[Éoganachta]]=[[Eoghanachta]], [[Mug Nuadat]]=[[Mogh Nuadhad]], [[Ailill Aulom]], [[Lugaid mac Con]], [[Mac Con]], [[Éogan Mór]]=[[Eógan Mór]]=[[Eoghan Mór]], [[Fiachu Muillethan]], [[Éile]], [[Eoghanacht Chaisil]], [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], [[Eoghanacht Áine]], [[Eoghanacht Locha Léin]], [[Eoghanacht Raithlinn]], [[Eoghanacht Oirthir Cliach]], [[Eóganacht Ninussa]], [[Mathghamhain]], [[Deirgtine]], [[Fiachu Muillethan]], [[Ailill Flann Bec]]=[[Ailill Flann Beag]], &lt;strike&gt;[[Feidlimid mac Cremthanin]]&lt;/strike&gt;=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feidlimid mac Crimthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Mór Mumhan]], [[Óengus mac Nad Froích]], [[Feidlimid mac Óengusa]]=[[Feilimí mac Aonghasa]], [[Fíngen mac Áedo Duib]]=[[Finghin mac Aodha Dhuibh]], [[Eochaid mac Óengusa]]=[[Eochaidh mac Aonghasa]], [[Crimthann Srem mac Echado]]=[[Criomhthann Sreamh mac Eochada]], [[Áed Bennán mac Crimthainn]]=[[Aodh Beanmán mac Criomhthainn]], [[Nad Froích mac Cuirc]]=[[Nadh Fraoigh mac Coirc]], [[Bressal mac Ailello Thassaig]]=[[Bressal mac Ailello]]=[[Breasal mac Ailealla]], [[Angias]]=[[Angas]], [[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]=[[Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh]], [[Cathal mac Finguine]]

{{Mumhain}}

===Oirialla===
* [[Ríthe Oiriall]]
# Dallán Forgaill
# [[xxx]]=[[Rossa Buí Mac Mathúna]] &amp;larr; [[:en:Rossa Buide Mac Mathúna]]
#* [[Uí Tuirtri]]=[[Uí Thoirtre]], [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

===Osraí===
* [[Dál Birn]], [[Óengus Osrithe]]=[[Aonghas Osraithe]], [[Lóegaire Birn Búadach]]=[[Laoghaire Birn Buach]]

===''Ulaid'' / Cruithne===
* [[Ulaid]] (FFÉ: Oll-sháith), [[Clanna Rudraige]], [[Dál Riata]]=[[Dál Riada]]-, [[Dál Fiatach]], [[Cruthin]]=[[Cruithne]], Conall Anglonnach, [[Conaille Muirtheimne]], [[Dál mBuinne]], [[Erc Dhál Riada]], [[Loarn mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél Loairn]]=[[Cineál Loairn]], [[Aonghas mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél nÓengusa]]=[[Cineál Aonghasa]], [[Adomnán]]=[[Adhamhnán]]=[[Naomh Adhamhnán]], [[Senchus Fer n-Alban]]=[[Seanchas Fear Alban]], [[Duan Albanach]], [[Muirchertach mac Muiredaig]]=[[Muircheartach mac Muireadaigh]]-, [[Fergus Mór]]=[[Fearghas Mór]], [[Domangart Réti]]=[[Domhanghart Réite]], [[Gabrán mac Domangairt]]=[[Gabhrán mac Domhanghairt]]&amp;rarr;[[Cenél nGabráin]]=[[Cineál Gabhráin]], [[Comgall mac Domangairt]]=[[Comhghall mac Domhanghairt]]&gt;[[Cenél Comgaill]]=[[Cineál Comhghaill]], [[Eilne]], [[Loígis]], [[Sogain]]=[[Soghain]], [[Senchineoil]]=[[Seanchineál]], [[Uí Blathmaic]], [[Uí Echach Arda]], [[Conmhaícne]]=[[Conmhaicne]], [[Ciarraige]]=[[Ciarraí]], [[Corco Mruad]]=[[Corca Mrua]], [[Vita tripartita Sancti Patricii]]-, [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Ríthe Dáil Araidi]]=[[Ríthe Dhál Araí]], [[Dál nAraidi Mag Line]]=[[Dál Araí Mhaigh Line]], [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uíbh Eachach Cobha]], [[Uí Erca Céin]], [[Leath Cathail]]=[[Leath Chathail]], [[Tipraiti Tireach]]=[[Tiobraid Tíreach]], [[Ríthe na nUladh]], [[Muiredach Muinderg]]=[[Muireadhach Muindearg]], [[Eochaid mac Muiredaig Muinderg]]=[[Eochaidh mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Cairell mac Muiredaig Muinderg]]=[[Caireall mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Demmán mac Cairill]]=[[Deamán mac Cairill]], [[Báetán mac Cairill]]=[[Baotán mac Cairill]], [[Áed Dub mac Suibni]]=[[Aodh Dubh mac Suibne]], [[Eochaid mac Condlai]]=[[Eochaidh mac Connla]], [[Fergnae mac Oengusso Ibdaig]]=[[Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh]], [[Fíachnae mac Báetáin]]=[[Fiachna mac Baotáin]], [[Fiachra Cáech]]=[[Fiachra Caoch]], [[Fiachnae mac Demmáin]]=[[Fiachna mac Deamáin]], [[Connad Cerr]]=[[Connadh Cearr]], [[Dúnchad mac Fiachnai]]=[[Dúnchadh mac Fiachna]], [[Máel Cobo mac Fiachnai]]=[[Maol Cobha mac Fiachna]], [[Blathmac mac Máele Cobo]]=[[Blathmac mac Maoil Chobha]], [[Congal Cennfota mac Dúnchada]]=[[Congal Ceannfhada mac Dúnchadha]], [[Mongán mac Fiachnai]]=[[Mongán mac Fiachna]], [[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]=[[Béic Bairrche mac Blathmhaic]], [[Áedán mac Gabráin]]=[[Aodhán mac Gabhráin]], [[Congal Cáech]]=[[Conghal Caoch]]

{{Navbox
 | name = Ulaid
 | title = [[Ulaid]]
 | state = {{{state|}}}

 | group1 = Finte agus clanna
 | list1 = {{Navbox|child

          | group1 = [[Dál nAraidi]]
          | list1  = [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]]&amp;nbsp;* ''[[Loígis]]''&amp;nbsp;* [[Soghain]] &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Echach Cobo]]
     | list1 = [[MacGowan]]&amp;nbsp;* [[Magennis]]&amp;nbsp;* [[McCartan]]&amp;nbsp;* [[Lynch (surname)|Lynch]]

     | group2 = [[Loígis]]
     | list2 = [[Moore (surname)|O'More]]&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]&amp;nbsp;* O'Deevy&amp;nbsp;* O'Doran&amp;nbsp;* O'Lalor&amp;nbsp;* [[O'Dowling]]&amp;nbsp;* [[McEvoy|MacEvoy]]&amp;nbsp;* [[Bergin|O'Bergin]]&amp;nbsp;* O'Mulcahy

     | group3 = [[Soghain]]
     | list3 = O'Manning&amp;nbsp;* [[Mac an Bhaird|MacWard]]&amp;nbsp;* O'Scurry&amp;nbsp;* [[Lennon|O'Lennon]]&amp;nbsp;* MacCashin&amp;nbsp;* [[Gilly]]&amp;nbsp;* MacGing

   }}--&gt;
          | group2 = [[Conmhaícne]]
          | list2  = Conmhaícne Mara&amp;nbsp;* Conmaicne Magh Réin&amp;nbsp;* Conmaicne Cuile Toladh&amp;nbsp;* Conmaicne Mide &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Conmhaícne Mara]]
     | list1 = O'Kealy&amp;nbsp;* MacConneely&amp;nbsp;* O'Devaney&amp;nbsp;* O'Cloherty&amp;nbsp;* [[Folan|MacFolan]]

     | group2 = Conmaicne&lt;br/&gt;Magh Réin&lt;br&gt;
     | list2 = MacRannall&amp;nbsp;* MacDorcy&amp;nbsp;* O'Mulvey&amp;nbsp;* [[O'Farrell]]&amp;nbsp;* O'Beglin&amp;nbsp;* [[Borden (surname)|Borden]]&amp;nbsp;* [[Hallissey|O'Hallissy]]&amp;nbsp;* O'Murry&amp;nbsp;* O'Curneen&amp;nbsp;* O'Mulooly&amp;nbsp;* MacMullock&amp;nbsp;* O'Doonan&amp;nbsp;* O'Kearon&amp;nbsp;* MacCoogan&amp;nbsp;* [[Gaynor|MacGaynor]]&amp;nbsp;* [[Quinn|O'Quinn]]&amp;nbsp;* MacShaffrey&amp;nbsp;* [[Connick|MacConnick]]&amp;nbsp;* [[Keegan|O'Keegan]]&amp;nbsp;* MacLeavy&amp;nbsp;* MacMorrow&amp;nbsp;* [[MacShane]]&amp;nbsp;* O'Sullahan&amp;nbsp;* [[O'Tormey]]

     | group3 = Conmaicne &lt;br&gt;Cuile Toladh
     | list3 = O'Tolleran&amp;nbsp;* O'Colleran&amp;nbsp;* O'Moran&amp;nbsp;* [[Martin (surname)|Martin]]

     | group4 = Conmaicne Mide
     | list4 = MacRourke&amp;nbsp;* O'Breen&amp;nbsp;* O'Toler

   }}--&gt;

          | group3 = ''[[Ciarraige]]''
          | list3  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Céirín|O'Kieran (Kearns)]]&amp;nbsp;* [[O'Conor Kerry]]&amp;nbsp;* [[O'Murtagh]]&amp;nbsp;* O'Neide--&gt;

          | group4 = [[Corco Mruad]]
          | list4  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Conchubhair Corcomroe|O'Conor Corcomroe]]&amp;nbsp;* [[Uí Lochlainn|O'Loughlin]]&amp;nbsp;* [[O'Flaherty]]&amp;nbsp;* O'Deely&amp;nbsp;* [[O'Drennan]]&amp;nbsp;* O'Melody&amp;nbsp;* MacCurtin&amp;nbsp;* [[O'Davoren]]--&gt;
}}
 | group2 = Pearsana
 | list2 = [[Cermna Finn]]&amp;nbsp;* [[Sobairce]]&amp;nbsp;* [[Ollom Fódla]]&amp;nbsp;* [[Fínnachta]]&amp;nbsp;* [[Slánoll]]&amp;nbsp;* [[Géde Ollgothach]]&amp;nbsp;* [[Fíachu Findoilches]]&amp;nbsp;* [[Berngal]]&amp;nbsp;* [[Ailill mac Slánuill]]&amp;nbsp;* [[Finn mac Blatha]]&amp;nbsp;* [[Sírlám]]&amp;nbsp;* [[Airgetmar]]&amp;nbsp;* [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]]&amp;nbsp;* [[Macha]]&amp;nbsp;* [[Rudraige mac Sithrigi]]&amp;nbsp;* [[Congal Cláiringnech]]&amp;nbsp;* [[Bresal Bó-Díbad]]&amp;nbsp;* [[Fachtna Fáthach]]&amp;nbsp;* [[Conchobar mac Nessa]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Róich]]&amp;nbsp;* [[Fedelm Noíchrothach]]&amp;nbsp;* [[Deichtine]]&amp;nbsp;* [[Cúscraid]]&amp;nbsp;* [[Cormac Cond Longas]]&amp;nbsp;* [[Findchóem]]&amp;nbsp;* [[Amergin mac Eccit]]&amp;nbsp;* [[Conall Cernach]]&amp;nbsp;* [[Mal mac Rochride]]&amp;nbsp;* [[Tipraiti Tireach]]&amp;nbsp;* [[Fiacha Araidhe]]&amp;nbsp;* [[Cáelbad]]&amp;nbsp;* [[Fiachnae mac Báetáin]]&amp;nbsp;* [[Congal Cáech]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Áedáin]]&amp;nbsp;* [[Máel Bressail mac Ailillo]]&amp;nbsp;* [[Mac Creiche]]

 | group3 = Litríocht
 | list3 = ''[[Scéla Conchobair]]''&amp;nbsp;* ''[[Táin Bó Cúailnge]]''&amp;nbsp;* ''[[Compert Con Culainn]]''&amp;nbsp;* ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]''&amp;nbsp;* ''[[Mesca Ulad]]''&amp;nbsp;* ''[[Annála Uladh]]''

 | group4 = Áiteanna
 | list4 = [[Eamhain Mhacha]]&amp;nbsp;* [[Teamhair]]&amp;nbsp;* [[Ros na Rí]]

 | group5 = Críocha
 | list5 = [[Airrther]]&amp;nbsp;* [[Bairrche]]&amp;nbsp;* [[Cineál Fhaghartaigh]]&amp;nbsp;* [[Conaille Muirtheimne]]&amp;nbsp;* [[Cruithne]]&amp;nbsp;* [[Uí Echach Cobo|Cobha]]&amp;nbsp;* [[Dál Fiatach]]&amp;nbsp;* [[Dál mBuinne]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi Mag Line]]&amp;nbsp;* [[Dál Riada]]&amp;nbsp;* [[An Duifrian]]&amp;nbsp;* [[Eilne]]&amp;nbsp;* [[Latharna]]&amp;nbsp;* [[Leath Cathail]]&amp;nbsp;* [[Na hArda]]&amp;nbsp;* [[Semne]]&amp;nbsp;* [[Uí Blathmaic]]&amp;nbsp;* [[Uí Dercco Céin]]

 | group6 = Altanna gaolmhara
 | list6 = [[Clanna Rudraige]]&amp;nbsp;* [[Craobh Rua]]&amp;nbsp;* [[Cú Chulainn]]&amp;nbsp;* [[Uoluntii]]&amp;nbsp;* [[Geografaíocht (Tolamaes)]]&amp;nbsp;* [[Rúraíocht]]&amp;nbsp;* [[Ríthe na nUladh]]&amp;nbsp;* [[Ríthe Dáil Araidi]]&amp;nbsp;* [[Gaeil]]&amp;nbsp;* [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;* 
}}

{{navbox
|name  = Ríthe Dhál Riada
|title = [[Ríthe Dhál Riada]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist

|list1 =
* [[Fergus Mór|Fergus&amp;nbsp;Mór]]
* [[Domangart Réti|Domangart&amp;nbsp;Réti]]
* [[Comgall mac Domangairt|Comgall]]
* [[Gabrán mac Domangairt|Gabrán]]
* [[Conall mac Comgaill|Conall]]
* [[Áedán mac Gabráin|Áedán]]
* [[Eochaid Buide|Eochaid&amp;nbsp;Buide]]
* [[Connad Cerr|Connad&amp;nbsp;Cerr]]
* [[Domnall Brecc|Domnall&amp;nbsp;Brecc]]
* [[Ferchar mac Connaid|Ferchar]]
* [[Conall Crandomna|Conall&amp;nbsp;Crandomna]]
* [[Dúnchad mac Conaing|Dúnchad]]
* [[Domangart mac Domnaill|Domangart]]
* [[Máel Dúin mac Conaill|Máel&amp;nbsp;Dúin]]
* [[Domnall Donn|Domnall&amp;nbsp;Donn]]
* [[Ferchar Fota|Ferchar&amp;nbsp;Fota]]
* [[Eochaid mac Domangairt|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Domangairt]]
* [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainbcellach]]
* [[Fiannamail ua Dúnchado|Fiannamail]]
* [[Selbach mac Ferchair|Selbach]]
* [[Dúnchad Bec|Dúnchad&amp;nbsp;Bec]]
* [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal]]
* [[Eochaid mac Echdach|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Echdach]]
* [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muiredach]]
* [[Eógan mac Muiredaig|Eógan]]
* Interregnum
* [[Áed Find|Áed&amp;nbsp;Find]]
* [[Fergus mac Echdach|Fergus]]
* [[Donncoirce]]
* Interregnum?
* [[Conall mac Taidg|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Taidg]]
* [[Conall mac Áedáin|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Áedáin]]
* [[Domnall mac Caustantín|Domnall]]
* [[Áed mac Boanta|Áed&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Boanta]]
}}

===Eile===
# ''via'' [https://books.google.ie/books?id=XhZtDwAAQBAJ&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139&amp;dq=Fir+Ol+nEchmacht&amp;source=bl&amp;ots=6Qd9jwIFix&amp;sig=ACfU3U1c4bcDTv3wZGSQRXYbA_I7VG5WMA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjC_9yr8rnhAhXYQxUIHay6Ax8Q6AEwB3oECAIQAQ#v=onepage&amp;q=Fir%20Ol%20nEchmacht&amp;f=false Everything about Ireland]:
#* [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]]
## srl...
# ''via'' [http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm irlkik/ihm/munster], ''22 stipendiary princes of Muma were the Kings of ...
#* Dál Cais - [[Dál gCais]]
## Gabhrán - [[Gabhrán (dream)]]
##* Eoghanacht (when not King of Cashel) - [[Eoghanachta]]
## Deise - [[Déisi]]
##* Ui Liathain - [[Uí Liatháin]], Raithleann - [[Eoghanacht Raithlinn]], Muscraighe - [[Múscraige]], Dairfhine - [[Dáirine]]
## Dairfhine of the mt. - [[xxx]]
##* L. Léin - [[Eoghanacht Locha Léin]], Ciarraighe Lúachra - [[Ciarraige]] Lúachra, Corca Bhaiscinn and Léim na Con  - [[Corca Bhaiscinn]], Ui Chonaill Gabhra - [[Uí Chonaill Gabhra]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Ui Chairbre - [[Uí Chairbre Aobha]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Cliu - Cliú, [[Eoghanacht Airthir Cliach]], Uaithne - [[Uaithne (dream)]], Eile - [[Éile]], Glenn Amhnach - [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], Corcu Luigde - [[Corca Laidhe]], Corcu Duibne - [[Corca Dhuibhne]]
## Boirenn - [[Boirenn]]
## Sechtmodh - [[Sechtmodh]]

==Scéal-liosta ó de.wiki==
* [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]]=[[Anbhás Chonchúir]], [[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]], [[Aided Loegairi Buadaig]], [[Airne Fingein]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bóramha]], [[Cath Étair]]=[[Cath Éadair]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]], [[De chophur in da muccida]], [[Echtrae Nerai]], [[Immacallam in dá Thuarad]], [[Macgnímrada Con Culainn]], [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Orgain Denna Ríg]]=[[Argain Dinn Rí]]

Daoine:
* [[Achtan]], [[Adnae mac Uthidir]], [[Eithne Tháebfhota]]=[[Eithne Thaobhfhada]], [[Ferchertne]], [[Lugaid Lága]], [[Mes Gegra]]+[[Mesgegra]]=[[Meas Geagra]],  [[Néde]]-[[Neidhe]], [[Tadhg mac Céin]]

== Dlí, nós, aicme ==
** [[Áes dána]]=[[Aos dána]],  [[Alltar]], [[Emain Ablach]]=[[Eamhain Abhlach]], [[Mag Mell]]=[[Magh Meall]]
# [[Mag Muirthemne]]
#* [[Tech Duinn]]=[[Teach Doinn]], [[Tír na nÓg]], [[Uí Bhreasail]], [[Aithech fortha]], [[Ánradh]]-s, [[Bard]]*
# [[Bean ní]]
#* [[Breithem]]-s, [[Bretha Crólige]], [[Bruiden]]-[[Bruíon]], [[Briugu]]-[[Brughaidh]], [[Cana]]-s, [[Clí]]-s, [[Craobh Airgid]], [[Críth gablach]], [[Curadhmhír]], [[Díchetal do chennaib]]-s=[[dícheadal do cheannaibh]]?,  [[Féth fíada]], [[Fáith]] (Vates), [[Filid]], [[Fír flathemon]], [[Gáu flathemon]], [[Geis]], [[Glám dícenn]]=[[Glámh dícheann]]=[[Glámh dígeann]], [[Imbas forosnai]], [[Lóg n-enech]], [[Ollam Érenn]]=[[Ollamh Éireann]]*
# [[Seanchaí]]
# [[Sluaigh sí]]
#* [[Tarbfeis]]-[[Tarbhfheis]], [[Teinm laída]]-s=[[Seinm laoidhte]]?, [[Trícha cét]]=[[Tríocha céad]], [[Túath]]=[[Tuath]]

== Suíomhanna ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]

==Lámhscríbhinní / Annála ==
* [[Betham 154]]=[[ARÉ 23 N 10]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]=[[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]], [[Leabhar Ua Maine]]=[[Leabhar Uí Mhaine]] &amp;larr; [[:en:Leabhar Ua Maine]], [[Egerton 88]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 88]], [[Egerton 90]]&lt;[[Leabhar Uí Mhaine#Ábhar ar iarraidh]], [[Egerton 1782]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 1782]], [[Leabhar an Iarla Bháin]]=[[Laud 610]], [[Rawlinson B 502]] &amp;larr; [[:en:Bodleian Library, MS Rawlinson B 502]], [[Rawlinson B 512]], Síolta: [[An Leabhar Breac]], [[Liber Flavus Fergusiorum]], [[Gníomhais Thuamhan]] (dlí), ''[[Bodleian Library]]'', ''[[British Library]]''
* [[Saltair Caisil]], [[Annála Tiarnaigh]], [[Chronicon Scotorum]]=[[Chronicum Scotorum]], [[Croinic na hÉireann]], [[Annála Mhainistir na Búille]], [[Annála Easpacha na hÉireann]], [[Annála Chluain Mhic Nóis]], [[Annála Connacht]], [[Annála Mhainistir an Dubhuisce]], [[Leabhar Oiris]],  [[Annála an Aonaigh]], [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], [[Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath]]?, [[Annála Gearra Thír Chonaill]], [[Annála Gearra Laighean]], [[Memoranda Gadelica]], [[Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha]], [[Mír Annál Éireannach]]?

== Deirdre et al ==
* [[Deirdre]]
** [[Naoise]]
*# [[Longes Mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]] + [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]
** [[Ealbha]], [[Anbhás Chú Chulainn]], [[Liath Macha]], [[Cridenbél]], [[Calatin]]-[[Cailitin]], [[Lao]]=[[Lao mac Rianghabhra]]=[[Láeg mac Riangabra]], [[Cloch an Fhir Mhóir]], [[Cairbre mac Eithne]]

== Teangacha ==
* [[Próit-Ind-Eorpais]] &lt;&gt; [[Na teangacha Ind-Eorpacha]], [[Prótai-Cheiltis]] &lt;&gt; [[Teangacha Ceilteacha]], [[Gaeilge Chianach]] ~ [[An Ghaeilge Ársa]], [[Sean-Ghaeilge]], [[Meán-Ghaeilge]], [[Gaeilge Chlasaiceach]], [[Gaeilge]], [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], [[Breatnais]]=[[An Bhreatnais]], [[Briotáinis]]=[[An Bhriotáinis]]

== Eile (2) ==
* [[Aos Sí]], [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Lámhscríbhinn Ghleann Masain]]-[[Lámhscríbhinn Ghleann Masáin]]
# [[Leipreachán]] &amp;larr; [[:en:Leprechaun]]
* [[Na Cruithnigh]], [[Cernunnos]], [[Annála Inis Faithlinn]], [[Sé Aois an Domhain]] (''uath-imdhealú''), [[Sex Aetates Mundi]] (''síol''), [[Sex Aetates Mundi (Gaelach)]] (''síol''), [[Nuadha]], [[Noínden Ulad]], [[Indech]], [[Octriallach]]

= Bliain 3, 2020 - 2021 =
* [[Dartraige]]=[[Dartraí (tuath)]], [[Masraige]]=[[Masraí]]

== Feabhsú na Gaeilge (3) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Féineachas ==
* [[Audacht Morainn]], [[Bechbretha]], [[Bretha Crólige]], [[Bretha Nemed Déidenach]], [[Cáin Adomnáin]], [[Críth Gablach]], ''[[De duodecim abusivis saeculi]]'', [[Derbfine]]=[[Dearbhfhine]], [[Fír flathemon]], [[Fortúatha]]=[[Forthuatha]], [[Gáu flathemon]], [[Gúbretha Caratniad]], [[Lóg n-enech]], [[Senchas Már]]=[[Seanchas Mór]], [[Tánaisteacht]], [[Tecosca Cormaic]]=[[Teagasc Chormaic]], [[Uraicecht na Ríar]]=[[Bunleabhar na Riar]], [[Uraicecht Becc]]=[[Bunleabhar Beag]], [[Éraic]]=[[Éiric]]

== Bréifne ==
* [[Ríthe Bhréifne]], [[Bréifne Thoir]]-, [[Bréifne Thiar]]-, [[Tigernán Ua Ruairc]]=[[Tighearnán Ua Ruairc]]-

==Laigin==
* [[Bran Becc mac Murchado]]=[[Bran Beag mac Murchadha]], [[Bran Mut mac Conaill]]=[[Bran Buta mac Conaill]], [[Fáelán mac Colmáin]]=[[Faolán mac Colmáin]], [[Rónán mac Colmáin]], [[Brandub mac Echach]]=[[Bran Dubh mac Eochach]], [[Cellach Cualann]]=[[Ceallach Chualann]], [[Fiannamail mac Maoil Tuile]]=[[Fiannamail mac Máele Tuile]], [[Áed Dibchine]]=[[Aodh Dibhchine]], [[Áed Dub mac Colmáin]]=[[Aodh Dubh mac Colmáin]], [[Crimthann mac Áedo]]=[[Criomhthann mac Aodha]], [[Murchad mac Brain Mut]], [[Dúnchad mac Murchado]]=[[Dúnchadh mac Murchadha]], [[Fáelán mac Murchado]]=[[Faolán mac Murchadha]], [[Muiredach mac Murchado]]=[[Muireadhach mac Murchadha]], [[Cellach mac Dúnchada]]=[[Ceallach mac Dúnchadha]], [[Ruaidrí mac Fáeláin]]=[[Ruairí mac Faoláin]], [[Bran Ardchenn]]=[[Bran Ardcheann]], [[Fínsnechta Cethardec]]=[[Fíonsneachta Ceathairdheach]], [[Muiredach mac Brain Ardchinn]]=[[Muireadhach mac Brain Ardchinn]], [[Muiredach mac Ruadrach]]=[[Muireadhach mac Ruairí]], [[Cellach mac Brain]]=[[Ceallach mac Brain]], [[Bran mac Fáeláin]]=[[Bran mac Faoláin]], [[Lorcán mac Cellaig]]=[[Lorcán mac Ceallaigh]], [[Túathal mac Máele-Brigte]]=[[Tuathal mac Maoilbhríde]], &lt;strike&gt;[[Ruarc mac Bran]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Ruarc mac Brain]], [[Muirecán mac Diarmata]]=[[Muireacán mac Diarmada]], [[Dúnlaing mac Muiredaig]]=[[Dúnlaing mac Muireadhaigh]], [[Ailill mac Dúnlainge]], [[Domnall mac Muirecáin]]=[[Domhnall mac Muireacáin]], [[Muiredach mac Brain]]=[[Muireadhach mac Brain]], [[Crundmáel Erbuilc]]=[[Crannmhaol Anbholg]], [[Cerball mac Muirecáin]]=[[Cearbhall mac Muireacáin]], [[Fáelán mac Muiredach]]=[[Fáelán mac Muiredaig]]=[[Faolán mac Muireadhaigh]], [[Lorcán mac Fáeláin]]=[[Lorcán mac Faoláin]], [[Túathal mac Úgaire]]=[[Tuathal mac Aughaire]], [[Cellach mac Fáeláin]]=[[Ceallach mac Faoláin]], [[Úgaire mac Túathail]]=[[Aughaire mac Tuathail]], [[Domnall Cláen]]=[[Domhnall Claon mac Lorcáin]], [[Donnchad mac Domnall Claen]]?=[[Donnchad mac Domnaill Cláin]], ([[Máel Mórda mac Murchada]])=[[Maol Mórdha mac Murchadha]], [[Dúnlaing mac Túathail]]=[[Dúnlaing mac Tuathail]], [[Donncuan mac Dúnlainge]]=[[Donnchuan mac Dúnlainge]], [[Augaire mac Dúnlainge]]=[[Aughaire mac Dúnlainge]], [[Donnchad mac Dúnlainge]]=[[Donnchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Dúnlainge]]=[[Murchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Diarmata]]=[[Murchadh mac Diarmada]], [[Domhnall mac Murchadha (uathimdhealú)]]*, [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]]≠[[Domhnall mac Murchadha]], [[Donnchad mac Domnaill Remair]]=[[Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], [[Énna mac Diarmata]]=[[Éanna mac Diarmada]], &lt;strike&gt;[[Diarmait mac Énna]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmait mac Énnai]]=[[Diarmaid mac Éanna]], [[Donnchad mac Murchada]]=[[Donnchadh mac Murchadha]], [[Diarmait mac Énna meic Murchada]]=[[Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]], [[Énna mac Donnchada meic Murchada]]=[[Énna Mac Murchada]]=[[Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha]]=[[Éanna Mac Murchadha]], &lt;strike&gt;[[Bran Fionn mac Máelmórda]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Bróen mac Máelmórda]]=[[Braon mac Maoilmhórdha]], &lt;strike&gt;[[Murchad mac Brain Fionn]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Murchad mac Finn]]=[[Murchadh mac Fionn]]

==Uí Chinnsealaigh==
* [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Cú Chongelt mac Con Mella]]=[[Cú Chongheilt mac Con Mealla]], [[Echu mac Muiredaig]]=[[Eochadh mac Muireadaigh]], [[Eterscél mac Áeda]]=[[Eidirscéal mac Aodha]]?, [[Laidcnén mac Con Mella]]=[[Laoghcheann mac Con Mealla]], [[Sechnassach mac Colggen]]=[[Seachnasach mac Colgan]],  [[Crundmáel Bolg Luatha]]=[[Crannmhaol xxx Luatha]], [[Bran Ua Máele Dúin]] &amp;#x2192; [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Élothach mac Fáelchon]]=[[Éalathach mac Faolcháin]], [[Donngal mac Laidcnén]]=[[Donnghal mac Laoghchinn]], [[Dub Calgaid mac Laidcnén]]=[[Dubh Cealgadh mac Laoghchinn]], [[Cennselach mac Brain]]=[[Cinnsealach mac Brain]], [[Cairpre mac Laidcnén]]=[[Cairbre mac Laoghchinn]], [[Cellach Tosach mac Donngaile]]=[[Ceallach Tosach mac Donnghaile]], [[Cathal mac Dúnlainge]]

== Uí Fhailí ==
* [[Uí Failge]]=[[Uí Failghe]]=[[Uí Fhailí]], [[Ríthe Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]], [[Bruidge mac Nath Í]]=[[Bruí mac Nath Í]], [[Áed Rón mac Cathail]]=[[Aodh Rón mac Cathail]], [[Ailill mac Áedo Róin]]=[[Ailill mac Aodha Róin]], [[Cillíne mac Forannáin]], [[Fland Dá Chongal]]=[[Flann ó Congaile]], [[Forbassach Ua Congaile]]=[[Forbasach ó Congaile]], [[Ailill Corrach mac Flainn]], [[Flaithnia mac Flainn]], [[Cummascach mac Flainn]]=[[Cumascach mac Flainn]], [[Cináed mac Flainn]]=[[Cionaoth mac Flainn]], [[Mugrón mac Flainn]]=[[Mughrón mac Flainn]], [[Domnall mac Flaíthnia]]=[[Domhnall mac Flaíthnia]], [[Óengus mac Mugróin]]=[[Aonghas mac Mughróin]], [[Flaíthnia mac Cináeda]]=[[Flaithnia mac Cionaoith]], [[Cináed mac Mugróin]]=[[Cionaoth mac Mughróin]]

==Mumha==
* [[Saltair Caisil]]=[[Saltair Chaisil]]

* [[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]=[[Cairbre Crom mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]=[[Feilimí mac Cairbre Chroim]], [[Fergus Scandal mac Crimthainn]]=[[Fearghas Scannal mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Tigernaig]]=[[Feilimí mac Tiarnaigh]], [[Amalgaid mac Éndai]]=[[Amhalghaidh mac Éanna]], [[Garbán mac Éndai]]=[[Garbhán mac Éanna]], [[Cathal mac Áedo]]=[[Cathal mac Aodha]], [[Cúán mac Amalgado]]=[[Cúán mac Amhalghadha]], [[Máenach mac Fíngin]]=[[Maonach mac Finghin]], [[Cathal Cú-cen-máthair]]=[[Cathal Cú-gan-mháthair]], [[Colgú mac Faílbe Flaind]]=[[Colgú mac Failbhe Flainn]], [[Finguine mac Cathail]]=[[Finghin mac Cathail]], [[Ailill mac Cathail]], [[Cormac mac Ailello]]=[[Cormac mac Ailealla]], [[Eterscél mac Máele Umai]]=[[Eidirscéal mac Maoil Umha]], [[Cathussach mac Eterscélai]]=[[Cathasach mac Eidirscéil]], [[Máel Dúin mac Áedo]]=[[Maol Dúin mac Aodha]], [[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]=[[Ólchúr mac Duibh-Ixxx]], [[Ólchobar mac Flainn]]=[[Ólchúr mac Flainn]], [[Artrí mac Cathail]]=[[Airtrí mac Cathail]], [[Tnúthgal mac Artrach]]=[[xxx]], [[Tnúthgal mac Donngaile]]=[[Tnúthghal mac Donnghaile]], [[Feidlimid mac Cremthainn]]=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Ólchobar mac Cináeda]]=[[Ólchúr mac Cxxx]], [[Áilgenán mac Donngaile]]=[[Áilgeanán mac Donnghaile]], [[Máel Gualae mac Donngaile]]=[[Maol Guala mac Donnghaile]], [[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]=[[Ceann Faoladh Ó Macthiarna]], [[Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn]]=[[Dúnchadh mac Duibh-dá-Bhoireann]], [[Dub Lachtna mac Máele Gualae]]=[[Dubh Lachtna mac Maoil Gualainne]], [[Finguine Cenn nGécan mac Loégairi]]=[[Finghin Ceann Géagán mac Laoghaire]], [[Cormac mac Cuilennáin]]=[[Cormac mac Cuileannáin]], [[Flaithbertach mac Inmainén]]=[[Flaithbheartach mac Ionúin]], [[Lorcán mac Coinlígáin]]=[[Lorcán mac Coinlíogáin]], [[Cellachán Caisil]]=[[Ceallachán Chaisil]], [[Máel Fathardaig mac Flainn]]=[[Maol Fathardaigh mac Flainn]]-, [[Dub-dá-Bairenn mac Domnaill]]=[[Dubh-dá-Bhoireann mac Domhnaill]], [[Fer Gráid mac Cléirig]]=[[Fear Grá mac Cléirigh]], [[Donnchad mac Cellacháin]]=[[Donnchadh mac Ceallacháin]], [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]], [[Íomhar Luimnigh]]-, [[Mathgamain mac Cennétig]]=[[Mathúin mac Cinnéide]], [[Diarmait Ua Briain]]=[[Diarmaid Ó Briain]], [[Muirchertach Ua Briain]]=[[Muircheartach Ua Briain]]-, [[Cormac Mac Carthaigh]]=[[Cormac Mac Cárthaigh]], [[Conchobar Ua Briain]]=[[Conchúr Ó Briain]], &lt;strike&gt;[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Bhriain]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Toirdhelbach mac Diarmata Ua Briain]]=[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain]], [[Domnall Mór Ua Briain]]=[[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada]]=[[Dúnghal mac Maoil Fhothardaigh Ó Donnchadha]], Murchad mac Donnchada, [[Brian mac Murchada Ua Briain]]=[[Brian mac Murchadha Ó Briain]]

== Iarmhumha ==
* [[Coirpre Luachra mac Cuirc]]=[[Cairbre Luachra mac Coirc]], [[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]=[[]], [[Máel Dúin mac Áedo Bennán]]=[[Maol Dúin mac Aodha Beannáin]], [[Congal mac Máele Dúin]]=[[Congal mac Maoil Dúin]]

== Oirialla ==
* [[Gofraid mac Fergusa]]=[[Gofraidh mac Fearghasa]]-, [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

==Osraí==
* [[Osraige]]=[[Osraí]], [[Cerball mac Dúnlainge]]=[[Cearbhall mac Dúnlainge]], [[Anmchad mac Con Cherca]]=[[Anmchadh mac Con Chearca]], [[Forbasach mac Ailella]]=[[Forbasach mac Ailealla]], [[Tóim Snáma mac Flainn]]=[[Tuaim Snámha mac Flainn]], [[Cellach mac Fáelchair]]=[[Ceallach mac Faolchair]], [[Dúngal mac Cellaig]]=[[Dúnghal mac Ceallaigh]], [[Donnchad mac Gilla Pátraic]]=[[Donnchadh mac Giolla Phádraig]] (1), [[Gilla Pátraic mac Donnchada]]=[[Giolla Phádraig mac Donnchadha]], [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]]=[[Faolchar ó Maoil Ódrain]], [[Cú Cherca mac Fáeláin]]=[[Cú Chearca mac Faoláin]], [[Ailill mac Fáeláin]]=[[Ailill mac Faoláin]], [[Fáelán mac Forbasaig]]=[[Faolán mac Forbasaigh]], [[Fergal mac Anmchada]]=[[Fearghal mac Anmchadha]], [[Dúngal mac Fergaile]]=[[Dúnghal mac Fearghaile]], [[Riacán mac Dúnlainge]]=[[Riagán mac Dúnlainge]], [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill (rí Osraí)]], [[Cellach mac Cerbaill]]=[[Ceallach mac Cearbhaill]]

== Uí Néill ==
* [[Uí Néill]]
** [[Uí Néill an Tuaiscirt]]
*** [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]]
*** [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]]
*** [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]]
**** [[Ó Néill]]
** [[Uí Néill an Deiscirt]]
*** [[Ríthe Bhreá]]
**** [[Síol Aodha Sláine]]
**** [[Cnóbha]]
**** [[Loch Gabhair]]
*** [[Ríocht na Mí]]
**** [[Ríthe na Mí]]
*** [[Tethba]]=[[Tethbae]]=[[Txxx]]
**** [[Cenél Coirpri]]
**** [[Cenél Maini]]
*** [[Ríthe Uisnigh]]
**** [[Clann Cholmáin]]
***** [[Clann Cholmáin Bhig]]
***** [[Clann Cholmáin Mhóir]]
**** [[Ríthe Fhir Chúl Bhreá]]

== Uí Néill an Deiscirt ==
=== [[Ríthe Bhreá]] ===
* [[Conall Laeg Breg]] mac Aodha Sláine=[[Conall Laogh Bhreá]] mac Aodha Sláine, [[Congal mac Áedo Sláine]]=[[Conghal mac Aodha Sláine]], [[Ailill Cruitire]] mac Aodha Sláine, [[Conaing Cuirre]] mac Congaile=[[Conaing Coirre]] mac Conghaile, [[Congalach mac Conaing Cuirre]]=[[Conghalach mac Conaing Choirre]], [[Írgalach mac Conaing]]=[[Irgalach mac Conaing]] Cuirre=[[Iorghalach mac Conaing]] Choirre, [[Amalgaid mac Congalaig]]=[[Amhalaidh mac Conghalaigh]], [[Conall Grant]]=[[Conall Grant mac Cernaig]]=[[Conall Grant mac Cearnaigh]], [[Conaing mac Amalgado]]=[[Conaing mac Amhalaí]], [[Indrechtach mac Dungalaig]]=[[Indreachtach mac Dunghalaigh]], [[Dúngal mac Amalgado]]=[[Dúnghal mac Amhalaí]], [[Coirpre mac Fogartaig]]=[[Cairbre mac Fógartaigh]], [[Congalach mac Conaing]]=[[Conghalach mac Conaing]], [[Diarmait mac Conaing]]=[[Diarmaid mac Conaing]], [[Flann mac Congalaig]]=[[Flann mac Conghalaigh]], [[Cernach mac Congalaig]]=[[Cearnach mac Conghalaigh]], [[Cummascach mac Congalaig]]=[[Cumascach mac Conghalaigh]], [[Conaing mac Flainn]], [[Cináed mac Conaing]]=[[]], [[Flann mac Conaing]], [[Niall mac Cernaig Sotal]]=[[Niall mac Cearnaigh Sotal]], [[Maine mac Néill]], [[Cathal mac Néill]], [[Cathal mac Áeda]]=[[Cathal mac Aodha, rí Bhreá]], [[Cernach mac Fogartaig]]=[[Cearnach mac Fógartaigh]], [[Fergus mac Fogartaig]]=[[Fearghas mac Fógartaigh]], [[Niall mac Conaill]], [[Máel Dúin mac Fergusa]]=[[Maol Dúin mac Fearghasa]], [[Fogartach mac Cummascaig]]=[[Fógartach mac Cumascaigh]], [[Cummascach mac Fogartaig]]=[[Cumascach mac Fógartaigh]], [[Ailill mac Fergusa]]=[[Ailill mac Fearghasa]], [[Cernach mac Fergusa]]=[[Cearnach mac Fearghasa]], [[Tigernach mac Fócartai]]=[[Tiarnach mac Fógartaigh]]

=== [[Ríthe na Mí]] ===
* [[Fallomon mac Con Congalt]]=[[Fallamhain mac Con Congheilte]], [[Domnall mac Donnchada Midi]]=[[Domhnall mac Donnchadha na Mí]], [[Muiredach mac Domnaill Midi]]=[[Muireadhach mac Domhnaill na Mí]], [[Máel Ruanaid mac Donnchada Midi]]=[[Maol Rúnaí mac Donnchadha na Mí]], [[Lorcán mac Cathail]], [[Donnchad mac Aedacain]]=[[Donnchadh mac Aodhacáin]]

=== [[Ríthe Uisnigh]] ===
* [[Conall Cremthainne]] mac Néill=[[Conall Criomhthainn]], [[Fiachu mac Néill]]=[[Fiacha mac Néill]], [[Ardgal mac Conaill]]=[[Ardal mac Conaill]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], ([[Colmán Már mac Diarmato]]= [[Colmán Bec mac Diarmato]])=[[Colmán mac Diarmato]]=[[Colmán mac Diarmada]], [[Suibne mac Colmáin]]=[[Suibhne mac Colmáin]], [[Fergus mac Colmáin]]=[[Fearghas Mac Colmáin]], [[Óengus mac Colmáin]]=[[Aonghas mac Colmáin]], [[Conall Guthbinn]]=[[Conall Guthbinn mac Suibni]]=[[Conall Guthbhinn mac Suibhne]], [[Máel Dóid mac Suibni]]=[[Maol Dxxx mac Suibhne]], [[Diarmait Dian]]=[[Diarmaid Dian]], [[Murchad Midi]]=[[Murchadh na Mí]]

=== Ríthe Fir Chúl Bhreá ===
* [[Áed mac Dlúthaig]]=[[Aodh mac Dlúthaigh]],  [[Flann mac Áedo]]=[[Flann mac Aodha]]

=== Tethba ===
* [[Cenél Coirpri]]/[[Cenél Maini]] &amp;rarr; [[Tethba]]=[[Tethbae]]

== Uí Néill an Tuaiscirt ==
* [[Uí Néill an Tuaiscirt]] &amp;larr; [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]], [[Muiredach mac Eógain]]=[[Muireadhach mac Eoghain]], [[Colcu mac Domnaill]]=[[Colga mac Domhnaill]], [[Máel Fithrich mac Áedo]] Uaridnach=[[Maol Fithrigh mac Aodha]], [[Ernaine mac Fiachnai]]=[[Earnaine mac Fiachna]], [[Urthuile mac Máele Tuile]]-, [[Crundmáel mac Suibni]] Menn=[[Crannmhaol mac Suibhne]], [[Ferg mac Crundmaíl]]=[[Fearg mac Crannmhaoil]], [[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]=[[Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh]], [[Fland mac Máele Tuile]]=[[Flann mac Maoil Tuile]], [[Máel Dúin mac Áedo Alláin]]=[[Maol Dúin mac Aodha Alláin]], [[Murchad mac Máele Dúin]]=[[Murchadh mac Maoil Dúin]], [[Domnall mac Áeda]]=[[Domhnall mac Aodha (rí Ailigh)]], [[Muirchertach mac Néill]]=[[Muircheartach mac Néill]], [[Flaithbertach Ua Néill]]=[[Flaithbheartach Ó Néill]], [[Domnall Ua Lochlainn]]==[[Domhnall Mac Lochlainn]], [[Niall Mac Lochlainn]], [[Áed in Macáem Tóinlesc]] Ua Néill=[[Aodh an Macaomh Tóinleasc]] mac Muircheartaigh, [[Ríthe Thír Eoghain]], [[Grianán Ailigh#Miotaseolaíocht]], [[Conall Gulban]], [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]], [[Tír Chonaill]], [[Ríthe Thír Chonaill]], [[Conall Cú mac Áedo]]=[[Conall Cú mac Aodha]], [[Áed Muinderg]] mac Flaithbertaig=[[Aodh Muindearg]], [[Loingsech mac Flaithbertaig]]=[[Loingseach mac Flaithbheartaigh]], [[Murchad mac Flaithbertaig]]=[[Murchadh mac Flaithbheartaigh]], [[Domnall mac Áeda Muindeirg]]=[[Domhnall mac Aodha Mhuindeirg]], [[Eógan mac Néill]]=[[Eoghan mac Néill]], [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]], [[Tír Eoghain]], [[Ruaidrí ua Canannáin]]

== Ulaid ==
* [[Dál Fiatach]], [[Uí Echach Cobo]], [[Fergus mac Áedáin]]=[[Fearghas mac Aodháin]], [[Cú Chuarán mac Dúngail Eilni]]=[[Cú Chuarán mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Róin mac Bécce Bairrche]]=[[Áed Róin]]=[[Aodh Róin]], [[Cathussach mac Ailello]]=[[Cathasach mac Ailealla]], [[Bressal mac Áedo Róin]]=[[Breasal mac Aodha Róin]], [[Fiachnae mac Áedo Róin]]=[[Fiachna mac Aodha Róin]], [[Tommaltach mac Indrechtaig]]=[[Tomaltach mac Ionrachtaigh]], [[Eochaid mac Fiachnai]]=[[Eochaidh mac Fiachna]], [[Cairell mac Fiachnai]]=[[Caireall mac Fiachna]], [[Máel Bressail mac Ailillo]]=[[Maol Bhreasail mac Ailealla]], [[Muiredach mac Eochada]]=[[Muireadhach mac Eochadha]], [[Matudán mac Muiredaig]]=[[Madadán mac Muireadhaigh]], [[Lethlobar mac Loingsig]]=[[Leathlobhar mac Loingsigh]], [[Cathalán mac Indrechtaig]]=[[Cathalán mac Ionrachtaigh]], [[Ainbíth mac Áedo]]=[[Ainbhioth mac Aodha]], [[Eochocán mac Áedo]]=[[Eochagán mac Aodha]], [[Airemón mac Áedo]]=[[Éireamhón mac Aodha]], [[Fiachnae mac Ainbítha]]=[[Fiachna mac Ainbhith]], [[Bécc mac Airemóin]]=[[Bxxx mac Éireamhóin]],  [[Muiredach mac Eochocáin]]=[[Muireadhach mac Eochagáin]], [[Máel Mocheirge mac Indrechtaig]]=[[Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh]], [[Aitíth mac Laigni]]=[[Axxx mac Lxxx]], [[Cenn Etig mac Lethlobair]]=[[Cenn Étig mac Lethlobair]]=[[Ceann Éidigh mac Leathlobhair]], [[Áed mac Eochocáin]]=[[Aodh mac Eochagáin]], &lt;strike&gt;[[Loingsech mac Cenn Étig]]&lt;/strike&gt;=[[Loingsech mac Cinn Étig]], [[Áed mac Loingsig]]=[[Aodh mac Loingsigh]], [[Niall mac Eochada]]=[[Niall mac Eochadha]]


* [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Dál nAraidi an Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uí Eachach Chobha]], [[Eilne]], [[Sárán mac Cóelbad]]=[[Sárán mac Caolbhaidh]], [[Condlae mac Cóelbad]]=[[Connla mac Caolbhaidh]], [[Fíachna Lonn mac Cóelbad]]=[[Fiachna Lonn mac Caolbhaidh]], [[Scandal mac Bécce]]=[[Scannal mac ''Bécce'']], [[Eochaid Iarlaithe mac Lurgain]]=[[Eochaid Iarlaithe]]=[[Eochaidh Iarlaithe]], [[Cathassach mac Lurgain]]=[[Cathasach mac Lorgan]], [[Dúngal Eilni mac Scandail]]=[[Dúnghal Eilne mac Scannail]], [[Cathassach mac Máele Cáich]]=[[Cathasach mac Maoil Chaoich]], [[Ailill mac Dúngaile Eilni]]=[[Ailill mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Aired]]=[[Aodh Aireach]], [[Lethlobar mac Echach]]=[[Leathlobhar mac Eachach]], [[Fiachra Cossalach]]=[[Fiachra Cosalach]], [[Indrechtach mac Lethlobair]]=[[Ionrachtach mac Leathlobhair]], [[Flathróe mac Fiachrach]]=[[Fxxx mac Fiachra]], [[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]&amp;rarr;[[Cináed Cairge mac Cathussaig]]=[[Cxxx Cairge mac Cathasaigh]]

==Déise==
* [[Déisi]]=[[Déise]], [[Dál Fiachrach Suighe]]=[[Dál Fhiachra Shuí]], [[Déisi Temro]]=[[Déise Theamhrach]], [[Déisi Becc]]=[[Déise Beag]], [[Déisi Muman]]=[[Déise Mumhan]]==[[Déisi Deiscirt]], &lt;strike&gt;[[Déisi in Tuaiscirt]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Déisi Tuaiscirt]]=[[Déise an Tuaiscirt]], [[Ríthe Dhéise Mumhan]], [[Tairired na nDéssi]]=[[Tairshireadh na nDéis]] &gt; [[Óengus Gaíbúaibthech]]=[[Aonghas Gabhuaibhtheach]], [[Ríocht Dyfed]]-, [[Cogad Gáedel re Gallaib]]=[[Cogadh Gael le Gaill]], [[Delbna]]=[[Dealbhna (dream)]]

== Miotaseolaíocht ==
* [[Bradán feasa]]

==Ard-Ríthe==
* [[Cellach mac Máele Coba]]=[[Ceallach mac Maoil Chobha]], [[Conall mac Máele Coba]]=[[Conall mac Maoil Chobha]]=[[Conall Cóel]]=[[Conall Caol]], [[Diarmait mac Áedo Sláine]]=[[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Blathmac mac Áedo Sláine]]=[[Blathmac mac Aodha Sláine]], [[Sechnassach]]=[[Seachnasach]]=[[Sechnassach mac Blathmaic]]=[[Seachnassach mac Blathmaic]], [[Cenn Fáelad]]=[[Cenn Fáelad mac Blathmaic]]=[[Ceann Faoladh mac Blathmaic]], [[Fínsnechta Fledach]]=[[Fíonsneachta Fleách]]=[[Fínsnechta Fledach mac Dúnchada]]=[[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]], [[Loingsech mac Óengusso]]=[[Loingseach mac Aonghasa]], [[Congal Cennmagair]]=[[Conghal Ceannmhaghair]], [[Fergal mac Máele Dúin]]=[[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Fógartach mac Néill]], [[Cináed mac Írgalaig]]=[[Cxxx mac Iorghalaigh]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbeartach mac Loingsigh]], [[Áed Allán]]=[[Aodh Allán]], [[Domnall Midi]]&amp;rarr;[[Domhnall Mac Murchadha]]=[[Domhnall Mí]]=[[Domhnall mac Murchadha]], [[Niall Frossach]]=[[Niall Frasach]], [[Donnchad Midi]]=[[Donnchadh Mí]], [[Aed Oirdnide]]=[[Aodh Oirdní]], [[Conchobar mac Donnchada]]=[[Conchúr mac Donnchadha]]], [[Niall Caille]] / [[Fedelmid mac Cremthainn]] ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]), [[Niall Noígíallach]] &amp;larr; [[Níall Noígíallach]], ([[Fiachrae Cássan]]=)[[Fiachrae Cassán]]=[[Fiachra Casán]], [[Dáire Drechlethan]]=[[Dáire Dreachleathan]], [[Áed Findliath]]=[[Aodh Fionnliath]], [[Niall Glúndub]]=[[Niall Glúindubh]], [[Donnchad Donn]]=[[Donnchadh Donn]], [[Congalach Cnogba]]=[[Conghalach Cnobha]], [[Domnall ua Néill]]=[[Domhnall Ó Néill]], [[Donnchad mac Briain]]=[[Donnchadh mac Briain]], [[Diarmait mac Máel na mBó]]=[[Diarmait mac Maíl na mBó]]=[[Diarmaid mac Maoil na mBó]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbheartach mac Loingsigh]]

==Scéalta==
* [[Scátháin na bhFlatha]], [[Sedulius Scottus]]-, [[Caithréim Chellacháin Chaisil]], [[Cogad Gáedel re Gallaib]], [[Senchas Fagbála Caisil]], [[Immram Curaig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Maíle Dúin]]=[[Máel Dúin]]=[[Maol Dúin]], [[Immram curaig Ua Corra]]=[[Iomramh Currach Uí Chorra]], [[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]=[[Iomramh S agus Mic Riagla]], [[Baile Suibne]]=[[Buile Shuibhne]], [[Cath Maige Rátha]], [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]-, [[Mo Ling]]-, [[Fled Dúin na nGéd]], [[Aided Chlainne Tuirenn]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]], [[Aided Muirchertaig meic Erca]], &lt;strike&gt;[[Aislinge Meic Chon Glinne]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Aislinge Meic Con Glinne]], [[Amra Choluim Chille]], [[Caithréim Cellaig]], [[Compert Mongáin]]=[[Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]], [[Eachtra Thaidhg mhic Céin]]=[[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg mhic Céin]], [[Fingal Rónáin]], [[Máel Dúin (uathimdhealú)]]=[[Maol Dúin (uathimdhealú)]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Tochmarc Becfola]], [[Duanaire Finn]], [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]], [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]], [[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]] &amp;rarr; [[Cormac mac Airt]], [[Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] &amp;rarr; [[Tadhg mac Céin]], [[Fotha Catha Cnucha]] &amp;rarr; [[Cumall]], [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis]] &amp;rarr; [[Naomh Breandán]]

== ''Ól nÉchmacht'' ==
* [[Annála Connacht]]=[[Annála Chonnacht]], [[Cóiced Ol nEchmacht]]=[[Cóiced Ól nÉchmacht]]=[[Cúige Dhál Éachmacht]], [[Fir Craibe]]=[[Fir Chraibhe]], [[Túatha Taíden]]=[[Tuatha Taiden]]=[[Tuatha Taoidhean]], [[Delbna Nuadat]]=[[Dealbhna Nuad]], [[Dealbhna Thír Dhá Loch]], ([[Corco Mogha]]), [[Cálraige]], [[Partraige]], [[Corco Fir Trí]]=[[Corca Fhir Thrí]], [[Cian d'Fhearaibh Bolg]]=[[Cian d'Fhir Bholg]]

== Conmhaicne ==
* [[:Catagóir:Conmhaicne]], [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]], [[Conmaicne Mara]]=[[Conmhaicne Mara]]
* [[Uí Fiachrach Finn]]=[[Uí Fhiachrach Fhionn]], [[Maigh Nissi]]&amp;rarr;[[Liatroim, Barúntacht, Contae Liatroma]], [[Eolas mac Biobhsaigh]], [[Muintir Eolais]], [[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhíonacha]]

=== aí -&gt; ai ===
* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Dúna Móir]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Dúna Móir]]=[[Conmhaicne Dhúin Mhóir]]
# [[Trícha Máenmaige]]=[[Conmaícne Máenmaige]]=&lt;strike&gt;[[Conmhaicne Mheáinmhaigh]]=&lt;/strike&gt;[[Conmhaicne Mheánmhaigh]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Cúile]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cúile]]=[[Conmhaicne Coille]]
#* &lt;strike&gt;[[Cluain Conmhaícne]]=&lt;/strike&gt;[[Cluain Conmaicne]]=[[Cluain Chonmhaicne]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmhaícne Cenel Luacháin]]=[[Conmaícne Cenél Luacháin]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cenél Luacháin]]=[[Conmhaicne Cineál Luacháin]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Carra]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cera]]=[[Conmhaicne Ceara]]
#* [[Conmaicne Angaile]]=[[Conmhaicne Anghaile]]

== Connachta ==
* [[Connachta]], [[Ríthe na gConnacht]], [[Brión mac Echach Mugmedóin]]=[[Brión mac Echach Muigmedóin]]=[[Brian mac xxx]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin]]=[[Ailill mac xxx]], [[Fiachrae]]=[[Fiachra]], [[Cairpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]], [[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]], [[Ciarraige Aí]]=[[Ciarraí Aoi]], [[Ciarraige Locha na nÁirne]]=[[Ciarraí Locha na nAirní]], [[Ciarraige Airtig]]=[[Ciarraí Airtigh]], [[Ciarraige Óic Bethra]]=[[Ciarraí Óig Bheathra]], [[Aidne]]=[[Aidhne]], [[Áengus mac Umor]]=[[Aonghas mac Úmhór]], [[Amalgaid mac Fiachrach]]=[[Amhalaí mac Fiachra]], [[Dauí Tenga Uma]]=[[Dxxx Teanga Umha]], [[Duinsech ingen Duach]]=[[Duinseach ní Dhuach]], [[Eógan Bél]]=[[Eoghan Béal]], [[Ailill Inbanda]]=[[Ailill Baineanda]], [[Echu Tirmcharna]]=[[Eocha Tirimcharna]], [[Áed mac Echach]]=[[Aodh mac Eachach]], [[Uatu mac Áedo]]=[[Uada mac Aodha]], [[Colmán mac Cobthaig]]=[[Colmán mac Cobhthaigh]], [[Rogallach mac Uatach]], [[Loingsech mac Colmáin]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]]=[[Guaire Aidhne mac Colmáin]], [[Cenn Fáelad mac Colgan]]=[[Ceann Faoladh mac Colgan]], [[Dúnchad Muirisci]]=[[Dúnchadh Mhuirisce]], [[Fergal Aidne mac Artgaile]]=[[Fearghal Aidhne mac Ardaile]], [[Muiredach Muillethan]]=[[Muireadhach Moilleathan]], [[Cellach mac Rogallaig]]=[[Ceallach mac Raghallaigh]], [[Indrechtach mac Dúnchado]]=[[Indreachtach mac Dúnchadha]], [[Indrechtach mac Muiredaig]]=[[Indreachtach mac Muireadhaigh]], [[Domnall mac Cellaig]]=[[Domhnall mac Ceallaigh]], [[Cathal mac Muiredaig]]=[[Cathal mac Muireadhaigh]], [[Áed Balb mac Indrechtaig]]=[[Aodh Balbh mac Indreachtaigh]], [[Forggus mac Cellaig]]=[[Fearghas mac Ceallaigh]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig]]=[[Ailill Mheadraí mac Indreachtaigh]], [[Dub-Indrecht mac Cathail|Dubh-Indreacht mac Cathail]], [[Donn Cothaid mac Cathail]]=[[Donn Cothú mac Cathail]], [[Flaithrí mac Domnaill]]=[[Flaithrí mac Domhnaill]], [[Artgal mac Cathail]]=[[Ardal mac Cathail]], [[Tipraite mac Taidg]]=[[Tiobraid mac Taidhg]], [[Cináed mac Artgail]]=[[Cináed mac Ardail]], [[Colla mac Fergusso]]=[[Colla mac Fearghasa]], [[Muirgius mac Tommaltaig]], [[Diarmait mac Tommaltaig]], [[Cathal mac Muirgiussa]]=[[Cathal mac Muiriosa]], [[Murchad mac Áedo]]=[[Murchadh mac Aodha]], [[Fergus mac Fothaid]]=[[Fearghas mac Fothaidh]], [[Finsnechta mac Tommaltaig]], [[Mugron mac Máele Cothaid]], [[Conchobar mac Taidg Móir]]=[[Conchúr mac Taidhg Mhóir]], [[Áed mac Conchobair]]=[[Aodh mac Conchúir]], [[Tadg mac Conchobair]]=[[Tadhg mac Conchúir]], [[Cathal mac Conchobair]]=[[Cathal mac Conchúir]], [[Tadg mac Cathail]]=[[Tadhg mac Cathail]], [[Fergal Ua Ruairc]]=[[Fearghal Ó Ruairc]], &lt;strike&gt;[[Conchobar mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Conchobar mac Taidg]], &lt;strike&gt;[[Cathal mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Cathal mac Taidg]]=[[Cathal mac Taidhg]], [[Cathal mac Conchobair maic Taidg]]=[[Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg]], [[Tadg in Eich Gil]]=[[Tadhg an Eich Ghil]], [[Art Uallach Ua Ruairc]]=[[Art Ualach Ó Ruairc]], [[Áed in Gai Bernaig|Aodh an Gha Bhearnaigh]], [[Áed Ua Ruairc]]=[[Aodh Ó Ruairc]], [[Ruaidrí na Saide Buide]]=[[Ruairí na Saidhe Buí]], &lt;strike&gt;[[Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh]]&lt;/strike&gt;=[[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh]], [[Tadg mac Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Domnall Ua Ruairc]]=[[Domhnall Ó Ruairc]], [[Domnall Ua Conchobair]]=[[Domhnall Ó Conchúir]], [[Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], [[Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Ruaidrí mac Tairrdelbaig Ua Conchobair]], [[Uí Briúin]]=[[Uí Bhriúin]] &amp;larr; [[Uí Briúin Aí]]=[[Uí Bhriúin Aoi]] &amp;larr; [[Uí Briúin Seóla]]=[[Uí Bhriúin Seola]] &amp;larr; [[Uí Briúin Bréifne]]=[[Uí Bhriúin Bhréifne]] &amp;larr; [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muireadhaigh]] &amp;larr; [[Síl Cellaig]]=[[Síol Cheallaigh]] &amp;larr; [[Síl Cathail]]=[[Síol Chathail]], [[Muintir Murchada]]=[[Muintir Mhurchadha]], [[Clann Fhergail]]=[[Clann Fhearghaile]], [[Clann Taidg]]=[[Clann Taidhg]], [[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]=[[Críochadóireacht chiníoch dúchais Mhuintir Mhurchadha]], &lt;strike&gt;[[Uí Chonchúír]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Uí Chonchúir]], [[Uí Fiachrach]]=[[Uí Fhiachrach]]=[[Uí Fiachra]], [[Uí Fiachrach Aidne]]=[[Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Uí Fiachrach Muaide]]=[[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Cenél Áeda na hEchtge]]=[[Cineál Aodha na hEachtaí]], [[Seachnasach mac Donnchadha]], [[Uí Sheachnasaigh]], [[Uí Dhubhda]], [[Uí Ruairc]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]]=[[Muircheartach Nár mac Guaire]], [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Conchúir]], [[Cathal Carragh Ua Conchobair]]

{{Navbox
 | name = Ríocht na gConnacht
 | title = [[Ríocht na gConnacht]]

 | group1 = [[Tuath]]a
 | list1 = 
 {{Navbox|child

   | group1 = [[Connachta]]
   | list1 = [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin|Uí Briúin Bréifne]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Umaill|Uí Briúin Maille]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Partraige]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Finn]]&amp;nbsp;• [[Cairbre Drom Cliabh]]

   | group2 = [[Ulaid]]
   | list2 = [[Conmhaicne Mara]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cenéoil Dubáin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cúile Tolad]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Maigh Réin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Meánmhaighe]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Sléibe Formaile]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Aí]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Locha na nÁirne]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Airtech]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Óic Bethra]] &amp;nbsp;• [[Soghain]]

   | group3 = [[Deirgtine]]
   | list3 = [[Luigne Chonnacht|Luighne]]&amp;nbsp;• [[Corca Fhir Trí]]&amp;nbsp;• [[Gailenga]]&amp;nbsp;• [[Delbna]]&amp;nbsp;• [[Éile]]

   | group4 = [[Érainn]]
   | list4 = [[Cálraige]]&amp;nbsp;• [[Dartraige]]

   | group5 = Eile
   | list5 = [[Fir Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Dál nDruithne]]&amp;nbsp;• [[Gamanraige]]&amp;nbsp;• [[Fir Domnann]]&amp;nbsp;• [[Senchineoil]]&amp;nbsp;• [[Grecraige]]&amp;nbsp;• [[Delbhna|Delbhna Cuile Fabhair]]&amp;nbsp;• [[Dealbhna Thír Dhá Loch|Delbna Tír Dhá Locha]]&amp;nbsp;• [[Delbna Nuadat]]&amp;nbsp;• [[Uaithne]]&amp;nbsp;• [[Masraige]]&amp;nbsp;• [[Corco Moga]]
 
 }}

 | group2 = Rítheaghlaigh
 | list2 = 
 {{Navbox|child
 
   | group1 = Muintreacha
   | list1 = [[Uí Fiachrach]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí nAilello]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]

   | group2 = Clanna
   | list2 = [[Uí Sheachnasaigh]]&amp;nbsp;• [[Uí Chonchúir]]&amp;nbsp;• [[Uí Dhubhda]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlannagáin]]&amp;nbsp;• [[Uí Ruairc]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlaithbheartaigh]]

 }}

 | group10 = Ríochtaí comharbachta
 | list10 = [[Uí Maine]] ([[Síol Anmchadha]], [[Máenmaige]], [[Clann Uatach]])&amp;nbsp;• [[Bréifne]] ([[Bréifne Thoir|Thoir]] agus [[Bréifne Thiar|Thiar]])&amp;nbsp;• [[Uí Díarmata]]&amp;nbsp;• [[Síl Máelruain]]&amp;nbsp;• [[Magh Luir]]&amp;nbsp;• [[Umaill]]&amp;nbsp;• [[Iar Connacht]]

 | group11 = Ábhair
 | list11 = [[Ríthe na gConnacht]]&amp;nbsp;• [[Ráth Cruachan]]&amp;nbsp;• [[Annála Connacht]]&amp;nbsp;• [[Táin Bó Flidais]]&amp;nbsp;• [[Cóiced Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Nagnatae]]&amp;nbsp;• [[Auteini]]&amp;nbsp;• [[na Trí Tuatha]]&amp;nbsp;• [[Clann Taidg]]&amp;nbsp;• [[Clann Fhearghaile]]&amp;nbsp;• [[Muintir Murchada]]&amp;nbsp;• [[Maigh Seóla]]

| belowclass = hlist
| below      = {{Icon|Category}} [[:Catagóir:Connachta|Category]]&amp;nbsp;• {{Icon|WikiProject}} [[Wikipedia:WikiProject Celts|WikiProject]]
}}

== Íochtar Chonnacht ==
* [[Íochtar Chonnacht]], [[Cairbre Drom Cliabh]]=[[Cairbre Dhroim Chliabh]], [[Corann]], [[Cúl ó bhFionn]] ([[Cúil Ó bhFinn]]-), [[Luigne Chonnacht]]=[[Luíne Chonnacht]], [[Tír Fíacrach Múaide]]=[[Tír Fhiacrach Mhuaidhe]], &lt;strike&gt;[[Tir Ollíol]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Tír Ollíol]]=[[Tír Oirill]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Goibnenn mac Conaill]]=[[Goibhneann mac Conaill]], [[Cobthach mac Gabráin]]=[[Cobhthach mac Gabhráin]], [[Cellach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guaire]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]], [[Conchobar mac Cummascaig]]=[[Conchúr mac Cumascaigh]], [[Art mac Flaitnia]]=[[Art mac Flaithnia]], [[Anluan mac Conchobhair]]=[[Anluan mac Cumascaigh]], [[Cathal Aidhne mac Ailealla]]-, [[Cléireach mac Ceadaigh]]-, [[Tighearnach mac Cathmogha]]=[[Tiarnach mac Cathmhogha]]-, [[Uathmharán mac Brocáin]]-, [[Mael Fabhaill mac Cléirigh]]=[[Maolfhabhaill mac Cléirigh]], [[Eidhean mac Cléirigh]], [[Tighearnach ua Cléirigh]], [[Mael Macduach]]=[[Maol xxx]]-, [[Domhnall mac Lorcáin]]-, [[Flann Ua Cléirigh]]-, [[Comhaltán Ua Cléirigh]], [[Mac Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh]], [[Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin]], [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Mael Fabhaill Ua hEidhin]], [[Giolla na Naomh Ua hEidhin]], [[Aodh Ua hEidhin]], [[Giolla Mo Choinne Ua Cathail]], [[Giolla Cheallaigh Ua hEidhin]]-, [[Muirgheas Ua hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin (II)]]

== Maigh Sheola ==
* [[Maigh Seóla]]=[[Maigh Sheola]], [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Cléirchén mac Murchadha]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin]], [[Ruaidhrí mac Coscraigh]], [[Maelcairearda]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]]-

== Iar Chonnacht ==
* [[Iar Connacht]]=[[Iar Chonnacht]], (Maigh Sheola: [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]]), [[Cathal mac Tigernáin]]=[[Cathal mac Tiarnáin]], Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (I)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (I)]], [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (I)]], Mac meic Aedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh]]=[[Mac mhic Aodha Ó Flaithearta]], [[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaitheartach Ó Flaithearta]], [[Brian Ua Flaithbheartaigh]]=[[Brian Ó Flaithearta]], [[Muireadhach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muireadhach Ó Flaithearta]], [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (I)]], Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (II)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (II)]], Áedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Aodh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (II)]], [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (II)]], Ruadhri Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (III)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (III)]], Murtough Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Muircheartach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muircheartach Ó Flaithearta]], Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (IV)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (IV)]], [[Aedh Mór Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Mór Ó Flaithearta]], Morogh Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Murchadh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Murchadh Ó Flaithearta]], Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (V)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (V)]]


Cúigear Ruairí..!
# Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1061.13: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1145.17: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh.
# Ruadhri Ua Flaithbertaigh, AU 1186.7 LATE: Ruaidhri h-Ua Flaithbertaigh, ACM 1186.2: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh, ACM 1214.6: Brian mac Ruaidhri Í Fhlaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh
# Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh, ACM 1256.9: Ruaidhri Ua Flaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh 


Beirt Aodh
# [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1079.8: Aedh Ua Flaithbhertaigh
# Áedh Ua Flaithbheartaigh, ACM 1178.10: Aodh Ua Flaithbertaigh


Beirt Chonchúr
# [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1132.11: Concobhar Ua Flaithbheartaigh,
# [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]], AU 1186.7 LATE: Conchubhar h-Ua Flaithbhertaigh

== Uí Dhiarmada ==
* [[Uí Díarmata]]=[[Uí Dhiarmada]], [[Ríthe Uí Dhiarmada]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]]=[[Tadhg Uí Dhiarmada]], [[Cú Cheanainn mac Taidhg]], [[Giolla Comáin mac Néill]], [[Muirghius mac Aodha]], [[Mac Con Cheanainn]], [[Muirgheas ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (I)]], [[Muirgheas Ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (II)]], [[Tadhg Ua Con Cheanainn]], [[Uada Ua Con Cheanainn]], [[Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn]]

== Síol Anmchadha ==
* [[Síol Anmchadha]], [[Ríthe Shíol Anmchadha]], [[Diarmaid mac Dúnadhaigh]], [[Cú Chonnacht mac Dúnadhaigh]], [[Madadhán mac Gadhra Mhóir]], [[Gadhra Mór mac Dúnadhaigh]], [[Doghra mac Dúnadhaigh]], [[Dúnadhach mac Con Chonnacht]], [[Diarmaid mac Madadháin]], [[Madadhán Reamhar Ua Madadháin]], [[Gilla Find mac Maic Uallacháin]]=[[Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Cú Choirne Ua Madadháin]], [[Madadhán Mór Ua Madadháin]], [[Maoileachlann Ua Madadháin]], [[Diarmaid Cléireach Ua Madadháin]], [[Madadhán Óg Ó Madadháin]], [[Cathal Ó Madadháin]]

== Uí Mhaine ==
* [[Uí Maine]]=[[Uí Mhaine]], [[Máine Mór]]=[[Maine Mór]]?, [[Ríthe Uí Mhaine]], [[Bresal mac Maine Móir]]=[[Breasal mac Maine Mhóir]], [[Fiachra Finn]], [[Conall Cas Ciabhach]], [[Dallán mac Breasail]], [[Duach mac Dalláin]], [[Lughaidh mac Dalláin]], [[Feradhach mac Lughadha]]=[[Fearadhach mac Luighdheach]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], [[Marcán]], [[Cairbre Crom]], [[Brenainn mac Cairbre]], [[Aedh Buidhe]]=[[Aodh Buí]], [[Conall mac Maelduib]]=[[Conall mac Maolduibh]], [[Marcán mac Tommáin]]=[[Marcán mac Tomáin]], [[Fithceallach mac Flainn]]=[[Ficheallach mac Flainn]], [[Sechnassach mac Congail]]=[[Seachnasach mac Congail]], [[Dluthach mac Fithcheallaigh]]=[[Dlúthach mac Ficheallaigh]], [[Cathal Maenmaighe]]=[[Cathal Mheánmhaigh]], [[Ailill ua Daimine]]=[[Ailill ua Daimhine]]=[[Ailill ó Daimhine]], [[Inreachtach mac Dluthaigh]]=[[Inreachtach mac Dlúthaigh]], [[Aedh Ailghin]]=[[Aodh Ailghin]], [[Dunchadh ua Daimhine]]=[[Dúnchadh ó Daimhine]], [[Conall mac Fidhghaile]], [[Dunchadh mac Duib Da Tuadh]]=[[Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh]],  [[Amhalgaidh]], [[Ailill mac Inreachtaigh]], [[Dub Dá Leithe mac Tomaltaigh]]=[[Dubh Dhá Leath mac Tomaltaigh]], [[Cathal mac Murchadha]], [[Cathal mac Ailella]]=[[Cathal mac Ailealla]], [[Mughrón mac Sochlacháin]], [[Sochlachán mac Diarmata]]=[[Sochlachán mac Diarmada]], [[Murchadh mac Sochlacháin]], [[Murchadh mac Aodha Uí Mhaine]], [[Geibennach mac Aedha]]=[[Geibheannach mac Aodha]], [[Muirgheas mac Domhnaill]]
* [[Tadg Mór Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Mór Ó Ceallaigh]], Gadhra mac Dúnadhaigh, [[Concobar mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmait mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Dunchadh Ua Cellaigh]]=[[Dúnchadh Ó Ceallaigh]], [[Aed Ua Cellaigh]]=[[Aodh Ó Ceallaigh]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Tadg Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Ó Ceallaigh]], [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Ceallaigh]], [[Murchad Ua Cellaigh]]=[[Murchadh Ó Ceallaigh]], [[Domnall Mór Ua Cellaigh]]=[[Domhnall Mór Ó Ceallaigh]]

== Ríthe Shliabh Lugha ==
* [[Sliabh Lugha]]&amp;rarr;[[Ríthe Sliabh Lugha]]=[[Ríthe Shliabh Lugha]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (I)]], [[Ruairí Ó Gadhra (I)]], [[Domhnall Ó Gadhra]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (III)]]

== Magh Loirg ==
* [[Mag Luirg]]=[[Magh Loirg]], [[Ríthe Mhagh Loirg]], [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]], [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]], [[Maolruanaidh mac Taidhg]], [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]], [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]], &lt;strike&gt;[[Diarmad mac Taidhg Mhóir]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]], [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]], [[Conchúr mac Diarmada]], [[Tomaltach na Cairge Mac Diarmata]]=[[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]], [[Cormac Mac Diarmada (I)]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Aireachtach ua Dúnchadha Mhuirsce]], [[Connmhach mac Duinn Cothaidhe]]=[[Conmhach mac Doinn Cothaithe]], [[Dubhda mac Conmhaigh]], [[Aodh ua Dubhda]], [[Maol Ruanaidh Ua Dubhda]], [[Aedhuar Ua Dubhda]], [[Muircheartach An Collach Ua Dubhda]], [[Domhnall Fionn Ua Dubhda]], [[Mac Aodha Ua Dubhda]], [[Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda]], [[Mac Domhnaill Ua Dubhda]], [[Aodh mac Muircheartaigh Ua Dubhda]], [[Ruaidhrí Mear Ua Dubhda]], [[An Cosnamhaigh Ua Dubhda]], [[Taichleach Ua Dubhda]]
* Eile gan leathanaigh: Cathal mac Ailealla, Aodh mac Maoil Phádraig, Mael Cluiche mac Conchobair=Maol Cloiche mac Conchúir, ''Crichan mac Mael Muire''

== Umhaill ==
* &lt;strike&gt;[[Umall]]&lt;/strike&gt;=[[Umaill]]=[[Umhaill]], [[Ríthe Umhaill]], [[Maille mac Conaill]], [[Flannabhra]], [[Dunghal mac Flaithniadh]], [[Aedhghal]], [[Flathghal mac Flannbhrath]], [[Cosgrach mac Flannbhrath]], [[Cairbre mac Cinaedh]], [[Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh]], [[Domhnall Ó Máille (I)]], [[Domhnall Ó Máille (II)]] (Rua), [[Domhnall Ó Máille (III)]], [[Aodh Ó Máille]], [[Diarmaid Ó Máille]], [[Tadhg mac Diarmada Ó Máille]]

== Ríthe Luíne Chonnacht ==
* [[Ríthe Luíne Chonnacht]], [[Eaghra Paiprigh mac Saorghais]]

== Eile (3) ==
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Liosta de Bharúntachtaí]]

= Bliain 4, 2021 - 2022 =
== Feabhsú na Gaeilge (4) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Ollaimh Éireann ==
* [[Adna mac Uthidir]], [[Torna Éices]], [[Dubhthach moccu Lughair]], ([[Dallán Forgaill]]), [[Senchán Torpéist]], &lt;strike&gt;[[Máel Muire Otháin]]=&lt;/strike&gt;[[Máel Muire Othna]]=[[Maol Mhuire Fhathna]], [[Flann mac Lonáin]], &lt;strike&gt;[[Torpaid mac Taicthech]]=&lt;/strike&gt;[[Torpaid mac Taicthich]]=[[]], [[Óengus mac Óengusa]]=[[Aonghas mac Aonghasa]], [[Bard Boinne]], [[Uallach ingen Muinecháin]], [[Cormacán Éigeas]], [[Cinaedh Ua hArtagáin]]=[[Cinaedh ua hArtagáin]]=[[Cionnaoth ó hArtagáin]], [[Eochaidh Ua Floinn]]=[[Eochaidh ua Floinn]], [[Urard mac Coise]], [[Clothna mac Aenghusa]], [[Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag]], [[Cúán úa Lothcháin]], [[Cú Mara mac Maic Liac]], [[Mac Beathaidh mac Ainmire]], [[Ceaunfaeladh ua Cuill]]=[[]], [[Flaithem mac Maele Gaimrid]], [[Cellach úa Rúanada]], [[Mael Isa ua Máilgiric]], [[Cú Collchaille Ua Baígilláin]], [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]],
# [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]],
# [[Sean mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]

== Ginealas ==
* [[Ginealas Éireannach]], [[Leabhar na nGinealach]], [[Coimre na nGinealach]], [[An Leabhar Muimhneach]], [[Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh]]=[[Leabhar Chlann Mhaoil Ruanaidh]], [[Leabhar Clainne Suibhne]]=[[Leabhar Chlann Suibhne]], [[Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin]]

== Gineolaithe ==
* [[Eochaid ua Flannacáin]], [[Flann Mainistrech]]=[[Flann Mainistreach]], [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]], [[Gilla Críst Ua Máel Eóin]]=[[Giolla Chríost Ó Maoil Eoin]], [[Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh]], [[Gilla na Naemh Ua Duinn]]=[[Giolla na Naomh Ó Duinn]], [[Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh]], [[Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire]]=[[Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire]], [[Domnall Ó Cuindlis]], [[Lúcás Ó Dalláin]], [[Seán Mór Ó Dubhagáin]], [[Ádhamh Ó Cianáin]], [[Ádhamh Cúisín]], [[Faolán Mac an Ghabhann na Scéal]], [[Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh]], [[Giolla na Naomh Ó hUidhrín]], [[Giolla na Naomh Mac Aodhagáin]], [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]]=[[Cú Choigríche Ó Cléirigh]], [[Lughaidh Ó Cléirigh]], [[Cú Choigcríche Ó Duibhgeannain]]=[[Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin]], [[Triallam timcheall na Fodla]], [[Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh]], [[Críchad an Chaoilli]], [[Máel Muire mac Céilechair]]=[[Maol Mhuire mac Céileachair]]-

== Scoláirí ==
* [[James Ware]]-, [[Uilliam Ó Duinnín]], [[Seán Ó Catháin]], [[Séarlas Ó Conchubhair Doinn]]=[[Séarlas Ó Conchúir Dhoinn]], [[John O'Donovan (scoláire)]]=([[Seán Ó Donnabháin]]), [[John O'Hart]]-, ([[Edward MacLysaght]]=[[Éamonn Mac Giolla Iasachta]]), [[Nollaig Ó Muraíle]]-, ([[Rudolf Thurneysen]]), [[Osborn Bergin]]-, [[R. I. Best]]=[[Richard Irvine Best]]-, ([[D. A. Binchy]]), ([[Kuno Meyer]]), ([[Eugene O'Curry]]=[[Eoghan Ó Comhraí]]), [[James Carney]], [[John Carey]], ([[T. F. O'Rahilly]]=[[Tomás Ó Rathile]]=[[Tomás Ó Rathaile]]), [[Francis J. Byrne]]=[[Francis John Byrne]], [[Edel Bhreathnach]], [[John T. Koch]]-, [[Celtica (iriseán)]], [[Éigse (iriseán)]], [[R. A. Stewart Macalister]], [[T. M. Charles-Edwards]]=[[Thomas Charles-Edwards]], [[Hubert T. Knox]]=[[Hubert Thomas Knox]], [[Donnchadh Ó Corráin]]

== Déise ==
* [[Ríthe Dhéise Mumhan]]
* [[Dál gCais]]+
** [[Dál gCais#Stair]]

== Suíomhanna ==
# [[A. G. van Hamel]], [[Stichting Van Hamel]], [[CODECS]], *selgā
# [[Thesaurus Linguae Hibernicae]] (TLH)
# [[Irish Script on Screen]], [[Meamram Páipéar Ríomhaire]] (ISoS, ISOS)
# [[Celtic Digital Initiative]] (CDI)

== Dál Riada ==
* [[Dál Riada]], [[Ríthe Dhál Riada]], [[Fearghas Mór mac Eirc]]=[[Fearghas Mór]], [[Domhanghart Réite]], [[Comhghall mac Domhanghairt]], [[Gabhrán mac Domhanghairt]], [[Conall mac Comgaill]], [[Aodhán mac Gabhráin]], [[Eochaid Buide]]=[[Eochaidh Buí]], [[Connad Cerr]], [[Domnall Brecc]]=[[Domhnall Breac]], [[Ferchar mac Connaid]]=[[Fearchar mac Connaidh]],  [[Dúnchad mac Conaing]]=[[Dúnchadh mac Conaing]], [[Conall Crandomna]]=[[Conall Crannomhna]], [[Domangart mac Domnaill]]=[[Domhanghart mac Domhnaill]], [[Máel Dúin mac Conaill]]=[[Maol Dúin mac Conaill]], [[Domnall Donn]]=[[Domhnall Donn]], [[Ferchar Fota]]=[[Fearchar Fada]], [[Eochaid mac Domangairt]]=[[Eochaidh mac Domhanghairt]], [[Ainbcellach mac Ferchair]]=[[Ainfhaichilleach mac Fearchair]], [[Fiannamail ua Dúnchado]]=[[Fianamhail ó Dúnchadha]], [[Selbach mac Ferchair]]=[[Sealbhach mac Fearchair]], [[Dúngal mac Selbaig]]=[[Dúnghal mac Sealbhaigh]], [[Eochaid mac Echdach]]=[[Eochaidh mac Eochach]], [[Alpín mac Echdach]]=[[Ailpín mac Eochach]], [[Muiredach mac Ainbcellaig]]=[[Muireadhach mac Ainfhaichilligh]], [[Eógan mac Muiredaig]]=[[Eoghan mac Muireadhaigh]]
# [[Áed Find]]=[[Aodh Fionn]]
# [[Fergus mac Echdach]]
# [[Donn Coirce]]
# [[Eochaid mac Áeda Find]]
# [[Constantine]]
# [[Oengus]]
# [[Drust]]
# [[Eoganan]]
# [[Alpin II]]
# [[Coinneach I na hAlban|Coinneach]]

== Connachta srl. ==
* [[Cairpre Gabra]]=[[Cairbre Ghabhra]], [[Senchán Torpéist]], [[Tromdámh Guaire]]

== Tuamha ==
# Muircheartach mac Toirdhealbhach
# Muircheartach Dall
# Conchúr Rua

== An Féineachas, srl ==
* [[An Féineachas]]
*# [[Aithechtúatha]]
*# [[Cóic Conara Fugill]]
* [[Breithem]]
*# [[Breithem#Stair]] &amp;larr; [[:en:Brehon#History]]
*# [[Breithem#Céilí Dé]] &amp;larr; [[:en:Brehon#Brehon Laws and the Early Irish Church(Céilí Dé)]] 
*# [[Breithem#Na Normannaigh]] &amp;larr; [[:en:Brehon#The Brehon laws and Anglo-Norman Invasion of 1169]]
* [[Dubthach maccu Lugair]]=[[Dubhthach moccu Lughair]]=[[Dubhthach mhic Lughair]]
# [[Odhrán (giolla Phádraig)]] &amp;larr; [[:en:Odran (disciple of Saint Patrick)]]
# [[Odrán]]=[[Órán]] &amp;larr; [[:en:Odran]]
#* [[Slat na ríghe]], [[Iomarbhágh na bhFileadh]]=[[Iomarbhá na bhFilí]]

== Scéalta (4) ==
# [[Navigatio Sancti Brendani]] &amp;larr; [[:de:Navigatio Sancti Brendani]]


# Aided Con Roí
# Forfess Fer Fálgae agus Síaburcharpat Con Culainn
# Orgguin Trí Mac Díarmata mic Cerbaill
# Cath Achadh Leithdheirg
# Cath Móin Daire Lothair
# Cath Cairnd Chonaill
# [[:en:List of conflicts in Ireland]]

== Ogham ==
# [[CIIC 1]]
# [[CIIC 54]]=[[Cnámh Thulach Chumann]] &amp;larr; [[:en:Tullycommon Bone]]
# [[CIIC 362]]
# [[CIIC 500]] &amp;larr; [[:en:CIIC 500]]
# [[CIIC 504]] &amp;larr; [[:en:CIIC 504]]

== Miotaseolaíocht (4) ==
# [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]] &amp;larr; [[:en:Celtic mythology]]
#* [[Déithe na gCeilteach]]

== Ag líonadh na mbearnaí ==
* [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]], [[Ceann na Fine]]-, [[Éire (bandia)]]+, [[Cúigí na hÉireann#Réamhstair]], [[Cúigí na hÉireann#Stair]], [[Cúige Chonnacht#Luathstair]], [[Hipitéis substráit Ghaeilise]], [[Ealaín na nOileán]]-, [[Cló na nOileán]], [[Teimpléad:Unicode chart Insular]], [[Uí Chléirigh]], [[Peter Schrijver]], [[Leabhar Ard Mhacha]]+, [[Ferdomnach]]=[[Feardhomhnach]], [[Muirchú moccu Machtheni]]-, [[Bachall Isu]]=[[Bachall Íosa]]-, [[Leabhar Dharú]], [[Cathach Cholm Cille]], [[Cúige Chonnacht#Ríocht na gConnacht]], [[Uí Chonchúir Dhoinn]], [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muiredaigh]]=[[Síol Mhuireadhaigh]]=[[Síol Mhuirí]], [[Uí Cellaigh]]=[[Uí Cheallaigh]], [[Cellach mac Fíonachta]]=[[Ceallach mac Fíonachta]], [[Cualu]]=[[Cuala]], [[James MacKillop]]-, [[Uí Flaithbertaigh]]=[[Uí Fhlaithbheartaigh]], [[Bé Binn iníon Urchadha]]=[[Béibhinn ní Urchadha]], [[Creassa iníon Urchadha]]=[[Creasa ní Urchadha]], [[Caineach iníon Urchadha]]=[[Caineach ní Urchadha]], [[Cainnech (ainm)]]=[[Caineach (ainm)]], [[Clann Cosgraigh]]=[[Clann Chosgraigh]], [[Muireadhach mac Aodha]], [[Ruaidhrí Mac Aodha]], [[Banfhlaith]]=[[Flaith]], [[Mhic Dhiarmada]], [[Cúige Laighean#Stair]], [[Uí Dúnchada]]=[[Uí Dhúnchadha]], [[Uí Fáeláin]]=[[Uí Fhaoláin]], [[Uí Muiredaig]]=[[Uí Mhuireadhaigh]]=[[Uí Mhuirí]], [[Uí Thuathail]], [[Uí Bhroin]], [[Leabhar Branach]], [[Mhic Giolla Phádraig]], [[Fir Cheall]], [[Uí Dhubhuir]], [[Cúige Mumhan#Stair]], [[Uí Eidirsceoil]], [[Uí Bhriain]], [[Lugaid Mend]]-, [[Conall Eachluath]]-, [[Tál Cas]], &lt;strike&gt;[[Lorcáin mac Lachtna]]&lt;/strike&gt;→[[Lorcán mac Lachtna]], [[Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain]], [[Uí Ghrádaigh]], [[Uí Allmhuráin]], [[Mhic an Airchinnigh]], [[Uí Chinnéide]], [[Órlaith ingen Cennétig]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Cárthaigh Mhúscraí]]-, [[Mhic Cárthaigh Riabhach]]-, [[Uí Ímair]]=[[Uí Íomhair]]-, [[Uí Chaoimh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mac Giolla Chuda na gCruach]], [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], [[Uí Chonaill]], [[Conall (idirdhealú)]], [[Uí Shúilleabháin]]-, [[Uí Cheallacháin]]-, [[Uí Dhonnchadha]]-, [[Uí Dhonnabháin]]-, [[Uí Shéaghdha]], [[Cúige Uladh#Luathstair]], [[Mhic Lochlainn]], [[Uí Dhomhnaill]], [[Máelsechnaill Ua Domnaill]]=[[Maol Seachlainn Ó Domhnaill]], [[Gofraid Ua Domnaill]]=[[Gofraidh Ó Domhnaill]], [[Domnall Óg Ua Domnaill]]=[[Domhnall Óg Ó Domhnaill]], [[Uí Dhonnghaile]], [[Uí Raghallaigh]], [[An Anaíle]], [[Uí Fhaircheallaigh]], [[Liber Flavus Fergusiorum]]+, [[Uí Fhearghail]], [[Clann Somhairle]]-, [[Féilire Thamhlachta]], [[Seán Mac Colgan]]-, [[Saltair na Rann]], [[Táin Bó]], [[Táin Bó Regamon]]

* [[Trecheng Breth Féne]], [[Echtra Cormaic]], [[Leabhar Dimma]]=[[Leabhar Dhioma]], [[Leabhar Mholing]], [[Codex Usserianus Primus]], [[Codex Usserianus Secundus]]=[[Ceithre Leabhar Bhinn Éadair]], [[Leabhar Aifrinn Lothra]]=[[Leabhar Aifrinn Stowe]], [[Leabhar Cloinne Aodha Buidhe]], [[ARÉ 24 P 33]], [[Leabhar Donn]], [[Soiscéalta Mhic Thornáin]], [[Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh]], [[Cumdach]]=[[Cumhdach]]-, [[Teimpléad:Cumhdaigh]], [[Soiscél Molaisse]]=[[Soiscéal Mholaise]]-, [[Domnach Airgid]]=[[Domhnach Airgid]]-, [[An Míosach]]-

* [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Máine Tethbae]], [[Uí Laoghaire]], [[Uí Dhálaigh]]-, [[Dáithí Ó Coimín]]=[[Dáithí Coimín]], [[Edward Gwynn]], [[Gearóid Mac Niocaill]], [[Margaret Dobbs]], [[Peter Berresford Ellis]], [[Marie-Louise Sjoestedt]], [[Pól Breathnach]]-, [[Kenneth Nicholls]], [[Patrick Weston Joyce]], [[Robert Dwyer Joyce]]-, [[Donncha Ó Cróinín]], [[Dáibhí Ó Cróinín]], [[Trevor Joyce]]-, [[Muireann Ní Bhrolcháin]], [[Meidhbhín Ní Úrdail]], [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]], [[Saltair Chaimín]], [[Leabhar Dhèir]]=[[Leabhar Dhéir]], [[Revue Celtique]]=[[Études Celtiques]], [[Uí Fergusa]]=[[Uí Fhearghasa]], [[Aedh Ua Conchobair]]=[[Aodh Ó Conchúir]]- mac Cathail Chrobhdheirg, [[Aedh mac Ruaidri Ua Conchobair]]=[[Aodh mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Altram Tige Dá Medar]], [[Éadbhard Ó Raghallaigh]], [[Gormflaith ingen Murchada]]=[[Gormlaith ní Mhurchadha]], Miotaseolaíocht na nGael (tuilleadh), [[Nodens]]-, [[Lugus]]-, [[Taranis]]-, [[Ogmios]]-, [[Catubodua]]-, [[Brigantia]]-, [[Lámhscríbhinn dhathmhaisithe]]-, [[Leabhar Soiscéal]]-, [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Ildiachas Ceilteach]]-=[[Sean-reiligiún Ceilteach?]] creideamh? creidimh? ársa?, [[Ceiltigh na nOileán]]-, [[Ceiltis na nOileán]]-, [[Ceiltis na Mór-Roinne]]-, [[Na Briotanaigh Cheilteacha]]-=[[Briotanaigh Cheilteacha]], [[Miotaseolaíocht na mBreatnach]]-, [[Ábhar na Breataine]]-, [[Triscéil]]-, [[Nora Kershaw Chadwick]]-, [[Léann Ceilteach]]-, [[Náisiúin Cheilteacha]]-, [[Peritia]], [[Teangacha Briotainice]]-, [[Briotainic Choiteann]]- [[Cruithnis]]-, [[Teimpléad:lang-br]], [[Epona]]-, [[Mearcair (miotaseolaíocht)]]-, [[Esus]]-, [[Teutates]]-, [[Bandia an fhlaithis]], [[Nuadha (ainm)]], [[Feis]]-, [[Ceiltibéaraigh]]-, [[Belenos]]-, [[Belisama]]-, [[Sucellus]]-

== Eile (4) ==
* [[Cairpre Gabra]], [[Dál gCais#Stair]], [[Breithem#Stair]], [[Slat na ríghe]], [[Suíomhanna ríoga Éireann]], [[Donnabhán mac Cathail]]-, [[Tadc mac Briain]]=[[Tadhg mac Briain]], [[Ressad]]=[[Reasadh]], [[Na Ceiltigh#Réamhrá]], [[Déithe na gCeilteach]], [[Liosta de Dhéithe Ceilteacha]], [[Aibell]], [[Uirne]], [[Tadg mac Nuadat]]=[[Tadhg mac Nuad]], [[Bran agus Sceólang]]=[[]], [[Aonach]]

* Dreamanna
*# [[]] &amp;larr; [[:en:List of Irish clans]]

* Léarscáileanna
*# [[Cairt phortalach]]
*# [[Cairt Chatalóinise]]

* Lámhscríbhinní
*# [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]] &amp;larr; [[:en:List of Irish manuscripts]]
*#* [[Leabhar Ard Mhacha]]
*# Book of Ballycummin (RIA MS 23 N 10)
*#* [[Leabhar Dharú]], [[Lebor Cuanu]]=[[Leabhar Chuana]], [[Landnámabók]]

* Ríochtaí
*# [[Ríocht Átha Cliath]]
*# [[Ríocht na nOileán]]
*# [[Ríthe na gCruithneach]]
*## [[Vipoig]] &amp;larr; [[:en:Vipoig]]
*# [[Fáistine Bhreacáin]]

* Le meadú
** [[Cúirt an Mheán Oíche#Achoimre an dáin]]
*# [[Gallóglach]]
*# [[Cluain Catha]] (leac uaighe)
*# [[Bard]]
*# [[Seanchaí]]
*#* [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]
*# [[Mo Ling]]

= Bliain 5, 2025 - 2026 =

Spreagtha ag ''[[:en:Wikipedia:Recent_additions/2025/March#8 March 2025|Recent additions, 8 March 2025]]''

== An Féineachas ==

[[An Féineachas]] (agus/nó b'fhéidir [[Seanchas]] / [[Béaloideas]]). 

''[https://dil.ie/34117 othrus]'' ≈ fulaingt tinnis/othrais.

Nuashonraithe (lámhscríbhinní):
* [[Senchas Már]] (SM), [[Bechbretha]] ([[Senchas Már#Bechbretha agus Coibes Uisci Thairdne|SM #21]]), [[Bretha Crólige]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #33]]), [[Críth Gablach]] (MacA), [[Gúbretha Caratniad]] ([[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]])

As nua, iomlán:
* [[Corpus Iuris Hibernici]] (CIH), [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]] (MacA), [[Cethairṡlicht Athgabálae]] ([[Senchas Már#Cethairslicht Athgabálae|SM #2]]), [[Sechtae]] ([[Senchas Már#Sechtae|SM #9]]), [[Recholl Breth]] (SM #13), [[Bretha Déin Chécht]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #34]]), [[Muirbretha]] ([[Senchas Már#Clár ábhar|SM #38]]) [[Anfuigell]] (m.s., CnaT, LS 1387; MacA), [[Berrad Airechta]] (CnaT, LS 1337), [[Bretha Étgid]] ([[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS 23 P 3) [[Cóic Conara Fugill]] (m.s., [[Uraicecht Becc]], [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Di Astud Chor]] (''via'' [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Mellbretha]] ([[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], LS 1363), [[Uí Lochlainn]], [[Uí Dhuibhdábhoireann]], [[CnaT BÁC, LS 1317]]=[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, LS 1317]], [[Bóaire]], [[Coinmheadh is buannacht]], [[Brehon Law Commission]], [[Mac Aodhagáin]] &amp;rightarrow; [[Mhic Aodhagáin]], [[John Lynch (Gratianus Lucius)]], [[Fearghas Ó Ceallaigh]], [[Leabharlann COBÁC]], [[Cathair Mhic Neachtain]], [[Thom McGinty]]

As nua, síolta:
* [[Dlí Ceilteach]]-, [[Gabháil chine]]-, [[Cyfraith Hywel]]-, [[Galanas]]-, [[Accessus ad auctores]]-, [[Hapax legomenon]]-, [[Robert Atkinson]]-

== Foclóireacht ==
* [[Foclóireacht na Gaeilge]], [[Leabharlann an Ard Easpaig Marsh]]=[[Leabharlann Marsh]]-, [[foclóir.ie]]=[[focloir.ie]]

== Litríoch ==
* [[Murúch]]-, [[Tongu do dia toinges mo thúath]]-, [[Remscéla]]=[[Réamhscéalta]], [[Bernhard Maier]], [[Lebor Bretnach]]=[[Leabhar Breatnach]], [[Annála Doiminiceacha Ros Comáin]], [[Irish Astronomical Tract]]=[[]], [[Ranna an aeir]]

== Abhantrach na Sionainne ==
* [[Abhantrach na Sionainne]], [[Inis Cloithrinn]], [[Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí]], [[Loch Bó Dearg]], [[Loch Bó Finne]] (idirdhealú) [[Loch Bó Finne (An tSionainn)]], [[Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe]]-, [[Loch Foirbis]] , [[Loch Teapa]]-, [[:Catagóir:An tSionainn]], [[Loc Albert]], [[Canáil Chill Srianáin]], [[Canáil na Leithcheathrún]], [[Abhainn na Mainistreach]], [[An Inthe]], [[An Eithne]], [[Abhainn Chalatroma]], [[Loch na gCurrach]], [[Loch Fuinseann]], [[Loch Éadaoine]], [[An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin]]

== Lochanna ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Lochanna na hÉireann]] [[:Catagóir:Lochanna Chontae Aontroma]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Ard Mhacha]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chill Mhantáin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chorcaí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhoire]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Dúin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhuineacháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhaigh Eo]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain]]

* [[Loch Léin]], [[Loch Mhucrois]], [[An Loch Uachtarach]], [[Loch an Chuais]], [[Loch an Leaca Mór]], [[Loch an Leamhnachta]], [[Locha Lua]], [[Loch an Easaird]], [[Loch an Eanaigh Mhóir]], [[Loch an Iúir (loch)|Loch an Iúir]], ''[[Ardderry Lough]]''=[[ Loch na nArd-doiriú]], [[Loch Arbhach]], [[Loch an tSéideáin]], [[Loch an Tóraic]], [[Loch Eachros Beag]], [[Loch Bhaile Uí Chuirc]], [[Loch Bhaile na hInse]], [[Loch Beara]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar)]], [[Loch Bhéal Trá]], [[Loch Buinne]], [[Loch Charraig an Droichid]], [[Loch Bhaile Choille Fóir]], [[Loch Bhaile na hUamha]], [[Loch Oileán Uí Eadhna]], [[Loch Conbhuí]], [[Loch Chrathaí]], [[Loch Raithin]], [[Loch Collán]], [[Loch Choileáin Uí Shíoda]], [[Loch Cútra]], [[An Loch Uachtair]], [[Loch Dhoire an Chláir]], [[Loch Dúlocha]], [[Loch an Chlocháin Léith]], [[Loch Ghleann Mhac Muirinn]], [[Loch Gabhlach]], [[Loch Iascaí]], [[Loch Eirid]], [[Loch Fí]], [[Loch Fearna]],  [[Loch na Foirnéise]], [[Loch Fionnmhaí]], [[Loch Gartáin]], [[Loch an Ghleanna Bhig]], [[Loch an Ghleanna Mhóir]], [[Loch Ghleann Éada]], [[Loch Ghleann an Chairthe]], [[Loch Ghleann Dá Loch]], [[Loch Eidhneach]], [[Loch Inse Chrónáin]], [[Loch Inse Uí Chuinn]], [[Loch Inis Cara]] (taiscumar), [[Loch Oileán Éadaí]], [[Loch Chill Ghlais]], [[Loch Choill an Iúir]], [[Loch Cinnéile]], [[Loch Chionn Droma]], [[Loch na Coille Móire]], [[Loch Leitir Creamha Rua]], [[Loch an Chrainn Chrín]], [[Loch Mac nÉan]], [[Loch Marbh]], [[Loch Mháimín]], [[Loch Míle]],  [[Loch Míolach]], [[Loch Moirne]], [[Loch Mhuiceanach]], [[Loch Mucnú]], [[Loch na Cuinge Uachtarach]], [[Loch Uí Fhloinn]], [[Loch Riach]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Maothail)]], [[Loch an Rois]], [[Loch an Scoir]], [[Loch Sindile]], [[Loch Eoin]], [[Loch Sáile]], [[Loch Theach an Teampla]], [[Turlach Ráth Asáin]], [[Locha Chluain Í]], [[Loch Dhrom Mór]], [[Loch Dhoirinse]], [[Loch an Ghleanna]], [[Loch Mac nÉan Uachtair]], [[Loch Mám Aodha]], [[Loch na Breaclaí]] (~[[Loch Breaclaigh]]), ''[[Clea Lake]]'', [[Loch Chluain na Cloiche]], ''[[Lough Skean]]'', [[Loch Sceithí Uachtair]], [[Loch an Urláir]], [[An Loch Bán, Contae Mhuineacháin]], ''[[Lough Gullion]]'', ''[[Cloonagh Lough]]'', ''[[Lough Island Reavy]]'', ''[[Kiltooris Lough]]'', ''[[Lickeen Lough]]'', [[Lochanna Chill Airne]], [[Loch Charraig an Phoirt]], [[Loch Cheis Charraigín]], [[Loch Dhroim Dhá Liag]], [[Turlach Ghleann na Madadh]]

== Aontas Iarthar na hEorpa ==
* [[Benelux]] (1944), [[Conradh Dunkirk]] (1947), [[Conradh na Bruiséile]] (1948, 1954), [[Aontas an Iarthair]] (1948), [[:Catagóir:Aontas an Iarthair]], [[Conradh an Atlantaigh Thuaidh]] (1949), [[Conradh ag bunú Chomhphobal Cosanta na hEorpa]] (1952), &lt;strike&gt;[[Comhphobal Polaitiúil Eorpach (1952)]]&lt;/strike&gt;&amp;rightarrow;[[Comhphobal Polaitiúil na hEorpa (1952)]], [[Conradh Ginearálta]]=[[Comhdhálacha Bonn–Pháras]] (1952/1955), [[Comhdhálacha Londan agus Pháras]] (1954), [[Aontas Iarthar na hEorpa]] (1954), [[:Catagóir:Aontas Iarthar na hEorpa]], [[Comhdháil Messina]] (1955)

== An tAontas Eorpach ==
* [[Comhphobail Eorpacha]], [[Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach]]-&gt;[[Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach]]=&lt;strike&gt;[[Euratomm]]=&lt;/strike&gt;[[Euratom]] (Eoradamh), [[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach]]=[[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach]], [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]=an [[Comhphobal Eorpach]], [[Ballstát den Aontas Eorpach]]

* [[Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa]], [[Beartas comhtháthaithe]]=[[Beartas Comhtháthaithe]], [[Ciste Sóisialta na hEorpa Plus]], an [[Ciste Comhtháthaithe]], [[Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa]], an [[Comhbheartas Talmhaíochta]], an [[Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe]], an [[Comhbheartas Iascaireachta]]=an [[Comhbheartas Iascaigh]], an [[Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe]], an [[Comhbheartas Eachtrach agus Slándála]]

* [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]], [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh]], [[Forais an Aontais Eorpaigh]], [[Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa]], [[Coiste Eorpach na Réigiún]], [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]

* [[Banc Eorpach Infheistíochta]], [[Institiúid Ollscoile Eorpach]], [[Cúirt Aontaithe na bPaitinní]], [[Ombudsman Eorpach]], [[Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí]], [[Coiste Polaitiúil agus Slándála]], [[Coiste Míleata an Aontais Eorpaigh]]

* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}, [[Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip]]=[[Inter-Active Terminology for Europe]], [[Limistéar Eorpach Eacnamaíoch]]

* [ [[Margadh aonair na hEorpa]], an margadh inmheánach Eorpach ], [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]] (1975), [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]] (1975), [[Foras Oiliúna na hEorpa]]-&gt;[[Foras Eorpach Oiliúna]] (1990/1993), [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh]] (1994) ua, [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí]] (1994), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]] (1994), [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]] (1994), [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]] (1995), [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]] (2002), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]] (2002), [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]] (2004), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]] (2004), [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]] (2006), [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]] (2009), [[An tÚdarás Eorpach Saothair]] (2019)

* [ [[Comhbheartas Slándála agus Cosanta an Aontais Eorpaigh|Comhbheartas Slándála agus Cosanta]] (CBSC) ], [[Gníomhaireacht Eorpach um Chosaint]] (2004), [[Institiúid an Aontais Eorpaigh um Staidéar Slándála]] (1989 / 2001), [[Lárionad Satailítí an Aontais Eorpaigh]] (1992 / 2002)

* [ [[Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[Limistéar saoirse, slándála agus ceartais]] (LSSC) ], [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]] (1993), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí]]=[[Europol]] (1998), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]] (2000), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]]=[[Eurojust]] (2002), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]]=[[Frontex]] (2004), [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]] (2006), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]] (2011), [[Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[eu-LISA]] (2011)

* [ [[An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais]] (CEMA) ], [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]] (2011)

* [ [[Aontas Baincéireachta Eorpach]]=[[Aontas baincéireachta Eorpach]] (ABE) ], [[Bord Réitigh Aonair]] (2015), [[An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]]=[[an tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac]] (2024)

* [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh]], [[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach]]=[[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh]]=[[Conradh na Róimhe]] (19xx), [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach]]=[[Conradh na Róimhe]], [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] (1957, 1992, 2007), &lt;strike&gt;[[Conradh Eoratom]]=&lt;/strike&gt;[[Conradh Euratom]] (1957), [[Conradh Cumaisc]] (1965-1999), [[Conradh na Graonlainne]]=[[Tarraingt siar na Graonlainne as an Aontas Eorpach]] (1985), [[Ionstraim Eorpach Aonair]] (1986), [[Trí cholún an Aontais Eorpaigh]] (1993-2009), [[Conradh Amstardam]] (1997), [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] (2000, 2009), [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] (''2004''), [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] (2007)

* [[Conradh Aontachais]], [[:Catagóir:Conarthaí Aontachais leis an Aontas Eorpach]], [[Méadú an Aontais Eorpaigh]], [[Critéir Chóbanhávan]], [[Acquis communautaire]], [[Conradh Aontachais 1972]], [[Conradh Aontachais 1979]], [[Conradh Aontachais 1985]], [[Conradh Aontachais 1994]], [[Conradh Aontachais 2003]], [[Conradh Aontachais 2005]], [[Conradh Aontachais 2011]], [[Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach]], [[Dlí an Aontais Eorpaigh]], [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]], [[Europa (tairseach gréasáin)]], [[Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh]]=[[Oifig na bhFoilseachán]], [[Teangacha an Aontais Eorpaigh]], [[CORDIS]] (Seirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail (SeoTaifeach))

* [[Gníomh dlí de chuid an Aontais Eorpaigh]], [[Rialachán (Aontas Eorpach)]], [[Treoir (Aontas Eorpach)]], [[Cinneadh (Aontas Eorpach)]], [[Moladh (Aontas Eorpach)]], [[Tuairim (Aontas Eorpach)]], [[Cearta bunúsacha]]

== Réigiúin NUTS srl ==
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]] (Acáise), [[NUTS céadleibhéil an Aontais Eorpaigh]], [[:Catagóir:Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]],

* [[Réigiúin NUTS na hÉireann]], [[:Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann]], {{tl|Réigiúin NUTS na hÉireann}}, [[Tionóil Réigiúnacha na hÉireann]], [[Toghlimistéar áitiúil]], [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe]], [[Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair]], [[Réigiún na Teorann]], [[Réigiún an Iarthair]], [[Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]&lt;-[[Réigiún Bhaile Átha Cliath]],[[Réigiún an Lár-Oirthir]], [[Réigiún Lár na Tíre]]≠[[Lár na Tíre (Éire)]],  [[Réigiún an Deiscirt]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Deiscirt]], [[Réigiún an Lár-Iarthair]], [[Cathair Chinn Lis]], [[Eas Géitine]], [[Réigiún an Oirdheiscirt]], [[Réigiún an Iardheiscirt]]

* {{tl|NUTS}}, AT [[Réigiúin NUTS na hOstaire]], BE [[Réigiúin NUTS na Beilge]], BG [[Réigiúin NUTS na Bulgáire]], CY [[Réigiúin NUTS na Cipire]], CZ [[Réigiúin NUTS na Seicia]], DE [[Réigiúin NUTS na Gearmáine]], DK [[Réigiúin NUTS na Danmhairge]], EE [[Réigiúin NUTS na hEastóine]], EL [[Réigiúin NUTS na Gréige]], ES [[Réigiúin NUTS na Spáinne]], FI [[Réigiúin NUTS na Fionlainne]], FR [[Réigiúin NUTS na Fraince]], HR [[Réigiúin NUTS na Cróite]], HU [[Réigiúin NUTS na hUngáire]], IE Éire, IT [[Réigiúin NUTS na hIodáile]], LT [[Réigiúin NUTS na Liotuáine]], LU [[Réigiúin NUTS Lucsamburg]], LV [[Réigiúin NUTS na Laitvia]], MT [[Réigiúin NUTS Mhálta]], NL [[Réigiúin NUTS na hÍsiltíre]], PL [[Réigiúin NUTS na Polainne]], PT [[Réigiúin NUTS na Portaingéile]], RO [[Réigiúin NUTS na Rómáine]], SE [[Réigiúin NUTS na Sualainne]], SI [[Réigiúin NUTS na Slóivéine]], SK [[Réigiúin NUTS na Slóvaice]]

* AL [[Réigiúin NUTS na hAlbáine]], ME [[Réigiúin NUTS Mhontainéagró]], MK [[Réigiúin NUTS na Macadóine Thuaidh]], RS [[Réigiúin NUTS na Seirbia]], TR [[Réigiúin NUTS na Tuirce]], UA [[Réigiúin NUTS na hÚcráine]]

* CH [[Réigiúin NUTS na hEilvéise]], IS [[Réigiúin NUTS na hÍoslainne]], LI [[Réigiúin NUTS Lichtinstéin]], NO [[Réigiúin NUTS na hIorua]]

* [[Contaetha na hAlbáine]], [[Cúigí na Bulgáire]], [[:Catagóir:Cúigí na Bulgáire]], [[Contaetha na Cróite]], [[Contaetha na hEastóine]],  [[:Catagóir:Contaetha na hEastóine]],  [[Stair na hEastóine]], [[Réigiúin na Fraince]] Liostaí Wikidata, [[Réigiúin na hIodáile]], [[Contaetha na Liotuáine]]

* {{tl|Cúigí na mBulgáir}}-&gt;{{tl|Cúigí na Bulgáire}},  {{tl|Réigiúin na hIodáile}}, {{tl|Contaetha na Liotuáine‎}}, {{tl|Contaetha na hAlbáine}}, {{tl|Contaetha na hEastóine}}

== Turasóireacht i nÉirinn ==
* [[Turasóireacht in Éirinn]], [[Croíthailte Ceilte na hÉireann]], [[Ceantar na gCruach]], [[Sean-Oirthear na hÉireann]], [[Stair na hÉireann (400-800)]], [[Stair na hÉireann (1169-1536)]], ''[[Discover Ireland]]'', [[Spraoi]], [[Féile Cheoldráma Loch Garman]], [[Féile Ealaíon Chill Chainnigh]], [[Teach na Buiríse]]

= Bliain 6, 2026 - =
* [[New Dublin Voices]], [[Bernie Sherlock]]


* [[Ceann Chorr Leice]]


* {{tl|Na Scéalta Miotaseolaíochta}},  {{tl|Ríocht na gConnacht}}, &lt;strike&gt;{{tl|Laigín}}&lt;/strike&gt;-&gt;{{tl|Laigin}}
* [[Aided]]=[[Anbhás]], [[Aithed]]=[[Athadh]], [[Compert]]=[[Coimpeart]], [[Tochmarc]]=[[Tochmharc]]
* {{tl|Aided}}, {{tl|Aithed}}, {{tl|Compert}}, {{tl|Tochmarc}}
* [[:Catagóir:Aided]], [[:Catagóir:Aithed]], [[:Catagóir:Compert]], [[:Catagóir:Tochmarc]]

* [[:Catagóir:Conmaicne]], [[:Catagóir:Dál gCais]]

= Scéal-liostaí =
* [https://www.vanhamel.nl/codecs/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]]
# [[Bórama]]
#* [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Cairnn Chonaill]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Ceart Claidib Cormaic]]
#* Compert Mongáin ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán=[[Compert Mongáin]], [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Cormaic i Tír Tairngirí]]
#* [[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]] - ''The Siege of Knocklong
# [[Geneamuin Chormaic]]
#* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]] - ''Find and the phantoms
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] - ''Why Mongán was deprived of noble issue
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
# [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
# [[Aided Fergusa meic Roich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
# [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]=[[]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
# [[Bórama]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]=[[]]
# [[Cath Airtig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
# [[Cath Cairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Maige Rath]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
# [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
# [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Finn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
# [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
# [[Genemain Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]=[[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] ==
=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>gvrpav0xf3ttd5vj8lgrcf8l0qmgamk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308942</id>
      <parentid>1308879</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T07:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1308942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131616" sha1="g38yfyq707ujdbhoxiooharlylmsqc9" xml:space="preserve">__NOINDEX__
{{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}}

=Réamhrá=

[ [https://www.teanglann.ie/ teanglann.ie] | [https://www.focloir.ie/ focloir.ie] | [https://www.tearma.ie/ tearma.ie] | [https://www.gaois.ie/ gaois.ie] | [http://dil.ie/ dil.ie] | [https://www.logainm.ie/ga/ logainm.ie] | [https://www.sraidainm.ie/ga/ sraidainm.ie] | [https://www.sloinne.ie sloinne.ie] | [https://en.wikisource.org/wiki/An_Etymological_Dictionary_of_the_Gaelic_Language MacBain] ]

[CELT | CODECS | ISOS | THD | BILL | ...
]

[ ''[https://medievalscotland.org/kmo/AnnalsIndex/index.shtml Index of Names in Irish Annals]''!-- le Mari Elspeth nic Bryan-- | ''[https://www.libraryireland.com/names/contents.php Irish Names and Surnames]''!-- le Rev Patrick Woulfe, ar Library Ireland-- | ''[http://research.ucc.ie/doi//locus?section=d487e79 Onomasticum Goedelicum]'' | ''[http://research.ucc.ie/doi/atlas Atlas of Names]'' | ''[http://fmg.ac/Projects/MedLands/IRELAND.htm#_Toc389126210 MEDIEVAL LANDS - Ireland]''!-- ar fmg.ac-- ]

Daoine: aicme, ciarraí, cine, cineál, clann, corca, dál, dream, duine/daoine, fine, muintir, pobal, síol, teaghlach, tuath; s/daor-chineál, sloinne

Tosaíodh an obair seo ar an 6ú Meán Fómhair 2018, leis an leathanach [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]

* Foinsí ar [https://www.ucc.ie/en/research-sites/celt/ CELT]: 
** [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/text001.html LGÉ], [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/ LL], G800011A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100005A/ ACM, ARÉ LS 1220 ''srl.''], G100005A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100054/ FFÉ, OFM A 14 ''srl.''], G800054
* [http://exploringcelticciv.web.unc.edu/ Exploring Celtic Civilisation]
* Sean-Ghaeilge
** [http://www.smo.uhi.ac.uk/liosta/old-irish-l/ OLD-IRISH-L]
** ''[https://www.digitalmedievalist.com/opinionated-celtic-faqs/how-to-learn-old-irish/ How to learn old irish]''
** [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/iriol U-Texas]
** [https://www.ria.ie/research-projects/focloir-stairiuil-na-gaeilge Foclóir Stairiuil na Gaeilge] ar ARÉ
* [https://omniglot.com/writing/irish.htm Gaeilge] ar omniglot
* [https://tuairisc.ie/comhairle-ghramadai-no-comhairle-gramadai-an-seimhiu-agus-an-rosheimhiu/ ‘Comhairle ghramadaí’ nó ‘comhairle gramadaí’? An séimhiú agus an róshéimhiú…], Kevin Hickey, tuairisc.ie


# ''[https://web.archive.org/web/20070807234048/http://www.carroll.co.uk/irish/chapt01.htm The Eberian Kings]''
# [https://celt.ucc.ie/published/E900000-003/ Early Irish Population-Groups], [[Eoin Mac Néill]]
# [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/users/my_library/ Wikipedia Library]
# Celtic Literature Collective (CLC)
## ''[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Irish Literature]'', CLC
## ''[https://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/index_irish.html Irish index]'', Ancient Texts
# [https://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php Textual sources], CELT


* [[:Teimpléad:cite web]]
* [[:Teimpléad:cite book]]
* [[:Teimpléad:citation]]
* [[:Teimpléad:familytree]]
* [[Speisialta:WhatLinksHere/Teimpléad:Glanadh-mar]]
* [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem Earra nua] ar WikiData


* [[Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]


* Faiceachas

{{tl|Scéalta miotaseolaíochta}}
{{tl|An Rúraíocht}}
{{tl|An Fhiannaíocht}}
{{tl|Scéalaíocht na Ríthe}}
{{tl|Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}}

=Bliain 1, 2018 - 2019=
==Céim 1 - An Rúraíócht==
Cóipeáil agus aistriú go díreach ó wiki-suímh (en, de, srl) eile.
* béim ar an Rúraíocht...
* ... agus Tuatha Dé Danann agus Ardríthe na hÉireann a thagann isteach leis na scéalta úd.
* ainm an phríomhleathnaigh as NuaGhaeilge; athsheoladh ann don ainm as SeanGhaeilge
* [[Donn Cuailnge]], [[Finnbhennach]], [[Maol]], [[Liath Macha agus Dub Sainglend]], [[Caladbolg]], [[Fragarach]], [[Fedelm]], [[Dáire mac Fiachna]], [[Cairpre Nia Fer]], [[Fedelm Noíchrothach]], [[Erc mac Cairpri]], [[Achall]]
* Naisc dhearga nó athsheolta go [[:en:Ulster Cycle]] ar en.wiki
*# a/s, [[Cairbre Cuanach]]
*# a/s, [[Condere mac Echach]]
*# n/d, [[Fiachu mac Fir Febhe]]
*# n/d, [[Folloman mac Conchobair]]
*# n/d, [[Friuch]]
*# n/d, [[Goll mac Carbada]]
*#* [[Nechtan Scéne]]

==Céim 2 - Scéalta Miotaseolaíochta==
* Gramadach
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Leathnaigh eile nach bhfuil fós an sna teimpléidí reatha
* Scéalta Miotaseolaíochta: [[Cessair]], [[Partholón]], [[Nemed]], [[Fir Bolg]]; [[Fomhóraigh]]; (Tuatha Dé Danann agus Clann Mhíle í gcéim 3)
** [[Tuan mac Cairill]], [[Neimheadh]], [[Fiacha mac Delbaíth]], [[Mac Cuill]], [[Mac Gréine]], [[Cichol Gricenchos]], [[Fintán mac Bóchra]], [[Dealgnaid]], [[Bóinn (bandia)]], [[Ealcmhar]], [[Cethlenn]], [[Conand]], [[Elatha]], [[Tethra]], [[Glas Ghaibhneann]]
* Leathanaigh eile:
** [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], [[Tomhaidhm]]
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS srl

==Céim 3 - Tuatha Dé Danann, Clann Mhíle==
* Gramadach (arís)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* [[Tuatha Dé Danann]]
** [[Éber Finn]] &amp;rarr; [[Éibhear Fionn]], [[Érimón]] &amp;rarr; [[Éiremhón]] &amp;rarr; [[Éireamhón]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Bres]], [[Aislinge Oenguso]], [[Ábartach]], [[Abhean]], [[Áed]], [[Airmed]], [[Anu]], [[Aobh]], [[Aoi]], [[Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)]], [[Bec]], [[Bodb Derg]], [[Brea]], [[Brian (miotaseolaíocht)]], [[Caer Ibormeith]], [[Cermait]], [[Creidhne]], [[Dian Cécht]], [[Ethal]], [[Ecne]], [[Fionnuala]], [[Goibhniu]], [[Iuchar]], [[Iucharba]], [[Ler]], [[Luchtaine]], [[Miach]], [[Neit]], [[Uaithne]]

* [[Clann Mhíle]]
** [[Goídel Glas]], [[Fénius Farsaid]], [[Scota]], [[Amergin Glúingel]], [[Bilé]], [[Donn]], [[Muimne, Luigne agus Laigne]], [[Ér, Orba, Ferón agus Fergna]], [[Íriel Fáid]], [[Ethriel]], [[Conmáel]], [[Tigernmas]]

* Eile
** [[Biróg]], [[Immram Brain]] ([[Bran mac Feabhail]]), [[Carman]], [[Crobh Dearg]], [[Crom Cruach]], [[Cailleach]], [[Ceithre Sheod]]

==Céim 4 - Ard-Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]], [[Eochaid Étgudach]], [[Cearmna Finn]], [[Sobhairce]], [[Eochaid Faebar Glas]], [[Fiacha Labhrainne]], [[Eochaid Mumu]], [[Óengus Olmucaid]], [[Énna Airgdech]], [[Rothechtaid mac Main]] (I), [[Sétna Airt]] (I), [[Fíachu Fínscothach]], [[Muinemón]], [[Faildergdóid]], [[Ollom Fódla]], [[Fínnachta]], [[Slánoll]], [[Géde Ollgothach]], [[Fíachu Findoilches]], [[Berngal]], [[Ailill mac Slánuill]], [[Sírna Sáeglach]], [[Rothechtaid Rotha]], [[Elim Olfínechta]], [[Gíallchad]], [[Art Imlech]], [[Nuadu Finn Fáil]], [[Bres Rí]], [[Eochaid Apthach]], [[Finn mac Blatha]], [[Sétna Innarraid]] (II), [[Siomón Brecc]],  [[Dui Finn]], [[Muiredach Bolgrach]], [[Énna Derg]], [[Lugaid Íardonn]], [[Sírlám]], [[Eochaid Uairches]], [[Eochaid Fíadmuine]], [[Conaing Begeclach]], [[Lugaid Lámderg]], [[Art mac Lugdach]], [[Fíachu Tolgrach]], [[Ailill Finn]], [[Eochaid mac Ailella]], [[Airgetmar]], [[Dui Ladgrach]], [[Lugaid Laigde]], [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]] ([[Áed Rúad]] ([[Áed Ruad]]), [[Díthorba]], [[Cimbáeth]]), [[Rechtaid Rígderg]], [[Úgaine Mór]], [[Bodbchad]], [[Lóegaire Lorc]], [[Cobthach Cóel Breg]], [[Labraid Loingsech]], [[Meilge Molbthach]], [[Mog Corb]], [[Óengus Ollom]], [[Irereo]], [[Fer Corb]], [[Connla Cáem]], [[Ailill Caisfiaclach]] ([[Ailill]]*), [[Adamair]], [[Eochaid Ailtlethan]], [[Fergus Fortamail]], [[Óengus Tuirmech Temrach]], [[Conall Collamrach]], [[Nia Segamain]], [[Énna Aignech]], [[Crimthann Coscrach]], [[Rudraige mac Sithrigi]] (III), [[Finnat Már]], [[Bresal Bó-Díbad]], [[Conchobar Abradruad]], [[Crimthann Nia Náir]], [[Cairbre Cinnchait]], [[Feradach Finnfechtnach]], [[Fíatach Finn]], [[Fíachu Finnolach]], [[Elim mac Conrach]], [[Túathal Techtmar]], [[Mal mac Rochride]], [[Fedlimid Rechtmar]], [[Cathair Mór]], [[Conn Cétchathach]], [[Conaire Cóem]], [[Art mac Cuinn]], [[Lugaid mac Con]] ([[Lughaidh]]*), [[Fergus Dubdétach]], [[Cormac mac Airt]], [[Eochaid Gonnat]] ([[Eochaidh]]*), [[Cairbre Lifechair]], [[Fothad Cairpthech]], [[Fothad Airgthech]], [[Fíachu Sroiptine]], [[Colla Uais]], [[Muiredach Tirech]], [[Cáelbad]], [[Eochaid Mugmedon]], [[Crimthann mac Fidaig]] ([[Criofan]]*), [[Níall Noígíallach]] &amp;larr; [[[[Niall Noígíallach]]]], [[Nath Í mac Fiachrach]], [[Lóegaire mac Néill]]

==Céim 5 - ABCDEí==
* [[Annála na hÉireann]], [[Banseanchas]], [[Cóir Anmann]],  [[Dinnseanchas]], [[Echtra]] ([[Eachtra]]) agus [[Immram]] ([[Iomramh]]), [[Echtra Condla]], [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Eachtra Neara]], [[Sanas Cormaic]]

==Céim 6 - An Fhiannaíocht==
* [[An Fhiannaíocht]], Na [[Fianna]]

Daoine
* [[Creidne]], [[Finn Eces]], [[Finn mac Cumaill]] &amp;larr; [[Fionn mac Cumhaill]], [[Oisín]], [[Diarmuid Ua Duibne]], [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Bodhmall]], [[Muireann]], [[Plúr na mBan]], [[Sadb]] &amp;rarr; [[Sadhbh]], [[Caílte mac Rónáin]], [[Conán mac Lia]], [[Conán mac Morna]], [[Cumall]], [[Goll mac Morna]], [[Liath Luachra]], [[Oscar mac Oisín]]

Scéalta ar fáil
* [[Agallamh Beag]], [[Agallamh na Seanórach]], [[Bruidhean Chaorthainn]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Gabhra]], [[Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna]], [[Fianshruth]], [[Fionn agus Gráinne]], [[Macgnímartha Finn]], [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]

Scéalta nach bhfuil ar fáil ar wikipediae
* [[Bruidhean Chéise Corainn]], [[Bruidhean Bheag na hAlmhaine]], [[Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg]]
# [[Eachtra Iollainn Iolchrothaigh Mhic Ríogh na hEasbáinne]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Iollainn_Iolchrothaigh_Mhic_Ríogh_na_hEasbáinne en]''')
# [[Eachtra an Ghiolla Dheacair]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_an_Ghiolla_Dheacair en]''')
# [[Eachtra Lomnachtáin]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Lomnachtáin en]''')
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
# [[Tóraíocht Taise Taoibhghile]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Taise_Taoibhghile en]''')
# [[Tóraíocht Shaidhbhe Iníne Eoghain Óig]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Shaidhbhe_Iníne_Eoghain_Óig en]''')
#* [[Nessa Ní Shéaghdha]], [[Máirín Ní Mhuiríosa]]

==Céim 7 - Scéalaíocht na Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]] ''thuas, céim 4'', [[Baile in Scáil]], [[Baile Chuinn Chétchathaig]] (scrios: [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaigh?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaigh], [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaig?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaig]), [[Sadb ingen Chuinn]]

==Céim 8 - Lámhscríbhinní==
* [[Teimpléad:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]
** [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
*# [[Leabhar Fhear Maí]]
** [[Leabhar na gCeart]], Oidheadh Chlainne x 3: [[Oidheadh Chlainne Lir|... Lir]] ([[Clann Lir]]), [[Oidheadh Chlainne Tuireann|... Tuireann]], [[Oidheadh Chlainne Uisnigh|... Uisnigh]]

==Céim 9 - Aithbhreithniú==
* Glan / Cuir le roinnt leathnach
** [[Aengus]] &amp;rarr; [[Aonghas]], [[Áine]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Breogán]], [[Brigit]], [[Cormac mac Airt]], [[Daghdha]], [[Enbarr]], [[An Fhiannaíocht]],  [[Fionn mac Cumhaill]], [[Grian (bandia)]], [[Lugh]], [[Níall Noígíallach]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Oisín]]
* Leathanaigh eile:
** ''[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/List of Irish mythological figures]]''
** [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Na Scéalta Miotaseolaíochta]], [[An Rúraíocht]], [[An Fhiannaíocht]], [[Scéalaíocht na Ríthe]]

==Céim 10 - feabhsú na Gaeilge==
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Cruthaithe|Cruthaithe]]
* Gramadach (arís eile)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha

= Bliain 2, 2019 - 2020 =
== Feabhsú na Gaeilge (2) ==
* Tuiseal ginideach
** Mo chuid airgid ''vs.'' Mo chuid den airgead
** Séimhithe
* na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Ainmneacha Sean &amp;rarr; Meán &amp;rarr; Nua-Ghaeilge
** Eisceachtaí: [[Aengus]], [[Brigit]] (''vs.'' [[Naomh Bríd]]), [[Daghda]] nó [[Daghdha]] (ní *Dea-dhia), [[Lugh]] (ní [[Lú]])

== Tagairtí ==
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS, WikiData
* LGÉ, ACM, FFÉ go Gaeilge (go háirithe i leathanaigh na nArd-Ríthe)

== Ath-bhreithniú ==
* [[Ceasair]], [[Parthalán]], [[Neimheadh]], [[Fir Bholg]]
* [[Sláine mac Deala]]... [[Eochaid mac Eirc]]

== Catagóirí ==
* [[:Catagóir:Dreamanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Éarainn]], [[:Catagóir:Ulaid]], [[:Catagóir:Eoghanachta]], [[:Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]

== Ogham, [[Aibítir]] ==
* [[Ogham]], [[:Catagóir:Ogham]], [[Auraicept na n-Éces]], [[Bríatharogam]]=[[Briatharogham]], [[De Dúilib Feda na Forfid]], [[In Lebor Ogaim]]=[[An Leabhar Oghaim]], [[Inscríbhinní Oghaim]]
* [[:Teimpléad:Litreacha Oghaim]], [[beith (ogham)|beith]]*, [[luis (ogham)|luis]], [[fearn (ogham)|fearn]], [[sail (ogham)|sail]], [[nion (ogham)|nion]] | [[uath (ogham)|uath]], [[dair (ogham)|dair]], [[tinne (ogham)|tinne]], [[coll (ogham)|coll]], [[ceirt (ogham)|ceirt]] | [[muin (ogham)|muin]], [[gort (ogham)|gort]], [[nGéadal (ogham)|nGéadal]]*, [[straif (ogham)|straif]], [[ruis (ogham)|ruis]] | [[ailm (ogham)|ailm]], [[onn (ogham)|onn]], [[úr (ogham)|úr]], [[eadhadh (ogham)|eadhadh]], [[iodhadh (ogham)|iodhadh]] | [[Forfeda]], ''[[Ébad (ogham)|Ébad]]-a, [[Oir (ogham)|Oir]]-a, [[Uillenn (ogham)|Uillenn]]-a,'' [[Iphín (ogham)|Iphín]]=[[Ifín (ogham)|Ifín]], ''[[Emancholl (ogham)|Emancholl]]-s'', [[Peith (ogham)|Peith]]
* [[:Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]], [[CIIC 2]]=[[Cloch Oghaim Chluain Muirís]], [[CIIC 10]]=[[Cloch Oghaim Bhréisteach]], [[CCIC 11]]=[[Ráth na Dromainne]], [[CIIC 38]]=[[Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin]], [[CIIC 47]]=[[Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin]], [[CIIC 50]]&lt;[[Ráth Chrois Uaithne]], [[CIIC 57]]–58=[[Clocha Oghaim Phlácais]], [[CIIC 66]]=[[Cloch Oghaim Bhéal an Churraigh Bháin]], [[CIIC 145]]=[[Cloch Oghaim Airghleanna]], [[CIIC 155]]-163=[[Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt]], [[CIIC 170]]&lt;[[Teampall Mhanachain]], [[CIIC 187]]&lt;[[Cill Maoilchéadair]], [[CIIC 193]]&lt;[[Mám an Óraigh]], [[CIIC 197]]–203=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 206]]–213=[[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]], [[CIIC 220]]=&lt;strike&gt;[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag]], [[CIIC 230]]&lt;[[Clochán Cárthainn]], [[CIIC 241]]=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 246]]=&lt;strike&gt;[[Chlocha Oghaim Aird Chánachta]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Aird Chánachta]], [[CIIC 266]]-267=&lt;strike&gt;[[Clochanna Oghaim Chill Tíre]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Chill Tíre]], [[CIIC 272]]-281&lt;[[Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin]], CICC iii=[[Cloch Oghaim Bhaile an Bhúlaeraigh Thuaidh]], CIIC iii=[[Cloch Oghaim Dhún gCoimín]], CIIC iii&lt;[[Caiseal Imileá an Bhóthair]], CIIC iii=[[Clocha Oghaim Tulaigh Garráin]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Bhaile Uí Bhaoithín]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Baile Uí Bhaoithín]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Teampall Ráth Theas]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Teampall Ráth Teas]]

== Dreamanna ==
{|
|- valign=top
|| [[Íomhá:Ptolemy's Ireland.png|mion|100px|Léarscáil Tolamaes]]
|| [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|100px|Luath-dhreamanna]]
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px|Éire 900]]
|| [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|100px|Éire 1014]]
|| [[Íomhá:www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1300.gif|mion|100px|[[Tiarnas na hÉireann]], 1300]]
|| [[Íomhá:Ireland 1450.png|mion|100px|Éire 1450]]
|| [[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|105px|Barúntachtaí 1899]]

|- valign=top
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Munster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Mide-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Connacht-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Breifne-900.svg|mion|100px]]
|- valign=top
|| [[Íomhá:UlsterDioceseKingdoms.png|mion|100px]]
|| [[Íomhá:NorthernUiNeill.png|mion|100px]]
|}

===Luath-dhreamanna===
* [[Prótastair Éireann]]&lt;[[Stair na hÉireann]], [[Periplus Massiliach]], [[Ora Maritima]], [[Almagest]]- ([[Úsáideoir:Ériugena|ÉG]]), [[Geografaíocht (Tolamaes)]]-, [[Scotti]], [[Attacotti]]-, [[Breatain (logainm)]], [[:Teimpléad:Éire Tholamaes]]
* Connacht: [[Auteini]]=[[Uaithni]], [[Fir Ol nEchmacht]], [[Nagnatae]], [[Nagnata]]; Laigin: [[Brigantes (Éire)]], [[Cauci]], [[Coriondi]], [[Domnu]], [[Fir Domnann]], [[Gailióin]], &lt;strike&gt;[[Manapi]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Manapii]]; Mide: [[Eblani]]=[[Ebdani]]=[[Blanii]], [[Eblana]]; Muma: [[Gangani]]=[[Concani]], [[Iverni]], [[Uellabori]], [[Uodiae]]=[[Usdiae]]; Uladh:  [[Darini]], [[Erdini]], [[Uennicnii]]
* Eile: [[Belgae]], [[Scotia]]-, [[Gleann Scoithín]], [[Albion]]-, [[Caledonia]]-, [[Damnonii]], [[Dumnonii]], [[Hibernia]]-
* Le dáileadh: [[Indech]], [[Octriallach]], 
* [[Ríochtaí Éireann]], [[Cúigí na hÉireann]]
* [[Dáire Doimthech]], [[Lugaid Loígde]] (Lugaid mac Con), [[Ríthe Éireann]], [[Flaith]], [[Tigerna]]=[[Tiarna]], [[Liosta Ríthe na hÉireann]], [[Ard-Ríthe na hÉireann]]-, [[Rí na Teamhrach]]=[[Ríthe na Teamhrach]], [[Coirpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]]-, [[Ailill Molt]], [[Lugaid mac Lóegairi]]=[[Lughaidh mac Laoghaire]], [[Ríocht na Mumhan]],  [[Rí na Mumhan]]=[[Ríthe na Mumhan]], [[Rí na Deasmhumhan]]=[[Ríthe na Deasmhumhan]], [[Rí na Tuadhmhumhan]]=[[Ríthe na Tuadhmhumhan]], [[Rí na hIarmhumhan]]=[[Ríthe na hIarmhumhan]], [[Rí na hUrmhumhan]]=[[Ríthe na hUrmhumhan]],  [[Liosta Ríthe Uladh]] &amp;rarr; [[Rí na nUladh]]=[[Ríthe na nUladh]], [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]] &amp;rarr; [[Dubhaltach Mac Firbhisigh]], [[Ríocht na Mí]], [[Rí na Mí]]=[[Ríthe na Mí]], [[Airgíalla]]=[[Oirialla]], &lt;strike&gt;[[Ríthe an Oiriall]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Ríthe na nOiriall]]=[[Ríthe Oiriall]], [[Bréifne]], [[Ríthe na Bréifne]], [[Ríthe na Laighean]], [[Ríthe an Osraí]], [[Tiarnas na hÉireann]]-, [[Túathal mac Cormaic]]=[[Túathal Máelgarb]]=[[Tuathal Maolgharbh]], [[Diarmait mac Cerbaill]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill]]-, [[Domnall Ilchelgach]]=[[Domnall mac Muirchertaig]]=[[Domhnall mac Muircheartaigh]], [[Forggus mac Muirchertaig]]=[[Fearghas Mac Muircheartaigh]], [[Eochaid mac Domnaill]]=[[Eochaidh mac Domhnaill]], [[Báetán mac Muirchertaig]]=[[Baotán mac Muircheartaigh]], [[Ainmuire mac Sétnai]]=[[Ainmhire mac Seanna]], [[Báetán mac Ninnedo]]=[[Baotán mac Nínneadha]], [[Áed mac Ainmuirech]]=[[Aodh mac Ainmhireach]], [[Áed Sláine]]=[[Aodh Sláine]], [[Colmán Rímid]]=[[Colmán Ríomhaí]]=[[Colmán mac Báetáin]]=[[Colmán mac Baotáin]], [[Áed Uaridnach]]=[[Aodh Fuariodhnach]], [[Máel Coba mac Áedo]]=[[Maol Cobha mac Aodha]], [[Suibne Menn]]=[[Suibhne Meann]], [[Domnall mac Áedo]]=[[Domhnall mac Aodha]] 

{{Éire Tholamaes}}


Féach ''[http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire000.htm IHM]'':
{|class = wikitable
! width=10% | Dream
! width=10% | Treibh
! width=10% | As
! width=10% | Am
! width=20% | [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]]
! width=40% | Dál/Corca/Clann
|- valign=top
|| [[Cruithne]] || [[Priteni]] || Breatain || 8u - 5ú RC || [[Fomhóraigh]]? || [[Dál nAraidi]], [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]], ''[[Loígis]]'', [[Soghain]]
|- valign=top
|| [[Éarainn]] || [[Belgae]] || Breatain || 5ú - 3ú RC || [[Fir Bholg]] || ''Ulaid'' (Dál Riada, Dál Fiatach), [[Corca Laidhe]], [[Múscraí]], [[Corca Dhuibhne]], [[Corca Bhaiscinn]], [[Uí Mhaine]], [[Conmhaicne]]
|- valign=top
|| [[Laigin]] || || Armorica || 3ú - 1ú RC || [[Tuatha Dé Danann]]? || [[Fir Domnann]], [[Gailióin]]; [[Uí Fhailí]], ''[[Uí Bairrche]]'', [[Uí Eineachghlais]]; [[Gailenga]]?
|- valign=top
|| [[Gaeil]] || [[Míl Easpáine]] || Gall || 2ú - 1ú RC || [[Féine]] || [[Eoghanachta]], [[Connachta]]
|}

===Breá===
* [[Brega]]=[[Breá]]

===Bréifne===
* [[Ríthe Bhréifne]]

===Ciannachta===
* [[Ciannachta]], [[Ciannachta Glen Geimin]]=[[Ciannacht Ghleann Geimhin]], [[Síl nÁedo Sláine]]=[[Síol Aodha Sláine]], [[Gailenga]]

===Iverni===
* =[[Érainn]]=[[Éarainn]], [[Dáire]], [[Darini]], [[Dáirine]], [[Corcu Loígde]]=[[Corca Laidhe]], [[Corc mac Luigthig]]=[[Conall Corc]], [[Dáire Doimthech]]*, [[Lugaid Loígde]]~[[Lugaid Laigdech]], [[Íar mac Dedad]], [[Óengus Bolg]]=[[Aonghas Boilg]], [[Aimend]]=[[Aimeann]], [[Deda mac Sin]]&lt;[[Cland Dedad]], [[Dál gCais]]-, [[Dáire mac Dedad]], [[Síl Conairi]]=[[Síol Chonaire]], [[Cairpre]], [[Mairtine]], [[Múscraige]]=[[Múscraí]], [[Corcu Duibne]]=[[Corca Dhuibhne]], [[Corcu Baiscinn]]=[[Corca Bhaiscinn]], [[Dáire Cerbba]]=[[Dáire Cearba]], [[Uí Liatháin]], [[Uí Fidgenti]]=[[Uí Fiodhghinte]]

===''Laigin''===
* [[Laigin]], [[Uí Failgi]]=[[Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]]=[[xxx]], [[Fothairt]], [[Dál Cormaic]]-, [[Énnae Cennsalach]], [[Crimthann mac Énnai]]=[[Criomhthann mac Éanna]], [[Augaire mac Ailella]]=[[Agaire mac Ailealla]]?, ([[Diarmait Mac Murchada]]=[[Diarmaid Mac Murchadha]]), [[Domhnall Caomhánach]], [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]
* [[Uí Chinnsealaigh]], [[Áed mac Colggen]]=[[Aodh mac Colgan]] 

{{Navbox
 | name = Laigin
 | title = [[Laigin]]
 | state = {{{state|}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Kindreds and septs
 | list1 = {{Navbox|child

   | group1 = Dál Niad Cuirp
   | list1 = [[Uí Máil]]&amp;nbsp;• [[Uí Dúnlainge]]&amp;nbsp;• [[Uí Ceinnselaig]]&amp;nbsp;• [[Uí Failge]]&amp;nbsp;• [[Uí Bairrche]]&amp;nbsp;• [[Uí Enechglaiss]]&amp;nbsp;• Uí Crimthainn Áin&lt;!-- {{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Máil]]
     | list1 = O'Tighe&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]

     | group2 = [[Uí Dúnlainge]]
     | list2 = Fitzdermot&amp;nbsp;* [[O'Toole family|O'Toole]]&amp;nbsp;* [[O'Byrne family|O'Byrne]]&amp;nbsp;* [[Cosgrave|O'Cosgrave]]

     | group3 = [[Uí Cheinnselaig]]
     | list3 = [[MacMurrough dynasty|MacMurrough Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Kinsella]]&amp;nbsp;* [[Kehoe]]&amp;nbsp;* [[Finneran|O'Finneran]]&amp;nbsp;* [[Murphy|O'Murphy]]&amp;nbsp;* [[O'Garvey]]&amp;nbsp;* [[Hartley (surname)|O'Hartley]]&amp;nbsp;* [[O'Ryan]]&amp;nbsp;* [[Morrow (surname)|Morrow]]

     | group4 = [[Uí Failghe]]
     | list4 = [[O'Connor Faly]]&amp;nbsp;* [[O'Dunne]]&amp;nbsp;* [[O'Dempsey]]&amp;nbsp;* [[Kavanagh (surname)|Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Branagh]]&amp;nbsp;* [[Fitzpatrick (surname)|MacGilpatrick (Fitzpatrick)]]&amp;nbsp;* [[O'Dwyer (surname)|O'Dwyer]]&amp;nbsp;* [[O'Holohan]]&amp;nbsp;* [[O'Hennessy]]

     | group5 = [[Uí Bairrche]]
     | list5 = [[MacGorman]]&amp;nbsp;* [[Kearney (disambiguation)|Kearney]]&amp;nbsp;* [[Tracy (name)|Tracy]]&amp;nbsp;* [[Hughes (disambiguation)|Hughes]]&amp;nbsp;* [[Mooney]]&amp;nbsp;* [[Carney (surname)|Carney]]

     | group6 = [[Uí Enechglaiss]]
     | list6 = ''O'Feary

     | group7 = Uí Crimthainn Áin
     | list7 = ''O'Duff
   }}--&gt;

   | group2 = Dál Cairpre Arad
   | list2 = O'Kealy

   | group3 = [[Dál Messin Corb]]
   | list3 = [[Uí Garrchon]]

 }}

 | group2 = Daoine
 | list2 = [[Úgaine Mór]]&amp;nbsp;• [[Lóegaire Lorc]]&amp;nbsp;• [[Labraid Loingsech]]&amp;nbsp;• [[Óengus Ollom]]&amp;nbsp;• [[Fergus Fortamail]]&amp;nbsp;• [[Crimthann Coscrach]]&amp;nbsp;• [[Nuadu Necht]]&amp;nbsp;• [[Cumall|Cumhall]]&amp;nbsp;• [[Fionn mac Cumhaill]]&amp;nbsp;• [[Oisín]]&amp;nbsp;• [[Oscar mac Oisín|Oscar]]&amp;nbsp;• [[Conchobar Abradruad]]&amp;nbsp;• [[Cathair Mór]]&amp;nbsp;• [[Énnae Cennsalach]]&amp;nbsp;• [[Crimthann mac Énnai]]&amp;nbsp;• [[Áed mac Colggen]]&amp;nbsp;• [[Augaire mac Ailella]]&amp;nbsp;• [[Máel Mórda mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Diarmait Mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]&amp;nbsp;• [[Fiach Mac Aodha Ó Broin]]

 | group3 = Aiteanna
 | list3 = [[An Nás]]&amp;nbsp;• [[Mullach Maistean]]&amp;nbsp;• [[Cnoc Liamhna]]

 | group4 = Cathanna
 | list4 = [[Cath Cheann Fuait|Ceann Fuait]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Máma|Gleann Máma]]&amp;nbsp;• [[Cath Chluain Tarbh|Cluain Tarbh]]&amp;nbsp;• [[Cath na Móna Móire|Móin Mhór]]&amp;nbsp;• [[Cath Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Molúra|Gleann Molúra]]

 | group5 = Altanna gaolmhara
 | list5 = [[Gaeil]]&amp;nbsp;• [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;• [[Érimón]]&amp;nbsp;• [[Scéalta Miotaseolaíochta]]&amp;nbsp;• [[An Fhiannaíocht]]&amp;nbsp;• [[Dinnseanchas]]&amp;nbsp;• [[Leabhar Laighneach]]&amp;nbsp;• [[Ríthe na Laighean]]&lt;!--&amp;nbsp;• [[O'Rahilly's historical model]]&amp;nbsp;• [[Gaelic nobility of Ireland]]&amp;nbsp;• ''[[Follow Me up to Carlow]]''--&gt;

}}

===Mumha===
* [[Iarmumu]]=[[Iarmuman]]=[[Iarmhumha]]=[[Iarmhumhain]]=[[Iarumhain]], [[Tuadmumu]]=[[Tuadhmhumha]]=[[Tuadhmhumhain]]=[[Tuamhain]], [[Deasmumu]]=[[Deasmhumha]]=[[Deasmhumhain]]=[[Deasumhain]]-, [[Urmumu]]=[[Urmhumha]]=[[Urumhain]]
* [[Éoganachta]]=[[Eoghanachta]], [[Mug Nuadat]]=[[Mogh Nuadhad]], [[Ailill Aulom]], [[Lugaid mac Con]], [[Mac Con]], [[Éogan Mór]]=[[Eógan Mór]]=[[Eoghan Mór]], [[Fiachu Muillethan]], [[Éile]], [[Eoghanacht Chaisil]], [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], [[Eoghanacht Áine]], [[Eoghanacht Locha Léin]], [[Eoghanacht Raithlinn]], [[Eoghanacht Oirthir Cliach]], [[Eóganacht Ninussa]], [[Mathghamhain]], [[Deirgtine]], [[Fiachu Muillethan]], [[Ailill Flann Bec]]=[[Ailill Flann Beag]], &lt;strike&gt;[[Feidlimid mac Cremthanin]]&lt;/strike&gt;=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feidlimid mac Crimthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Mór Mumhan]], [[Óengus mac Nad Froích]], [[Feidlimid mac Óengusa]]=[[Feilimí mac Aonghasa]], [[Fíngen mac Áedo Duib]]=[[Finghin mac Aodha Dhuibh]], [[Eochaid mac Óengusa]]=[[Eochaidh mac Aonghasa]], [[Crimthann Srem mac Echado]]=[[Criomhthann Sreamh mac Eochada]], [[Áed Bennán mac Crimthainn]]=[[Aodh Beanmán mac Criomhthainn]], [[Nad Froích mac Cuirc]]=[[Nadh Fraoigh mac Coirc]], [[Bressal mac Ailello Thassaig]]=[[Bressal mac Ailello]]=[[Breasal mac Ailealla]], [[Angias]]=[[Angas]], [[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]=[[Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh]], [[Cathal mac Finguine]]

{{Mumhain}}

===Oirialla===
* [[Ríthe Oiriall]]
# Dallán Forgaill
# [[xxx]]=[[Rossa Buí Mac Mathúna]] &amp;larr; [[:en:Rossa Buide Mac Mathúna]]
#* [[Uí Tuirtri]]=[[Uí Thoirtre]], [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

===Osraí===
* [[Dál Birn]], [[Óengus Osrithe]]=[[Aonghas Osraithe]], [[Lóegaire Birn Búadach]]=[[Laoghaire Birn Buach]]

===''Ulaid'' / Cruithne===
* [[Ulaid]] (FFÉ: Oll-sháith), [[Clanna Rudraige]], [[Dál Riata]]=[[Dál Riada]]-, [[Dál Fiatach]], [[Cruthin]]=[[Cruithne]], Conall Anglonnach, [[Conaille Muirtheimne]], [[Dál mBuinne]], [[Erc Dhál Riada]], [[Loarn mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél Loairn]]=[[Cineál Loairn]], [[Aonghas mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél nÓengusa]]=[[Cineál Aonghasa]], [[Adomnán]]=[[Adhamhnán]]=[[Naomh Adhamhnán]], [[Senchus Fer n-Alban]]=[[Seanchas Fear Alban]], [[Duan Albanach]], [[Muirchertach mac Muiredaig]]=[[Muircheartach mac Muireadaigh]]-, [[Fergus Mór]]=[[Fearghas Mór]], [[Domangart Réti]]=[[Domhanghart Réite]], [[Gabrán mac Domangairt]]=[[Gabhrán mac Domhanghairt]]&amp;rarr;[[Cenél nGabráin]]=[[Cineál Gabhráin]], [[Comgall mac Domangairt]]=[[Comhghall mac Domhanghairt]]&gt;[[Cenél Comgaill]]=[[Cineál Comhghaill]], [[Eilne]], [[Loígis]], [[Sogain]]=[[Soghain]], [[Senchineoil]]=[[Seanchineál]], [[Uí Blathmaic]], [[Uí Echach Arda]], [[Conmhaícne]]=[[Conmhaicne]], [[Ciarraige]]=[[Ciarraí]], [[Corco Mruad]]=[[Corca Mrua]], [[Vita tripartita Sancti Patricii]]-, [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Ríthe Dáil Araidi]]=[[Ríthe Dhál Araí]], [[Dál nAraidi Mag Line]]=[[Dál Araí Mhaigh Line]], [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uíbh Eachach Cobha]], [[Uí Erca Céin]], [[Leath Cathail]]=[[Leath Chathail]], [[Tipraiti Tireach]]=[[Tiobraid Tíreach]], [[Ríthe na nUladh]], [[Muiredach Muinderg]]=[[Muireadhach Muindearg]], [[Eochaid mac Muiredaig Muinderg]]=[[Eochaidh mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Cairell mac Muiredaig Muinderg]]=[[Caireall mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Demmán mac Cairill]]=[[Deamán mac Cairill]], [[Báetán mac Cairill]]=[[Baotán mac Cairill]], [[Áed Dub mac Suibni]]=[[Aodh Dubh mac Suibne]], [[Eochaid mac Condlai]]=[[Eochaidh mac Connla]], [[Fergnae mac Oengusso Ibdaig]]=[[Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh]], [[Fíachnae mac Báetáin]]=[[Fiachna mac Baotáin]], [[Fiachra Cáech]]=[[Fiachra Caoch]], [[Fiachnae mac Demmáin]]=[[Fiachna mac Deamáin]], [[Connad Cerr]]=[[Connadh Cearr]], [[Dúnchad mac Fiachnai]]=[[Dúnchadh mac Fiachna]], [[Máel Cobo mac Fiachnai]]=[[Maol Cobha mac Fiachna]], [[Blathmac mac Máele Cobo]]=[[Blathmac mac Maoil Chobha]], [[Congal Cennfota mac Dúnchada]]=[[Congal Ceannfhada mac Dúnchadha]], [[Mongán mac Fiachnai]]=[[Mongán mac Fiachna]], [[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]=[[Béic Bairrche mac Blathmhaic]], [[Áedán mac Gabráin]]=[[Aodhán mac Gabhráin]], [[Congal Cáech]]=[[Conghal Caoch]]

{{Navbox
 | name = Ulaid
 | title = [[Ulaid]]
 | state = {{{state|}}}

 | group1 = Finte agus clanna
 | list1 = {{Navbox|child

          | group1 = [[Dál nAraidi]]
          | list1  = [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]]&amp;nbsp;* ''[[Loígis]]''&amp;nbsp;* [[Soghain]] &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Echach Cobo]]
     | list1 = [[MacGowan]]&amp;nbsp;* [[Magennis]]&amp;nbsp;* [[McCartan]]&amp;nbsp;* [[Lynch (surname)|Lynch]]

     | group2 = [[Loígis]]
     | list2 = [[Moore (surname)|O'More]]&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]&amp;nbsp;* O'Deevy&amp;nbsp;* O'Doran&amp;nbsp;* O'Lalor&amp;nbsp;* [[O'Dowling]]&amp;nbsp;* [[McEvoy|MacEvoy]]&amp;nbsp;* [[Bergin|O'Bergin]]&amp;nbsp;* O'Mulcahy

     | group3 = [[Soghain]]
     | list3 = O'Manning&amp;nbsp;* [[Mac an Bhaird|MacWard]]&amp;nbsp;* O'Scurry&amp;nbsp;* [[Lennon|O'Lennon]]&amp;nbsp;* MacCashin&amp;nbsp;* [[Gilly]]&amp;nbsp;* MacGing

   }}--&gt;
          | group2 = [[Conmhaícne]]
          | list2  = Conmhaícne Mara&amp;nbsp;* Conmaicne Magh Réin&amp;nbsp;* Conmaicne Cuile Toladh&amp;nbsp;* Conmaicne Mide &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Conmhaícne Mara]]
     | list1 = O'Kealy&amp;nbsp;* MacConneely&amp;nbsp;* O'Devaney&amp;nbsp;* O'Cloherty&amp;nbsp;* [[Folan|MacFolan]]

     | group2 = Conmaicne&lt;br/&gt;Magh Réin&lt;br&gt;
     | list2 = MacRannall&amp;nbsp;* MacDorcy&amp;nbsp;* O'Mulvey&amp;nbsp;* [[O'Farrell]]&amp;nbsp;* O'Beglin&amp;nbsp;* [[Borden (surname)|Borden]]&amp;nbsp;* [[Hallissey|O'Hallissy]]&amp;nbsp;* O'Murry&amp;nbsp;* O'Curneen&amp;nbsp;* O'Mulooly&amp;nbsp;* MacMullock&amp;nbsp;* O'Doonan&amp;nbsp;* O'Kearon&amp;nbsp;* MacCoogan&amp;nbsp;* [[Gaynor|MacGaynor]]&amp;nbsp;* [[Quinn|O'Quinn]]&amp;nbsp;* MacShaffrey&amp;nbsp;* [[Connick|MacConnick]]&amp;nbsp;* [[Keegan|O'Keegan]]&amp;nbsp;* MacLeavy&amp;nbsp;* MacMorrow&amp;nbsp;* [[MacShane]]&amp;nbsp;* O'Sullahan&amp;nbsp;* [[O'Tormey]]

     | group3 = Conmaicne &lt;br&gt;Cuile Toladh
     | list3 = O'Tolleran&amp;nbsp;* O'Colleran&amp;nbsp;* O'Moran&amp;nbsp;* [[Martin (surname)|Martin]]

     | group4 = Conmaicne Mide
     | list4 = MacRourke&amp;nbsp;* O'Breen&amp;nbsp;* O'Toler

   }}--&gt;

          | group3 = ''[[Ciarraige]]''
          | list3  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Céirín|O'Kieran (Kearns)]]&amp;nbsp;* [[O'Conor Kerry]]&amp;nbsp;* [[O'Murtagh]]&amp;nbsp;* O'Neide--&gt;

          | group4 = [[Corco Mruad]]
          | list4  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Conchubhair Corcomroe|O'Conor Corcomroe]]&amp;nbsp;* [[Uí Lochlainn|O'Loughlin]]&amp;nbsp;* [[O'Flaherty]]&amp;nbsp;* O'Deely&amp;nbsp;* [[O'Drennan]]&amp;nbsp;* O'Melody&amp;nbsp;* MacCurtin&amp;nbsp;* [[O'Davoren]]--&gt;
}}
 | group2 = Pearsana
 | list2 = [[Cermna Finn]]&amp;nbsp;* [[Sobairce]]&amp;nbsp;* [[Ollom Fódla]]&amp;nbsp;* [[Fínnachta]]&amp;nbsp;* [[Slánoll]]&amp;nbsp;* [[Géde Ollgothach]]&amp;nbsp;* [[Fíachu Findoilches]]&amp;nbsp;* [[Berngal]]&amp;nbsp;* [[Ailill mac Slánuill]]&amp;nbsp;* [[Finn mac Blatha]]&amp;nbsp;* [[Sírlám]]&amp;nbsp;* [[Airgetmar]]&amp;nbsp;* [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]]&amp;nbsp;* [[Macha]]&amp;nbsp;* [[Rudraige mac Sithrigi]]&amp;nbsp;* [[Congal Cláiringnech]]&amp;nbsp;* [[Bresal Bó-Díbad]]&amp;nbsp;* [[Fachtna Fáthach]]&amp;nbsp;* [[Conchobar mac Nessa]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Róich]]&amp;nbsp;* [[Fedelm Noíchrothach]]&amp;nbsp;* [[Deichtine]]&amp;nbsp;* [[Cúscraid]]&amp;nbsp;* [[Cormac Cond Longas]]&amp;nbsp;* [[Findchóem]]&amp;nbsp;* [[Amergin mac Eccit]]&amp;nbsp;* [[Conall Cernach]]&amp;nbsp;* [[Mal mac Rochride]]&amp;nbsp;* [[Tipraiti Tireach]]&amp;nbsp;* [[Fiacha Araidhe]]&amp;nbsp;* [[Cáelbad]]&amp;nbsp;* [[Fiachnae mac Báetáin]]&amp;nbsp;* [[Congal Cáech]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Áedáin]]&amp;nbsp;* [[Máel Bressail mac Ailillo]]&amp;nbsp;* [[Mac Creiche]]

 | group3 = Litríocht
 | list3 = ''[[Scéla Conchobair]]''&amp;nbsp;* ''[[Táin Bó Cúailnge]]''&amp;nbsp;* ''[[Compert Con Culainn]]''&amp;nbsp;* ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]''&amp;nbsp;* ''[[Mesca Ulad]]''&amp;nbsp;* ''[[Annála Uladh]]''

 | group4 = Áiteanna
 | list4 = [[Eamhain Mhacha]]&amp;nbsp;* [[Teamhair]]&amp;nbsp;* [[Ros na Rí]]

 | group5 = Críocha
 | list5 = [[Airrther]]&amp;nbsp;* [[Bairrche]]&amp;nbsp;* [[Cineál Fhaghartaigh]]&amp;nbsp;* [[Conaille Muirtheimne]]&amp;nbsp;* [[Cruithne]]&amp;nbsp;* [[Uí Echach Cobo|Cobha]]&amp;nbsp;* [[Dál Fiatach]]&amp;nbsp;* [[Dál mBuinne]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi Mag Line]]&amp;nbsp;* [[Dál Riada]]&amp;nbsp;* [[An Duifrian]]&amp;nbsp;* [[Eilne]]&amp;nbsp;* [[Latharna]]&amp;nbsp;* [[Leath Cathail]]&amp;nbsp;* [[Na hArda]]&amp;nbsp;* [[Semne]]&amp;nbsp;* [[Uí Blathmaic]]&amp;nbsp;* [[Uí Dercco Céin]]

 | group6 = Altanna gaolmhara
 | list6 = [[Clanna Rudraige]]&amp;nbsp;* [[Craobh Rua]]&amp;nbsp;* [[Cú Chulainn]]&amp;nbsp;* [[Uoluntii]]&amp;nbsp;* [[Geografaíocht (Tolamaes)]]&amp;nbsp;* [[Rúraíocht]]&amp;nbsp;* [[Ríthe na nUladh]]&amp;nbsp;* [[Ríthe Dáil Araidi]]&amp;nbsp;* [[Gaeil]]&amp;nbsp;* [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;* 
}}

{{navbox
|name  = Ríthe Dhál Riada
|title = [[Ríthe Dhál Riada]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist

|list1 =
* [[Fergus Mór|Fergus&amp;nbsp;Mór]]
* [[Domangart Réti|Domangart&amp;nbsp;Réti]]
* [[Comgall mac Domangairt|Comgall]]
* [[Gabrán mac Domangairt|Gabrán]]
* [[Conall mac Comgaill|Conall]]
* [[Áedán mac Gabráin|Áedán]]
* [[Eochaid Buide|Eochaid&amp;nbsp;Buide]]
* [[Connad Cerr|Connad&amp;nbsp;Cerr]]
* [[Domnall Brecc|Domnall&amp;nbsp;Brecc]]
* [[Ferchar mac Connaid|Ferchar]]
* [[Conall Crandomna|Conall&amp;nbsp;Crandomna]]
* [[Dúnchad mac Conaing|Dúnchad]]
* [[Domangart mac Domnaill|Domangart]]
* [[Máel Dúin mac Conaill|Máel&amp;nbsp;Dúin]]
* [[Domnall Donn|Domnall&amp;nbsp;Donn]]
* [[Ferchar Fota|Ferchar&amp;nbsp;Fota]]
* [[Eochaid mac Domangairt|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Domangairt]]
* [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainbcellach]]
* [[Fiannamail ua Dúnchado|Fiannamail]]
* [[Selbach mac Ferchair|Selbach]]
* [[Dúnchad Bec|Dúnchad&amp;nbsp;Bec]]
* [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal]]
* [[Eochaid mac Echdach|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Echdach]]
* [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muiredach]]
* [[Eógan mac Muiredaig|Eógan]]
* Interregnum
* [[Áed Find|Áed&amp;nbsp;Find]]
* [[Fergus mac Echdach|Fergus]]
* [[Donncoirce]]
* Interregnum?
* [[Conall mac Taidg|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Taidg]]
* [[Conall mac Áedáin|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Áedáin]]
* [[Domnall mac Caustantín|Domnall]]
* [[Áed mac Boanta|Áed&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Boanta]]
}}

===Eile===
# ''via'' [https://books.google.ie/books?id=XhZtDwAAQBAJ&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139&amp;dq=Fir+Ol+nEchmacht&amp;source=bl&amp;ots=6Qd9jwIFix&amp;sig=ACfU3U1c4bcDTv3wZGSQRXYbA_I7VG5WMA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjC_9yr8rnhAhXYQxUIHay6Ax8Q6AEwB3oECAIQAQ#v=onepage&amp;q=Fir%20Ol%20nEchmacht&amp;f=false Everything about Ireland]:
#* [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]]
## srl...
# ''via'' [http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm irlkik/ihm/munster], ''22 stipendiary princes of Muma were the Kings of ...
#* Dál Cais - [[Dál gCais]]
## Gabhrán - [[Gabhrán (dream)]]
##* Eoghanacht (when not King of Cashel) - [[Eoghanachta]]
## Deise - [[Déisi]]
##* Ui Liathain - [[Uí Liatháin]], Raithleann - [[Eoghanacht Raithlinn]], Muscraighe - [[Múscraige]], Dairfhine - [[Dáirine]]
## Dairfhine of the mt. - [[xxx]]
##* L. Léin - [[Eoghanacht Locha Léin]], Ciarraighe Lúachra - [[Ciarraige]] Lúachra, Corca Bhaiscinn and Léim na Con  - [[Corca Bhaiscinn]], Ui Chonaill Gabhra - [[Uí Chonaill Gabhra]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Ui Chairbre - [[Uí Chairbre Aobha]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Cliu - Cliú, [[Eoghanacht Airthir Cliach]], Uaithne - [[Uaithne (dream)]], Eile - [[Éile]], Glenn Amhnach - [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], Corcu Luigde - [[Corca Laidhe]], Corcu Duibne - [[Corca Dhuibhne]]
## Boirenn - [[Boirenn]]
## Sechtmodh - [[Sechtmodh]]

==Scéal-liosta ó de.wiki==
* [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]]=[[Anbhás Chonchúir]], [[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]], [[Aided Loegairi Buadaig]], [[Airne Fingein]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bóramha]], [[Cath Étair]]=[[Cath Éadair]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]], [[De chophur in da muccida]], [[Echtrae Nerai]], [[Immacallam in dá Thuarad]], [[Macgnímrada Con Culainn]], [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Orgain Denna Ríg]]=[[Argain Dinn Rí]]

Daoine:
* [[Achtan]], [[Adnae mac Uthidir]], [[Eithne Tháebfhota]]=[[Eithne Thaobhfhada]], [[Ferchertne]], [[Lugaid Lága]], [[Mes Gegra]]+[[Mesgegra]]=[[Meas Geagra]],  [[Néde]]-[[Neidhe]], [[Tadhg mac Céin]]

== Dlí, nós, aicme ==
** [[Áes dána]]=[[Aos dána]],  [[Alltar]], [[Emain Ablach]]=[[Eamhain Abhlach]], [[Mag Mell]]=[[Magh Meall]]
# [[Mag Muirthemne]]
#* [[Tech Duinn]]=[[Teach Doinn]], [[Tír na nÓg]], [[Uí Bhreasail]], [[Aithech fortha]], [[Ánradh]]-s, [[Bard]]*
# [[Bean ní]]
#* [[Breithem]]-s, [[Bretha Crólige]], [[Bruiden]]-[[Bruíon]], [[Briugu]]-[[Brughaidh]], [[Cana]]-s, [[Clí]]-s, [[Craobh Airgid]], [[Críth gablach]], [[Curadhmhír]], [[Díchetal do chennaib]]-s=[[dícheadal do cheannaibh]]?,  [[Féth fíada]], [[Fáith]] (Vates), [[Filid]], [[Fír flathemon]], [[Gáu flathemon]], [[Geis]], [[Glám dícenn]]=[[Glámh dícheann]]=[[Glámh dígeann]], [[Imbas forosnai]], [[Lóg n-enech]], [[Ollam Érenn]]=[[Ollamh Éireann]]*
# [[Seanchaí]]
# [[Sluaigh sí]]
#* [[Tarbfeis]]-[[Tarbhfheis]], [[Teinm laída]]-s=[[Seinm laoidhte]]?, [[Trícha cét]]=[[Tríocha céad]], [[Túath]]=[[Tuath]]

== Suíomhanna ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]

==Lámhscríbhinní / Annála ==
* [[Betham 154]]=[[ARÉ 23 N 10]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]=[[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]], [[Leabhar Ua Maine]]=[[Leabhar Uí Mhaine]] &amp;larr; [[:en:Leabhar Ua Maine]], [[Egerton 88]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 88]], [[Egerton 90]]&lt;[[Leabhar Uí Mhaine#Ábhar ar iarraidh]], [[Egerton 1782]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 1782]], [[Leabhar an Iarla Bháin]]=[[Laud 610]], [[Rawlinson B 502]] &amp;larr; [[:en:Bodleian Library, MS Rawlinson B 502]], [[Rawlinson B 512]], Síolta: [[An Leabhar Breac]], [[Liber Flavus Fergusiorum]], [[Gníomhais Thuamhan]] (dlí), ''[[Bodleian Library]]'', ''[[British Library]]''
* [[Saltair Caisil]], [[Annála Tiarnaigh]], [[Chronicon Scotorum]]=[[Chronicum Scotorum]], [[Croinic na hÉireann]], [[Annála Mhainistir na Búille]], [[Annála Easpacha na hÉireann]], [[Annála Chluain Mhic Nóis]], [[Annála Connacht]], [[Annála Mhainistir an Dubhuisce]], [[Leabhar Oiris]],  [[Annála an Aonaigh]], [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], [[Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath]]?, [[Annála Gearra Thír Chonaill]], [[Annála Gearra Laighean]], [[Memoranda Gadelica]], [[Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha]], [[Mír Annál Éireannach]]?

== Deirdre et al ==
* [[Deirdre]]
** [[Naoise]]
*# [[Longes Mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]] + [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]
** [[Ealbha]], [[Anbhás Chú Chulainn]], [[Liath Macha]], [[Cridenbél]], [[Calatin]]-[[Cailitin]], [[Lao]]=[[Lao mac Rianghabhra]]=[[Láeg mac Riangabra]], [[Cloch an Fhir Mhóir]], [[Cairbre mac Eithne]]

== Teangacha ==
* [[Próit-Ind-Eorpais]] &lt;&gt; [[Na teangacha Ind-Eorpacha]], [[Prótai-Cheiltis]] &lt;&gt; [[Teangacha Ceilteacha]], [[Gaeilge Chianach]] ~ [[An Ghaeilge Ársa]], [[Sean-Ghaeilge]], [[Meán-Ghaeilge]], [[Gaeilge Chlasaiceach]], [[Gaeilge]], [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], [[Breatnais]]=[[An Bhreatnais]], [[Briotáinis]]=[[An Bhriotáinis]]

== Eile (2) ==
* [[Aos Sí]], [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Lámhscríbhinn Ghleann Masain]]-[[Lámhscríbhinn Ghleann Masáin]]
# [[Leipreachán]] &amp;larr; [[:en:Leprechaun]]
* [[Na Cruithnigh]], [[Cernunnos]], [[Annála Inis Faithlinn]], [[Sé Aois an Domhain]] (''uath-imdhealú''), [[Sex Aetates Mundi]] (''síol''), [[Sex Aetates Mundi (Gaelach)]] (''síol''), [[Nuadha]], [[Noínden Ulad]], [[Indech]], [[Octriallach]]

= Bliain 3, 2020 - 2021 =
* [[Dartraige]]=[[Dartraí (tuath)]], [[Masraige]]=[[Masraí]]

== Feabhsú na Gaeilge (3) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Féineachas ==
* [[Audacht Morainn]], [[Bechbretha]], [[Bretha Crólige]], [[Bretha Nemed Déidenach]], [[Cáin Adomnáin]], [[Críth Gablach]], ''[[De duodecim abusivis saeculi]]'', [[Derbfine]]=[[Dearbhfhine]], [[Fír flathemon]], [[Fortúatha]]=[[Forthuatha]], [[Gáu flathemon]], [[Gúbretha Caratniad]], [[Lóg n-enech]], [[Senchas Már]]=[[Seanchas Mór]], [[Tánaisteacht]], [[Tecosca Cormaic]]=[[Teagasc Chormaic]], [[Uraicecht na Ríar]]=[[Bunleabhar na Riar]], [[Uraicecht Becc]]=[[Bunleabhar Beag]], [[Éraic]]=[[Éiric]]

== Bréifne ==
* [[Ríthe Bhréifne]], [[Bréifne Thoir]]-, [[Bréifne Thiar]]-, [[Tigernán Ua Ruairc]]=[[Tighearnán Ua Ruairc]]-

==Laigin==
* [[Bran Becc mac Murchado]]=[[Bran Beag mac Murchadha]], [[Bran Mut mac Conaill]]=[[Bran Buta mac Conaill]], [[Fáelán mac Colmáin]]=[[Faolán mac Colmáin]], [[Rónán mac Colmáin]], [[Brandub mac Echach]]=[[Bran Dubh mac Eochach]], [[Cellach Cualann]]=[[Ceallach Chualann]], [[Fiannamail mac Maoil Tuile]]=[[Fiannamail mac Máele Tuile]], [[Áed Dibchine]]=[[Aodh Dibhchine]], [[Áed Dub mac Colmáin]]=[[Aodh Dubh mac Colmáin]], [[Crimthann mac Áedo]]=[[Criomhthann mac Aodha]], [[Murchad mac Brain Mut]], [[Dúnchad mac Murchado]]=[[Dúnchadh mac Murchadha]], [[Fáelán mac Murchado]]=[[Faolán mac Murchadha]], [[Muiredach mac Murchado]]=[[Muireadhach mac Murchadha]], [[Cellach mac Dúnchada]]=[[Ceallach mac Dúnchadha]], [[Ruaidrí mac Fáeláin]]=[[Ruairí mac Faoláin]], [[Bran Ardchenn]]=[[Bran Ardcheann]], [[Fínsnechta Cethardec]]=[[Fíonsneachta Ceathairdheach]], [[Muiredach mac Brain Ardchinn]]=[[Muireadhach mac Brain Ardchinn]], [[Muiredach mac Ruadrach]]=[[Muireadhach mac Ruairí]], [[Cellach mac Brain]]=[[Ceallach mac Brain]], [[Bran mac Fáeláin]]=[[Bran mac Faoláin]], [[Lorcán mac Cellaig]]=[[Lorcán mac Ceallaigh]], [[Túathal mac Máele-Brigte]]=[[Tuathal mac Maoilbhríde]], &lt;strike&gt;[[Ruarc mac Bran]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Ruarc mac Brain]], [[Muirecán mac Diarmata]]=[[Muireacán mac Diarmada]], [[Dúnlaing mac Muiredaig]]=[[Dúnlaing mac Muireadhaigh]], [[Ailill mac Dúnlainge]], [[Domnall mac Muirecáin]]=[[Domhnall mac Muireacáin]], [[Muiredach mac Brain]]=[[Muireadhach mac Brain]], [[Crundmáel Erbuilc]]=[[Crannmhaol Anbholg]], [[Cerball mac Muirecáin]]=[[Cearbhall mac Muireacáin]], [[Fáelán mac Muiredach]]=[[Fáelán mac Muiredaig]]=[[Faolán mac Muireadhaigh]], [[Lorcán mac Fáeláin]]=[[Lorcán mac Faoláin]], [[Túathal mac Úgaire]]=[[Tuathal mac Aughaire]], [[Cellach mac Fáeláin]]=[[Ceallach mac Faoláin]], [[Úgaire mac Túathail]]=[[Aughaire mac Tuathail]], [[Domnall Cláen]]=[[Domhnall Claon mac Lorcáin]], [[Donnchad mac Domnall Claen]]?=[[Donnchad mac Domnaill Cláin]], ([[Máel Mórda mac Murchada]])=[[Maol Mórdha mac Murchadha]], [[Dúnlaing mac Túathail]]=[[Dúnlaing mac Tuathail]], [[Donncuan mac Dúnlainge]]=[[Donnchuan mac Dúnlainge]], [[Augaire mac Dúnlainge]]=[[Aughaire mac Dúnlainge]], [[Donnchad mac Dúnlainge]]=[[Donnchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Dúnlainge]]=[[Murchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Diarmata]]=[[Murchadh mac Diarmada]], [[Domhnall mac Murchadha (uathimdhealú)]]*, [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]]≠[[Domhnall mac Murchadha]], [[Donnchad mac Domnaill Remair]]=[[Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], [[Énna mac Diarmata]]=[[Éanna mac Diarmada]], &lt;strike&gt;[[Diarmait mac Énna]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmait mac Énnai]]=[[Diarmaid mac Éanna]], [[Donnchad mac Murchada]]=[[Donnchadh mac Murchadha]], [[Diarmait mac Énna meic Murchada]]=[[Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]], [[Énna mac Donnchada meic Murchada]]=[[Énna Mac Murchada]]=[[Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha]]=[[Éanna Mac Murchadha]], &lt;strike&gt;[[Bran Fionn mac Máelmórda]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Bróen mac Máelmórda]]=[[Braon mac Maoilmhórdha]], &lt;strike&gt;[[Murchad mac Brain Fionn]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Murchad mac Finn]]=[[Murchadh mac Fionn]]

==Uí Chinnsealaigh==
* [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Cú Chongelt mac Con Mella]]=[[Cú Chongheilt mac Con Mealla]], [[Echu mac Muiredaig]]=[[Eochadh mac Muireadaigh]], [[Eterscél mac Áeda]]=[[Eidirscéal mac Aodha]]?, [[Laidcnén mac Con Mella]]=[[Laoghcheann mac Con Mealla]], [[Sechnassach mac Colggen]]=[[Seachnasach mac Colgan]],  [[Crundmáel Bolg Luatha]]=[[Crannmhaol xxx Luatha]], [[Bran Ua Máele Dúin]] &amp;#x2192; [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Élothach mac Fáelchon]]=[[Éalathach mac Faolcháin]], [[Donngal mac Laidcnén]]=[[Donnghal mac Laoghchinn]], [[Dub Calgaid mac Laidcnén]]=[[Dubh Cealgadh mac Laoghchinn]], [[Cennselach mac Brain]]=[[Cinnsealach mac Brain]], [[Cairpre mac Laidcnén]]=[[Cairbre mac Laoghchinn]], [[Cellach Tosach mac Donngaile]]=[[Ceallach Tosach mac Donnghaile]], [[Cathal mac Dúnlainge]]

== Uí Fhailí ==
* [[Uí Failge]]=[[Uí Failghe]]=[[Uí Fhailí]], [[Ríthe Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]], [[Bruidge mac Nath Í]]=[[Bruí mac Nath Í]], [[Áed Rón mac Cathail]]=[[Aodh Rón mac Cathail]], [[Ailill mac Áedo Róin]]=[[Ailill mac Aodha Róin]], [[Cillíne mac Forannáin]], [[Fland Dá Chongal]]=[[Flann ó Congaile]], [[Forbassach Ua Congaile]]=[[Forbasach ó Congaile]], [[Ailill Corrach mac Flainn]], [[Flaithnia mac Flainn]], [[Cummascach mac Flainn]]=[[Cumascach mac Flainn]], [[Cináed mac Flainn]]=[[Cionaoth mac Flainn]], [[Mugrón mac Flainn]]=[[Mughrón mac Flainn]], [[Domnall mac Flaíthnia]]=[[Domhnall mac Flaíthnia]], [[Óengus mac Mugróin]]=[[Aonghas mac Mughróin]], [[Flaíthnia mac Cináeda]]=[[Flaithnia mac Cionaoith]], [[Cináed mac Mugróin]]=[[Cionaoth mac Mughróin]]

==Mumha==
* [[Saltair Caisil]]=[[Saltair Chaisil]]

* [[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]=[[Cairbre Crom mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]=[[Feilimí mac Cairbre Chroim]], [[Fergus Scandal mac Crimthainn]]=[[Fearghas Scannal mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Tigernaig]]=[[Feilimí mac Tiarnaigh]], [[Amalgaid mac Éndai]]=[[Amhalghaidh mac Éanna]], [[Garbán mac Éndai]]=[[Garbhán mac Éanna]], [[Cathal mac Áedo]]=[[Cathal mac Aodha]], [[Cúán mac Amalgado]]=[[Cúán mac Amhalghadha]], [[Máenach mac Fíngin]]=[[Maonach mac Finghin]], [[Cathal Cú-cen-máthair]]=[[Cathal Cú-gan-mháthair]], [[Colgú mac Faílbe Flaind]]=[[Colgú mac Failbhe Flainn]], [[Finguine mac Cathail]]=[[Finghin mac Cathail]], [[Ailill mac Cathail]], [[Cormac mac Ailello]]=[[Cormac mac Ailealla]], [[Eterscél mac Máele Umai]]=[[Eidirscéal mac Maoil Umha]], [[Cathussach mac Eterscélai]]=[[Cathasach mac Eidirscéil]], [[Máel Dúin mac Áedo]]=[[Maol Dúin mac Aodha]], [[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]=[[Ólchúr mac Duibh-Ixxx]], [[Ólchobar mac Flainn]]=[[Ólchúr mac Flainn]], [[Artrí mac Cathail]]=[[Airtrí mac Cathail]], [[Tnúthgal mac Artrach]]=[[xxx]], [[Tnúthgal mac Donngaile]]=[[Tnúthghal mac Donnghaile]], [[Feidlimid mac Cremthainn]]=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Ólchobar mac Cináeda]]=[[Ólchúr mac Cxxx]], [[Áilgenán mac Donngaile]]=[[Áilgeanán mac Donnghaile]], [[Máel Gualae mac Donngaile]]=[[Maol Guala mac Donnghaile]], [[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]=[[Ceann Faoladh Ó Macthiarna]], [[Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn]]=[[Dúnchadh mac Duibh-dá-Bhoireann]], [[Dub Lachtna mac Máele Gualae]]=[[Dubh Lachtna mac Maoil Gualainne]], [[Finguine Cenn nGécan mac Loégairi]]=[[Finghin Ceann Géagán mac Laoghaire]], [[Cormac mac Cuilennáin]]=[[Cormac mac Cuileannáin]], [[Flaithbertach mac Inmainén]]=[[Flaithbheartach mac Ionúin]], [[Lorcán mac Coinlígáin]]=[[Lorcán mac Coinlíogáin]], [[Cellachán Caisil]]=[[Ceallachán Chaisil]], [[Máel Fathardaig mac Flainn]]=[[Maol Fathardaigh mac Flainn]]-, [[Dub-dá-Bairenn mac Domnaill]]=[[Dubh-dá-Bhoireann mac Domhnaill]], [[Fer Gráid mac Cléirig]]=[[Fear Grá mac Cléirigh]], [[Donnchad mac Cellacháin]]=[[Donnchadh mac Ceallacháin]], [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]], [[Íomhar Luimnigh]]-, [[Mathgamain mac Cennétig]]=[[Mathúin mac Cinnéide]], [[Diarmait Ua Briain]]=[[Diarmaid Ó Briain]], [[Muirchertach Ua Briain]]=[[Muircheartach Ua Briain]]-, [[Cormac Mac Carthaigh]]=[[Cormac Mac Cárthaigh]], [[Conchobar Ua Briain]]=[[Conchúr Ó Briain]], &lt;strike&gt;[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Bhriain]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Toirdhelbach mac Diarmata Ua Briain]]=[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain]], [[Domnall Mór Ua Briain]]=[[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada]]=[[Dúnghal mac Maoil Fhothardaigh Ó Donnchadha]], Murchad mac Donnchada, [[Brian mac Murchada Ua Briain]]=[[Brian mac Murchadha Ó Briain]]

== Iarmhumha ==
* [[Coirpre Luachra mac Cuirc]]=[[Cairbre Luachra mac Coirc]], [[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]=[[]], [[Máel Dúin mac Áedo Bennán]]=[[Maol Dúin mac Aodha Beannáin]], [[Congal mac Máele Dúin]]=[[Congal mac Maoil Dúin]]

== Oirialla ==
* [[Gofraid mac Fergusa]]=[[Gofraidh mac Fearghasa]]-, [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

==Osraí==
* [[Osraige]]=[[Osraí]], [[Cerball mac Dúnlainge]]=[[Cearbhall mac Dúnlainge]], [[Anmchad mac Con Cherca]]=[[Anmchadh mac Con Chearca]], [[Forbasach mac Ailella]]=[[Forbasach mac Ailealla]], [[Tóim Snáma mac Flainn]]=[[Tuaim Snámha mac Flainn]], [[Cellach mac Fáelchair]]=[[Ceallach mac Faolchair]], [[Dúngal mac Cellaig]]=[[Dúnghal mac Ceallaigh]], [[Donnchad mac Gilla Pátraic]]=[[Donnchadh mac Giolla Phádraig]] (1), [[Gilla Pátraic mac Donnchada]]=[[Giolla Phádraig mac Donnchadha]], [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]]=[[Faolchar ó Maoil Ódrain]], [[Cú Cherca mac Fáeláin]]=[[Cú Chearca mac Faoláin]], [[Ailill mac Fáeláin]]=[[Ailill mac Faoláin]], [[Fáelán mac Forbasaig]]=[[Faolán mac Forbasaigh]], [[Fergal mac Anmchada]]=[[Fearghal mac Anmchadha]], [[Dúngal mac Fergaile]]=[[Dúnghal mac Fearghaile]], [[Riacán mac Dúnlainge]]=[[Riagán mac Dúnlainge]], [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill (rí Osraí)]], [[Cellach mac Cerbaill]]=[[Ceallach mac Cearbhaill]]

== Uí Néill ==
* [[Uí Néill]]
** [[Uí Néill an Tuaiscirt]]
*** [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]]
*** [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]]
*** [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]]
**** [[Ó Néill]]
** [[Uí Néill an Deiscirt]]
*** [[Ríthe Bhreá]]
**** [[Síol Aodha Sláine]]
**** [[Cnóbha]]
**** [[Loch Gabhair]]
*** [[Ríocht na Mí]]
**** [[Ríthe na Mí]]
*** [[Tethba]]=[[Tethbae]]=[[Txxx]]
**** [[Cenél Coirpri]]
**** [[Cenél Maini]]
*** [[Ríthe Uisnigh]]
**** [[Clann Cholmáin]]
***** [[Clann Cholmáin Bhig]]
***** [[Clann Cholmáin Mhóir]]
**** [[Ríthe Fhir Chúl Bhreá]]

== Uí Néill an Deiscirt ==
=== [[Ríthe Bhreá]] ===
* [[Conall Laeg Breg]] mac Aodha Sláine=[[Conall Laogh Bhreá]] mac Aodha Sláine, [[Congal mac Áedo Sláine]]=[[Conghal mac Aodha Sláine]], [[Ailill Cruitire]] mac Aodha Sláine, [[Conaing Cuirre]] mac Congaile=[[Conaing Coirre]] mac Conghaile, [[Congalach mac Conaing Cuirre]]=[[Conghalach mac Conaing Choirre]], [[Írgalach mac Conaing]]=[[Irgalach mac Conaing]] Cuirre=[[Iorghalach mac Conaing]] Choirre, [[Amalgaid mac Congalaig]]=[[Amhalaidh mac Conghalaigh]], [[Conall Grant]]=[[Conall Grant mac Cernaig]]=[[Conall Grant mac Cearnaigh]], [[Conaing mac Amalgado]]=[[Conaing mac Amhalaí]], [[Indrechtach mac Dungalaig]]=[[Indreachtach mac Dunghalaigh]], [[Dúngal mac Amalgado]]=[[Dúnghal mac Amhalaí]], [[Coirpre mac Fogartaig]]=[[Cairbre mac Fógartaigh]], [[Congalach mac Conaing]]=[[Conghalach mac Conaing]], [[Diarmait mac Conaing]]=[[Diarmaid mac Conaing]], [[Flann mac Congalaig]]=[[Flann mac Conghalaigh]], [[Cernach mac Congalaig]]=[[Cearnach mac Conghalaigh]], [[Cummascach mac Congalaig]]=[[Cumascach mac Conghalaigh]], [[Conaing mac Flainn]], [[Cináed mac Conaing]]=[[]], [[Flann mac Conaing]], [[Niall mac Cernaig Sotal]]=[[Niall mac Cearnaigh Sotal]], [[Maine mac Néill]], [[Cathal mac Néill]], [[Cathal mac Áeda]]=[[Cathal mac Aodha, rí Bhreá]], [[Cernach mac Fogartaig]]=[[Cearnach mac Fógartaigh]], [[Fergus mac Fogartaig]]=[[Fearghas mac Fógartaigh]], [[Niall mac Conaill]], [[Máel Dúin mac Fergusa]]=[[Maol Dúin mac Fearghasa]], [[Fogartach mac Cummascaig]]=[[Fógartach mac Cumascaigh]], [[Cummascach mac Fogartaig]]=[[Cumascach mac Fógartaigh]], [[Ailill mac Fergusa]]=[[Ailill mac Fearghasa]], [[Cernach mac Fergusa]]=[[Cearnach mac Fearghasa]], [[Tigernach mac Fócartai]]=[[Tiarnach mac Fógartaigh]]

=== [[Ríthe na Mí]] ===
* [[Fallomon mac Con Congalt]]=[[Fallamhain mac Con Congheilte]], [[Domnall mac Donnchada Midi]]=[[Domhnall mac Donnchadha na Mí]], [[Muiredach mac Domnaill Midi]]=[[Muireadhach mac Domhnaill na Mí]], [[Máel Ruanaid mac Donnchada Midi]]=[[Maol Rúnaí mac Donnchadha na Mí]], [[Lorcán mac Cathail]], [[Donnchad mac Aedacain]]=[[Donnchadh mac Aodhacáin]]

=== [[Ríthe Uisnigh]] ===
* [[Conall Cremthainne]] mac Néill=[[Conall Criomhthainn]], [[Fiachu mac Néill]]=[[Fiacha mac Néill]], [[Ardgal mac Conaill]]=[[Ardal mac Conaill]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], ([[Colmán Már mac Diarmato]]= [[Colmán Bec mac Diarmato]])=[[Colmán mac Diarmato]]=[[Colmán mac Diarmada]], [[Suibne mac Colmáin]]=[[Suibhne mac Colmáin]], [[Fergus mac Colmáin]]=[[Fearghas Mac Colmáin]], [[Óengus mac Colmáin]]=[[Aonghas mac Colmáin]], [[Conall Guthbinn]]=[[Conall Guthbinn mac Suibni]]=[[Conall Guthbhinn mac Suibhne]], [[Máel Dóid mac Suibni]]=[[Maol Dxxx mac Suibhne]], [[Diarmait Dian]]=[[Diarmaid Dian]], [[Murchad Midi]]=[[Murchadh na Mí]]

=== Ríthe Fir Chúl Bhreá ===
* [[Áed mac Dlúthaig]]=[[Aodh mac Dlúthaigh]],  [[Flann mac Áedo]]=[[Flann mac Aodha]]

=== Tethba ===
* [[Cenél Coirpri]]/[[Cenél Maini]] &amp;rarr; [[Tethba]]=[[Tethbae]]

== Uí Néill an Tuaiscirt ==
* [[Uí Néill an Tuaiscirt]] &amp;larr; [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]], [[Muiredach mac Eógain]]=[[Muireadhach mac Eoghain]], [[Colcu mac Domnaill]]=[[Colga mac Domhnaill]], [[Máel Fithrich mac Áedo]] Uaridnach=[[Maol Fithrigh mac Aodha]], [[Ernaine mac Fiachnai]]=[[Earnaine mac Fiachna]], [[Urthuile mac Máele Tuile]]-, [[Crundmáel mac Suibni]] Menn=[[Crannmhaol mac Suibhne]], [[Ferg mac Crundmaíl]]=[[Fearg mac Crannmhaoil]], [[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]=[[Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh]], [[Fland mac Máele Tuile]]=[[Flann mac Maoil Tuile]], [[Máel Dúin mac Áedo Alláin]]=[[Maol Dúin mac Aodha Alláin]], [[Murchad mac Máele Dúin]]=[[Murchadh mac Maoil Dúin]], [[Domnall mac Áeda]]=[[Domhnall mac Aodha (rí Ailigh)]], [[Muirchertach mac Néill]]=[[Muircheartach mac Néill]], [[Flaithbertach Ua Néill]]=[[Flaithbheartach Ó Néill]], [[Domnall Ua Lochlainn]]==[[Domhnall Mac Lochlainn]], [[Niall Mac Lochlainn]], [[Áed in Macáem Tóinlesc]] Ua Néill=[[Aodh an Macaomh Tóinleasc]] mac Muircheartaigh, [[Ríthe Thír Eoghain]], [[Grianán Ailigh#Miotaseolaíocht]], [[Conall Gulban]], [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]], [[Tír Chonaill]], [[Ríthe Thír Chonaill]], [[Conall Cú mac Áedo]]=[[Conall Cú mac Aodha]], [[Áed Muinderg]] mac Flaithbertaig=[[Aodh Muindearg]], [[Loingsech mac Flaithbertaig]]=[[Loingseach mac Flaithbheartaigh]], [[Murchad mac Flaithbertaig]]=[[Murchadh mac Flaithbheartaigh]], [[Domnall mac Áeda Muindeirg]]=[[Domhnall mac Aodha Mhuindeirg]], [[Eógan mac Néill]]=[[Eoghan mac Néill]], [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]], [[Tír Eoghain]], [[Ruaidrí ua Canannáin]]

== Ulaid ==
* [[Dál Fiatach]], [[Uí Echach Cobo]], [[Fergus mac Áedáin]]=[[Fearghas mac Aodháin]], [[Cú Chuarán mac Dúngail Eilni]]=[[Cú Chuarán mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Róin mac Bécce Bairrche]]=[[Áed Róin]]=[[Aodh Róin]], [[Cathussach mac Ailello]]=[[Cathasach mac Ailealla]], [[Bressal mac Áedo Róin]]=[[Breasal mac Aodha Róin]], [[Fiachnae mac Áedo Róin]]=[[Fiachna mac Aodha Róin]], [[Tommaltach mac Indrechtaig]]=[[Tomaltach mac Ionrachtaigh]], [[Eochaid mac Fiachnai]]=[[Eochaidh mac Fiachna]], [[Cairell mac Fiachnai]]=[[Caireall mac Fiachna]], [[Máel Bressail mac Ailillo]]=[[Maol Bhreasail mac Ailealla]], [[Muiredach mac Eochada]]=[[Muireadhach mac Eochadha]], [[Matudán mac Muiredaig]]=[[Madadán mac Muireadhaigh]], [[Lethlobar mac Loingsig]]=[[Leathlobhar mac Loingsigh]], [[Cathalán mac Indrechtaig]]=[[Cathalán mac Ionrachtaigh]], [[Ainbíth mac Áedo]]=[[Ainbhioth mac Aodha]], [[Eochocán mac Áedo]]=[[Eochagán mac Aodha]], [[Airemón mac Áedo]]=[[Éireamhón mac Aodha]], [[Fiachnae mac Ainbítha]]=[[Fiachna mac Ainbhith]], [[Bécc mac Airemóin]]=[[Bxxx mac Éireamhóin]],  [[Muiredach mac Eochocáin]]=[[Muireadhach mac Eochagáin]], [[Máel Mocheirge mac Indrechtaig]]=[[Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh]], [[Aitíth mac Laigni]]=[[Axxx mac Lxxx]], [[Cenn Etig mac Lethlobair]]=[[Cenn Étig mac Lethlobair]]=[[Ceann Éidigh mac Leathlobhair]], [[Áed mac Eochocáin]]=[[Aodh mac Eochagáin]], &lt;strike&gt;[[Loingsech mac Cenn Étig]]&lt;/strike&gt;=[[Loingsech mac Cinn Étig]], [[Áed mac Loingsig]]=[[Aodh mac Loingsigh]], [[Niall mac Eochada]]=[[Niall mac Eochadha]]


* [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Dál nAraidi an Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uí Eachach Chobha]], [[Eilne]], [[Sárán mac Cóelbad]]=[[Sárán mac Caolbhaidh]], [[Condlae mac Cóelbad]]=[[Connla mac Caolbhaidh]], [[Fíachna Lonn mac Cóelbad]]=[[Fiachna Lonn mac Caolbhaidh]], [[Scandal mac Bécce]]=[[Scannal mac ''Bécce'']], [[Eochaid Iarlaithe mac Lurgain]]=[[Eochaid Iarlaithe]]=[[Eochaidh Iarlaithe]], [[Cathassach mac Lurgain]]=[[Cathasach mac Lorgan]], [[Dúngal Eilni mac Scandail]]=[[Dúnghal Eilne mac Scannail]], [[Cathassach mac Máele Cáich]]=[[Cathasach mac Maoil Chaoich]], [[Ailill mac Dúngaile Eilni]]=[[Ailill mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Aired]]=[[Aodh Aireach]], [[Lethlobar mac Echach]]=[[Leathlobhar mac Eachach]], [[Fiachra Cossalach]]=[[Fiachra Cosalach]], [[Indrechtach mac Lethlobair]]=[[Ionrachtach mac Leathlobhair]], [[Flathróe mac Fiachrach]]=[[Fxxx mac Fiachra]], [[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]&amp;rarr;[[Cináed Cairge mac Cathussaig]]=[[Cxxx Cairge mac Cathasaigh]]

==Déise==
* [[Déisi]]=[[Déise]], [[Dál Fiachrach Suighe]]=[[Dál Fhiachra Shuí]], [[Déisi Temro]]=[[Déise Theamhrach]], [[Déisi Becc]]=[[Déise Beag]], [[Déisi Muman]]=[[Déise Mumhan]]==[[Déisi Deiscirt]], &lt;strike&gt;[[Déisi in Tuaiscirt]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Déisi Tuaiscirt]]=[[Déise an Tuaiscirt]], [[Ríthe Dhéise Mumhan]], [[Tairired na nDéssi]]=[[Tairshireadh na nDéis]] &gt; [[Óengus Gaíbúaibthech]]=[[Aonghas Gabhuaibhtheach]], [[Ríocht Dyfed]]-, [[Cogad Gáedel re Gallaib]]=[[Cogadh Gael le Gaill]], [[Delbna]]=[[Dealbhna (dream)]]

== Miotaseolaíocht ==
* [[Bradán feasa]]

==Ard-Ríthe==
* [[Cellach mac Máele Coba]]=[[Ceallach mac Maoil Chobha]], [[Conall mac Máele Coba]]=[[Conall mac Maoil Chobha]]=[[Conall Cóel]]=[[Conall Caol]], [[Diarmait mac Áedo Sláine]]=[[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Blathmac mac Áedo Sláine]]=[[Blathmac mac Aodha Sláine]], [[Sechnassach]]=[[Seachnasach]]=[[Sechnassach mac Blathmaic]]=[[Seachnassach mac Blathmaic]], [[Cenn Fáelad]]=[[Cenn Fáelad mac Blathmaic]]=[[Ceann Faoladh mac Blathmaic]], [[Fínsnechta Fledach]]=[[Fíonsneachta Fleách]]=[[Fínsnechta Fledach mac Dúnchada]]=[[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]], [[Loingsech mac Óengusso]]=[[Loingseach mac Aonghasa]], [[Congal Cennmagair]]=[[Conghal Ceannmhaghair]], [[Fergal mac Máele Dúin]]=[[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Fógartach mac Néill]], [[Cináed mac Írgalaig]]=[[Cxxx mac Iorghalaigh]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbeartach mac Loingsigh]], [[Áed Allán]]=[[Aodh Allán]], [[Domnall Midi]]&amp;rarr;[[Domhnall Mac Murchadha]]=[[Domhnall Mí]]=[[Domhnall mac Murchadha]], [[Niall Frossach]]=[[Niall Frasach]], [[Donnchad Midi]]=[[Donnchadh Mí]], [[Aed Oirdnide]]=[[Aodh Oirdní]], [[Conchobar mac Donnchada]]=[[Conchúr mac Donnchadha]]], [[Niall Caille]] / [[Fedelmid mac Cremthainn]] ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]), [[Niall Noígíallach]] &amp;larr; [[Níall Noígíallach]], ([[Fiachrae Cássan]]=)[[Fiachrae Cassán]]=[[Fiachra Casán]], [[Dáire Drechlethan]]=[[Dáire Dreachleathan]], [[Áed Findliath]]=[[Aodh Fionnliath]], [[Niall Glúndub]]=[[Niall Glúindubh]], [[Donnchad Donn]]=[[Donnchadh Donn]], [[Congalach Cnogba]]=[[Conghalach Cnobha]], [[Domnall ua Néill]]=[[Domhnall Ó Néill]], [[Donnchad mac Briain]]=[[Donnchadh mac Briain]], [[Diarmait mac Máel na mBó]]=[[Diarmait mac Maíl na mBó]]=[[Diarmaid mac Maoil na mBó]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbheartach mac Loingsigh]]

==Scéalta==
* [[Scátháin na bhFlatha]], [[Sedulius Scottus]]-, [[Caithréim Chellacháin Chaisil]], [[Cogad Gáedel re Gallaib]], [[Senchas Fagbála Caisil]], [[Immram Curaig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Maíle Dúin]]=[[Máel Dúin]]=[[Maol Dúin]], [[Immram curaig Ua Corra]]=[[Iomramh Currach Uí Chorra]], [[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]=[[Iomramh S agus Mic Riagla]], [[Baile Suibne]]=[[Buile Shuibhne]], [[Cath Maige Rátha]], [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]-, [[Mo Ling]]-, [[Fled Dúin na nGéd]], [[Aided Chlainne Tuirenn]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]], [[Aided Muirchertaig meic Erca]], &lt;strike&gt;[[Aislinge Meic Chon Glinne]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Aislinge Meic Con Glinne]], [[Amra Choluim Chille]], [[Caithréim Cellaig]], [[Compert Mongáin]]=[[Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]], [[Eachtra Thaidhg mhic Céin]]=[[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg mhic Céin]], [[Fingal Rónáin]], [[Máel Dúin (uathimdhealú)]]=[[Maol Dúin (uathimdhealú)]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Tochmarc Becfola]], [[Duanaire Finn]], [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]], [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]], [[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]] &amp;rarr; [[Cormac mac Airt]], [[Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] &amp;rarr; [[Tadhg mac Céin]], [[Fotha Catha Cnucha]] &amp;rarr; [[Cumall]], [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis]] &amp;rarr; [[Naomh Breandán]]

== ''Ól nÉchmacht'' ==
* [[Annála Connacht]]=[[Annála Chonnacht]], [[Cóiced Ol nEchmacht]]=[[Cóiced Ól nÉchmacht]]=[[Cúige Dhál Éachmacht]], [[Fir Craibe]]=[[Fir Chraibhe]], [[Túatha Taíden]]=[[Tuatha Taiden]]=[[Tuatha Taoidhean]], [[Delbna Nuadat]]=[[Dealbhna Nuad]], [[Dealbhna Thír Dhá Loch]], ([[Corco Mogha]]), [[Cálraige]], [[Partraige]], [[Corco Fir Trí]]=[[Corca Fhir Thrí]], [[Cian d'Fhearaibh Bolg]]=[[Cian d'Fhir Bholg]]

== Conmhaicne ==
* [[:Catagóir:Conmhaicne]], [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]], [[Conmaicne Mara]]=[[Conmhaicne Mara]]
* [[Uí Fiachrach Finn]]=[[Uí Fhiachrach Fhionn]], [[Maigh Nissi]]&amp;rarr;[[Liatroim, Barúntacht, Contae Liatroma]], [[Eolas mac Biobhsaigh]], [[Muintir Eolais]], [[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhíonacha]]

=== aí -&gt; ai ===
* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Dúna Móir]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Dúna Móir]]=[[Conmhaicne Dhúin Mhóir]]
# [[Trícha Máenmaige]]=[[Conmaícne Máenmaige]]=&lt;strike&gt;[[Conmhaicne Mheáinmhaigh]]=&lt;/strike&gt;[[Conmhaicne Mheánmhaigh]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Cúile]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cúile]]=[[Conmhaicne Coille]]
#* &lt;strike&gt;[[Cluain Conmhaícne]]=&lt;/strike&gt;[[Cluain Conmaicne]]=[[Cluain Chonmhaicne]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmhaícne Cenel Luacháin]]=[[Conmaícne Cenél Luacháin]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cenél Luacháin]]=[[Conmhaicne Cineál Luacháin]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Carra]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cera]]=[[Conmhaicne Ceara]]
#* [[Conmaicne Angaile]]=[[Conmhaicne Anghaile]]

== Connachta ==
* [[Connachta]], [[Ríthe na gConnacht]], [[Brión mac Echach Mugmedóin]]=[[Brión mac Echach Muigmedóin]]=[[Brian mac xxx]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin]]=[[Ailill mac xxx]], [[Fiachrae]]=[[Fiachra]], [[Cairpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]], [[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]], [[Ciarraige Aí]]=[[Ciarraí Aoi]], [[Ciarraige Locha na nÁirne]]=[[Ciarraí Locha na nAirní]], [[Ciarraige Airtig]]=[[Ciarraí Airtigh]], [[Ciarraige Óic Bethra]]=[[Ciarraí Óig Bheathra]], [[Aidne]]=[[Aidhne]], [[Áengus mac Umor]]=[[Aonghas mac Úmhór]], [[Amalgaid mac Fiachrach]]=[[Amhalaí mac Fiachra]], [[Dauí Tenga Uma]]=[[Dxxx Teanga Umha]], [[Duinsech ingen Duach]]=[[Duinseach ní Dhuach]], [[Eógan Bél]]=[[Eoghan Béal]], [[Ailill Inbanda]]=[[Ailill Baineanda]], [[Echu Tirmcharna]]=[[Eocha Tirimcharna]], [[Áed mac Echach]]=[[Aodh mac Eachach]], [[Uatu mac Áedo]]=[[Uada mac Aodha]], [[Colmán mac Cobthaig]]=[[Colmán mac Cobhthaigh]], [[Rogallach mac Uatach]], [[Loingsech mac Colmáin]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]]=[[Guaire Aidhne mac Colmáin]], [[Cenn Fáelad mac Colgan]]=[[Ceann Faoladh mac Colgan]], [[Dúnchad Muirisci]]=[[Dúnchadh Mhuirisce]], [[Fergal Aidne mac Artgaile]]=[[Fearghal Aidhne mac Ardaile]], [[Muiredach Muillethan]]=[[Muireadhach Moilleathan]], [[Cellach mac Rogallaig]]=[[Ceallach mac Raghallaigh]], [[Indrechtach mac Dúnchado]]=[[Indreachtach mac Dúnchadha]], [[Indrechtach mac Muiredaig]]=[[Indreachtach mac Muireadhaigh]], [[Domnall mac Cellaig]]=[[Domhnall mac Ceallaigh]], [[Cathal mac Muiredaig]]=[[Cathal mac Muireadhaigh]], [[Áed Balb mac Indrechtaig]]=[[Aodh Balbh mac Indreachtaigh]], [[Forggus mac Cellaig]]=[[Fearghas mac Ceallaigh]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig]]=[[Ailill Mheadraí mac Indreachtaigh]], [[Dub-Indrecht mac Cathail|Dubh-Indreacht mac Cathail]], [[Donn Cothaid mac Cathail]]=[[Donn Cothú mac Cathail]], [[Flaithrí mac Domnaill]]=[[Flaithrí mac Domhnaill]], [[Artgal mac Cathail]]=[[Ardal mac Cathail]], [[Tipraite mac Taidg]]=[[Tiobraid mac Taidhg]], [[Cináed mac Artgail]]=[[Cináed mac Ardail]], [[Colla mac Fergusso]]=[[Colla mac Fearghasa]], [[Muirgius mac Tommaltaig]], [[Diarmait mac Tommaltaig]], [[Cathal mac Muirgiussa]]=[[Cathal mac Muiriosa]], [[Murchad mac Áedo]]=[[Murchadh mac Aodha]], [[Fergus mac Fothaid]]=[[Fearghas mac Fothaidh]], [[Finsnechta mac Tommaltaig]], [[Mugron mac Máele Cothaid]], [[Conchobar mac Taidg Móir]]=[[Conchúr mac Taidhg Mhóir]], [[Áed mac Conchobair]]=[[Aodh mac Conchúir]], [[Tadg mac Conchobair]]=[[Tadhg mac Conchúir]], [[Cathal mac Conchobair]]=[[Cathal mac Conchúir]], [[Tadg mac Cathail]]=[[Tadhg mac Cathail]], [[Fergal Ua Ruairc]]=[[Fearghal Ó Ruairc]], &lt;strike&gt;[[Conchobar mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Conchobar mac Taidg]], &lt;strike&gt;[[Cathal mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Cathal mac Taidg]]=[[Cathal mac Taidhg]], [[Cathal mac Conchobair maic Taidg]]=[[Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg]], [[Tadg in Eich Gil]]=[[Tadhg an Eich Ghil]], [[Art Uallach Ua Ruairc]]=[[Art Ualach Ó Ruairc]], [[Áed in Gai Bernaig|Aodh an Gha Bhearnaigh]], [[Áed Ua Ruairc]]=[[Aodh Ó Ruairc]], [[Ruaidrí na Saide Buide]]=[[Ruairí na Saidhe Buí]], &lt;strike&gt;[[Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh]]&lt;/strike&gt;=[[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh]], [[Tadg mac Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Domnall Ua Ruairc]]=[[Domhnall Ó Ruairc]], [[Domnall Ua Conchobair]]=[[Domhnall Ó Conchúir]], [[Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], [[Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Ruaidrí mac Tairrdelbaig Ua Conchobair]], [[Uí Briúin]]=[[Uí Bhriúin]] &amp;larr; [[Uí Briúin Aí]]=[[Uí Bhriúin Aoi]] &amp;larr; [[Uí Briúin Seóla]]=[[Uí Bhriúin Seola]] &amp;larr; [[Uí Briúin Bréifne]]=[[Uí Bhriúin Bhréifne]] &amp;larr; [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muireadhaigh]] &amp;larr; [[Síl Cellaig]]=[[Síol Cheallaigh]] &amp;larr; [[Síl Cathail]]=[[Síol Chathail]], [[Muintir Murchada]]=[[Muintir Mhurchadha]], [[Clann Fhergail]]=[[Clann Fhearghaile]], [[Clann Taidg]]=[[Clann Taidhg]], [[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]=[[Críochadóireacht chiníoch dúchais Mhuintir Mhurchadha]], &lt;strike&gt;[[Uí Chonchúír]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Uí Chonchúir]], [[Uí Fiachrach]]=[[Uí Fhiachrach]]=[[Uí Fiachra]], [[Uí Fiachrach Aidne]]=[[Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Uí Fiachrach Muaide]]=[[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Cenél Áeda na hEchtge]]=[[Cineál Aodha na hEachtaí]], [[Seachnasach mac Donnchadha]], [[Uí Sheachnasaigh]], [[Uí Dhubhda]], [[Uí Ruairc]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]]=[[Muircheartach Nár mac Guaire]], [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Conchúir]], [[Cathal Carragh Ua Conchobair]]

{{Navbox
 | name = Ríocht na gConnacht
 | title = [[Ríocht na gConnacht]]

 | group1 = [[Tuath]]a
 | list1 = 
 {{Navbox|child

   | group1 = [[Connachta]]
   | list1 = [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin|Uí Briúin Bréifne]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Umaill|Uí Briúin Maille]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Partraige]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Finn]]&amp;nbsp;• [[Cairbre Drom Cliabh]]

   | group2 = [[Ulaid]]
   | list2 = [[Conmhaicne Mara]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cenéoil Dubáin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cúile Tolad]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Maigh Réin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Meánmhaighe]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Sléibe Formaile]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Aí]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Locha na nÁirne]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Airtech]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Óic Bethra]] &amp;nbsp;• [[Soghain]]

   | group3 = [[Deirgtine]]
   | list3 = [[Luigne Chonnacht|Luighne]]&amp;nbsp;• [[Corca Fhir Trí]]&amp;nbsp;• [[Gailenga]]&amp;nbsp;• [[Delbna]]&amp;nbsp;• [[Éile]]

   | group4 = [[Érainn]]
   | list4 = [[Cálraige]]&amp;nbsp;• [[Dartraige]]

   | group5 = Eile
   | list5 = [[Fir Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Dál nDruithne]]&amp;nbsp;• [[Gamanraige]]&amp;nbsp;• [[Fir Domnann]]&amp;nbsp;• [[Senchineoil]]&amp;nbsp;• [[Grecraige]]&amp;nbsp;• [[Delbhna|Delbhna Cuile Fabhair]]&amp;nbsp;• [[Dealbhna Thír Dhá Loch|Delbna Tír Dhá Locha]]&amp;nbsp;• [[Delbna Nuadat]]&amp;nbsp;• [[Uaithne]]&amp;nbsp;• [[Masraige]]&amp;nbsp;• [[Corco Moga]]
 
 }}

 | group2 = Rítheaghlaigh
 | list2 = 
 {{Navbox|child
 
   | group1 = Muintreacha
   | list1 = [[Uí Fiachrach]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí nAilello]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]

   | group2 = Clanna
   | list2 = [[Uí Sheachnasaigh]]&amp;nbsp;• [[Uí Chonchúir]]&amp;nbsp;• [[Uí Dhubhda]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlannagáin]]&amp;nbsp;• [[Uí Ruairc]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlaithbheartaigh]]

 }}

 | group10 = Ríochtaí comharbachta
 | list10 = [[Uí Maine]] ([[Síol Anmchadha]], [[Máenmaige]], [[Clann Uatach]])&amp;nbsp;• [[Bréifne]] ([[Bréifne Thoir|Thoir]] agus [[Bréifne Thiar|Thiar]])&amp;nbsp;• [[Uí Díarmata]]&amp;nbsp;• [[Síl Máelruain]]&amp;nbsp;• [[Magh Luir]]&amp;nbsp;• [[Umaill]]&amp;nbsp;• [[Iar Connacht]]

 | group11 = Ábhair
 | list11 = [[Ríthe na gConnacht]]&amp;nbsp;• [[Ráth Cruachan]]&amp;nbsp;• [[Annála Connacht]]&amp;nbsp;• [[Táin Bó Flidais]]&amp;nbsp;• [[Cóiced Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Nagnatae]]&amp;nbsp;• [[Auteini]]&amp;nbsp;• [[na Trí Tuatha]]&amp;nbsp;• [[Clann Taidg]]&amp;nbsp;• [[Clann Fhearghaile]]&amp;nbsp;• [[Muintir Murchada]]&amp;nbsp;• [[Maigh Seóla]]

| belowclass = hlist
| below      = {{Icon|Category}} [[:Catagóir:Connachta|Category]]&amp;nbsp;• {{Icon|WikiProject}} [[Wikipedia:WikiProject Celts|WikiProject]]
}}

== Íochtar Chonnacht ==
* [[Íochtar Chonnacht]], [[Cairbre Drom Cliabh]]=[[Cairbre Dhroim Chliabh]], [[Corann]], [[Cúl ó bhFionn]] ([[Cúil Ó bhFinn]]-), [[Luigne Chonnacht]]=[[Luíne Chonnacht]], [[Tír Fíacrach Múaide]]=[[Tír Fhiacrach Mhuaidhe]], &lt;strike&gt;[[Tir Ollíol]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Tír Ollíol]]=[[Tír Oirill]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Goibnenn mac Conaill]]=[[Goibhneann mac Conaill]], [[Cobthach mac Gabráin]]=[[Cobhthach mac Gabhráin]], [[Cellach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guaire]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]], [[Conchobar mac Cummascaig]]=[[Conchúr mac Cumascaigh]], [[Art mac Flaitnia]]=[[Art mac Flaithnia]], [[Anluan mac Conchobhair]]=[[Anluan mac Cumascaigh]], [[Cathal Aidhne mac Ailealla]]-, [[Cléireach mac Ceadaigh]]-, [[Tighearnach mac Cathmogha]]=[[Tiarnach mac Cathmhogha]]-, [[Uathmharán mac Brocáin]]-, [[Mael Fabhaill mac Cléirigh]]=[[Maolfhabhaill mac Cléirigh]], [[Eidhean mac Cléirigh]], [[Tighearnach ua Cléirigh]], [[Mael Macduach]]=[[Maol xxx]]-, [[Domhnall mac Lorcáin]]-, [[Flann Ua Cléirigh]]-, [[Comhaltán Ua Cléirigh]], [[Mac Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh]], [[Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin]], [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Mael Fabhaill Ua hEidhin]], [[Giolla na Naomh Ua hEidhin]], [[Aodh Ua hEidhin]], [[Giolla Mo Choinne Ua Cathail]], [[Giolla Cheallaigh Ua hEidhin]]-, [[Muirgheas Ua hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin (II)]]

== Maigh Sheola ==
* [[Maigh Seóla]]=[[Maigh Sheola]], [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Cléirchén mac Murchadha]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin]], [[Ruaidhrí mac Coscraigh]], [[Maelcairearda]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]]-

== Iar Chonnacht ==
* [[Iar Connacht]]=[[Iar Chonnacht]], (Maigh Sheola: [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]]), [[Cathal mac Tigernáin]]=[[Cathal mac Tiarnáin]], Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (I)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (I)]], [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (I)]], Mac meic Aedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh]]=[[Mac mhic Aodha Ó Flaithearta]], [[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaitheartach Ó Flaithearta]], [[Brian Ua Flaithbheartaigh]]=[[Brian Ó Flaithearta]], [[Muireadhach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muireadhach Ó Flaithearta]], [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (I)]], Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (II)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (II)]], Áedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Aodh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (II)]], [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (II)]], Ruadhri Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (III)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (III)]], Murtough Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Muircheartach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muircheartach Ó Flaithearta]], Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (IV)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (IV)]], [[Aedh Mór Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Mór Ó Flaithearta]], Morogh Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Murchadh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Murchadh Ó Flaithearta]], Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (V)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (V)]]


Cúigear Ruairí..!
# Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1061.13: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1145.17: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh.
# Ruadhri Ua Flaithbertaigh, AU 1186.7 LATE: Ruaidhri h-Ua Flaithbertaigh, ACM 1186.2: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh, ACM 1214.6: Brian mac Ruaidhri Í Fhlaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh
# Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh, ACM 1256.9: Ruaidhri Ua Flaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh 


Beirt Aodh
# [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1079.8: Aedh Ua Flaithbhertaigh
# Áedh Ua Flaithbheartaigh, ACM 1178.10: Aodh Ua Flaithbertaigh


Beirt Chonchúr
# [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1132.11: Concobhar Ua Flaithbheartaigh,
# [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]], AU 1186.7 LATE: Conchubhar h-Ua Flaithbhertaigh

== Uí Dhiarmada ==
* [[Uí Díarmata]]=[[Uí Dhiarmada]], [[Ríthe Uí Dhiarmada]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]]=[[Tadhg Uí Dhiarmada]], [[Cú Cheanainn mac Taidhg]], [[Giolla Comáin mac Néill]], [[Muirghius mac Aodha]], [[Mac Con Cheanainn]], [[Muirgheas ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (I)]], [[Muirgheas Ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (II)]], [[Tadhg Ua Con Cheanainn]], [[Uada Ua Con Cheanainn]], [[Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn]]

== Síol Anmchadha ==
* [[Síol Anmchadha]], [[Ríthe Shíol Anmchadha]], [[Diarmaid mac Dúnadhaigh]], [[Cú Chonnacht mac Dúnadhaigh]], [[Madadhán mac Gadhra Mhóir]], [[Gadhra Mór mac Dúnadhaigh]], [[Doghra mac Dúnadhaigh]], [[Dúnadhach mac Con Chonnacht]], [[Diarmaid mac Madadháin]], [[Madadhán Reamhar Ua Madadháin]], [[Gilla Find mac Maic Uallacháin]]=[[Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Cú Choirne Ua Madadháin]], [[Madadhán Mór Ua Madadháin]], [[Maoileachlann Ua Madadháin]], [[Diarmaid Cléireach Ua Madadháin]], [[Madadhán Óg Ó Madadháin]], [[Cathal Ó Madadháin]]

== Uí Mhaine ==
* [[Uí Maine]]=[[Uí Mhaine]], [[Máine Mór]]=[[Maine Mór]]?, [[Ríthe Uí Mhaine]], [[Bresal mac Maine Móir]]=[[Breasal mac Maine Mhóir]], [[Fiachra Finn]], [[Conall Cas Ciabhach]], [[Dallán mac Breasail]], [[Duach mac Dalláin]], [[Lughaidh mac Dalláin]], [[Feradhach mac Lughadha]]=[[Fearadhach mac Luighdheach]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], [[Marcán]], [[Cairbre Crom]], [[Brenainn mac Cairbre]], [[Aedh Buidhe]]=[[Aodh Buí]], [[Conall mac Maelduib]]=[[Conall mac Maolduibh]], [[Marcán mac Tommáin]]=[[Marcán mac Tomáin]], [[Fithceallach mac Flainn]]=[[Ficheallach mac Flainn]], [[Sechnassach mac Congail]]=[[Seachnasach mac Congail]], [[Dluthach mac Fithcheallaigh]]=[[Dlúthach mac Ficheallaigh]], [[Cathal Maenmaighe]]=[[Cathal Mheánmhaigh]], [[Ailill ua Daimine]]=[[Ailill ua Daimhine]]=[[Ailill ó Daimhine]], [[Inreachtach mac Dluthaigh]]=[[Inreachtach mac Dlúthaigh]], [[Aedh Ailghin]]=[[Aodh Ailghin]], [[Dunchadh ua Daimhine]]=[[Dúnchadh ó Daimhine]], [[Conall mac Fidhghaile]], [[Dunchadh mac Duib Da Tuadh]]=[[Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh]],  [[Amhalgaidh]], [[Ailill mac Inreachtaigh]], [[Dub Dá Leithe mac Tomaltaigh]]=[[Dubh Dhá Leath mac Tomaltaigh]], [[Cathal mac Murchadha]], [[Cathal mac Ailella]]=[[Cathal mac Ailealla]], [[Mughrón mac Sochlacháin]], [[Sochlachán mac Diarmata]]=[[Sochlachán mac Diarmada]], [[Murchadh mac Sochlacháin]], [[Murchadh mac Aodha Uí Mhaine]], [[Geibennach mac Aedha]]=[[Geibheannach mac Aodha]], [[Muirgheas mac Domhnaill]]
* [[Tadg Mór Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Mór Ó Ceallaigh]], Gadhra mac Dúnadhaigh, [[Concobar mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmait mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Dunchadh Ua Cellaigh]]=[[Dúnchadh Ó Ceallaigh]], [[Aed Ua Cellaigh]]=[[Aodh Ó Ceallaigh]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Tadg Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Ó Ceallaigh]], [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Ceallaigh]], [[Murchad Ua Cellaigh]]=[[Murchadh Ó Ceallaigh]], [[Domnall Mór Ua Cellaigh]]=[[Domhnall Mór Ó Ceallaigh]]

== Ríthe Shliabh Lugha ==
* [[Sliabh Lugha]]&amp;rarr;[[Ríthe Sliabh Lugha]]=[[Ríthe Shliabh Lugha]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (I)]], [[Ruairí Ó Gadhra (I)]], [[Domhnall Ó Gadhra]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (III)]]

== Magh Loirg ==
* [[Mag Luirg]]=[[Magh Loirg]], [[Ríthe Mhagh Loirg]], [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]], [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]], [[Maolruanaidh mac Taidhg]], [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]], [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]], &lt;strike&gt;[[Diarmad mac Taidhg Mhóir]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]], [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]], [[Conchúr mac Diarmada]], [[Tomaltach na Cairge Mac Diarmata]]=[[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]], [[Cormac Mac Diarmada (I)]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Aireachtach ua Dúnchadha Mhuirsce]], [[Connmhach mac Duinn Cothaidhe]]=[[Conmhach mac Doinn Cothaithe]], [[Dubhda mac Conmhaigh]], [[Aodh ua Dubhda]], [[Maol Ruanaidh Ua Dubhda]], [[Aedhuar Ua Dubhda]], [[Muircheartach An Collach Ua Dubhda]], [[Domhnall Fionn Ua Dubhda]], [[Mac Aodha Ua Dubhda]], [[Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda]], [[Mac Domhnaill Ua Dubhda]], [[Aodh mac Muircheartaigh Ua Dubhda]], [[Ruaidhrí Mear Ua Dubhda]], [[An Cosnamhaigh Ua Dubhda]], [[Taichleach Ua Dubhda]]
* Eile gan leathanaigh: Cathal mac Ailealla, Aodh mac Maoil Phádraig, Mael Cluiche mac Conchobair=Maol Cloiche mac Conchúir, ''Crichan mac Mael Muire''

== Umhaill ==
* &lt;strike&gt;[[Umall]]&lt;/strike&gt;=[[Umaill]]=[[Umhaill]], [[Ríthe Umhaill]], [[Maille mac Conaill]], [[Flannabhra]], [[Dunghal mac Flaithniadh]], [[Aedhghal]], [[Flathghal mac Flannbhrath]], [[Cosgrach mac Flannbhrath]], [[Cairbre mac Cinaedh]], [[Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh]], [[Domhnall Ó Máille (I)]], [[Domhnall Ó Máille (II)]] (Rua), [[Domhnall Ó Máille (III)]], [[Aodh Ó Máille]], [[Diarmaid Ó Máille]], [[Tadhg mac Diarmada Ó Máille]]

== Ríthe Luíne Chonnacht ==
* [[Ríthe Luíne Chonnacht]], [[Eaghra Paiprigh mac Saorghais]]

== Eile (3) ==
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Liosta de Bharúntachtaí]]

= Bliain 4, 2021 - 2022 =
== Feabhsú na Gaeilge (4) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Ollaimh Éireann ==
* [[Adna mac Uthidir]], [[Torna Éices]], [[Dubhthach moccu Lughair]], ([[Dallán Forgaill]]), [[Senchán Torpéist]], &lt;strike&gt;[[Máel Muire Otháin]]=&lt;/strike&gt;[[Máel Muire Othna]]=[[Maol Mhuire Fhathna]], [[Flann mac Lonáin]], &lt;strike&gt;[[Torpaid mac Taicthech]]=&lt;/strike&gt;[[Torpaid mac Taicthich]]=[[]], [[Óengus mac Óengusa]]=[[Aonghas mac Aonghasa]], [[Bard Boinne]], [[Uallach ingen Muinecháin]], [[Cormacán Éigeas]], [[Cinaedh Ua hArtagáin]]=[[Cinaedh ua hArtagáin]]=[[Cionnaoth ó hArtagáin]], [[Eochaidh Ua Floinn]]=[[Eochaidh ua Floinn]], [[Urard mac Coise]], [[Clothna mac Aenghusa]], [[Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag]], [[Cúán úa Lothcháin]], [[Cú Mara mac Maic Liac]], [[Mac Beathaidh mac Ainmire]], [[Ceaunfaeladh ua Cuill]]=[[]], [[Flaithem mac Maele Gaimrid]], [[Cellach úa Rúanada]], [[Mael Isa ua Máilgiric]], [[Cú Collchaille Ua Baígilláin]], [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]],
# [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]],
# [[Sean mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]

== Ginealas ==
* [[Ginealas Éireannach]], [[Leabhar na nGinealach]], [[Coimre na nGinealach]], [[An Leabhar Muimhneach]], [[Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh]]=[[Leabhar Chlann Mhaoil Ruanaidh]], [[Leabhar Clainne Suibhne]]=[[Leabhar Chlann Suibhne]], [[Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin]]

== Gineolaithe ==
* [[Eochaid ua Flannacáin]], [[Flann Mainistrech]]=[[Flann Mainistreach]], [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]], [[Gilla Críst Ua Máel Eóin]]=[[Giolla Chríost Ó Maoil Eoin]], [[Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh]], [[Gilla na Naemh Ua Duinn]]=[[Giolla na Naomh Ó Duinn]], [[Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh]], [[Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire]]=[[Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire]], [[Domnall Ó Cuindlis]], [[Lúcás Ó Dalláin]], [[Seán Mór Ó Dubhagáin]], [[Ádhamh Ó Cianáin]], [[Ádhamh Cúisín]], [[Faolán Mac an Ghabhann na Scéal]], [[Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh]], [[Giolla na Naomh Ó hUidhrín]], [[Giolla na Naomh Mac Aodhagáin]], [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]]=[[Cú Choigríche Ó Cléirigh]], [[Lughaidh Ó Cléirigh]], [[Cú Choigcríche Ó Duibhgeannain]]=[[Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin]], [[Triallam timcheall na Fodla]], [[Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh]], [[Críchad an Chaoilli]], [[Máel Muire mac Céilechair]]=[[Maol Mhuire mac Céileachair]]-

== Scoláirí ==
* [[James Ware]]-, [[Uilliam Ó Duinnín]], [[Seán Ó Catháin]], [[Séarlas Ó Conchubhair Doinn]]=[[Séarlas Ó Conchúir Dhoinn]], [[John O'Donovan (scoláire)]]=([[Seán Ó Donnabháin]]), [[John O'Hart]]-, ([[Edward MacLysaght]]=[[Éamonn Mac Giolla Iasachta]]), [[Nollaig Ó Muraíle]]-, ([[Rudolf Thurneysen]]), [[Osborn Bergin]]-, [[R. I. Best]]=[[Richard Irvine Best]]-, ([[D. A. Binchy]]), ([[Kuno Meyer]]), ([[Eugene O'Curry]]=[[Eoghan Ó Comhraí]]), [[James Carney]], [[John Carey]], ([[T. F. O'Rahilly]]=[[Tomás Ó Rathile]]=[[Tomás Ó Rathaile]]), [[Francis J. Byrne]]=[[Francis John Byrne]], [[Edel Bhreathnach]], [[John T. Koch]]-, [[Celtica (iriseán)]], [[Éigse (iriseán)]], [[R. A. Stewart Macalister]], [[T. M. Charles-Edwards]]=[[Thomas Charles-Edwards]], [[Hubert T. Knox]]=[[Hubert Thomas Knox]], [[Donnchadh Ó Corráin]]

== Déise ==
* [[Ríthe Dhéise Mumhan]]
* [[Dál gCais]]+
** [[Dál gCais#Stair]]

== Suíomhanna ==
# [[A. G. van Hamel]], [[Stichting Van Hamel]], [[CODECS]], *selgā
# [[Thesaurus Linguae Hibernicae]] (TLH)
# [[Irish Script on Screen]], [[Meamram Páipéar Ríomhaire]] (ISoS, ISOS)
# [[Celtic Digital Initiative]] (CDI)

== Dál Riada ==
* [[Dál Riada]], [[Ríthe Dhál Riada]], [[Fearghas Mór mac Eirc]]=[[Fearghas Mór]], [[Domhanghart Réite]], [[Comhghall mac Domhanghairt]], [[Gabhrán mac Domhanghairt]], [[Conall mac Comgaill]], [[Aodhán mac Gabhráin]], [[Eochaid Buide]]=[[Eochaidh Buí]], [[Connad Cerr]], [[Domnall Brecc]]=[[Domhnall Breac]], [[Ferchar mac Connaid]]=[[Fearchar mac Connaidh]],  [[Dúnchad mac Conaing]]=[[Dúnchadh mac Conaing]], [[Conall Crandomna]]=[[Conall Crannomhna]], [[Domangart mac Domnaill]]=[[Domhanghart mac Domhnaill]], [[Máel Dúin mac Conaill]]=[[Maol Dúin mac Conaill]], [[Domnall Donn]]=[[Domhnall Donn]], [[Ferchar Fota]]=[[Fearchar Fada]], [[Eochaid mac Domangairt]]=[[Eochaidh mac Domhanghairt]], [[Ainbcellach mac Ferchair]]=[[Ainfhaichilleach mac Fearchair]], [[Fiannamail ua Dúnchado]]=[[Fianamhail ó Dúnchadha]], [[Selbach mac Ferchair]]=[[Sealbhach mac Fearchair]], [[Dúngal mac Selbaig]]=[[Dúnghal mac Sealbhaigh]], [[Eochaid mac Echdach]]=[[Eochaidh mac Eochach]], [[Alpín mac Echdach]]=[[Ailpín mac Eochach]], [[Muiredach mac Ainbcellaig]]=[[Muireadhach mac Ainfhaichilligh]], [[Eógan mac Muiredaig]]=[[Eoghan mac Muireadhaigh]]
# [[Áed Find]]=[[Aodh Fionn]]
# [[Fergus mac Echdach]]
# [[Donn Coirce]]
# [[Eochaid mac Áeda Find]]
# [[Constantine]]
# [[Oengus]]
# [[Drust]]
# [[Eoganan]]
# [[Alpin II]]
# [[Coinneach I na hAlban|Coinneach]]

== Connachta srl. ==
* [[Cairpre Gabra]]=[[Cairbre Ghabhra]], [[Senchán Torpéist]], [[Tromdámh Guaire]]

== Tuamha ==
# Muircheartach mac Toirdhealbhach
# Muircheartach Dall
# Conchúr Rua

== An Féineachas, srl ==
* [[An Féineachas]]
*# [[Aithechtúatha]]
*# [[Cóic Conara Fugill]]
* [[Breithem]]
*# [[Breithem#Stair]] &amp;larr; [[:en:Brehon#History]]
*# [[Breithem#Céilí Dé]] &amp;larr; [[:en:Brehon#Brehon Laws and the Early Irish Church(Céilí Dé)]] 
*# [[Breithem#Na Normannaigh]] &amp;larr; [[:en:Brehon#The Brehon laws and Anglo-Norman Invasion of 1169]]
* [[Dubthach maccu Lugair]]=[[Dubhthach moccu Lughair]]=[[Dubhthach mhic Lughair]]
# [[Odhrán (giolla Phádraig)]] &amp;larr; [[:en:Odran (disciple of Saint Patrick)]]
# [[Odrán]]=[[Órán]] &amp;larr; [[:en:Odran]]
#* [[Slat na ríghe]], [[Iomarbhágh na bhFileadh]]=[[Iomarbhá na bhFilí]]

== Scéalta (4) ==
# [[Navigatio Sancti Brendani]] &amp;larr; [[:de:Navigatio Sancti Brendani]]


# Aided Con Roí
# Forfess Fer Fálgae agus Síaburcharpat Con Culainn
# Orgguin Trí Mac Díarmata mic Cerbaill
# Cath Achadh Leithdheirg
# Cath Móin Daire Lothair
# Cath Cairnd Chonaill
# [[:en:List of conflicts in Ireland]]

== Ogham ==
# [[CIIC 1]]
# [[CIIC 54]]=[[Cnámh Thulach Chumann]] &amp;larr; [[:en:Tullycommon Bone]]
# [[CIIC 362]]
# [[CIIC 500]] &amp;larr; [[:en:CIIC 500]]
# [[CIIC 504]] &amp;larr; [[:en:CIIC 504]]

== Miotaseolaíocht (4) ==
# [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]] &amp;larr; [[:en:Celtic mythology]]
#* [[Déithe na gCeilteach]]

== Ag líonadh na mbearnaí ==
* [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]], [[Ceann na Fine]]-, [[Éire (bandia)]]+, [[Cúigí na hÉireann#Réamhstair]], [[Cúigí na hÉireann#Stair]], [[Cúige Chonnacht#Luathstair]], [[Hipitéis substráit Ghaeilise]], [[Ealaín na nOileán]]-, [[Cló na nOileán]], [[Teimpléad:Unicode chart Insular]], [[Uí Chléirigh]], [[Peter Schrijver]], [[Leabhar Ard Mhacha]]+, [[Ferdomnach]]=[[Feardhomhnach]], [[Muirchú moccu Machtheni]]-, [[Bachall Isu]]=[[Bachall Íosa]]-, [[Leabhar Dharú]], [[Cathach Cholm Cille]], [[Cúige Chonnacht#Ríocht na gConnacht]], [[Uí Chonchúir Dhoinn]], [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muiredaigh]]=[[Síol Mhuireadhaigh]]=[[Síol Mhuirí]], [[Uí Cellaigh]]=[[Uí Cheallaigh]], [[Cellach mac Fíonachta]]=[[Ceallach mac Fíonachta]], [[Cualu]]=[[Cuala]], [[James MacKillop]]-, [[Uí Flaithbertaigh]]=[[Uí Fhlaithbheartaigh]], [[Bé Binn iníon Urchadha]]=[[Béibhinn ní Urchadha]], [[Creassa iníon Urchadha]]=[[Creasa ní Urchadha]], [[Caineach iníon Urchadha]]=[[Caineach ní Urchadha]], [[Cainnech (ainm)]]=[[Caineach (ainm)]], [[Clann Cosgraigh]]=[[Clann Chosgraigh]], [[Muireadhach mac Aodha]], [[Ruaidhrí Mac Aodha]], [[Banfhlaith]]=[[Flaith]], [[Mhic Dhiarmada]], [[Cúige Laighean#Stair]], [[Uí Dúnchada]]=[[Uí Dhúnchadha]], [[Uí Fáeláin]]=[[Uí Fhaoláin]], [[Uí Muiredaig]]=[[Uí Mhuireadhaigh]]=[[Uí Mhuirí]], [[Uí Thuathail]], [[Uí Bhroin]], [[Leabhar Branach]], [[Mhic Giolla Phádraig]], [[Fir Cheall]], [[Uí Dhubhuir]], [[Cúige Mumhan#Stair]], [[Uí Eidirsceoil]], [[Uí Bhriain]], [[Lugaid Mend]]-, [[Conall Eachluath]]-, [[Tál Cas]], &lt;strike&gt;[[Lorcáin mac Lachtna]]&lt;/strike&gt;→[[Lorcán mac Lachtna]], [[Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain]], [[Uí Ghrádaigh]], [[Uí Allmhuráin]], [[Mhic an Airchinnigh]], [[Uí Chinnéide]], [[Órlaith ingen Cennétig]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Cárthaigh Mhúscraí]]-, [[Mhic Cárthaigh Riabhach]]-, [[Uí Ímair]]=[[Uí Íomhair]]-, [[Uí Chaoimh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mac Giolla Chuda na gCruach]], [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], [[Uí Chonaill]], [[Conall (idirdhealú)]], [[Uí Shúilleabháin]]-, [[Uí Cheallacháin]]-, [[Uí Dhonnchadha]]-, [[Uí Dhonnabháin]]-, [[Uí Shéaghdha]], [[Cúige Uladh#Luathstair]], [[Mhic Lochlainn]], [[Uí Dhomhnaill]], [[Máelsechnaill Ua Domnaill]]=[[Maol Seachlainn Ó Domhnaill]], [[Gofraid Ua Domnaill]]=[[Gofraidh Ó Domhnaill]], [[Domnall Óg Ua Domnaill]]=[[Domhnall Óg Ó Domhnaill]], [[Uí Dhonnghaile]], [[Uí Raghallaigh]], [[An Anaíle]], [[Uí Fhaircheallaigh]], [[Liber Flavus Fergusiorum]]+, [[Uí Fhearghail]], [[Clann Somhairle]]-, [[Féilire Thamhlachta]], [[Seán Mac Colgan]]-, [[Saltair na Rann]], [[Táin Bó]], [[Táin Bó Regamon]]

* [[Trecheng Breth Féne]], [[Echtra Cormaic]], [[Leabhar Dimma]]=[[Leabhar Dhioma]], [[Leabhar Mholing]], [[Codex Usserianus Primus]], [[Codex Usserianus Secundus]]=[[Ceithre Leabhar Bhinn Éadair]], [[Leabhar Aifrinn Lothra]]=[[Leabhar Aifrinn Stowe]], [[Leabhar Cloinne Aodha Buidhe]], [[ARÉ 24 P 33]], [[Leabhar Donn]], [[Soiscéalta Mhic Thornáin]], [[Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh]], [[Cumdach]]=[[Cumhdach]]-, [[Teimpléad:Cumhdaigh]], [[Soiscél Molaisse]]=[[Soiscéal Mholaise]]-, [[Domnach Airgid]]=[[Domhnach Airgid]]-, [[An Míosach]]-

* [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Máine Tethbae]], [[Uí Laoghaire]], [[Uí Dhálaigh]]-, [[Dáithí Ó Coimín]]=[[Dáithí Coimín]], [[Edward Gwynn]], [[Gearóid Mac Niocaill]], [[Margaret Dobbs]], [[Peter Berresford Ellis]], [[Marie-Louise Sjoestedt]], [[Pól Breathnach]]-, [[Kenneth Nicholls]], [[Patrick Weston Joyce]], [[Robert Dwyer Joyce]]-, [[Donncha Ó Cróinín]], [[Dáibhí Ó Cróinín]], [[Trevor Joyce]]-, [[Muireann Ní Bhrolcháin]], [[Meidhbhín Ní Úrdail]], [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]], [[Saltair Chaimín]], [[Leabhar Dhèir]]=[[Leabhar Dhéir]], [[Revue Celtique]]=[[Études Celtiques]], [[Uí Fergusa]]=[[Uí Fhearghasa]], [[Aedh Ua Conchobair]]=[[Aodh Ó Conchúir]]- mac Cathail Chrobhdheirg, [[Aedh mac Ruaidri Ua Conchobair]]=[[Aodh mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Altram Tige Dá Medar]], [[Éadbhard Ó Raghallaigh]], [[Gormflaith ingen Murchada]]=[[Gormlaith ní Mhurchadha]], Miotaseolaíocht na nGael (tuilleadh), [[Nodens]]-, [[Lugus]]-, [[Taranis]]-, [[Ogmios]]-, [[Catubodua]]-, [[Brigantia]]-, [[Lámhscríbhinn dhathmhaisithe]]-, [[Leabhar Soiscéal]]-, [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Ildiachas Ceilteach]]-=[[Sean-reiligiún Ceilteach?]] creideamh? creidimh? ársa?, [[Ceiltigh na nOileán]]-, [[Ceiltis na nOileán]]-, [[Ceiltis na Mór-Roinne]]-, [[Na Briotanaigh Cheilteacha]]-=[[Briotanaigh Cheilteacha]], [[Miotaseolaíocht na mBreatnach]]-, [[Ábhar na Breataine]]-, [[Triscéil]]-, [[Nora Kershaw Chadwick]]-, [[Léann Ceilteach]]-, [[Náisiúin Cheilteacha]]-, [[Peritia]], [[Teangacha Briotainice]]-, [[Briotainic Choiteann]]- [[Cruithnis]]-, [[Teimpléad:lang-br]], [[Epona]]-, [[Mearcair (miotaseolaíocht)]]-, [[Esus]]-, [[Teutates]]-, [[Bandia an fhlaithis]], [[Nuadha (ainm)]], [[Feis]]-, [[Ceiltibéaraigh]]-, [[Belenos]]-, [[Belisama]]-, [[Sucellus]]-

== Eile (4) ==
* [[Cairpre Gabra]], [[Dál gCais#Stair]], [[Breithem#Stair]], [[Slat na ríghe]], [[Suíomhanna ríoga Éireann]], [[Donnabhán mac Cathail]]-, [[Tadc mac Briain]]=[[Tadhg mac Briain]], [[Ressad]]=[[Reasadh]], [[Na Ceiltigh#Réamhrá]], [[Déithe na gCeilteach]], [[Liosta de Dhéithe Ceilteacha]], [[Aibell]], [[Uirne]], [[Tadg mac Nuadat]]=[[Tadhg mac Nuad]], [[Bran agus Sceólang]]=[[]], [[Aonach]]

* Dreamanna
*# [[]] &amp;larr; [[:en:List of Irish clans]]

* Léarscáileanna
*# [[Cairt phortalach]]
*# [[Cairt Chatalóinise]]

* Lámhscríbhinní
*# [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]] &amp;larr; [[:en:List of Irish manuscripts]]
*#* [[Leabhar Ard Mhacha]]
*# Book of Ballycummin (RIA MS 23 N 10)
*#* [[Leabhar Dharú]], [[Lebor Cuanu]]=[[Leabhar Chuana]], [[Landnámabók]]

* Ríochtaí
*# [[Ríocht Átha Cliath]]
*# [[Ríocht na nOileán]]
*# [[Ríthe na gCruithneach]]
*## [[Vipoig]] &amp;larr; [[:en:Vipoig]]
*# [[Fáistine Bhreacáin]]

* Le meadú
** [[Cúirt an Mheán Oíche#Achoimre an dáin]]
*# [[Gallóglach]]
*# [[Cluain Catha]] (leac uaighe)
*# [[Bard]]
*# [[Seanchaí]]
*#* [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]
*# [[Mo Ling]]

= Bliain 5, 2025 - 2026 =

Spreagtha ag ''[[:en:Wikipedia:Recent_additions/2025/March#8 March 2025|Recent additions, 8 March 2025]]''

== An Féineachas ==

[[An Féineachas]] (agus/nó b'fhéidir [[Seanchas]] / [[Béaloideas]]). 

''[https://dil.ie/34117 othrus]'' ≈ fulaingt tinnis/othrais.

Nuashonraithe (lámhscríbhinní):
* [[Senchas Már]] (SM), [[Bechbretha]] ([[Senchas Már#Bechbretha agus Coibes Uisci Thairdne|SM #21]]), [[Bretha Crólige]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #33]]), [[Críth Gablach]] (MacA), [[Gúbretha Caratniad]] ([[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]])

As nua, iomlán:
* [[Corpus Iuris Hibernici]] (CIH), [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]] (MacA), [[Cethairṡlicht Athgabálae]] ([[Senchas Már#Cethairslicht Athgabálae|SM #2]]), [[Sechtae]] ([[Senchas Már#Sechtae|SM #9]]), [[Recholl Breth]] (SM #13), [[Bretha Déin Chécht]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #34]]), [[Muirbretha]] ([[Senchas Már#Clár ábhar|SM #38]]) [[Anfuigell]] (m.s., CnaT, LS 1387; MacA), [[Berrad Airechta]] (CnaT, LS 1337), [[Bretha Étgid]] ([[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS 23 P 3) [[Cóic Conara Fugill]] (m.s., [[Uraicecht Becc]], [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Di Astud Chor]] (''via'' [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Mellbretha]] ([[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], LS 1363), [[Uí Lochlainn]], [[Uí Dhuibhdábhoireann]], [[CnaT BÁC, LS 1317]]=[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, LS 1317]], [[Bóaire]], [[Coinmheadh is buannacht]], [[Brehon Law Commission]], [[Mac Aodhagáin]] &amp;rightarrow; [[Mhic Aodhagáin]], [[John Lynch (Gratianus Lucius)]], [[Fearghas Ó Ceallaigh]], [[Leabharlann COBÁC]], [[Cathair Mhic Neachtain]], [[Thom McGinty]]

As nua, síolta:
* [[Dlí Ceilteach]]-, [[Gabháil chine]]-, [[Cyfraith Hywel]]-, [[Galanas]]-, [[Accessus ad auctores]]-, [[Hapax legomenon]]-, [[Robert Atkinson]]-

== Foclóireacht ==
* [[Foclóireacht na Gaeilge]], [[Leabharlann an Ard Easpaig Marsh]]=[[Leabharlann Marsh]]-, [[foclóir.ie]]=[[focloir.ie]]

== Litríoch ==
* [[Murúch]]-, [[Tongu do dia toinges mo thúath]]-, [[Remscéla]]=[[Réamhscéalta]], [[Bernhard Maier]], [[Lebor Bretnach]]=[[Leabhar Breatnach]], [[Annála Doiminiceacha Ros Comáin]], [[Irish Astronomical Tract]]=[[]], [[Ranna an aeir]]

== Abhantrach na Sionainne ==
* [[Abhantrach na Sionainne]], [[Inis Cloithrinn]], [[Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí]], [[Loch Bó Dearg]], [[Loch Bó Finne]] (idirdhealú) [[Loch Bó Finne (An tSionainn)]], [[Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe]]-, [[Loch Foirbis]] , [[Loch Teapa]]-, [[:Catagóir:An tSionainn]], [[Loc Albert]], [[Canáil Chill Srianáin]], [[Canáil na Leithcheathrún]], [[Abhainn na Mainistreach]], [[An Inthe]], [[An Eithne]], [[Abhainn Chalatroma]], [[Loch na gCurrach]], [[Loch Fuinseann]], [[Loch Éadaoine]], [[An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin]]

== Lochanna ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Lochanna na hÉireann]] [[:Catagóir:Lochanna Chontae Aontroma]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Ard Mhacha]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chill Mhantáin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chorcaí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhoire]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Dúin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhuineacháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhaigh Eo]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain]]

* [[Loch Léin]], [[Loch Mhucrois]], [[An Loch Uachtarach]], [[Loch an Chuais]], [[Loch an Leaca Mór]], [[Loch an Leamhnachta]], [[Locha Lua]], [[Loch an Easaird]], [[Loch an Eanaigh Mhóir]], [[Loch an Iúir (loch)|Loch an Iúir]], ''[[Ardderry Lough]]''=[[ Loch na nArd-doiriú]], [[Loch Arbhach]], [[Loch an tSéideáin]], [[Loch an Tóraic]], [[Loch Eachros Beag]], [[Loch Bhaile Uí Chuirc]], [[Loch Bhaile na hInse]], [[Loch Beara]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar)]], [[Loch Bhéal Trá]], [[Loch Buinne]], [[Loch Charraig an Droichid]], [[Loch Bhaile Choille Fóir]], [[Loch Bhaile na hUamha]], [[Loch Oileán Uí Eadhna]], [[Loch Conbhuí]], [[Loch Chrathaí]], [[Loch Raithin]], [[Loch Collán]], [[Loch Choileáin Uí Shíoda]], [[Loch Cútra]], [[An Loch Uachtair]], [[Loch Dhoire an Chláir]], [[Loch Dúlocha]], [[Loch an Chlocháin Léith]], [[Loch Ghleann Mhac Muirinn]], [[Loch Gabhlach]], [[Loch Iascaí]], [[Loch Eirid]], [[Loch Fí]], [[Loch Fearna]],  [[Loch na Foirnéise]], [[Loch Fionnmhaí]], [[Loch Gartáin]], [[Loch an Ghleanna Bhig]], [[Loch an Ghleanna Mhóir]], [[Loch Ghleann Éada]], [[Loch Ghleann an Chairthe]], [[Loch Ghleann Dá Loch]], [[Loch Eidhneach]], [[Loch Inse Chrónáin]], [[Loch Inse Uí Chuinn]], [[Loch Inis Cara]] (taiscumar), [[Loch Oileán Éadaí]], [[Loch Chill Ghlais]], [[Loch Choill an Iúir]], [[Loch Cinnéile]], [[Loch Chionn Droma]], [[Loch na Coille Móire]], [[Loch Leitir Creamha Rua]], [[Loch an Chrainn Chrín]], [[Loch Mac nÉan]], [[Loch Marbh]], [[Loch Mháimín]], [[Loch Míle]],  [[Loch Míolach]], [[Loch Moirne]], [[Loch Mhuiceanach]], [[Loch Mucnú]], [[Loch na Cuinge Uachtarach]], [[Loch Uí Fhloinn]], [[Loch Riach]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Maothail)]], [[Loch an Rois]], [[Loch an Scoir]], [[Loch Sindile]], [[Loch Eoin]], [[Loch Sáile]], [[Loch Theach an Teampla]], [[Turlach Ráth Asáin]], [[Locha Chluain Í]], [[Loch Dhrom Mór]], [[Loch Dhoirinse]], [[Loch an Ghleanna]], [[Loch Mac nÉan Uachtair]], [[Loch Mám Aodha]], [[Loch na Breaclaí]] (~[[Loch Breaclaigh]]), ''[[Clea Lake]]'', [[Loch Chluain na Cloiche]], ''[[Lough Skean]]'', [[Loch Sceithí Uachtair]], [[Loch an Urláir]], [[An Loch Bán, Contae Mhuineacháin]], ''[[Lough Gullion]]'', ''[[Cloonagh Lough]]'', ''[[Lough Island Reavy]]'', ''[[Kiltooris Lough]]'', ''[[Lickeen Lough]]'', [[Lochanna Chill Airne]], [[Loch Charraig an Phoirt]], [[Loch Cheis Charraigín]], [[Loch Dhroim Dhá Liag]], [[Turlach Ghleann na Madadh]]

== Aontas Iarthar na hEorpa ==
* [[Benelux]] (1944), [[Conradh Dunkirk]] (1947), [[Conradh na Bruiséile]] (1948, 1954), [[Aontas an Iarthair]] (1948), [[:Catagóir:Aontas an Iarthair]], [[Conradh an Atlantaigh Thuaidh]] (1949), [[Conradh ag bunú Chomhphobal Cosanta na hEorpa]] (1952), &lt;strike&gt;[[Comhphobal Polaitiúil Eorpach (1952)]]&lt;/strike&gt;&amp;rightarrow;[[Comhphobal Polaitiúil na hEorpa (1952)]], [[Conradh Ginearálta]]=[[Comhdhálacha Bonn–Pháras]] (1952/1955), [[Comhdhálacha Londan agus Pháras]] (1954), [[Aontas Iarthar na hEorpa]] (1954), [[:Catagóir:Aontas Iarthar na hEorpa]], [[Comhdháil Messina]] (1955)

== An tAontas Eorpach ==
* [[Comhphobail Eorpacha]], [[Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach]]-&gt;[[Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach]]=&lt;strike&gt;[[Euratomm]]=&lt;/strike&gt;[[Euratom]] (Eoradamh), [[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach]]=[[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach]], [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]=an [[Comhphobal Eorpach]], [[Ballstát den Aontas Eorpach]]

* [[Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa]], [[Beartas comhtháthaithe]]=[[Beartas Comhtháthaithe]], [[Ciste Sóisialta na hEorpa Plus]], an [[Ciste Comhtháthaithe]], [[Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa]], an [[Comhbheartas Talmhaíochta]], an [[Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe]], an [[Comhbheartas Iascaireachta]]=an [[Comhbheartas Iascaigh]], an [[Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe]], an [[Comhbheartas Eachtrach agus Slándála]]

* [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]], [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh]], [[Forais an Aontais Eorpaigh]], [[Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa]], [[Coiste Eorpach na Réigiún]], [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]

* [[Banc Eorpach Infheistíochta]], [[Institiúid Ollscoile Eorpach]], [[Cúirt Aontaithe na bPaitinní]], [[Ombudsman Eorpach]], [[Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí]], [[Coiste Polaitiúil agus Slándála]], [[Coiste Míleata an Aontais Eorpaigh]]

* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}, [[Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip]]=[[Inter-Active Terminology for Europe]], [[Limistéar Eorpach Eacnamaíoch]]

* [ [[Margadh aonair na hEorpa]], an margadh inmheánach Eorpach ], [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]] (1975), [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]] (1975), [[Foras Oiliúna na hEorpa]]-&gt;[[Foras Eorpach Oiliúna]] (1990/1993), [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh]] (1994) ua, [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí]] (1994), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]] (1994), [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]] (1994), [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]] (1995), [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]] (2002), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]] (2002), [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]] (2004), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]] (2004), [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]] (2006), [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]] (2009), [[An tÚdarás Eorpach Saothair]] (2019)

* [ [[Comhbheartas Slándála agus Cosanta an Aontais Eorpaigh|Comhbheartas Slándála agus Cosanta]] (CBSC) ], [[Gníomhaireacht Eorpach um Chosaint]] (2004), [[Institiúid an Aontais Eorpaigh um Staidéar Slándála]] (1989 / 2001), [[Lárionad Satailítí an Aontais Eorpaigh]] (1992 / 2002)

* [ [[Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[Limistéar saoirse, slándála agus ceartais]] (LSSC) ], [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]] (1993), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí]]=[[Europol]] (1998), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]] (2000), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]]=[[Eurojust]] (2002), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]]=[[Frontex]] (2004), [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]] (2006), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]] (2011), [[Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[eu-LISA]] (2011)

* [ [[An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais]] (CEMA) ], [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]] (2011)

* [ [[Aontas Baincéireachta Eorpach]]=[[Aontas baincéireachta Eorpach]] (ABE) ], [[Bord Réitigh Aonair]] (2015), [[An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]]=[[an tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac]] (2024)

* [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh]], [[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach]]=[[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh]]=[[Conradh na Róimhe]] (19xx), [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach]]=[[Conradh na Róimhe]], [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] (1957, 1992, 2007), &lt;strike&gt;[[Conradh Eoratom]]=&lt;/strike&gt;[[Conradh Euratom]] (1957), [[Conradh Cumaisc]] (1965-1999), [[Conradh na Graonlainne]]=[[Tarraingt siar na Graonlainne as an Aontas Eorpach]] (1985), [[Ionstraim Eorpach Aonair]] (1986), [[Trí cholún an Aontais Eorpaigh]] (1993-2009), [[Conradh Amstardam]] (1997), [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] (2000, 2009), [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] (''2004''), [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] (2007)

* [[Conradh Aontachais]], [[:Catagóir:Conarthaí Aontachais leis an Aontas Eorpach]], [[Méadú an Aontais Eorpaigh]], [[Critéir Chóbanhávan]], [[Acquis communautaire]], [[Conradh Aontachais 1972]], [[Conradh Aontachais 1979]], [[Conradh Aontachais 1985]], [[Conradh Aontachais 1994]], [[Conradh Aontachais 2003]], [[Conradh Aontachais 2005]], [[Conradh Aontachais 2011]], [[Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach]], [[Dlí an Aontais Eorpaigh]], [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]], [[Europa (tairseach gréasáin)]], [[Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh]]=[[Oifig na bhFoilseachán]], [[Teangacha an Aontais Eorpaigh]], [[CORDIS]] (Seirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail (SeoTaifeach))

* [[Gníomh dlí de chuid an Aontais Eorpaigh]], [[Rialachán (Aontas Eorpach)]], [[Treoir (Aontas Eorpach)]], [[Cinneadh (Aontas Eorpach)]], [[Moladh (Aontas Eorpach)]], [[Tuairim (Aontas Eorpach)]], [[Cearta bunúsacha]]

== Réigiúin NUTS srl ==
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]] (Acáise), [[NUTS céadleibhéil an Aontais Eorpaigh]], [[:Catagóir:Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]],

* [[Réigiúin NUTS na hÉireann]], [[:Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann]], {{tl|Réigiúin NUTS na hÉireann}}, [[Tionóil Réigiúnacha na hÉireann]], [[Toghlimistéar áitiúil]], [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe]], [[Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair]], [[Réigiún na Teorann]], [[Réigiún an Iarthair]], [[Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]&lt;-[[Réigiún Bhaile Átha Cliath]],[[Réigiún an Lár-Oirthir]], [[Réigiún Lár na Tíre]]≠[[Lár na Tíre (Éire)]],  [[Réigiún an Deiscirt]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Deiscirt]], [[Réigiún an Lár-Iarthair]], [[Cathair Chinn Lis]], [[Eas Géitine]], [[Réigiún an Oirdheiscirt]], [[Réigiún an Iardheiscirt]]

* {{tl|NUTS}}, AT [[Réigiúin NUTS na hOstaire]], BE [[Réigiúin NUTS na Beilge]], BG [[Réigiúin NUTS na Bulgáire]], CY [[Réigiúin NUTS na Cipire]], CZ [[Réigiúin NUTS na Seicia]], DE [[Réigiúin NUTS na Gearmáine]], DK [[Réigiúin NUTS na Danmhairge]], EE [[Réigiúin NUTS na hEastóine]], EL [[Réigiúin NUTS na Gréige]], ES [[Réigiúin NUTS na Spáinne]], FI [[Réigiúin NUTS na Fionlainne]], FR [[Réigiúin NUTS na Fraince]], HR [[Réigiúin NUTS na Cróite]], HU [[Réigiúin NUTS na hUngáire]], IE Éire, IT [[Réigiúin NUTS na hIodáile]], LT [[Réigiúin NUTS na Liotuáine]], LU [[Réigiúin NUTS Lucsamburg]], LV [[Réigiúin NUTS na Laitvia]], MT [[Réigiúin NUTS Mhálta]], NL [[Réigiúin NUTS na hÍsiltíre]], PL [[Réigiúin NUTS na Polainne]], PT [[Réigiúin NUTS na Portaingéile]], RO [[Réigiúin NUTS na Rómáine]], SE [[Réigiúin NUTS na Sualainne]], SI [[Réigiúin NUTS na Slóivéine]], SK [[Réigiúin NUTS na Slóvaice]]

* AL [[Réigiúin NUTS na hAlbáine]], ME [[Réigiúin NUTS Mhontainéagró]], MK [[Réigiúin NUTS na Macadóine Thuaidh]], RS [[Réigiúin NUTS na Seirbia]], TR [[Réigiúin NUTS na Tuirce]], UA [[Réigiúin NUTS na hÚcráine]]

* CH [[Réigiúin NUTS na hEilvéise]], IS [[Réigiúin NUTS na hÍoslainne]], LI [[Réigiúin NUTS Lichtinstéin]], NO [[Réigiúin NUTS na hIorua]]

* [[Contaetha na hAlbáine]], [[Cúigí na Bulgáire]], [[:Catagóir:Cúigí na Bulgáire]], [[Contaetha na Cróite]], [[Contaetha na hEastóine]],  [[:Catagóir:Contaetha na hEastóine]],  [[Stair na hEastóine]], [[Réigiúin na Fraince]] Liostaí Wikidata, [[Réigiúin na hIodáile]], [[Contaetha na Liotuáine]]

* {{tl|Cúigí na mBulgáir}}-&gt;{{tl|Cúigí na Bulgáire}},  {{tl|Réigiúin na hIodáile}}, {{tl|Contaetha na Liotuáine‎}}, {{tl|Contaetha na hAlbáine}}, {{tl|Contaetha na hEastóine}}

== Turasóireacht i nÉirinn ==
* [[Turasóireacht in Éirinn]], [[Croíthailte Ceilte na hÉireann]], [[Ceantar na gCruach]], [[Sean-Oirthear na hÉireann]], [[Stair na hÉireann (400-800)]], [[Stair na hÉireann (1169-1536)]], ''[[Discover Ireland]]'', [[Spraoi]], [[Féile Cheoldráma Loch Garman]], [[Féile Ealaíon Chill Chainnigh]], [[Teach na Buiríse]]

= Bliain 6, 2026 - =
* [[New Dublin Voices]], [[Bernie Sherlock]]


* [[Ceann Chorr Leice]]


* {{tl|Na Scéalta Miotaseolaíochta}},  {{tl|Ríocht na gConnacht}}, &lt;strike&gt;{{tl|Laigín}}&lt;/strike&gt;-&gt;{{tl|Laigin}}
* [[Aided]]=[[Anbhás]], [[Aithed]]=[[Athadh]], [[Compert]]=[[Coimpeart]], [[Tochmarc]]=[[Tochmharc]]
* {{tl|Aided}}, {{tl|Aithed}}, {{tl|Compert}}, {{tl|Tochmarc}}
* [[:Catagóir:Aided]], [[:Catagóir:Aithed]], [[:Catagóir:Compert]], [[:Catagóir:Tochmarc]]

* [[:Catagóir:Conmaicne]], [[:Catagóir:Dál gCais]]

= Scéal-liostaí =
* [https://www.vanhamel.nl/codecs/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Cairnn Chonaill]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Ceart Claidib Cormaic]]
# [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]
#* Compert Mongáin ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán=[[Compert Mongáin]], [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Cormaic i Tír Tairngirí]]
#* [[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]
#* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]], 
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
# [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
# [[Aided Fergusa meic Roich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
# [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]=[[]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
# [[Bórama]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]=[[]]
# [[Cath Airtig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
# [[Cath Cairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Maige Rath]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
# [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
# [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Finn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
# [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
# [[Genemain Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]=[[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] ==
=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>g38yfyq707ujdbhoxiooharlylmsqc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308943</id>
      <parentid>1308942</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T07:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1308943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131617" sha1="p43k1qantf6f50tnm3guao03i9sjg8d" xml:space="preserve">__NOINDEX__
{{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}}

=Réamhrá=

[ [https://www.teanglann.ie/ teanglann.ie] | [https://www.focloir.ie/ focloir.ie] | [https://www.tearma.ie/ tearma.ie] | [https://www.gaois.ie/ gaois.ie] | [http://dil.ie/ dil.ie] | [https://www.logainm.ie/ga/ logainm.ie] | [https://www.sraidainm.ie/ga/ sraidainm.ie] | [https://www.sloinne.ie sloinne.ie] | [https://en.wikisource.org/wiki/An_Etymological_Dictionary_of_the_Gaelic_Language MacBain] ]

[CELT | CODECS | ISOS | THD | BILL | ...
]

[ ''[https://medievalscotland.org/kmo/AnnalsIndex/index.shtml Index of Names in Irish Annals]''!-- le Mari Elspeth nic Bryan-- | ''[https://www.libraryireland.com/names/contents.php Irish Names and Surnames]''!-- le Rev Patrick Woulfe, ar Library Ireland-- | ''[http://research.ucc.ie/doi//locus?section=d487e79 Onomasticum Goedelicum]'' | ''[http://research.ucc.ie/doi/atlas Atlas of Names]'' | ''[http://fmg.ac/Projects/MedLands/IRELAND.htm#_Toc389126210 MEDIEVAL LANDS - Ireland]''!-- ar fmg.ac-- ]

Daoine: aicme, ciarraí, cine, cineál, clann, corca, dál, dream, duine/daoine, fine, muintir, pobal, síol, teaghlach, tuath; s/daor-chineál, sloinne

Tosaíodh an obair seo ar an 6ú Meán Fómhair 2018, leis an leathanach [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]

* Foinsí ar [https://www.ucc.ie/en/research-sites/celt/ CELT]: 
** [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/text001.html LGÉ], [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/ LL], G800011A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100005A/ ACM, ARÉ LS 1220 ''srl.''], G100005A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100054/ FFÉ, OFM A 14 ''srl.''], G800054
* [http://exploringcelticciv.web.unc.edu/ Exploring Celtic Civilisation]
* Sean-Ghaeilge
** [http://www.smo.uhi.ac.uk/liosta/old-irish-l/ OLD-IRISH-L]
** ''[https://www.digitalmedievalist.com/opinionated-celtic-faqs/how-to-learn-old-irish/ How to learn old irish]''
** [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/iriol U-Texas]
** [https://www.ria.ie/research-projects/focloir-stairiuil-na-gaeilge Foclóir Stairiuil na Gaeilge] ar ARÉ
* [https://omniglot.com/writing/irish.htm Gaeilge] ar omniglot
* [https://tuairisc.ie/comhairle-ghramadai-no-comhairle-gramadai-an-seimhiu-agus-an-rosheimhiu/ ‘Comhairle ghramadaí’ nó ‘comhairle gramadaí’? An séimhiú agus an róshéimhiú…], Kevin Hickey, tuairisc.ie


# ''[https://web.archive.org/web/20070807234048/http://www.carroll.co.uk/irish/chapt01.htm The Eberian Kings]''
# [https://celt.ucc.ie/published/E900000-003/ Early Irish Population-Groups], [[Eoin Mac Néill]]
# [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/users/my_library/ Wikipedia Library]
# Celtic Literature Collective (CLC)
## ''[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Irish Literature]'', CLC
## ''[https://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/index_irish.html Irish index]'', Ancient Texts
# [https://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php Textual sources], CELT


* [[:Teimpléad:cite web]]
* [[:Teimpléad:cite book]]
* [[:Teimpléad:citation]]
* [[:Teimpléad:familytree]]
* [[Speisialta:WhatLinksHere/Teimpléad:Glanadh-mar]]
* [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem Earra nua] ar WikiData


* [[Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]


* Faiceachas

{{tl|Scéalta miotaseolaíochta}}
{{tl|An Rúraíocht}}
{{tl|An Fhiannaíocht}}
{{tl|Scéalaíocht na Ríthe}}
{{tl|Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}}

=Bliain 1, 2018 - 2019=
==Céim 1 - An Rúraíócht==
Cóipeáil agus aistriú go díreach ó wiki-suímh (en, de, srl) eile.
* béim ar an Rúraíocht...
* ... agus Tuatha Dé Danann agus Ardríthe na hÉireann a thagann isteach leis na scéalta úd.
* ainm an phríomhleathnaigh as NuaGhaeilge; athsheoladh ann don ainm as SeanGhaeilge
* [[Donn Cuailnge]], [[Finnbhennach]], [[Maol]], [[Liath Macha agus Dub Sainglend]], [[Caladbolg]], [[Fragarach]], [[Fedelm]], [[Dáire mac Fiachna]], [[Cairpre Nia Fer]], [[Fedelm Noíchrothach]], [[Erc mac Cairpri]], [[Achall]]
* Naisc dhearga nó athsheolta go [[:en:Ulster Cycle]] ar en.wiki
*# a/s, [[Cairbre Cuanach]]
*# a/s, [[Condere mac Echach]]
*# n/d, [[Fiachu mac Fir Febhe]]
*# n/d, [[Folloman mac Conchobair]]
*# n/d, [[Friuch]]
*# n/d, [[Goll mac Carbada]]
*#* [[Nechtan Scéne]]

==Céim 2 - Scéalta Miotaseolaíochta==
* Gramadach
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Leathnaigh eile nach bhfuil fós an sna teimpléidí reatha
* Scéalta Miotaseolaíochta: [[Cessair]], [[Partholón]], [[Nemed]], [[Fir Bolg]]; [[Fomhóraigh]]; (Tuatha Dé Danann agus Clann Mhíle í gcéim 3)
** [[Tuan mac Cairill]], [[Neimheadh]], [[Fiacha mac Delbaíth]], [[Mac Cuill]], [[Mac Gréine]], [[Cichol Gricenchos]], [[Fintán mac Bóchra]], [[Dealgnaid]], [[Bóinn (bandia)]], [[Ealcmhar]], [[Cethlenn]], [[Conand]], [[Elatha]], [[Tethra]], [[Glas Ghaibhneann]]
* Leathanaigh eile:
** [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], [[Tomhaidhm]]
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS srl

==Céim 3 - Tuatha Dé Danann, Clann Mhíle==
* Gramadach (arís)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* [[Tuatha Dé Danann]]
** [[Éber Finn]] &amp;rarr; [[Éibhear Fionn]], [[Érimón]] &amp;rarr; [[Éiremhón]] &amp;rarr; [[Éireamhón]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Bres]], [[Aislinge Oenguso]], [[Ábartach]], [[Abhean]], [[Áed]], [[Airmed]], [[Anu]], [[Aobh]], [[Aoi]], [[Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)]], [[Bec]], [[Bodb Derg]], [[Brea]], [[Brian (miotaseolaíocht)]], [[Caer Ibormeith]], [[Cermait]], [[Creidhne]], [[Dian Cécht]], [[Ethal]], [[Ecne]], [[Fionnuala]], [[Goibhniu]], [[Iuchar]], [[Iucharba]], [[Ler]], [[Luchtaine]], [[Miach]], [[Neit]], [[Uaithne]]

* [[Clann Mhíle]]
** [[Goídel Glas]], [[Fénius Farsaid]], [[Scota]], [[Amergin Glúingel]], [[Bilé]], [[Donn]], [[Muimne, Luigne agus Laigne]], [[Ér, Orba, Ferón agus Fergna]], [[Íriel Fáid]], [[Ethriel]], [[Conmáel]], [[Tigernmas]]

* Eile
** [[Biróg]], [[Immram Brain]] ([[Bran mac Feabhail]]), [[Carman]], [[Crobh Dearg]], [[Crom Cruach]], [[Cailleach]], [[Ceithre Sheod]]

==Céim 4 - Ard-Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]], [[Eochaid Étgudach]], [[Cearmna Finn]], [[Sobhairce]], [[Eochaid Faebar Glas]], [[Fiacha Labhrainne]], [[Eochaid Mumu]], [[Óengus Olmucaid]], [[Énna Airgdech]], [[Rothechtaid mac Main]] (I), [[Sétna Airt]] (I), [[Fíachu Fínscothach]], [[Muinemón]], [[Faildergdóid]], [[Ollom Fódla]], [[Fínnachta]], [[Slánoll]], [[Géde Ollgothach]], [[Fíachu Findoilches]], [[Berngal]], [[Ailill mac Slánuill]], [[Sírna Sáeglach]], [[Rothechtaid Rotha]], [[Elim Olfínechta]], [[Gíallchad]], [[Art Imlech]], [[Nuadu Finn Fáil]], [[Bres Rí]], [[Eochaid Apthach]], [[Finn mac Blatha]], [[Sétna Innarraid]] (II), [[Siomón Brecc]],  [[Dui Finn]], [[Muiredach Bolgrach]], [[Énna Derg]], [[Lugaid Íardonn]], [[Sírlám]], [[Eochaid Uairches]], [[Eochaid Fíadmuine]], [[Conaing Begeclach]], [[Lugaid Lámderg]], [[Art mac Lugdach]], [[Fíachu Tolgrach]], [[Ailill Finn]], [[Eochaid mac Ailella]], [[Airgetmar]], [[Dui Ladgrach]], [[Lugaid Laigde]], [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]] ([[Áed Rúad]] ([[Áed Ruad]]), [[Díthorba]], [[Cimbáeth]]), [[Rechtaid Rígderg]], [[Úgaine Mór]], [[Bodbchad]], [[Lóegaire Lorc]], [[Cobthach Cóel Breg]], [[Labraid Loingsech]], [[Meilge Molbthach]], [[Mog Corb]], [[Óengus Ollom]], [[Irereo]], [[Fer Corb]], [[Connla Cáem]], [[Ailill Caisfiaclach]] ([[Ailill]]*), [[Adamair]], [[Eochaid Ailtlethan]], [[Fergus Fortamail]], [[Óengus Tuirmech Temrach]], [[Conall Collamrach]], [[Nia Segamain]], [[Énna Aignech]], [[Crimthann Coscrach]], [[Rudraige mac Sithrigi]] (III), [[Finnat Már]], [[Bresal Bó-Díbad]], [[Conchobar Abradruad]], [[Crimthann Nia Náir]], [[Cairbre Cinnchait]], [[Feradach Finnfechtnach]], [[Fíatach Finn]], [[Fíachu Finnolach]], [[Elim mac Conrach]], [[Túathal Techtmar]], [[Mal mac Rochride]], [[Fedlimid Rechtmar]], [[Cathair Mór]], [[Conn Cétchathach]], [[Conaire Cóem]], [[Art mac Cuinn]], [[Lugaid mac Con]] ([[Lughaidh]]*), [[Fergus Dubdétach]], [[Cormac mac Airt]], [[Eochaid Gonnat]] ([[Eochaidh]]*), [[Cairbre Lifechair]], [[Fothad Cairpthech]], [[Fothad Airgthech]], [[Fíachu Sroiptine]], [[Colla Uais]], [[Muiredach Tirech]], [[Cáelbad]], [[Eochaid Mugmedon]], [[Crimthann mac Fidaig]] ([[Criofan]]*), [[Níall Noígíallach]] &amp;larr; [[[[Niall Noígíallach]]]], [[Nath Í mac Fiachrach]], [[Lóegaire mac Néill]]

==Céim 5 - ABCDEí==
* [[Annála na hÉireann]], [[Banseanchas]], [[Cóir Anmann]],  [[Dinnseanchas]], [[Echtra]] ([[Eachtra]]) agus [[Immram]] ([[Iomramh]]), [[Echtra Condla]], [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Eachtra Neara]], [[Sanas Cormaic]]

==Céim 6 - An Fhiannaíocht==
* [[An Fhiannaíocht]], Na [[Fianna]]

Daoine
* [[Creidne]], [[Finn Eces]], [[Finn mac Cumaill]] &amp;larr; [[Fionn mac Cumhaill]], [[Oisín]], [[Diarmuid Ua Duibne]], [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Bodhmall]], [[Muireann]], [[Plúr na mBan]], [[Sadb]] &amp;rarr; [[Sadhbh]], [[Caílte mac Rónáin]], [[Conán mac Lia]], [[Conán mac Morna]], [[Cumall]], [[Goll mac Morna]], [[Liath Luachra]], [[Oscar mac Oisín]]

Scéalta ar fáil
* [[Agallamh Beag]], [[Agallamh na Seanórach]], [[Bruidhean Chaorthainn]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Gabhra]], [[Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna]], [[Fianshruth]], [[Fionn agus Gráinne]], [[Macgnímartha Finn]], [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]

Scéalta nach bhfuil ar fáil ar wikipediae
* [[Bruidhean Chéise Corainn]], [[Bruidhean Bheag na hAlmhaine]], [[Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg]]
# [[Eachtra Iollainn Iolchrothaigh Mhic Ríogh na hEasbáinne]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Iollainn_Iolchrothaigh_Mhic_Ríogh_na_hEasbáinne en]''')
# [[Eachtra an Ghiolla Dheacair]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_an_Ghiolla_Dheacair en]''')
# [[Eachtra Lomnachtáin]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Lomnachtáin en]''')
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
# [[Tóraíocht Taise Taoibhghile]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Taise_Taoibhghile en]''')
# [[Tóraíocht Shaidhbhe Iníne Eoghain Óig]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Shaidhbhe_Iníne_Eoghain_Óig en]''')
#* [[Nessa Ní Shéaghdha]], [[Máirín Ní Mhuiríosa]]

==Céim 7 - Scéalaíocht na Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]] ''thuas, céim 4'', [[Baile in Scáil]], [[Baile Chuinn Chétchathaig]] (scrios: [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaigh?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaigh], [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaig?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaig]), [[Sadb ingen Chuinn]]

==Céim 8 - Lámhscríbhinní==
* [[Teimpléad:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]
** [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
*# [[Leabhar Fhear Maí]]
** [[Leabhar na gCeart]], Oidheadh Chlainne x 3: [[Oidheadh Chlainne Lir|... Lir]] ([[Clann Lir]]), [[Oidheadh Chlainne Tuireann|... Tuireann]], [[Oidheadh Chlainne Uisnigh|... Uisnigh]]

==Céim 9 - Aithbhreithniú==
* Glan / Cuir le roinnt leathnach
** [[Aengus]] &amp;rarr; [[Aonghas]], [[Áine]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Breogán]], [[Brigit]], [[Cormac mac Airt]], [[Daghdha]], [[Enbarr]], [[An Fhiannaíocht]],  [[Fionn mac Cumhaill]], [[Grian (bandia)]], [[Lugh]], [[Níall Noígíallach]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Oisín]]
* Leathanaigh eile:
** ''[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/List of Irish mythological figures]]''
** [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Na Scéalta Miotaseolaíochta]], [[An Rúraíocht]], [[An Fhiannaíocht]], [[Scéalaíocht na Ríthe]]

==Céim 10 - feabhsú na Gaeilge==
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Cruthaithe|Cruthaithe]]
* Gramadach (arís eile)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha

= Bliain 2, 2019 - 2020 =
== Feabhsú na Gaeilge (2) ==
* Tuiseal ginideach
** Mo chuid airgid ''vs.'' Mo chuid den airgead
** Séimhithe
* na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Ainmneacha Sean &amp;rarr; Meán &amp;rarr; Nua-Ghaeilge
** Eisceachtaí: [[Aengus]], [[Brigit]] (''vs.'' [[Naomh Bríd]]), [[Daghda]] nó [[Daghdha]] (ní *Dea-dhia), [[Lugh]] (ní [[Lú]])

== Tagairtí ==
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS, WikiData
* LGÉ, ACM, FFÉ go Gaeilge (go háirithe i leathanaigh na nArd-Ríthe)

== Ath-bhreithniú ==
* [[Ceasair]], [[Parthalán]], [[Neimheadh]], [[Fir Bholg]]
* [[Sláine mac Deala]]... [[Eochaid mac Eirc]]

== Catagóirí ==
* [[:Catagóir:Dreamanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Éarainn]], [[:Catagóir:Ulaid]], [[:Catagóir:Eoghanachta]], [[:Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]

== Ogham, [[Aibítir]] ==
* [[Ogham]], [[:Catagóir:Ogham]], [[Auraicept na n-Éces]], [[Bríatharogam]]=[[Briatharogham]], [[De Dúilib Feda na Forfid]], [[In Lebor Ogaim]]=[[An Leabhar Oghaim]], [[Inscríbhinní Oghaim]]
* [[:Teimpléad:Litreacha Oghaim]], [[beith (ogham)|beith]]*, [[luis (ogham)|luis]], [[fearn (ogham)|fearn]], [[sail (ogham)|sail]], [[nion (ogham)|nion]] | [[uath (ogham)|uath]], [[dair (ogham)|dair]], [[tinne (ogham)|tinne]], [[coll (ogham)|coll]], [[ceirt (ogham)|ceirt]] | [[muin (ogham)|muin]], [[gort (ogham)|gort]], [[nGéadal (ogham)|nGéadal]]*, [[straif (ogham)|straif]], [[ruis (ogham)|ruis]] | [[ailm (ogham)|ailm]], [[onn (ogham)|onn]], [[úr (ogham)|úr]], [[eadhadh (ogham)|eadhadh]], [[iodhadh (ogham)|iodhadh]] | [[Forfeda]], ''[[Ébad (ogham)|Ébad]]-a, [[Oir (ogham)|Oir]]-a, [[Uillenn (ogham)|Uillenn]]-a,'' [[Iphín (ogham)|Iphín]]=[[Ifín (ogham)|Ifín]], ''[[Emancholl (ogham)|Emancholl]]-s'', [[Peith (ogham)|Peith]]
* [[:Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]], [[CIIC 2]]=[[Cloch Oghaim Chluain Muirís]], [[CIIC 10]]=[[Cloch Oghaim Bhréisteach]], [[CCIC 11]]=[[Ráth na Dromainne]], [[CIIC 38]]=[[Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin]], [[CIIC 47]]=[[Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin]], [[CIIC 50]]&lt;[[Ráth Chrois Uaithne]], [[CIIC 57]]–58=[[Clocha Oghaim Phlácais]], [[CIIC 66]]=[[Cloch Oghaim Bhéal an Churraigh Bháin]], [[CIIC 145]]=[[Cloch Oghaim Airghleanna]], [[CIIC 155]]-163=[[Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt]], [[CIIC 170]]&lt;[[Teampall Mhanachain]], [[CIIC 187]]&lt;[[Cill Maoilchéadair]], [[CIIC 193]]&lt;[[Mám an Óraigh]], [[CIIC 197]]–203=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 206]]–213=[[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]], [[CIIC 220]]=&lt;strike&gt;[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag]], [[CIIC 230]]&lt;[[Clochán Cárthainn]], [[CIIC 241]]=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 246]]=&lt;strike&gt;[[Chlocha Oghaim Aird Chánachta]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Aird Chánachta]], [[CIIC 266]]-267=&lt;strike&gt;[[Clochanna Oghaim Chill Tíre]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Chill Tíre]], [[CIIC 272]]-281&lt;[[Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin]], CICC iii=[[Cloch Oghaim Bhaile an Bhúlaeraigh Thuaidh]], CIIC iii=[[Cloch Oghaim Dhún gCoimín]], CIIC iii&lt;[[Caiseal Imileá an Bhóthair]], CIIC iii=[[Clocha Oghaim Tulaigh Garráin]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Bhaile Uí Bhaoithín]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Baile Uí Bhaoithín]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Teampall Ráth Theas]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Teampall Ráth Teas]]

== Dreamanna ==
{|
|- valign=top
|| [[Íomhá:Ptolemy's Ireland.png|mion|100px|Léarscáil Tolamaes]]
|| [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|100px|Luath-dhreamanna]]
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px|Éire 900]]
|| [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|100px|Éire 1014]]
|| [[Íomhá:www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1300.gif|mion|100px|[[Tiarnas na hÉireann]], 1300]]
|| [[Íomhá:Ireland 1450.png|mion|100px|Éire 1450]]
|| [[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|105px|Barúntachtaí 1899]]

|- valign=top
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Munster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Mide-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Connacht-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Breifne-900.svg|mion|100px]]
|- valign=top
|| [[Íomhá:UlsterDioceseKingdoms.png|mion|100px]]
|| [[Íomhá:NorthernUiNeill.png|mion|100px]]
|}

===Luath-dhreamanna===
* [[Prótastair Éireann]]&lt;[[Stair na hÉireann]], [[Periplus Massiliach]], [[Ora Maritima]], [[Almagest]]- ([[Úsáideoir:Ériugena|ÉG]]), [[Geografaíocht (Tolamaes)]]-, [[Scotti]], [[Attacotti]]-, [[Breatain (logainm)]], [[:Teimpléad:Éire Tholamaes]]
* Connacht: [[Auteini]]=[[Uaithni]], [[Fir Ol nEchmacht]], [[Nagnatae]], [[Nagnata]]; Laigin: [[Brigantes (Éire)]], [[Cauci]], [[Coriondi]], [[Domnu]], [[Fir Domnann]], [[Gailióin]], &lt;strike&gt;[[Manapi]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Manapii]]; Mide: [[Eblani]]=[[Ebdani]]=[[Blanii]], [[Eblana]]; Muma: [[Gangani]]=[[Concani]], [[Iverni]], [[Uellabori]], [[Uodiae]]=[[Usdiae]]; Uladh:  [[Darini]], [[Erdini]], [[Uennicnii]]
* Eile: [[Belgae]], [[Scotia]]-, [[Gleann Scoithín]], [[Albion]]-, [[Caledonia]]-, [[Damnonii]], [[Dumnonii]], [[Hibernia]]-
* Le dáileadh: [[Indech]], [[Octriallach]], 
* [[Ríochtaí Éireann]], [[Cúigí na hÉireann]]
* [[Dáire Doimthech]], [[Lugaid Loígde]] (Lugaid mac Con), [[Ríthe Éireann]], [[Flaith]], [[Tigerna]]=[[Tiarna]], [[Liosta Ríthe na hÉireann]], [[Ard-Ríthe na hÉireann]]-, [[Rí na Teamhrach]]=[[Ríthe na Teamhrach]], [[Coirpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]]-, [[Ailill Molt]], [[Lugaid mac Lóegairi]]=[[Lughaidh mac Laoghaire]], [[Ríocht na Mumhan]],  [[Rí na Mumhan]]=[[Ríthe na Mumhan]], [[Rí na Deasmhumhan]]=[[Ríthe na Deasmhumhan]], [[Rí na Tuadhmhumhan]]=[[Ríthe na Tuadhmhumhan]], [[Rí na hIarmhumhan]]=[[Ríthe na hIarmhumhan]], [[Rí na hUrmhumhan]]=[[Ríthe na hUrmhumhan]],  [[Liosta Ríthe Uladh]] &amp;rarr; [[Rí na nUladh]]=[[Ríthe na nUladh]], [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]] &amp;rarr; [[Dubhaltach Mac Firbhisigh]], [[Ríocht na Mí]], [[Rí na Mí]]=[[Ríthe na Mí]], [[Airgíalla]]=[[Oirialla]], &lt;strike&gt;[[Ríthe an Oiriall]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Ríthe na nOiriall]]=[[Ríthe Oiriall]], [[Bréifne]], [[Ríthe na Bréifne]], [[Ríthe na Laighean]], [[Ríthe an Osraí]], [[Tiarnas na hÉireann]]-, [[Túathal mac Cormaic]]=[[Túathal Máelgarb]]=[[Tuathal Maolgharbh]], [[Diarmait mac Cerbaill]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill]]-, [[Domnall Ilchelgach]]=[[Domnall mac Muirchertaig]]=[[Domhnall mac Muircheartaigh]], [[Forggus mac Muirchertaig]]=[[Fearghas Mac Muircheartaigh]], [[Eochaid mac Domnaill]]=[[Eochaidh mac Domhnaill]], [[Báetán mac Muirchertaig]]=[[Baotán mac Muircheartaigh]], [[Ainmuire mac Sétnai]]=[[Ainmhire mac Seanna]], [[Báetán mac Ninnedo]]=[[Baotán mac Nínneadha]], [[Áed mac Ainmuirech]]=[[Aodh mac Ainmhireach]], [[Áed Sláine]]=[[Aodh Sláine]], [[Colmán Rímid]]=[[Colmán Ríomhaí]]=[[Colmán mac Báetáin]]=[[Colmán mac Baotáin]], [[Áed Uaridnach]]=[[Aodh Fuariodhnach]], [[Máel Coba mac Áedo]]=[[Maol Cobha mac Aodha]], [[Suibne Menn]]=[[Suibhne Meann]], [[Domnall mac Áedo]]=[[Domhnall mac Aodha]] 

{{Éire Tholamaes}}


Féach ''[http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire000.htm IHM]'':
{|class = wikitable
! width=10% | Dream
! width=10% | Treibh
! width=10% | As
! width=10% | Am
! width=20% | [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]]
! width=40% | Dál/Corca/Clann
|- valign=top
|| [[Cruithne]] || [[Priteni]] || Breatain || 8u - 5ú RC || [[Fomhóraigh]]? || [[Dál nAraidi]], [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]], ''[[Loígis]]'', [[Soghain]]
|- valign=top
|| [[Éarainn]] || [[Belgae]] || Breatain || 5ú - 3ú RC || [[Fir Bholg]] || ''Ulaid'' (Dál Riada, Dál Fiatach), [[Corca Laidhe]], [[Múscraí]], [[Corca Dhuibhne]], [[Corca Bhaiscinn]], [[Uí Mhaine]], [[Conmhaicne]]
|- valign=top
|| [[Laigin]] || || Armorica || 3ú - 1ú RC || [[Tuatha Dé Danann]]? || [[Fir Domnann]], [[Gailióin]]; [[Uí Fhailí]], ''[[Uí Bairrche]]'', [[Uí Eineachghlais]]; [[Gailenga]]?
|- valign=top
|| [[Gaeil]] || [[Míl Easpáine]] || Gall || 2ú - 1ú RC || [[Féine]] || [[Eoghanachta]], [[Connachta]]
|}

===Breá===
* [[Brega]]=[[Breá]]

===Bréifne===
* [[Ríthe Bhréifne]]

===Ciannachta===
* [[Ciannachta]], [[Ciannachta Glen Geimin]]=[[Ciannacht Ghleann Geimhin]], [[Síl nÁedo Sláine]]=[[Síol Aodha Sláine]], [[Gailenga]]

===Iverni===
* =[[Érainn]]=[[Éarainn]], [[Dáire]], [[Darini]], [[Dáirine]], [[Corcu Loígde]]=[[Corca Laidhe]], [[Corc mac Luigthig]]=[[Conall Corc]], [[Dáire Doimthech]]*, [[Lugaid Loígde]]~[[Lugaid Laigdech]], [[Íar mac Dedad]], [[Óengus Bolg]]=[[Aonghas Boilg]], [[Aimend]]=[[Aimeann]], [[Deda mac Sin]]&lt;[[Cland Dedad]], [[Dál gCais]]-, [[Dáire mac Dedad]], [[Síl Conairi]]=[[Síol Chonaire]], [[Cairpre]], [[Mairtine]], [[Múscraige]]=[[Múscraí]], [[Corcu Duibne]]=[[Corca Dhuibhne]], [[Corcu Baiscinn]]=[[Corca Bhaiscinn]], [[Dáire Cerbba]]=[[Dáire Cearba]], [[Uí Liatháin]], [[Uí Fidgenti]]=[[Uí Fiodhghinte]]

===''Laigin''===
* [[Laigin]], [[Uí Failgi]]=[[Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]]=[[xxx]], [[Fothairt]], [[Dál Cormaic]]-, [[Énnae Cennsalach]], [[Crimthann mac Énnai]]=[[Criomhthann mac Éanna]], [[Augaire mac Ailella]]=[[Agaire mac Ailealla]]?, ([[Diarmait Mac Murchada]]=[[Diarmaid Mac Murchadha]]), [[Domhnall Caomhánach]], [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]
* [[Uí Chinnsealaigh]], [[Áed mac Colggen]]=[[Aodh mac Colgan]] 

{{Navbox
 | name = Laigin
 | title = [[Laigin]]
 | state = {{{state|}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Kindreds and septs
 | list1 = {{Navbox|child

   | group1 = Dál Niad Cuirp
   | list1 = [[Uí Máil]]&amp;nbsp;• [[Uí Dúnlainge]]&amp;nbsp;• [[Uí Ceinnselaig]]&amp;nbsp;• [[Uí Failge]]&amp;nbsp;• [[Uí Bairrche]]&amp;nbsp;• [[Uí Enechglaiss]]&amp;nbsp;• Uí Crimthainn Áin&lt;!-- {{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Máil]]
     | list1 = O'Tighe&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]

     | group2 = [[Uí Dúnlainge]]
     | list2 = Fitzdermot&amp;nbsp;* [[O'Toole family|O'Toole]]&amp;nbsp;* [[O'Byrne family|O'Byrne]]&amp;nbsp;* [[Cosgrave|O'Cosgrave]]

     | group3 = [[Uí Cheinnselaig]]
     | list3 = [[MacMurrough dynasty|MacMurrough Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Kinsella]]&amp;nbsp;* [[Kehoe]]&amp;nbsp;* [[Finneran|O'Finneran]]&amp;nbsp;* [[Murphy|O'Murphy]]&amp;nbsp;* [[O'Garvey]]&amp;nbsp;* [[Hartley (surname)|O'Hartley]]&amp;nbsp;* [[O'Ryan]]&amp;nbsp;* [[Morrow (surname)|Morrow]]

     | group4 = [[Uí Failghe]]
     | list4 = [[O'Connor Faly]]&amp;nbsp;* [[O'Dunne]]&amp;nbsp;* [[O'Dempsey]]&amp;nbsp;* [[Kavanagh (surname)|Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Branagh]]&amp;nbsp;* [[Fitzpatrick (surname)|MacGilpatrick (Fitzpatrick)]]&amp;nbsp;* [[O'Dwyer (surname)|O'Dwyer]]&amp;nbsp;* [[O'Holohan]]&amp;nbsp;* [[O'Hennessy]]

     | group5 = [[Uí Bairrche]]
     | list5 = [[MacGorman]]&amp;nbsp;* [[Kearney (disambiguation)|Kearney]]&amp;nbsp;* [[Tracy (name)|Tracy]]&amp;nbsp;* [[Hughes (disambiguation)|Hughes]]&amp;nbsp;* [[Mooney]]&amp;nbsp;* [[Carney (surname)|Carney]]

     | group6 = [[Uí Enechglaiss]]
     | list6 = ''O'Feary

     | group7 = Uí Crimthainn Áin
     | list7 = ''O'Duff
   }}--&gt;

   | group2 = Dál Cairpre Arad
   | list2 = O'Kealy

   | group3 = [[Dál Messin Corb]]
   | list3 = [[Uí Garrchon]]

 }}

 | group2 = Daoine
 | list2 = [[Úgaine Mór]]&amp;nbsp;• [[Lóegaire Lorc]]&amp;nbsp;• [[Labraid Loingsech]]&amp;nbsp;• [[Óengus Ollom]]&amp;nbsp;• [[Fergus Fortamail]]&amp;nbsp;• [[Crimthann Coscrach]]&amp;nbsp;• [[Nuadu Necht]]&amp;nbsp;• [[Cumall|Cumhall]]&amp;nbsp;• [[Fionn mac Cumhaill]]&amp;nbsp;• [[Oisín]]&amp;nbsp;• [[Oscar mac Oisín|Oscar]]&amp;nbsp;• [[Conchobar Abradruad]]&amp;nbsp;• [[Cathair Mór]]&amp;nbsp;• [[Énnae Cennsalach]]&amp;nbsp;• [[Crimthann mac Énnai]]&amp;nbsp;• [[Áed mac Colggen]]&amp;nbsp;• [[Augaire mac Ailella]]&amp;nbsp;• [[Máel Mórda mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Diarmait Mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]&amp;nbsp;• [[Fiach Mac Aodha Ó Broin]]

 | group3 = Aiteanna
 | list3 = [[An Nás]]&amp;nbsp;• [[Mullach Maistean]]&amp;nbsp;• [[Cnoc Liamhna]]

 | group4 = Cathanna
 | list4 = [[Cath Cheann Fuait|Ceann Fuait]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Máma|Gleann Máma]]&amp;nbsp;• [[Cath Chluain Tarbh|Cluain Tarbh]]&amp;nbsp;• [[Cath na Móna Móire|Móin Mhór]]&amp;nbsp;• [[Cath Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Molúra|Gleann Molúra]]

 | group5 = Altanna gaolmhara
 | list5 = [[Gaeil]]&amp;nbsp;• [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;• [[Érimón]]&amp;nbsp;• [[Scéalta Miotaseolaíochta]]&amp;nbsp;• [[An Fhiannaíocht]]&amp;nbsp;• [[Dinnseanchas]]&amp;nbsp;• [[Leabhar Laighneach]]&amp;nbsp;• [[Ríthe na Laighean]]&lt;!--&amp;nbsp;• [[O'Rahilly's historical model]]&amp;nbsp;• [[Gaelic nobility of Ireland]]&amp;nbsp;• ''[[Follow Me up to Carlow]]''--&gt;

}}

===Mumha===
* [[Iarmumu]]=[[Iarmuman]]=[[Iarmhumha]]=[[Iarmhumhain]]=[[Iarumhain]], [[Tuadmumu]]=[[Tuadhmhumha]]=[[Tuadhmhumhain]]=[[Tuamhain]], [[Deasmumu]]=[[Deasmhumha]]=[[Deasmhumhain]]=[[Deasumhain]]-, [[Urmumu]]=[[Urmhumha]]=[[Urumhain]]
* [[Éoganachta]]=[[Eoghanachta]], [[Mug Nuadat]]=[[Mogh Nuadhad]], [[Ailill Aulom]], [[Lugaid mac Con]], [[Mac Con]], [[Éogan Mór]]=[[Eógan Mór]]=[[Eoghan Mór]], [[Fiachu Muillethan]], [[Éile]], [[Eoghanacht Chaisil]], [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], [[Eoghanacht Áine]], [[Eoghanacht Locha Léin]], [[Eoghanacht Raithlinn]], [[Eoghanacht Oirthir Cliach]], [[Eóganacht Ninussa]], [[Mathghamhain]], [[Deirgtine]], [[Fiachu Muillethan]], [[Ailill Flann Bec]]=[[Ailill Flann Beag]], &lt;strike&gt;[[Feidlimid mac Cremthanin]]&lt;/strike&gt;=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feidlimid mac Crimthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Mór Mumhan]], [[Óengus mac Nad Froích]], [[Feidlimid mac Óengusa]]=[[Feilimí mac Aonghasa]], [[Fíngen mac Áedo Duib]]=[[Finghin mac Aodha Dhuibh]], [[Eochaid mac Óengusa]]=[[Eochaidh mac Aonghasa]], [[Crimthann Srem mac Echado]]=[[Criomhthann Sreamh mac Eochada]], [[Áed Bennán mac Crimthainn]]=[[Aodh Beanmán mac Criomhthainn]], [[Nad Froích mac Cuirc]]=[[Nadh Fraoigh mac Coirc]], [[Bressal mac Ailello Thassaig]]=[[Bressal mac Ailello]]=[[Breasal mac Ailealla]], [[Angias]]=[[Angas]], [[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]=[[Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh]], [[Cathal mac Finguine]]

{{Mumhain}}

===Oirialla===
* [[Ríthe Oiriall]]
# Dallán Forgaill
# [[xxx]]=[[Rossa Buí Mac Mathúna]] &amp;larr; [[:en:Rossa Buide Mac Mathúna]]
#* [[Uí Tuirtri]]=[[Uí Thoirtre]], [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

===Osraí===
* [[Dál Birn]], [[Óengus Osrithe]]=[[Aonghas Osraithe]], [[Lóegaire Birn Búadach]]=[[Laoghaire Birn Buach]]

===''Ulaid'' / Cruithne===
* [[Ulaid]] (FFÉ: Oll-sháith), [[Clanna Rudraige]], [[Dál Riata]]=[[Dál Riada]]-, [[Dál Fiatach]], [[Cruthin]]=[[Cruithne]], Conall Anglonnach, [[Conaille Muirtheimne]], [[Dál mBuinne]], [[Erc Dhál Riada]], [[Loarn mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél Loairn]]=[[Cineál Loairn]], [[Aonghas mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél nÓengusa]]=[[Cineál Aonghasa]], [[Adomnán]]=[[Adhamhnán]]=[[Naomh Adhamhnán]], [[Senchus Fer n-Alban]]=[[Seanchas Fear Alban]], [[Duan Albanach]], [[Muirchertach mac Muiredaig]]=[[Muircheartach mac Muireadaigh]]-, [[Fergus Mór]]=[[Fearghas Mór]], [[Domangart Réti]]=[[Domhanghart Réite]], [[Gabrán mac Domangairt]]=[[Gabhrán mac Domhanghairt]]&amp;rarr;[[Cenél nGabráin]]=[[Cineál Gabhráin]], [[Comgall mac Domangairt]]=[[Comhghall mac Domhanghairt]]&gt;[[Cenél Comgaill]]=[[Cineál Comhghaill]], [[Eilne]], [[Loígis]], [[Sogain]]=[[Soghain]], [[Senchineoil]]=[[Seanchineál]], [[Uí Blathmaic]], [[Uí Echach Arda]], [[Conmhaícne]]=[[Conmhaicne]], [[Ciarraige]]=[[Ciarraí]], [[Corco Mruad]]=[[Corca Mrua]], [[Vita tripartita Sancti Patricii]]-, [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Ríthe Dáil Araidi]]=[[Ríthe Dhál Araí]], [[Dál nAraidi Mag Line]]=[[Dál Araí Mhaigh Line]], [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uíbh Eachach Cobha]], [[Uí Erca Céin]], [[Leath Cathail]]=[[Leath Chathail]], [[Tipraiti Tireach]]=[[Tiobraid Tíreach]], [[Ríthe na nUladh]], [[Muiredach Muinderg]]=[[Muireadhach Muindearg]], [[Eochaid mac Muiredaig Muinderg]]=[[Eochaidh mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Cairell mac Muiredaig Muinderg]]=[[Caireall mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Demmán mac Cairill]]=[[Deamán mac Cairill]], [[Báetán mac Cairill]]=[[Baotán mac Cairill]], [[Áed Dub mac Suibni]]=[[Aodh Dubh mac Suibne]], [[Eochaid mac Condlai]]=[[Eochaidh mac Connla]], [[Fergnae mac Oengusso Ibdaig]]=[[Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh]], [[Fíachnae mac Báetáin]]=[[Fiachna mac Baotáin]], [[Fiachra Cáech]]=[[Fiachra Caoch]], [[Fiachnae mac Demmáin]]=[[Fiachna mac Deamáin]], [[Connad Cerr]]=[[Connadh Cearr]], [[Dúnchad mac Fiachnai]]=[[Dúnchadh mac Fiachna]], [[Máel Cobo mac Fiachnai]]=[[Maol Cobha mac Fiachna]], [[Blathmac mac Máele Cobo]]=[[Blathmac mac Maoil Chobha]], [[Congal Cennfota mac Dúnchada]]=[[Congal Ceannfhada mac Dúnchadha]], [[Mongán mac Fiachnai]]=[[Mongán mac Fiachna]], [[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]=[[Béic Bairrche mac Blathmhaic]], [[Áedán mac Gabráin]]=[[Aodhán mac Gabhráin]], [[Congal Cáech]]=[[Conghal Caoch]]

{{Navbox
 | name = Ulaid
 | title = [[Ulaid]]
 | state = {{{state|}}}

 | group1 = Finte agus clanna
 | list1 = {{Navbox|child

          | group1 = [[Dál nAraidi]]
          | list1  = [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]]&amp;nbsp;* ''[[Loígis]]''&amp;nbsp;* [[Soghain]] &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Echach Cobo]]
     | list1 = [[MacGowan]]&amp;nbsp;* [[Magennis]]&amp;nbsp;* [[McCartan]]&amp;nbsp;* [[Lynch (surname)|Lynch]]

     | group2 = [[Loígis]]
     | list2 = [[Moore (surname)|O'More]]&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]&amp;nbsp;* O'Deevy&amp;nbsp;* O'Doran&amp;nbsp;* O'Lalor&amp;nbsp;* [[O'Dowling]]&amp;nbsp;* [[McEvoy|MacEvoy]]&amp;nbsp;* [[Bergin|O'Bergin]]&amp;nbsp;* O'Mulcahy

     | group3 = [[Soghain]]
     | list3 = O'Manning&amp;nbsp;* [[Mac an Bhaird|MacWard]]&amp;nbsp;* O'Scurry&amp;nbsp;* [[Lennon|O'Lennon]]&amp;nbsp;* MacCashin&amp;nbsp;* [[Gilly]]&amp;nbsp;* MacGing

   }}--&gt;
          | group2 = [[Conmhaícne]]
          | list2  = Conmhaícne Mara&amp;nbsp;* Conmaicne Magh Réin&amp;nbsp;* Conmaicne Cuile Toladh&amp;nbsp;* Conmaicne Mide &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Conmhaícne Mara]]
     | list1 = O'Kealy&amp;nbsp;* MacConneely&amp;nbsp;* O'Devaney&amp;nbsp;* O'Cloherty&amp;nbsp;* [[Folan|MacFolan]]

     | group2 = Conmaicne&lt;br/&gt;Magh Réin&lt;br&gt;
     | list2 = MacRannall&amp;nbsp;* MacDorcy&amp;nbsp;* O'Mulvey&amp;nbsp;* [[O'Farrell]]&amp;nbsp;* O'Beglin&amp;nbsp;* [[Borden (surname)|Borden]]&amp;nbsp;* [[Hallissey|O'Hallissy]]&amp;nbsp;* O'Murry&amp;nbsp;* O'Curneen&amp;nbsp;* O'Mulooly&amp;nbsp;* MacMullock&amp;nbsp;* O'Doonan&amp;nbsp;* O'Kearon&amp;nbsp;* MacCoogan&amp;nbsp;* [[Gaynor|MacGaynor]]&amp;nbsp;* [[Quinn|O'Quinn]]&amp;nbsp;* MacShaffrey&amp;nbsp;* [[Connick|MacConnick]]&amp;nbsp;* [[Keegan|O'Keegan]]&amp;nbsp;* MacLeavy&amp;nbsp;* MacMorrow&amp;nbsp;* [[MacShane]]&amp;nbsp;* O'Sullahan&amp;nbsp;* [[O'Tormey]]

     | group3 = Conmaicne &lt;br&gt;Cuile Toladh
     | list3 = O'Tolleran&amp;nbsp;* O'Colleran&amp;nbsp;* O'Moran&amp;nbsp;* [[Martin (surname)|Martin]]

     | group4 = Conmaicne Mide
     | list4 = MacRourke&amp;nbsp;* O'Breen&amp;nbsp;* O'Toler

   }}--&gt;

          | group3 = ''[[Ciarraige]]''
          | list3  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Céirín|O'Kieran (Kearns)]]&amp;nbsp;* [[O'Conor Kerry]]&amp;nbsp;* [[O'Murtagh]]&amp;nbsp;* O'Neide--&gt;

          | group4 = [[Corco Mruad]]
          | list4  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Conchubhair Corcomroe|O'Conor Corcomroe]]&amp;nbsp;* [[Uí Lochlainn|O'Loughlin]]&amp;nbsp;* [[O'Flaherty]]&amp;nbsp;* O'Deely&amp;nbsp;* [[O'Drennan]]&amp;nbsp;* O'Melody&amp;nbsp;* MacCurtin&amp;nbsp;* [[O'Davoren]]--&gt;
}}
 | group2 = Pearsana
 | list2 = [[Cermna Finn]]&amp;nbsp;* [[Sobairce]]&amp;nbsp;* [[Ollom Fódla]]&amp;nbsp;* [[Fínnachta]]&amp;nbsp;* [[Slánoll]]&amp;nbsp;* [[Géde Ollgothach]]&amp;nbsp;* [[Fíachu Findoilches]]&amp;nbsp;* [[Berngal]]&amp;nbsp;* [[Ailill mac Slánuill]]&amp;nbsp;* [[Finn mac Blatha]]&amp;nbsp;* [[Sírlám]]&amp;nbsp;* [[Airgetmar]]&amp;nbsp;* [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]]&amp;nbsp;* [[Macha]]&amp;nbsp;* [[Rudraige mac Sithrigi]]&amp;nbsp;* [[Congal Cláiringnech]]&amp;nbsp;* [[Bresal Bó-Díbad]]&amp;nbsp;* [[Fachtna Fáthach]]&amp;nbsp;* [[Conchobar mac Nessa]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Róich]]&amp;nbsp;* [[Fedelm Noíchrothach]]&amp;nbsp;* [[Deichtine]]&amp;nbsp;* [[Cúscraid]]&amp;nbsp;* [[Cormac Cond Longas]]&amp;nbsp;* [[Findchóem]]&amp;nbsp;* [[Amergin mac Eccit]]&amp;nbsp;* [[Conall Cernach]]&amp;nbsp;* [[Mal mac Rochride]]&amp;nbsp;* [[Tipraiti Tireach]]&amp;nbsp;* [[Fiacha Araidhe]]&amp;nbsp;* [[Cáelbad]]&amp;nbsp;* [[Fiachnae mac Báetáin]]&amp;nbsp;* [[Congal Cáech]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Áedáin]]&amp;nbsp;* [[Máel Bressail mac Ailillo]]&amp;nbsp;* [[Mac Creiche]]

 | group3 = Litríocht
 | list3 = ''[[Scéla Conchobair]]''&amp;nbsp;* ''[[Táin Bó Cúailnge]]''&amp;nbsp;* ''[[Compert Con Culainn]]''&amp;nbsp;* ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]''&amp;nbsp;* ''[[Mesca Ulad]]''&amp;nbsp;* ''[[Annála Uladh]]''

 | group4 = Áiteanna
 | list4 = [[Eamhain Mhacha]]&amp;nbsp;* [[Teamhair]]&amp;nbsp;* [[Ros na Rí]]

 | group5 = Críocha
 | list5 = [[Airrther]]&amp;nbsp;* [[Bairrche]]&amp;nbsp;* [[Cineál Fhaghartaigh]]&amp;nbsp;* [[Conaille Muirtheimne]]&amp;nbsp;* [[Cruithne]]&amp;nbsp;* [[Uí Echach Cobo|Cobha]]&amp;nbsp;* [[Dál Fiatach]]&amp;nbsp;* [[Dál mBuinne]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi Mag Line]]&amp;nbsp;* [[Dál Riada]]&amp;nbsp;* [[An Duifrian]]&amp;nbsp;* [[Eilne]]&amp;nbsp;* [[Latharna]]&amp;nbsp;* [[Leath Cathail]]&amp;nbsp;* [[Na hArda]]&amp;nbsp;* [[Semne]]&amp;nbsp;* [[Uí Blathmaic]]&amp;nbsp;* [[Uí Dercco Céin]]

 | group6 = Altanna gaolmhara
 | list6 = [[Clanna Rudraige]]&amp;nbsp;* [[Craobh Rua]]&amp;nbsp;* [[Cú Chulainn]]&amp;nbsp;* [[Uoluntii]]&amp;nbsp;* [[Geografaíocht (Tolamaes)]]&amp;nbsp;* [[Rúraíocht]]&amp;nbsp;* [[Ríthe na nUladh]]&amp;nbsp;* [[Ríthe Dáil Araidi]]&amp;nbsp;* [[Gaeil]]&amp;nbsp;* [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;* 
}}

{{navbox
|name  = Ríthe Dhál Riada
|title = [[Ríthe Dhál Riada]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist

|list1 =
* [[Fergus Mór|Fergus&amp;nbsp;Mór]]
* [[Domangart Réti|Domangart&amp;nbsp;Réti]]
* [[Comgall mac Domangairt|Comgall]]
* [[Gabrán mac Domangairt|Gabrán]]
* [[Conall mac Comgaill|Conall]]
* [[Áedán mac Gabráin|Áedán]]
* [[Eochaid Buide|Eochaid&amp;nbsp;Buide]]
* [[Connad Cerr|Connad&amp;nbsp;Cerr]]
* [[Domnall Brecc|Domnall&amp;nbsp;Brecc]]
* [[Ferchar mac Connaid|Ferchar]]
* [[Conall Crandomna|Conall&amp;nbsp;Crandomna]]
* [[Dúnchad mac Conaing|Dúnchad]]
* [[Domangart mac Domnaill|Domangart]]
* [[Máel Dúin mac Conaill|Máel&amp;nbsp;Dúin]]
* [[Domnall Donn|Domnall&amp;nbsp;Donn]]
* [[Ferchar Fota|Ferchar&amp;nbsp;Fota]]
* [[Eochaid mac Domangairt|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Domangairt]]
* [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainbcellach]]
* [[Fiannamail ua Dúnchado|Fiannamail]]
* [[Selbach mac Ferchair|Selbach]]
* [[Dúnchad Bec|Dúnchad&amp;nbsp;Bec]]
* [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal]]
* [[Eochaid mac Echdach|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Echdach]]
* [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muiredach]]
* [[Eógan mac Muiredaig|Eógan]]
* Interregnum
* [[Áed Find|Áed&amp;nbsp;Find]]
* [[Fergus mac Echdach|Fergus]]
* [[Donncoirce]]
* Interregnum?
* [[Conall mac Taidg|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Taidg]]
* [[Conall mac Áedáin|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Áedáin]]
* [[Domnall mac Caustantín|Domnall]]
* [[Áed mac Boanta|Áed&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Boanta]]
}}

===Eile===
# ''via'' [https://books.google.ie/books?id=XhZtDwAAQBAJ&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139&amp;dq=Fir+Ol+nEchmacht&amp;source=bl&amp;ots=6Qd9jwIFix&amp;sig=ACfU3U1c4bcDTv3wZGSQRXYbA_I7VG5WMA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjC_9yr8rnhAhXYQxUIHay6Ax8Q6AEwB3oECAIQAQ#v=onepage&amp;q=Fir%20Ol%20nEchmacht&amp;f=false Everything about Ireland]:
#* [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]]
## srl...
# ''via'' [http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm irlkik/ihm/munster], ''22 stipendiary princes of Muma were the Kings of ...
#* Dál Cais - [[Dál gCais]]
## Gabhrán - [[Gabhrán (dream)]]
##* Eoghanacht (when not King of Cashel) - [[Eoghanachta]]
## Deise - [[Déisi]]
##* Ui Liathain - [[Uí Liatháin]], Raithleann - [[Eoghanacht Raithlinn]], Muscraighe - [[Múscraige]], Dairfhine - [[Dáirine]]
## Dairfhine of the mt. - [[xxx]]
##* L. Léin - [[Eoghanacht Locha Léin]], Ciarraighe Lúachra - [[Ciarraige]] Lúachra, Corca Bhaiscinn and Léim na Con  - [[Corca Bhaiscinn]], Ui Chonaill Gabhra - [[Uí Chonaill Gabhra]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Ui Chairbre - [[Uí Chairbre Aobha]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Cliu - Cliú, [[Eoghanacht Airthir Cliach]], Uaithne - [[Uaithne (dream)]], Eile - [[Éile]], Glenn Amhnach - [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], Corcu Luigde - [[Corca Laidhe]], Corcu Duibne - [[Corca Dhuibhne]]
## Boirenn - [[Boirenn]]
## Sechtmodh - [[Sechtmodh]]

==Scéal-liosta ó de.wiki==
* [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]]=[[Anbhás Chonchúir]], [[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]], [[Aided Loegairi Buadaig]], [[Airne Fingein]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bóramha]], [[Cath Étair]]=[[Cath Éadair]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]], [[De chophur in da muccida]], [[Echtrae Nerai]], [[Immacallam in dá Thuarad]], [[Macgnímrada Con Culainn]], [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Orgain Denna Ríg]]=[[Argain Dinn Rí]]

Daoine:
* [[Achtan]], [[Adnae mac Uthidir]], [[Eithne Tháebfhota]]=[[Eithne Thaobhfhada]], [[Ferchertne]], [[Lugaid Lága]], [[Mes Gegra]]+[[Mesgegra]]=[[Meas Geagra]],  [[Néde]]-[[Neidhe]], [[Tadhg mac Céin]]

== Dlí, nós, aicme ==
** [[Áes dána]]=[[Aos dána]],  [[Alltar]], [[Emain Ablach]]=[[Eamhain Abhlach]], [[Mag Mell]]=[[Magh Meall]]
# [[Mag Muirthemne]]
#* [[Tech Duinn]]=[[Teach Doinn]], [[Tír na nÓg]], [[Uí Bhreasail]], [[Aithech fortha]], [[Ánradh]]-s, [[Bard]]*
# [[Bean ní]]
#* [[Breithem]]-s, [[Bretha Crólige]], [[Bruiden]]-[[Bruíon]], [[Briugu]]-[[Brughaidh]], [[Cana]]-s, [[Clí]]-s, [[Craobh Airgid]], [[Críth gablach]], [[Curadhmhír]], [[Díchetal do chennaib]]-s=[[dícheadal do cheannaibh]]?,  [[Féth fíada]], [[Fáith]] (Vates), [[Filid]], [[Fír flathemon]], [[Gáu flathemon]], [[Geis]], [[Glám dícenn]]=[[Glámh dícheann]]=[[Glámh dígeann]], [[Imbas forosnai]], [[Lóg n-enech]], [[Ollam Érenn]]=[[Ollamh Éireann]]*
# [[Seanchaí]]
# [[Sluaigh sí]]
#* [[Tarbfeis]]-[[Tarbhfheis]], [[Teinm laída]]-s=[[Seinm laoidhte]]?, [[Trícha cét]]=[[Tríocha céad]], [[Túath]]=[[Tuath]]

== Suíomhanna ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]

==Lámhscríbhinní / Annála ==
* [[Betham 154]]=[[ARÉ 23 N 10]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]=[[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]], [[Leabhar Ua Maine]]=[[Leabhar Uí Mhaine]] &amp;larr; [[:en:Leabhar Ua Maine]], [[Egerton 88]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 88]], [[Egerton 90]]&lt;[[Leabhar Uí Mhaine#Ábhar ar iarraidh]], [[Egerton 1782]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 1782]], [[Leabhar an Iarla Bháin]]=[[Laud 610]], [[Rawlinson B 502]] &amp;larr; [[:en:Bodleian Library, MS Rawlinson B 502]], [[Rawlinson B 512]], Síolta: [[An Leabhar Breac]], [[Liber Flavus Fergusiorum]], [[Gníomhais Thuamhan]] (dlí), ''[[Bodleian Library]]'', ''[[British Library]]''
* [[Saltair Caisil]], [[Annála Tiarnaigh]], [[Chronicon Scotorum]]=[[Chronicum Scotorum]], [[Croinic na hÉireann]], [[Annála Mhainistir na Búille]], [[Annála Easpacha na hÉireann]], [[Annála Chluain Mhic Nóis]], [[Annála Connacht]], [[Annála Mhainistir an Dubhuisce]], [[Leabhar Oiris]],  [[Annála an Aonaigh]], [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], [[Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath]]?, [[Annála Gearra Thír Chonaill]], [[Annála Gearra Laighean]], [[Memoranda Gadelica]], [[Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha]], [[Mír Annál Éireannach]]?

== Deirdre et al ==
* [[Deirdre]]
** [[Naoise]]
*# [[Longes Mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]] + [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]
** [[Ealbha]], [[Anbhás Chú Chulainn]], [[Liath Macha]], [[Cridenbél]], [[Calatin]]-[[Cailitin]], [[Lao]]=[[Lao mac Rianghabhra]]=[[Láeg mac Riangabra]], [[Cloch an Fhir Mhóir]], [[Cairbre mac Eithne]]

== Teangacha ==
* [[Próit-Ind-Eorpais]] &lt;&gt; [[Na teangacha Ind-Eorpacha]], [[Prótai-Cheiltis]] &lt;&gt; [[Teangacha Ceilteacha]], [[Gaeilge Chianach]] ~ [[An Ghaeilge Ársa]], [[Sean-Ghaeilge]], [[Meán-Ghaeilge]], [[Gaeilge Chlasaiceach]], [[Gaeilge]], [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], [[Breatnais]]=[[An Bhreatnais]], [[Briotáinis]]=[[An Bhriotáinis]]

== Eile (2) ==
* [[Aos Sí]], [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Lámhscríbhinn Ghleann Masain]]-[[Lámhscríbhinn Ghleann Masáin]]
# [[Leipreachán]] &amp;larr; [[:en:Leprechaun]]
* [[Na Cruithnigh]], [[Cernunnos]], [[Annála Inis Faithlinn]], [[Sé Aois an Domhain]] (''uath-imdhealú''), [[Sex Aetates Mundi]] (''síol''), [[Sex Aetates Mundi (Gaelach)]] (''síol''), [[Nuadha]], [[Noínden Ulad]], [[Indech]], [[Octriallach]]

= Bliain 3, 2020 - 2021 =
* [[Dartraige]]=[[Dartraí (tuath)]], [[Masraige]]=[[Masraí]]

== Feabhsú na Gaeilge (3) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Féineachas ==
* [[Audacht Morainn]], [[Bechbretha]], [[Bretha Crólige]], [[Bretha Nemed Déidenach]], [[Cáin Adomnáin]], [[Críth Gablach]], ''[[De duodecim abusivis saeculi]]'', [[Derbfine]]=[[Dearbhfhine]], [[Fír flathemon]], [[Fortúatha]]=[[Forthuatha]], [[Gáu flathemon]], [[Gúbretha Caratniad]], [[Lóg n-enech]], [[Senchas Már]]=[[Seanchas Mór]], [[Tánaisteacht]], [[Tecosca Cormaic]]=[[Teagasc Chormaic]], [[Uraicecht na Ríar]]=[[Bunleabhar na Riar]], [[Uraicecht Becc]]=[[Bunleabhar Beag]], [[Éraic]]=[[Éiric]]

== Bréifne ==
* [[Ríthe Bhréifne]], [[Bréifne Thoir]]-, [[Bréifne Thiar]]-, [[Tigernán Ua Ruairc]]=[[Tighearnán Ua Ruairc]]-

==Laigin==
* [[Bran Becc mac Murchado]]=[[Bran Beag mac Murchadha]], [[Bran Mut mac Conaill]]=[[Bran Buta mac Conaill]], [[Fáelán mac Colmáin]]=[[Faolán mac Colmáin]], [[Rónán mac Colmáin]], [[Brandub mac Echach]]=[[Bran Dubh mac Eochach]], [[Cellach Cualann]]=[[Ceallach Chualann]], [[Fiannamail mac Maoil Tuile]]=[[Fiannamail mac Máele Tuile]], [[Áed Dibchine]]=[[Aodh Dibhchine]], [[Áed Dub mac Colmáin]]=[[Aodh Dubh mac Colmáin]], [[Crimthann mac Áedo]]=[[Criomhthann mac Aodha]], [[Murchad mac Brain Mut]], [[Dúnchad mac Murchado]]=[[Dúnchadh mac Murchadha]], [[Fáelán mac Murchado]]=[[Faolán mac Murchadha]], [[Muiredach mac Murchado]]=[[Muireadhach mac Murchadha]], [[Cellach mac Dúnchada]]=[[Ceallach mac Dúnchadha]], [[Ruaidrí mac Fáeláin]]=[[Ruairí mac Faoláin]], [[Bran Ardchenn]]=[[Bran Ardcheann]], [[Fínsnechta Cethardec]]=[[Fíonsneachta Ceathairdheach]], [[Muiredach mac Brain Ardchinn]]=[[Muireadhach mac Brain Ardchinn]], [[Muiredach mac Ruadrach]]=[[Muireadhach mac Ruairí]], [[Cellach mac Brain]]=[[Ceallach mac Brain]], [[Bran mac Fáeláin]]=[[Bran mac Faoláin]], [[Lorcán mac Cellaig]]=[[Lorcán mac Ceallaigh]], [[Túathal mac Máele-Brigte]]=[[Tuathal mac Maoilbhríde]], &lt;strike&gt;[[Ruarc mac Bran]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Ruarc mac Brain]], [[Muirecán mac Diarmata]]=[[Muireacán mac Diarmada]], [[Dúnlaing mac Muiredaig]]=[[Dúnlaing mac Muireadhaigh]], [[Ailill mac Dúnlainge]], [[Domnall mac Muirecáin]]=[[Domhnall mac Muireacáin]], [[Muiredach mac Brain]]=[[Muireadhach mac Brain]], [[Crundmáel Erbuilc]]=[[Crannmhaol Anbholg]], [[Cerball mac Muirecáin]]=[[Cearbhall mac Muireacáin]], [[Fáelán mac Muiredach]]=[[Fáelán mac Muiredaig]]=[[Faolán mac Muireadhaigh]], [[Lorcán mac Fáeláin]]=[[Lorcán mac Faoláin]], [[Túathal mac Úgaire]]=[[Tuathal mac Aughaire]], [[Cellach mac Fáeláin]]=[[Ceallach mac Faoláin]], [[Úgaire mac Túathail]]=[[Aughaire mac Tuathail]], [[Domnall Cláen]]=[[Domhnall Claon mac Lorcáin]], [[Donnchad mac Domnall Claen]]?=[[Donnchad mac Domnaill Cláin]], ([[Máel Mórda mac Murchada]])=[[Maol Mórdha mac Murchadha]], [[Dúnlaing mac Túathail]]=[[Dúnlaing mac Tuathail]], [[Donncuan mac Dúnlainge]]=[[Donnchuan mac Dúnlainge]], [[Augaire mac Dúnlainge]]=[[Aughaire mac Dúnlainge]], [[Donnchad mac Dúnlainge]]=[[Donnchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Dúnlainge]]=[[Murchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Diarmata]]=[[Murchadh mac Diarmada]], [[Domhnall mac Murchadha (uathimdhealú)]]*, [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]]≠[[Domhnall mac Murchadha]], [[Donnchad mac Domnaill Remair]]=[[Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], [[Énna mac Diarmata]]=[[Éanna mac Diarmada]], &lt;strike&gt;[[Diarmait mac Énna]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmait mac Énnai]]=[[Diarmaid mac Éanna]], [[Donnchad mac Murchada]]=[[Donnchadh mac Murchadha]], [[Diarmait mac Énna meic Murchada]]=[[Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]], [[Énna mac Donnchada meic Murchada]]=[[Énna Mac Murchada]]=[[Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha]]=[[Éanna Mac Murchadha]], &lt;strike&gt;[[Bran Fionn mac Máelmórda]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Bróen mac Máelmórda]]=[[Braon mac Maoilmhórdha]], &lt;strike&gt;[[Murchad mac Brain Fionn]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Murchad mac Finn]]=[[Murchadh mac Fionn]]

==Uí Chinnsealaigh==
* [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Cú Chongelt mac Con Mella]]=[[Cú Chongheilt mac Con Mealla]], [[Echu mac Muiredaig]]=[[Eochadh mac Muireadaigh]], [[Eterscél mac Áeda]]=[[Eidirscéal mac Aodha]]?, [[Laidcnén mac Con Mella]]=[[Laoghcheann mac Con Mealla]], [[Sechnassach mac Colggen]]=[[Seachnasach mac Colgan]],  [[Crundmáel Bolg Luatha]]=[[Crannmhaol xxx Luatha]], [[Bran Ua Máele Dúin]] &amp;#x2192; [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Élothach mac Fáelchon]]=[[Éalathach mac Faolcháin]], [[Donngal mac Laidcnén]]=[[Donnghal mac Laoghchinn]], [[Dub Calgaid mac Laidcnén]]=[[Dubh Cealgadh mac Laoghchinn]], [[Cennselach mac Brain]]=[[Cinnsealach mac Brain]], [[Cairpre mac Laidcnén]]=[[Cairbre mac Laoghchinn]], [[Cellach Tosach mac Donngaile]]=[[Ceallach Tosach mac Donnghaile]], [[Cathal mac Dúnlainge]]

== Uí Fhailí ==
* [[Uí Failge]]=[[Uí Failghe]]=[[Uí Fhailí]], [[Ríthe Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]], [[Bruidge mac Nath Í]]=[[Bruí mac Nath Í]], [[Áed Rón mac Cathail]]=[[Aodh Rón mac Cathail]], [[Ailill mac Áedo Róin]]=[[Ailill mac Aodha Róin]], [[Cillíne mac Forannáin]], [[Fland Dá Chongal]]=[[Flann ó Congaile]], [[Forbassach Ua Congaile]]=[[Forbasach ó Congaile]], [[Ailill Corrach mac Flainn]], [[Flaithnia mac Flainn]], [[Cummascach mac Flainn]]=[[Cumascach mac Flainn]], [[Cináed mac Flainn]]=[[Cionaoth mac Flainn]], [[Mugrón mac Flainn]]=[[Mughrón mac Flainn]], [[Domnall mac Flaíthnia]]=[[Domhnall mac Flaíthnia]], [[Óengus mac Mugróin]]=[[Aonghas mac Mughróin]], [[Flaíthnia mac Cináeda]]=[[Flaithnia mac Cionaoith]], [[Cináed mac Mugróin]]=[[Cionaoth mac Mughróin]]

==Mumha==
* [[Saltair Caisil]]=[[Saltair Chaisil]]

* [[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]=[[Cairbre Crom mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]=[[Feilimí mac Cairbre Chroim]], [[Fergus Scandal mac Crimthainn]]=[[Fearghas Scannal mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Tigernaig]]=[[Feilimí mac Tiarnaigh]], [[Amalgaid mac Éndai]]=[[Amhalghaidh mac Éanna]], [[Garbán mac Éndai]]=[[Garbhán mac Éanna]], [[Cathal mac Áedo]]=[[Cathal mac Aodha]], [[Cúán mac Amalgado]]=[[Cúán mac Amhalghadha]], [[Máenach mac Fíngin]]=[[Maonach mac Finghin]], [[Cathal Cú-cen-máthair]]=[[Cathal Cú-gan-mháthair]], [[Colgú mac Faílbe Flaind]]=[[Colgú mac Failbhe Flainn]], [[Finguine mac Cathail]]=[[Finghin mac Cathail]], [[Ailill mac Cathail]], [[Cormac mac Ailello]]=[[Cormac mac Ailealla]], [[Eterscél mac Máele Umai]]=[[Eidirscéal mac Maoil Umha]], [[Cathussach mac Eterscélai]]=[[Cathasach mac Eidirscéil]], [[Máel Dúin mac Áedo]]=[[Maol Dúin mac Aodha]], [[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]=[[Ólchúr mac Duibh-Ixxx]], [[Ólchobar mac Flainn]]=[[Ólchúr mac Flainn]], [[Artrí mac Cathail]]=[[Airtrí mac Cathail]], [[Tnúthgal mac Artrach]]=[[xxx]], [[Tnúthgal mac Donngaile]]=[[Tnúthghal mac Donnghaile]], [[Feidlimid mac Cremthainn]]=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Ólchobar mac Cináeda]]=[[Ólchúr mac Cxxx]], [[Áilgenán mac Donngaile]]=[[Áilgeanán mac Donnghaile]], [[Máel Gualae mac Donngaile]]=[[Maol Guala mac Donnghaile]], [[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]=[[Ceann Faoladh Ó Macthiarna]], [[Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn]]=[[Dúnchadh mac Duibh-dá-Bhoireann]], [[Dub Lachtna mac Máele Gualae]]=[[Dubh Lachtna mac Maoil Gualainne]], [[Finguine Cenn nGécan mac Loégairi]]=[[Finghin Ceann Géagán mac Laoghaire]], [[Cormac mac Cuilennáin]]=[[Cormac mac Cuileannáin]], [[Flaithbertach mac Inmainén]]=[[Flaithbheartach mac Ionúin]], [[Lorcán mac Coinlígáin]]=[[Lorcán mac Coinlíogáin]], [[Cellachán Caisil]]=[[Ceallachán Chaisil]], [[Máel Fathardaig mac Flainn]]=[[Maol Fathardaigh mac Flainn]]-, [[Dub-dá-Bairenn mac Domnaill]]=[[Dubh-dá-Bhoireann mac Domhnaill]], [[Fer Gráid mac Cléirig]]=[[Fear Grá mac Cléirigh]], [[Donnchad mac Cellacháin]]=[[Donnchadh mac Ceallacháin]], [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]], [[Íomhar Luimnigh]]-, [[Mathgamain mac Cennétig]]=[[Mathúin mac Cinnéide]], [[Diarmait Ua Briain]]=[[Diarmaid Ó Briain]], [[Muirchertach Ua Briain]]=[[Muircheartach Ua Briain]]-, [[Cormac Mac Carthaigh]]=[[Cormac Mac Cárthaigh]], [[Conchobar Ua Briain]]=[[Conchúr Ó Briain]], &lt;strike&gt;[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Bhriain]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Toirdhelbach mac Diarmata Ua Briain]]=[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain]], [[Domnall Mór Ua Briain]]=[[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada]]=[[Dúnghal mac Maoil Fhothardaigh Ó Donnchadha]], Murchad mac Donnchada, [[Brian mac Murchada Ua Briain]]=[[Brian mac Murchadha Ó Briain]]

== Iarmhumha ==
* [[Coirpre Luachra mac Cuirc]]=[[Cairbre Luachra mac Coirc]], [[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]=[[]], [[Máel Dúin mac Áedo Bennán]]=[[Maol Dúin mac Aodha Beannáin]], [[Congal mac Máele Dúin]]=[[Congal mac Maoil Dúin]]

== Oirialla ==
* [[Gofraid mac Fergusa]]=[[Gofraidh mac Fearghasa]]-, [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

==Osraí==
* [[Osraige]]=[[Osraí]], [[Cerball mac Dúnlainge]]=[[Cearbhall mac Dúnlainge]], [[Anmchad mac Con Cherca]]=[[Anmchadh mac Con Chearca]], [[Forbasach mac Ailella]]=[[Forbasach mac Ailealla]], [[Tóim Snáma mac Flainn]]=[[Tuaim Snámha mac Flainn]], [[Cellach mac Fáelchair]]=[[Ceallach mac Faolchair]], [[Dúngal mac Cellaig]]=[[Dúnghal mac Ceallaigh]], [[Donnchad mac Gilla Pátraic]]=[[Donnchadh mac Giolla Phádraig]] (1), [[Gilla Pátraic mac Donnchada]]=[[Giolla Phádraig mac Donnchadha]], [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]]=[[Faolchar ó Maoil Ódrain]], [[Cú Cherca mac Fáeláin]]=[[Cú Chearca mac Faoláin]], [[Ailill mac Fáeláin]]=[[Ailill mac Faoláin]], [[Fáelán mac Forbasaig]]=[[Faolán mac Forbasaigh]], [[Fergal mac Anmchada]]=[[Fearghal mac Anmchadha]], [[Dúngal mac Fergaile]]=[[Dúnghal mac Fearghaile]], [[Riacán mac Dúnlainge]]=[[Riagán mac Dúnlainge]], [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill (rí Osraí)]], [[Cellach mac Cerbaill]]=[[Ceallach mac Cearbhaill]]

== Uí Néill ==
* [[Uí Néill]]
** [[Uí Néill an Tuaiscirt]]
*** [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]]
*** [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]]
*** [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]]
**** [[Ó Néill]]
** [[Uí Néill an Deiscirt]]
*** [[Ríthe Bhreá]]
**** [[Síol Aodha Sláine]]
**** [[Cnóbha]]
**** [[Loch Gabhair]]
*** [[Ríocht na Mí]]
**** [[Ríthe na Mí]]
*** [[Tethba]]=[[Tethbae]]=[[Txxx]]
**** [[Cenél Coirpri]]
**** [[Cenél Maini]]
*** [[Ríthe Uisnigh]]
**** [[Clann Cholmáin]]
***** [[Clann Cholmáin Bhig]]
***** [[Clann Cholmáin Mhóir]]
**** [[Ríthe Fhir Chúl Bhreá]]

== Uí Néill an Deiscirt ==
=== [[Ríthe Bhreá]] ===
* [[Conall Laeg Breg]] mac Aodha Sláine=[[Conall Laogh Bhreá]] mac Aodha Sláine, [[Congal mac Áedo Sláine]]=[[Conghal mac Aodha Sláine]], [[Ailill Cruitire]] mac Aodha Sláine, [[Conaing Cuirre]] mac Congaile=[[Conaing Coirre]] mac Conghaile, [[Congalach mac Conaing Cuirre]]=[[Conghalach mac Conaing Choirre]], [[Írgalach mac Conaing]]=[[Irgalach mac Conaing]] Cuirre=[[Iorghalach mac Conaing]] Choirre, [[Amalgaid mac Congalaig]]=[[Amhalaidh mac Conghalaigh]], [[Conall Grant]]=[[Conall Grant mac Cernaig]]=[[Conall Grant mac Cearnaigh]], [[Conaing mac Amalgado]]=[[Conaing mac Amhalaí]], [[Indrechtach mac Dungalaig]]=[[Indreachtach mac Dunghalaigh]], [[Dúngal mac Amalgado]]=[[Dúnghal mac Amhalaí]], [[Coirpre mac Fogartaig]]=[[Cairbre mac Fógartaigh]], [[Congalach mac Conaing]]=[[Conghalach mac Conaing]], [[Diarmait mac Conaing]]=[[Diarmaid mac Conaing]], [[Flann mac Congalaig]]=[[Flann mac Conghalaigh]], [[Cernach mac Congalaig]]=[[Cearnach mac Conghalaigh]], [[Cummascach mac Congalaig]]=[[Cumascach mac Conghalaigh]], [[Conaing mac Flainn]], [[Cináed mac Conaing]]=[[]], [[Flann mac Conaing]], [[Niall mac Cernaig Sotal]]=[[Niall mac Cearnaigh Sotal]], [[Maine mac Néill]], [[Cathal mac Néill]], [[Cathal mac Áeda]]=[[Cathal mac Aodha, rí Bhreá]], [[Cernach mac Fogartaig]]=[[Cearnach mac Fógartaigh]], [[Fergus mac Fogartaig]]=[[Fearghas mac Fógartaigh]], [[Niall mac Conaill]], [[Máel Dúin mac Fergusa]]=[[Maol Dúin mac Fearghasa]], [[Fogartach mac Cummascaig]]=[[Fógartach mac Cumascaigh]], [[Cummascach mac Fogartaig]]=[[Cumascach mac Fógartaigh]], [[Ailill mac Fergusa]]=[[Ailill mac Fearghasa]], [[Cernach mac Fergusa]]=[[Cearnach mac Fearghasa]], [[Tigernach mac Fócartai]]=[[Tiarnach mac Fógartaigh]]

=== [[Ríthe na Mí]] ===
* [[Fallomon mac Con Congalt]]=[[Fallamhain mac Con Congheilte]], [[Domnall mac Donnchada Midi]]=[[Domhnall mac Donnchadha na Mí]], [[Muiredach mac Domnaill Midi]]=[[Muireadhach mac Domhnaill na Mí]], [[Máel Ruanaid mac Donnchada Midi]]=[[Maol Rúnaí mac Donnchadha na Mí]], [[Lorcán mac Cathail]], [[Donnchad mac Aedacain]]=[[Donnchadh mac Aodhacáin]]

=== [[Ríthe Uisnigh]] ===
* [[Conall Cremthainne]] mac Néill=[[Conall Criomhthainn]], [[Fiachu mac Néill]]=[[Fiacha mac Néill]], [[Ardgal mac Conaill]]=[[Ardal mac Conaill]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], ([[Colmán Már mac Diarmato]]= [[Colmán Bec mac Diarmato]])=[[Colmán mac Diarmato]]=[[Colmán mac Diarmada]], [[Suibne mac Colmáin]]=[[Suibhne mac Colmáin]], [[Fergus mac Colmáin]]=[[Fearghas Mac Colmáin]], [[Óengus mac Colmáin]]=[[Aonghas mac Colmáin]], [[Conall Guthbinn]]=[[Conall Guthbinn mac Suibni]]=[[Conall Guthbhinn mac Suibhne]], [[Máel Dóid mac Suibni]]=[[Maol Dxxx mac Suibhne]], [[Diarmait Dian]]=[[Diarmaid Dian]], [[Murchad Midi]]=[[Murchadh na Mí]]

=== Ríthe Fir Chúl Bhreá ===
* [[Áed mac Dlúthaig]]=[[Aodh mac Dlúthaigh]],  [[Flann mac Áedo]]=[[Flann mac Aodha]]

=== Tethba ===
* [[Cenél Coirpri]]/[[Cenél Maini]] &amp;rarr; [[Tethba]]=[[Tethbae]]

== Uí Néill an Tuaiscirt ==
* [[Uí Néill an Tuaiscirt]] &amp;larr; [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]], [[Muiredach mac Eógain]]=[[Muireadhach mac Eoghain]], [[Colcu mac Domnaill]]=[[Colga mac Domhnaill]], [[Máel Fithrich mac Áedo]] Uaridnach=[[Maol Fithrigh mac Aodha]], [[Ernaine mac Fiachnai]]=[[Earnaine mac Fiachna]], [[Urthuile mac Máele Tuile]]-, [[Crundmáel mac Suibni]] Menn=[[Crannmhaol mac Suibhne]], [[Ferg mac Crundmaíl]]=[[Fearg mac Crannmhaoil]], [[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]=[[Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh]], [[Fland mac Máele Tuile]]=[[Flann mac Maoil Tuile]], [[Máel Dúin mac Áedo Alláin]]=[[Maol Dúin mac Aodha Alláin]], [[Murchad mac Máele Dúin]]=[[Murchadh mac Maoil Dúin]], [[Domnall mac Áeda]]=[[Domhnall mac Aodha (rí Ailigh)]], [[Muirchertach mac Néill]]=[[Muircheartach mac Néill]], [[Flaithbertach Ua Néill]]=[[Flaithbheartach Ó Néill]], [[Domnall Ua Lochlainn]]==[[Domhnall Mac Lochlainn]], [[Niall Mac Lochlainn]], [[Áed in Macáem Tóinlesc]] Ua Néill=[[Aodh an Macaomh Tóinleasc]] mac Muircheartaigh, [[Ríthe Thír Eoghain]], [[Grianán Ailigh#Miotaseolaíocht]], [[Conall Gulban]], [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]], [[Tír Chonaill]], [[Ríthe Thír Chonaill]], [[Conall Cú mac Áedo]]=[[Conall Cú mac Aodha]], [[Áed Muinderg]] mac Flaithbertaig=[[Aodh Muindearg]], [[Loingsech mac Flaithbertaig]]=[[Loingseach mac Flaithbheartaigh]], [[Murchad mac Flaithbertaig]]=[[Murchadh mac Flaithbheartaigh]], [[Domnall mac Áeda Muindeirg]]=[[Domhnall mac Aodha Mhuindeirg]], [[Eógan mac Néill]]=[[Eoghan mac Néill]], [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]], [[Tír Eoghain]], [[Ruaidrí ua Canannáin]]

== Ulaid ==
* [[Dál Fiatach]], [[Uí Echach Cobo]], [[Fergus mac Áedáin]]=[[Fearghas mac Aodháin]], [[Cú Chuarán mac Dúngail Eilni]]=[[Cú Chuarán mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Róin mac Bécce Bairrche]]=[[Áed Róin]]=[[Aodh Róin]], [[Cathussach mac Ailello]]=[[Cathasach mac Ailealla]], [[Bressal mac Áedo Róin]]=[[Breasal mac Aodha Róin]], [[Fiachnae mac Áedo Róin]]=[[Fiachna mac Aodha Róin]], [[Tommaltach mac Indrechtaig]]=[[Tomaltach mac Ionrachtaigh]], [[Eochaid mac Fiachnai]]=[[Eochaidh mac Fiachna]], [[Cairell mac Fiachnai]]=[[Caireall mac Fiachna]], [[Máel Bressail mac Ailillo]]=[[Maol Bhreasail mac Ailealla]], [[Muiredach mac Eochada]]=[[Muireadhach mac Eochadha]], [[Matudán mac Muiredaig]]=[[Madadán mac Muireadhaigh]], [[Lethlobar mac Loingsig]]=[[Leathlobhar mac Loingsigh]], [[Cathalán mac Indrechtaig]]=[[Cathalán mac Ionrachtaigh]], [[Ainbíth mac Áedo]]=[[Ainbhioth mac Aodha]], [[Eochocán mac Áedo]]=[[Eochagán mac Aodha]], [[Airemón mac Áedo]]=[[Éireamhón mac Aodha]], [[Fiachnae mac Ainbítha]]=[[Fiachna mac Ainbhith]], [[Bécc mac Airemóin]]=[[Bxxx mac Éireamhóin]],  [[Muiredach mac Eochocáin]]=[[Muireadhach mac Eochagáin]], [[Máel Mocheirge mac Indrechtaig]]=[[Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh]], [[Aitíth mac Laigni]]=[[Axxx mac Lxxx]], [[Cenn Etig mac Lethlobair]]=[[Cenn Étig mac Lethlobair]]=[[Ceann Éidigh mac Leathlobhair]], [[Áed mac Eochocáin]]=[[Aodh mac Eochagáin]], &lt;strike&gt;[[Loingsech mac Cenn Étig]]&lt;/strike&gt;=[[Loingsech mac Cinn Étig]], [[Áed mac Loingsig]]=[[Aodh mac Loingsigh]], [[Niall mac Eochada]]=[[Niall mac Eochadha]]


* [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Dál nAraidi an Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uí Eachach Chobha]], [[Eilne]], [[Sárán mac Cóelbad]]=[[Sárán mac Caolbhaidh]], [[Condlae mac Cóelbad]]=[[Connla mac Caolbhaidh]], [[Fíachna Lonn mac Cóelbad]]=[[Fiachna Lonn mac Caolbhaidh]], [[Scandal mac Bécce]]=[[Scannal mac ''Bécce'']], [[Eochaid Iarlaithe mac Lurgain]]=[[Eochaid Iarlaithe]]=[[Eochaidh Iarlaithe]], [[Cathassach mac Lurgain]]=[[Cathasach mac Lorgan]], [[Dúngal Eilni mac Scandail]]=[[Dúnghal Eilne mac Scannail]], [[Cathassach mac Máele Cáich]]=[[Cathasach mac Maoil Chaoich]], [[Ailill mac Dúngaile Eilni]]=[[Ailill mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Aired]]=[[Aodh Aireach]], [[Lethlobar mac Echach]]=[[Leathlobhar mac Eachach]], [[Fiachra Cossalach]]=[[Fiachra Cosalach]], [[Indrechtach mac Lethlobair]]=[[Ionrachtach mac Leathlobhair]], [[Flathróe mac Fiachrach]]=[[Fxxx mac Fiachra]], [[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]&amp;rarr;[[Cináed Cairge mac Cathussaig]]=[[Cxxx Cairge mac Cathasaigh]]

==Déise==
* [[Déisi]]=[[Déise]], [[Dál Fiachrach Suighe]]=[[Dál Fhiachra Shuí]], [[Déisi Temro]]=[[Déise Theamhrach]], [[Déisi Becc]]=[[Déise Beag]], [[Déisi Muman]]=[[Déise Mumhan]]==[[Déisi Deiscirt]], &lt;strike&gt;[[Déisi in Tuaiscirt]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Déisi Tuaiscirt]]=[[Déise an Tuaiscirt]], [[Ríthe Dhéise Mumhan]], [[Tairired na nDéssi]]=[[Tairshireadh na nDéis]] &gt; [[Óengus Gaíbúaibthech]]=[[Aonghas Gabhuaibhtheach]], [[Ríocht Dyfed]]-, [[Cogad Gáedel re Gallaib]]=[[Cogadh Gael le Gaill]], [[Delbna]]=[[Dealbhna (dream)]]

== Miotaseolaíocht ==
* [[Bradán feasa]]

==Ard-Ríthe==
* [[Cellach mac Máele Coba]]=[[Ceallach mac Maoil Chobha]], [[Conall mac Máele Coba]]=[[Conall mac Maoil Chobha]]=[[Conall Cóel]]=[[Conall Caol]], [[Diarmait mac Áedo Sláine]]=[[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Blathmac mac Áedo Sláine]]=[[Blathmac mac Aodha Sláine]], [[Sechnassach]]=[[Seachnasach]]=[[Sechnassach mac Blathmaic]]=[[Seachnassach mac Blathmaic]], [[Cenn Fáelad]]=[[Cenn Fáelad mac Blathmaic]]=[[Ceann Faoladh mac Blathmaic]], [[Fínsnechta Fledach]]=[[Fíonsneachta Fleách]]=[[Fínsnechta Fledach mac Dúnchada]]=[[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]], [[Loingsech mac Óengusso]]=[[Loingseach mac Aonghasa]], [[Congal Cennmagair]]=[[Conghal Ceannmhaghair]], [[Fergal mac Máele Dúin]]=[[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Fógartach mac Néill]], [[Cináed mac Írgalaig]]=[[Cxxx mac Iorghalaigh]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbeartach mac Loingsigh]], [[Áed Allán]]=[[Aodh Allán]], [[Domnall Midi]]&amp;rarr;[[Domhnall Mac Murchadha]]=[[Domhnall Mí]]=[[Domhnall mac Murchadha]], [[Niall Frossach]]=[[Niall Frasach]], [[Donnchad Midi]]=[[Donnchadh Mí]], [[Aed Oirdnide]]=[[Aodh Oirdní]], [[Conchobar mac Donnchada]]=[[Conchúr mac Donnchadha]]], [[Niall Caille]] / [[Fedelmid mac Cremthainn]] ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]), [[Niall Noígíallach]] &amp;larr; [[Níall Noígíallach]], ([[Fiachrae Cássan]]=)[[Fiachrae Cassán]]=[[Fiachra Casán]], [[Dáire Drechlethan]]=[[Dáire Dreachleathan]], [[Áed Findliath]]=[[Aodh Fionnliath]], [[Niall Glúndub]]=[[Niall Glúindubh]], [[Donnchad Donn]]=[[Donnchadh Donn]], [[Congalach Cnogba]]=[[Conghalach Cnobha]], [[Domnall ua Néill]]=[[Domhnall Ó Néill]], [[Donnchad mac Briain]]=[[Donnchadh mac Briain]], [[Diarmait mac Máel na mBó]]=[[Diarmait mac Maíl na mBó]]=[[Diarmaid mac Maoil na mBó]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbheartach mac Loingsigh]]

==Scéalta==
* [[Scátháin na bhFlatha]], [[Sedulius Scottus]]-, [[Caithréim Chellacháin Chaisil]], [[Cogad Gáedel re Gallaib]], [[Senchas Fagbála Caisil]], [[Immram Curaig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Maíle Dúin]]=[[Máel Dúin]]=[[Maol Dúin]], [[Immram curaig Ua Corra]]=[[Iomramh Currach Uí Chorra]], [[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]=[[Iomramh S agus Mic Riagla]], [[Baile Suibne]]=[[Buile Shuibhne]], [[Cath Maige Rátha]], [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]-, [[Mo Ling]]-, [[Fled Dúin na nGéd]], [[Aided Chlainne Tuirenn]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]], [[Aided Muirchertaig meic Erca]], &lt;strike&gt;[[Aislinge Meic Chon Glinne]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Aislinge Meic Con Glinne]], [[Amra Choluim Chille]], [[Caithréim Cellaig]], [[Compert Mongáin]]=[[Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]], [[Eachtra Thaidhg mhic Céin]]=[[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg mhic Céin]], [[Fingal Rónáin]], [[Máel Dúin (uathimdhealú)]]=[[Maol Dúin (uathimdhealú)]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Tochmarc Becfola]], [[Duanaire Finn]], [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]], [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]], [[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]] &amp;rarr; [[Cormac mac Airt]], [[Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] &amp;rarr; [[Tadhg mac Céin]], [[Fotha Catha Cnucha]] &amp;rarr; [[Cumall]], [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis]] &amp;rarr; [[Naomh Breandán]]

== ''Ól nÉchmacht'' ==
* [[Annála Connacht]]=[[Annála Chonnacht]], [[Cóiced Ol nEchmacht]]=[[Cóiced Ól nÉchmacht]]=[[Cúige Dhál Éachmacht]], [[Fir Craibe]]=[[Fir Chraibhe]], [[Túatha Taíden]]=[[Tuatha Taiden]]=[[Tuatha Taoidhean]], [[Delbna Nuadat]]=[[Dealbhna Nuad]], [[Dealbhna Thír Dhá Loch]], ([[Corco Mogha]]), [[Cálraige]], [[Partraige]], [[Corco Fir Trí]]=[[Corca Fhir Thrí]], [[Cian d'Fhearaibh Bolg]]=[[Cian d'Fhir Bholg]]

== Conmhaicne ==
* [[:Catagóir:Conmhaicne]], [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]], [[Conmaicne Mara]]=[[Conmhaicne Mara]]
* [[Uí Fiachrach Finn]]=[[Uí Fhiachrach Fhionn]], [[Maigh Nissi]]&amp;rarr;[[Liatroim, Barúntacht, Contae Liatroma]], [[Eolas mac Biobhsaigh]], [[Muintir Eolais]], [[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhíonacha]]

=== aí -&gt; ai ===
* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Dúna Móir]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Dúna Móir]]=[[Conmhaicne Dhúin Mhóir]]
# [[Trícha Máenmaige]]=[[Conmaícne Máenmaige]]=&lt;strike&gt;[[Conmhaicne Mheáinmhaigh]]=&lt;/strike&gt;[[Conmhaicne Mheánmhaigh]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Cúile]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cúile]]=[[Conmhaicne Coille]]
#* &lt;strike&gt;[[Cluain Conmhaícne]]=&lt;/strike&gt;[[Cluain Conmaicne]]=[[Cluain Chonmhaicne]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmhaícne Cenel Luacháin]]=[[Conmaícne Cenél Luacháin]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cenél Luacháin]]=[[Conmhaicne Cineál Luacháin]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Carra]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cera]]=[[Conmhaicne Ceara]]
#* [[Conmaicne Angaile]]=[[Conmhaicne Anghaile]]

== Connachta ==
* [[Connachta]], [[Ríthe na gConnacht]], [[Brión mac Echach Mugmedóin]]=[[Brión mac Echach Muigmedóin]]=[[Brian mac xxx]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin]]=[[Ailill mac xxx]], [[Fiachrae]]=[[Fiachra]], [[Cairpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]], [[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]], [[Ciarraige Aí]]=[[Ciarraí Aoi]], [[Ciarraige Locha na nÁirne]]=[[Ciarraí Locha na nAirní]], [[Ciarraige Airtig]]=[[Ciarraí Airtigh]], [[Ciarraige Óic Bethra]]=[[Ciarraí Óig Bheathra]], [[Aidne]]=[[Aidhne]], [[Áengus mac Umor]]=[[Aonghas mac Úmhór]], [[Amalgaid mac Fiachrach]]=[[Amhalaí mac Fiachra]], [[Dauí Tenga Uma]]=[[Dxxx Teanga Umha]], [[Duinsech ingen Duach]]=[[Duinseach ní Dhuach]], [[Eógan Bél]]=[[Eoghan Béal]], [[Ailill Inbanda]]=[[Ailill Baineanda]], [[Echu Tirmcharna]]=[[Eocha Tirimcharna]], [[Áed mac Echach]]=[[Aodh mac Eachach]], [[Uatu mac Áedo]]=[[Uada mac Aodha]], [[Colmán mac Cobthaig]]=[[Colmán mac Cobhthaigh]], [[Rogallach mac Uatach]], [[Loingsech mac Colmáin]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]]=[[Guaire Aidhne mac Colmáin]], [[Cenn Fáelad mac Colgan]]=[[Ceann Faoladh mac Colgan]], [[Dúnchad Muirisci]]=[[Dúnchadh Mhuirisce]], [[Fergal Aidne mac Artgaile]]=[[Fearghal Aidhne mac Ardaile]], [[Muiredach Muillethan]]=[[Muireadhach Moilleathan]], [[Cellach mac Rogallaig]]=[[Ceallach mac Raghallaigh]], [[Indrechtach mac Dúnchado]]=[[Indreachtach mac Dúnchadha]], [[Indrechtach mac Muiredaig]]=[[Indreachtach mac Muireadhaigh]], [[Domnall mac Cellaig]]=[[Domhnall mac Ceallaigh]], [[Cathal mac Muiredaig]]=[[Cathal mac Muireadhaigh]], [[Áed Balb mac Indrechtaig]]=[[Aodh Balbh mac Indreachtaigh]], [[Forggus mac Cellaig]]=[[Fearghas mac Ceallaigh]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig]]=[[Ailill Mheadraí mac Indreachtaigh]], [[Dub-Indrecht mac Cathail|Dubh-Indreacht mac Cathail]], [[Donn Cothaid mac Cathail]]=[[Donn Cothú mac Cathail]], [[Flaithrí mac Domnaill]]=[[Flaithrí mac Domhnaill]], [[Artgal mac Cathail]]=[[Ardal mac Cathail]], [[Tipraite mac Taidg]]=[[Tiobraid mac Taidhg]], [[Cináed mac Artgail]]=[[Cináed mac Ardail]], [[Colla mac Fergusso]]=[[Colla mac Fearghasa]], [[Muirgius mac Tommaltaig]], [[Diarmait mac Tommaltaig]], [[Cathal mac Muirgiussa]]=[[Cathal mac Muiriosa]], [[Murchad mac Áedo]]=[[Murchadh mac Aodha]], [[Fergus mac Fothaid]]=[[Fearghas mac Fothaidh]], [[Finsnechta mac Tommaltaig]], [[Mugron mac Máele Cothaid]], [[Conchobar mac Taidg Móir]]=[[Conchúr mac Taidhg Mhóir]], [[Áed mac Conchobair]]=[[Aodh mac Conchúir]], [[Tadg mac Conchobair]]=[[Tadhg mac Conchúir]], [[Cathal mac Conchobair]]=[[Cathal mac Conchúir]], [[Tadg mac Cathail]]=[[Tadhg mac Cathail]], [[Fergal Ua Ruairc]]=[[Fearghal Ó Ruairc]], &lt;strike&gt;[[Conchobar mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Conchobar mac Taidg]], &lt;strike&gt;[[Cathal mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Cathal mac Taidg]]=[[Cathal mac Taidhg]], [[Cathal mac Conchobair maic Taidg]]=[[Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg]], [[Tadg in Eich Gil]]=[[Tadhg an Eich Ghil]], [[Art Uallach Ua Ruairc]]=[[Art Ualach Ó Ruairc]], [[Áed in Gai Bernaig|Aodh an Gha Bhearnaigh]], [[Áed Ua Ruairc]]=[[Aodh Ó Ruairc]], [[Ruaidrí na Saide Buide]]=[[Ruairí na Saidhe Buí]], &lt;strike&gt;[[Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh]]&lt;/strike&gt;=[[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh]], [[Tadg mac Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Domnall Ua Ruairc]]=[[Domhnall Ó Ruairc]], [[Domnall Ua Conchobair]]=[[Domhnall Ó Conchúir]], [[Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], [[Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Ruaidrí mac Tairrdelbaig Ua Conchobair]], [[Uí Briúin]]=[[Uí Bhriúin]] &amp;larr; [[Uí Briúin Aí]]=[[Uí Bhriúin Aoi]] &amp;larr; [[Uí Briúin Seóla]]=[[Uí Bhriúin Seola]] &amp;larr; [[Uí Briúin Bréifne]]=[[Uí Bhriúin Bhréifne]] &amp;larr; [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muireadhaigh]] &amp;larr; [[Síl Cellaig]]=[[Síol Cheallaigh]] &amp;larr; [[Síl Cathail]]=[[Síol Chathail]], [[Muintir Murchada]]=[[Muintir Mhurchadha]], [[Clann Fhergail]]=[[Clann Fhearghaile]], [[Clann Taidg]]=[[Clann Taidhg]], [[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]=[[Críochadóireacht chiníoch dúchais Mhuintir Mhurchadha]], &lt;strike&gt;[[Uí Chonchúír]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Uí Chonchúir]], [[Uí Fiachrach]]=[[Uí Fhiachrach]]=[[Uí Fiachra]], [[Uí Fiachrach Aidne]]=[[Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Uí Fiachrach Muaide]]=[[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Cenél Áeda na hEchtge]]=[[Cineál Aodha na hEachtaí]], [[Seachnasach mac Donnchadha]], [[Uí Sheachnasaigh]], [[Uí Dhubhda]], [[Uí Ruairc]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]]=[[Muircheartach Nár mac Guaire]], [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Conchúir]], [[Cathal Carragh Ua Conchobair]]

{{Navbox
 | name = Ríocht na gConnacht
 | title = [[Ríocht na gConnacht]]

 | group1 = [[Tuath]]a
 | list1 = 
 {{Navbox|child

   | group1 = [[Connachta]]
   | list1 = [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin|Uí Briúin Bréifne]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Umaill|Uí Briúin Maille]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Partraige]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Finn]]&amp;nbsp;• [[Cairbre Drom Cliabh]]

   | group2 = [[Ulaid]]
   | list2 = [[Conmhaicne Mara]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cenéoil Dubáin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cúile Tolad]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Maigh Réin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Meánmhaighe]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Sléibe Formaile]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Aí]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Locha na nÁirne]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Airtech]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Óic Bethra]] &amp;nbsp;• [[Soghain]]

   | group3 = [[Deirgtine]]
   | list3 = [[Luigne Chonnacht|Luighne]]&amp;nbsp;• [[Corca Fhir Trí]]&amp;nbsp;• [[Gailenga]]&amp;nbsp;• [[Delbna]]&amp;nbsp;• [[Éile]]

   | group4 = [[Érainn]]
   | list4 = [[Cálraige]]&amp;nbsp;• [[Dartraige]]

   | group5 = Eile
   | list5 = [[Fir Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Dál nDruithne]]&amp;nbsp;• [[Gamanraige]]&amp;nbsp;• [[Fir Domnann]]&amp;nbsp;• [[Senchineoil]]&amp;nbsp;• [[Grecraige]]&amp;nbsp;• [[Delbhna|Delbhna Cuile Fabhair]]&amp;nbsp;• [[Dealbhna Thír Dhá Loch|Delbna Tír Dhá Locha]]&amp;nbsp;• [[Delbna Nuadat]]&amp;nbsp;• [[Uaithne]]&amp;nbsp;• [[Masraige]]&amp;nbsp;• [[Corco Moga]]
 
 }}

 | group2 = Rítheaghlaigh
 | list2 = 
 {{Navbox|child
 
   | group1 = Muintreacha
   | list1 = [[Uí Fiachrach]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí nAilello]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]

   | group2 = Clanna
   | list2 = [[Uí Sheachnasaigh]]&amp;nbsp;• [[Uí Chonchúir]]&amp;nbsp;• [[Uí Dhubhda]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlannagáin]]&amp;nbsp;• [[Uí Ruairc]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlaithbheartaigh]]

 }}

 | group10 = Ríochtaí comharbachta
 | list10 = [[Uí Maine]] ([[Síol Anmchadha]], [[Máenmaige]], [[Clann Uatach]])&amp;nbsp;• [[Bréifne]] ([[Bréifne Thoir|Thoir]] agus [[Bréifne Thiar|Thiar]])&amp;nbsp;• [[Uí Díarmata]]&amp;nbsp;• [[Síl Máelruain]]&amp;nbsp;• [[Magh Luir]]&amp;nbsp;• [[Umaill]]&amp;nbsp;• [[Iar Connacht]]

 | group11 = Ábhair
 | list11 = [[Ríthe na gConnacht]]&amp;nbsp;• [[Ráth Cruachan]]&amp;nbsp;• [[Annála Connacht]]&amp;nbsp;• [[Táin Bó Flidais]]&amp;nbsp;• [[Cóiced Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Nagnatae]]&amp;nbsp;• [[Auteini]]&amp;nbsp;• [[na Trí Tuatha]]&amp;nbsp;• [[Clann Taidg]]&amp;nbsp;• [[Clann Fhearghaile]]&amp;nbsp;• [[Muintir Murchada]]&amp;nbsp;• [[Maigh Seóla]]

| belowclass = hlist
| below      = {{Icon|Category}} [[:Catagóir:Connachta|Category]]&amp;nbsp;• {{Icon|WikiProject}} [[Wikipedia:WikiProject Celts|WikiProject]]
}}

== Íochtar Chonnacht ==
* [[Íochtar Chonnacht]], [[Cairbre Drom Cliabh]]=[[Cairbre Dhroim Chliabh]], [[Corann]], [[Cúl ó bhFionn]] ([[Cúil Ó bhFinn]]-), [[Luigne Chonnacht]]=[[Luíne Chonnacht]], [[Tír Fíacrach Múaide]]=[[Tír Fhiacrach Mhuaidhe]], &lt;strike&gt;[[Tir Ollíol]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Tír Ollíol]]=[[Tír Oirill]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Goibnenn mac Conaill]]=[[Goibhneann mac Conaill]], [[Cobthach mac Gabráin]]=[[Cobhthach mac Gabhráin]], [[Cellach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guaire]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]], [[Conchobar mac Cummascaig]]=[[Conchúr mac Cumascaigh]], [[Art mac Flaitnia]]=[[Art mac Flaithnia]], [[Anluan mac Conchobhair]]=[[Anluan mac Cumascaigh]], [[Cathal Aidhne mac Ailealla]]-, [[Cléireach mac Ceadaigh]]-, [[Tighearnach mac Cathmogha]]=[[Tiarnach mac Cathmhogha]]-, [[Uathmharán mac Brocáin]]-, [[Mael Fabhaill mac Cléirigh]]=[[Maolfhabhaill mac Cléirigh]], [[Eidhean mac Cléirigh]], [[Tighearnach ua Cléirigh]], [[Mael Macduach]]=[[Maol xxx]]-, [[Domhnall mac Lorcáin]]-, [[Flann Ua Cléirigh]]-, [[Comhaltán Ua Cléirigh]], [[Mac Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh]], [[Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin]], [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Mael Fabhaill Ua hEidhin]], [[Giolla na Naomh Ua hEidhin]], [[Aodh Ua hEidhin]], [[Giolla Mo Choinne Ua Cathail]], [[Giolla Cheallaigh Ua hEidhin]]-, [[Muirgheas Ua hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin (II)]]

== Maigh Sheola ==
* [[Maigh Seóla]]=[[Maigh Sheola]], [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Cléirchén mac Murchadha]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin]], [[Ruaidhrí mac Coscraigh]], [[Maelcairearda]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]]-

== Iar Chonnacht ==
* [[Iar Connacht]]=[[Iar Chonnacht]], (Maigh Sheola: [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]]), [[Cathal mac Tigernáin]]=[[Cathal mac Tiarnáin]], Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (I)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (I)]], [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (I)]], Mac meic Aedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh]]=[[Mac mhic Aodha Ó Flaithearta]], [[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaitheartach Ó Flaithearta]], [[Brian Ua Flaithbheartaigh]]=[[Brian Ó Flaithearta]], [[Muireadhach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muireadhach Ó Flaithearta]], [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (I)]], Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (II)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (II)]], Áedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Aodh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (II)]], [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (II)]], Ruadhri Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (III)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (III)]], Murtough Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Muircheartach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muircheartach Ó Flaithearta]], Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (IV)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (IV)]], [[Aedh Mór Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Mór Ó Flaithearta]], Morogh Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Murchadh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Murchadh Ó Flaithearta]], Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (V)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (V)]]


Cúigear Ruairí..!
# Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1061.13: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1145.17: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh.
# Ruadhri Ua Flaithbertaigh, AU 1186.7 LATE: Ruaidhri h-Ua Flaithbertaigh, ACM 1186.2: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh, ACM 1214.6: Brian mac Ruaidhri Í Fhlaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh
# Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh, ACM 1256.9: Ruaidhri Ua Flaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh 


Beirt Aodh
# [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1079.8: Aedh Ua Flaithbhertaigh
# Áedh Ua Flaithbheartaigh, ACM 1178.10: Aodh Ua Flaithbertaigh


Beirt Chonchúr
# [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1132.11: Concobhar Ua Flaithbheartaigh,
# [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]], AU 1186.7 LATE: Conchubhar h-Ua Flaithbhertaigh

== Uí Dhiarmada ==
* [[Uí Díarmata]]=[[Uí Dhiarmada]], [[Ríthe Uí Dhiarmada]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]]=[[Tadhg Uí Dhiarmada]], [[Cú Cheanainn mac Taidhg]], [[Giolla Comáin mac Néill]], [[Muirghius mac Aodha]], [[Mac Con Cheanainn]], [[Muirgheas ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (I)]], [[Muirgheas Ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (II)]], [[Tadhg Ua Con Cheanainn]], [[Uada Ua Con Cheanainn]], [[Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn]]

== Síol Anmchadha ==
* [[Síol Anmchadha]], [[Ríthe Shíol Anmchadha]], [[Diarmaid mac Dúnadhaigh]], [[Cú Chonnacht mac Dúnadhaigh]], [[Madadhán mac Gadhra Mhóir]], [[Gadhra Mór mac Dúnadhaigh]], [[Doghra mac Dúnadhaigh]], [[Dúnadhach mac Con Chonnacht]], [[Diarmaid mac Madadháin]], [[Madadhán Reamhar Ua Madadháin]], [[Gilla Find mac Maic Uallacháin]]=[[Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Cú Choirne Ua Madadháin]], [[Madadhán Mór Ua Madadháin]], [[Maoileachlann Ua Madadháin]], [[Diarmaid Cléireach Ua Madadháin]], [[Madadhán Óg Ó Madadháin]], [[Cathal Ó Madadháin]]

== Uí Mhaine ==
* [[Uí Maine]]=[[Uí Mhaine]], [[Máine Mór]]=[[Maine Mór]]?, [[Ríthe Uí Mhaine]], [[Bresal mac Maine Móir]]=[[Breasal mac Maine Mhóir]], [[Fiachra Finn]], [[Conall Cas Ciabhach]], [[Dallán mac Breasail]], [[Duach mac Dalláin]], [[Lughaidh mac Dalláin]], [[Feradhach mac Lughadha]]=[[Fearadhach mac Luighdheach]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], [[Marcán]], [[Cairbre Crom]], [[Brenainn mac Cairbre]], [[Aedh Buidhe]]=[[Aodh Buí]], [[Conall mac Maelduib]]=[[Conall mac Maolduibh]], [[Marcán mac Tommáin]]=[[Marcán mac Tomáin]], [[Fithceallach mac Flainn]]=[[Ficheallach mac Flainn]], [[Sechnassach mac Congail]]=[[Seachnasach mac Congail]], [[Dluthach mac Fithcheallaigh]]=[[Dlúthach mac Ficheallaigh]], [[Cathal Maenmaighe]]=[[Cathal Mheánmhaigh]], [[Ailill ua Daimine]]=[[Ailill ua Daimhine]]=[[Ailill ó Daimhine]], [[Inreachtach mac Dluthaigh]]=[[Inreachtach mac Dlúthaigh]], [[Aedh Ailghin]]=[[Aodh Ailghin]], [[Dunchadh ua Daimhine]]=[[Dúnchadh ó Daimhine]], [[Conall mac Fidhghaile]], [[Dunchadh mac Duib Da Tuadh]]=[[Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh]],  [[Amhalgaidh]], [[Ailill mac Inreachtaigh]], [[Dub Dá Leithe mac Tomaltaigh]]=[[Dubh Dhá Leath mac Tomaltaigh]], [[Cathal mac Murchadha]], [[Cathal mac Ailella]]=[[Cathal mac Ailealla]], [[Mughrón mac Sochlacháin]], [[Sochlachán mac Diarmata]]=[[Sochlachán mac Diarmada]], [[Murchadh mac Sochlacháin]], [[Murchadh mac Aodha Uí Mhaine]], [[Geibennach mac Aedha]]=[[Geibheannach mac Aodha]], [[Muirgheas mac Domhnaill]]
* [[Tadg Mór Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Mór Ó Ceallaigh]], Gadhra mac Dúnadhaigh, [[Concobar mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmait mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Dunchadh Ua Cellaigh]]=[[Dúnchadh Ó Ceallaigh]], [[Aed Ua Cellaigh]]=[[Aodh Ó Ceallaigh]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Tadg Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Ó Ceallaigh]], [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Ceallaigh]], [[Murchad Ua Cellaigh]]=[[Murchadh Ó Ceallaigh]], [[Domnall Mór Ua Cellaigh]]=[[Domhnall Mór Ó Ceallaigh]]

== Ríthe Shliabh Lugha ==
* [[Sliabh Lugha]]&amp;rarr;[[Ríthe Sliabh Lugha]]=[[Ríthe Shliabh Lugha]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (I)]], [[Ruairí Ó Gadhra (I)]], [[Domhnall Ó Gadhra]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (III)]]

== Magh Loirg ==
* [[Mag Luirg]]=[[Magh Loirg]], [[Ríthe Mhagh Loirg]], [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]], [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]], [[Maolruanaidh mac Taidhg]], [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]], [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]], &lt;strike&gt;[[Diarmad mac Taidhg Mhóir]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]], [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]], [[Conchúr mac Diarmada]], [[Tomaltach na Cairge Mac Diarmata]]=[[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]], [[Cormac Mac Diarmada (I)]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Aireachtach ua Dúnchadha Mhuirsce]], [[Connmhach mac Duinn Cothaidhe]]=[[Conmhach mac Doinn Cothaithe]], [[Dubhda mac Conmhaigh]], [[Aodh ua Dubhda]], [[Maol Ruanaidh Ua Dubhda]], [[Aedhuar Ua Dubhda]], [[Muircheartach An Collach Ua Dubhda]], [[Domhnall Fionn Ua Dubhda]], [[Mac Aodha Ua Dubhda]], [[Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda]], [[Mac Domhnaill Ua Dubhda]], [[Aodh mac Muircheartaigh Ua Dubhda]], [[Ruaidhrí Mear Ua Dubhda]], [[An Cosnamhaigh Ua Dubhda]], [[Taichleach Ua Dubhda]]
* Eile gan leathanaigh: Cathal mac Ailealla, Aodh mac Maoil Phádraig, Mael Cluiche mac Conchobair=Maol Cloiche mac Conchúir, ''Crichan mac Mael Muire''

== Umhaill ==
* &lt;strike&gt;[[Umall]]&lt;/strike&gt;=[[Umaill]]=[[Umhaill]], [[Ríthe Umhaill]], [[Maille mac Conaill]], [[Flannabhra]], [[Dunghal mac Flaithniadh]], [[Aedhghal]], [[Flathghal mac Flannbhrath]], [[Cosgrach mac Flannbhrath]], [[Cairbre mac Cinaedh]], [[Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh]], [[Domhnall Ó Máille (I)]], [[Domhnall Ó Máille (II)]] (Rua), [[Domhnall Ó Máille (III)]], [[Aodh Ó Máille]], [[Diarmaid Ó Máille]], [[Tadhg mac Diarmada Ó Máille]]

== Ríthe Luíne Chonnacht ==
* [[Ríthe Luíne Chonnacht]], [[Eaghra Paiprigh mac Saorghais]]

== Eile (3) ==
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Liosta de Bharúntachtaí]]

= Bliain 4, 2021 - 2022 =
== Feabhsú na Gaeilge (4) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Ollaimh Éireann ==
* [[Adna mac Uthidir]], [[Torna Éices]], [[Dubhthach moccu Lughair]], ([[Dallán Forgaill]]), [[Senchán Torpéist]], &lt;strike&gt;[[Máel Muire Otháin]]=&lt;/strike&gt;[[Máel Muire Othna]]=[[Maol Mhuire Fhathna]], [[Flann mac Lonáin]], &lt;strike&gt;[[Torpaid mac Taicthech]]=&lt;/strike&gt;[[Torpaid mac Taicthich]]=[[]], [[Óengus mac Óengusa]]=[[Aonghas mac Aonghasa]], [[Bard Boinne]], [[Uallach ingen Muinecháin]], [[Cormacán Éigeas]], [[Cinaedh Ua hArtagáin]]=[[Cinaedh ua hArtagáin]]=[[Cionnaoth ó hArtagáin]], [[Eochaidh Ua Floinn]]=[[Eochaidh ua Floinn]], [[Urard mac Coise]], [[Clothna mac Aenghusa]], [[Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag]], [[Cúán úa Lothcháin]], [[Cú Mara mac Maic Liac]], [[Mac Beathaidh mac Ainmire]], [[Ceaunfaeladh ua Cuill]]=[[]], [[Flaithem mac Maele Gaimrid]], [[Cellach úa Rúanada]], [[Mael Isa ua Máilgiric]], [[Cú Collchaille Ua Baígilláin]], [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]],
# [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]],
# [[Sean mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]

== Ginealas ==
* [[Ginealas Éireannach]], [[Leabhar na nGinealach]], [[Coimre na nGinealach]], [[An Leabhar Muimhneach]], [[Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh]]=[[Leabhar Chlann Mhaoil Ruanaidh]], [[Leabhar Clainne Suibhne]]=[[Leabhar Chlann Suibhne]], [[Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin]]

== Gineolaithe ==
* [[Eochaid ua Flannacáin]], [[Flann Mainistrech]]=[[Flann Mainistreach]], [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]], [[Gilla Críst Ua Máel Eóin]]=[[Giolla Chríost Ó Maoil Eoin]], [[Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh]], [[Gilla na Naemh Ua Duinn]]=[[Giolla na Naomh Ó Duinn]], [[Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh]], [[Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire]]=[[Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire]], [[Domnall Ó Cuindlis]], [[Lúcás Ó Dalláin]], [[Seán Mór Ó Dubhagáin]], [[Ádhamh Ó Cianáin]], [[Ádhamh Cúisín]], [[Faolán Mac an Ghabhann na Scéal]], [[Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh]], [[Giolla na Naomh Ó hUidhrín]], [[Giolla na Naomh Mac Aodhagáin]], [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]]=[[Cú Choigríche Ó Cléirigh]], [[Lughaidh Ó Cléirigh]], [[Cú Choigcríche Ó Duibhgeannain]]=[[Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin]], [[Triallam timcheall na Fodla]], [[Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh]], [[Críchad an Chaoilli]], [[Máel Muire mac Céilechair]]=[[Maol Mhuire mac Céileachair]]-

== Scoláirí ==
* [[James Ware]]-, [[Uilliam Ó Duinnín]], [[Seán Ó Catháin]], [[Séarlas Ó Conchubhair Doinn]]=[[Séarlas Ó Conchúir Dhoinn]], [[John O'Donovan (scoláire)]]=([[Seán Ó Donnabháin]]), [[John O'Hart]]-, ([[Edward MacLysaght]]=[[Éamonn Mac Giolla Iasachta]]), [[Nollaig Ó Muraíle]]-, ([[Rudolf Thurneysen]]), [[Osborn Bergin]]-, [[R. I. Best]]=[[Richard Irvine Best]]-, ([[D. A. Binchy]]), ([[Kuno Meyer]]), ([[Eugene O'Curry]]=[[Eoghan Ó Comhraí]]), [[James Carney]], [[John Carey]], ([[T. F. O'Rahilly]]=[[Tomás Ó Rathile]]=[[Tomás Ó Rathaile]]), [[Francis J. Byrne]]=[[Francis John Byrne]], [[Edel Bhreathnach]], [[John T. Koch]]-, [[Celtica (iriseán)]], [[Éigse (iriseán)]], [[R. A. Stewart Macalister]], [[T. M. Charles-Edwards]]=[[Thomas Charles-Edwards]], [[Hubert T. Knox]]=[[Hubert Thomas Knox]], [[Donnchadh Ó Corráin]]

== Déise ==
* [[Ríthe Dhéise Mumhan]]
* [[Dál gCais]]+
** [[Dál gCais#Stair]]

== Suíomhanna ==
# [[A. G. van Hamel]], [[Stichting Van Hamel]], [[CODECS]], *selgā
# [[Thesaurus Linguae Hibernicae]] (TLH)
# [[Irish Script on Screen]], [[Meamram Páipéar Ríomhaire]] (ISoS, ISOS)
# [[Celtic Digital Initiative]] (CDI)

== Dál Riada ==
* [[Dál Riada]], [[Ríthe Dhál Riada]], [[Fearghas Mór mac Eirc]]=[[Fearghas Mór]], [[Domhanghart Réite]], [[Comhghall mac Domhanghairt]], [[Gabhrán mac Domhanghairt]], [[Conall mac Comgaill]], [[Aodhán mac Gabhráin]], [[Eochaid Buide]]=[[Eochaidh Buí]], [[Connad Cerr]], [[Domnall Brecc]]=[[Domhnall Breac]], [[Ferchar mac Connaid]]=[[Fearchar mac Connaidh]],  [[Dúnchad mac Conaing]]=[[Dúnchadh mac Conaing]], [[Conall Crandomna]]=[[Conall Crannomhna]], [[Domangart mac Domnaill]]=[[Domhanghart mac Domhnaill]], [[Máel Dúin mac Conaill]]=[[Maol Dúin mac Conaill]], [[Domnall Donn]]=[[Domhnall Donn]], [[Ferchar Fota]]=[[Fearchar Fada]], [[Eochaid mac Domangairt]]=[[Eochaidh mac Domhanghairt]], [[Ainbcellach mac Ferchair]]=[[Ainfhaichilleach mac Fearchair]], [[Fiannamail ua Dúnchado]]=[[Fianamhail ó Dúnchadha]], [[Selbach mac Ferchair]]=[[Sealbhach mac Fearchair]], [[Dúngal mac Selbaig]]=[[Dúnghal mac Sealbhaigh]], [[Eochaid mac Echdach]]=[[Eochaidh mac Eochach]], [[Alpín mac Echdach]]=[[Ailpín mac Eochach]], [[Muiredach mac Ainbcellaig]]=[[Muireadhach mac Ainfhaichilligh]], [[Eógan mac Muiredaig]]=[[Eoghan mac Muireadhaigh]]
# [[Áed Find]]=[[Aodh Fionn]]
# [[Fergus mac Echdach]]
# [[Donn Coirce]]
# [[Eochaid mac Áeda Find]]
# [[Constantine]]
# [[Oengus]]
# [[Drust]]
# [[Eoganan]]
# [[Alpin II]]
# [[Coinneach I na hAlban|Coinneach]]

== Connachta srl. ==
* [[Cairpre Gabra]]=[[Cairbre Ghabhra]], [[Senchán Torpéist]], [[Tromdámh Guaire]]

== Tuamha ==
# Muircheartach mac Toirdhealbhach
# Muircheartach Dall
# Conchúr Rua

== An Féineachas, srl ==
* [[An Féineachas]]
*# [[Aithechtúatha]]
*# [[Cóic Conara Fugill]]
* [[Breithem]]
*# [[Breithem#Stair]] &amp;larr; [[:en:Brehon#History]]
*# [[Breithem#Céilí Dé]] &amp;larr; [[:en:Brehon#Brehon Laws and the Early Irish Church(Céilí Dé)]] 
*# [[Breithem#Na Normannaigh]] &amp;larr; [[:en:Brehon#The Brehon laws and Anglo-Norman Invasion of 1169]]
* [[Dubthach maccu Lugair]]=[[Dubhthach moccu Lughair]]=[[Dubhthach mhic Lughair]]
# [[Odhrán (giolla Phádraig)]] &amp;larr; [[:en:Odran (disciple of Saint Patrick)]]
# [[Odrán]]=[[Órán]] &amp;larr; [[:en:Odran]]
#* [[Slat na ríghe]], [[Iomarbhágh na bhFileadh]]=[[Iomarbhá na bhFilí]]

== Scéalta (4) ==
# [[Navigatio Sancti Brendani]] &amp;larr; [[:de:Navigatio Sancti Brendani]]


# Aided Con Roí
# Forfess Fer Fálgae agus Síaburcharpat Con Culainn
# Orgguin Trí Mac Díarmata mic Cerbaill
# Cath Achadh Leithdheirg
# Cath Móin Daire Lothair
# Cath Cairnd Chonaill
# [[:en:List of conflicts in Ireland]]

== Ogham ==
# [[CIIC 1]]
# [[CIIC 54]]=[[Cnámh Thulach Chumann]] &amp;larr; [[:en:Tullycommon Bone]]
# [[CIIC 362]]
# [[CIIC 500]] &amp;larr; [[:en:CIIC 500]]
# [[CIIC 504]] &amp;larr; [[:en:CIIC 504]]

== Miotaseolaíocht (4) ==
# [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]] &amp;larr; [[:en:Celtic mythology]]
#* [[Déithe na gCeilteach]]

== Ag líonadh na mbearnaí ==
* [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]], [[Ceann na Fine]]-, [[Éire (bandia)]]+, [[Cúigí na hÉireann#Réamhstair]], [[Cúigí na hÉireann#Stair]], [[Cúige Chonnacht#Luathstair]], [[Hipitéis substráit Ghaeilise]], [[Ealaín na nOileán]]-, [[Cló na nOileán]], [[Teimpléad:Unicode chart Insular]], [[Uí Chléirigh]], [[Peter Schrijver]], [[Leabhar Ard Mhacha]]+, [[Ferdomnach]]=[[Feardhomhnach]], [[Muirchú moccu Machtheni]]-, [[Bachall Isu]]=[[Bachall Íosa]]-, [[Leabhar Dharú]], [[Cathach Cholm Cille]], [[Cúige Chonnacht#Ríocht na gConnacht]], [[Uí Chonchúir Dhoinn]], [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muiredaigh]]=[[Síol Mhuireadhaigh]]=[[Síol Mhuirí]], [[Uí Cellaigh]]=[[Uí Cheallaigh]], [[Cellach mac Fíonachta]]=[[Ceallach mac Fíonachta]], [[Cualu]]=[[Cuala]], [[James MacKillop]]-, [[Uí Flaithbertaigh]]=[[Uí Fhlaithbheartaigh]], [[Bé Binn iníon Urchadha]]=[[Béibhinn ní Urchadha]], [[Creassa iníon Urchadha]]=[[Creasa ní Urchadha]], [[Caineach iníon Urchadha]]=[[Caineach ní Urchadha]], [[Cainnech (ainm)]]=[[Caineach (ainm)]], [[Clann Cosgraigh]]=[[Clann Chosgraigh]], [[Muireadhach mac Aodha]], [[Ruaidhrí Mac Aodha]], [[Banfhlaith]]=[[Flaith]], [[Mhic Dhiarmada]], [[Cúige Laighean#Stair]], [[Uí Dúnchada]]=[[Uí Dhúnchadha]], [[Uí Fáeláin]]=[[Uí Fhaoláin]], [[Uí Muiredaig]]=[[Uí Mhuireadhaigh]]=[[Uí Mhuirí]], [[Uí Thuathail]], [[Uí Bhroin]], [[Leabhar Branach]], [[Mhic Giolla Phádraig]], [[Fir Cheall]], [[Uí Dhubhuir]], [[Cúige Mumhan#Stair]], [[Uí Eidirsceoil]], [[Uí Bhriain]], [[Lugaid Mend]]-, [[Conall Eachluath]]-, [[Tál Cas]], &lt;strike&gt;[[Lorcáin mac Lachtna]]&lt;/strike&gt;→[[Lorcán mac Lachtna]], [[Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain]], [[Uí Ghrádaigh]], [[Uí Allmhuráin]], [[Mhic an Airchinnigh]], [[Uí Chinnéide]], [[Órlaith ingen Cennétig]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Cárthaigh Mhúscraí]]-, [[Mhic Cárthaigh Riabhach]]-, [[Uí Ímair]]=[[Uí Íomhair]]-, [[Uí Chaoimh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mac Giolla Chuda na gCruach]], [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], [[Uí Chonaill]], [[Conall (idirdhealú)]], [[Uí Shúilleabháin]]-, [[Uí Cheallacháin]]-, [[Uí Dhonnchadha]]-, [[Uí Dhonnabháin]]-, [[Uí Shéaghdha]], [[Cúige Uladh#Luathstair]], [[Mhic Lochlainn]], [[Uí Dhomhnaill]], [[Máelsechnaill Ua Domnaill]]=[[Maol Seachlainn Ó Domhnaill]], [[Gofraid Ua Domnaill]]=[[Gofraidh Ó Domhnaill]], [[Domnall Óg Ua Domnaill]]=[[Domhnall Óg Ó Domhnaill]], [[Uí Dhonnghaile]], [[Uí Raghallaigh]], [[An Anaíle]], [[Uí Fhaircheallaigh]], [[Liber Flavus Fergusiorum]]+, [[Uí Fhearghail]], [[Clann Somhairle]]-, [[Féilire Thamhlachta]], [[Seán Mac Colgan]]-, [[Saltair na Rann]], [[Táin Bó]], [[Táin Bó Regamon]]

* [[Trecheng Breth Féne]], [[Echtra Cormaic]], [[Leabhar Dimma]]=[[Leabhar Dhioma]], [[Leabhar Mholing]], [[Codex Usserianus Primus]], [[Codex Usserianus Secundus]]=[[Ceithre Leabhar Bhinn Éadair]], [[Leabhar Aifrinn Lothra]]=[[Leabhar Aifrinn Stowe]], [[Leabhar Cloinne Aodha Buidhe]], [[ARÉ 24 P 33]], [[Leabhar Donn]], [[Soiscéalta Mhic Thornáin]], [[Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh]], [[Cumdach]]=[[Cumhdach]]-, [[Teimpléad:Cumhdaigh]], [[Soiscél Molaisse]]=[[Soiscéal Mholaise]]-, [[Domnach Airgid]]=[[Domhnach Airgid]]-, [[An Míosach]]-

* [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Máine Tethbae]], [[Uí Laoghaire]], [[Uí Dhálaigh]]-, [[Dáithí Ó Coimín]]=[[Dáithí Coimín]], [[Edward Gwynn]], [[Gearóid Mac Niocaill]], [[Margaret Dobbs]], [[Peter Berresford Ellis]], [[Marie-Louise Sjoestedt]], [[Pól Breathnach]]-, [[Kenneth Nicholls]], [[Patrick Weston Joyce]], [[Robert Dwyer Joyce]]-, [[Donncha Ó Cróinín]], [[Dáibhí Ó Cróinín]], [[Trevor Joyce]]-, [[Muireann Ní Bhrolcháin]], [[Meidhbhín Ní Úrdail]], [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]], [[Saltair Chaimín]], [[Leabhar Dhèir]]=[[Leabhar Dhéir]], [[Revue Celtique]]=[[Études Celtiques]], [[Uí Fergusa]]=[[Uí Fhearghasa]], [[Aedh Ua Conchobair]]=[[Aodh Ó Conchúir]]- mac Cathail Chrobhdheirg, [[Aedh mac Ruaidri Ua Conchobair]]=[[Aodh mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Altram Tige Dá Medar]], [[Éadbhard Ó Raghallaigh]], [[Gormflaith ingen Murchada]]=[[Gormlaith ní Mhurchadha]], Miotaseolaíocht na nGael (tuilleadh), [[Nodens]]-, [[Lugus]]-, [[Taranis]]-, [[Ogmios]]-, [[Catubodua]]-, [[Brigantia]]-, [[Lámhscríbhinn dhathmhaisithe]]-, [[Leabhar Soiscéal]]-, [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Ildiachas Ceilteach]]-=[[Sean-reiligiún Ceilteach?]] creideamh? creidimh? ársa?, [[Ceiltigh na nOileán]]-, [[Ceiltis na nOileán]]-, [[Ceiltis na Mór-Roinne]]-, [[Na Briotanaigh Cheilteacha]]-=[[Briotanaigh Cheilteacha]], [[Miotaseolaíocht na mBreatnach]]-, [[Ábhar na Breataine]]-, [[Triscéil]]-, [[Nora Kershaw Chadwick]]-, [[Léann Ceilteach]]-, [[Náisiúin Cheilteacha]]-, [[Peritia]], [[Teangacha Briotainice]]-, [[Briotainic Choiteann]]- [[Cruithnis]]-, [[Teimpléad:lang-br]], [[Epona]]-, [[Mearcair (miotaseolaíocht)]]-, [[Esus]]-, [[Teutates]]-, [[Bandia an fhlaithis]], [[Nuadha (ainm)]], [[Feis]]-, [[Ceiltibéaraigh]]-, [[Belenos]]-, [[Belisama]]-, [[Sucellus]]-

== Eile (4) ==
* [[Cairpre Gabra]], [[Dál gCais#Stair]], [[Breithem#Stair]], [[Slat na ríghe]], [[Suíomhanna ríoga Éireann]], [[Donnabhán mac Cathail]]-, [[Tadc mac Briain]]=[[Tadhg mac Briain]], [[Ressad]]=[[Reasadh]], [[Na Ceiltigh#Réamhrá]], [[Déithe na gCeilteach]], [[Liosta de Dhéithe Ceilteacha]], [[Aibell]], [[Uirne]], [[Tadg mac Nuadat]]=[[Tadhg mac Nuad]], [[Bran agus Sceólang]]=[[]], [[Aonach]]

* Dreamanna
*# [[]] &amp;larr; [[:en:List of Irish clans]]

* Léarscáileanna
*# [[Cairt phortalach]]
*# [[Cairt Chatalóinise]]

* Lámhscríbhinní
*# [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]] &amp;larr; [[:en:List of Irish manuscripts]]
*#* [[Leabhar Ard Mhacha]]
*# Book of Ballycummin (RIA MS 23 N 10)
*#* [[Leabhar Dharú]], [[Lebor Cuanu]]=[[Leabhar Chuana]], [[Landnámabók]]

* Ríochtaí
*# [[Ríocht Átha Cliath]]
*# [[Ríocht na nOileán]]
*# [[Ríthe na gCruithneach]]
*## [[Vipoig]] &amp;larr; [[:en:Vipoig]]
*# [[Fáistine Bhreacáin]]

* Le meadú
** [[Cúirt an Mheán Oíche#Achoimre an dáin]]
*# [[Gallóglach]]
*# [[Cluain Catha]] (leac uaighe)
*# [[Bard]]
*# [[Seanchaí]]
*#* [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]
*# [[Mo Ling]]

= Bliain 5, 2025 - 2026 =

Spreagtha ag ''[[:en:Wikipedia:Recent_additions/2025/March#8 March 2025|Recent additions, 8 March 2025]]''

== An Féineachas ==

[[An Féineachas]] (agus/nó b'fhéidir [[Seanchas]] / [[Béaloideas]]). 

''[https://dil.ie/34117 othrus]'' ≈ fulaingt tinnis/othrais.

Nuashonraithe (lámhscríbhinní):
* [[Senchas Már]] (SM), [[Bechbretha]] ([[Senchas Már#Bechbretha agus Coibes Uisci Thairdne|SM #21]]), [[Bretha Crólige]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #33]]), [[Críth Gablach]] (MacA), [[Gúbretha Caratniad]] ([[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]])

As nua, iomlán:
* [[Corpus Iuris Hibernici]] (CIH), [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]] (MacA), [[Cethairṡlicht Athgabálae]] ([[Senchas Már#Cethairslicht Athgabálae|SM #2]]), [[Sechtae]] ([[Senchas Már#Sechtae|SM #9]]), [[Recholl Breth]] (SM #13), [[Bretha Déin Chécht]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #34]]), [[Muirbretha]] ([[Senchas Már#Clár ábhar|SM #38]]) [[Anfuigell]] (m.s., CnaT, LS 1387; MacA), [[Berrad Airechta]] (CnaT, LS 1337), [[Bretha Étgid]] ([[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS 23 P 3) [[Cóic Conara Fugill]] (m.s., [[Uraicecht Becc]], [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Di Astud Chor]] (''via'' [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Mellbretha]] ([[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], LS 1363), [[Uí Lochlainn]], [[Uí Dhuibhdábhoireann]], [[CnaT BÁC, LS 1317]]=[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, LS 1317]], [[Bóaire]], [[Coinmheadh is buannacht]], [[Brehon Law Commission]], [[Mac Aodhagáin]] &amp;rightarrow; [[Mhic Aodhagáin]], [[John Lynch (Gratianus Lucius)]], [[Fearghas Ó Ceallaigh]], [[Leabharlann COBÁC]], [[Cathair Mhic Neachtain]], [[Thom McGinty]]

As nua, síolta:
* [[Dlí Ceilteach]]-, [[Gabháil chine]]-, [[Cyfraith Hywel]]-, [[Galanas]]-, [[Accessus ad auctores]]-, [[Hapax legomenon]]-, [[Robert Atkinson]]-

== Foclóireacht ==
* [[Foclóireacht na Gaeilge]], [[Leabharlann an Ard Easpaig Marsh]]=[[Leabharlann Marsh]]-, [[foclóir.ie]]=[[focloir.ie]]

== Litríoch ==
* [[Murúch]]-, [[Tongu do dia toinges mo thúath]]-, [[Remscéla]]=[[Réamhscéalta]], [[Bernhard Maier]], [[Lebor Bretnach]]=[[Leabhar Breatnach]], [[Annála Doiminiceacha Ros Comáin]], [[Irish Astronomical Tract]]=[[]], [[Ranna an aeir]]

== Abhantrach na Sionainne ==
* [[Abhantrach na Sionainne]], [[Inis Cloithrinn]], [[Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí]], [[Loch Bó Dearg]], [[Loch Bó Finne]] (idirdhealú) [[Loch Bó Finne (An tSionainn)]], [[Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe]]-, [[Loch Foirbis]] , [[Loch Teapa]]-, [[:Catagóir:An tSionainn]], [[Loc Albert]], [[Canáil Chill Srianáin]], [[Canáil na Leithcheathrún]], [[Abhainn na Mainistreach]], [[An Inthe]], [[An Eithne]], [[Abhainn Chalatroma]], [[Loch na gCurrach]], [[Loch Fuinseann]], [[Loch Éadaoine]], [[An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin]]

== Lochanna ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Lochanna na hÉireann]] [[:Catagóir:Lochanna Chontae Aontroma]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Ard Mhacha]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chill Mhantáin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chorcaí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhoire]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Dúin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhuineacháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhaigh Eo]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain]]

* [[Loch Léin]], [[Loch Mhucrois]], [[An Loch Uachtarach]], [[Loch an Chuais]], [[Loch an Leaca Mór]], [[Loch an Leamhnachta]], [[Locha Lua]], [[Loch an Easaird]], [[Loch an Eanaigh Mhóir]], [[Loch an Iúir (loch)|Loch an Iúir]], ''[[Ardderry Lough]]''=[[ Loch na nArd-doiriú]], [[Loch Arbhach]], [[Loch an tSéideáin]], [[Loch an Tóraic]], [[Loch Eachros Beag]], [[Loch Bhaile Uí Chuirc]], [[Loch Bhaile na hInse]], [[Loch Beara]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar)]], [[Loch Bhéal Trá]], [[Loch Buinne]], [[Loch Charraig an Droichid]], [[Loch Bhaile Choille Fóir]], [[Loch Bhaile na hUamha]], [[Loch Oileán Uí Eadhna]], [[Loch Conbhuí]], [[Loch Chrathaí]], [[Loch Raithin]], [[Loch Collán]], [[Loch Choileáin Uí Shíoda]], [[Loch Cútra]], [[An Loch Uachtair]], [[Loch Dhoire an Chláir]], [[Loch Dúlocha]], [[Loch an Chlocháin Léith]], [[Loch Ghleann Mhac Muirinn]], [[Loch Gabhlach]], [[Loch Iascaí]], [[Loch Eirid]], [[Loch Fí]], [[Loch Fearna]],  [[Loch na Foirnéise]], [[Loch Fionnmhaí]], [[Loch Gartáin]], [[Loch an Ghleanna Bhig]], [[Loch an Ghleanna Mhóir]], [[Loch Ghleann Éada]], [[Loch Ghleann an Chairthe]], [[Loch Ghleann Dá Loch]], [[Loch Eidhneach]], [[Loch Inse Chrónáin]], [[Loch Inse Uí Chuinn]], [[Loch Inis Cara]] (taiscumar), [[Loch Oileán Éadaí]], [[Loch Chill Ghlais]], [[Loch Choill an Iúir]], [[Loch Cinnéile]], [[Loch Chionn Droma]], [[Loch na Coille Móire]], [[Loch Leitir Creamha Rua]], [[Loch an Chrainn Chrín]], [[Loch Mac nÉan]], [[Loch Marbh]], [[Loch Mháimín]], [[Loch Míle]],  [[Loch Míolach]], [[Loch Moirne]], [[Loch Mhuiceanach]], [[Loch Mucnú]], [[Loch na Cuinge Uachtarach]], [[Loch Uí Fhloinn]], [[Loch Riach]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Maothail)]], [[Loch an Rois]], [[Loch an Scoir]], [[Loch Sindile]], [[Loch Eoin]], [[Loch Sáile]], [[Loch Theach an Teampla]], [[Turlach Ráth Asáin]], [[Locha Chluain Í]], [[Loch Dhrom Mór]], [[Loch Dhoirinse]], [[Loch an Ghleanna]], [[Loch Mac nÉan Uachtair]], [[Loch Mám Aodha]], [[Loch na Breaclaí]] (~[[Loch Breaclaigh]]), ''[[Clea Lake]]'', [[Loch Chluain na Cloiche]], ''[[Lough Skean]]'', [[Loch Sceithí Uachtair]], [[Loch an Urláir]], [[An Loch Bán, Contae Mhuineacháin]], ''[[Lough Gullion]]'', ''[[Cloonagh Lough]]'', ''[[Lough Island Reavy]]'', ''[[Kiltooris Lough]]'', ''[[Lickeen Lough]]'', [[Lochanna Chill Airne]], [[Loch Charraig an Phoirt]], [[Loch Cheis Charraigín]], [[Loch Dhroim Dhá Liag]], [[Turlach Ghleann na Madadh]]

== Aontas Iarthar na hEorpa ==
* [[Benelux]] (1944), [[Conradh Dunkirk]] (1947), [[Conradh na Bruiséile]] (1948, 1954), [[Aontas an Iarthair]] (1948), [[:Catagóir:Aontas an Iarthair]], [[Conradh an Atlantaigh Thuaidh]] (1949), [[Conradh ag bunú Chomhphobal Cosanta na hEorpa]] (1952), &lt;strike&gt;[[Comhphobal Polaitiúil Eorpach (1952)]]&lt;/strike&gt;&amp;rightarrow;[[Comhphobal Polaitiúil na hEorpa (1952)]], [[Conradh Ginearálta]]=[[Comhdhálacha Bonn–Pháras]] (1952/1955), [[Comhdhálacha Londan agus Pháras]] (1954), [[Aontas Iarthar na hEorpa]] (1954), [[:Catagóir:Aontas Iarthar na hEorpa]], [[Comhdháil Messina]] (1955)

== An tAontas Eorpach ==
* [[Comhphobail Eorpacha]], [[Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach]]-&gt;[[Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach]]=&lt;strike&gt;[[Euratomm]]=&lt;/strike&gt;[[Euratom]] (Eoradamh), [[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach]]=[[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach]], [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]=an [[Comhphobal Eorpach]], [[Ballstát den Aontas Eorpach]]

* [[Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa]], [[Beartas comhtháthaithe]]=[[Beartas Comhtháthaithe]], [[Ciste Sóisialta na hEorpa Plus]], an [[Ciste Comhtháthaithe]], [[Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa]], an [[Comhbheartas Talmhaíochta]], an [[Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe]], an [[Comhbheartas Iascaireachta]]=an [[Comhbheartas Iascaigh]], an [[Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe]], an [[Comhbheartas Eachtrach agus Slándála]]

* [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]], [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh]], [[Forais an Aontais Eorpaigh]], [[Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa]], [[Coiste Eorpach na Réigiún]], [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]

* [[Banc Eorpach Infheistíochta]], [[Institiúid Ollscoile Eorpach]], [[Cúirt Aontaithe na bPaitinní]], [[Ombudsman Eorpach]], [[Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí]], [[Coiste Polaitiúil agus Slándála]], [[Coiste Míleata an Aontais Eorpaigh]]

* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}, [[Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip]]=[[Inter-Active Terminology for Europe]], [[Limistéar Eorpach Eacnamaíoch]]

* [ [[Margadh aonair na hEorpa]], an margadh inmheánach Eorpach ], [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]] (1975), [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]] (1975), [[Foras Oiliúna na hEorpa]]-&gt;[[Foras Eorpach Oiliúna]] (1990/1993), [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh]] (1994) ua, [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí]] (1994), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]] (1994), [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]] (1994), [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]] (1995), [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]] (2002), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]] (2002), [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]] (2004), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]] (2004), [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]] (2006), [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]] (2009), [[An tÚdarás Eorpach Saothair]] (2019)

* [ [[Comhbheartas Slándála agus Cosanta an Aontais Eorpaigh|Comhbheartas Slándála agus Cosanta]] (CBSC) ], [[Gníomhaireacht Eorpach um Chosaint]] (2004), [[Institiúid an Aontais Eorpaigh um Staidéar Slándála]] (1989 / 2001), [[Lárionad Satailítí an Aontais Eorpaigh]] (1992 / 2002)

* [ [[Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[Limistéar saoirse, slándála agus ceartais]] (LSSC) ], [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]] (1993), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí]]=[[Europol]] (1998), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]] (2000), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]]=[[Eurojust]] (2002), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]]=[[Frontex]] (2004), [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]] (2006), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]] (2011), [[Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[eu-LISA]] (2011)

* [ [[An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais]] (CEMA) ], [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]] (2011)

* [ [[Aontas Baincéireachta Eorpach]]=[[Aontas baincéireachta Eorpach]] (ABE) ], [[Bord Réitigh Aonair]] (2015), [[An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]]=[[an tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac]] (2024)

* [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh]], [[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach]]=[[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh]]=[[Conradh na Róimhe]] (19xx), [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach]]=[[Conradh na Róimhe]], [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] (1957, 1992, 2007), &lt;strike&gt;[[Conradh Eoratom]]=&lt;/strike&gt;[[Conradh Euratom]] (1957), [[Conradh Cumaisc]] (1965-1999), [[Conradh na Graonlainne]]=[[Tarraingt siar na Graonlainne as an Aontas Eorpach]] (1985), [[Ionstraim Eorpach Aonair]] (1986), [[Trí cholún an Aontais Eorpaigh]] (1993-2009), [[Conradh Amstardam]] (1997), [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] (2000, 2009), [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] (''2004''), [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] (2007)

* [[Conradh Aontachais]], [[:Catagóir:Conarthaí Aontachais leis an Aontas Eorpach]], [[Méadú an Aontais Eorpaigh]], [[Critéir Chóbanhávan]], [[Acquis communautaire]], [[Conradh Aontachais 1972]], [[Conradh Aontachais 1979]], [[Conradh Aontachais 1985]], [[Conradh Aontachais 1994]], [[Conradh Aontachais 2003]], [[Conradh Aontachais 2005]], [[Conradh Aontachais 2011]], [[Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach]], [[Dlí an Aontais Eorpaigh]], [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]], [[Europa (tairseach gréasáin)]], [[Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh]]=[[Oifig na bhFoilseachán]], [[Teangacha an Aontais Eorpaigh]], [[CORDIS]] (Seirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail (SeoTaifeach))

* [[Gníomh dlí de chuid an Aontais Eorpaigh]], [[Rialachán (Aontas Eorpach)]], [[Treoir (Aontas Eorpach)]], [[Cinneadh (Aontas Eorpach)]], [[Moladh (Aontas Eorpach)]], [[Tuairim (Aontas Eorpach)]], [[Cearta bunúsacha]]

== Réigiúin NUTS srl ==
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]] (Acáise), [[NUTS céadleibhéil an Aontais Eorpaigh]], [[:Catagóir:Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]],

* [[Réigiúin NUTS na hÉireann]], [[:Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann]], {{tl|Réigiúin NUTS na hÉireann}}, [[Tionóil Réigiúnacha na hÉireann]], [[Toghlimistéar áitiúil]], [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe]], [[Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair]], [[Réigiún na Teorann]], [[Réigiún an Iarthair]], [[Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]&lt;-[[Réigiún Bhaile Átha Cliath]],[[Réigiún an Lár-Oirthir]], [[Réigiún Lár na Tíre]]≠[[Lár na Tíre (Éire)]],  [[Réigiún an Deiscirt]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Deiscirt]], [[Réigiún an Lár-Iarthair]], [[Cathair Chinn Lis]], [[Eas Géitine]], [[Réigiún an Oirdheiscirt]], [[Réigiún an Iardheiscirt]]

* {{tl|NUTS}}, AT [[Réigiúin NUTS na hOstaire]], BE [[Réigiúin NUTS na Beilge]], BG [[Réigiúin NUTS na Bulgáire]], CY [[Réigiúin NUTS na Cipire]], CZ [[Réigiúin NUTS na Seicia]], DE [[Réigiúin NUTS na Gearmáine]], DK [[Réigiúin NUTS na Danmhairge]], EE [[Réigiúin NUTS na hEastóine]], EL [[Réigiúin NUTS na Gréige]], ES [[Réigiúin NUTS na Spáinne]], FI [[Réigiúin NUTS na Fionlainne]], FR [[Réigiúin NUTS na Fraince]], HR [[Réigiúin NUTS na Cróite]], HU [[Réigiúin NUTS na hUngáire]], IE Éire, IT [[Réigiúin NUTS na hIodáile]], LT [[Réigiúin NUTS na Liotuáine]], LU [[Réigiúin NUTS Lucsamburg]], LV [[Réigiúin NUTS na Laitvia]], MT [[Réigiúin NUTS Mhálta]], NL [[Réigiúin NUTS na hÍsiltíre]], PL [[Réigiúin NUTS na Polainne]], PT [[Réigiúin NUTS na Portaingéile]], RO [[Réigiúin NUTS na Rómáine]], SE [[Réigiúin NUTS na Sualainne]], SI [[Réigiúin NUTS na Slóivéine]], SK [[Réigiúin NUTS na Slóvaice]]

* AL [[Réigiúin NUTS na hAlbáine]], ME [[Réigiúin NUTS Mhontainéagró]], MK [[Réigiúin NUTS na Macadóine Thuaidh]], RS [[Réigiúin NUTS na Seirbia]], TR [[Réigiúin NUTS na Tuirce]], UA [[Réigiúin NUTS na hÚcráine]]

* CH [[Réigiúin NUTS na hEilvéise]], IS [[Réigiúin NUTS na hÍoslainne]], LI [[Réigiúin NUTS Lichtinstéin]], NO [[Réigiúin NUTS na hIorua]]

* [[Contaetha na hAlbáine]], [[Cúigí na Bulgáire]], [[:Catagóir:Cúigí na Bulgáire]], [[Contaetha na Cróite]], [[Contaetha na hEastóine]],  [[:Catagóir:Contaetha na hEastóine]],  [[Stair na hEastóine]], [[Réigiúin na Fraince]] Liostaí Wikidata, [[Réigiúin na hIodáile]], [[Contaetha na Liotuáine]]

* {{tl|Cúigí na mBulgáir}}-&gt;{{tl|Cúigí na Bulgáire}},  {{tl|Réigiúin na hIodáile}}, {{tl|Contaetha na Liotuáine‎}}, {{tl|Contaetha na hAlbáine}}, {{tl|Contaetha na hEastóine}}

== Turasóireacht i nÉirinn ==
* [[Turasóireacht in Éirinn]], [[Croíthailte Ceilte na hÉireann]], [[Ceantar na gCruach]], [[Sean-Oirthear na hÉireann]], [[Stair na hÉireann (400-800)]], [[Stair na hÉireann (1169-1536)]], ''[[Discover Ireland]]'', [[Spraoi]], [[Féile Cheoldráma Loch Garman]], [[Féile Ealaíon Chill Chainnigh]], [[Teach na Buiríse]]

= Bliain 6, 2026 - =
* [[New Dublin Voices]], [[Bernie Sherlock]]


* [[Ceann Chorr Leice]]


* {{tl|Na Scéalta Miotaseolaíochta}},  {{tl|Ríocht na gConnacht}}, &lt;strike&gt;{{tl|Laigín}}&lt;/strike&gt;-&gt;{{tl|Laigin}}
* [[Aided]]=[[Anbhás]], [[Aithed]]=[[Athadh]], [[Compert]]=[[Coimpeart]], [[Tochmarc]]=[[Tochmharc]]
* {{tl|Aided}}, {{tl|Aithed}}, {{tl|Compert}}, {{tl|Tochmarc}}
* [[:Catagóir:Aided]], [[:Catagóir:Aithed]], [[:Catagóir:Compert]], [[:Catagóir:Tochmarc]]

* [[:Catagóir:Conmaicne]], [[:Catagóir:Dál gCais]]

= Scéal-liostaí =
* [https://www.vanhamel.nl/codecs/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Cairnn Chonaill]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Ceart Claidib Cormaic]]
# [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]
#* Compert Mongáin ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán=[[Compert Mongáin]], [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]]
# [[Echtra Cormaic i Tír Tairngirí]]
#* [[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]
#* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]], 
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
# [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
# [[Aided Fergusa meic Roich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
# [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]=[[]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
# [[Bórama]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]=[[]]
# [[Cath Airtig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
# [[Cath Cairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Maige Rath]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
# [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
# [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Finn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
# [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
# [[Genemain Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]=[[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] ==
=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>p43k1qantf6f50tnm3guao03i9sjg8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308944</id>
      <parentid>1308943</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T07:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* MsOmit 2017 */</comment>
      <origin>1308944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131618" sha1="ebn6shg8j33taxmxqnajgfwc0ecfr0s" xml:space="preserve">__NOINDEX__
{{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}}

=Réamhrá=

[ [https://www.teanglann.ie/ teanglann.ie] | [https://www.focloir.ie/ focloir.ie] | [https://www.tearma.ie/ tearma.ie] | [https://www.gaois.ie/ gaois.ie] | [http://dil.ie/ dil.ie] | [https://www.logainm.ie/ga/ logainm.ie] | [https://www.sraidainm.ie/ga/ sraidainm.ie] | [https://www.sloinne.ie sloinne.ie] | [https://en.wikisource.org/wiki/An_Etymological_Dictionary_of_the_Gaelic_Language MacBain] ]

[CELT | CODECS | ISOS | THD | BILL | ...
]

[ ''[https://medievalscotland.org/kmo/AnnalsIndex/index.shtml Index of Names in Irish Annals]''!-- le Mari Elspeth nic Bryan-- | ''[https://www.libraryireland.com/names/contents.php Irish Names and Surnames]''!-- le Rev Patrick Woulfe, ar Library Ireland-- | ''[http://research.ucc.ie/doi//locus?section=d487e79 Onomasticum Goedelicum]'' | ''[http://research.ucc.ie/doi/atlas Atlas of Names]'' | ''[http://fmg.ac/Projects/MedLands/IRELAND.htm#_Toc389126210 MEDIEVAL LANDS - Ireland]''!-- ar fmg.ac-- ]

Daoine: aicme, ciarraí, cine, cineál, clann, corca, dál, dream, duine/daoine, fine, muintir, pobal, síol, teaghlach, tuath; s/daor-chineál, sloinne

Tosaíodh an obair seo ar an 6ú Meán Fómhair 2018, leis an leathanach [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]

* Foinsí ar [https://www.ucc.ie/en/research-sites/celt/ CELT]: 
** [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/text001.html LGÉ], [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/ LL], G800011A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100005A/ ACM, ARÉ LS 1220 ''srl.''], G100005A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100054/ FFÉ, OFM A 14 ''srl.''], G800054
* [http://exploringcelticciv.web.unc.edu/ Exploring Celtic Civilisation]
* Sean-Ghaeilge
** [http://www.smo.uhi.ac.uk/liosta/old-irish-l/ OLD-IRISH-L]
** ''[https://www.digitalmedievalist.com/opinionated-celtic-faqs/how-to-learn-old-irish/ How to learn old irish]''
** [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/iriol U-Texas]
** [https://www.ria.ie/research-projects/focloir-stairiuil-na-gaeilge Foclóir Stairiuil na Gaeilge] ar ARÉ
* [https://omniglot.com/writing/irish.htm Gaeilge] ar omniglot
* [https://tuairisc.ie/comhairle-ghramadai-no-comhairle-gramadai-an-seimhiu-agus-an-rosheimhiu/ ‘Comhairle ghramadaí’ nó ‘comhairle gramadaí’? An séimhiú agus an róshéimhiú…], Kevin Hickey, tuairisc.ie


# ''[https://web.archive.org/web/20070807234048/http://www.carroll.co.uk/irish/chapt01.htm The Eberian Kings]''
# [https://celt.ucc.ie/published/E900000-003/ Early Irish Population-Groups], [[Eoin Mac Néill]]
# [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/users/my_library/ Wikipedia Library]
# Celtic Literature Collective (CLC)
## ''[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Irish Literature]'', CLC
## ''[https://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/index_irish.html Irish index]'', Ancient Texts
# [https://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php Textual sources], CELT


* [[:Teimpléad:cite web]]
* [[:Teimpléad:cite book]]
* [[:Teimpléad:citation]]
* [[:Teimpléad:familytree]]
* [[Speisialta:WhatLinksHere/Teimpléad:Glanadh-mar]]
* [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem Earra nua] ar WikiData


* [[Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]


* Faiceachas

{{tl|Scéalta miotaseolaíochta}}
{{tl|An Rúraíocht}}
{{tl|An Fhiannaíocht}}
{{tl|Scéalaíocht na Ríthe}}
{{tl|Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}}

=Bliain 1, 2018 - 2019=
==Céim 1 - An Rúraíócht==
Cóipeáil agus aistriú go díreach ó wiki-suímh (en, de, srl) eile.
* béim ar an Rúraíocht...
* ... agus Tuatha Dé Danann agus Ardríthe na hÉireann a thagann isteach leis na scéalta úd.
* ainm an phríomhleathnaigh as NuaGhaeilge; athsheoladh ann don ainm as SeanGhaeilge
* [[Donn Cuailnge]], [[Finnbhennach]], [[Maol]], [[Liath Macha agus Dub Sainglend]], [[Caladbolg]], [[Fragarach]], [[Fedelm]], [[Dáire mac Fiachna]], [[Cairpre Nia Fer]], [[Fedelm Noíchrothach]], [[Erc mac Cairpri]], [[Achall]]
* Naisc dhearga nó athsheolta go [[:en:Ulster Cycle]] ar en.wiki
*# a/s, [[Cairbre Cuanach]]
*# a/s, [[Condere mac Echach]]
*# n/d, [[Fiachu mac Fir Febhe]]
*# n/d, [[Folloman mac Conchobair]]
*# n/d, [[Friuch]]
*# n/d, [[Goll mac Carbada]]
*#* [[Nechtan Scéne]]

==Céim 2 - Scéalta Miotaseolaíochta==
* Gramadach
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Leathnaigh eile nach bhfuil fós an sna teimpléidí reatha
* Scéalta Miotaseolaíochta: [[Cessair]], [[Partholón]], [[Nemed]], [[Fir Bolg]]; [[Fomhóraigh]]; (Tuatha Dé Danann agus Clann Mhíle í gcéim 3)
** [[Tuan mac Cairill]], [[Neimheadh]], [[Fiacha mac Delbaíth]], [[Mac Cuill]], [[Mac Gréine]], [[Cichol Gricenchos]], [[Fintán mac Bóchra]], [[Dealgnaid]], [[Bóinn (bandia)]], [[Ealcmhar]], [[Cethlenn]], [[Conand]], [[Elatha]], [[Tethra]], [[Glas Ghaibhneann]]
* Leathanaigh eile:
** [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], [[Tomhaidhm]]
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS srl

==Céim 3 - Tuatha Dé Danann, Clann Mhíle==
* Gramadach (arís)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* [[Tuatha Dé Danann]]
** [[Éber Finn]] &amp;rarr; [[Éibhear Fionn]], [[Érimón]] &amp;rarr; [[Éiremhón]] &amp;rarr; [[Éireamhón]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Bres]], [[Aislinge Oenguso]], [[Ábartach]], [[Abhean]], [[Áed]], [[Airmed]], [[Anu]], [[Aobh]], [[Aoi]], [[Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)]], [[Bec]], [[Bodb Derg]], [[Brea]], [[Brian (miotaseolaíocht)]], [[Caer Ibormeith]], [[Cermait]], [[Creidhne]], [[Dian Cécht]], [[Ethal]], [[Ecne]], [[Fionnuala]], [[Goibhniu]], [[Iuchar]], [[Iucharba]], [[Ler]], [[Luchtaine]], [[Miach]], [[Neit]], [[Uaithne]]

* [[Clann Mhíle]]
** [[Goídel Glas]], [[Fénius Farsaid]], [[Scota]], [[Amergin Glúingel]], [[Bilé]], [[Donn]], [[Muimne, Luigne agus Laigne]], [[Ér, Orba, Ferón agus Fergna]], [[Íriel Fáid]], [[Ethriel]], [[Conmáel]], [[Tigernmas]]

* Eile
** [[Biróg]], [[Immram Brain]] ([[Bran mac Feabhail]]), [[Carman]], [[Crobh Dearg]], [[Crom Cruach]], [[Cailleach]], [[Ceithre Sheod]]

==Céim 4 - Ard-Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]], [[Eochaid Étgudach]], [[Cearmna Finn]], [[Sobhairce]], [[Eochaid Faebar Glas]], [[Fiacha Labhrainne]], [[Eochaid Mumu]], [[Óengus Olmucaid]], [[Énna Airgdech]], [[Rothechtaid mac Main]] (I), [[Sétna Airt]] (I), [[Fíachu Fínscothach]], [[Muinemón]], [[Faildergdóid]], [[Ollom Fódla]], [[Fínnachta]], [[Slánoll]], [[Géde Ollgothach]], [[Fíachu Findoilches]], [[Berngal]], [[Ailill mac Slánuill]], [[Sírna Sáeglach]], [[Rothechtaid Rotha]], [[Elim Olfínechta]], [[Gíallchad]], [[Art Imlech]], [[Nuadu Finn Fáil]], [[Bres Rí]], [[Eochaid Apthach]], [[Finn mac Blatha]], [[Sétna Innarraid]] (II), [[Siomón Brecc]],  [[Dui Finn]], [[Muiredach Bolgrach]], [[Énna Derg]], [[Lugaid Íardonn]], [[Sírlám]], [[Eochaid Uairches]], [[Eochaid Fíadmuine]], [[Conaing Begeclach]], [[Lugaid Lámderg]], [[Art mac Lugdach]], [[Fíachu Tolgrach]], [[Ailill Finn]], [[Eochaid mac Ailella]], [[Airgetmar]], [[Dui Ladgrach]], [[Lugaid Laigde]], [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]] ([[Áed Rúad]] ([[Áed Ruad]]), [[Díthorba]], [[Cimbáeth]]), [[Rechtaid Rígderg]], [[Úgaine Mór]], [[Bodbchad]], [[Lóegaire Lorc]], [[Cobthach Cóel Breg]], [[Labraid Loingsech]], [[Meilge Molbthach]], [[Mog Corb]], [[Óengus Ollom]], [[Irereo]], [[Fer Corb]], [[Connla Cáem]], [[Ailill Caisfiaclach]] ([[Ailill]]*), [[Adamair]], [[Eochaid Ailtlethan]], [[Fergus Fortamail]], [[Óengus Tuirmech Temrach]], [[Conall Collamrach]], [[Nia Segamain]], [[Énna Aignech]], [[Crimthann Coscrach]], [[Rudraige mac Sithrigi]] (III), [[Finnat Már]], [[Bresal Bó-Díbad]], [[Conchobar Abradruad]], [[Crimthann Nia Náir]], [[Cairbre Cinnchait]], [[Feradach Finnfechtnach]], [[Fíatach Finn]], [[Fíachu Finnolach]], [[Elim mac Conrach]], [[Túathal Techtmar]], [[Mal mac Rochride]], [[Fedlimid Rechtmar]], [[Cathair Mór]], [[Conn Cétchathach]], [[Conaire Cóem]], [[Art mac Cuinn]], [[Lugaid mac Con]] ([[Lughaidh]]*), [[Fergus Dubdétach]], [[Cormac mac Airt]], [[Eochaid Gonnat]] ([[Eochaidh]]*), [[Cairbre Lifechair]], [[Fothad Cairpthech]], [[Fothad Airgthech]], [[Fíachu Sroiptine]], [[Colla Uais]], [[Muiredach Tirech]], [[Cáelbad]], [[Eochaid Mugmedon]], [[Crimthann mac Fidaig]] ([[Criofan]]*), [[Níall Noígíallach]] &amp;larr; [[[[Niall Noígíallach]]]], [[Nath Í mac Fiachrach]], [[Lóegaire mac Néill]]

==Céim 5 - ABCDEí==
* [[Annála na hÉireann]], [[Banseanchas]], [[Cóir Anmann]],  [[Dinnseanchas]], [[Echtra]] ([[Eachtra]]) agus [[Immram]] ([[Iomramh]]), [[Echtra Condla]], [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Eachtra Neara]], [[Sanas Cormaic]]

==Céim 6 - An Fhiannaíocht==
* [[An Fhiannaíocht]], Na [[Fianna]]

Daoine
* [[Creidne]], [[Finn Eces]], [[Finn mac Cumaill]] &amp;larr; [[Fionn mac Cumhaill]], [[Oisín]], [[Diarmuid Ua Duibne]], [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Bodhmall]], [[Muireann]], [[Plúr na mBan]], [[Sadb]] &amp;rarr; [[Sadhbh]], [[Caílte mac Rónáin]], [[Conán mac Lia]], [[Conán mac Morna]], [[Cumall]], [[Goll mac Morna]], [[Liath Luachra]], [[Oscar mac Oisín]]

Scéalta ar fáil
* [[Agallamh Beag]], [[Agallamh na Seanórach]], [[Bruidhean Chaorthainn]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Gabhra]], [[Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna]], [[Fianshruth]], [[Fionn agus Gráinne]], [[Macgnímartha Finn]], [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]

Scéalta nach bhfuil ar fáil ar wikipediae
* [[Bruidhean Chéise Corainn]], [[Bruidhean Bheag na hAlmhaine]], [[Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg]]
# [[Eachtra Iollainn Iolchrothaigh Mhic Ríogh na hEasbáinne]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Iollainn_Iolchrothaigh_Mhic_Ríogh_na_hEasbáinne en]''')
# [[Eachtra an Ghiolla Dheacair]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_an_Ghiolla_Dheacair en]''')
# [[Eachtra Lomnachtáin]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Lomnachtáin en]''')
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
# [[Tóraíocht Taise Taoibhghile]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Taise_Taoibhghile en]''')
# [[Tóraíocht Shaidhbhe Iníne Eoghain Óig]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Shaidhbhe_Iníne_Eoghain_Óig en]''')
#* [[Nessa Ní Shéaghdha]], [[Máirín Ní Mhuiríosa]]

==Céim 7 - Scéalaíocht na Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]] ''thuas, céim 4'', [[Baile in Scáil]], [[Baile Chuinn Chétchathaig]] (scrios: [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaigh?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaigh], [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaig?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaig]), [[Sadb ingen Chuinn]]

==Céim 8 - Lámhscríbhinní==
* [[Teimpléad:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]
** [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
*# [[Leabhar Fhear Maí]]
** [[Leabhar na gCeart]], Oidheadh Chlainne x 3: [[Oidheadh Chlainne Lir|... Lir]] ([[Clann Lir]]), [[Oidheadh Chlainne Tuireann|... Tuireann]], [[Oidheadh Chlainne Uisnigh|... Uisnigh]]

==Céim 9 - Aithbhreithniú==
* Glan / Cuir le roinnt leathnach
** [[Aengus]] &amp;rarr; [[Aonghas]], [[Áine]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Breogán]], [[Brigit]], [[Cormac mac Airt]], [[Daghdha]], [[Enbarr]], [[An Fhiannaíocht]],  [[Fionn mac Cumhaill]], [[Grian (bandia)]], [[Lugh]], [[Níall Noígíallach]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Oisín]]
* Leathanaigh eile:
** ''[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/List of Irish mythological figures]]''
** [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Na Scéalta Miotaseolaíochta]], [[An Rúraíocht]], [[An Fhiannaíocht]], [[Scéalaíocht na Ríthe]]

==Céim 10 - feabhsú na Gaeilge==
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Cruthaithe|Cruthaithe]]
* Gramadach (arís eile)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha

= Bliain 2, 2019 - 2020 =
== Feabhsú na Gaeilge (2) ==
* Tuiseal ginideach
** Mo chuid airgid ''vs.'' Mo chuid den airgead
** Séimhithe
* na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Ainmneacha Sean &amp;rarr; Meán &amp;rarr; Nua-Ghaeilge
** Eisceachtaí: [[Aengus]], [[Brigit]] (''vs.'' [[Naomh Bríd]]), [[Daghda]] nó [[Daghdha]] (ní *Dea-dhia), [[Lugh]] (ní [[Lú]])

== Tagairtí ==
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS, WikiData
* LGÉ, ACM, FFÉ go Gaeilge (go háirithe i leathanaigh na nArd-Ríthe)

== Ath-bhreithniú ==
* [[Ceasair]], [[Parthalán]], [[Neimheadh]], [[Fir Bholg]]
* [[Sláine mac Deala]]... [[Eochaid mac Eirc]]

== Catagóirí ==
* [[:Catagóir:Dreamanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Éarainn]], [[:Catagóir:Ulaid]], [[:Catagóir:Eoghanachta]], [[:Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]

== Ogham, [[Aibítir]] ==
* [[Ogham]], [[:Catagóir:Ogham]], [[Auraicept na n-Éces]], [[Bríatharogam]]=[[Briatharogham]], [[De Dúilib Feda na Forfid]], [[In Lebor Ogaim]]=[[An Leabhar Oghaim]], [[Inscríbhinní Oghaim]]
* [[:Teimpléad:Litreacha Oghaim]], [[beith (ogham)|beith]]*, [[luis (ogham)|luis]], [[fearn (ogham)|fearn]], [[sail (ogham)|sail]], [[nion (ogham)|nion]] | [[uath (ogham)|uath]], [[dair (ogham)|dair]], [[tinne (ogham)|tinne]], [[coll (ogham)|coll]], [[ceirt (ogham)|ceirt]] | [[muin (ogham)|muin]], [[gort (ogham)|gort]], [[nGéadal (ogham)|nGéadal]]*, [[straif (ogham)|straif]], [[ruis (ogham)|ruis]] | [[ailm (ogham)|ailm]], [[onn (ogham)|onn]], [[úr (ogham)|úr]], [[eadhadh (ogham)|eadhadh]], [[iodhadh (ogham)|iodhadh]] | [[Forfeda]], ''[[Ébad (ogham)|Ébad]]-a, [[Oir (ogham)|Oir]]-a, [[Uillenn (ogham)|Uillenn]]-a,'' [[Iphín (ogham)|Iphín]]=[[Ifín (ogham)|Ifín]], ''[[Emancholl (ogham)|Emancholl]]-s'', [[Peith (ogham)|Peith]]
* [[:Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]], [[CIIC 2]]=[[Cloch Oghaim Chluain Muirís]], [[CIIC 10]]=[[Cloch Oghaim Bhréisteach]], [[CCIC 11]]=[[Ráth na Dromainne]], [[CIIC 38]]=[[Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin]], [[CIIC 47]]=[[Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin]], [[CIIC 50]]&lt;[[Ráth Chrois Uaithne]], [[CIIC 57]]–58=[[Clocha Oghaim Phlácais]], [[CIIC 66]]=[[Cloch Oghaim Bhéal an Churraigh Bháin]], [[CIIC 145]]=[[Cloch Oghaim Airghleanna]], [[CIIC 155]]-163=[[Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt]], [[CIIC 170]]&lt;[[Teampall Mhanachain]], [[CIIC 187]]&lt;[[Cill Maoilchéadair]], [[CIIC 193]]&lt;[[Mám an Óraigh]], [[CIIC 197]]–203=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 206]]–213=[[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]], [[CIIC 220]]=&lt;strike&gt;[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag]], [[CIIC 230]]&lt;[[Clochán Cárthainn]], [[CIIC 241]]=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 246]]=&lt;strike&gt;[[Chlocha Oghaim Aird Chánachta]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Aird Chánachta]], [[CIIC 266]]-267=&lt;strike&gt;[[Clochanna Oghaim Chill Tíre]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Chill Tíre]], [[CIIC 272]]-281&lt;[[Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin]], CICC iii=[[Cloch Oghaim Bhaile an Bhúlaeraigh Thuaidh]], CIIC iii=[[Cloch Oghaim Dhún gCoimín]], CIIC iii&lt;[[Caiseal Imileá an Bhóthair]], CIIC iii=[[Clocha Oghaim Tulaigh Garráin]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Bhaile Uí Bhaoithín]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Baile Uí Bhaoithín]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Teampall Ráth Theas]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Teampall Ráth Teas]]

== Dreamanna ==
{|
|- valign=top
|| [[Íomhá:Ptolemy's Ireland.png|mion|100px|Léarscáil Tolamaes]]
|| [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|100px|Luath-dhreamanna]]
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px|Éire 900]]
|| [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|100px|Éire 1014]]
|| [[Íomhá:www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1300.gif|mion|100px|[[Tiarnas na hÉireann]], 1300]]
|| [[Íomhá:Ireland 1450.png|mion|100px|Éire 1450]]
|| [[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|105px|Barúntachtaí 1899]]

|- valign=top
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Munster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Mide-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Connacht-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Breifne-900.svg|mion|100px]]
|- valign=top
|| [[Íomhá:UlsterDioceseKingdoms.png|mion|100px]]
|| [[Íomhá:NorthernUiNeill.png|mion|100px]]
|}

===Luath-dhreamanna===
* [[Prótastair Éireann]]&lt;[[Stair na hÉireann]], [[Periplus Massiliach]], [[Ora Maritima]], [[Almagest]]- ([[Úsáideoir:Ériugena|ÉG]]), [[Geografaíocht (Tolamaes)]]-, [[Scotti]], [[Attacotti]]-, [[Breatain (logainm)]], [[:Teimpléad:Éire Tholamaes]]
* Connacht: [[Auteini]]=[[Uaithni]], [[Fir Ol nEchmacht]], [[Nagnatae]], [[Nagnata]]; Laigin: [[Brigantes (Éire)]], [[Cauci]], [[Coriondi]], [[Domnu]], [[Fir Domnann]], [[Gailióin]], &lt;strike&gt;[[Manapi]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Manapii]]; Mide: [[Eblani]]=[[Ebdani]]=[[Blanii]], [[Eblana]]; Muma: [[Gangani]]=[[Concani]], [[Iverni]], [[Uellabori]], [[Uodiae]]=[[Usdiae]]; Uladh:  [[Darini]], [[Erdini]], [[Uennicnii]]
* Eile: [[Belgae]], [[Scotia]]-, [[Gleann Scoithín]], [[Albion]]-, [[Caledonia]]-, [[Damnonii]], [[Dumnonii]], [[Hibernia]]-
* Le dáileadh: [[Indech]], [[Octriallach]], 
* [[Ríochtaí Éireann]], [[Cúigí na hÉireann]]
* [[Dáire Doimthech]], [[Lugaid Loígde]] (Lugaid mac Con), [[Ríthe Éireann]], [[Flaith]], [[Tigerna]]=[[Tiarna]], [[Liosta Ríthe na hÉireann]], [[Ard-Ríthe na hÉireann]]-, [[Rí na Teamhrach]]=[[Ríthe na Teamhrach]], [[Coirpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]]-, [[Ailill Molt]], [[Lugaid mac Lóegairi]]=[[Lughaidh mac Laoghaire]], [[Ríocht na Mumhan]],  [[Rí na Mumhan]]=[[Ríthe na Mumhan]], [[Rí na Deasmhumhan]]=[[Ríthe na Deasmhumhan]], [[Rí na Tuadhmhumhan]]=[[Ríthe na Tuadhmhumhan]], [[Rí na hIarmhumhan]]=[[Ríthe na hIarmhumhan]], [[Rí na hUrmhumhan]]=[[Ríthe na hUrmhumhan]],  [[Liosta Ríthe Uladh]] &amp;rarr; [[Rí na nUladh]]=[[Ríthe na nUladh]], [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]] &amp;rarr; [[Dubhaltach Mac Firbhisigh]], [[Ríocht na Mí]], [[Rí na Mí]]=[[Ríthe na Mí]], [[Airgíalla]]=[[Oirialla]], &lt;strike&gt;[[Ríthe an Oiriall]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Ríthe na nOiriall]]=[[Ríthe Oiriall]], [[Bréifne]], [[Ríthe na Bréifne]], [[Ríthe na Laighean]], [[Ríthe an Osraí]], [[Tiarnas na hÉireann]]-, [[Túathal mac Cormaic]]=[[Túathal Máelgarb]]=[[Tuathal Maolgharbh]], [[Diarmait mac Cerbaill]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill]]-, [[Domnall Ilchelgach]]=[[Domnall mac Muirchertaig]]=[[Domhnall mac Muircheartaigh]], [[Forggus mac Muirchertaig]]=[[Fearghas Mac Muircheartaigh]], [[Eochaid mac Domnaill]]=[[Eochaidh mac Domhnaill]], [[Báetán mac Muirchertaig]]=[[Baotán mac Muircheartaigh]], [[Ainmuire mac Sétnai]]=[[Ainmhire mac Seanna]], [[Báetán mac Ninnedo]]=[[Baotán mac Nínneadha]], [[Áed mac Ainmuirech]]=[[Aodh mac Ainmhireach]], [[Áed Sláine]]=[[Aodh Sláine]], [[Colmán Rímid]]=[[Colmán Ríomhaí]]=[[Colmán mac Báetáin]]=[[Colmán mac Baotáin]], [[Áed Uaridnach]]=[[Aodh Fuariodhnach]], [[Máel Coba mac Áedo]]=[[Maol Cobha mac Aodha]], [[Suibne Menn]]=[[Suibhne Meann]], [[Domnall mac Áedo]]=[[Domhnall mac Aodha]] 

{{Éire Tholamaes}}


Féach ''[http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire000.htm IHM]'':
{|class = wikitable
! width=10% | Dream
! width=10% | Treibh
! width=10% | As
! width=10% | Am
! width=20% | [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]]
! width=40% | Dál/Corca/Clann
|- valign=top
|| [[Cruithne]] || [[Priteni]] || Breatain || 8u - 5ú RC || [[Fomhóraigh]]? || [[Dál nAraidi]], [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]], ''[[Loígis]]'', [[Soghain]]
|- valign=top
|| [[Éarainn]] || [[Belgae]] || Breatain || 5ú - 3ú RC || [[Fir Bholg]] || ''Ulaid'' (Dál Riada, Dál Fiatach), [[Corca Laidhe]], [[Múscraí]], [[Corca Dhuibhne]], [[Corca Bhaiscinn]], [[Uí Mhaine]], [[Conmhaicne]]
|- valign=top
|| [[Laigin]] || || Armorica || 3ú - 1ú RC || [[Tuatha Dé Danann]]? || [[Fir Domnann]], [[Gailióin]]; [[Uí Fhailí]], ''[[Uí Bairrche]]'', [[Uí Eineachghlais]]; [[Gailenga]]?
|- valign=top
|| [[Gaeil]] || [[Míl Easpáine]] || Gall || 2ú - 1ú RC || [[Féine]] || [[Eoghanachta]], [[Connachta]]
|}

===Breá===
* [[Brega]]=[[Breá]]

===Bréifne===
* [[Ríthe Bhréifne]]

===Ciannachta===
* [[Ciannachta]], [[Ciannachta Glen Geimin]]=[[Ciannacht Ghleann Geimhin]], [[Síl nÁedo Sláine]]=[[Síol Aodha Sláine]], [[Gailenga]]

===Iverni===
* =[[Érainn]]=[[Éarainn]], [[Dáire]], [[Darini]], [[Dáirine]], [[Corcu Loígde]]=[[Corca Laidhe]], [[Corc mac Luigthig]]=[[Conall Corc]], [[Dáire Doimthech]]*, [[Lugaid Loígde]]~[[Lugaid Laigdech]], [[Íar mac Dedad]], [[Óengus Bolg]]=[[Aonghas Boilg]], [[Aimend]]=[[Aimeann]], [[Deda mac Sin]]&lt;[[Cland Dedad]], [[Dál gCais]]-, [[Dáire mac Dedad]], [[Síl Conairi]]=[[Síol Chonaire]], [[Cairpre]], [[Mairtine]], [[Múscraige]]=[[Múscraí]], [[Corcu Duibne]]=[[Corca Dhuibhne]], [[Corcu Baiscinn]]=[[Corca Bhaiscinn]], [[Dáire Cerbba]]=[[Dáire Cearba]], [[Uí Liatháin]], [[Uí Fidgenti]]=[[Uí Fiodhghinte]]

===''Laigin''===
* [[Laigin]], [[Uí Failgi]]=[[Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]]=[[xxx]], [[Fothairt]], [[Dál Cormaic]]-, [[Énnae Cennsalach]], [[Crimthann mac Énnai]]=[[Criomhthann mac Éanna]], [[Augaire mac Ailella]]=[[Agaire mac Ailealla]]?, ([[Diarmait Mac Murchada]]=[[Diarmaid Mac Murchadha]]), [[Domhnall Caomhánach]], [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]
* [[Uí Chinnsealaigh]], [[Áed mac Colggen]]=[[Aodh mac Colgan]] 

{{Navbox
 | name = Laigin
 | title = [[Laigin]]
 | state = {{{state|}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Kindreds and septs
 | list1 = {{Navbox|child

   | group1 = Dál Niad Cuirp
   | list1 = [[Uí Máil]]&amp;nbsp;• [[Uí Dúnlainge]]&amp;nbsp;• [[Uí Ceinnselaig]]&amp;nbsp;• [[Uí Failge]]&amp;nbsp;• [[Uí Bairrche]]&amp;nbsp;• [[Uí Enechglaiss]]&amp;nbsp;• Uí Crimthainn Áin&lt;!-- {{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Máil]]
     | list1 = O'Tighe&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]

     | group2 = [[Uí Dúnlainge]]
     | list2 = Fitzdermot&amp;nbsp;* [[O'Toole family|O'Toole]]&amp;nbsp;* [[O'Byrne family|O'Byrne]]&amp;nbsp;* [[Cosgrave|O'Cosgrave]]

     | group3 = [[Uí Cheinnselaig]]
     | list3 = [[MacMurrough dynasty|MacMurrough Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Kinsella]]&amp;nbsp;* [[Kehoe]]&amp;nbsp;* [[Finneran|O'Finneran]]&amp;nbsp;* [[Murphy|O'Murphy]]&amp;nbsp;* [[O'Garvey]]&amp;nbsp;* [[Hartley (surname)|O'Hartley]]&amp;nbsp;* [[O'Ryan]]&amp;nbsp;* [[Morrow (surname)|Morrow]]

     | group4 = [[Uí Failghe]]
     | list4 = [[O'Connor Faly]]&amp;nbsp;* [[O'Dunne]]&amp;nbsp;* [[O'Dempsey]]&amp;nbsp;* [[Kavanagh (surname)|Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Branagh]]&amp;nbsp;* [[Fitzpatrick (surname)|MacGilpatrick (Fitzpatrick)]]&amp;nbsp;* [[O'Dwyer (surname)|O'Dwyer]]&amp;nbsp;* [[O'Holohan]]&amp;nbsp;* [[O'Hennessy]]

     | group5 = [[Uí Bairrche]]
     | list5 = [[MacGorman]]&amp;nbsp;* [[Kearney (disambiguation)|Kearney]]&amp;nbsp;* [[Tracy (name)|Tracy]]&amp;nbsp;* [[Hughes (disambiguation)|Hughes]]&amp;nbsp;* [[Mooney]]&amp;nbsp;* [[Carney (surname)|Carney]]

     | group6 = [[Uí Enechglaiss]]
     | list6 = ''O'Feary

     | group7 = Uí Crimthainn Áin
     | list7 = ''O'Duff
   }}--&gt;

   | group2 = Dál Cairpre Arad
   | list2 = O'Kealy

   | group3 = [[Dál Messin Corb]]
   | list3 = [[Uí Garrchon]]

 }}

 | group2 = Daoine
 | list2 = [[Úgaine Mór]]&amp;nbsp;• [[Lóegaire Lorc]]&amp;nbsp;• [[Labraid Loingsech]]&amp;nbsp;• [[Óengus Ollom]]&amp;nbsp;• [[Fergus Fortamail]]&amp;nbsp;• [[Crimthann Coscrach]]&amp;nbsp;• [[Nuadu Necht]]&amp;nbsp;• [[Cumall|Cumhall]]&amp;nbsp;• [[Fionn mac Cumhaill]]&amp;nbsp;• [[Oisín]]&amp;nbsp;• [[Oscar mac Oisín|Oscar]]&amp;nbsp;• [[Conchobar Abradruad]]&amp;nbsp;• [[Cathair Mór]]&amp;nbsp;• [[Énnae Cennsalach]]&amp;nbsp;• [[Crimthann mac Énnai]]&amp;nbsp;• [[Áed mac Colggen]]&amp;nbsp;• [[Augaire mac Ailella]]&amp;nbsp;• [[Máel Mórda mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Diarmait Mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]&amp;nbsp;• [[Fiach Mac Aodha Ó Broin]]

 | group3 = Aiteanna
 | list3 = [[An Nás]]&amp;nbsp;• [[Mullach Maistean]]&amp;nbsp;• [[Cnoc Liamhna]]

 | group4 = Cathanna
 | list4 = [[Cath Cheann Fuait|Ceann Fuait]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Máma|Gleann Máma]]&amp;nbsp;• [[Cath Chluain Tarbh|Cluain Tarbh]]&amp;nbsp;• [[Cath na Móna Móire|Móin Mhór]]&amp;nbsp;• [[Cath Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Molúra|Gleann Molúra]]

 | group5 = Altanna gaolmhara
 | list5 = [[Gaeil]]&amp;nbsp;• [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;• [[Érimón]]&amp;nbsp;• [[Scéalta Miotaseolaíochta]]&amp;nbsp;• [[An Fhiannaíocht]]&amp;nbsp;• [[Dinnseanchas]]&amp;nbsp;• [[Leabhar Laighneach]]&amp;nbsp;• [[Ríthe na Laighean]]&lt;!--&amp;nbsp;• [[O'Rahilly's historical model]]&amp;nbsp;• [[Gaelic nobility of Ireland]]&amp;nbsp;• ''[[Follow Me up to Carlow]]''--&gt;

}}

===Mumha===
* [[Iarmumu]]=[[Iarmuman]]=[[Iarmhumha]]=[[Iarmhumhain]]=[[Iarumhain]], [[Tuadmumu]]=[[Tuadhmhumha]]=[[Tuadhmhumhain]]=[[Tuamhain]], [[Deasmumu]]=[[Deasmhumha]]=[[Deasmhumhain]]=[[Deasumhain]]-, [[Urmumu]]=[[Urmhumha]]=[[Urumhain]]
* [[Éoganachta]]=[[Eoghanachta]], [[Mug Nuadat]]=[[Mogh Nuadhad]], [[Ailill Aulom]], [[Lugaid mac Con]], [[Mac Con]], [[Éogan Mór]]=[[Eógan Mór]]=[[Eoghan Mór]], [[Fiachu Muillethan]], [[Éile]], [[Eoghanacht Chaisil]], [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], [[Eoghanacht Áine]], [[Eoghanacht Locha Léin]], [[Eoghanacht Raithlinn]], [[Eoghanacht Oirthir Cliach]], [[Eóganacht Ninussa]], [[Mathghamhain]], [[Deirgtine]], [[Fiachu Muillethan]], [[Ailill Flann Bec]]=[[Ailill Flann Beag]], &lt;strike&gt;[[Feidlimid mac Cremthanin]]&lt;/strike&gt;=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feidlimid mac Crimthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Mór Mumhan]], [[Óengus mac Nad Froích]], [[Feidlimid mac Óengusa]]=[[Feilimí mac Aonghasa]], [[Fíngen mac Áedo Duib]]=[[Finghin mac Aodha Dhuibh]], [[Eochaid mac Óengusa]]=[[Eochaidh mac Aonghasa]], [[Crimthann Srem mac Echado]]=[[Criomhthann Sreamh mac Eochada]], [[Áed Bennán mac Crimthainn]]=[[Aodh Beanmán mac Criomhthainn]], [[Nad Froích mac Cuirc]]=[[Nadh Fraoigh mac Coirc]], [[Bressal mac Ailello Thassaig]]=[[Bressal mac Ailello]]=[[Breasal mac Ailealla]], [[Angias]]=[[Angas]], [[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]=[[Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh]], [[Cathal mac Finguine]]

{{Mumhain}}

===Oirialla===
* [[Ríthe Oiriall]]
# Dallán Forgaill
# [[xxx]]=[[Rossa Buí Mac Mathúna]] &amp;larr; [[:en:Rossa Buide Mac Mathúna]]
#* [[Uí Tuirtri]]=[[Uí Thoirtre]], [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

===Osraí===
* [[Dál Birn]], [[Óengus Osrithe]]=[[Aonghas Osraithe]], [[Lóegaire Birn Búadach]]=[[Laoghaire Birn Buach]]

===''Ulaid'' / Cruithne===
* [[Ulaid]] (FFÉ: Oll-sháith), [[Clanna Rudraige]], [[Dál Riata]]=[[Dál Riada]]-, [[Dál Fiatach]], [[Cruthin]]=[[Cruithne]], Conall Anglonnach, [[Conaille Muirtheimne]], [[Dál mBuinne]], [[Erc Dhál Riada]], [[Loarn mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél Loairn]]=[[Cineál Loairn]], [[Aonghas mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél nÓengusa]]=[[Cineál Aonghasa]], [[Adomnán]]=[[Adhamhnán]]=[[Naomh Adhamhnán]], [[Senchus Fer n-Alban]]=[[Seanchas Fear Alban]], [[Duan Albanach]], [[Muirchertach mac Muiredaig]]=[[Muircheartach mac Muireadaigh]]-, [[Fergus Mór]]=[[Fearghas Mór]], [[Domangart Réti]]=[[Domhanghart Réite]], [[Gabrán mac Domangairt]]=[[Gabhrán mac Domhanghairt]]&amp;rarr;[[Cenél nGabráin]]=[[Cineál Gabhráin]], [[Comgall mac Domangairt]]=[[Comhghall mac Domhanghairt]]&gt;[[Cenél Comgaill]]=[[Cineál Comhghaill]], [[Eilne]], [[Loígis]], [[Sogain]]=[[Soghain]], [[Senchineoil]]=[[Seanchineál]], [[Uí Blathmaic]], [[Uí Echach Arda]], [[Conmhaícne]]=[[Conmhaicne]], [[Ciarraige]]=[[Ciarraí]], [[Corco Mruad]]=[[Corca Mrua]], [[Vita tripartita Sancti Patricii]]-, [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Ríthe Dáil Araidi]]=[[Ríthe Dhál Araí]], [[Dál nAraidi Mag Line]]=[[Dál Araí Mhaigh Line]], [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uíbh Eachach Cobha]], [[Uí Erca Céin]], [[Leath Cathail]]=[[Leath Chathail]], [[Tipraiti Tireach]]=[[Tiobraid Tíreach]], [[Ríthe na nUladh]], [[Muiredach Muinderg]]=[[Muireadhach Muindearg]], [[Eochaid mac Muiredaig Muinderg]]=[[Eochaidh mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Cairell mac Muiredaig Muinderg]]=[[Caireall mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Demmán mac Cairill]]=[[Deamán mac Cairill]], [[Báetán mac Cairill]]=[[Baotán mac Cairill]], [[Áed Dub mac Suibni]]=[[Aodh Dubh mac Suibne]], [[Eochaid mac Condlai]]=[[Eochaidh mac Connla]], [[Fergnae mac Oengusso Ibdaig]]=[[Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh]], [[Fíachnae mac Báetáin]]=[[Fiachna mac Baotáin]], [[Fiachra Cáech]]=[[Fiachra Caoch]], [[Fiachnae mac Demmáin]]=[[Fiachna mac Deamáin]], [[Connad Cerr]]=[[Connadh Cearr]], [[Dúnchad mac Fiachnai]]=[[Dúnchadh mac Fiachna]], [[Máel Cobo mac Fiachnai]]=[[Maol Cobha mac Fiachna]], [[Blathmac mac Máele Cobo]]=[[Blathmac mac Maoil Chobha]], [[Congal Cennfota mac Dúnchada]]=[[Congal Ceannfhada mac Dúnchadha]], [[Mongán mac Fiachnai]]=[[Mongán mac Fiachna]], [[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]=[[Béic Bairrche mac Blathmhaic]], [[Áedán mac Gabráin]]=[[Aodhán mac Gabhráin]], [[Congal Cáech]]=[[Conghal Caoch]]

{{Navbox
 | name = Ulaid
 | title = [[Ulaid]]
 | state = {{{state|}}}

 | group1 = Finte agus clanna
 | list1 = {{Navbox|child

          | group1 = [[Dál nAraidi]]
          | list1  = [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]]&amp;nbsp;* ''[[Loígis]]''&amp;nbsp;* [[Soghain]] &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Echach Cobo]]
     | list1 = [[MacGowan]]&amp;nbsp;* [[Magennis]]&amp;nbsp;* [[McCartan]]&amp;nbsp;* [[Lynch (surname)|Lynch]]

     | group2 = [[Loígis]]
     | list2 = [[Moore (surname)|O'More]]&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]&amp;nbsp;* O'Deevy&amp;nbsp;* O'Doran&amp;nbsp;* O'Lalor&amp;nbsp;* [[O'Dowling]]&amp;nbsp;* [[McEvoy|MacEvoy]]&amp;nbsp;* [[Bergin|O'Bergin]]&amp;nbsp;* O'Mulcahy

     | group3 = [[Soghain]]
     | list3 = O'Manning&amp;nbsp;* [[Mac an Bhaird|MacWard]]&amp;nbsp;* O'Scurry&amp;nbsp;* [[Lennon|O'Lennon]]&amp;nbsp;* MacCashin&amp;nbsp;* [[Gilly]]&amp;nbsp;* MacGing

   }}--&gt;
          | group2 = [[Conmhaícne]]
          | list2  = Conmhaícne Mara&amp;nbsp;* Conmaicne Magh Réin&amp;nbsp;* Conmaicne Cuile Toladh&amp;nbsp;* Conmaicne Mide &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Conmhaícne Mara]]
     | list1 = O'Kealy&amp;nbsp;* MacConneely&amp;nbsp;* O'Devaney&amp;nbsp;* O'Cloherty&amp;nbsp;* [[Folan|MacFolan]]

     | group2 = Conmaicne&lt;br/&gt;Magh Réin&lt;br&gt;
     | list2 = MacRannall&amp;nbsp;* MacDorcy&amp;nbsp;* O'Mulvey&amp;nbsp;* [[O'Farrell]]&amp;nbsp;* O'Beglin&amp;nbsp;* [[Borden (surname)|Borden]]&amp;nbsp;* [[Hallissey|O'Hallissy]]&amp;nbsp;* O'Murry&amp;nbsp;* O'Curneen&amp;nbsp;* O'Mulooly&amp;nbsp;* MacMullock&amp;nbsp;* O'Doonan&amp;nbsp;* O'Kearon&amp;nbsp;* MacCoogan&amp;nbsp;* [[Gaynor|MacGaynor]]&amp;nbsp;* [[Quinn|O'Quinn]]&amp;nbsp;* MacShaffrey&amp;nbsp;* [[Connick|MacConnick]]&amp;nbsp;* [[Keegan|O'Keegan]]&amp;nbsp;* MacLeavy&amp;nbsp;* MacMorrow&amp;nbsp;* [[MacShane]]&amp;nbsp;* O'Sullahan&amp;nbsp;* [[O'Tormey]]

     | group3 = Conmaicne &lt;br&gt;Cuile Toladh
     | list3 = O'Tolleran&amp;nbsp;* O'Colleran&amp;nbsp;* O'Moran&amp;nbsp;* [[Martin (surname)|Martin]]

     | group4 = Conmaicne Mide
     | list4 = MacRourke&amp;nbsp;* O'Breen&amp;nbsp;* O'Toler

   }}--&gt;

          | group3 = ''[[Ciarraige]]''
          | list3  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Céirín|O'Kieran (Kearns)]]&amp;nbsp;* [[O'Conor Kerry]]&amp;nbsp;* [[O'Murtagh]]&amp;nbsp;* O'Neide--&gt;

          | group4 = [[Corco Mruad]]
          | list4  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Conchubhair Corcomroe|O'Conor Corcomroe]]&amp;nbsp;* [[Uí Lochlainn|O'Loughlin]]&amp;nbsp;* [[O'Flaherty]]&amp;nbsp;* O'Deely&amp;nbsp;* [[O'Drennan]]&amp;nbsp;* O'Melody&amp;nbsp;* MacCurtin&amp;nbsp;* [[O'Davoren]]--&gt;
}}
 | group2 = Pearsana
 | list2 = [[Cermna Finn]]&amp;nbsp;* [[Sobairce]]&amp;nbsp;* [[Ollom Fódla]]&amp;nbsp;* [[Fínnachta]]&amp;nbsp;* [[Slánoll]]&amp;nbsp;* [[Géde Ollgothach]]&amp;nbsp;* [[Fíachu Findoilches]]&amp;nbsp;* [[Berngal]]&amp;nbsp;* [[Ailill mac Slánuill]]&amp;nbsp;* [[Finn mac Blatha]]&amp;nbsp;* [[Sírlám]]&amp;nbsp;* [[Airgetmar]]&amp;nbsp;* [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]]&amp;nbsp;* [[Macha]]&amp;nbsp;* [[Rudraige mac Sithrigi]]&amp;nbsp;* [[Congal Cláiringnech]]&amp;nbsp;* [[Bresal Bó-Díbad]]&amp;nbsp;* [[Fachtna Fáthach]]&amp;nbsp;* [[Conchobar mac Nessa]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Róich]]&amp;nbsp;* [[Fedelm Noíchrothach]]&amp;nbsp;* [[Deichtine]]&amp;nbsp;* [[Cúscraid]]&amp;nbsp;* [[Cormac Cond Longas]]&amp;nbsp;* [[Findchóem]]&amp;nbsp;* [[Amergin mac Eccit]]&amp;nbsp;* [[Conall Cernach]]&amp;nbsp;* [[Mal mac Rochride]]&amp;nbsp;* [[Tipraiti Tireach]]&amp;nbsp;* [[Fiacha Araidhe]]&amp;nbsp;* [[Cáelbad]]&amp;nbsp;* [[Fiachnae mac Báetáin]]&amp;nbsp;* [[Congal Cáech]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Áedáin]]&amp;nbsp;* [[Máel Bressail mac Ailillo]]&amp;nbsp;* [[Mac Creiche]]

 | group3 = Litríocht
 | list3 = ''[[Scéla Conchobair]]''&amp;nbsp;* ''[[Táin Bó Cúailnge]]''&amp;nbsp;* ''[[Compert Con Culainn]]''&amp;nbsp;* ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]''&amp;nbsp;* ''[[Mesca Ulad]]''&amp;nbsp;* ''[[Annála Uladh]]''

 | group4 = Áiteanna
 | list4 = [[Eamhain Mhacha]]&amp;nbsp;* [[Teamhair]]&amp;nbsp;* [[Ros na Rí]]

 | group5 = Críocha
 | list5 = [[Airrther]]&amp;nbsp;* [[Bairrche]]&amp;nbsp;* [[Cineál Fhaghartaigh]]&amp;nbsp;* [[Conaille Muirtheimne]]&amp;nbsp;* [[Cruithne]]&amp;nbsp;* [[Uí Echach Cobo|Cobha]]&amp;nbsp;* [[Dál Fiatach]]&amp;nbsp;* [[Dál mBuinne]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi Mag Line]]&amp;nbsp;* [[Dál Riada]]&amp;nbsp;* [[An Duifrian]]&amp;nbsp;* [[Eilne]]&amp;nbsp;* [[Latharna]]&amp;nbsp;* [[Leath Cathail]]&amp;nbsp;* [[Na hArda]]&amp;nbsp;* [[Semne]]&amp;nbsp;* [[Uí Blathmaic]]&amp;nbsp;* [[Uí Dercco Céin]]

 | group6 = Altanna gaolmhara
 | list6 = [[Clanna Rudraige]]&amp;nbsp;* [[Craobh Rua]]&amp;nbsp;* [[Cú Chulainn]]&amp;nbsp;* [[Uoluntii]]&amp;nbsp;* [[Geografaíocht (Tolamaes)]]&amp;nbsp;* [[Rúraíocht]]&amp;nbsp;* [[Ríthe na nUladh]]&amp;nbsp;* [[Ríthe Dáil Araidi]]&amp;nbsp;* [[Gaeil]]&amp;nbsp;* [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;* 
}}

{{navbox
|name  = Ríthe Dhál Riada
|title = [[Ríthe Dhál Riada]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist

|list1 =
* [[Fergus Mór|Fergus&amp;nbsp;Mór]]
* [[Domangart Réti|Domangart&amp;nbsp;Réti]]
* [[Comgall mac Domangairt|Comgall]]
* [[Gabrán mac Domangairt|Gabrán]]
* [[Conall mac Comgaill|Conall]]
* [[Áedán mac Gabráin|Áedán]]
* [[Eochaid Buide|Eochaid&amp;nbsp;Buide]]
* [[Connad Cerr|Connad&amp;nbsp;Cerr]]
* [[Domnall Brecc|Domnall&amp;nbsp;Brecc]]
* [[Ferchar mac Connaid|Ferchar]]
* [[Conall Crandomna|Conall&amp;nbsp;Crandomna]]
* [[Dúnchad mac Conaing|Dúnchad]]
* [[Domangart mac Domnaill|Domangart]]
* [[Máel Dúin mac Conaill|Máel&amp;nbsp;Dúin]]
* [[Domnall Donn|Domnall&amp;nbsp;Donn]]
* [[Ferchar Fota|Ferchar&amp;nbsp;Fota]]
* [[Eochaid mac Domangairt|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Domangairt]]
* [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainbcellach]]
* [[Fiannamail ua Dúnchado|Fiannamail]]
* [[Selbach mac Ferchair|Selbach]]
* [[Dúnchad Bec|Dúnchad&amp;nbsp;Bec]]
* [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal]]
* [[Eochaid mac Echdach|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Echdach]]
* [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muiredach]]
* [[Eógan mac Muiredaig|Eógan]]
* Interregnum
* [[Áed Find|Áed&amp;nbsp;Find]]
* [[Fergus mac Echdach|Fergus]]
* [[Donncoirce]]
* Interregnum?
* [[Conall mac Taidg|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Taidg]]
* [[Conall mac Áedáin|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Áedáin]]
* [[Domnall mac Caustantín|Domnall]]
* [[Áed mac Boanta|Áed&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Boanta]]
}}

===Eile===
# ''via'' [https://books.google.ie/books?id=XhZtDwAAQBAJ&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139&amp;dq=Fir+Ol+nEchmacht&amp;source=bl&amp;ots=6Qd9jwIFix&amp;sig=ACfU3U1c4bcDTv3wZGSQRXYbA_I7VG5WMA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjC_9yr8rnhAhXYQxUIHay6Ax8Q6AEwB3oECAIQAQ#v=onepage&amp;q=Fir%20Ol%20nEchmacht&amp;f=false Everything about Ireland]:
#* [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]]
## srl...
# ''via'' [http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm irlkik/ihm/munster], ''22 stipendiary princes of Muma were the Kings of ...
#* Dál Cais - [[Dál gCais]]
## Gabhrán - [[Gabhrán (dream)]]
##* Eoghanacht (when not King of Cashel) - [[Eoghanachta]]
## Deise - [[Déisi]]
##* Ui Liathain - [[Uí Liatháin]], Raithleann - [[Eoghanacht Raithlinn]], Muscraighe - [[Múscraige]], Dairfhine - [[Dáirine]]
## Dairfhine of the mt. - [[xxx]]
##* L. Léin - [[Eoghanacht Locha Léin]], Ciarraighe Lúachra - [[Ciarraige]] Lúachra, Corca Bhaiscinn and Léim na Con  - [[Corca Bhaiscinn]], Ui Chonaill Gabhra - [[Uí Chonaill Gabhra]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Ui Chairbre - [[Uí Chairbre Aobha]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Cliu - Cliú, [[Eoghanacht Airthir Cliach]], Uaithne - [[Uaithne (dream)]], Eile - [[Éile]], Glenn Amhnach - [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], Corcu Luigde - [[Corca Laidhe]], Corcu Duibne - [[Corca Dhuibhne]]
## Boirenn - [[Boirenn]]
## Sechtmodh - [[Sechtmodh]]

==Scéal-liosta ó de.wiki==
* [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]]=[[Anbhás Chonchúir]], [[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]], [[Aided Loegairi Buadaig]], [[Airne Fingein]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bóramha]], [[Cath Étair]]=[[Cath Éadair]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]], [[De chophur in da muccida]], [[Echtrae Nerai]], [[Immacallam in dá Thuarad]], [[Macgnímrada Con Culainn]], [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Orgain Denna Ríg]]=[[Argain Dinn Rí]]

Daoine:
* [[Achtan]], [[Adnae mac Uthidir]], [[Eithne Tháebfhota]]=[[Eithne Thaobhfhada]], [[Ferchertne]], [[Lugaid Lága]], [[Mes Gegra]]+[[Mesgegra]]=[[Meas Geagra]],  [[Néde]]-[[Neidhe]], [[Tadhg mac Céin]]

== Dlí, nós, aicme ==
** [[Áes dána]]=[[Aos dána]],  [[Alltar]], [[Emain Ablach]]=[[Eamhain Abhlach]], [[Mag Mell]]=[[Magh Meall]]
# [[Mag Muirthemne]]
#* [[Tech Duinn]]=[[Teach Doinn]], [[Tír na nÓg]], [[Uí Bhreasail]], [[Aithech fortha]], [[Ánradh]]-s, [[Bard]]*
# [[Bean ní]]
#* [[Breithem]]-s, [[Bretha Crólige]], [[Bruiden]]-[[Bruíon]], [[Briugu]]-[[Brughaidh]], [[Cana]]-s, [[Clí]]-s, [[Craobh Airgid]], [[Críth gablach]], [[Curadhmhír]], [[Díchetal do chennaib]]-s=[[dícheadal do cheannaibh]]?,  [[Féth fíada]], [[Fáith]] (Vates), [[Filid]], [[Fír flathemon]], [[Gáu flathemon]], [[Geis]], [[Glám dícenn]]=[[Glámh dícheann]]=[[Glámh dígeann]], [[Imbas forosnai]], [[Lóg n-enech]], [[Ollam Érenn]]=[[Ollamh Éireann]]*
# [[Seanchaí]]
# [[Sluaigh sí]]
#* [[Tarbfeis]]-[[Tarbhfheis]], [[Teinm laída]]-s=[[Seinm laoidhte]]?, [[Trícha cét]]=[[Tríocha céad]], [[Túath]]=[[Tuath]]

== Suíomhanna ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]

==Lámhscríbhinní / Annála ==
* [[Betham 154]]=[[ARÉ 23 N 10]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]=[[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]], [[Leabhar Ua Maine]]=[[Leabhar Uí Mhaine]] &amp;larr; [[:en:Leabhar Ua Maine]], [[Egerton 88]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 88]], [[Egerton 90]]&lt;[[Leabhar Uí Mhaine#Ábhar ar iarraidh]], [[Egerton 1782]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 1782]], [[Leabhar an Iarla Bháin]]=[[Laud 610]], [[Rawlinson B 502]] &amp;larr; [[:en:Bodleian Library, MS Rawlinson B 502]], [[Rawlinson B 512]], Síolta: [[An Leabhar Breac]], [[Liber Flavus Fergusiorum]], [[Gníomhais Thuamhan]] (dlí), ''[[Bodleian Library]]'', ''[[British Library]]''
* [[Saltair Caisil]], [[Annála Tiarnaigh]], [[Chronicon Scotorum]]=[[Chronicum Scotorum]], [[Croinic na hÉireann]], [[Annála Mhainistir na Búille]], [[Annála Easpacha na hÉireann]], [[Annála Chluain Mhic Nóis]], [[Annála Connacht]], [[Annála Mhainistir an Dubhuisce]], [[Leabhar Oiris]],  [[Annála an Aonaigh]], [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], [[Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath]]?, [[Annála Gearra Thír Chonaill]], [[Annála Gearra Laighean]], [[Memoranda Gadelica]], [[Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha]], [[Mír Annál Éireannach]]?

== Deirdre et al ==
* [[Deirdre]]
** [[Naoise]]
*# [[Longes Mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]] + [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]
** [[Ealbha]], [[Anbhás Chú Chulainn]], [[Liath Macha]], [[Cridenbél]], [[Calatin]]-[[Cailitin]], [[Lao]]=[[Lao mac Rianghabhra]]=[[Láeg mac Riangabra]], [[Cloch an Fhir Mhóir]], [[Cairbre mac Eithne]]

== Teangacha ==
* [[Próit-Ind-Eorpais]] &lt;&gt; [[Na teangacha Ind-Eorpacha]], [[Prótai-Cheiltis]] &lt;&gt; [[Teangacha Ceilteacha]], [[Gaeilge Chianach]] ~ [[An Ghaeilge Ársa]], [[Sean-Ghaeilge]], [[Meán-Ghaeilge]], [[Gaeilge Chlasaiceach]], [[Gaeilge]], [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], [[Breatnais]]=[[An Bhreatnais]], [[Briotáinis]]=[[An Bhriotáinis]]

== Eile (2) ==
* [[Aos Sí]], [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Lámhscríbhinn Ghleann Masain]]-[[Lámhscríbhinn Ghleann Masáin]]
# [[Leipreachán]] &amp;larr; [[:en:Leprechaun]]
* [[Na Cruithnigh]], [[Cernunnos]], [[Annála Inis Faithlinn]], [[Sé Aois an Domhain]] (''uath-imdhealú''), [[Sex Aetates Mundi]] (''síol''), [[Sex Aetates Mundi (Gaelach)]] (''síol''), [[Nuadha]], [[Noínden Ulad]], [[Indech]], [[Octriallach]]

= Bliain 3, 2020 - 2021 =
* [[Dartraige]]=[[Dartraí (tuath)]], [[Masraige]]=[[Masraí]]

== Feabhsú na Gaeilge (3) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Féineachas ==
* [[Audacht Morainn]], [[Bechbretha]], [[Bretha Crólige]], [[Bretha Nemed Déidenach]], [[Cáin Adomnáin]], [[Críth Gablach]], ''[[De duodecim abusivis saeculi]]'', [[Derbfine]]=[[Dearbhfhine]], [[Fír flathemon]], [[Fortúatha]]=[[Forthuatha]], [[Gáu flathemon]], [[Gúbretha Caratniad]], [[Lóg n-enech]], [[Senchas Már]]=[[Seanchas Mór]], [[Tánaisteacht]], [[Tecosca Cormaic]]=[[Teagasc Chormaic]], [[Uraicecht na Ríar]]=[[Bunleabhar na Riar]], [[Uraicecht Becc]]=[[Bunleabhar Beag]], [[Éraic]]=[[Éiric]]

== Bréifne ==
* [[Ríthe Bhréifne]], [[Bréifne Thoir]]-, [[Bréifne Thiar]]-, [[Tigernán Ua Ruairc]]=[[Tighearnán Ua Ruairc]]-

==Laigin==
* [[Bran Becc mac Murchado]]=[[Bran Beag mac Murchadha]], [[Bran Mut mac Conaill]]=[[Bran Buta mac Conaill]], [[Fáelán mac Colmáin]]=[[Faolán mac Colmáin]], [[Rónán mac Colmáin]], [[Brandub mac Echach]]=[[Bran Dubh mac Eochach]], [[Cellach Cualann]]=[[Ceallach Chualann]], [[Fiannamail mac Maoil Tuile]]=[[Fiannamail mac Máele Tuile]], [[Áed Dibchine]]=[[Aodh Dibhchine]], [[Áed Dub mac Colmáin]]=[[Aodh Dubh mac Colmáin]], [[Crimthann mac Áedo]]=[[Criomhthann mac Aodha]], [[Murchad mac Brain Mut]], [[Dúnchad mac Murchado]]=[[Dúnchadh mac Murchadha]], [[Fáelán mac Murchado]]=[[Faolán mac Murchadha]], [[Muiredach mac Murchado]]=[[Muireadhach mac Murchadha]], [[Cellach mac Dúnchada]]=[[Ceallach mac Dúnchadha]], [[Ruaidrí mac Fáeláin]]=[[Ruairí mac Faoláin]], [[Bran Ardchenn]]=[[Bran Ardcheann]], [[Fínsnechta Cethardec]]=[[Fíonsneachta Ceathairdheach]], [[Muiredach mac Brain Ardchinn]]=[[Muireadhach mac Brain Ardchinn]], [[Muiredach mac Ruadrach]]=[[Muireadhach mac Ruairí]], [[Cellach mac Brain]]=[[Ceallach mac Brain]], [[Bran mac Fáeláin]]=[[Bran mac Faoláin]], [[Lorcán mac Cellaig]]=[[Lorcán mac Ceallaigh]], [[Túathal mac Máele-Brigte]]=[[Tuathal mac Maoilbhríde]], &lt;strike&gt;[[Ruarc mac Bran]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Ruarc mac Brain]], [[Muirecán mac Diarmata]]=[[Muireacán mac Diarmada]], [[Dúnlaing mac Muiredaig]]=[[Dúnlaing mac Muireadhaigh]], [[Ailill mac Dúnlainge]], [[Domnall mac Muirecáin]]=[[Domhnall mac Muireacáin]], [[Muiredach mac Brain]]=[[Muireadhach mac Brain]], [[Crundmáel Erbuilc]]=[[Crannmhaol Anbholg]], [[Cerball mac Muirecáin]]=[[Cearbhall mac Muireacáin]], [[Fáelán mac Muiredach]]=[[Fáelán mac Muiredaig]]=[[Faolán mac Muireadhaigh]], [[Lorcán mac Fáeláin]]=[[Lorcán mac Faoláin]], [[Túathal mac Úgaire]]=[[Tuathal mac Aughaire]], [[Cellach mac Fáeláin]]=[[Ceallach mac Faoláin]], [[Úgaire mac Túathail]]=[[Aughaire mac Tuathail]], [[Domnall Cláen]]=[[Domhnall Claon mac Lorcáin]], [[Donnchad mac Domnall Claen]]?=[[Donnchad mac Domnaill Cláin]], ([[Máel Mórda mac Murchada]])=[[Maol Mórdha mac Murchadha]], [[Dúnlaing mac Túathail]]=[[Dúnlaing mac Tuathail]], [[Donncuan mac Dúnlainge]]=[[Donnchuan mac Dúnlainge]], [[Augaire mac Dúnlainge]]=[[Aughaire mac Dúnlainge]], [[Donnchad mac Dúnlainge]]=[[Donnchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Dúnlainge]]=[[Murchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Diarmata]]=[[Murchadh mac Diarmada]], [[Domhnall mac Murchadha (uathimdhealú)]]*, [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]]≠[[Domhnall mac Murchadha]], [[Donnchad mac Domnaill Remair]]=[[Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], [[Énna mac Diarmata]]=[[Éanna mac Diarmada]], &lt;strike&gt;[[Diarmait mac Énna]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmait mac Énnai]]=[[Diarmaid mac Éanna]], [[Donnchad mac Murchada]]=[[Donnchadh mac Murchadha]], [[Diarmait mac Énna meic Murchada]]=[[Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]], [[Énna mac Donnchada meic Murchada]]=[[Énna Mac Murchada]]=[[Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha]]=[[Éanna Mac Murchadha]], &lt;strike&gt;[[Bran Fionn mac Máelmórda]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Bróen mac Máelmórda]]=[[Braon mac Maoilmhórdha]], &lt;strike&gt;[[Murchad mac Brain Fionn]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Murchad mac Finn]]=[[Murchadh mac Fionn]]

==Uí Chinnsealaigh==
* [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Cú Chongelt mac Con Mella]]=[[Cú Chongheilt mac Con Mealla]], [[Echu mac Muiredaig]]=[[Eochadh mac Muireadaigh]], [[Eterscél mac Áeda]]=[[Eidirscéal mac Aodha]]?, [[Laidcnén mac Con Mella]]=[[Laoghcheann mac Con Mealla]], [[Sechnassach mac Colggen]]=[[Seachnasach mac Colgan]],  [[Crundmáel Bolg Luatha]]=[[Crannmhaol xxx Luatha]], [[Bran Ua Máele Dúin]] &amp;#x2192; [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Élothach mac Fáelchon]]=[[Éalathach mac Faolcháin]], [[Donngal mac Laidcnén]]=[[Donnghal mac Laoghchinn]], [[Dub Calgaid mac Laidcnén]]=[[Dubh Cealgadh mac Laoghchinn]], [[Cennselach mac Brain]]=[[Cinnsealach mac Brain]], [[Cairpre mac Laidcnén]]=[[Cairbre mac Laoghchinn]], [[Cellach Tosach mac Donngaile]]=[[Ceallach Tosach mac Donnghaile]], [[Cathal mac Dúnlainge]]

== Uí Fhailí ==
* [[Uí Failge]]=[[Uí Failghe]]=[[Uí Fhailí]], [[Ríthe Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]], [[Bruidge mac Nath Í]]=[[Bruí mac Nath Í]], [[Áed Rón mac Cathail]]=[[Aodh Rón mac Cathail]], [[Ailill mac Áedo Róin]]=[[Ailill mac Aodha Róin]], [[Cillíne mac Forannáin]], [[Fland Dá Chongal]]=[[Flann ó Congaile]], [[Forbassach Ua Congaile]]=[[Forbasach ó Congaile]], [[Ailill Corrach mac Flainn]], [[Flaithnia mac Flainn]], [[Cummascach mac Flainn]]=[[Cumascach mac Flainn]], [[Cináed mac Flainn]]=[[Cionaoth mac Flainn]], [[Mugrón mac Flainn]]=[[Mughrón mac Flainn]], [[Domnall mac Flaíthnia]]=[[Domhnall mac Flaíthnia]], [[Óengus mac Mugróin]]=[[Aonghas mac Mughróin]], [[Flaíthnia mac Cináeda]]=[[Flaithnia mac Cionaoith]], [[Cináed mac Mugróin]]=[[Cionaoth mac Mughróin]]

==Mumha==
* [[Saltair Caisil]]=[[Saltair Chaisil]]

* [[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]=[[Cairbre Crom mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]=[[Feilimí mac Cairbre Chroim]], [[Fergus Scandal mac Crimthainn]]=[[Fearghas Scannal mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Tigernaig]]=[[Feilimí mac Tiarnaigh]], [[Amalgaid mac Éndai]]=[[Amhalghaidh mac Éanna]], [[Garbán mac Éndai]]=[[Garbhán mac Éanna]], [[Cathal mac Áedo]]=[[Cathal mac Aodha]], [[Cúán mac Amalgado]]=[[Cúán mac Amhalghadha]], [[Máenach mac Fíngin]]=[[Maonach mac Finghin]], [[Cathal Cú-cen-máthair]]=[[Cathal Cú-gan-mháthair]], [[Colgú mac Faílbe Flaind]]=[[Colgú mac Failbhe Flainn]], [[Finguine mac Cathail]]=[[Finghin mac Cathail]], [[Ailill mac Cathail]], [[Cormac mac Ailello]]=[[Cormac mac Ailealla]], [[Eterscél mac Máele Umai]]=[[Eidirscéal mac Maoil Umha]], [[Cathussach mac Eterscélai]]=[[Cathasach mac Eidirscéil]], [[Máel Dúin mac Áedo]]=[[Maol Dúin mac Aodha]], [[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]=[[Ólchúr mac Duibh-Ixxx]], [[Ólchobar mac Flainn]]=[[Ólchúr mac Flainn]], [[Artrí mac Cathail]]=[[Airtrí mac Cathail]], [[Tnúthgal mac Artrach]]=[[xxx]], [[Tnúthgal mac Donngaile]]=[[Tnúthghal mac Donnghaile]], [[Feidlimid mac Cremthainn]]=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Ólchobar mac Cináeda]]=[[Ólchúr mac Cxxx]], [[Áilgenán mac Donngaile]]=[[Áilgeanán mac Donnghaile]], [[Máel Gualae mac Donngaile]]=[[Maol Guala mac Donnghaile]], [[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]=[[Ceann Faoladh Ó Macthiarna]], [[Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn]]=[[Dúnchadh mac Duibh-dá-Bhoireann]], [[Dub Lachtna mac Máele Gualae]]=[[Dubh Lachtna mac Maoil Gualainne]], [[Finguine Cenn nGécan mac Loégairi]]=[[Finghin Ceann Géagán mac Laoghaire]], [[Cormac mac Cuilennáin]]=[[Cormac mac Cuileannáin]], [[Flaithbertach mac Inmainén]]=[[Flaithbheartach mac Ionúin]], [[Lorcán mac Coinlígáin]]=[[Lorcán mac Coinlíogáin]], [[Cellachán Caisil]]=[[Ceallachán Chaisil]], [[Máel Fathardaig mac Flainn]]=[[Maol Fathardaigh mac Flainn]]-, [[Dub-dá-Bairenn mac Domnaill]]=[[Dubh-dá-Bhoireann mac Domhnaill]], [[Fer Gráid mac Cléirig]]=[[Fear Grá mac Cléirigh]], [[Donnchad mac Cellacháin]]=[[Donnchadh mac Ceallacháin]], [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]], [[Íomhar Luimnigh]]-, [[Mathgamain mac Cennétig]]=[[Mathúin mac Cinnéide]], [[Diarmait Ua Briain]]=[[Diarmaid Ó Briain]], [[Muirchertach Ua Briain]]=[[Muircheartach Ua Briain]]-, [[Cormac Mac Carthaigh]]=[[Cormac Mac Cárthaigh]], [[Conchobar Ua Briain]]=[[Conchúr Ó Briain]], &lt;strike&gt;[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Bhriain]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Toirdhelbach mac Diarmata Ua Briain]]=[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain]], [[Domnall Mór Ua Briain]]=[[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada]]=[[Dúnghal mac Maoil Fhothardaigh Ó Donnchadha]], Murchad mac Donnchada, [[Brian mac Murchada Ua Briain]]=[[Brian mac Murchadha Ó Briain]]

== Iarmhumha ==
* [[Coirpre Luachra mac Cuirc]]=[[Cairbre Luachra mac Coirc]], [[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]=[[]], [[Máel Dúin mac Áedo Bennán]]=[[Maol Dúin mac Aodha Beannáin]], [[Congal mac Máele Dúin]]=[[Congal mac Maoil Dúin]]

== Oirialla ==
* [[Gofraid mac Fergusa]]=[[Gofraidh mac Fearghasa]]-, [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

==Osraí==
* [[Osraige]]=[[Osraí]], [[Cerball mac Dúnlainge]]=[[Cearbhall mac Dúnlainge]], [[Anmchad mac Con Cherca]]=[[Anmchadh mac Con Chearca]], [[Forbasach mac Ailella]]=[[Forbasach mac Ailealla]], [[Tóim Snáma mac Flainn]]=[[Tuaim Snámha mac Flainn]], [[Cellach mac Fáelchair]]=[[Ceallach mac Faolchair]], [[Dúngal mac Cellaig]]=[[Dúnghal mac Ceallaigh]], [[Donnchad mac Gilla Pátraic]]=[[Donnchadh mac Giolla Phádraig]] (1), [[Gilla Pátraic mac Donnchada]]=[[Giolla Phádraig mac Donnchadha]], [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]]=[[Faolchar ó Maoil Ódrain]], [[Cú Cherca mac Fáeláin]]=[[Cú Chearca mac Faoláin]], [[Ailill mac Fáeláin]]=[[Ailill mac Faoláin]], [[Fáelán mac Forbasaig]]=[[Faolán mac Forbasaigh]], [[Fergal mac Anmchada]]=[[Fearghal mac Anmchadha]], [[Dúngal mac Fergaile]]=[[Dúnghal mac Fearghaile]], [[Riacán mac Dúnlainge]]=[[Riagán mac Dúnlainge]], [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill (rí Osraí)]], [[Cellach mac Cerbaill]]=[[Ceallach mac Cearbhaill]]

== Uí Néill ==
* [[Uí Néill]]
** [[Uí Néill an Tuaiscirt]]
*** [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]]
*** [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]]
*** [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]]
**** [[Ó Néill]]
** [[Uí Néill an Deiscirt]]
*** [[Ríthe Bhreá]]
**** [[Síol Aodha Sláine]]
**** [[Cnóbha]]
**** [[Loch Gabhair]]
*** [[Ríocht na Mí]]
**** [[Ríthe na Mí]]
*** [[Tethba]]=[[Tethbae]]=[[Txxx]]
**** [[Cenél Coirpri]]
**** [[Cenél Maini]]
*** [[Ríthe Uisnigh]]
**** [[Clann Cholmáin]]
***** [[Clann Cholmáin Bhig]]
***** [[Clann Cholmáin Mhóir]]
**** [[Ríthe Fhir Chúl Bhreá]]

== Uí Néill an Deiscirt ==
=== [[Ríthe Bhreá]] ===
* [[Conall Laeg Breg]] mac Aodha Sláine=[[Conall Laogh Bhreá]] mac Aodha Sláine, [[Congal mac Áedo Sláine]]=[[Conghal mac Aodha Sláine]], [[Ailill Cruitire]] mac Aodha Sláine, [[Conaing Cuirre]] mac Congaile=[[Conaing Coirre]] mac Conghaile, [[Congalach mac Conaing Cuirre]]=[[Conghalach mac Conaing Choirre]], [[Írgalach mac Conaing]]=[[Irgalach mac Conaing]] Cuirre=[[Iorghalach mac Conaing]] Choirre, [[Amalgaid mac Congalaig]]=[[Amhalaidh mac Conghalaigh]], [[Conall Grant]]=[[Conall Grant mac Cernaig]]=[[Conall Grant mac Cearnaigh]], [[Conaing mac Amalgado]]=[[Conaing mac Amhalaí]], [[Indrechtach mac Dungalaig]]=[[Indreachtach mac Dunghalaigh]], [[Dúngal mac Amalgado]]=[[Dúnghal mac Amhalaí]], [[Coirpre mac Fogartaig]]=[[Cairbre mac Fógartaigh]], [[Congalach mac Conaing]]=[[Conghalach mac Conaing]], [[Diarmait mac Conaing]]=[[Diarmaid mac Conaing]], [[Flann mac Congalaig]]=[[Flann mac Conghalaigh]], [[Cernach mac Congalaig]]=[[Cearnach mac Conghalaigh]], [[Cummascach mac Congalaig]]=[[Cumascach mac Conghalaigh]], [[Conaing mac Flainn]], [[Cináed mac Conaing]]=[[]], [[Flann mac Conaing]], [[Niall mac Cernaig Sotal]]=[[Niall mac Cearnaigh Sotal]], [[Maine mac Néill]], [[Cathal mac Néill]], [[Cathal mac Áeda]]=[[Cathal mac Aodha, rí Bhreá]], [[Cernach mac Fogartaig]]=[[Cearnach mac Fógartaigh]], [[Fergus mac Fogartaig]]=[[Fearghas mac Fógartaigh]], [[Niall mac Conaill]], [[Máel Dúin mac Fergusa]]=[[Maol Dúin mac Fearghasa]], [[Fogartach mac Cummascaig]]=[[Fógartach mac Cumascaigh]], [[Cummascach mac Fogartaig]]=[[Cumascach mac Fógartaigh]], [[Ailill mac Fergusa]]=[[Ailill mac Fearghasa]], [[Cernach mac Fergusa]]=[[Cearnach mac Fearghasa]], [[Tigernach mac Fócartai]]=[[Tiarnach mac Fógartaigh]]

=== [[Ríthe na Mí]] ===
* [[Fallomon mac Con Congalt]]=[[Fallamhain mac Con Congheilte]], [[Domnall mac Donnchada Midi]]=[[Domhnall mac Donnchadha na Mí]], [[Muiredach mac Domnaill Midi]]=[[Muireadhach mac Domhnaill na Mí]], [[Máel Ruanaid mac Donnchada Midi]]=[[Maol Rúnaí mac Donnchadha na Mí]], [[Lorcán mac Cathail]], [[Donnchad mac Aedacain]]=[[Donnchadh mac Aodhacáin]]

=== [[Ríthe Uisnigh]] ===
* [[Conall Cremthainne]] mac Néill=[[Conall Criomhthainn]], [[Fiachu mac Néill]]=[[Fiacha mac Néill]], [[Ardgal mac Conaill]]=[[Ardal mac Conaill]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], ([[Colmán Már mac Diarmato]]= [[Colmán Bec mac Diarmato]])=[[Colmán mac Diarmato]]=[[Colmán mac Diarmada]], [[Suibne mac Colmáin]]=[[Suibhne mac Colmáin]], [[Fergus mac Colmáin]]=[[Fearghas Mac Colmáin]], [[Óengus mac Colmáin]]=[[Aonghas mac Colmáin]], [[Conall Guthbinn]]=[[Conall Guthbinn mac Suibni]]=[[Conall Guthbhinn mac Suibhne]], [[Máel Dóid mac Suibni]]=[[Maol Dxxx mac Suibhne]], [[Diarmait Dian]]=[[Diarmaid Dian]], [[Murchad Midi]]=[[Murchadh na Mí]]

=== Ríthe Fir Chúl Bhreá ===
* [[Áed mac Dlúthaig]]=[[Aodh mac Dlúthaigh]],  [[Flann mac Áedo]]=[[Flann mac Aodha]]

=== Tethba ===
* [[Cenél Coirpri]]/[[Cenél Maini]] &amp;rarr; [[Tethba]]=[[Tethbae]]

== Uí Néill an Tuaiscirt ==
* [[Uí Néill an Tuaiscirt]] &amp;larr; [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]], [[Muiredach mac Eógain]]=[[Muireadhach mac Eoghain]], [[Colcu mac Domnaill]]=[[Colga mac Domhnaill]], [[Máel Fithrich mac Áedo]] Uaridnach=[[Maol Fithrigh mac Aodha]], [[Ernaine mac Fiachnai]]=[[Earnaine mac Fiachna]], [[Urthuile mac Máele Tuile]]-, [[Crundmáel mac Suibni]] Menn=[[Crannmhaol mac Suibhne]], [[Ferg mac Crundmaíl]]=[[Fearg mac Crannmhaoil]], [[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]=[[Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh]], [[Fland mac Máele Tuile]]=[[Flann mac Maoil Tuile]], [[Máel Dúin mac Áedo Alláin]]=[[Maol Dúin mac Aodha Alláin]], [[Murchad mac Máele Dúin]]=[[Murchadh mac Maoil Dúin]], [[Domnall mac Áeda]]=[[Domhnall mac Aodha (rí Ailigh)]], [[Muirchertach mac Néill]]=[[Muircheartach mac Néill]], [[Flaithbertach Ua Néill]]=[[Flaithbheartach Ó Néill]], [[Domnall Ua Lochlainn]]==[[Domhnall Mac Lochlainn]], [[Niall Mac Lochlainn]], [[Áed in Macáem Tóinlesc]] Ua Néill=[[Aodh an Macaomh Tóinleasc]] mac Muircheartaigh, [[Ríthe Thír Eoghain]], [[Grianán Ailigh#Miotaseolaíocht]], [[Conall Gulban]], [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]], [[Tír Chonaill]], [[Ríthe Thír Chonaill]], [[Conall Cú mac Áedo]]=[[Conall Cú mac Aodha]], [[Áed Muinderg]] mac Flaithbertaig=[[Aodh Muindearg]], [[Loingsech mac Flaithbertaig]]=[[Loingseach mac Flaithbheartaigh]], [[Murchad mac Flaithbertaig]]=[[Murchadh mac Flaithbheartaigh]], [[Domnall mac Áeda Muindeirg]]=[[Domhnall mac Aodha Mhuindeirg]], [[Eógan mac Néill]]=[[Eoghan mac Néill]], [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]], [[Tír Eoghain]], [[Ruaidrí ua Canannáin]]

== Ulaid ==
* [[Dál Fiatach]], [[Uí Echach Cobo]], [[Fergus mac Áedáin]]=[[Fearghas mac Aodháin]], [[Cú Chuarán mac Dúngail Eilni]]=[[Cú Chuarán mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Róin mac Bécce Bairrche]]=[[Áed Róin]]=[[Aodh Róin]], [[Cathussach mac Ailello]]=[[Cathasach mac Ailealla]], [[Bressal mac Áedo Róin]]=[[Breasal mac Aodha Róin]], [[Fiachnae mac Áedo Róin]]=[[Fiachna mac Aodha Róin]], [[Tommaltach mac Indrechtaig]]=[[Tomaltach mac Ionrachtaigh]], [[Eochaid mac Fiachnai]]=[[Eochaidh mac Fiachna]], [[Cairell mac Fiachnai]]=[[Caireall mac Fiachna]], [[Máel Bressail mac Ailillo]]=[[Maol Bhreasail mac Ailealla]], [[Muiredach mac Eochada]]=[[Muireadhach mac Eochadha]], [[Matudán mac Muiredaig]]=[[Madadán mac Muireadhaigh]], [[Lethlobar mac Loingsig]]=[[Leathlobhar mac Loingsigh]], [[Cathalán mac Indrechtaig]]=[[Cathalán mac Ionrachtaigh]], [[Ainbíth mac Áedo]]=[[Ainbhioth mac Aodha]], [[Eochocán mac Áedo]]=[[Eochagán mac Aodha]], [[Airemón mac Áedo]]=[[Éireamhón mac Aodha]], [[Fiachnae mac Ainbítha]]=[[Fiachna mac Ainbhith]], [[Bécc mac Airemóin]]=[[Bxxx mac Éireamhóin]],  [[Muiredach mac Eochocáin]]=[[Muireadhach mac Eochagáin]], [[Máel Mocheirge mac Indrechtaig]]=[[Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh]], [[Aitíth mac Laigni]]=[[Axxx mac Lxxx]], [[Cenn Etig mac Lethlobair]]=[[Cenn Étig mac Lethlobair]]=[[Ceann Éidigh mac Leathlobhair]], [[Áed mac Eochocáin]]=[[Aodh mac Eochagáin]], &lt;strike&gt;[[Loingsech mac Cenn Étig]]&lt;/strike&gt;=[[Loingsech mac Cinn Étig]], [[Áed mac Loingsig]]=[[Aodh mac Loingsigh]], [[Niall mac Eochada]]=[[Niall mac Eochadha]]


* [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Dál nAraidi an Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uí Eachach Chobha]], [[Eilne]], [[Sárán mac Cóelbad]]=[[Sárán mac Caolbhaidh]], [[Condlae mac Cóelbad]]=[[Connla mac Caolbhaidh]], [[Fíachna Lonn mac Cóelbad]]=[[Fiachna Lonn mac Caolbhaidh]], [[Scandal mac Bécce]]=[[Scannal mac ''Bécce'']], [[Eochaid Iarlaithe mac Lurgain]]=[[Eochaid Iarlaithe]]=[[Eochaidh Iarlaithe]], [[Cathassach mac Lurgain]]=[[Cathasach mac Lorgan]], [[Dúngal Eilni mac Scandail]]=[[Dúnghal Eilne mac Scannail]], [[Cathassach mac Máele Cáich]]=[[Cathasach mac Maoil Chaoich]], [[Ailill mac Dúngaile Eilni]]=[[Ailill mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Aired]]=[[Aodh Aireach]], [[Lethlobar mac Echach]]=[[Leathlobhar mac Eachach]], [[Fiachra Cossalach]]=[[Fiachra Cosalach]], [[Indrechtach mac Lethlobair]]=[[Ionrachtach mac Leathlobhair]], [[Flathróe mac Fiachrach]]=[[Fxxx mac Fiachra]], [[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]&amp;rarr;[[Cináed Cairge mac Cathussaig]]=[[Cxxx Cairge mac Cathasaigh]]

==Déise==
* [[Déisi]]=[[Déise]], [[Dál Fiachrach Suighe]]=[[Dál Fhiachra Shuí]], [[Déisi Temro]]=[[Déise Theamhrach]], [[Déisi Becc]]=[[Déise Beag]], [[Déisi Muman]]=[[Déise Mumhan]]==[[Déisi Deiscirt]], &lt;strike&gt;[[Déisi in Tuaiscirt]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Déisi Tuaiscirt]]=[[Déise an Tuaiscirt]], [[Ríthe Dhéise Mumhan]], [[Tairired na nDéssi]]=[[Tairshireadh na nDéis]] &gt; [[Óengus Gaíbúaibthech]]=[[Aonghas Gabhuaibhtheach]], [[Ríocht Dyfed]]-, [[Cogad Gáedel re Gallaib]]=[[Cogadh Gael le Gaill]], [[Delbna]]=[[Dealbhna (dream)]]

== Miotaseolaíocht ==
* [[Bradán feasa]]

==Ard-Ríthe==
* [[Cellach mac Máele Coba]]=[[Ceallach mac Maoil Chobha]], [[Conall mac Máele Coba]]=[[Conall mac Maoil Chobha]]=[[Conall Cóel]]=[[Conall Caol]], [[Diarmait mac Áedo Sláine]]=[[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Blathmac mac Áedo Sláine]]=[[Blathmac mac Aodha Sláine]], [[Sechnassach]]=[[Seachnasach]]=[[Sechnassach mac Blathmaic]]=[[Seachnassach mac Blathmaic]], [[Cenn Fáelad]]=[[Cenn Fáelad mac Blathmaic]]=[[Ceann Faoladh mac Blathmaic]], [[Fínsnechta Fledach]]=[[Fíonsneachta Fleách]]=[[Fínsnechta Fledach mac Dúnchada]]=[[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]], [[Loingsech mac Óengusso]]=[[Loingseach mac Aonghasa]], [[Congal Cennmagair]]=[[Conghal Ceannmhaghair]], [[Fergal mac Máele Dúin]]=[[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Fógartach mac Néill]], [[Cináed mac Írgalaig]]=[[Cxxx mac Iorghalaigh]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbeartach mac Loingsigh]], [[Áed Allán]]=[[Aodh Allán]], [[Domnall Midi]]&amp;rarr;[[Domhnall Mac Murchadha]]=[[Domhnall Mí]]=[[Domhnall mac Murchadha]], [[Niall Frossach]]=[[Niall Frasach]], [[Donnchad Midi]]=[[Donnchadh Mí]], [[Aed Oirdnide]]=[[Aodh Oirdní]], [[Conchobar mac Donnchada]]=[[Conchúr mac Donnchadha]]], [[Niall Caille]] / [[Fedelmid mac Cremthainn]] ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]), [[Niall Noígíallach]] &amp;larr; [[Níall Noígíallach]], ([[Fiachrae Cássan]]=)[[Fiachrae Cassán]]=[[Fiachra Casán]], [[Dáire Drechlethan]]=[[Dáire Dreachleathan]], [[Áed Findliath]]=[[Aodh Fionnliath]], [[Niall Glúndub]]=[[Niall Glúindubh]], [[Donnchad Donn]]=[[Donnchadh Donn]], [[Congalach Cnogba]]=[[Conghalach Cnobha]], [[Domnall ua Néill]]=[[Domhnall Ó Néill]], [[Donnchad mac Briain]]=[[Donnchadh mac Briain]], [[Diarmait mac Máel na mBó]]=[[Diarmait mac Maíl na mBó]]=[[Diarmaid mac Maoil na mBó]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbheartach mac Loingsigh]]

==Scéalta==
* [[Scátháin na bhFlatha]], [[Sedulius Scottus]]-, [[Caithréim Chellacháin Chaisil]], [[Cogad Gáedel re Gallaib]], [[Senchas Fagbála Caisil]], [[Immram Curaig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Maíle Dúin]]=[[Máel Dúin]]=[[Maol Dúin]], [[Immram curaig Ua Corra]]=[[Iomramh Currach Uí Chorra]], [[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]=[[Iomramh S agus Mic Riagla]], [[Baile Suibne]]=[[Buile Shuibhne]], [[Cath Maige Rátha]], [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]-, [[Mo Ling]]-, [[Fled Dúin na nGéd]], [[Aided Chlainne Tuirenn]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]], [[Aided Muirchertaig meic Erca]], &lt;strike&gt;[[Aislinge Meic Chon Glinne]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Aislinge Meic Con Glinne]], [[Amra Choluim Chille]], [[Caithréim Cellaig]], [[Compert Mongáin]]=[[Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]], [[Eachtra Thaidhg mhic Céin]]=[[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg mhic Céin]], [[Fingal Rónáin]], [[Máel Dúin (uathimdhealú)]]=[[Maol Dúin (uathimdhealú)]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Tochmarc Becfola]], [[Duanaire Finn]], [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]], [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]], [[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]] &amp;rarr; [[Cormac mac Airt]], [[Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] &amp;rarr; [[Tadhg mac Céin]], [[Fotha Catha Cnucha]] &amp;rarr; [[Cumall]], [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis]] &amp;rarr; [[Naomh Breandán]]

== ''Ól nÉchmacht'' ==
* [[Annála Connacht]]=[[Annála Chonnacht]], [[Cóiced Ol nEchmacht]]=[[Cóiced Ól nÉchmacht]]=[[Cúige Dhál Éachmacht]], [[Fir Craibe]]=[[Fir Chraibhe]], [[Túatha Taíden]]=[[Tuatha Taiden]]=[[Tuatha Taoidhean]], [[Delbna Nuadat]]=[[Dealbhna Nuad]], [[Dealbhna Thír Dhá Loch]], ([[Corco Mogha]]), [[Cálraige]], [[Partraige]], [[Corco Fir Trí]]=[[Corca Fhir Thrí]], [[Cian d'Fhearaibh Bolg]]=[[Cian d'Fhir Bholg]]

== Conmhaicne ==
* [[:Catagóir:Conmhaicne]], [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]], [[Conmaicne Mara]]=[[Conmhaicne Mara]]
* [[Uí Fiachrach Finn]]=[[Uí Fhiachrach Fhionn]], [[Maigh Nissi]]&amp;rarr;[[Liatroim, Barúntacht, Contae Liatroma]], [[Eolas mac Biobhsaigh]], [[Muintir Eolais]], [[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhíonacha]]

=== aí -&gt; ai ===
* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Dúna Móir]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Dúna Móir]]=[[Conmhaicne Dhúin Mhóir]]
# [[Trícha Máenmaige]]=[[Conmaícne Máenmaige]]=&lt;strike&gt;[[Conmhaicne Mheáinmhaigh]]=&lt;/strike&gt;[[Conmhaicne Mheánmhaigh]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Cúile]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cúile]]=[[Conmhaicne Coille]]
#* &lt;strike&gt;[[Cluain Conmhaícne]]=&lt;/strike&gt;[[Cluain Conmaicne]]=[[Cluain Chonmhaicne]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmhaícne Cenel Luacháin]]=[[Conmaícne Cenél Luacháin]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cenél Luacháin]]=[[Conmhaicne Cineál Luacháin]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Carra]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cera]]=[[Conmhaicne Ceara]]
#* [[Conmaicne Angaile]]=[[Conmhaicne Anghaile]]

== Connachta ==
* [[Connachta]], [[Ríthe na gConnacht]], [[Brión mac Echach Mugmedóin]]=[[Brión mac Echach Muigmedóin]]=[[Brian mac xxx]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin]]=[[Ailill mac xxx]], [[Fiachrae]]=[[Fiachra]], [[Cairpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]], [[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]], [[Ciarraige Aí]]=[[Ciarraí Aoi]], [[Ciarraige Locha na nÁirne]]=[[Ciarraí Locha na nAirní]], [[Ciarraige Airtig]]=[[Ciarraí Airtigh]], [[Ciarraige Óic Bethra]]=[[Ciarraí Óig Bheathra]], [[Aidne]]=[[Aidhne]], [[Áengus mac Umor]]=[[Aonghas mac Úmhór]], [[Amalgaid mac Fiachrach]]=[[Amhalaí mac Fiachra]], [[Dauí Tenga Uma]]=[[Dxxx Teanga Umha]], [[Duinsech ingen Duach]]=[[Duinseach ní Dhuach]], [[Eógan Bél]]=[[Eoghan Béal]], [[Ailill Inbanda]]=[[Ailill Baineanda]], [[Echu Tirmcharna]]=[[Eocha Tirimcharna]], [[Áed mac Echach]]=[[Aodh mac Eachach]], [[Uatu mac Áedo]]=[[Uada mac Aodha]], [[Colmán mac Cobthaig]]=[[Colmán mac Cobhthaigh]], [[Rogallach mac Uatach]], [[Loingsech mac Colmáin]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]]=[[Guaire Aidhne mac Colmáin]], [[Cenn Fáelad mac Colgan]]=[[Ceann Faoladh mac Colgan]], [[Dúnchad Muirisci]]=[[Dúnchadh Mhuirisce]], [[Fergal Aidne mac Artgaile]]=[[Fearghal Aidhne mac Ardaile]], [[Muiredach Muillethan]]=[[Muireadhach Moilleathan]], [[Cellach mac Rogallaig]]=[[Ceallach mac Raghallaigh]], [[Indrechtach mac Dúnchado]]=[[Indreachtach mac Dúnchadha]], [[Indrechtach mac Muiredaig]]=[[Indreachtach mac Muireadhaigh]], [[Domnall mac Cellaig]]=[[Domhnall mac Ceallaigh]], [[Cathal mac Muiredaig]]=[[Cathal mac Muireadhaigh]], [[Áed Balb mac Indrechtaig]]=[[Aodh Balbh mac Indreachtaigh]], [[Forggus mac Cellaig]]=[[Fearghas mac Ceallaigh]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig]]=[[Ailill Mheadraí mac Indreachtaigh]], [[Dub-Indrecht mac Cathail|Dubh-Indreacht mac Cathail]], [[Donn Cothaid mac Cathail]]=[[Donn Cothú mac Cathail]], [[Flaithrí mac Domnaill]]=[[Flaithrí mac Domhnaill]], [[Artgal mac Cathail]]=[[Ardal mac Cathail]], [[Tipraite mac Taidg]]=[[Tiobraid mac Taidhg]], [[Cináed mac Artgail]]=[[Cináed mac Ardail]], [[Colla mac Fergusso]]=[[Colla mac Fearghasa]], [[Muirgius mac Tommaltaig]], [[Diarmait mac Tommaltaig]], [[Cathal mac Muirgiussa]]=[[Cathal mac Muiriosa]], [[Murchad mac Áedo]]=[[Murchadh mac Aodha]], [[Fergus mac Fothaid]]=[[Fearghas mac Fothaidh]], [[Finsnechta mac Tommaltaig]], [[Mugron mac Máele Cothaid]], [[Conchobar mac Taidg Móir]]=[[Conchúr mac Taidhg Mhóir]], [[Áed mac Conchobair]]=[[Aodh mac Conchúir]], [[Tadg mac Conchobair]]=[[Tadhg mac Conchúir]], [[Cathal mac Conchobair]]=[[Cathal mac Conchúir]], [[Tadg mac Cathail]]=[[Tadhg mac Cathail]], [[Fergal Ua Ruairc]]=[[Fearghal Ó Ruairc]], &lt;strike&gt;[[Conchobar mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Conchobar mac Taidg]], &lt;strike&gt;[[Cathal mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Cathal mac Taidg]]=[[Cathal mac Taidhg]], [[Cathal mac Conchobair maic Taidg]]=[[Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg]], [[Tadg in Eich Gil]]=[[Tadhg an Eich Ghil]], [[Art Uallach Ua Ruairc]]=[[Art Ualach Ó Ruairc]], [[Áed in Gai Bernaig|Aodh an Gha Bhearnaigh]], [[Áed Ua Ruairc]]=[[Aodh Ó Ruairc]], [[Ruaidrí na Saide Buide]]=[[Ruairí na Saidhe Buí]], &lt;strike&gt;[[Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh]]&lt;/strike&gt;=[[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh]], [[Tadg mac Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Domnall Ua Ruairc]]=[[Domhnall Ó Ruairc]], [[Domnall Ua Conchobair]]=[[Domhnall Ó Conchúir]], [[Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], [[Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Ruaidrí mac Tairrdelbaig Ua Conchobair]], [[Uí Briúin]]=[[Uí Bhriúin]] &amp;larr; [[Uí Briúin Aí]]=[[Uí Bhriúin Aoi]] &amp;larr; [[Uí Briúin Seóla]]=[[Uí Bhriúin Seola]] &amp;larr; [[Uí Briúin Bréifne]]=[[Uí Bhriúin Bhréifne]] &amp;larr; [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muireadhaigh]] &amp;larr; [[Síl Cellaig]]=[[Síol Cheallaigh]] &amp;larr; [[Síl Cathail]]=[[Síol Chathail]], [[Muintir Murchada]]=[[Muintir Mhurchadha]], [[Clann Fhergail]]=[[Clann Fhearghaile]], [[Clann Taidg]]=[[Clann Taidhg]], [[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]=[[Críochadóireacht chiníoch dúchais Mhuintir Mhurchadha]], &lt;strike&gt;[[Uí Chonchúír]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Uí Chonchúir]], [[Uí Fiachrach]]=[[Uí Fhiachrach]]=[[Uí Fiachra]], [[Uí Fiachrach Aidne]]=[[Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Uí Fiachrach Muaide]]=[[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Cenél Áeda na hEchtge]]=[[Cineál Aodha na hEachtaí]], [[Seachnasach mac Donnchadha]], [[Uí Sheachnasaigh]], [[Uí Dhubhda]], [[Uí Ruairc]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]]=[[Muircheartach Nár mac Guaire]], [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Conchúir]], [[Cathal Carragh Ua Conchobair]]

{{Navbox
 | name = Ríocht na gConnacht
 | title = [[Ríocht na gConnacht]]

 | group1 = [[Tuath]]a
 | list1 = 
 {{Navbox|child

   | group1 = [[Connachta]]
   | list1 = [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin|Uí Briúin Bréifne]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Umaill|Uí Briúin Maille]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Partraige]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Finn]]&amp;nbsp;• [[Cairbre Drom Cliabh]]

   | group2 = [[Ulaid]]
   | list2 = [[Conmhaicne Mara]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cenéoil Dubáin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cúile Tolad]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Maigh Réin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Meánmhaighe]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Sléibe Formaile]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Aí]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Locha na nÁirne]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Airtech]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Óic Bethra]] &amp;nbsp;• [[Soghain]]

   | group3 = [[Deirgtine]]
   | list3 = [[Luigne Chonnacht|Luighne]]&amp;nbsp;• [[Corca Fhir Trí]]&amp;nbsp;• [[Gailenga]]&amp;nbsp;• [[Delbna]]&amp;nbsp;• [[Éile]]

   | group4 = [[Érainn]]
   | list4 = [[Cálraige]]&amp;nbsp;• [[Dartraige]]

   | group5 = Eile
   | list5 = [[Fir Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Dál nDruithne]]&amp;nbsp;• [[Gamanraige]]&amp;nbsp;• [[Fir Domnann]]&amp;nbsp;• [[Senchineoil]]&amp;nbsp;• [[Grecraige]]&amp;nbsp;• [[Delbhna|Delbhna Cuile Fabhair]]&amp;nbsp;• [[Dealbhna Thír Dhá Loch|Delbna Tír Dhá Locha]]&amp;nbsp;• [[Delbna Nuadat]]&amp;nbsp;• [[Uaithne]]&amp;nbsp;• [[Masraige]]&amp;nbsp;• [[Corco Moga]]
 
 }}

 | group2 = Rítheaghlaigh
 | list2 = 
 {{Navbox|child
 
   | group1 = Muintreacha
   | list1 = [[Uí Fiachrach]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí nAilello]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]

   | group2 = Clanna
   | list2 = [[Uí Sheachnasaigh]]&amp;nbsp;• [[Uí Chonchúir]]&amp;nbsp;• [[Uí Dhubhda]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlannagáin]]&amp;nbsp;• [[Uí Ruairc]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlaithbheartaigh]]

 }}

 | group10 = Ríochtaí comharbachta
 | list10 = [[Uí Maine]] ([[Síol Anmchadha]], [[Máenmaige]], [[Clann Uatach]])&amp;nbsp;• [[Bréifne]] ([[Bréifne Thoir|Thoir]] agus [[Bréifne Thiar|Thiar]])&amp;nbsp;• [[Uí Díarmata]]&amp;nbsp;• [[Síl Máelruain]]&amp;nbsp;• [[Magh Luir]]&amp;nbsp;• [[Umaill]]&amp;nbsp;• [[Iar Connacht]]

 | group11 = Ábhair
 | list11 = [[Ríthe na gConnacht]]&amp;nbsp;• [[Ráth Cruachan]]&amp;nbsp;• [[Annála Connacht]]&amp;nbsp;• [[Táin Bó Flidais]]&amp;nbsp;• [[Cóiced Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Nagnatae]]&amp;nbsp;• [[Auteini]]&amp;nbsp;• [[na Trí Tuatha]]&amp;nbsp;• [[Clann Taidg]]&amp;nbsp;• [[Clann Fhearghaile]]&amp;nbsp;• [[Muintir Murchada]]&amp;nbsp;• [[Maigh Seóla]]

| belowclass = hlist
| below      = {{Icon|Category}} [[:Catagóir:Connachta|Category]]&amp;nbsp;• {{Icon|WikiProject}} [[Wikipedia:WikiProject Celts|WikiProject]]
}}

== Íochtar Chonnacht ==
* [[Íochtar Chonnacht]], [[Cairbre Drom Cliabh]]=[[Cairbre Dhroim Chliabh]], [[Corann]], [[Cúl ó bhFionn]] ([[Cúil Ó bhFinn]]-), [[Luigne Chonnacht]]=[[Luíne Chonnacht]], [[Tír Fíacrach Múaide]]=[[Tír Fhiacrach Mhuaidhe]], &lt;strike&gt;[[Tir Ollíol]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Tír Ollíol]]=[[Tír Oirill]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Goibnenn mac Conaill]]=[[Goibhneann mac Conaill]], [[Cobthach mac Gabráin]]=[[Cobhthach mac Gabhráin]], [[Cellach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guaire]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]], [[Conchobar mac Cummascaig]]=[[Conchúr mac Cumascaigh]], [[Art mac Flaitnia]]=[[Art mac Flaithnia]], [[Anluan mac Conchobhair]]=[[Anluan mac Cumascaigh]], [[Cathal Aidhne mac Ailealla]]-, [[Cléireach mac Ceadaigh]]-, [[Tighearnach mac Cathmogha]]=[[Tiarnach mac Cathmhogha]]-, [[Uathmharán mac Brocáin]]-, [[Mael Fabhaill mac Cléirigh]]=[[Maolfhabhaill mac Cléirigh]], [[Eidhean mac Cléirigh]], [[Tighearnach ua Cléirigh]], [[Mael Macduach]]=[[Maol xxx]]-, [[Domhnall mac Lorcáin]]-, [[Flann Ua Cléirigh]]-, [[Comhaltán Ua Cléirigh]], [[Mac Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh]], [[Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin]], [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Mael Fabhaill Ua hEidhin]], [[Giolla na Naomh Ua hEidhin]], [[Aodh Ua hEidhin]], [[Giolla Mo Choinne Ua Cathail]], [[Giolla Cheallaigh Ua hEidhin]]-, [[Muirgheas Ua hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin (II)]]

== Maigh Sheola ==
* [[Maigh Seóla]]=[[Maigh Sheola]], [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Cléirchén mac Murchadha]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin]], [[Ruaidhrí mac Coscraigh]], [[Maelcairearda]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]]-

== Iar Chonnacht ==
* [[Iar Connacht]]=[[Iar Chonnacht]], (Maigh Sheola: [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]]), [[Cathal mac Tigernáin]]=[[Cathal mac Tiarnáin]], Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (I)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (I)]], [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (I)]], Mac meic Aedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh]]=[[Mac mhic Aodha Ó Flaithearta]], [[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaitheartach Ó Flaithearta]], [[Brian Ua Flaithbheartaigh]]=[[Brian Ó Flaithearta]], [[Muireadhach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muireadhach Ó Flaithearta]], [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (I)]], Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (II)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (II)]], Áedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Aodh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (II)]], [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (II)]], Ruadhri Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (III)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (III)]], Murtough Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Muircheartach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muircheartach Ó Flaithearta]], Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (IV)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (IV)]], [[Aedh Mór Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Mór Ó Flaithearta]], Morogh Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Murchadh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Murchadh Ó Flaithearta]], Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (V)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (V)]]


Cúigear Ruairí..!
# Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1061.13: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1145.17: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh.
# Ruadhri Ua Flaithbertaigh, AU 1186.7 LATE: Ruaidhri h-Ua Flaithbertaigh, ACM 1186.2: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh, ACM 1214.6: Brian mac Ruaidhri Í Fhlaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh
# Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh, ACM 1256.9: Ruaidhri Ua Flaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh 


Beirt Aodh
# [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1079.8: Aedh Ua Flaithbhertaigh
# Áedh Ua Flaithbheartaigh, ACM 1178.10: Aodh Ua Flaithbertaigh


Beirt Chonchúr
# [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1132.11: Concobhar Ua Flaithbheartaigh,
# [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]], AU 1186.7 LATE: Conchubhar h-Ua Flaithbhertaigh

== Uí Dhiarmada ==
* [[Uí Díarmata]]=[[Uí Dhiarmada]], [[Ríthe Uí Dhiarmada]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]]=[[Tadhg Uí Dhiarmada]], [[Cú Cheanainn mac Taidhg]], [[Giolla Comáin mac Néill]], [[Muirghius mac Aodha]], [[Mac Con Cheanainn]], [[Muirgheas ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (I)]], [[Muirgheas Ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (II)]], [[Tadhg Ua Con Cheanainn]], [[Uada Ua Con Cheanainn]], [[Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn]]

== Síol Anmchadha ==
* [[Síol Anmchadha]], [[Ríthe Shíol Anmchadha]], [[Diarmaid mac Dúnadhaigh]], [[Cú Chonnacht mac Dúnadhaigh]], [[Madadhán mac Gadhra Mhóir]], [[Gadhra Mór mac Dúnadhaigh]], [[Doghra mac Dúnadhaigh]], [[Dúnadhach mac Con Chonnacht]], [[Diarmaid mac Madadháin]], [[Madadhán Reamhar Ua Madadháin]], [[Gilla Find mac Maic Uallacháin]]=[[Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Cú Choirne Ua Madadháin]], [[Madadhán Mór Ua Madadháin]], [[Maoileachlann Ua Madadháin]], [[Diarmaid Cléireach Ua Madadháin]], [[Madadhán Óg Ó Madadháin]], [[Cathal Ó Madadháin]]

== Uí Mhaine ==
* [[Uí Maine]]=[[Uí Mhaine]], [[Máine Mór]]=[[Maine Mór]]?, [[Ríthe Uí Mhaine]], [[Bresal mac Maine Móir]]=[[Breasal mac Maine Mhóir]], [[Fiachra Finn]], [[Conall Cas Ciabhach]], [[Dallán mac Breasail]], [[Duach mac Dalláin]], [[Lughaidh mac Dalláin]], [[Feradhach mac Lughadha]]=[[Fearadhach mac Luighdheach]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], [[Marcán]], [[Cairbre Crom]], [[Brenainn mac Cairbre]], [[Aedh Buidhe]]=[[Aodh Buí]], [[Conall mac Maelduib]]=[[Conall mac Maolduibh]], [[Marcán mac Tommáin]]=[[Marcán mac Tomáin]], [[Fithceallach mac Flainn]]=[[Ficheallach mac Flainn]], [[Sechnassach mac Congail]]=[[Seachnasach mac Congail]], [[Dluthach mac Fithcheallaigh]]=[[Dlúthach mac Ficheallaigh]], [[Cathal Maenmaighe]]=[[Cathal Mheánmhaigh]], [[Ailill ua Daimine]]=[[Ailill ua Daimhine]]=[[Ailill ó Daimhine]], [[Inreachtach mac Dluthaigh]]=[[Inreachtach mac Dlúthaigh]], [[Aedh Ailghin]]=[[Aodh Ailghin]], [[Dunchadh ua Daimhine]]=[[Dúnchadh ó Daimhine]], [[Conall mac Fidhghaile]], [[Dunchadh mac Duib Da Tuadh]]=[[Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh]],  [[Amhalgaidh]], [[Ailill mac Inreachtaigh]], [[Dub Dá Leithe mac Tomaltaigh]]=[[Dubh Dhá Leath mac Tomaltaigh]], [[Cathal mac Murchadha]], [[Cathal mac Ailella]]=[[Cathal mac Ailealla]], [[Mughrón mac Sochlacháin]], [[Sochlachán mac Diarmata]]=[[Sochlachán mac Diarmada]], [[Murchadh mac Sochlacháin]], [[Murchadh mac Aodha Uí Mhaine]], [[Geibennach mac Aedha]]=[[Geibheannach mac Aodha]], [[Muirgheas mac Domhnaill]]
* [[Tadg Mór Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Mór Ó Ceallaigh]], Gadhra mac Dúnadhaigh, [[Concobar mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmait mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Dunchadh Ua Cellaigh]]=[[Dúnchadh Ó Ceallaigh]], [[Aed Ua Cellaigh]]=[[Aodh Ó Ceallaigh]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Tadg Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Ó Ceallaigh]], [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Ceallaigh]], [[Murchad Ua Cellaigh]]=[[Murchadh Ó Ceallaigh]], [[Domnall Mór Ua Cellaigh]]=[[Domhnall Mór Ó Ceallaigh]]

== Ríthe Shliabh Lugha ==
* [[Sliabh Lugha]]&amp;rarr;[[Ríthe Sliabh Lugha]]=[[Ríthe Shliabh Lugha]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (I)]], [[Ruairí Ó Gadhra (I)]], [[Domhnall Ó Gadhra]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (III)]]

== Magh Loirg ==
* [[Mag Luirg]]=[[Magh Loirg]], [[Ríthe Mhagh Loirg]], [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]], [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]], [[Maolruanaidh mac Taidhg]], [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]], [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]], &lt;strike&gt;[[Diarmad mac Taidhg Mhóir]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]], [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]], [[Conchúr mac Diarmada]], [[Tomaltach na Cairge Mac Diarmata]]=[[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]], [[Cormac Mac Diarmada (I)]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Aireachtach ua Dúnchadha Mhuirsce]], [[Connmhach mac Duinn Cothaidhe]]=[[Conmhach mac Doinn Cothaithe]], [[Dubhda mac Conmhaigh]], [[Aodh ua Dubhda]], [[Maol Ruanaidh Ua Dubhda]], [[Aedhuar Ua Dubhda]], [[Muircheartach An Collach Ua Dubhda]], [[Domhnall Fionn Ua Dubhda]], [[Mac Aodha Ua Dubhda]], [[Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda]], [[Mac Domhnaill Ua Dubhda]], [[Aodh mac Muircheartaigh Ua Dubhda]], [[Ruaidhrí Mear Ua Dubhda]], [[An Cosnamhaigh Ua Dubhda]], [[Taichleach Ua Dubhda]]
* Eile gan leathanaigh: Cathal mac Ailealla, Aodh mac Maoil Phádraig, Mael Cluiche mac Conchobair=Maol Cloiche mac Conchúir, ''Crichan mac Mael Muire''

== Umhaill ==
* &lt;strike&gt;[[Umall]]&lt;/strike&gt;=[[Umaill]]=[[Umhaill]], [[Ríthe Umhaill]], [[Maille mac Conaill]], [[Flannabhra]], [[Dunghal mac Flaithniadh]], [[Aedhghal]], [[Flathghal mac Flannbhrath]], [[Cosgrach mac Flannbhrath]], [[Cairbre mac Cinaedh]], [[Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh]], [[Domhnall Ó Máille (I)]], [[Domhnall Ó Máille (II)]] (Rua), [[Domhnall Ó Máille (III)]], [[Aodh Ó Máille]], [[Diarmaid Ó Máille]], [[Tadhg mac Diarmada Ó Máille]]

== Ríthe Luíne Chonnacht ==
* [[Ríthe Luíne Chonnacht]], [[Eaghra Paiprigh mac Saorghais]]

== Eile (3) ==
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Liosta de Bharúntachtaí]]

= Bliain 4, 2021 - 2022 =
== Feabhsú na Gaeilge (4) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Ollaimh Éireann ==
* [[Adna mac Uthidir]], [[Torna Éices]], [[Dubhthach moccu Lughair]], ([[Dallán Forgaill]]), [[Senchán Torpéist]], &lt;strike&gt;[[Máel Muire Otháin]]=&lt;/strike&gt;[[Máel Muire Othna]]=[[Maol Mhuire Fhathna]], [[Flann mac Lonáin]], &lt;strike&gt;[[Torpaid mac Taicthech]]=&lt;/strike&gt;[[Torpaid mac Taicthich]]=[[]], [[Óengus mac Óengusa]]=[[Aonghas mac Aonghasa]], [[Bard Boinne]], [[Uallach ingen Muinecháin]], [[Cormacán Éigeas]], [[Cinaedh Ua hArtagáin]]=[[Cinaedh ua hArtagáin]]=[[Cionnaoth ó hArtagáin]], [[Eochaidh Ua Floinn]]=[[Eochaidh ua Floinn]], [[Urard mac Coise]], [[Clothna mac Aenghusa]], [[Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag]], [[Cúán úa Lothcháin]], [[Cú Mara mac Maic Liac]], [[Mac Beathaidh mac Ainmire]], [[Ceaunfaeladh ua Cuill]]=[[]], [[Flaithem mac Maele Gaimrid]], [[Cellach úa Rúanada]], [[Mael Isa ua Máilgiric]], [[Cú Collchaille Ua Baígilláin]], [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]],
# [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]],
# [[Sean mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]

== Ginealas ==
* [[Ginealas Éireannach]], [[Leabhar na nGinealach]], [[Coimre na nGinealach]], [[An Leabhar Muimhneach]], [[Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh]]=[[Leabhar Chlann Mhaoil Ruanaidh]], [[Leabhar Clainne Suibhne]]=[[Leabhar Chlann Suibhne]], [[Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin]]

== Gineolaithe ==
* [[Eochaid ua Flannacáin]], [[Flann Mainistrech]]=[[Flann Mainistreach]], [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]], [[Gilla Críst Ua Máel Eóin]]=[[Giolla Chríost Ó Maoil Eoin]], [[Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh]], [[Gilla na Naemh Ua Duinn]]=[[Giolla na Naomh Ó Duinn]], [[Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh]], [[Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire]]=[[Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire]], [[Domnall Ó Cuindlis]], [[Lúcás Ó Dalláin]], [[Seán Mór Ó Dubhagáin]], [[Ádhamh Ó Cianáin]], [[Ádhamh Cúisín]], [[Faolán Mac an Ghabhann na Scéal]], [[Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh]], [[Giolla na Naomh Ó hUidhrín]], [[Giolla na Naomh Mac Aodhagáin]], [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]]=[[Cú Choigríche Ó Cléirigh]], [[Lughaidh Ó Cléirigh]], [[Cú Choigcríche Ó Duibhgeannain]]=[[Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin]], [[Triallam timcheall na Fodla]], [[Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh]], [[Críchad an Chaoilli]], [[Máel Muire mac Céilechair]]=[[Maol Mhuire mac Céileachair]]-

== Scoláirí ==
* [[James Ware]]-, [[Uilliam Ó Duinnín]], [[Seán Ó Catháin]], [[Séarlas Ó Conchubhair Doinn]]=[[Séarlas Ó Conchúir Dhoinn]], [[John O'Donovan (scoláire)]]=([[Seán Ó Donnabháin]]), [[John O'Hart]]-, ([[Edward MacLysaght]]=[[Éamonn Mac Giolla Iasachta]]), [[Nollaig Ó Muraíle]]-, ([[Rudolf Thurneysen]]), [[Osborn Bergin]]-, [[R. I. Best]]=[[Richard Irvine Best]]-, ([[D. A. Binchy]]), ([[Kuno Meyer]]), ([[Eugene O'Curry]]=[[Eoghan Ó Comhraí]]), [[James Carney]], [[John Carey]], ([[T. F. O'Rahilly]]=[[Tomás Ó Rathile]]=[[Tomás Ó Rathaile]]), [[Francis J. Byrne]]=[[Francis John Byrne]], [[Edel Bhreathnach]], [[John T. Koch]]-, [[Celtica (iriseán)]], [[Éigse (iriseán)]], [[R. A. Stewart Macalister]], [[T. M. Charles-Edwards]]=[[Thomas Charles-Edwards]], [[Hubert T. Knox]]=[[Hubert Thomas Knox]], [[Donnchadh Ó Corráin]]

== Déise ==
* [[Ríthe Dhéise Mumhan]]
* [[Dál gCais]]+
** [[Dál gCais#Stair]]

== Suíomhanna ==
# [[A. G. van Hamel]], [[Stichting Van Hamel]], [[CODECS]], *selgā
# [[Thesaurus Linguae Hibernicae]] (TLH)
# [[Irish Script on Screen]], [[Meamram Páipéar Ríomhaire]] (ISoS, ISOS)
# [[Celtic Digital Initiative]] (CDI)

== Dál Riada ==
* [[Dál Riada]], [[Ríthe Dhál Riada]], [[Fearghas Mór mac Eirc]]=[[Fearghas Mór]], [[Domhanghart Réite]], [[Comhghall mac Domhanghairt]], [[Gabhrán mac Domhanghairt]], [[Conall mac Comgaill]], [[Aodhán mac Gabhráin]], [[Eochaid Buide]]=[[Eochaidh Buí]], [[Connad Cerr]], [[Domnall Brecc]]=[[Domhnall Breac]], [[Ferchar mac Connaid]]=[[Fearchar mac Connaidh]],  [[Dúnchad mac Conaing]]=[[Dúnchadh mac Conaing]], [[Conall Crandomna]]=[[Conall Crannomhna]], [[Domangart mac Domnaill]]=[[Domhanghart mac Domhnaill]], [[Máel Dúin mac Conaill]]=[[Maol Dúin mac Conaill]], [[Domnall Donn]]=[[Domhnall Donn]], [[Ferchar Fota]]=[[Fearchar Fada]], [[Eochaid mac Domangairt]]=[[Eochaidh mac Domhanghairt]], [[Ainbcellach mac Ferchair]]=[[Ainfhaichilleach mac Fearchair]], [[Fiannamail ua Dúnchado]]=[[Fianamhail ó Dúnchadha]], [[Selbach mac Ferchair]]=[[Sealbhach mac Fearchair]], [[Dúngal mac Selbaig]]=[[Dúnghal mac Sealbhaigh]], [[Eochaid mac Echdach]]=[[Eochaidh mac Eochach]], [[Alpín mac Echdach]]=[[Ailpín mac Eochach]], [[Muiredach mac Ainbcellaig]]=[[Muireadhach mac Ainfhaichilligh]], [[Eógan mac Muiredaig]]=[[Eoghan mac Muireadhaigh]]
# [[Áed Find]]=[[Aodh Fionn]]
# [[Fergus mac Echdach]]
# [[Donn Coirce]]
# [[Eochaid mac Áeda Find]]
# [[Constantine]]
# [[Oengus]]
# [[Drust]]
# [[Eoganan]]
# [[Alpin II]]
# [[Coinneach I na hAlban|Coinneach]]

== Connachta srl. ==
* [[Cairpre Gabra]]=[[Cairbre Ghabhra]], [[Senchán Torpéist]], [[Tromdámh Guaire]]

== Tuamha ==
# Muircheartach mac Toirdhealbhach
# Muircheartach Dall
# Conchúr Rua

== An Féineachas, srl ==
* [[An Féineachas]]
*# [[Aithechtúatha]]
*# [[Cóic Conara Fugill]]
* [[Breithem]]
*# [[Breithem#Stair]] &amp;larr; [[:en:Brehon#History]]
*# [[Breithem#Céilí Dé]] &amp;larr; [[:en:Brehon#Brehon Laws and the Early Irish Church(Céilí Dé)]] 
*# [[Breithem#Na Normannaigh]] &amp;larr; [[:en:Brehon#The Brehon laws and Anglo-Norman Invasion of 1169]]
* [[Dubthach maccu Lugair]]=[[Dubhthach moccu Lughair]]=[[Dubhthach mhic Lughair]]
# [[Odhrán (giolla Phádraig)]] &amp;larr; [[:en:Odran (disciple of Saint Patrick)]]
# [[Odrán]]=[[Órán]] &amp;larr; [[:en:Odran]]
#* [[Slat na ríghe]], [[Iomarbhágh na bhFileadh]]=[[Iomarbhá na bhFilí]]

== Scéalta (4) ==
# [[Navigatio Sancti Brendani]] &amp;larr; [[:de:Navigatio Sancti Brendani]]


# Aided Con Roí
# Forfess Fer Fálgae agus Síaburcharpat Con Culainn
# Orgguin Trí Mac Díarmata mic Cerbaill
# Cath Achadh Leithdheirg
# Cath Móin Daire Lothair
# Cath Cairnd Chonaill
# [[:en:List of conflicts in Ireland]]

== Ogham ==
# [[CIIC 1]]
# [[CIIC 54]]=[[Cnámh Thulach Chumann]] &amp;larr; [[:en:Tullycommon Bone]]
# [[CIIC 362]]
# [[CIIC 500]] &amp;larr; [[:en:CIIC 500]]
# [[CIIC 504]] &amp;larr; [[:en:CIIC 504]]

== Miotaseolaíocht (4) ==
# [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]] &amp;larr; [[:en:Celtic mythology]]
#* [[Déithe na gCeilteach]]

== Ag líonadh na mbearnaí ==
* [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]], [[Ceann na Fine]]-, [[Éire (bandia)]]+, [[Cúigí na hÉireann#Réamhstair]], [[Cúigí na hÉireann#Stair]], [[Cúige Chonnacht#Luathstair]], [[Hipitéis substráit Ghaeilise]], [[Ealaín na nOileán]]-, [[Cló na nOileán]], [[Teimpléad:Unicode chart Insular]], [[Uí Chléirigh]], [[Peter Schrijver]], [[Leabhar Ard Mhacha]]+, [[Ferdomnach]]=[[Feardhomhnach]], [[Muirchú moccu Machtheni]]-, [[Bachall Isu]]=[[Bachall Íosa]]-, [[Leabhar Dharú]], [[Cathach Cholm Cille]], [[Cúige Chonnacht#Ríocht na gConnacht]], [[Uí Chonchúir Dhoinn]], [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muiredaigh]]=[[Síol Mhuireadhaigh]]=[[Síol Mhuirí]], [[Uí Cellaigh]]=[[Uí Cheallaigh]], [[Cellach mac Fíonachta]]=[[Ceallach mac Fíonachta]], [[Cualu]]=[[Cuala]], [[James MacKillop]]-, [[Uí Flaithbertaigh]]=[[Uí Fhlaithbheartaigh]], [[Bé Binn iníon Urchadha]]=[[Béibhinn ní Urchadha]], [[Creassa iníon Urchadha]]=[[Creasa ní Urchadha]], [[Caineach iníon Urchadha]]=[[Caineach ní Urchadha]], [[Cainnech (ainm)]]=[[Caineach (ainm)]], [[Clann Cosgraigh]]=[[Clann Chosgraigh]], [[Muireadhach mac Aodha]], [[Ruaidhrí Mac Aodha]], [[Banfhlaith]]=[[Flaith]], [[Mhic Dhiarmada]], [[Cúige Laighean#Stair]], [[Uí Dúnchada]]=[[Uí Dhúnchadha]], [[Uí Fáeláin]]=[[Uí Fhaoláin]], [[Uí Muiredaig]]=[[Uí Mhuireadhaigh]]=[[Uí Mhuirí]], [[Uí Thuathail]], [[Uí Bhroin]], [[Leabhar Branach]], [[Mhic Giolla Phádraig]], [[Fir Cheall]], [[Uí Dhubhuir]], [[Cúige Mumhan#Stair]], [[Uí Eidirsceoil]], [[Uí Bhriain]], [[Lugaid Mend]]-, [[Conall Eachluath]]-, [[Tál Cas]], &lt;strike&gt;[[Lorcáin mac Lachtna]]&lt;/strike&gt;→[[Lorcán mac Lachtna]], [[Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain]], [[Uí Ghrádaigh]], [[Uí Allmhuráin]], [[Mhic an Airchinnigh]], [[Uí Chinnéide]], [[Órlaith ingen Cennétig]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Cárthaigh Mhúscraí]]-, [[Mhic Cárthaigh Riabhach]]-, [[Uí Ímair]]=[[Uí Íomhair]]-, [[Uí Chaoimh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mac Giolla Chuda na gCruach]], [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], [[Uí Chonaill]], [[Conall (idirdhealú)]], [[Uí Shúilleabháin]]-, [[Uí Cheallacháin]]-, [[Uí Dhonnchadha]]-, [[Uí Dhonnabháin]]-, [[Uí Shéaghdha]], [[Cúige Uladh#Luathstair]], [[Mhic Lochlainn]], [[Uí Dhomhnaill]], [[Máelsechnaill Ua Domnaill]]=[[Maol Seachlainn Ó Domhnaill]], [[Gofraid Ua Domnaill]]=[[Gofraidh Ó Domhnaill]], [[Domnall Óg Ua Domnaill]]=[[Domhnall Óg Ó Domhnaill]], [[Uí Dhonnghaile]], [[Uí Raghallaigh]], [[An Anaíle]], [[Uí Fhaircheallaigh]], [[Liber Flavus Fergusiorum]]+, [[Uí Fhearghail]], [[Clann Somhairle]]-, [[Féilire Thamhlachta]], [[Seán Mac Colgan]]-, [[Saltair na Rann]], [[Táin Bó]], [[Táin Bó Regamon]]

* [[Trecheng Breth Féne]], [[Echtra Cormaic]], [[Leabhar Dimma]]=[[Leabhar Dhioma]], [[Leabhar Mholing]], [[Codex Usserianus Primus]], [[Codex Usserianus Secundus]]=[[Ceithre Leabhar Bhinn Éadair]], [[Leabhar Aifrinn Lothra]]=[[Leabhar Aifrinn Stowe]], [[Leabhar Cloinne Aodha Buidhe]], [[ARÉ 24 P 33]], [[Leabhar Donn]], [[Soiscéalta Mhic Thornáin]], [[Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh]], [[Cumdach]]=[[Cumhdach]]-, [[Teimpléad:Cumhdaigh]], [[Soiscél Molaisse]]=[[Soiscéal Mholaise]]-, [[Domnach Airgid]]=[[Domhnach Airgid]]-, [[An Míosach]]-

* [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Máine Tethbae]], [[Uí Laoghaire]], [[Uí Dhálaigh]]-, [[Dáithí Ó Coimín]]=[[Dáithí Coimín]], [[Edward Gwynn]], [[Gearóid Mac Niocaill]], [[Margaret Dobbs]], [[Peter Berresford Ellis]], [[Marie-Louise Sjoestedt]], [[Pól Breathnach]]-, [[Kenneth Nicholls]], [[Patrick Weston Joyce]], [[Robert Dwyer Joyce]]-, [[Donncha Ó Cróinín]], [[Dáibhí Ó Cróinín]], [[Trevor Joyce]]-, [[Muireann Ní Bhrolcháin]], [[Meidhbhín Ní Úrdail]], [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]], [[Saltair Chaimín]], [[Leabhar Dhèir]]=[[Leabhar Dhéir]], [[Revue Celtique]]=[[Études Celtiques]], [[Uí Fergusa]]=[[Uí Fhearghasa]], [[Aedh Ua Conchobair]]=[[Aodh Ó Conchúir]]- mac Cathail Chrobhdheirg, [[Aedh mac Ruaidri Ua Conchobair]]=[[Aodh mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Altram Tige Dá Medar]], [[Éadbhard Ó Raghallaigh]], [[Gormflaith ingen Murchada]]=[[Gormlaith ní Mhurchadha]], Miotaseolaíocht na nGael (tuilleadh), [[Nodens]]-, [[Lugus]]-, [[Taranis]]-, [[Ogmios]]-, [[Catubodua]]-, [[Brigantia]]-, [[Lámhscríbhinn dhathmhaisithe]]-, [[Leabhar Soiscéal]]-, [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Ildiachas Ceilteach]]-=[[Sean-reiligiún Ceilteach?]] creideamh? creidimh? ársa?, [[Ceiltigh na nOileán]]-, [[Ceiltis na nOileán]]-, [[Ceiltis na Mór-Roinne]]-, [[Na Briotanaigh Cheilteacha]]-=[[Briotanaigh Cheilteacha]], [[Miotaseolaíocht na mBreatnach]]-, [[Ábhar na Breataine]]-, [[Triscéil]]-, [[Nora Kershaw Chadwick]]-, [[Léann Ceilteach]]-, [[Náisiúin Cheilteacha]]-, [[Peritia]], [[Teangacha Briotainice]]-, [[Briotainic Choiteann]]- [[Cruithnis]]-, [[Teimpléad:lang-br]], [[Epona]]-, [[Mearcair (miotaseolaíocht)]]-, [[Esus]]-, [[Teutates]]-, [[Bandia an fhlaithis]], [[Nuadha (ainm)]], [[Feis]]-, [[Ceiltibéaraigh]]-, [[Belenos]]-, [[Belisama]]-, [[Sucellus]]-

== Eile (4) ==
* [[Cairpre Gabra]], [[Dál gCais#Stair]], [[Breithem#Stair]], [[Slat na ríghe]], [[Suíomhanna ríoga Éireann]], [[Donnabhán mac Cathail]]-, [[Tadc mac Briain]]=[[Tadhg mac Briain]], [[Ressad]]=[[Reasadh]], [[Na Ceiltigh#Réamhrá]], [[Déithe na gCeilteach]], [[Liosta de Dhéithe Ceilteacha]], [[Aibell]], [[Uirne]], [[Tadg mac Nuadat]]=[[Tadhg mac Nuad]], [[Bran agus Sceólang]]=[[]], [[Aonach]]

* Dreamanna
*# [[]] &amp;larr; [[:en:List of Irish clans]]

* Léarscáileanna
*# [[Cairt phortalach]]
*# [[Cairt Chatalóinise]]

* Lámhscríbhinní
*# [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]] &amp;larr; [[:en:List of Irish manuscripts]]
*#* [[Leabhar Ard Mhacha]]
*# Book of Ballycummin (RIA MS 23 N 10)
*#* [[Leabhar Dharú]], [[Lebor Cuanu]]=[[Leabhar Chuana]], [[Landnámabók]]

* Ríochtaí
*# [[Ríocht Átha Cliath]]
*# [[Ríocht na nOileán]]
*# [[Ríthe na gCruithneach]]
*## [[Vipoig]] &amp;larr; [[:en:Vipoig]]
*# [[Fáistine Bhreacáin]]

* Le meadú
** [[Cúirt an Mheán Oíche#Achoimre an dáin]]
*# [[Gallóglach]]
*# [[Cluain Catha]] (leac uaighe)
*# [[Bard]]
*# [[Seanchaí]]
*#* [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]
*# [[Mo Ling]]

= Bliain 5, 2025 - 2026 =

Spreagtha ag ''[[:en:Wikipedia:Recent_additions/2025/March#8 March 2025|Recent additions, 8 March 2025]]''

== An Féineachas ==

[[An Féineachas]] (agus/nó b'fhéidir [[Seanchas]] / [[Béaloideas]]). 

''[https://dil.ie/34117 othrus]'' ≈ fulaingt tinnis/othrais.

Nuashonraithe (lámhscríbhinní):
* [[Senchas Már]] (SM), [[Bechbretha]] ([[Senchas Már#Bechbretha agus Coibes Uisci Thairdne|SM #21]]), [[Bretha Crólige]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #33]]), [[Críth Gablach]] (MacA), [[Gúbretha Caratniad]] ([[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]])

As nua, iomlán:
* [[Corpus Iuris Hibernici]] (CIH), [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]] (MacA), [[Cethairṡlicht Athgabálae]] ([[Senchas Már#Cethairslicht Athgabálae|SM #2]]), [[Sechtae]] ([[Senchas Már#Sechtae|SM #9]]), [[Recholl Breth]] (SM #13), [[Bretha Déin Chécht]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #34]]), [[Muirbretha]] ([[Senchas Már#Clár ábhar|SM #38]]) [[Anfuigell]] (m.s., CnaT, LS 1387; MacA), [[Berrad Airechta]] (CnaT, LS 1337), [[Bretha Étgid]] ([[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS 23 P 3) [[Cóic Conara Fugill]] (m.s., [[Uraicecht Becc]], [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Di Astud Chor]] (''via'' [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Mellbretha]] ([[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], LS 1363), [[Uí Lochlainn]], [[Uí Dhuibhdábhoireann]], [[CnaT BÁC, LS 1317]]=[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, LS 1317]], [[Bóaire]], [[Coinmheadh is buannacht]], [[Brehon Law Commission]], [[Mac Aodhagáin]] &amp;rightarrow; [[Mhic Aodhagáin]], [[John Lynch (Gratianus Lucius)]], [[Fearghas Ó Ceallaigh]], [[Leabharlann COBÁC]], [[Cathair Mhic Neachtain]], [[Thom McGinty]]

As nua, síolta:
* [[Dlí Ceilteach]]-, [[Gabháil chine]]-, [[Cyfraith Hywel]]-, [[Galanas]]-, [[Accessus ad auctores]]-, [[Hapax legomenon]]-, [[Robert Atkinson]]-

== Foclóireacht ==
* [[Foclóireacht na Gaeilge]], [[Leabharlann an Ard Easpaig Marsh]]=[[Leabharlann Marsh]]-, [[foclóir.ie]]=[[focloir.ie]]

== Litríoch ==
* [[Murúch]]-, [[Tongu do dia toinges mo thúath]]-, [[Remscéla]]=[[Réamhscéalta]], [[Bernhard Maier]], [[Lebor Bretnach]]=[[Leabhar Breatnach]], [[Annála Doiminiceacha Ros Comáin]], [[Irish Astronomical Tract]]=[[]], [[Ranna an aeir]]

== Abhantrach na Sionainne ==
* [[Abhantrach na Sionainne]], [[Inis Cloithrinn]], [[Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí]], [[Loch Bó Dearg]], [[Loch Bó Finne]] (idirdhealú) [[Loch Bó Finne (An tSionainn)]], [[Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe]]-, [[Loch Foirbis]] , [[Loch Teapa]]-, [[:Catagóir:An tSionainn]], [[Loc Albert]], [[Canáil Chill Srianáin]], [[Canáil na Leithcheathrún]], [[Abhainn na Mainistreach]], [[An Inthe]], [[An Eithne]], [[Abhainn Chalatroma]], [[Loch na gCurrach]], [[Loch Fuinseann]], [[Loch Éadaoine]], [[An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin]]

== Lochanna ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Lochanna na hÉireann]] [[:Catagóir:Lochanna Chontae Aontroma]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Ard Mhacha]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chill Mhantáin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chorcaí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhoire]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Dúin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhuineacháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhaigh Eo]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain]]

* [[Loch Léin]], [[Loch Mhucrois]], [[An Loch Uachtarach]], [[Loch an Chuais]], [[Loch an Leaca Mór]], [[Loch an Leamhnachta]], [[Locha Lua]], [[Loch an Easaird]], [[Loch an Eanaigh Mhóir]], [[Loch an Iúir (loch)|Loch an Iúir]], ''[[Ardderry Lough]]''=[[ Loch na nArd-doiriú]], [[Loch Arbhach]], [[Loch an tSéideáin]], [[Loch an Tóraic]], [[Loch Eachros Beag]], [[Loch Bhaile Uí Chuirc]], [[Loch Bhaile na hInse]], [[Loch Beara]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar)]], [[Loch Bhéal Trá]], [[Loch Buinne]], [[Loch Charraig an Droichid]], [[Loch Bhaile Choille Fóir]], [[Loch Bhaile na hUamha]], [[Loch Oileán Uí Eadhna]], [[Loch Conbhuí]], [[Loch Chrathaí]], [[Loch Raithin]], [[Loch Collán]], [[Loch Choileáin Uí Shíoda]], [[Loch Cútra]], [[An Loch Uachtair]], [[Loch Dhoire an Chláir]], [[Loch Dúlocha]], [[Loch an Chlocháin Léith]], [[Loch Ghleann Mhac Muirinn]], [[Loch Gabhlach]], [[Loch Iascaí]], [[Loch Eirid]], [[Loch Fí]], [[Loch Fearna]],  [[Loch na Foirnéise]], [[Loch Fionnmhaí]], [[Loch Gartáin]], [[Loch an Ghleanna Bhig]], [[Loch an Ghleanna Mhóir]], [[Loch Ghleann Éada]], [[Loch Ghleann an Chairthe]], [[Loch Ghleann Dá Loch]], [[Loch Eidhneach]], [[Loch Inse Chrónáin]], [[Loch Inse Uí Chuinn]], [[Loch Inis Cara]] (taiscumar), [[Loch Oileán Éadaí]], [[Loch Chill Ghlais]], [[Loch Choill an Iúir]], [[Loch Cinnéile]], [[Loch Chionn Droma]], [[Loch na Coille Móire]], [[Loch Leitir Creamha Rua]], [[Loch an Chrainn Chrín]], [[Loch Mac nÉan]], [[Loch Marbh]], [[Loch Mháimín]], [[Loch Míle]],  [[Loch Míolach]], [[Loch Moirne]], [[Loch Mhuiceanach]], [[Loch Mucnú]], [[Loch na Cuinge Uachtarach]], [[Loch Uí Fhloinn]], [[Loch Riach]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Maothail)]], [[Loch an Rois]], [[Loch an Scoir]], [[Loch Sindile]], [[Loch Eoin]], [[Loch Sáile]], [[Loch Theach an Teampla]], [[Turlach Ráth Asáin]], [[Locha Chluain Í]], [[Loch Dhrom Mór]], [[Loch Dhoirinse]], [[Loch an Ghleanna]], [[Loch Mac nÉan Uachtair]], [[Loch Mám Aodha]], [[Loch na Breaclaí]] (~[[Loch Breaclaigh]]), ''[[Clea Lake]]'', [[Loch Chluain na Cloiche]], ''[[Lough Skean]]'', [[Loch Sceithí Uachtair]], [[Loch an Urláir]], [[An Loch Bán, Contae Mhuineacháin]], ''[[Lough Gullion]]'', ''[[Cloonagh Lough]]'', ''[[Lough Island Reavy]]'', ''[[Kiltooris Lough]]'', ''[[Lickeen Lough]]'', [[Lochanna Chill Airne]], [[Loch Charraig an Phoirt]], [[Loch Cheis Charraigín]], [[Loch Dhroim Dhá Liag]], [[Turlach Ghleann na Madadh]]

== Aontas Iarthar na hEorpa ==
* [[Benelux]] (1944), [[Conradh Dunkirk]] (1947), [[Conradh na Bruiséile]] (1948, 1954), [[Aontas an Iarthair]] (1948), [[:Catagóir:Aontas an Iarthair]], [[Conradh an Atlantaigh Thuaidh]] (1949), [[Conradh ag bunú Chomhphobal Cosanta na hEorpa]] (1952), &lt;strike&gt;[[Comhphobal Polaitiúil Eorpach (1952)]]&lt;/strike&gt;&amp;rightarrow;[[Comhphobal Polaitiúil na hEorpa (1952)]], [[Conradh Ginearálta]]=[[Comhdhálacha Bonn–Pháras]] (1952/1955), [[Comhdhálacha Londan agus Pháras]] (1954), [[Aontas Iarthar na hEorpa]] (1954), [[:Catagóir:Aontas Iarthar na hEorpa]], [[Comhdháil Messina]] (1955)

== An tAontas Eorpach ==
* [[Comhphobail Eorpacha]], [[Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach]]-&gt;[[Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach]]=&lt;strike&gt;[[Euratomm]]=&lt;/strike&gt;[[Euratom]] (Eoradamh), [[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach]]=[[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach]], [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]=an [[Comhphobal Eorpach]], [[Ballstát den Aontas Eorpach]]

* [[Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa]], [[Beartas comhtháthaithe]]=[[Beartas Comhtháthaithe]], [[Ciste Sóisialta na hEorpa Plus]], an [[Ciste Comhtháthaithe]], [[Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa]], an [[Comhbheartas Talmhaíochta]], an [[Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe]], an [[Comhbheartas Iascaireachta]]=an [[Comhbheartas Iascaigh]], an [[Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe]], an [[Comhbheartas Eachtrach agus Slándála]]

* [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]], [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh]], [[Forais an Aontais Eorpaigh]], [[Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa]], [[Coiste Eorpach na Réigiún]], [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]

* [[Banc Eorpach Infheistíochta]], [[Institiúid Ollscoile Eorpach]], [[Cúirt Aontaithe na bPaitinní]], [[Ombudsman Eorpach]], [[Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí]], [[Coiste Polaitiúil agus Slándála]], [[Coiste Míleata an Aontais Eorpaigh]]

* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}, [[Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip]]=[[Inter-Active Terminology for Europe]], [[Limistéar Eorpach Eacnamaíoch]]

* [ [[Margadh aonair na hEorpa]], an margadh inmheánach Eorpach ], [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]] (1975), [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]] (1975), [[Foras Oiliúna na hEorpa]]-&gt;[[Foras Eorpach Oiliúna]] (1990/1993), [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh]] (1994) ua, [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí]] (1994), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]] (1994), [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]] (1994), [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]] (1995), [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]] (2002), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]] (2002), [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]] (2004), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]] (2004), [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]] (2006), [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]] (2009), [[An tÚdarás Eorpach Saothair]] (2019)

* [ [[Comhbheartas Slándála agus Cosanta an Aontais Eorpaigh|Comhbheartas Slándála agus Cosanta]] (CBSC) ], [[Gníomhaireacht Eorpach um Chosaint]] (2004), [[Institiúid an Aontais Eorpaigh um Staidéar Slándála]] (1989 / 2001), [[Lárionad Satailítí an Aontais Eorpaigh]] (1992 / 2002)

* [ [[Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[Limistéar saoirse, slándála agus ceartais]] (LSSC) ], [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]] (1993), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí]]=[[Europol]] (1998), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]] (2000), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]]=[[Eurojust]] (2002), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]]=[[Frontex]] (2004), [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]] (2006), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]] (2011), [[Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[eu-LISA]] (2011)

* [ [[An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais]] (CEMA) ], [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]] (2011)

* [ [[Aontas Baincéireachta Eorpach]]=[[Aontas baincéireachta Eorpach]] (ABE) ], [[Bord Réitigh Aonair]] (2015), [[An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]]=[[an tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac]] (2024)

* [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh]], [[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach]]=[[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh]]=[[Conradh na Róimhe]] (19xx), [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach]]=[[Conradh na Róimhe]], [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] (1957, 1992, 2007), &lt;strike&gt;[[Conradh Eoratom]]=&lt;/strike&gt;[[Conradh Euratom]] (1957), [[Conradh Cumaisc]] (1965-1999), [[Conradh na Graonlainne]]=[[Tarraingt siar na Graonlainne as an Aontas Eorpach]] (1985), [[Ionstraim Eorpach Aonair]] (1986), [[Trí cholún an Aontais Eorpaigh]] (1993-2009), [[Conradh Amstardam]] (1997), [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] (2000, 2009), [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] (''2004''), [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] (2007)

* [[Conradh Aontachais]], [[:Catagóir:Conarthaí Aontachais leis an Aontas Eorpach]], [[Méadú an Aontais Eorpaigh]], [[Critéir Chóbanhávan]], [[Acquis communautaire]], [[Conradh Aontachais 1972]], [[Conradh Aontachais 1979]], [[Conradh Aontachais 1985]], [[Conradh Aontachais 1994]], [[Conradh Aontachais 2003]], [[Conradh Aontachais 2005]], [[Conradh Aontachais 2011]], [[Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach]], [[Dlí an Aontais Eorpaigh]], [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]], [[Europa (tairseach gréasáin)]], [[Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh]]=[[Oifig na bhFoilseachán]], [[Teangacha an Aontais Eorpaigh]], [[CORDIS]] (Seirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail (SeoTaifeach))

* [[Gníomh dlí de chuid an Aontais Eorpaigh]], [[Rialachán (Aontas Eorpach)]], [[Treoir (Aontas Eorpach)]], [[Cinneadh (Aontas Eorpach)]], [[Moladh (Aontas Eorpach)]], [[Tuairim (Aontas Eorpach)]], [[Cearta bunúsacha]]

== Réigiúin NUTS srl ==
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]] (Acáise), [[NUTS céadleibhéil an Aontais Eorpaigh]], [[:Catagóir:Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]],

* [[Réigiúin NUTS na hÉireann]], [[:Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann]], {{tl|Réigiúin NUTS na hÉireann}}, [[Tionóil Réigiúnacha na hÉireann]], [[Toghlimistéar áitiúil]], [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe]], [[Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair]], [[Réigiún na Teorann]], [[Réigiún an Iarthair]], [[Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]&lt;-[[Réigiún Bhaile Átha Cliath]],[[Réigiún an Lár-Oirthir]], [[Réigiún Lár na Tíre]]≠[[Lár na Tíre (Éire)]],  [[Réigiún an Deiscirt]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Deiscirt]], [[Réigiún an Lár-Iarthair]], [[Cathair Chinn Lis]], [[Eas Géitine]], [[Réigiún an Oirdheiscirt]], [[Réigiún an Iardheiscirt]]

* {{tl|NUTS}}, AT [[Réigiúin NUTS na hOstaire]], BE [[Réigiúin NUTS na Beilge]], BG [[Réigiúin NUTS na Bulgáire]], CY [[Réigiúin NUTS na Cipire]], CZ [[Réigiúin NUTS na Seicia]], DE [[Réigiúin NUTS na Gearmáine]], DK [[Réigiúin NUTS na Danmhairge]], EE [[Réigiúin NUTS na hEastóine]], EL [[Réigiúin NUTS na Gréige]], ES [[Réigiúin NUTS na Spáinne]], FI [[Réigiúin NUTS na Fionlainne]], FR [[Réigiúin NUTS na Fraince]], HR [[Réigiúin NUTS na Cróite]], HU [[Réigiúin NUTS na hUngáire]], IE Éire, IT [[Réigiúin NUTS na hIodáile]], LT [[Réigiúin NUTS na Liotuáine]], LU [[Réigiúin NUTS Lucsamburg]], LV [[Réigiúin NUTS na Laitvia]], MT [[Réigiúin NUTS Mhálta]], NL [[Réigiúin NUTS na hÍsiltíre]], PL [[Réigiúin NUTS na Polainne]], PT [[Réigiúin NUTS na Portaingéile]], RO [[Réigiúin NUTS na Rómáine]], SE [[Réigiúin NUTS na Sualainne]], SI [[Réigiúin NUTS na Slóivéine]], SK [[Réigiúin NUTS na Slóvaice]]

* AL [[Réigiúin NUTS na hAlbáine]], ME [[Réigiúin NUTS Mhontainéagró]], MK [[Réigiúin NUTS na Macadóine Thuaidh]], RS [[Réigiúin NUTS na Seirbia]], TR [[Réigiúin NUTS na Tuirce]], UA [[Réigiúin NUTS na hÚcráine]]

* CH [[Réigiúin NUTS na hEilvéise]], IS [[Réigiúin NUTS na hÍoslainne]], LI [[Réigiúin NUTS Lichtinstéin]], NO [[Réigiúin NUTS na hIorua]]

* [[Contaetha na hAlbáine]], [[Cúigí na Bulgáire]], [[:Catagóir:Cúigí na Bulgáire]], [[Contaetha na Cróite]], [[Contaetha na hEastóine]],  [[:Catagóir:Contaetha na hEastóine]],  [[Stair na hEastóine]], [[Réigiúin na Fraince]] Liostaí Wikidata, [[Réigiúin na hIodáile]], [[Contaetha na Liotuáine]]

* {{tl|Cúigí na mBulgáir}}-&gt;{{tl|Cúigí na Bulgáire}},  {{tl|Réigiúin na hIodáile}}, {{tl|Contaetha na Liotuáine‎}}, {{tl|Contaetha na hAlbáine}}, {{tl|Contaetha na hEastóine}}

== Turasóireacht i nÉirinn ==
* [[Turasóireacht in Éirinn]], [[Croíthailte Ceilte na hÉireann]], [[Ceantar na gCruach]], [[Sean-Oirthear na hÉireann]], [[Stair na hÉireann (400-800)]], [[Stair na hÉireann (1169-1536)]], ''[[Discover Ireland]]'', [[Spraoi]], [[Féile Cheoldráma Loch Garman]], [[Féile Ealaíon Chill Chainnigh]], [[Teach na Buiríse]]

= Bliain 6, 2026 - =
* [[New Dublin Voices]], [[Bernie Sherlock]]


* [[Ceann Chorr Leice]]


* {{tl|Na Scéalta Miotaseolaíochta}},  {{tl|Ríocht na gConnacht}}, &lt;strike&gt;{{tl|Laigín}}&lt;/strike&gt;-&gt;{{tl|Laigin}}
* [[Aided]]=[[Anbhás]], [[Aithed]]=[[Athadh]], [[Compert]]=[[Coimpeart]], [[Tochmarc]]=[[Tochmharc]]
* {{tl|Aided}}, {{tl|Aithed}}, {{tl|Compert}}, {{tl|Tochmarc}}
* [[:Catagóir:Aided]], [[:Catagóir:Aithed]], [[:Catagóir:Compert]], [[:Catagóir:Tochmarc]]

* [[:Catagóir:Conmaicne]], [[:Catagóir:Dál gCais]]

= Scéal-liostaí =
* [https://www.vanhamel.nl/codecs/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Cairnn Chonaill]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Ceart Claidib Cormaic]]
# [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]
#* Compert Mongáin ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán=[[Compert Mongáin]], [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]]
# [[Echtra Cormaic i Tír Tairngirí]]
#* [[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]
#* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]], 
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
# [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
# [[Aided Fergusa meic Roich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
#* [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]=[[]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
# [[Bórama]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]=[[]]
# [[Cath Airtig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
# [[Cath Cairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Maige Rath]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
# [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
# [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Finn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
# [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
# [[Genemain Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]=[[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] ==
=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>ebn6shg8j33taxmxqnajgfwc0ecfr0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308945</id>
      <parentid>1308944</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T09:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Celtic Language Collective */</comment>
      <origin>1308945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131658" sha1="dwa19cx4wbmkgwxy4s3z0tmf0ueuhp4" xml:space="preserve">__NOINDEX__
{{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}}

=Réamhrá=

[ [https://www.teanglann.ie/ teanglann.ie] | [https://www.focloir.ie/ focloir.ie] | [https://www.tearma.ie/ tearma.ie] | [https://www.gaois.ie/ gaois.ie] | [http://dil.ie/ dil.ie] | [https://www.logainm.ie/ga/ logainm.ie] | [https://www.sraidainm.ie/ga/ sraidainm.ie] | [https://www.sloinne.ie sloinne.ie] | [https://en.wikisource.org/wiki/An_Etymological_Dictionary_of_the_Gaelic_Language MacBain] ]

[CELT | CODECS | ISOS | THD | BILL | ...
]

[ ''[https://medievalscotland.org/kmo/AnnalsIndex/index.shtml Index of Names in Irish Annals]''!-- le Mari Elspeth nic Bryan-- | ''[https://www.libraryireland.com/names/contents.php Irish Names and Surnames]''!-- le Rev Patrick Woulfe, ar Library Ireland-- | ''[http://research.ucc.ie/doi//locus?section=d487e79 Onomasticum Goedelicum]'' | ''[http://research.ucc.ie/doi/atlas Atlas of Names]'' | ''[http://fmg.ac/Projects/MedLands/IRELAND.htm#_Toc389126210 MEDIEVAL LANDS - Ireland]''!-- ar fmg.ac-- ]

Daoine: aicme, ciarraí, cine, cineál, clann, corca, dál, dream, duine/daoine, fine, muintir, pobal, síol, teaghlach, tuath; s/daor-chineál, sloinne

Tosaíodh an obair seo ar an 6ú Meán Fómhair 2018, leis an leathanach [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]

* Foinsí ar [https://www.ucc.ie/en/research-sites/celt/ CELT]: 
** [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/text001.html LGÉ], [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/ LL], G800011A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100005A/ ACM, ARÉ LS 1220 ''srl.''], G100005A
** [https://celt.ucc.ie/published/G100054/ FFÉ, OFM A 14 ''srl.''], G800054
* [http://exploringcelticciv.web.unc.edu/ Exploring Celtic Civilisation]
* Sean-Ghaeilge
** [http://www.smo.uhi.ac.uk/liosta/old-irish-l/ OLD-IRISH-L]
** ''[https://www.digitalmedievalist.com/opinionated-celtic-faqs/how-to-learn-old-irish/ How to learn old irish]''
** [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/iriol U-Texas]
** [https://www.ria.ie/research-projects/focloir-stairiuil-na-gaeilge Foclóir Stairiuil na Gaeilge] ar ARÉ
* [https://omniglot.com/writing/irish.htm Gaeilge] ar omniglot
* [https://tuairisc.ie/comhairle-ghramadai-no-comhairle-gramadai-an-seimhiu-agus-an-rosheimhiu/ ‘Comhairle ghramadaí’ nó ‘comhairle gramadaí’? An séimhiú agus an róshéimhiú…], Kevin Hickey, tuairisc.ie


# ''[https://web.archive.org/web/20070807234048/http://www.carroll.co.uk/irish/chapt01.htm The Eberian Kings]''
# [https://celt.ucc.ie/published/E900000-003/ Early Irish Population-Groups], [[Eoin Mac Néill]]
# [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/users/my_library/ Wikipedia Library]
# Celtic Literature Collective (CLC)
## ''[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Irish Literature]'', CLC
## ''[https://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/index_irish.html Irish index]'', Ancient Texts
# [https://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php Textual sources], CELT


* [[:Teimpléad:cite web]]
* [[:Teimpléad:cite book]]
* [[:Teimpléad:citation]]
* [[:Teimpléad:familytree]]
* [[Speisialta:WhatLinksHere/Teimpléad:Glanadh-mar]]
* [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem Earra nua] ar WikiData


* [[Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]


* Faiceachas

{{tl|Scéalta miotaseolaíochta}}
{{tl|An Rúraíocht}}
{{tl|An Fhiannaíocht}}
{{tl|Scéalaíocht na Ríthe}}
{{tl|Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}}

=Bliain 1, 2018 - 2019=
==Céim 1 - An Rúraíócht==
Cóipeáil agus aistriú go díreach ó wiki-suímh (en, de, srl) eile.
* béim ar an Rúraíocht...
* ... agus Tuatha Dé Danann agus Ardríthe na hÉireann a thagann isteach leis na scéalta úd.
* ainm an phríomhleathnaigh as NuaGhaeilge; athsheoladh ann don ainm as SeanGhaeilge
* [[Donn Cuailnge]], [[Finnbhennach]], [[Maol]], [[Liath Macha agus Dub Sainglend]], [[Caladbolg]], [[Fragarach]], [[Fedelm]], [[Dáire mac Fiachna]], [[Cairpre Nia Fer]], [[Fedelm Noíchrothach]], [[Erc mac Cairpri]], [[Achall]]
* Naisc dhearga nó athsheolta go [[:en:Ulster Cycle]] ar en.wiki
*# a/s, [[Cairbre Cuanach]]
*# a/s, [[Condere mac Echach]]
*# n/d, [[Fiachu mac Fir Febhe]]
*# n/d, [[Folloman mac Conchobair]]
*# n/d, [[Friuch]]
*# n/d, [[Goll mac Carbada]]
*#* [[Nechtan Scéne]]

==Céim 2 - Scéalta Miotaseolaíochta==
* Gramadach
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Leathnaigh eile nach bhfuil fós an sna teimpléidí reatha
* Scéalta Miotaseolaíochta: [[Cessair]], [[Partholón]], [[Nemed]], [[Fir Bolg]]; [[Fomhóraigh]]; (Tuatha Dé Danann agus Clann Mhíle í gcéim 3)
** [[Tuan mac Cairill]], [[Neimheadh]], [[Fiacha mac Delbaíth]], [[Mac Cuill]], [[Mac Gréine]], [[Cichol Gricenchos]], [[Fintán mac Bóchra]], [[Dealgnaid]], [[Bóinn (bandia)]], [[Ealcmhar]], [[Cethlenn]], [[Conand]], [[Elatha]], [[Tethra]], [[Glas Ghaibhneann]]
* Leathanaigh eile:
** [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], [[Tomhaidhm]]
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS srl

==Céim 3 - Tuatha Dé Danann, Clann Mhíle==
* Gramadach (arís)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* [[Tuatha Dé Danann]]
** [[Éber Finn]] &amp;rarr; [[Éibhear Fionn]], [[Érimón]] &amp;rarr; [[Éiremhón]] &amp;rarr; [[Éireamhón]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Bres]], [[Aislinge Oenguso]], [[Ábartach]], [[Abhean]], [[Áed]], [[Airmed]], [[Anu]], [[Aobh]], [[Aoi]], [[Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)]], [[Bec]], [[Bodb Derg]], [[Brea]], [[Brian (miotaseolaíocht)]], [[Caer Ibormeith]], [[Cermait]], [[Creidhne]], [[Dian Cécht]], [[Ethal]], [[Ecne]], [[Fionnuala]], [[Goibhniu]], [[Iuchar]], [[Iucharba]], [[Ler]], [[Luchtaine]], [[Miach]], [[Neit]], [[Uaithne]]

* [[Clann Mhíle]]
** [[Goídel Glas]], [[Fénius Farsaid]], [[Scota]], [[Amergin Glúingel]], [[Bilé]], [[Donn]], [[Muimne, Luigne agus Laigne]], [[Ér, Orba, Ferón agus Fergna]], [[Íriel Fáid]], [[Ethriel]], [[Conmáel]], [[Tigernmas]]

* Eile
** [[Biróg]], [[Immram Brain]] ([[Bran mac Feabhail]]), [[Carman]], [[Crobh Dearg]], [[Crom Cruach]], [[Cailleach]], [[Ceithre Sheod]]

==Céim 4 - Ard-Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]], [[Eochaid Étgudach]], [[Cearmna Finn]], [[Sobhairce]], [[Eochaid Faebar Glas]], [[Fiacha Labhrainne]], [[Eochaid Mumu]], [[Óengus Olmucaid]], [[Énna Airgdech]], [[Rothechtaid mac Main]] (I), [[Sétna Airt]] (I), [[Fíachu Fínscothach]], [[Muinemón]], [[Faildergdóid]], [[Ollom Fódla]], [[Fínnachta]], [[Slánoll]], [[Géde Ollgothach]], [[Fíachu Findoilches]], [[Berngal]], [[Ailill mac Slánuill]], [[Sírna Sáeglach]], [[Rothechtaid Rotha]], [[Elim Olfínechta]], [[Gíallchad]], [[Art Imlech]], [[Nuadu Finn Fáil]], [[Bres Rí]], [[Eochaid Apthach]], [[Finn mac Blatha]], [[Sétna Innarraid]] (II), [[Siomón Brecc]],  [[Dui Finn]], [[Muiredach Bolgrach]], [[Énna Derg]], [[Lugaid Íardonn]], [[Sírlám]], [[Eochaid Uairches]], [[Eochaid Fíadmuine]], [[Conaing Begeclach]], [[Lugaid Lámderg]], [[Art mac Lugdach]], [[Fíachu Tolgrach]], [[Ailill Finn]], [[Eochaid mac Ailella]], [[Airgetmar]], [[Dui Ladgrach]], [[Lugaid Laigde]], [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]] ([[Áed Rúad]] ([[Áed Ruad]]), [[Díthorba]], [[Cimbáeth]]), [[Rechtaid Rígderg]], [[Úgaine Mór]], [[Bodbchad]], [[Lóegaire Lorc]], [[Cobthach Cóel Breg]], [[Labraid Loingsech]], [[Meilge Molbthach]], [[Mog Corb]], [[Óengus Ollom]], [[Irereo]], [[Fer Corb]], [[Connla Cáem]], [[Ailill Caisfiaclach]] ([[Ailill]]*), [[Adamair]], [[Eochaid Ailtlethan]], [[Fergus Fortamail]], [[Óengus Tuirmech Temrach]], [[Conall Collamrach]], [[Nia Segamain]], [[Énna Aignech]], [[Crimthann Coscrach]], [[Rudraige mac Sithrigi]] (III), [[Finnat Már]], [[Bresal Bó-Díbad]], [[Conchobar Abradruad]], [[Crimthann Nia Náir]], [[Cairbre Cinnchait]], [[Feradach Finnfechtnach]], [[Fíatach Finn]], [[Fíachu Finnolach]], [[Elim mac Conrach]], [[Túathal Techtmar]], [[Mal mac Rochride]], [[Fedlimid Rechtmar]], [[Cathair Mór]], [[Conn Cétchathach]], [[Conaire Cóem]], [[Art mac Cuinn]], [[Lugaid mac Con]] ([[Lughaidh]]*), [[Fergus Dubdétach]], [[Cormac mac Airt]], [[Eochaid Gonnat]] ([[Eochaidh]]*), [[Cairbre Lifechair]], [[Fothad Cairpthech]], [[Fothad Airgthech]], [[Fíachu Sroiptine]], [[Colla Uais]], [[Muiredach Tirech]], [[Cáelbad]], [[Eochaid Mugmedon]], [[Crimthann mac Fidaig]] ([[Criofan]]*), [[Níall Noígíallach]] &amp;larr; [[[[Niall Noígíallach]]]], [[Nath Í mac Fiachrach]], [[Lóegaire mac Néill]]

==Céim 5 - ABCDEí==
* [[Annála na hÉireann]], [[Banseanchas]], [[Cóir Anmann]],  [[Dinnseanchas]], [[Echtra]] ([[Eachtra]]) agus [[Immram]] ([[Iomramh]]), [[Echtra Condla]], [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Eachtra Neara]], [[Sanas Cormaic]]

==Céim 6 - An Fhiannaíocht==
* [[An Fhiannaíocht]], Na [[Fianna]]

Daoine
* [[Creidne]], [[Finn Eces]], [[Finn mac Cumaill]] &amp;larr; [[Fionn mac Cumhaill]], [[Oisín]], [[Diarmuid Ua Duibne]], [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Bodhmall]], [[Muireann]], [[Plúr na mBan]], [[Sadb]] &amp;rarr; [[Sadhbh]], [[Caílte mac Rónáin]], [[Conán mac Lia]], [[Conán mac Morna]], [[Cumall]], [[Goll mac Morna]], [[Liath Luachra]], [[Oscar mac Oisín]]

Scéalta ar fáil
* [[Agallamh Beag]], [[Agallamh na Seanórach]], [[Bruidhean Chaorthainn]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Gabhra]], [[Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna]], [[Fianshruth]], [[Fionn agus Gráinne]], [[Macgnímartha Finn]], [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]

Scéalta nach bhfuil ar fáil ar wikipediae
* [[Bruidhean Chéise Corainn]], [[Bruidhean Bheag na hAlmhaine]], [[Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg]]
# [[Eachtra Iollainn Iolchrothaigh Mhic Ríogh na hEasbáinne]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Iollainn_Iolchrothaigh_Mhic_Ríogh_na_hEasbáinne en]''')
# [[Eachtra an Ghiolla Dheacair]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_an_Ghiolla_Dheacair en]''')
# [[Eachtra Lomnachtáin]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Lomnachtáin en]''')
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
# [[Tóraíocht Taise Taoibhghile]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Taise_Taoibhghile en]''')
# [[Tóraíocht Shaidhbhe Iníne Eoghain Óig]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Shaidhbhe_Iníne_Eoghain_Óig en]''')
#* [[Nessa Ní Shéaghdha]], [[Máirín Ní Mhuiríosa]]

==Céim 7 - Scéalaíocht na Ríthe==
* [[Ard-Ríthe na hÉireann]] ''thuas, céim 4'', [[Baile in Scáil]], [[Baile Chuinn Chétchathaig]] (scrios: [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaigh?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaigh], [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaig?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaig]), [[Sadb ingen Chuinn]]

==Céim 8 - Lámhscríbhinní==
* [[Teimpléad:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]
** [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
*# [[Leabhar Fhear Maí]]
** [[Leabhar na gCeart]], Oidheadh Chlainne x 3: [[Oidheadh Chlainne Lir|... Lir]] ([[Clann Lir]]), [[Oidheadh Chlainne Tuireann|... Tuireann]], [[Oidheadh Chlainne Uisnigh|... Uisnigh]]

==Céim 9 - Aithbhreithniú==
* Glan / Cuir le roinnt leathnach
** [[Aengus]] &amp;rarr; [[Aonghas]], [[Áine]], [[Badb]] &amp;rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Breogán]], [[Brigit]], [[Cormac mac Airt]], [[Daghdha]], [[Enbarr]], [[An Fhiannaíocht]],  [[Fionn mac Cumhaill]], [[Grian (bandia)]], [[Lugh]], [[Níall Noígíallach]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Oisín]]
* Leathanaigh eile:
** ''[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/List of Irish mythological figures]]''
** [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Na Scéalta Miotaseolaíochta]], [[An Rúraíocht]], [[An Fhiannaíocht]], [[Scéalaíocht na Ríthe]]

==Céim 10 - feabhsú na Gaeilge==
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Cruthaithe|Cruthaithe]]
* Gramadach (arís eile)
** Tuiseal Ginideach
** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha

= Bliain 2, 2019 - 2020 =
== Feabhsú na Gaeilge (2) ==
* Tuiseal ginideach
** Mo chuid airgid ''vs.'' Mo chuid den airgead
** Séimhithe
* na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha
* Ainmneacha Sean &amp;rarr; Meán &amp;rarr; Nua-Ghaeilge
** Eisceachtaí: [[Aengus]], [[Brigit]] (''vs.'' [[Naomh Bríd]]), [[Daghda]] nó [[Daghdha]] (ní *Dea-dhia), [[Lugh]] (ní [[Lú]])

== Tagairtí ==
* Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS, WikiData
* LGÉ, ACM, FFÉ go Gaeilge (go háirithe i leathanaigh na nArd-Ríthe)

== Ath-bhreithniú ==
* [[Ceasair]], [[Parthalán]], [[Neimheadh]], [[Fir Bholg]]
* [[Sláine mac Deala]]... [[Eochaid mac Eirc]]

== Catagóirí ==
* [[:Catagóir:Dreamanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Éarainn]], [[:Catagóir:Ulaid]], [[:Catagóir:Eoghanachta]], [[:Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]

== Ogham, [[Aibítir]] ==
* [[Ogham]], [[:Catagóir:Ogham]], [[Auraicept na n-Éces]], [[Bríatharogam]]=[[Briatharogham]], [[De Dúilib Feda na Forfid]], [[In Lebor Ogaim]]=[[An Leabhar Oghaim]], [[Inscríbhinní Oghaim]]
* [[:Teimpléad:Litreacha Oghaim]], [[beith (ogham)|beith]]*, [[luis (ogham)|luis]], [[fearn (ogham)|fearn]], [[sail (ogham)|sail]], [[nion (ogham)|nion]] | [[uath (ogham)|uath]], [[dair (ogham)|dair]], [[tinne (ogham)|tinne]], [[coll (ogham)|coll]], [[ceirt (ogham)|ceirt]] | [[muin (ogham)|muin]], [[gort (ogham)|gort]], [[nGéadal (ogham)|nGéadal]]*, [[straif (ogham)|straif]], [[ruis (ogham)|ruis]] | [[ailm (ogham)|ailm]], [[onn (ogham)|onn]], [[úr (ogham)|úr]], [[eadhadh (ogham)|eadhadh]], [[iodhadh (ogham)|iodhadh]] | [[Forfeda]], ''[[Ébad (ogham)|Ébad]]-a, [[Oir (ogham)|Oir]]-a, [[Uillenn (ogham)|Uillenn]]-a,'' [[Iphín (ogham)|Iphín]]=[[Ifín (ogham)|Ifín]], ''[[Emancholl (ogham)|Emancholl]]-s'', [[Peith (ogham)|Peith]]
* [[:Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]], [[CIIC 2]]=[[Cloch Oghaim Chluain Muirís]], [[CIIC 10]]=[[Cloch Oghaim Bhréisteach]], [[CCIC 11]]=[[Ráth na Dromainne]], [[CIIC 38]]=[[Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin]], [[CIIC 47]]=[[Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin]], [[CIIC 50]]&lt;[[Ráth Chrois Uaithne]], [[CIIC 57]]–58=[[Clocha Oghaim Phlácais]], [[CIIC 66]]=[[Cloch Oghaim Bhéal an Churraigh Bháin]], [[CIIC 145]]=[[Cloch Oghaim Airghleanna]], [[CIIC 155]]-163=[[Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt]], [[CIIC 170]]&lt;[[Teampall Mhanachain]], [[CIIC 187]]&lt;[[Cill Maoilchéadair]], [[CIIC 193]]&lt;[[Mám an Óraigh]], [[CIIC 197]]–203=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 206]]–213=[[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]], [[CIIC 220]]=&lt;strike&gt;[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag]], [[CIIC 230]]&lt;[[Clochán Cárthainn]], [[CIIC 241]]=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]], [[CIIC 246]]=&lt;strike&gt;[[Chlocha Oghaim Aird Chánachta]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Aird Chánachta]], [[CIIC 266]]-267=&lt;strike&gt;[[Clochanna Oghaim Chill Tíre]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Clocha Oghaim Chill Tíre]], [[CIIC 272]]-281&lt;[[Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin]], CICC iii=[[Cloch Oghaim Bhaile an Bhúlaeraigh Thuaidh]], CIIC iii=[[Cloch Oghaim Dhún gCoimín]], CIIC iii&lt;[[Caiseal Imileá an Bhóthair]], CIIC iii=[[Clocha Oghaim Tulaigh Garráin]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Bhaile Uí Bhaoithín]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Baile Uí Bhaoithín]], CIIC iii&lt;&lt;strike&gt;[[Teampall Ráth Theas]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Teampall Ráth Teas]]

== Dreamanna ==
{|
|- valign=top
|| [[Íomhá:Ptolemy's Ireland.png|mion|100px|Léarscáil Tolamaes]]
|| [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|100px|Luath-dhreamanna]]
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px|Éire 900]]
|| [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|100px|Éire 1014]]
|| [[Íomhá:www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1300.gif|mion|100px|[[Tiarnas na hÉireann]], 1300]]
|| [[Íomhá:Ireland 1450.png|mion|100px|Éire 1450]]
|| [[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|105px|Barúntachtaí 1899]]

|- valign=top
|| [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Munster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Mide-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Connacht-900.svg|mion|100px]]
|| [[Íomhá:Kingdom of Breifne-900.svg|mion|100px]]
|- valign=top
|| [[Íomhá:UlsterDioceseKingdoms.png|mion|100px]]
|| [[Íomhá:NorthernUiNeill.png|mion|100px]]
|}

===Luath-dhreamanna===
* [[Prótastair Éireann]]&lt;[[Stair na hÉireann]], [[Periplus Massiliach]], [[Ora Maritima]], [[Almagest]]- ([[Úsáideoir:Ériugena|ÉG]]), [[Geografaíocht (Tolamaes)]]-, [[Scotti]], [[Attacotti]]-, [[Breatain (logainm)]], [[:Teimpléad:Éire Tholamaes]]
* Connacht: [[Auteini]]=[[Uaithni]], [[Fir Ol nEchmacht]], [[Nagnatae]], [[Nagnata]]; Laigin: [[Brigantes (Éire)]], [[Cauci]], [[Coriondi]], [[Domnu]], [[Fir Domnann]], [[Gailióin]], &lt;strike&gt;[[Manapi]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Manapii]]; Mide: [[Eblani]]=[[Ebdani]]=[[Blanii]], [[Eblana]]; Muma: [[Gangani]]=[[Concani]], [[Iverni]], [[Uellabori]], [[Uodiae]]=[[Usdiae]]; Uladh:  [[Darini]], [[Erdini]], [[Uennicnii]]
* Eile: [[Belgae]], [[Scotia]]-, [[Gleann Scoithín]], [[Albion]]-, [[Caledonia]]-, [[Damnonii]], [[Dumnonii]], [[Hibernia]]-
* Le dáileadh: [[Indech]], [[Octriallach]], 
* [[Ríochtaí Éireann]], [[Cúigí na hÉireann]]
* [[Dáire Doimthech]], [[Lugaid Loígde]] (Lugaid mac Con), [[Ríthe Éireann]], [[Flaith]], [[Tigerna]]=[[Tiarna]], [[Liosta Ríthe na hÉireann]], [[Ard-Ríthe na hÉireann]]-, [[Rí na Teamhrach]]=[[Ríthe na Teamhrach]], [[Coirpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]]-, [[Ailill Molt]], [[Lugaid mac Lóegairi]]=[[Lughaidh mac Laoghaire]], [[Ríocht na Mumhan]],  [[Rí na Mumhan]]=[[Ríthe na Mumhan]], [[Rí na Deasmhumhan]]=[[Ríthe na Deasmhumhan]], [[Rí na Tuadhmhumhan]]=[[Ríthe na Tuadhmhumhan]], [[Rí na hIarmhumhan]]=[[Ríthe na hIarmhumhan]], [[Rí na hUrmhumhan]]=[[Ríthe na hUrmhumhan]],  [[Liosta Ríthe Uladh]] &amp;rarr; [[Rí na nUladh]]=[[Ríthe na nUladh]], [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]] &amp;rarr; [[Dubhaltach Mac Firbhisigh]], [[Ríocht na Mí]], [[Rí na Mí]]=[[Ríthe na Mí]], [[Airgíalla]]=[[Oirialla]], &lt;strike&gt;[[Ríthe an Oiriall]]&lt;/strike&gt; &amp;rarr; [[Ríthe na nOiriall]]=[[Ríthe Oiriall]], [[Bréifne]], [[Ríthe na Bréifne]], [[Ríthe na Laighean]], [[Ríthe an Osraí]], [[Tiarnas na hÉireann]]-, [[Túathal mac Cormaic]]=[[Túathal Máelgarb]]=[[Tuathal Maolgharbh]], [[Diarmait mac Cerbaill]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill]]-, [[Domnall Ilchelgach]]=[[Domnall mac Muirchertaig]]=[[Domhnall mac Muircheartaigh]], [[Forggus mac Muirchertaig]]=[[Fearghas Mac Muircheartaigh]], [[Eochaid mac Domnaill]]=[[Eochaidh mac Domhnaill]], [[Báetán mac Muirchertaig]]=[[Baotán mac Muircheartaigh]], [[Ainmuire mac Sétnai]]=[[Ainmhire mac Seanna]], [[Báetán mac Ninnedo]]=[[Baotán mac Nínneadha]], [[Áed mac Ainmuirech]]=[[Aodh mac Ainmhireach]], [[Áed Sláine]]=[[Aodh Sláine]], [[Colmán Rímid]]=[[Colmán Ríomhaí]]=[[Colmán mac Báetáin]]=[[Colmán mac Baotáin]], [[Áed Uaridnach]]=[[Aodh Fuariodhnach]], [[Máel Coba mac Áedo]]=[[Maol Cobha mac Aodha]], [[Suibne Menn]]=[[Suibhne Meann]], [[Domnall mac Áedo]]=[[Domhnall mac Aodha]] 

{{Éire Tholamaes}}


Féach ''[http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire000.htm IHM]'':
{|class = wikitable
! width=10% | Dream
! width=10% | Treibh
! width=10% | As
! width=10% | Am
! width=20% | [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]]
! width=40% | Dál/Corca/Clann
|- valign=top
|| [[Cruithne]] || [[Priteni]] || Breatain || 8u - 5ú RC || [[Fomhóraigh]]? || [[Dál nAraidi]], [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]], ''[[Loígis]]'', [[Soghain]]
|- valign=top
|| [[Éarainn]] || [[Belgae]] || Breatain || 5ú - 3ú RC || [[Fir Bholg]] || ''Ulaid'' (Dál Riada, Dál Fiatach), [[Corca Laidhe]], [[Múscraí]], [[Corca Dhuibhne]], [[Corca Bhaiscinn]], [[Uí Mhaine]], [[Conmhaicne]]
|- valign=top
|| [[Laigin]] || || Armorica || 3ú - 1ú RC || [[Tuatha Dé Danann]]? || [[Fir Domnann]], [[Gailióin]]; [[Uí Fhailí]], ''[[Uí Bairrche]]'', [[Uí Eineachghlais]]; [[Gailenga]]?
|- valign=top
|| [[Gaeil]] || [[Míl Easpáine]] || Gall || 2ú - 1ú RC || [[Féine]] || [[Eoghanachta]], [[Connachta]]
|}

===Breá===
* [[Brega]]=[[Breá]]

===Bréifne===
* [[Ríthe Bhréifne]]

===Ciannachta===
* [[Ciannachta]], [[Ciannachta Glen Geimin]]=[[Ciannacht Ghleann Geimhin]], [[Síl nÁedo Sláine]]=[[Síol Aodha Sláine]], [[Gailenga]]

===Iverni===
* =[[Érainn]]=[[Éarainn]], [[Dáire]], [[Darini]], [[Dáirine]], [[Corcu Loígde]]=[[Corca Laidhe]], [[Corc mac Luigthig]]=[[Conall Corc]], [[Dáire Doimthech]]*, [[Lugaid Loígde]]~[[Lugaid Laigdech]], [[Íar mac Dedad]], [[Óengus Bolg]]=[[Aonghas Boilg]], [[Aimend]]=[[Aimeann]], [[Deda mac Sin]]&lt;[[Cland Dedad]], [[Dál gCais]]-, [[Dáire mac Dedad]], [[Síl Conairi]]=[[Síol Chonaire]], [[Cairpre]], [[Mairtine]], [[Múscraige]]=[[Múscraí]], [[Corcu Duibne]]=[[Corca Dhuibhne]], [[Corcu Baiscinn]]=[[Corca Bhaiscinn]], [[Dáire Cerbba]]=[[Dáire Cearba]], [[Uí Liatháin]], [[Uí Fidgenti]]=[[Uí Fiodhghinte]]

===''Laigin''===
* [[Laigin]], [[Uí Failgi]]=[[Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]]=[[xxx]], [[Fothairt]], [[Dál Cormaic]]-, [[Énnae Cennsalach]], [[Crimthann mac Énnai]]=[[Criomhthann mac Éanna]], [[Augaire mac Ailella]]=[[Agaire mac Ailealla]]?, ([[Diarmait Mac Murchada]]=[[Diarmaid Mac Murchadha]]), [[Domhnall Caomhánach]], [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]
* [[Uí Chinnsealaigh]], [[Áed mac Colggen]]=[[Aodh mac Colgan]] 

{{Navbox
 | name = Laigin
 | title = [[Laigin]]
 | state = {{{state|}}}
 | listclass = hlist

 | group1 = Kindreds and septs
 | list1 = {{Navbox|child

   | group1 = Dál Niad Cuirp
   | list1 = [[Uí Máil]]&amp;nbsp;• [[Uí Dúnlainge]]&amp;nbsp;• [[Uí Ceinnselaig]]&amp;nbsp;• [[Uí Failge]]&amp;nbsp;• [[Uí Bairrche]]&amp;nbsp;• [[Uí Enechglaiss]]&amp;nbsp;• Uí Crimthainn Áin&lt;!-- {{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Máil]]
     | list1 = O'Tighe&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]

     | group2 = [[Uí Dúnlainge]]
     | list2 = Fitzdermot&amp;nbsp;* [[O'Toole family|O'Toole]]&amp;nbsp;* [[O'Byrne family|O'Byrne]]&amp;nbsp;* [[Cosgrave|O'Cosgrave]]

     | group3 = [[Uí Cheinnselaig]]
     | list3 = [[MacMurrough dynasty|MacMurrough Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Kinsella]]&amp;nbsp;* [[Kehoe]]&amp;nbsp;* [[Finneran|O'Finneran]]&amp;nbsp;* [[Murphy|O'Murphy]]&amp;nbsp;* [[O'Garvey]]&amp;nbsp;* [[Hartley (surname)|O'Hartley]]&amp;nbsp;* [[O'Ryan]]&amp;nbsp;* [[Morrow (surname)|Morrow]]

     | group4 = [[Uí Failghe]]
     | list4 = [[O'Connor Faly]]&amp;nbsp;* [[O'Dunne]]&amp;nbsp;* [[O'Dempsey]]&amp;nbsp;* [[Kavanagh (surname)|Kavanagh]]&amp;nbsp;* [[Branagh]]&amp;nbsp;* [[Fitzpatrick (surname)|MacGilpatrick (Fitzpatrick)]]&amp;nbsp;* [[O'Dwyer (surname)|O'Dwyer]]&amp;nbsp;* [[O'Holohan]]&amp;nbsp;* [[O'Hennessy]]

     | group5 = [[Uí Bairrche]]
     | list5 = [[MacGorman]]&amp;nbsp;* [[Kearney (disambiguation)|Kearney]]&amp;nbsp;* [[Tracy (name)|Tracy]]&amp;nbsp;* [[Hughes (disambiguation)|Hughes]]&amp;nbsp;* [[Mooney]]&amp;nbsp;* [[Carney (surname)|Carney]]

     | group6 = [[Uí Enechglaiss]]
     | list6 = ''O'Feary

     | group7 = Uí Crimthainn Áin
     | list7 = ''O'Duff
   }}--&gt;

   | group2 = Dál Cairpre Arad
   | list2 = O'Kealy

   | group3 = [[Dál Messin Corb]]
   | list3 = [[Uí Garrchon]]

 }}

 | group2 = Daoine
 | list2 = [[Úgaine Mór]]&amp;nbsp;• [[Lóegaire Lorc]]&amp;nbsp;• [[Labraid Loingsech]]&amp;nbsp;• [[Óengus Ollom]]&amp;nbsp;• [[Fergus Fortamail]]&amp;nbsp;• [[Crimthann Coscrach]]&amp;nbsp;• [[Nuadu Necht]]&amp;nbsp;• [[Cumall|Cumhall]]&amp;nbsp;• [[Fionn mac Cumhaill]]&amp;nbsp;• [[Oisín]]&amp;nbsp;• [[Oscar mac Oisín|Oscar]]&amp;nbsp;• [[Conchobar Abradruad]]&amp;nbsp;• [[Cathair Mór]]&amp;nbsp;• [[Énnae Cennsalach]]&amp;nbsp;• [[Crimthann mac Énnai]]&amp;nbsp;• [[Áed mac Colggen]]&amp;nbsp;• [[Augaire mac Ailella]]&amp;nbsp;• [[Máel Mórda mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Diarmait Mac Murchada]]&amp;nbsp;• [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]&amp;nbsp;• [[Fiach Mac Aodha Ó Broin]]

 | group3 = Aiteanna
 | list3 = [[An Nás]]&amp;nbsp;• [[Mullach Maistean]]&amp;nbsp;• [[Cnoc Liamhna]]

 | group4 = Cathanna
 | list4 = [[Cath Cheann Fuait|Ceann Fuait]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Máma|Gleann Máma]]&amp;nbsp;• [[Cath Chluain Tarbh|Cluain Tarbh]]&amp;nbsp;• [[Cath na Móna Móire|Móin Mhór]]&amp;nbsp;• [[Cath Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin]]&amp;nbsp;• [[Cath Ghleann Molúra|Gleann Molúra]]

 | group5 = Altanna gaolmhara
 | list5 = [[Gaeil]]&amp;nbsp;• [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;• [[Érimón]]&amp;nbsp;• [[Scéalta Miotaseolaíochta]]&amp;nbsp;• [[An Fhiannaíocht]]&amp;nbsp;• [[Dinnseanchas]]&amp;nbsp;• [[Leabhar Laighneach]]&amp;nbsp;• [[Ríthe na Laighean]]&lt;!--&amp;nbsp;• [[O'Rahilly's historical model]]&amp;nbsp;• [[Gaelic nobility of Ireland]]&amp;nbsp;• ''[[Follow Me up to Carlow]]''--&gt;

}}

===Mumha===
* [[Iarmumu]]=[[Iarmuman]]=[[Iarmhumha]]=[[Iarmhumhain]]=[[Iarumhain]], [[Tuadmumu]]=[[Tuadhmhumha]]=[[Tuadhmhumhain]]=[[Tuamhain]], [[Deasmumu]]=[[Deasmhumha]]=[[Deasmhumhain]]=[[Deasumhain]]-, [[Urmumu]]=[[Urmhumha]]=[[Urumhain]]
* [[Éoganachta]]=[[Eoghanachta]], [[Mug Nuadat]]=[[Mogh Nuadhad]], [[Ailill Aulom]], [[Lugaid mac Con]], [[Mac Con]], [[Éogan Mór]]=[[Eógan Mór]]=[[Eoghan Mór]], [[Fiachu Muillethan]], [[Éile]], [[Eoghanacht Chaisil]], [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], [[Eoghanacht Áine]], [[Eoghanacht Locha Léin]], [[Eoghanacht Raithlinn]], [[Eoghanacht Oirthir Cliach]], [[Eóganacht Ninussa]], [[Mathghamhain]], [[Deirgtine]], [[Fiachu Muillethan]], [[Ailill Flann Bec]]=[[Ailill Flann Beag]], &lt;strike&gt;[[Feidlimid mac Cremthanin]]&lt;/strike&gt;=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feidlimid mac Crimthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Mór Mumhan]], [[Óengus mac Nad Froích]], [[Feidlimid mac Óengusa]]=[[Feilimí mac Aonghasa]], [[Fíngen mac Áedo Duib]]=[[Finghin mac Aodha Dhuibh]], [[Eochaid mac Óengusa]]=[[Eochaidh mac Aonghasa]], [[Crimthann Srem mac Echado]]=[[Criomhthann Sreamh mac Eochada]], [[Áed Bennán mac Crimthainn]]=[[Aodh Beanmán mac Criomhthainn]], [[Nad Froích mac Cuirc]]=[[Nadh Fraoigh mac Coirc]], [[Bressal mac Ailello Thassaig]]=[[Bressal mac Ailello]]=[[Breasal mac Ailealla]], [[Angias]]=[[Angas]], [[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]=[[Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh]], [[Cathal mac Finguine]]

{{Mumhain}}

===Oirialla===
* [[Ríthe Oiriall]]
# Dallán Forgaill
# [[xxx]]=[[Rossa Buí Mac Mathúna]] &amp;larr; [[:en:Rossa Buide Mac Mathúna]]
#* [[Uí Tuirtri]]=[[Uí Thoirtre]], [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

===Osraí===
* [[Dál Birn]], [[Óengus Osrithe]]=[[Aonghas Osraithe]], [[Lóegaire Birn Búadach]]=[[Laoghaire Birn Buach]]

===''Ulaid'' / Cruithne===
* [[Ulaid]] (FFÉ: Oll-sháith), [[Clanna Rudraige]], [[Dál Riata]]=[[Dál Riada]]-, [[Dál Fiatach]], [[Cruthin]]=[[Cruithne]], Conall Anglonnach, [[Conaille Muirtheimne]], [[Dál mBuinne]], [[Erc Dhál Riada]], [[Loarn mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél Loairn]]=[[Cineál Loairn]], [[Aonghas mac Eirc]]&amp;rarr;[[Cenél nÓengusa]]=[[Cineál Aonghasa]], [[Adomnán]]=[[Adhamhnán]]=[[Naomh Adhamhnán]], [[Senchus Fer n-Alban]]=[[Seanchas Fear Alban]], [[Duan Albanach]], [[Muirchertach mac Muiredaig]]=[[Muircheartach mac Muireadaigh]]-, [[Fergus Mór]]=[[Fearghas Mór]], [[Domangart Réti]]=[[Domhanghart Réite]], [[Gabrán mac Domangairt]]=[[Gabhrán mac Domhanghairt]]&amp;rarr;[[Cenél nGabráin]]=[[Cineál Gabhráin]], [[Comgall mac Domangairt]]=[[Comhghall mac Domhanghairt]]&gt;[[Cenél Comgaill]]=[[Cineál Comhghaill]], [[Eilne]], [[Loígis]], [[Sogain]]=[[Soghain]], [[Senchineoil]]=[[Seanchineál]], [[Uí Blathmaic]], [[Uí Echach Arda]], [[Conmhaícne]]=[[Conmhaicne]], [[Ciarraige]]=[[Ciarraí]], [[Corco Mruad]]=[[Corca Mrua]], [[Vita tripartita Sancti Patricii]]-, [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Ríthe Dáil Araidi]]=[[Ríthe Dhál Araí]], [[Dál nAraidi Mag Line]]=[[Dál Araí Mhaigh Line]], [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uíbh Eachach Cobha]], [[Uí Erca Céin]], [[Leath Cathail]]=[[Leath Chathail]], [[Tipraiti Tireach]]=[[Tiobraid Tíreach]], [[Ríthe na nUladh]], [[Muiredach Muinderg]]=[[Muireadhach Muindearg]], [[Eochaid mac Muiredaig Muinderg]]=[[Eochaidh mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Cairell mac Muiredaig Muinderg]]=[[Caireall mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Demmán mac Cairill]]=[[Deamán mac Cairill]], [[Báetán mac Cairill]]=[[Baotán mac Cairill]], [[Áed Dub mac Suibni]]=[[Aodh Dubh mac Suibne]], [[Eochaid mac Condlai]]=[[Eochaidh mac Connla]], [[Fergnae mac Oengusso Ibdaig]]=[[Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh]], [[Fíachnae mac Báetáin]]=[[Fiachna mac Baotáin]], [[Fiachra Cáech]]=[[Fiachra Caoch]], [[Fiachnae mac Demmáin]]=[[Fiachna mac Deamáin]], [[Connad Cerr]]=[[Connadh Cearr]], [[Dúnchad mac Fiachnai]]=[[Dúnchadh mac Fiachna]], [[Máel Cobo mac Fiachnai]]=[[Maol Cobha mac Fiachna]], [[Blathmac mac Máele Cobo]]=[[Blathmac mac Maoil Chobha]], [[Congal Cennfota mac Dúnchada]]=[[Congal Ceannfhada mac Dúnchadha]], [[Mongán mac Fiachnai]]=[[Mongán mac Fiachna]], [[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]=[[Béic Bairrche mac Blathmhaic]], [[Áedán mac Gabráin]]=[[Aodhán mac Gabhráin]], [[Congal Cáech]]=[[Conghal Caoch]]

{{Navbox
 | name = Ulaid
 | title = [[Ulaid]]
 | state = {{{state|}}}

 | group1 = Finte agus clanna
 | list1 = {{Navbox|child

          | group1 = [[Dál nAraidi]]
          | list1  = [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]]&amp;nbsp;* ''[[Loígis]]''&amp;nbsp;* [[Soghain]] &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Uí Echach Cobo]]
     | list1 = [[MacGowan]]&amp;nbsp;* [[Magennis]]&amp;nbsp;* [[McCartan]]&amp;nbsp;* [[Lynch (surname)|Lynch]]

     | group2 = [[Loígis]]
     | list2 = [[Moore (surname)|O'More]]&amp;nbsp;* [[O'Kelly]]&amp;nbsp;* O'Deevy&amp;nbsp;* O'Doran&amp;nbsp;* O'Lalor&amp;nbsp;* [[O'Dowling]]&amp;nbsp;* [[McEvoy|MacEvoy]]&amp;nbsp;* [[Bergin|O'Bergin]]&amp;nbsp;* O'Mulcahy

     | group3 = [[Soghain]]
     | list3 = O'Manning&amp;nbsp;* [[Mac an Bhaird|MacWard]]&amp;nbsp;* O'Scurry&amp;nbsp;* [[Lennon|O'Lennon]]&amp;nbsp;* MacCashin&amp;nbsp;* [[Gilly]]&amp;nbsp;* MacGing

   }}--&gt;
          | group2 = [[Conmhaícne]]
          | list2  = Conmhaícne Mara&amp;nbsp;* Conmaicne Magh Réin&amp;nbsp;* Conmaicne Cuile Toladh&amp;nbsp;* Conmaicne Mide &lt;!--{{Navbox|child

     | group1 = [[Conmhaícne Mara]]
     | list1 = O'Kealy&amp;nbsp;* MacConneely&amp;nbsp;* O'Devaney&amp;nbsp;* O'Cloherty&amp;nbsp;* [[Folan|MacFolan]]

     | group2 = Conmaicne&lt;br/&gt;Magh Réin&lt;br&gt;
     | list2 = MacRannall&amp;nbsp;* MacDorcy&amp;nbsp;* O'Mulvey&amp;nbsp;* [[O'Farrell]]&amp;nbsp;* O'Beglin&amp;nbsp;* [[Borden (surname)|Borden]]&amp;nbsp;* [[Hallissey|O'Hallissy]]&amp;nbsp;* O'Murry&amp;nbsp;* O'Curneen&amp;nbsp;* O'Mulooly&amp;nbsp;* MacMullock&amp;nbsp;* O'Doonan&amp;nbsp;* O'Kearon&amp;nbsp;* MacCoogan&amp;nbsp;* [[Gaynor|MacGaynor]]&amp;nbsp;* [[Quinn|O'Quinn]]&amp;nbsp;* MacShaffrey&amp;nbsp;* [[Connick|MacConnick]]&amp;nbsp;* [[Keegan|O'Keegan]]&amp;nbsp;* MacLeavy&amp;nbsp;* MacMorrow&amp;nbsp;* [[MacShane]]&amp;nbsp;* O'Sullahan&amp;nbsp;* [[O'Tormey]]

     | group3 = Conmaicne &lt;br&gt;Cuile Toladh
     | list3 = O'Tolleran&amp;nbsp;* O'Colleran&amp;nbsp;* O'Moran&amp;nbsp;* [[Martin (surname)|Martin]]

     | group4 = Conmaicne Mide
     | list4 = MacRourke&amp;nbsp;* O'Breen&amp;nbsp;* O'Toler

   }}--&gt;

          | group3 = ''[[Ciarraige]]''
          | list3  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Céirín|O'Kieran (Kearns)]]&amp;nbsp;* [[O'Conor Kerry]]&amp;nbsp;* [[O'Murtagh]]&amp;nbsp;* O'Neide--&gt;

          | group4 = [[Corco Mruad]]
          | list4  = &amp;nbsp;&lt;!--[[Ó Conchubhair Corcomroe|O'Conor Corcomroe]]&amp;nbsp;* [[Uí Lochlainn|O'Loughlin]]&amp;nbsp;* [[O'Flaherty]]&amp;nbsp;* O'Deely&amp;nbsp;* [[O'Drennan]]&amp;nbsp;* O'Melody&amp;nbsp;* MacCurtin&amp;nbsp;* [[O'Davoren]]--&gt;
}}
 | group2 = Pearsana
 | list2 = [[Cermna Finn]]&amp;nbsp;* [[Sobairce]]&amp;nbsp;* [[Ollom Fódla]]&amp;nbsp;* [[Fínnachta]]&amp;nbsp;* [[Slánoll]]&amp;nbsp;* [[Géde Ollgothach]]&amp;nbsp;* [[Fíachu Findoilches]]&amp;nbsp;* [[Berngal]]&amp;nbsp;* [[Ailill mac Slánuill]]&amp;nbsp;* [[Finn mac Blatha]]&amp;nbsp;* [[Sírlám]]&amp;nbsp;* [[Airgetmar]]&amp;nbsp;* [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]]&amp;nbsp;* [[Macha]]&amp;nbsp;* [[Rudraige mac Sithrigi]]&amp;nbsp;* [[Congal Cláiringnech]]&amp;nbsp;* [[Bresal Bó-Díbad]]&amp;nbsp;* [[Fachtna Fáthach]]&amp;nbsp;* [[Conchobar mac Nessa]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Róich]]&amp;nbsp;* [[Fedelm Noíchrothach]]&amp;nbsp;* [[Deichtine]]&amp;nbsp;* [[Cúscraid]]&amp;nbsp;* [[Cormac Cond Longas]]&amp;nbsp;* [[Findchóem]]&amp;nbsp;* [[Amergin mac Eccit]]&amp;nbsp;* [[Conall Cernach]]&amp;nbsp;* [[Mal mac Rochride]]&amp;nbsp;* [[Tipraiti Tireach]]&amp;nbsp;* [[Fiacha Araidhe]]&amp;nbsp;* [[Cáelbad]]&amp;nbsp;* [[Fiachnae mac Báetáin]]&amp;nbsp;* [[Congal Cáech]]&amp;nbsp;* [[Fergus mac Áedáin]]&amp;nbsp;* [[Máel Bressail mac Ailillo]]&amp;nbsp;* [[Mac Creiche]]

 | group3 = Litríocht
 | list3 = ''[[Scéla Conchobair]]''&amp;nbsp;* ''[[Táin Bó Cúailnge]]''&amp;nbsp;* ''[[Compert Con Culainn]]''&amp;nbsp;* ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]''&amp;nbsp;* ''[[Mesca Ulad]]''&amp;nbsp;* ''[[Annála Uladh]]''

 | group4 = Áiteanna
 | list4 = [[Eamhain Mhacha]]&amp;nbsp;* [[Teamhair]]&amp;nbsp;* [[Ros na Rí]]

 | group5 = Críocha
 | list5 = [[Airrther]]&amp;nbsp;* [[Bairrche]]&amp;nbsp;* [[Cineál Fhaghartaigh]]&amp;nbsp;* [[Conaille Muirtheimne]]&amp;nbsp;* [[Cruithne]]&amp;nbsp;* [[Uí Echach Cobo|Cobha]]&amp;nbsp;* [[Dál Fiatach]]&amp;nbsp;* [[Dál mBuinne]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]&amp;nbsp;* [[Dál nAraidi Mag Line]]&amp;nbsp;* [[Dál Riada]]&amp;nbsp;* [[An Duifrian]]&amp;nbsp;* [[Eilne]]&amp;nbsp;* [[Latharna]]&amp;nbsp;* [[Leath Cathail]]&amp;nbsp;* [[Na hArda]]&amp;nbsp;* [[Semne]]&amp;nbsp;* [[Uí Blathmaic]]&amp;nbsp;* [[Uí Dercco Céin]]

 | group6 = Altanna gaolmhara
 | list6 = [[Clanna Rudraige]]&amp;nbsp;* [[Craobh Rua]]&amp;nbsp;* [[Cú Chulainn]]&amp;nbsp;* [[Uoluntii]]&amp;nbsp;* [[Geografaíocht (Tolamaes)]]&amp;nbsp;* [[Rúraíocht]]&amp;nbsp;* [[Ríthe na nUladh]]&amp;nbsp;* [[Ríthe Dáil Araidi]]&amp;nbsp;* [[Gaeil]]&amp;nbsp;* [[Míl Espáine]]&amp;nbsp;* 
}}

{{navbox
|name  = Ríthe Dhál Riada
|title = [[Ríthe Dhál Riada]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist

|list1 =
* [[Fergus Mór|Fergus&amp;nbsp;Mór]]
* [[Domangart Réti|Domangart&amp;nbsp;Réti]]
* [[Comgall mac Domangairt|Comgall]]
* [[Gabrán mac Domangairt|Gabrán]]
* [[Conall mac Comgaill|Conall]]
* [[Áedán mac Gabráin|Áedán]]
* [[Eochaid Buide|Eochaid&amp;nbsp;Buide]]
* [[Connad Cerr|Connad&amp;nbsp;Cerr]]
* [[Domnall Brecc|Domnall&amp;nbsp;Brecc]]
* [[Ferchar mac Connaid|Ferchar]]
* [[Conall Crandomna|Conall&amp;nbsp;Crandomna]]
* [[Dúnchad mac Conaing|Dúnchad]]
* [[Domangart mac Domnaill|Domangart]]
* [[Máel Dúin mac Conaill|Máel&amp;nbsp;Dúin]]
* [[Domnall Donn|Domnall&amp;nbsp;Donn]]
* [[Ferchar Fota|Ferchar&amp;nbsp;Fota]]
* [[Eochaid mac Domangairt|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Domangairt]]
* [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainbcellach]]
* [[Fiannamail ua Dúnchado|Fiannamail]]
* [[Selbach mac Ferchair|Selbach]]
* [[Dúnchad Bec|Dúnchad&amp;nbsp;Bec]]
* [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal]]
* [[Eochaid mac Echdach|Eochaid&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Echdach]]
* [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muiredach]]
* [[Eógan mac Muiredaig|Eógan]]
* Interregnum
* [[Áed Find|Áed&amp;nbsp;Find]]
* [[Fergus mac Echdach|Fergus]]
* [[Donncoirce]]
* Interregnum?
* [[Conall mac Taidg|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Taidg]]
* [[Conall mac Áedáin|Conall&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Áedáin]]
* [[Domnall mac Caustantín|Domnall]]
* [[Áed mac Boanta|Áed&amp;nbsp;mac&amp;nbsp;Boanta]]
}}

===Eile===
# ''via'' [https://books.google.ie/books?id=XhZtDwAAQBAJ&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139&amp;dq=Fir+Ol+nEchmacht&amp;source=bl&amp;ots=6Qd9jwIFix&amp;sig=ACfU3U1c4bcDTv3wZGSQRXYbA_I7VG5WMA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjC_9yr8rnhAhXYQxUIHay6Ax8Q6AEwB3oECAIQAQ#v=onepage&amp;q=Fir%20Ol%20nEchmacht&amp;f=false Everything about Ireland]:
#* [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]]
## srl...
# ''via'' [http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm irlkik/ihm/munster], ''22 stipendiary princes of Muma were the Kings of ...
#* Dál Cais - [[Dál gCais]]
## Gabhrán - [[Gabhrán (dream)]]
##* Eoghanacht (when not King of Cashel) - [[Eoghanachta]]
## Deise - [[Déisi]]
##* Ui Liathain - [[Uí Liatháin]], Raithleann - [[Eoghanacht Raithlinn]], Muscraighe - [[Múscraige]], Dairfhine - [[Dáirine]]
## Dairfhine of the mt. - [[xxx]]
##* L. Léin - [[Eoghanacht Locha Léin]], Ciarraighe Lúachra - [[Ciarraige]] Lúachra, Corca Bhaiscinn and Léim na Con  - [[Corca Bhaiscinn]], Ui Chonaill Gabhra - [[Uí Chonaill Gabhra]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Ui Chairbre - [[Uí Chairbre Aobha]]&lt;[[Uí Fidgenti]], Cliu - Cliú, [[Eoghanacht Airthir Cliach]], Uaithne - [[Uaithne (dream)]], Eile - [[Éile]], Glenn Amhnach - [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], Corcu Luigde - [[Corca Laidhe]], Corcu Duibne - [[Corca Dhuibhne]]
## Boirenn - [[Boirenn]]
## Sechtmodh - [[Sechtmodh]]

==Scéal-liosta ó de.wiki==
* [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]]=[[Anbhás Chonchúir]], [[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]], [[Aided Loegairi Buadaig]], [[Airne Fingein]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bóramha]], [[Cath Étair]]=[[Cath Éadair]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]], [[De chophur in da muccida]], [[Echtrae Nerai]], [[Immacallam in dá Thuarad]], [[Macgnímrada Con Culainn]], [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Orgain Denna Ríg]]=[[Argain Dinn Rí]]

Daoine:
* [[Achtan]], [[Adnae mac Uthidir]], [[Eithne Tháebfhota]]=[[Eithne Thaobhfhada]], [[Ferchertne]], [[Lugaid Lága]], [[Mes Gegra]]+[[Mesgegra]]=[[Meas Geagra]],  [[Néde]]-[[Neidhe]], [[Tadhg mac Céin]]

== Dlí, nós, aicme ==
** [[Áes dána]]=[[Aos dána]],  [[Alltar]], [[Emain Ablach]]=[[Eamhain Abhlach]], [[Mag Mell]]=[[Magh Meall]]
# [[Mag Muirthemne]]
#* [[Tech Duinn]]=[[Teach Doinn]], [[Tír na nÓg]], [[Uí Bhreasail]], [[Aithech fortha]], [[Ánradh]]-s, [[Bard]]*
# [[Bean ní]]
#* [[Breithem]]-s, [[Bretha Crólige]], [[Bruiden]]-[[Bruíon]], [[Briugu]]-[[Brughaidh]], [[Cana]]-s, [[Clí]]-s, [[Craobh Airgid]], [[Críth gablach]], [[Curadhmhír]], [[Díchetal do chennaib]]-s=[[dícheadal do cheannaibh]]?,  [[Féth fíada]], [[Fáith]] (Vates), [[Filid]], [[Fír flathemon]], [[Gáu flathemon]], [[Geis]], [[Glám dícenn]]=[[Glámh dícheann]]=[[Glámh dígeann]], [[Imbas forosnai]], [[Lóg n-enech]], [[Ollam Érenn]]=[[Ollamh Éireann]]*
# [[Seanchaí]]
# [[Sluaigh sí]]
#* [[Tarbfeis]]-[[Tarbhfheis]], [[Teinm laída]]-s=[[Seinm laoidhte]]?, [[Trícha cét]]=[[Tríocha céad]], [[Túath]]=[[Tuath]]

== Suíomhanna ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]

==Lámhscríbhinní / Annála ==
* [[Betham 154]]=[[ARÉ 23 N 10]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]=[[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]], [[Leabhar Ua Maine]]=[[Leabhar Uí Mhaine]] &amp;larr; [[:en:Leabhar Ua Maine]], [[Egerton 88]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 88]], [[Egerton 90]]&lt;[[Leabhar Uí Mhaine#Ábhar ar iarraidh]], [[Egerton 1782]] &amp;larr; [[:en:British Library, MS Egerton 1782]], [[Leabhar an Iarla Bháin]]=[[Laud 610]], [[Rawlinson B 502]] &amp;larr; [[:en:Bodleian Library, MS Rawlinson B 502]], [[Rawlinson B 512]], Síolta: [[An Leabhar Breac]], [[Liber Flavus Fergusiorum]], [[Gníomhais Thuamhan]] (dlí), ''[[Bodleian Library]]'', ''[[British Library]]''
* [[Saltair Caisil]], [[Annála Tiarnaigh]], [[Chronicon Scotorum]]=[[Chronicum Scotorum]], [[Croinic na hÉireann]], [[Annála Mhainistir na Búille]], [[Annála Easpacha na hÉireann]], [[Annála Chluain Mhic Nóis]], [[Annála Connacht]], [[Annála Mhainistir an Dubhuisce]], [[Leabhar Oiris]],  [[Annála an Aonaigh]], [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], [[Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath]]?, [[Annála Gearra Thír Chonaill]], [[Annála Gearra Laighean]], [[Memoranda Gadelica]], [[Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha]], [[Mír Annál Éireannach]]?

== Deirdre et al ==
* [[Deirdre]]
** [[Naoise]]
*# [[Longes Mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]] + [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]]
** [[Ealbha]], [[Anbhás Chú Chulainn]], [[Liath Macha]], [[Cridenbél]], [[Calatin]]-[[Cailitin]], [[Lao]]=[[Lao mac Rianghabhra]]=[[Láeg mac Riangabra]], [[Cloch an Fhir Mhóir]], [[Cairbre mac Eithne]]

== Teangacha ==
* [[Próit-Ind-Eorpais]] &lt;&gt; [[Na teangacha Ind-Eorpacha]], [[Prótai-Cheiltis]] &lt;&gt; [[Teangacha Ceilteacha]], [[Gaeilge Chianach]] ~ [[An Ghaeilge Ársa]], [[Sean-Ghaeilge]], [[Meán-Ghaeilge]], [[Gaeilge Chlasaiceach]], [[Gaeilge]], [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], [[Breatnais]]=[[An Bhreatnais]], [[Briotáinis]]=[[An Bhriotáinis]]

== Eile (2) ==
* [[Aos Sí]], [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Lámhscríbhinn Ghleann Masain]]-[[Lámhscríbhinn Ghleann Masáin]]
# [[Leipreachán]] &amp;larr; [[:en:Leprechaun]]
* [[Na Cruithnigh]], [[Cernunnos]], [[Annála Inis Faithlinn]], [[Sé Aois an Domhain]] (''uath-imdhealú''), [[Sex Aetates Mundi]] (''síol''), [[Sex Aetates Mundi (Gaelach)]] (''síol''), [[Nuadha]], [[Noínden Ulad]], [[Indech]], [[Octriallach]]

= Bliain 3, 2020 - 2021 =
* [[Dartraige]]=[[Dartraí (tuath)]], [[Masraige]]=[[Masraí]]

== Feabhsú na Gaeilge (3) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Féineachas ==
* [[Audacht Morainn]], [[Bechbretha]], [[Bretha Crólige]], [[Bretha Nemed Déidenach]], [[Cáin Adomnáin]], [[Críth Gablach]], ''[[De duodecim abusivis saeculi]]'', [[Derbfine]]=[[Dearbhfhine]], [[Fír flathemon]], [[Fortúatha]]=[[Forthuatha]], [[Gáu flathemon]], [[Gúbretha Caratniad]], [[Lóg n-enech]], [[Senchas Már]]=[[Seanchas Mór]], [[Tánaisteacht]], [[Tecosca Cormaic]]=[[Teagasc Chormaic]], [[Uraicecht na Ríar]]=[[Bunleabhar na Riar]], [[Uraicecht Becc]]=[[Bunleabhar Beag]], [[Éraic]]=[[Éiric]]

== Bréifne ==
* [[Ríthe Bhréifne]], [[Bréifne Thoir]]-, [[Bréifne Thiar]]-, [[Tigernán Ua Ruairc]]=[[Tighearnán Ua Ruairc]]-

==Laigin==
* [[Bran Becc mac Murchado]]=[[Bran Beag mac Murchadha]], [[Bran Mut mac Conaill]]=[[Bran Buta mac Conaill]], [[Fáelán mac Colmáin]]=[[Faolán mac Colmáin]], [[Rónán mac Colmáin]], [[Brandub mac Echach]]=[[Bran Dubh mac Eochach]], [[Cellach Cualann]]=[[Ceallach Chualann]], [[Fiannamail mac Maoil Tuile]]=[[Fiannamail mac Máele Tuile]], [[Áed Dibchine]]=[[Aodh Dibhchine]], [[Áed Dub mac Colmáin]]=[[Aodh Dubh mac Colmáin]], [[Crimthann mac Áedo]]=[[Criomhthann mac Aodha]], [[Murchad mac Brain Mut]], [[Dúnchad mac Murchado]]=[[Dúnchadh mac Murchadha]], [[Fáelán mac Murchado]]=[[Faolán mac Murchadha]], [[Muiredach mac Murchado]]=[[Muireadhach mac Murchadha]], [[Cellach mac Dúnchada]]=[[Ceallach mac Dúnchadha]], [[Ruaidrí mac Fáeláin]]=[[Ruairí mac Faoláin]], [[Bran Ardchenn]]=[[Bran Ardcheann]], [[Fínsnechta Cethardec]]=[[Fíonsneachta Ceathairdheach]], [[Muiredach mac Brain Ardchinn]]=[[Muireadhach mac Brain Ardchinn]], [[Muiredach mac Ruadrach]]=[[Muireadhach mac Ruairí]], [[Cellach mac Brain]]=[[Ceallach mac Brain]], [[Bran mac Fáeláin]]=[[Bran mac Faoláin]], [[Lorcán mac Cellaig]]=[[Lorcán mac Ceallaigh]], [[Túathal mac Máele-Brigte]]=[[Tuathal mac Maoilbhríde]], &lt;strike&gt;[[Ruarc mac Bran]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Ruarc mac Brain]], [[Muirecán mac Diarmata]]=[[Muireacán mac Diarmada]], [[Dúnlaing mac Muiredaig]]=[[Dúnlaing mac Muireadhaigh]], [[Ailill mac Dúnlainge]], [[Domnall mac Muirecáin]]=[[Domhnall mac Muireacáin]], [[Muiredach mac Brain]]=[[Muireadhach mac Brain]], [[Crundmáel Erbuilc]]=[[Crannmhaol Anbholg]], [[Cerball mac Muirecáin]]=[[Cearbhall mac Muireacáin]], [[Fáelán mac Muiredach]]=[[Fáelán mac Muiredaig]]=[[Faolán mac Muireadhaigh]], [[Lorcán mac Fáeláin]]=[[Lorcán mac Faoláin]], [[Túathal mac Úgaire]]=[[Tuathal mac Aughaire]], [[Cellach mac Fáeláin]]=[[Ceallach mac Faoláin]], [[Úgaire mac Túathail]]=[[Aughaire mac Tuathail]], [[Domnall Cláen]]=[[Domhnall Claon mac Lorcáin]], [[Donnchad mac Domnall Claen]]?=[[Donnchad mac Domnaill Cláin]], ([[Máel Mórda mac Murchada]])=[[Maol Mórdha mac Murchadha]], [[Dúnlaing mac Túathail]]=[[Dúnlaing mac Tuathail]], [[Donncuan mac Dúnlainge]]=[[Donnchuan mac Dúnlainge]], [[Augaire mac Dúnlainge]]=[[Aughaire mac Dúnlainge]], [[Donnchad mac Dúnlainge]]=[[Donnchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Dúnlainge]]=[[Murchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Diarmata]]=[[Murchadh mac Diarmada]], [[Domhnall mac Murchadha (uathimdhealú)]]*, [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]]≠[[Domhnall mac Murchadha]], [[Donnchad mac Domnaill Remair]]=[[Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], [[Énna mac Diarmata]]=[[Éanna mac Diarmada]], &lt;strike&gt;[[Diarmait mac Énna]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmait mac Énnai]]=[[Diarmaid mac Éanna]], [[Donnchad mac Murchada]]=[[Donnchadh mac Murchadha]], [[Diarmait mac Énna meic Murchada]]=[[Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]], [[Énna mac Donnchada meic Murchada]]=[[Énna Mac Murchada]]=[[Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha]]=[[Éanna Mac Murchadha]], &lt;strike&gt;[[Bran Fionn mac Máelmórda]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Bróen mac Máelmórda]]=[[Braon mac Maoilmhórdha]], &lt;strike&gt;[[Murchad mac Brain Fionn]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Murchad mac Finn]]=[[Murchadh mac Fionn]]

==Uí Chinnsealaigh==
* [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Cú Chongelt mac Con Mella]]=[[Cú Chongheilt mac Con Mealla]], [[Echu mac Muiredaig]]=[[Eochadh mac Muireadaigh]], [[Eterscél mac Áeda]]=[[Eidirscéal mac Aodha]]?, [[Laidcnén mac Con Mella]]=[[Laoghcheann mac Con Mealla]], [[Sechnassach mac Colggen]]=[[Seachnasach mac Colgan]],  [[Crundmáel Bolg Luatha]]=[[Crannmhaol xxx Luatha]], [[Bran Ua Máele Dúin]] &amp;#x2192; [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Élothach mac Fáelchon]]=[[Éalathach mac Faolcháin]], [[Donngal mac Laidcnén]]=[[Donnghal mac Laoghchinn]], [[Dub Calgaid mac Laidcnén]]=[[Dubh Cealgadh mac Laoghchinn]], [[Cennselach mac Brain]]=[[Cinnsealach mac Brain]], [[Cairpre mac Laidcnén]]=[[Cairbre mac Laoghchinn]], [[Cellach Tosach mac Donngaile]]=[[Ceallach Tosach mac Donnghaile]], [[Cathal mac Dúnlainge]]

== Uí Fhailí ==
* [[Uí Failge]]=[[Uí Failghe]]=[[Uí Fhailí]], [[Ríthe Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]], [[Bruidge mac Nath Í]]=[[Bruí mac Nath Í]], [[Áed Rón mac Cathail]]=[[Aodh Rón mac Cathail]], [[Ailill mac Áedo Róin]]=[[Ailill mac Aodha Róin]], [[Cillíne mac Forannáin]], [[Fland Dá Chongal]]=[[Flann ó Congaile]], [[Forbassach Ua Congaile]]=[[Forbasach ó Congaile]], [[Ailill Corrach mac Flainn]], [[Flaithnia mac Flainn]], [[Cummascach mac Flainn]]=[[Cumascach mac Flainn]], [[Cináed mac Flainn]]=[[Cionaoth mac Flainn]], [[Mugrón mac Flainn]]=[[Mughrón mac Flainn]], [[Domnall mac Flaíthnia]]=[[Domhnall mac Flaíthnia]], [[Óengus mac Mugróin]]=[[Aonghas mac Mughróin]], [[Flaíthnia mac Cináeda]]=[[Flaithnia mac Cionaoith]], [[Cináed mac Mugróin]]=[[Cionaoth mac Mughróin]]

==Mumha==
* [[Saltair Caisil]]=[[Saltair Chaisil]]

* [[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]=[[Cairbre Crom mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]=[[Feilimí mac Cairbre Chroim]], [[Fergus Scandal mac Crimthainn]]=[[Fearghas Scannal mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Tigernaig]]=[[Feilimí mac Tiarnaigh]], [[Amalgaid mac Éndai]]=[[Amhalghaidh mac Éanna]], [[Garbán mac Éndai]]=[[Garbhán mac Éanna]], [[Cathal mac Áedo]]=[[Cathal mac Aodha]], [[Cúán mac Amalgado]]=[[Cúán mac Amhalghadha]], [[Máenach mac Fíngin]]=[[Maonach mac Finghin]], [[Cathal Cú-cen-máthair]]=[[Cathal Cú-gan-mháthair]], [[Colgú mac Faílbe Flaind]]=[[Colgú mac Failbhe Flainn]], [[Finguine mac Cathail]]=[[Finghin mac Cathail]], [[Ailill mac Cathail]], [[Cormac mac Ailello]]=[[Cormac mac Ailealla]], [[Eterscél mac Máele Umai]]=[[Eidirscéal mac Maoil Umha]], [[Cathussach mac Eterscélai]]=[[Cathasach mac Eidirscéil]], [[Máel Dúin mac Áedo]]=[[Maol Dúin mac Aodha]], [[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]=[[Ólchúr mac Duibh-Ixxx]], [[Ólchobar mac Flainn]]=[[Ólchúr mac Flainn]], [[Artrí mac Cathail]]=[[Airtrí mac Cathail]], [[Tnúthgal mac Artrach]]=[[xxx]], [[Tnúthgal mac Donngaile]]=[[Tnúthghal mac Donnghaile]], [[Feidlimid mac Cremthainn]]=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Ólchobar mac Cináeda]]=[[Ólchúr mac Cxxx]], [[Áilgenán mac Donngaile]]=[[Áilgeanán mac Donnghaile]], [[Máel Gualae mac Donngaile]]=[[Maol Guala mac Donnghaile]], [[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]=[[Ceann Faoladh Ó Macthiarna]], [[Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn]]=[[Dúnchadh mac Duibh-dá-Bhoireann]], [[Dub Lachtna mac Máele Gualae]]=[[Dubh Lachtna mac Maoil Gualainne]], [[Finguine Cenn nGécan mac Loégairi]]=[[Finghin Ceann Géagán mac Laoghaire]], [[Cormac mac Cuilennáin]]=[[Cormac mac Cuileannáin]], [[Flaithbertach mac Inmainén]]=[[Flaithbheartach mac Ionúin]], [[Lorcán mac Coinlígáin]]=[[Lorcán mac Coinlíogáin]], [[Cellachán Caisil]]=[[Ceallachán Chaisil]], [[Máel Fathardaig mac Flainn]]=[[Maol Fathardaigh mac Flainn]]-, [[Dub-dá-Bairenn mac Domnaill]]=[[Dubh-dá-Bhoireann mac Domhnaill]], [[Fer Gráid mac Cléirig]]=[[Fear Grá mac Cléirigh]], [[Donnchad mac Cellacháin]]=[[Donnchadh mac Ceallacháin]], [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]], [[Íomhar Luimnigh]]-, [[Mathgamain mac Cennétig]]=[[Mathúin mac Cinnéide]], [[Diarmait Ua Briain]]=[[Diarmaid Ó Briain]], [[Muirchertach Ua Briain]]=[[Muircheartach Ua Briain]]-, [[Cormac Mac Carthaigh]]=[[Cormac Mac Cárthaigh]], [[Conchobar Ua Briain]]=[[Conchúr Ó Briain]], &lt;strike&gt;[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Bhriain]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Toirdhelbach mac Diarmata Ua Briain]]=[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain]], [[Domnall Mór Ua Briain]]=[[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada]]=[[Dúnghal mac Maoil Fhothardaigh Ó Donnchadha]], Murchad mac Donnchada, [[Brian mac Murchada Ua Briain]]=[[Brian mac Murchadha Ó Briain]]

== Iarmhumha ==
* [[Coirpre Luachra mac Cuirc]]=[[Cairbre Luachra mac Coirc]], [[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]=[[]], [[Máel Dúin mac Áedo Bennán]]=[[Maol Dúin mac Aodha Beannáin]], [[Congal mac Máele Dúin]]=[[Congal mac Maoil Dúin]]

== Oirialla ==
* [[Gofraid mac Fergusa]]=[[Gofraidh mac Fearghasa]]-, [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]]

==Osraí==
* [[Osraige]]=[[Osraí]], [[Cerball mac Dúnlainge]]=[[Cearbhall mac Dúnlainge]], [[Anmchad mac Con Cherca]]=[[Anmchadh mac Con Chearca]], [[Forbasach mac Ailella]]=[[Forbasach mac Ailealla]], [[Tóim Snáma mac Flainn]]=[[Tuaim Snámha mac Flainn]], [[Cellach mac Fáelchair]]=[[Ceallach mac Faolchair]], [[Dúngal mac Cellaig]]=[[Dúnghal mac Ceallaigh]], [[Donnchad mac Gilla Pátraic]]=[[Donnchadh mac Giolla Phádraig]] (1), [[Gilla Pátraic mac Donnchada]]=[[Giolla Phádraig mac Donnchadha]], [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]]=[[Faolchar ó Maoil Ódrain]], [[Cú Cherca mac Fáeláin]]=[[Cú Chearca mac Faoláin]], [[Ailill mac Fáeláin]]=[[Ailill mac Faoláin]], [[Fáelán mac Forbasaig]]=[[Faolán mac Forbasaigh]], [[Fergal mac Anmchada]]=[[Fearghal mac Anmchadha]], [[Dúngal mac Fergaile]]=[[Dúnghal mac Fearghaile]], [[Riacán mac Dúnlainge]]=[[Riagán mac Dúnlainge]], [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill (rí Osraí)]], [[Cellach mac Cerbaill]]=[[Ceallach mac Cearbhaill]]

== Uí Néill ==
* [[Uí Néill]]
** [[Uí Néill an Tuaiscirt]]
*** [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]]
*** [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]]
*** [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]]
**** [[Ó Néill]]
** [[Uí Néill an Deiscirt]]
*** [[Ríthe Bhreá]]
**** [[Síol Aodha Sláine]]
**** [[Cnóbha]]
**** [[Loch Gabhair]]
*** [[Ríocht na Mí]]
**** [[Ríthe na Mí]]
*** [[Tethba]]=[[Tethbae]]=[[Txxx]]
**** [[Cenél Coirpri]]
**** [[Cenél Maini]]
*** [[Ríthe Uisnigh]]
**** [[Clann Cholmáin]]
***** [[Clann Cholmáin Bhig]]
***** [[Clann Cholmáin Mhóir]]
**** [[Ríthe Fhir Chúl Bhreá]]

== Uí Néill an Deiscirt ==
=== [[Ríthe Bhreá]] ===
* [[Conall Laeg Breg]] mac Aodha Sláine=[[Conall Laogh Bhreá]] mac Aodha Sláine, [[Congal mac Áedo Sláine]]=[[Conghal mac Aodha Sláine]], [[Ailill Cruitire]] mac Aodha Sláine, [[Conaing Cuirre]] mac Congaile=[[Conaing Coirre]] mac Conghaile, [[Congalach mac Conaing Cuirre]]=[[Conghalach mac Conaing Choirre]], [[Írgalach mac Conaing]]=[[Irgalach mac Conaing]] Cuirre=[[Iorghalach mac Conaing]] Choirre, [[Amalgaid mac Congalaig]]=[[Amhalaidh mac Conghalaigh]], [[Conall Grant]]=[[Conall Grant mac Cernaig]]=[[Conall Grant mac Cearnaigh]], [[Conaing mac Amalgado]]=[[Conaing mac Amhalaí]], [[Indrechtach mac Dungalaig]]=[[Indreachtach mac Dunghalaigh]], [[Dúngal mac Amalgado]]=[[Dúnghal mac Amhalaí]], [[Coirpre mac Fogartaig]]=[[Cairbre mac Fógartaigh]], [[Congalach mac Conaing]]=[[Conghalach mac Conaing]], [[Diarmait mac Conaing]]=[[Diarmaid mac Conaing]], [[Flann mac Congalaig]]=[[Flann mac Conghalaigh]], [[Cernach mac Congalaig]]=[[Cearnach mac Conghalaigh]], [[Cummascach mac Congalaig]]=[[Cumascach mac Conghalaigh]], [[Conaing mac Flainn]], [[Cináed mac Conaing]]=[[]], [[Flann mac Conaing]], [[Niall mac Cernaig Sotal]]=[[Niall mac Cearnaigh Sotal]], [[Maine mac Néill]], [[Cathal mac Néill]], [[Cathal mac Áeda]]=[[Cathal mac Aodha, rí Bhreá]], [[Cernach mac Fogartaig]]=[[Cearnach mac Fógartaigh]], [[Fergus mac Fogartaig]]=[[Fearghas mac Fógartaigh]], [[Niall mac Conaill]], [[Máel Dúin mac Fergusa]]=[[Maol Dúin mac Fearghasa]], [[Fogartach mac Cummascaig]]=[[Fógartach mac Cumascaigh]], [[Cummascach mac Fogartaig]]=[[Cumascach mac Fógartaigh]], [[Ailill mac Fergusa]]=[[Ailill mac Fearghasa]], [[Cernach mac Fergusa]]=[[Cearnach mac Fearghasa]], [[Tigernach mac Fócartai]]=[[Tiarnach mac Fógartaigh]]

=== [[Ríthe na Mí]] ===
* [[Fallomon mac Con Congalt]]=[[Fallamhain mac Con Congheilte]], [[Domnall mac Donnchada Midi]]=[[Domhnall mac Donnchadha na Mí]], [[Muiredach mac Domnaill Midi]]=[[Muireadhach mac Domhnaill na Mí]], [[Máel Ruanaid mac Donnchada Midi]]=[[Maol Rúnaí mac Donnchadha na Mí]], [[Lorcán mac Cathail]], [[Donnchad mac Aedacain]]=[[Donnchadh mac Aodhacáin]]

=== [[Ríthe Uisnigh]] ===
* [[Conall Cremthainne]] mac Néill=[[Conall Criomhthainn]], [[Fiachu mac Néill]]=[[Fiacha mac Néill]], [[Ardgal mac Conaill]]=[[Ardal mac Conaill]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], ([[Colmán Már mac Diarmato]]= [[Colmán Bec mac Diarmato]])=[[Colmán mac Diarmato]]=[[Colmán mac Diarmada]], [[Suibne mac Colmáin]]=[[Suibhne mac Colmáin]], [[Fergus mac Colmáin]]=[[Fearghas Mac Colmáin]], [[Óengus mac Colmáin]]=[[Aonghas mac Colmáin]], [[Conall Guthbinn]]=[[Conall Guthbinn mac Suibni]]=[[Conall Guthbhinn mac Suibhne]], [[Máel Dóid mac Suibni]]=[[Maol Dxxx mac Suibhne]], [[Diarmait Dian]]=[[Diarmaid Dian]], [[Murchad Midi]]=[[Murchadh na Mí]]

=== Ríthe Fir Chúl Bhreá ===
* [[Áed mac Dlúthaig]]=[[Aodh mac Dlúthaigh]],  [[Flann mac Áedo]]=[[Flann mac Aodha]]

=== Tethba ===
* [[Cenél Coirpri]]/[[Cenél Maini]] &amp;rarr; [[Tethba]]=[[Tethbae]]

== Uí Néill an Tuaiscirt ==
* [[Uí Néill an Tuaiscirt]] &amp;larr; [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]], [[Muiredach mac Eógain]]=[[Muireadhach mac Eoghain]], [[Colcu mac Domnaill]]=[[Colga mac Domhnaill]], [[Máel Fithrich mac Áedo]] Uaridnach=[[Maol Fithrigh mac Aodha]], [[Ernaine mac Fiachnai]]=[[Earnaine mac Fiachna]], [[Urthuile mac Máele Tuile]]-, [[Crundmáel mac Suibni]] Menn=[[Crannmhaol mac Suibhne]], [[Ferg mac Crundmaíl]]=[[Fearg mac Crannmhaoil]], [[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]=[[Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh]], [[Fland mac Máele Tuile]]=[[Flann mac Maoil Tuile]], [[Máel Dúin mac Áedo Alláin]]=[[Maol Dúin mac Aodha Alláin]], [[Murchad mac Máele Dúin]]=[[Murchadh mac Maoil Dúin]], [[Domnall mac Áeda]]=[[Domhnall mac Aodha (rí Ailigh)]], [[Muirchertach mac Néill]]=[[Muircheartach mac Néill]], [[Flaithbertach Ua Néill]]=[[Flaithbheartach Ó Néill]], [[Domnall Ua Lochlainn]]==[[Domhnall Mac Lochlainn]], [[Niall Mac Lochlainn]], [[Áed in Macáem Tóinlesc]] Ua Néill=[[Aodh an Macaomh Tóinleasc]] mac Muircheartaigh, [[Ríthe Thír Eoghain]], [[Grianán Ailigh#Miotaseolaíocht]], [[Conall Gulban]], [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]], [[Tír Chonaill]], [[Ríthe Thír Chonaill]], [[Conall Cú mac Áedo]]=[[Conall Cú mac Aodha]], [[Áed Muinderg]] mac Flaithbertaig=[[Aodh Muindearg]], [[Loingsech mac Flaithbertaig]]=[[Loingseach mac Flaithbheartaigh]], [[Murchad mac Flaithbertaig]]=[[Murchadh mac Flaithbheartaigh]], [[Domnall mac Áeda Muindeirg]]=[[Domhnall mac Aodha Mhuindeirg]], [[Eógan mac Néill]]=[[Eoghan mac Néill]], [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]], [[Tír Eoghain]], [[Ruaidrí ua Canannáin]]

== Ulaid ==
* [[Dál Fiatach]], [[Uí Echach Cobo]], [[Fergus mac Áedáin]]=[[Fearghas mac Aodháin]], [[Cú Chuarán mac Dúngail Eilni]]=[[Cú Chuarán mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Róin mac Bécce Bairrche]]=[[Áed Róin]]=[[Aodh Róin]], [[Cathussach mac Ailello]]=[[Cathasach mac Ailealla]], [[Bressal mac Áedo Róin]]=[[Breasal mac Aodha Róin]], [[Fiachnae mac Áedo Róin]]=[[Fiachna mac Aodha Róin]], [[Tommaltach mac Indrechtaig]]=[[Tomaltach mac Ionrachtaigh]], [[Eochaid mac Fiachnai]]=[[Eochaidh mac Fiachna]], [[Cairell mac Fiachnai]]=[[Caireall mac Fiachna]], [[Máel Bressail mac Ailillo]]=[[Maol Bhreasail mac Ailealla]], [[Muiredach mac Eochada]]=[[Muireadhach mac Eochadha]], [[Matudán mac Muiredaig]]=[[Madadán mac Muireadhaigh]], [[Lethlobar mac Loingsig]]=[[Leathlobhar mac Loingsigh]], [[Cathalán mac Indrechtaig]]=[[Cathalán mac Ionrachtaigh]], [[Ainbíth mac Áedo]]=[[Ainbhioth mac Aodha]], [[Eochocán mac Áedo]]=[[Eochagán mac Aodha]], [[Airemón mac Áedo]]=[[Éireamhón mac Aodha]], [[Fiachnae mac Ainbítha]]=[[Fiachna mac Ainbhith]], [[Bécc mac Airemóin]]=[[Bxxx mac Éireamhóin]],  [[Muiredach mac Eochocáin]]=[[Muireadhach mac Eochagáin]], [[Máel Mocheirge mac Indrechtaig]]=[[Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh]], [[Aitíth mac Laigni]]=[[Axxx mac Lxxx]], [[Cenn Etig mac Lethlobair]]=[[Cenn Étig mac Lethlobair]]=[[Ceann Éidigh mac Leathlobhair]], [[Áed mac Eochocáin]]=[[Aodh mac Eochagáin]], &lt;strike&gt;[[Loingsech mac Cenn Étig]]&lt;/strike&gt;=[[Loingsech mac Cinn Étig]], [[Áed mac Loingsig]]=[[Aodh mac Loingsigh]], [[Niall mac Eochada]]=[[Niall mac Eochadha]]


* [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Dál nAraidi an Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uí Eachach Chobha]], [[Eilne]], [[Sárán mac Cóelbad]]=[[Sárán mac Caolbhaidh]], [[Condlae mac Cóelbad]]=[[Connla mac Caolbhaidh]], [[Fíachna Lonn mac Cóelbad]]=[[Fiachna Lonn mac Caolbhaidh]], [[Scandal mac Bécce]]=[[Scannal mac ''Bécce'']], [[Eochaid Iarlaithe mac Lurgain]]=[[Eochaid Iarlaithe]]=[[Eochaidh Iarlaithe]], [[Cathassach mac Lurgain]]=[[Cathasach mac Lorgan]], [[Dúngal Eilni mac Scandail]]=[[Dúnghal Eilne mac Scannail]], [[Cathassach mac Máele Cáich]]=[[Cathasach mac Maoil Chaoich]], [[Ailill mac Dúngaile Eilni]]=[[Ailill mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Aired]]=[[Aodh Aireach]], [[Lethlobar mac Echach]]=[[Leathlobhar mac Eachach]], [[Fiachra Cossalach]]=[[Fiachra Cosalach]], [[Indrechtach mac Lethlobair]]=[[Ionrachtach mac Leathlobhair]], [[Flathróe mac Fiachrach]]=[[Fxxx mac Fiachra]], [[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]&amp;rarr;[[Cináed Cairge mac Cathussaig]]=[[Cxxx Cairge mac Cathasaigh]]

==Déise==
* [[Déisi]]=[[Déise]], [[Dál Fiachrach Suighe]]=[[Dál Fhiachra Shuí]], [[Déisi Temro]]=[[Déise Theamhrach]], [[Déisi Becc]]=[[Déise Beag]], [[Déisi Muman]]=[[Déise Mumhan]]==[[Déisi Deiscirt]], &lt;strike&gt;[[Déisi in Tuaiscirt]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Déisi Tuaiscirt]]=[[Déise an Tuaiscirt]], [[Ríthe Dhéise Mumhan]], [[Tairired na nDéssi]]=[[Tairshireadh na nDéis]] &gt; [[Óengus Gaíbúaibthech]]=[[Aonghas Gabhuaibhtheach]], [[Ríocht Dyfed]]-, [[Cogad Gáedel re Gallaib]]=[[Cogadh Gael le Gaill]], [[Delbna]]=[[Dealbhna (dream)]]

== Miotaseolaíocht ==
* [[Bradán feasa]]

==Ard-Ríthe==
* [[Cellach mac Máele Coba]]=[[Ceallach mac Maoil Chobha]], [[Conall mac Máele Coba]]=[[Conall mac Maoil Chobha]]=[[Conall Cóel]]=[[Conall Caol]], [[Diarmait mac Áedo Sláine]]=[[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Blathmac mac Áedo Sláine]]=[[Blathmac mac Aodha Sláine]], [[Sechnassach]]=[[Seachnasach]]=[[Sechnassach mac Blathmaic]]=[[Seachnassach mac Blathmaic]], [[Cenn Fáelad]]=[[Cenn Fáelad mac Blathmaic]]=[[Ceann Faoladh mac Blathmaic]], [[Fínsnechta Fledach]]=[[Fíonsneachta Fleách]]=[[Fínsnechta Fledach mac Dúnchada]]=[[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]], [[Loingsech mac Óengusso]]=[[Loingseach mac Aonghasa]], [[Congal Cennmagair]]=[[Conghal Ceannmhaghair]], [[Fergal mac Máele Dúin]]=[[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Fógartach mac Néill]], [[Cináed mac Írgalaig]]=[[Cxxx mac Iorghalaigh]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbeartach mac Loingsigh]], [[Áed Allán]]=[[Aodh Allán]], [[Domnall Midi]]&amp;rarr;[[Domhnall Mac Murchadha]]=[[Domhnall Mí]]=[[Domhnall mac Murchadha]], [[Niall Frossach]]=[[Niall Frasach]], [[Donnchad Midi]]=[[Donnchadh Mí]], [[Aed Oirdnide]]=[[Aodh Oirdní]], [[Conchobar mac Donnchada]]=[[Conchúr mac Donnchadha]]], [[Niall Caille]] / [[Fedelmid mac Cremthainn]] ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]), [[Niall Noígíallach]] &amp;larr; [[Níall Noígíallach]], ([[Fiachrae Cássan]]=)[[Fiachrae Cassán]]=[[Fiachra Casán]], [[Dáire Drechlethan]]=[[Dáire Dreachleathan]], [[Áed Findliath]]=[[Aodh Fionnliath]], [[Niall Glúndub]]=[[Niall Glúindubh]], [[Donnchad Donn]]=[[Donnchadh Donn]], [[Congalach Cnogba]]=[[Conghalach Cnobha]], [[Domnall ua Néill]]=[[Domhnall Ó Néill]], [[Donnchad mac Briain]]=[[Donnchadh mac Briain]], [[Diarmait mac Máel na mBó]]=[[Diarmait mac Maíl na mBó]]=[[Diarmaid mac Maoil na mBó]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbheartach mac Loingsigh]]

==Scéalta==
* [[Scátháin na bhFlatha]], [[Sedulius Scottus]]-, [[Caithréim Chellacháin Chaisil]], [[Cogad Gáedel re Gallaib]], [[Senchas Fagbála Caisil]], [[Immram Curaig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Maíle Dúin]]=[[Máel Dúin]]=[[Maol Dúin]], [[Immram curaig Ua Corra]]=[[Iomramh Currach Uí Chorra]], [[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]=[[Iomramh S agus Mic Riagla]], [[Baile Suibne]]=[[Buile Shuibhne]], [[Cath Maige Rátha]], [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]-, [[Mo Ling]]-, [[Fled Dúin na nGéd]], [[Aided Chlainne Tuirenn]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]], [[Aided Muirchertaig meic Erca]], &lt;strike&gt;[[Aislinge Meic Chon Glinne]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Aislinge Meic Con Glinne]], [[Amra Choluim Chille]], [[Caithréim Cellaig]], [[Compert Mongáin]]=[[Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]], [[Eachtra Thaidhg mhic Céin]]=[[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg mhic Céin]], [[Fingal Rónáin]], [[Máel Dúin (uathimdhealú)]]=[[Maol Dúin (uathimdhealú)]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Tochmarc Becfola]], [[Duanaire Finn]], [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]], [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]], [[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]] &amp;rarr; [[Cormac mac Airt]], [[Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] &amp;rarr; [[Tadhg mac Céin]], [[Fotha Catha Cnucha]] &amp;rarr; [[Cumall]], [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis]] &amp;rarr; [[Naomh Breandán]]

== ''Ól nÉchmacht'' ==
* [[Annála Connacht]]=[[Annála Chonnacht]], [[Cóiced Ol nEchmacht]]=[[Cóiced Ól nÉchmacht]]=[[Cúige Dhál Éachmacht]], [[Fir Craibe]]=[[Fir Chraibhe]], [[Túatha Taíden]]=[[Tuatha Taiden]]=[[Tuatha Taoidhean]], [[Delbna Nuadat]]=[[Dealbhna Nuad]], [[Dealbhna Thír Dhá Loch]], ([[Corco Mogha]]), [[Cálraige]], [[Partraige]], [[Corco Fir Trí]]=[[Corca Fhir Thrí]], [[Cian d'Fhearaibh Bolg]]=[[Cian d'Fhir Bholg]]

== Conmhaicne ==
* [[:Catagóir:Conmhaicne]], [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]], [[Conmaicne Mara]]=[[Conmhaicne Mara]]
* [[Uí Fiachrach Finn]]=[[Uí Fhiachrach Fhionn]], [[Maigh Nissi]]&amp;rarr;[[Liatroim, Barúntacht, Contae Liatroma]], [[Eolas mac Biobhsaigh]], [[Muintir Eolais]], [[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhíonacha]]

=== aí -&gt; ai ===
* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Dúna Móir]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Dúna Móir]]=[[Conmhaicne Dhúin Mhóir]]
# [[Trícha Máenmaige]]=[[Conmaícne Máenmaige]]=&lt;strike&gt;[[Conmhaicne Mheáinmhaigh]]=&lt;/strike&gt;[[Conmhaicne Mheánmhaigh]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Cúile]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cúile]]=[[Conmhaicne Coille]]
#* &lt;strike&gt;[[Cluain Conmhaícne]]=&lt;/strike&gt;[[Cluain Conmaicne]]=[[Cluain Chonmhaicne]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmhaícne Cenel Luacháin]]=[[Conmaícne Cenél Luacháin]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cenél Luacháin]]=[[Conmhaicne Cineál Luacháin]]
#* &lt;strike&gt;[[Conmaícne Carra]]=&lt;/strike&gt;[[Conmaicne Cera]]=[[Conmhaicne Ceara]]
#* [[Conmaicne Angaile]]=[[Conmhaicne Anghaile]]

== Connachta ==
* [[Connachta]], [[Ríthe na gConnacht]], [[Brión mac Echach Mugmedóin]]=[[Brión mac Echach Muigmedóin]]=[[Brian mac xxx]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin]]=[[Ailill mac xxx]], [[Fiachrae]]=[[Fiachra]], [[Cairpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]], [[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]], [[Ciarraige Aí]]=[[Ciarraí Aoi]], [[Ciarraige Locha na nÁirne]]=[[Ciarraí Locha na nAirní]], [[Ciarraige Airtig]]=[[Ciarraí Airtigh]], [[Ciarraige Óic Bethra]]=[[Ciarraí Óig Bheathra]], [[Aidne]]=[[Aidhne]], [[Áengus mac Umor]]=[[Aonghas mac Úmhór]], [[Amalgaid mac Fiachrach]]=[[Amhalaí mac Fiachra]], [[Dauí Tenga Uma]]=[[Dxxx Teanga Umha]], [[Duinsech ingen Duach]]=[[Duinseach ní Dhuach]], [[Eógan Bél]]=[[Eoghan Béal]], [[Ailill Inbanda]]=[[Ailill Baineanda]], [[Echu Tirmcharna]]=[[Eocha Tirimcharna]], [[Áed mac Echach]]=[[Aodh mac Eachach]], [[Uatu mac Áedo]]=[[Uada mac Aodha]], [[Colmán mac Cobthaig]]=[[Colmán mac Cobhthaigh]], [[Rogallach mac Uatach]], [[Loingsech mac Colmáin]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]]=[[Guaire Aidhne mac Colmáin]], [[Cenn Fáelad mac Colgan]]=[[Ceann Faoladh mac Colgan]], [[Dúnchad Muirisci]]=[[Dúnchadh Mhuirisce]], [[Fergal Aidne mac Artgaile]]=[[Fearghal Aidhne mac Ardaile]], [[Muiredach Muillethan]]=[[Muireadhach Moilleathan]], [[Cellach mac Rogallaig]]=[[Ceallach mac Raghallaigh]], [[Indrechtach mac Dúnchado]]=[[Indreachtach mac Dúnchadha]], [[Indrechtach mac Muiredaig]]=[[Indreachtach mac Muireadhaigh]], [[Domnall mac Cellaig]]=[[Domhnall mac Ceallaigh]], [[Cathal mac Muiredaig]]=[[Cathal mac Muireadhaigh]], [[Áed Balb mac Indrechtaig]]=[[Aodh Balbh mac Indreachtaigh]], [[Forggus mac Cellaig]]=[[Fearghas mac Ceallaigh]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig]]=[[Ailill Mheadraí mac Indreachtaigh]], [[Dub-Indrecht mac Cathail|Dubh-Indreacht mac Cathail]], [[Donn Cothaid mac Cathail]]=[[Donn Cothú mac Cathail]], [[Flaithrí mac Domnaill]]=[[Flaithrí mac Domhnaill]], [[Artgal mac Cathail]]=[[Ardal mac Cathail]], [[Tipraite mac Taidg]]=[[Tiobraid mac Taidhg]], [[Cináed mac Artgail]]=[[Cináed mac Ardail]], [[Colla mac Fergusso]]=[[Colla mac Fearghasa]], [[Muirgius mac Tommaltaig]], [[Diarmait mac Tommaltaig]], [[Cathal mac Muirgiussa]]=[[Cathal mac Muiriosa]], [[Murchad mac Áedo]]=[[Murchadh mac Aodha]], [[Fergus mac Fothaid]]=[[Fearghas mac Fothaidh]], [[Finsnechta mac Tommaltaig]], [[Mugron mac Máele Cothaid]], [[Conchobar mac Taidg Móir]]=[[Conchúr mac Taidhg Mhóir]], [[Áed mac Conchobair]]=[[Aodh mac Conchúir]], [[Tadg mac Conchobair]]=[[Tadhg mac Conchúir]], [[Cathal mac Conchobair]]=[[Cathal mac Conchúir]], [[Tadg mac Cathail]]=[[Tadhg mac Cathail]], [[Fergal Ua Ruairc]]=[[Fearghal Ó Ruairc]], &lt;strike&gt;[[Conchobar mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Conchobar mac Taidg]], &lt;strike&gt;[[Cathal mac Tadg]]&lt;/strike&gt;=[[Cathal mac Taidg]]=[[Cathal mac Taidhg]], [[Cathal mac Conchobair maic Taidg]]=[[Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg]], [[Tadg in Eich Gil]]=[[Tadhg an Eich Ghil]], [[Art Uallach Ua Ruairc]]=[[Art Ualach Ó Ruairc]], [[Áed in Gai Bernaig|Aodh an Gha Bhearnaigh]], [[Áed Ua Ruairc]]=[[Aodh Ó Ruairc]], [[Ruaidrí na Saide Buide]]=[[Ruairí na Saidhe Buí]], &lt;strike&gt;[[Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh]]&lt;/strike&gt;=[[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh]], [[Tadg mac Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Domnall Ua Ruairc]]=[[Domhnall Ó Ruairc]], [[Domnall Ua Conchobair]]=[[Domhnall Ó Conchúir]], [[Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], [[Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Ruaidrí mac Tairrdelbaig Ua Conchobair]], [[Uí Briúin]]=[[Uí Bhriúin]] &amp;larr; [[Uí Briúin Aí]]=[[Uí Bhriúin Aoi]] &amp;larr; [[Uí Briúin Seóla]]=[[Uí Bhriúin Seola]] &amp;larr; [[Uí Briúin Bréifne]]=[[Uí Bhriúin Bhréifne]] &amp;larr; [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muireadhaigh]] &amp;larr; [[Síl Cellaig]]=[[Síol Cheallaigh]] &amp;larr; [[Síl Cathail]]=[[Síol Chathail]], [[Muintir Murchada]]=[[Muintir Mhurchadha]], [[Clann Fhergail]]=[[Clann Fhearghaile]], [[Clann Taidg]]=[[Clann Taidhg]], [[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]=[[Críochadóireacht chiníoch dúchais Mhuintir Mhurchadha]], &lt;strike&gt;[[Uí Chonchúír]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Uí Chonchúir]], [[Uí Fiachrach]]=[[Uí Fhiachrach]]=[[Uí Fiachra]], [[Uí Fiachrach Aidne]]=[[Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Uí Fiachrach Muaide]]=[[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Cenél Áeda na hEchtge]]=[[Cineál Aodha na hEachtaí]], [[Seachnasach mac Donnchadha]], [[Uí Sheachnasaigh]], [[Uí Dhubhda]], [[Uí Ruairc]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]]=[[Muircheartach Nár mac Guaire]], [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Conchúir]], [[Cathal Carragh Ua Conchobair]]

{{Navbox
 | name = Ríocht na gConnacht
 | title = [[Ríocht na gConnacht]]

 | group1 = [[Tuath]]a
 | list1 = 
 {{Navbox|child

   | group1 = [[Connachta]]
   | list1 = [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin|Uí Briúin Bréifne]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Umaill|Uí Briúin Maille]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Partraige]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Finn]]&amp;nbsp;• [[Cairbre Drom Cliabh]]

   | group2 = [[Ulaid]]
   | list2 = [[Conmhaicne Mara]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cenéoil Dubáin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cúile Tolad]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Maigh Réin]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Meánmhaighe]]&amp;nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Sléibe Formaile]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Aí]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Locha na nÁirne]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Airtech]]&amp;nbsp;• [[Ciarraige Óic Bethra]] &amp;nbsp;• [[Soghain]]

   | group3 = [[Deirgtine]]
   | list3 = [[Luigne Chonnacht|Luighne]]&amp;nbsp;• [[Corca Fhir Trí]]&amp;nbsp;• [[Gailenga]]&amp;nbsp;• [[Delbna]]&amp;nbsp;• [[Éile]]

   | group4 = [[Érainn]]
   | list4 = [[Cálraige]]&amp;nbsp;• [[Dartraige]]

   | group5 = Eile
   | list5 = [[Fir Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Dál nDruithne]]&amp;nbsp;• [[Gamanraige]]&amp;nbsp;• [[Fir Domnann]]&amp;nbsp;• [[Senchineoil]]&amp;nbsp;• [[Grecraige]]&amp;nbsp;• [[Delbhna|Delbhna Cuile Fabhair]]&amp;nbsp;• [[Dealbhna Thír Dhá Loch|Delbna Tír Dhá Locha]]&amp;nbsp;• [[Delbna Nuadat]]&amp;nbsp;• [[Uaithne]]&amp;nbsp;• [[Masraige]]&amp;nbsp;• [[Corco Moga]]
 
 }}

 | group2 = Rítheaghlaigh
 | list2 = 
 {{Navbox|child
 
   | group1 = Muintreacha
   | list1 = [[Uí Fiachrach]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&amp;nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&amp;nbsp;• [[Uí Briúin Aí]]&amp;nbsp;• [[Uí nAilello]]&amp;nbsp;• [[Uí Maine]]

   | group2 = Clanna
   | list2 = [[Uí Sheachnasaigh]]&amp;nbsp;• [[Uí Chonchúir]]&amp;nbsp;• [[Uí Dhubhda]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlannagáin]]&amp;nbsp;• [[Uí Ruairc]]&amp;nbsp;• [[Uí Fhlaithbheartaigh]]

 }}

 | group10 = Ríochtaí comharbachta
 | list10 = [[Uí Maine]] ([[Síol Anmchadha]], [[Máenmaige]], [[Clann Uatach]])&amp;nbsp;• [[Bréifne]] ([[Bréifne Thoir|Thoir]] agus [[Bréifne Thiar|Thiar]])&amp;nbsp;• [[Uí Díarmata]]&amp;nbsp;• [[Síl Máelruain]]&amp;nbsp;• [[Magh Luir]]&amp;nbsp;• [[Umaill]]&amp;nbsp;• [[Iar Connacht]]

 | group11 = Ábhair
 | list11 = [[Ríthe na gConnacht]]&amp;nbsp;• [[Ráth Cruachan]]&amp;nbsp;• [[Annála Connacht]]&amp;nbsp;• [[Táin Bó Flidais]]&amp;nbsp;• [[Cóiced Ol nEchmacht]]&amp;nbsp;• [[Nagnatae]]&amp;nbsp;• [[Auteini]]&amp;nbsp;• [[na Trí Tuatha]]&amp;nbsp;• [[Clann Taidg]]&amp;nbsp;• [[Clann Fhearghaile]]&amp;nbsp;• [[Muintir Murchada]]&amp;nbsp;• [[Maigh Seóla]]

| belowclass = hlist
| below      = {{Icon|Category}} [[:Catagóir:Connachta|Category]]&amp;nbsp;• {{Icon|WikiProject}} [[Wikipedia:WikiProject Celts|WikiProject]]
}}

== Íochtar Chonnacht ==
* [[Íochtar Chonnacht]], [[Cairbre Drom Cliabh]]=[[Cairbre Dhroim Chliabh]], [[Corann]], [[Cúl ó bhFionn]] ([[Cúil Ó bhFinn]]-), [[Luigne Chonnacht]]=[[Luíne Chonnacht]], [[Tír Fíacrach Múaide]]=[[Tír Fhiacrach Mhuaidhe]], &lt;strike&gt;[[Tir Ollíol]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Tír Ollíol]]=[[Tír Oirill]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Goibnenn mac Conaill]]=[[Goibhneann mac Conaill]], [[Cobthach mac Gabráin]]=[[Cobhthach mac Gabhráin]], [[Cellach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guaire]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]], [[Conchobar mac Cummascaig]]=[[Conchúr mac Cumascaigh]], [[Art mac Flaitnia]]=[[Art mac Flaithnia]], [[Anluan mac Conchobhair]]=[[Anluan mac Cumascaigh]], [[Cathal Aidhne mac Ailealla]]-, [[Cléireach mac Ceadaigh]]-, [[Tighearnach mac Cathmogha]]=[[Tiarnach mac Cathmhogha]]-, [[Uathmharán mac Brocáin]]-, [[Mael Fabhaill mac Cléirigh]]=[[Maolfhabhaill mac Cléirigh]], [[Eidhean mac Cléirigh]], [[Tighearnach ua Cléirigh]], [[Mael Macduach]]=[[Maol xxx]]-, [[Domhnall mac Lorcáin]]-, [[Flann Ua Cléirigh]]-, [[Comhaltán Ua Cléirigh]], [[Mac Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh]], [[Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin]], [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Mael Fabhaill Ua hEidhin]], [[Giolla na Naomh Ua hEidhin]], [[Aodh Ua hEidhin]], [[Giolla Mo Choinne Ua Cathail]], [[Giolla Cheallaigh Ua hEidhin]]-, [[Muirgheas Ua hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin (II)]]

== Maigh Sheola ==
* [[Maigh Seóla]]=[[Maigh Sheola]], [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Cléirchén mac Murchadha]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin]], [[Ruaidhrí mac Coscraigh]], [[Maelcairearda]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]]-

== Iar Chonnacht ==
* [[Iar Connacht]]=[[Iar Chonnacht]], (Maigh Sheola: [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]]), [[Cathal mac Tigernáin]]=[[Cathal mac Tiarnáin]], Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (I)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (I)]], [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (I)]], Mac meic Aedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh]]=[[Mac mhic Aodha Ó Flaithearta]], [[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaitheartach Ó Flaithearta]], [[Brian Ua Flaithbheartaigh]]=[[Brian Ó Flaithearta]], [[Muireadhach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muireadhach Ó Flaithearta]], [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (I)]], Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (II)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (II)]], Áedh Ua Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Aodh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (II)]], [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (II)]], Ruadhri Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (III)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (III)]], Murtough Ua Flaithbertaigh&amp;rarr;[[Muircheartach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muircheartach Ó Flaithearta]], Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (IV)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (IV)]], [[Aedh Mór Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Mór Ó Flaithearta]], Morogh Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Murchadh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Murchadh Ó Flaithearta]], Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh&amp;rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (V)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (V)]]


Cúigear Ruairí..!
# Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1061.13: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1145.17: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh.
# Ruadhri Ua Flaithbertaigh, AU 1186.7 LATE: Ruaidhri h-Ua Flaithbertaigh, ACM 1186.2: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh
# Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh, ACM 1214.6: Brian mac Ruaidhri Í Fhlaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh
# Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh, ACM 1256.9: Ruaidhri Ua Flaithb&lt;u&gt;e&lt;/u&gt;rtaigh 


Beirt Aodh
# [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1079.8: Aedh Ua Flaithbhertaigh
# Áedh Ua Flaithbheartaigh, ACM 1178.10: Aodh Ua Flaithbertaigh


Beirt Chonchúr
# [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1132.11: Concobhar Ua Flaithbheartaigh,
# [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]], AU 1186.7 LATE: Conchubhar h-Ua Flaithbhertaigh

== Uí Dhiarmada ==
* [[Uí Díarmata]]=[[Uí Dhiarmada]], [[Ríthe Uí Dhiarmada]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]]=[[Tadhg Uí Dhiarmada]], [[Cú Cheanainn mac Taidhg]], [[Giolla Comáin mac Néill]], [[Muirghius mac Aodha]], [[Mac Con Cheanainn]], [[Muirgheas ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (I)]], [[Muirgheas Ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (II)]], [[Tadhg Ua Con Cheanainn]], [[Uada Ua Con Cheanainn]], [[Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn]]

== Síol Anmchadha ==
* [[Síol Anmchadha]], [[Ríthe Shíol Anmchadha]], [[Diarmaid mac Dúnadhaigh]], [[Cú Chonnacht mac Dúnadhaigh]], [[Madadhán mac Gadhra Mhóir]], [[Gadhra Mór mac Dúnadhaigh]], [[Doghra mac Dúnadhaigh]], [[Dúnadhach mac Con Chonnacht]], [[Diarmaid mac Madadháin]], [[Madadhán Reamhar Ua Madadháin]], [[Gilla Find mac Maic Uallacháin]]=[[Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Cú Choirne Ua Madadháin]], [[Madadhán Mór Ua Madadháin]], [[Maoileachlann Ua Madadháin]], [[Diarmaid Cléireach Ua Madadháin]], [[Madadhán Óg Ó Madadháin]], [[Cathal Ó Madadháin]]

== Uí Mhaine ==
* [[Uí Maine]]=[[Uí Mhaine]], [[Máine Mór]]=[[Maine Mór]]?, [[Ríthe Uí Mhaine]], [[Bresal mac Maine Móir]]=[[Breasal mac Maine Mhóir]], [[Fiachra Finn]], [[Conall Cas Ciabhach]], [[Dallán mac Breasail]], [[Duach mac Dalláin]], [[Lughaidh mac Dalláin]], [[Feradhach mac Lughadha]]=[[Fearadhach mac Luighdheach]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], [[Marcán]], [[Cairbre Crom]], [[Brenainn mac Cairbre]], [[Aedh Buidhe]]=[[Aodh Buí]], [[Conall mac Maelduib]]=[[Conall mac Maolduibh]], [[Marcán mac Tommáin]]=[[Marcán mac Tomáin]], [[Fithceallach mac Flainn]]=[[Ficheallach mac Flainn]], [[Sechnassach mac Congail]]=[[Seachnasach mac Congail]], [[Dluthach mac Fithcheallaigh]]=[[Dlúthach mac Ficheallaigh]], [[Cathal Maenmaighe]]=[[Cathal Mheánmhaigh]], [[Ailill ua Daimine]]=[[Ailill ua Daimhine]]=[[Ailill ó Daimhine]], [[Inreachtach mac Dluthaigh]]=[[Inreachtach mac Dlúthaigh]], [[Aedh Ailghin]]=[[Aodh Ailghin]], [[Dunchadh ua Daimhine]]=[[Dúnchadh ó Daimhine]], [[Conall mac Fidhghaile]], [[Dunchadh mac Duib Da Tuadh]]=[[Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh]],  [[Amhalgaidh]], [[Ailill mac Inreachtaigh]], [[Dub Dá Leithe mac Tomaltaigh]]=[[Dubh Dhá Leath mac Tomaltaigh]], [[Cathal mac Murchadha]], [[Cathal mac Ailella]]=[[Cathal mac Ailealla]], [[Mughrón mac Sochlacháin]], [[Sochlachán mac Diarmata]]=[[Sochlachán mac Diarmada]], [[Murchadh mac Sochlacháin]], [[Murchadh mac Aodha Uí Mhaine]], [[Geibennach mac Aedha]]=[[Geibheannach mac Aodha]], [[Muirgheas mac Domhnaill]]
* [[Tadg Mór Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Mór Ó Ceallaigh]], Gadhra mac Dúnadhaigh, [[Concobar mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmait mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Dunchadh Ua Cellaigh]]=[[Dúnchadh Ó Ceallaigh]], [[Aed Ua Cellaigh]]=[[Aodh Ó Ceallaigh]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Tadg Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Ó Ceallaigh]], [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Ceallaigh]], [[Murchad Ua Cellaigh]]=[[Murchadh Ó Ceallaigh]], [[Domnall Mór Ua Cellaigh]]=[[Domhnall Mór Ó Ceallaigh]]

== Ríthe Shliabh Lugha ==
* [[Sliabh Lugha]]&amp;rarr;[[Ríthe Sliabh Lugha]]=[[Ríthe Shliabh Lugha]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (I)]], [[Ruairí Ó Gadhra (I)]], [[Domhnall Ó Gadhra]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (III)]]

== Magh Loirg ==
* [[Mag Luirg]]=[[Magh Loirg]], [[Ríthe Mhagh Loirg]], [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]], [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]], [[Maolruanaidh mac Taidhg]], [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]], [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]], &lt;strike&gt;[[Diarmad mac Taidhg Mhóir]]&lt;/strike&gt;&amp;rarr;[[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]], [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]], [[Conchúr mac Diarmada]], [[Tomaltach na Cairge Mac Diarmata]]=[[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]], [[Cormac Mac Diarmada (I)]]

== Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe ==
* [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Aireachtach ua Dúnchadha Mhuirsce]], [[Connmhach mac Duinn Cothaidhe]]=[[Conmhach mac Doinn Cothaithe]], [[Dubhda mac Conmhaigh]], [[Aodh ua Dubhda]], [[Maol Ruanaidh Ua Dubhda]], [[Aedhuar Ua Dubhda]], [[Muircheartach An Collach Ua Dubhda]], [[Domhnall Fionn Ua Dubhda]], [[Mac Aodha Ua Dubhda]], [[Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda]], [[Mac Domhnaill Ua Dubhda]], [[Aodh mac Muircheartaigh Ua Dubhda]], [[Ruaidhrí Mear Ua Dubhda]], [[An Cosnamhaigh Ua Dubhda]], [[Taichleach Ua Dubhda]]
* Eile gan leathanaigh: Cathal mac Ailealla, Aodh mac Maoil Phádraig, Mael Cluiche mac Conchobair=Maol Cloiche mac Conchúir, ''Crichan mac Mael Muire''

== Umhaill ==
* &lt;strike&gt;[[Umall]]&lt;/strike&gt;=[[Umaill]]=[[Umhaill]], [[Ríthe Umhaill]], [[Maille mac Conaill]], [[Flannabhra]], [[Dunghal mac Flaithniadh]], [[Aedhghal]], [[Flathghal mac Flannbhrath]], [[Cosgrach mac Flannbhrath]], [[Cairbre mac Cinaedh]], [[Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh]], [[Domhnall Ó Máille (I)]], [[Domhnall Ó Máille (II)]] (Rua), [[Domhnall Ó Máille (III)]], [[Aodh Ó Máille]], [[Diarmaid Ó Máille]], [[Tadhg mac Diarmada Ó Máille]]

== Ríthe Luíne Chonnacht ==
* [[Ríthe Luíne Chonnacht]], [[Eaghra Paiprigh mac Saorghais]]

== Eile (3) ==
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Liosta de Bharúntachtaí]]

= Bliain 4, 2021 - 2022 =
== Feabhsú na Gaeilge (4) ==
Mar is gnách... féach thuas.

== Ollaimh Éireann ==
* [[Adna mac Uthidir]], [[Torna Éices]], [[Dubhthach moccu Lughair]], ([[Dallán Forgaill]]), [[Senchán Torpéist]], &lt;strike&gt;[[Máel Muire Otháin]]=&lt;/strike&gt;[[Máel Muire Othna]]=[[Maol Mhuire Fhathna]], [[Flann mac Lonáin]], &lt;strike&gt;[[Torpaid mac Taicthech]]=&lt;/strike&gt;[[Torpaid mac Taicthich]]=[[]], [[Óengus mac Óengusa]]=[[Aonghas mac Aonghasa]], [[Bard Boinne]], [[Uallach ingen Muinecháin]], [[Cormacán Éigeas]], [[Cinaedh Ua hArtagáin]]=[[Cinaedh ua hArtagáin]]=[[Cionnaoth ó hArtagáin]], [[Eochaidh Ua Floinn]]=[[Eochaidh ua Floinn]], [[Urard mac Coise]], [[Clothna mac Aenghusa]], [[Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag]], [[Cúán úa Lothcháin]], [[Cú Mara mac Maic Liac]], [[Mac Beathaidh mac Ainmire]], [[Ceaunfaeladh ua Cuill]]=[[]], [[Flaithem mac Maele Gaimrid]], [[Cellach úa Rúanada]], [[Mael Isa ua Máilgiric]], [[Cú Collchaille Ua Baígilláin]], [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]],
# [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]],
# [[Sean mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]

== Ginealas ==
* [[Ginealas Éireannach]], [[Leabhar na nGinealach]], [[Coimre na nGinealach]], [[An Leabhar Muimhneach]], [[Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh]]=[[Leabhar Chlann Mhaoil Ruanaidh]], [[Leabhar Clainne Suibhne]]=[[Leabhar Chlann Suibhne]], [[Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin]]

== Gineolaithe ==
* [[Eochaid ua Flannacáin]], [[Flann Mainistrech]]=[[Flann Mainistreach]], [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]], [[Gilla Críst Ua Máel Eóin]]=[[Giolla Chríost Ó Maoil Eoin]], [[Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh]], [[Gilla na Naemh Ua Duinn]]=[[Giolla na Naomh Ó Duinn]], [[Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh]], [[Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire]]=[[Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire]], [[Domnall Ó Cuindlis]], [[Lúcás Ó Dalláin]], [[Seán Mór Ó Dubhagáin]], [[Ádhamh Ó Cianáin]], [[Ádhamh Cúisín]], [[Faolán Mac an Ghabhann na Scéal]], [[Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh]], [[Giolla na Naomh Ó hUidhrín]], [[Giolla na Naomh Mac Aodhagáin]], [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]]=[[Cú Choigríche Ó Cléirigh]], [[Lughaidh Ó Cléirigh]], [[Cú Choigcríche Ó Duibhgeannain]]=[[Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin]], [[Triallam timcheall na Fodla]], [[Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh]], [[Críchad an Chaoilli]], [[Máel Muire mac Céilechair]]=[[Maol Mhuire mac Céileachair]]-

== Scoláirí ==
* [[James Ware]]-, [[Uilliam Ó Duinnín]], [[Seán Ó Catháin]], [[Séarlas Ó Conchubhair Doinn]]=[[Séarlas Ó Conchúir Dhoinn]], [[John O'Donovan (scoláire)]]=([[Seán Ó Donnabháin]]), [[John O'Hart]]-, ([[Edward MacLysaght]]=[[Éamonn Mac Giolla Iasachta]]), [[Nollaig Ó Muraíle]]-, ([[Rudolf Thurneysen]]), [[Osborn Bergin]]-, [[R. I. Best]]=[[Richard Irvine Best]]-, ([[D. A. Binchy]]), ([[Kuno Meyer]]), ([[Eugene O'Curry]]=[[Eoghan Ó Comhraí]]), [[James Carney]], [[John Carey]], ([[T. F. O'Rahilly]]=[[Tomás Ó Rathile]]=[[Tomás Ó Rathaile]]), [[Francis J. Byrne]]=[[Francis John Byrne]], [[Edel Bhreathnach]], [[John T. Koch]]-, [[Celtica (iriseán)]], [[Éigse (iriseán)]], [[R. A. Stewart Macalister]], [[T. M. Charles-Edwards]]=[[Thomas Charles-Edwards]], [[Hubert T. Knox]]=[[Hubert Thomas Knox]], [[Donnchadh Ó Corráin]]

== Déise ==
* [[Ríthe Dhéise Mumhan]]
* [[Dál gCais]]+
** [[Dál gCais#Stair]]

== Suíomhanna ==
# [[A. G. van Hamel]], [[Stichting Van Hamel]], [[CODECS]], *selgā
# [[Thesaurus Linguae Hibernicae]] (TLH)
# [[Irish Script on Screen]], [[Meamram Páipéar Ríomhaire]] (ISoS, ISOS)
# [[Celtic Digital Initiative]] (CDI)

== Dál Riada ==
* [[Dál Riada]], [[Ríthe Dhál Riada]], [[Fearghas Mór mac Eirc]]=[[Fearghas Mór]], [[Domhanghart Réite]], [[Comhghall mac Domhanghairt]], [[Gabhrán mac Domhanghairt]], [[Conall mac Comgaill]], [[Aodhán mac Gabhráin]], [[Eochaid Buide]]=[[Eochaidh Buí]], [[Connad Cerr]], [[Domnall Brecc]]=[[Domhnall Breac]], [[Ferchar mac Connaid]]=[[Fearchar mac Connaidh]],  [[Dúnchad mac Conaing]]=[[Dúnchadh mac Conaing]], [[Conall Crandomna]]=[[Conall Crannomhna]], [[Domangart mac Domnaill]]=[[Domhanghart mac Domhnaill]], [[Máel Dúin mac Conaill]]=[[Maol Dúin mac Conaill]], [[Domnall Donn]]=[[Domhnall Donn]], [[Ferchar Fota]]=[[Fearchar Fada]], [[Eochaid mac Domangairt]]=[[Eochaidh mac Domhanghairt]], [[Ainbcellach mac Ferchair]]=[[Ainfhaichilleach mac Fearchair]], [[Fiannamail ua Dúnchado]]=[[Fianamhail ó Dúnchadha]], [[Selbach mac Ferchair]]=[[Sealbhach mac Fearchair]], [[Dúngal mac Selbaig]]=[[Dúnghal mac Sealbhaigh]], [[Eochaid mac Echdach]]=[[Eochaidh mac Eochach]], [[Alpín mac Echdach]]=[[Ailpín mac Eochach]], [[Muiredach mac Ainbcellaig]]=[[Muireadhach mac Ainfhaichilligh]], [[Eógan mac Muiredaig]]=[[Eoghan mac Muireadhaigh]]
# [[Áed Find]]=[[Aodh Fionn]]
# [[Fergus mac Echdach]]
# [[Donn Coirce]]
# [[Eochaid mac Áeda Find]]
# [[Constantine]]
# [[Oengus]]
# [[Drust]]
# [[Eoganan]]
# [[Alpin II]]
# [[Coinneach I na hAlban|Coinneach]]

== Connachta srl. ==
* [[Cairpre Gabra]]=[[Cairbre Ghabhra]], [[Senchán Torpéist]], [[Tromdámh Guaire]]

== Tuamha ==
# Muircheartach mac Toirdhealbhach
# Muircheartach Dall
# Conchúr Rua

== An Féineachas, srl ==
* [[An Féineachas]]
*# [[Aithechtúatha]]
*# [[Cóic Conara Fugill]]
* [[Breithem]]
*# [[Breithem#Stair]] &amp;larr; [[:en:Brehon#History]]
*# [[Breithem#Céilí Dé]] &amp;larr; [[:en:Brehon#Brehon Laws and the Early Irish Church(Céilí Dé)]] 
*# [[Breithem#Na Normannaigh]] &amp;larr; [[:en:Brehon#The Brehon laws and Anglo-Norman Invasion of 1169]]
* [[Dubthach maccu Lugair]]=[[Dubhthach moccu Lughair]]=[[Dubhthach mhic Lughair]]
# [[Odhrán (giolla Phádraig)]] &amp;larr; [[:en:Odran (disciple of Saint Patrick)]]
# [[Odrán]]=[[Órán]] &amp;larr; [[:en:Odran]]
#* [[Slat na ríghe]], [[Iomarbhágh na bhFileadh]]=[[Iomarbhá na bhFilí]]

== Scéalta (4) ==
# [[Navigatio Sancti Brendani]] &amp;larr; [[:de:Navigatio Sancti Brendani]]


# Aided Con Roí
# Forfess Fer Fálgae agus Síaburcharpat Con Culainn
# Orgguin Trí Mac Díarmata mic Cerbaill
# Cath Achadh Leithdheirg
# Cath Móin Daire Lothair
# Cath Cairnd Chonaill
# [[:en:List of conflicts in Ireland]]

== Ogham ==
# [[CIIC 1]]
# [[CIIC 54]]=[[Cnámh Thulach Chumann]] &amp;larr; [[:en:Tullycommon Bone]]
# [[CIIC 362]]
# [[CIIC 500]] &amp;larr; [[:en:CIIC 500]]
# [[CIIC 504]] &amp;larr; [[:en:CIIC 504]]

== Miotaseolaíocht (4) ==
# [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]] &amp;larr; [[:en:Celtic mythology]]
#* [[Déithe na gCeilteach]]

== Ag líonadh na mbearnaí ==
* [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]], [[Ceann na Fine]]-, [[Éire (bandia)]]+, [[Cúigí na hÉireann#Réamhstair]], [[Cúigí na hÉireann#Stair]], [[Cúige Chonnacht#Luathstair]], [[Hipitéis substráit Ghaeilise]], [[Ealaín na nOileán]]-, [[Cló na nOileán]], [[Teimpléad:Unicode chart Insular]], [[Uí Chléirigh]], [[Peter Schrijver]], [[Leabhar Ard Mhacha]]+, [[Ferdomnach]]=[[Feardhomhnach]], [[Muirchú moccu Machtheni]]-, [[Bachall Isu]]=[[Bachall Íosa]]-, [[Leabhar Dharú]], [[Cathach Cholm Cille]], [[Cúige Chonnacht#Ríocht na gConnacht]], [[Uí Chonchúir Dhoinn]], [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muiredaigh]]=[[Síol Mhuireadhaigh]]=[[Síol Mhuirí]], [[Uí Cellaigh]]=[[Uí Cheallaigh]], [[Cellach mac Fíonachta]]=[[Ceallach mac Fíonachta]], [[Cualu]]=[[Cuala]], [[James MacKillop]]-, [[Uí Flaithbertaigh]]=[[Uí Fhlaithbheartaigh]], [[Bé Binn iníon Urchadha]]=[[Béibhinn ní Urchadha]], [[Creassa iníon Urchadha]]=[[Creasa ní Urchadha]], [[Caineach iníon Urchadha]]=[[Caineach ní Urchadha]], [[Cainnech (ainm)]]=[[Caineach (ainm)]], [[Clann Cosgraigh]]=[[Clann Chosgraigh]], [[Muireadhach mac Aodha]], [[Ruaidhrí Mac Aodha]], [[Banfhlaith]]=[[Flaith]], [[Mhic Dhiarmada]], [[Cúige Laighean#Stair]], [[Uí Dúnchada]]=[[Uí Dhúnchadha]], [[Uí Fáeláin]]=[[Uí Fhaoláin]], [[Uí Muiredaig]]=[[Uí Mhuireadhaigh]]=[[Uí Mhuirí]], [[Uí Thuathail]], [[Uí Bhroin]], [[Leabhar Branach]], [[Mhic Giolla Phádraig]], [[Fir Cheall]], [[Uí Dhubhuir]], [[Cúige Mumhan#Stair]], [[Uí Eidirsceoil]], [[Uí Bhriain]], [[Lugaid Mend]]-, [[Conall Eachluath]]-, [[Tál Cas]], &lt;strike&gt;[[Lorcáin mac Lachtna]]&lt;/strike&gt;→[[Lorcán mac Lachtna]], [[Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain]], [[Uí Ghrádaigh]], [[Uí Allmhuráin]], [[Mhic an Airchinnigh]], [[Uí Chinnéide]], [[Órlaith ingen Cennétig]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Cárthaigh Mhúscraí]]-, [[Mhic Cárthaigh Riabhach]]-, [[Uí Ímair]]=[[Uí Íomhair]]-, [[Uí Chaoimh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mac Giolla Chuda na gCruach]], [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], [[Uí Chonaill]], [[Conall (idirdhealú)]], [[Uí Shúilleabháin]]-, [[Uí Cheallacháin]]-, [[Uí Dhonnchadha]]-, [[Uí Dhonnabháin]]-, [[Uí Shéaghdha]], [[Cúige Uladh#Luathstair]], [[Mhic Lochlainn]], [[Uí Dhomhnaill]], [[Máelsechnaill Ua Domnaill]]=[[Maol Seachlainn Ó Domhnaill]], [[Gofraid Ua Domnaill]]=[[Gofraidh Ó Domhnaill]], [[Domnall Óg Ua Domnaill]]=[[Domhnall Óg Ó Domhnaill]], [[Uí Dhonnghaile]], [[Uí Raghallaigh]], [[An Anaíle]], [[Uí Fhaircheallaigh]], [[Liber Flavus Fergusiorum]]+, [[Uí Fhearghail]], [[Clann Somhairle]]-, [[Féilire Thamhlachta]], [[Seán Mac Colgan]]-, [[Saltair na Rann]], [[Táin Bó]], [[Táin Bó Regamon]]

* [[Trecheng Breth Féne]], [[Echtra Cormaic]], [[Leabhar Dimma]]=[[Leabhar Dhioma]], [[Leabhar Mholing]], [[Codex Usserianus Primus]], [[Codex Usserianus Secundus]]=[[Ceithre Leabhar Bhinn Éadair]], [[Leabhar Aifrinn Lothra]]=[[Leabhar Aifrinn Stowe]], [[Leabhar Cloinne Aodha Buidhe]], [[ARÉ 24 P 33]], [[Leabhar Donn]], [[Soiscéalta Mhic Thornáin]], [[Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh]], [[Cumdach]]=[[Cumhdach]]-, [[Teimpléad:Cumhdaigh]], [[Soiscél Molaisse]]=[[Soiscéal Mholaise]]-, [[Domnach Airgid]]=[[Domhnach Airgid]]-, [[An Míosach]]-

* [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Máine Tethbae]], [[Uí Laoghaire]], [[Uí Dhálaigh]]-, [[Dáithí Ó Coimín]]=[[Dáithí Coimín]], [[Edward Gwynn]], [[Gearóid Mac Niocaill]], [[Margaret Dobbs]], [[Peter Berresford Ellis]], [[Marie-Louise Sjoestedt]], [[Pól Breathnach]]-, [[Kenneth Nicholls]], [[Patrick Weston Joyce]], [[Robert Dwyer Joyce]]-, [[Donncha Ó Cróinín]], [[Dáibhí Ó Cróinín]], [[Trevor Joyce]]-, [[Muireann Ní Bhrolcháin]], [[Meidhbhín Ní Úrdail]], [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]], [[Saltair Chaimín]], [[Leabhar Dhèir]]=[[Leabhar Dhéir]], [[Revue Celtique]]=[[Études Celtiques]], [[Uí Fergusa]]=[[Uí Fhearghasa]], [[Aedh Ua Conchobair]]=[[Aodh Ó Conchúir]]- mac Cathail Chrobhdheirg, [[Aedh mac Ruaidri Ua Conchobair]]=[[Aodh mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Altram Tige Dá Medar]], [[Éadbhard Ó Raghallaigh]], [[Gormflaith ingen Murchada]]=[[Gormlaith ní Mhurchadha]], Miotaseolaíocht na nGael (tuilleadh), [[Nodens]]-, [[Lugus]]-, [[Taranis]]-, [[Ogmios]]-, [[Catubodua]]-, [[Brigantia]]-, [[Lámhscríbhinn dhathmhaisithe]]-, [[Leabhar Soiscéal]]-, [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Ildiachas Ceilteach]]-=[[Sean-reiligiún Ceilteach?]] creideamh? creidimh? ársa?, [[Ceiltigh na nOileán]]-, [[Ceiltis na nOileán]]-, [[Ceiltis na Mór-Roinne]]-, [[Na Briotanaigh Cheilteacha]]-=[[Briotanaigh Cheilteacha]], [[Miotaseolaíocht na mBreatnach]]-, [[Ábhar na Breataine]]-, [[Triscéil]]-, [[Nora Kershaw Chadwick]]-, [[Léann Ceilteach]]-, [[Náisiúin Cheilteacha]]-, [[Peritia]], [[Teangacha Briotainice]]-, [[Briotainic Choiteann]]- [[Cruithnis]]-, [[Teimpléad:lang-br]], [[Epona]]-, [[Mearcair (miotaseolaíocht)]]-, [[Esus]]-, [[Teutates]]-, [[Bandia an fhlaithis]], [[Nuadha (ainm)]], [[Feis]]-, [[Ceiltibéaraigh]]-, [[Belenos]]-, [[Belisama]]-, [[Sucellus]]-

== Eile (4) ==
* [[Cairpre Gabra]], [[Dál gCais#Stair]], [[Breithem#Stair]], [[Slat na ríghe]], [[Suíomhanna ríoga Éireann]], [[Donnabhán mac Cathail]]-, [[Tadc mac Briain]]=[[Tadhg mac Briain]], [[Ressad]]=[[Reasadh]], [[Na Ceiltigh#Réamhrá]], [[Déithe na gCeilteach]], [[Liosta de Dhéithe Ceilteacha]], [[Aibell]], [[Uirne]], [[Tadg mac Nuadat]]=[[Tadhg mac Nuad]], [[Bran agus Sceólang]]=[[]], [[Aonach]]

* Dreamanna
*# [[]] &amp;larr; [[:en:List of Irish clans]]

* Léarscáileanna
*# [[Cairt phortalach]]
*# [[Cairt Chatalóinise]]

* Lámhscríbhinní
*# [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]] &amp;larr; [[:en:List of Irish manuscripts]]
*#* [[Leabhar Ard Mhacha]]
*# Book of Ballycummin (RIA MS 23 N 10)
*#* [[Leabhar Dharú]], [[Lebor Cuanu]]=[[Leabhar Chuana]], [[Landnámabók]]

* Ríochtaí
*# [[Ríocht Átha Cliath]]
*# [[Ríocht na nOileán]]
*# [[Ríthe na gCruithneach]]
*## [[Vipoig]] &amp;larr; [[:en:Vipoig]]
*# [[Fáistine Bhreacáin]]

* Le meadú
** [[Cúirt an Mheán Oíche#Achoimre an dáin]]
*# [[Gallóglach]]
*# [[Cluain Catha]] (leac uaighe)
*# [[Bard]]
*# [[Seanchaí]]
*#* [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]
*# [[Mo Ling]]

= Bliain 5, 2025 - 2026 =

Spreagtha ag ''[[:en:Wikipedia:Recent_additions/2025/March#8 March 2025|Recent additions, 8 March 2025]]''

== An Féineachas ==

[[An Féineachas]] (agus/nó b'fhéidir [[Seanchas]] / [[Béaloideas]]). 

''[https://dil.ie/34117 othrus]'' ≈ fulaingt tinnis/othrais.

Nuashonraithe (lámhscríbhinní):
* [[Senchas Már]] (SM), [[Bechbretha]] ([[Senchas Már#Bechbretha agus Coibes Uisci Thairdne|SM #21]]), [[Bretha Crólige]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #33]]), [[Críth Gablach]] (MacA), [[Gúbretha Caratniad]] ([[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]])

As nua, iomlán:
* [[Corpus Iuris Hibernici]] (CIH), [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]] (MacA), [[Cethairṡlicht Athgabálae]] ([[Senchas Már#Cethairslicht Athgabálae|SM #2]]), [[Sechtae]] ([[Senchas Már#Sechtae|SM #9]]), [[Recholl Breth]] (SM #13), [[Bretha Déin Chécht]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #34]]), [[Muirbretha]] ([[Senchas Már#Clár ábhar|SM #38]]) [[Anfuigell]] (m.s., CnaT, LS 1387; MacA), [[Berrad Airechta]] (CnaT, LS 1337), [[Bretha Étgid]] ([[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS 23 P 3) [[Cóic Conara Fugill]] (m.s., [[Uraicecht Becc]], [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Di Astud Chor]] (''via'' [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Mellbretha]] ([[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], LS 1363), [[Uí Lochlainn]], [[Uí Dhuibhdábhoireann]], [[CnaT BÁC, LS 1317]]=[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, LS 1317]], [[Bóaire]], [[Coinmheadh is buannacht]], [[Brehon Law Commission]], [[Mac Aodhagáin]] &amp;rightarrow; [[Mhic Aodhagáin]], [[John Lynch (Gratianus Lucius)]], [[Fearghas Ó Ceallaigh]], [[Leabharlann COBÁC]], [[Cathair Mhic Neachtain]], [[Thom McGinty]]

As nua, síolta:
* [[Dlí Ceilteach]]-, [[Gabháil chine]]-, [[Cyfraith Hywel]]-, [[Galanas]]-, [[Accessus ad auctores]]-, [[Hapax legomenon]]-, [[Robert Atkinson]]-

== Foclóireacht ==
* [[Foclóireacht na Gaeilge]], [[Leabharlann an Ard Easpaig Marsh]]=[[Leabharlann Marsh]]-, [[foclóir.ie]]=[[focloir.ie]]

== Litríoch ==
* [[Murúch]]-, [[Tongu do dia toinges mo thúath]]-, [[Remscéla]]=[[Réamhscéalta]], [[Bernhard Maier]], [[Lebor Bretnach]]=[[Leabhar Breatnach]], [[Annála Doiminiceacha Ros Comáin]], [[Irish Astronomical Tract]]=[[]], [[Ranna an aeir]]

== Abhantrach na Sionainne ==
* [[Abhantrach na Sionainne]], [[Inis Cloithrinn]], [[Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí]], [[Loch Bó Dearg]], [[Loch Bó Finne]] (idirdhealú) [[Loch Bó Finne (An tSionainn)]], [[Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe]]-, [[Loch Foirbis]] , [[Loch Teapa]]-, [[:Catagóir:An tSionainn]], [[Loc Albert]], [[Canáil Chill Srianáin]], [[Canáil na Leithcheathrún]], [[Abhainn na Mainistreach]], [[An Inthe]], [[An Eithne]], [[Abhainn Chalatroma]], [[Loch na gCurrach]], [[Loch Fuinseann]], [[Loch Éadaoine]], [[An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin]]

== Lochanna ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Lochanna na hÉireann]] [[:Catagóir:Lochanna Chontae Aontroma]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Ard Mhacha]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chill Mhantáin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chorcaí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhoire]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Dúin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhuineacháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhaigh Eo]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain]]

* [[Loch Léin]], [[Loch Mhucrois]], [[An Loch Uachtarach]], [[Loch an Chuais]], [[Loch an Leaca Mór]], [[Loch an Leamhnachta]], [[Locha Lua]], [[Loch an Easaird]], [[Loch an Eanaigh Mhóir]], [[Loch an Iúir (loch)|Loch an Iúir]], ''[[Ardderry Lough]]''=[[ Loch na nArd-doiriú]], [[Loch Arbhach]], [[Loch an tSéideáin]], [[Loch an Tóraic]], [[Loch Eachros Beag]], [[Loch Bhaile Uí Chuirc]], [[Loch Bhaile na hInse]], [[Loch Beara]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar)]], [[Loch Bhéal Trá]], [[Loch Buinne]], [[Loch Charraig an Droichid]], [[Loch Bhaile Choille Fóir]], [[Loch Bhaile na hUamha]], [[Loch Oileán Uí Eadhna]], [[Loch Conbhuí]], [[Loch Chrathaí]], [[Loch Raithin]], [[Loch Collán]], [[Loch Choileáin Uí Shíoda]], [[Loch Cútra]], [[An Loch Uachtair]], [[Loch Dhoire an Chláir]], [[Loch Dúlocha]], [[Loch an Chlocháin Léith]], [[Loch Ghleann Mhac Muirinn]], [[Loch Gabhlach]], [[Loch Iascaí]], [[Loch Eirid]], [[Loch Fí]], [[Loch Fearna]],  [[Loch na Foirnéise]], [[Loch Fionnmhaí]], [[Loch Gartáin]], [[Loch an Ghleanna Bhig]], [[Loch an Ghleanna Mhóir]], [[Loch Ghleann Éada]], [[Loch Ghleann an Chairthe]], [[Loch Ghleann Dá Loch]], [[Loch Eidhneach]], [[Loch Inse Chrónáin]], [[Loch Inse Uí Chuinn]], [[Loch Inis Cara]] (taiscumar), [[Loch Oileán Éadaí]], [[Loch Chill Ghlais]], [[Loch Choill an Iúir]], [[Loch Cinnéile]], [[Loch Chionn Droma]], [[Loch na Coille Móire]], [[Loch Leitir Creamha Rua]], [[Loch an Chrainn Chrín]], [[Loch Mac nÉan]], [[Loch Marbh]], [[Loch Mháimín]], [[Loch Míle]],  [[Loch Míolach]], [[Loch Moirne]], [[Loch Mhuiceanach]], [[Loch Mucnú]], [[Loch na Cuinge Uachtarach]], [[Loch Uí Fhloinn]], [[Loch Riach]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Maothail)]], [[Loch an Rois]], [[Loch an Scoir]], [[Loch Sindile]], [[Loch Eoin]], [[Loch Sáile]], [[Loch Theach an Teampla]], [[Turlach Ráth Asáin]], [[Locha Chluain Í]], [[Loch Dhrom Mór]], [[Loch Dhoirinse]], [[Loch an Ghleanna]], [[Loch Mac nÉan Uachtair]], [[Loch Mám Aodha]], [[Loch na Breaclaí]] (~[[Loch Breaclaigh]]), ''[[Clea Lake]]'', [[Loch Chluain na Cloiche]], ''[[Lough Skean]]'', [[Loch Sceithí Uachtair]], [[Loch an Urláir]], [[An Loch Bán, Contae Mhuineacháin]], ''[[Lough Gullion]]'', ''[[Cloonagh Lough]]'', ''[[Lough Island Reavy]]'', ''[[Kiltooris Lough]]'', ''[[Lickeen Lough]]'', [[Lochanna Chill Airne]], [[Loch Charraig an Phoirt]], [[Loch Cheis Charraigín]], [[Loch Dhroim Dhá Liag]], [[Turlach Ghleann na Madadh]]

== Aontas Iarthar na hEorpa ==
* [[Benelux]] (1944), [[Conradh Dunkirk]] (1947), [[Conradh na Bruiséile]] (1948, 1954), [[Aontas an Iarthair]] (1948), [[:Catagóir:Aontas an Iarthair]], [[Conradh an Atlantaigh Thuaidh]] (1949), [[Conradh ag bunú Chomhphobal Cosanta na hEorpa]] (1952), &lt;strike&gt;[[Comhphobal Polaitiúil Eorpach (1952)]]&lt;/strike&gt;&amp;rightarrow;[[Comhphobal Polaitiúil na hEorpa (1952)]], [[Conradh Ginearálta]]=[[Comhdhálacha Bonn–Pháras]] (1952/1955), [[Comhdhálacha Londan agus Pháras]] (1954), [[Aontas Iarthar na hEorpa]] (1954), [[:Catagóir:Aontas Iarthar na hEorpa]], [[Comhdháil Messina]] (1955)

== An tAontas Eorpach ==
* [[Comhphobail Eorpacha]], [[Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach]]-&gt;[[Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach]]=&lt;strike&gt;[[Euratomm]]=&lt;/strike&gt;[[Euratom]] (Eoradamh), [[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach]]=[[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach]], [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]=an [[Comhphobal Eorpach]], [[Ballstát den Aontas Eorpach]]

* [[Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa]], [[Beartas comhtháthaithe]]=[[Beartas Comhtháthaithe]], [[Ciste Sóisialta na hEorpa Plus]], an [[Ciste Comhtháthaithe]], [[Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa]], an [[Comhbheartas Talmhaíochta]], an [[Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe]], an [[Comhbheartas Iascaireachta]]=an [[Comhbheartas Iascaigh]], an [[Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe]], an [[Comhbheartas Eachtrach agus Slándála]]

* [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]], [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh]], [[Forais an Aontais Eorpaigh]], [[Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa]], [[Coiste Eorpach na Réigiún]], [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]

* [[Banc Eorpach Infheistíochta]], [[Institiúid Ollscoile Eorpach]], [[Cúirt Aontaithe na bPaitinní]], [[Ombudsman Eorpach]], [[Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí]], [[Coiste Polaitiúil agus Slándála]], [[Coiste Míleata an Aontais Eorpaigh]]

* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}, [[Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip]]=[[Inter-Active Terminology for Europe]], [[Limistéar Eorpach Eacnamaíoch]]

* [ [[Margadh aonair na hEorpa]], an margadh inmheánach Eorpach ], [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]] (1975), [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]] (1975), [[Foras Oiliúna na hEorpa]]-&gt;[[Foras Eorpach Oiliúna]] (1990/1993), [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh]] (1994) ua, [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí]] (1994), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]] (1994), [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]] (1994), [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]] (1995), [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]] (2002), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]] (2002), [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]] (2004), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]] (2004), [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]] (2006), [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]] (2009), [[An tÚdarás Eorpach Saothair]] (2019)

* [ [[Comhbheartas Slándála agus Cosanta an Aontais Eorpaigh|Comhbheartas Slándála agus Cosanta]] (CBSC) ], [[Gníomhaireacht Eorpach um Chosaint]] (2004), [[Institiúid an Aontais Eorpaigh um Staidéar Slándála]] (1989 / 2001), [[Lárionad Satailítí an Aontais Eorpaigh]] (1992 / 2002)

* [ [[Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[Limistéar saoirse, slándála agus ceartais]] (LSSC) ], [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]] (1993), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí]]=[[Europol]] (1998), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]] (2000), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]]=[[Eurojust]] (2002), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]]=[[Frontex]] (2004), [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]] (2006), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]] (2011), [[Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[eu-LISA]] (2011)

* [ [[An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais]] (CEMA) ], [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]] (2011)

* [ [[Aontas Baincéireachta Eorpach]]=[[Aontas baincéireachta Eorpach]] (ABE) ], [[Bord Réitigh Aonair]] (2015), [[An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]]=[[an tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac]] (2024)

* [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh]], [[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach]]=[[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh]]=[[Conradh na Róimhe]] (19xx), [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach]]=[[Conradh na Róimhe]], [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] (1957, 1992, 2007), &lt;strike&gt;[[Conradh Eoratom]]=&lt;/strike&gt;[[Conradh Euratom]] (1957), [[Conradh Cumaisc]] (1965-1999), [[Conradh na Graonlainne]]=[[Tarraingt siar na Graonlainne as an Aontas Eorpach]] (1985), [[Ionstraim Eorpach Aonair]] (1986), [[Trí cholún an Aontais Eorpaigh]] (1993-2009), [[Conradh Amstardam]] (1997), [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] (2000, 2009), [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] (''2004''), [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] (2007)

* [[Conradh Aontachais]], [[:Catagóir:Conarthaí Aontachais leis an Aontas Eorpach]], [[Méadú an Aontais Eorpaigh]], [[Critéir Chóbanhávan]], [[Acquis communautaire]], [[Conradh Aontachais 1972]], [[Conradh Aontachais 1979]], [[Conradh Aontachais 1985]], [[Conradh Aontachais 1994]], [[Conradh Aontachais 2003]], [[Conradh Aontachais 2005]], [[Conradh Aontachais 2011]], [[Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach]], [[Dlí an Aontais Eorpaigh]], [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]], [[Europa (tairseach gréasáin)]], [[Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh]]=[[Oifig na bhFoilseachán]], [[Teangacha an Aontais Eorpaigh]], [[CORDIS]] (Seirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail (SeoTaifeach))

* [[Gníomh dlí de chuid an Aontais Eorpaigh]], [[Rialachán (Aontas Eorpach)]], [[Treoir (Aontas Eorpach)]], [[Cinneadh (Aontas Eorpach)]], [[Moladh (Aontas Eorpach)]], [[Tuairim (Aontas Eorpach)]], [[Cearta bunúsacha]]

== Réigiúin NUTS srl ==
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]] (Acáise), [[NUTS céadleibhéil an Aontais Eorpaigh]], [[:Catagóir:Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]],

* [[Réigiúin NUTS na hÉireann]], [[:Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann]], {{tl|Réigiúin NUTS na hÉireann}}, [[Tionóil Réigiúnacha na hÉireann]], [[Toghlimistéar áitiúil]], [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe]], [[Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair]], [[Réigiún na Teorann]], [[Réigiún an Iarthair]], [[Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]&lt;-[[Réigiún Bhaile Átha Cliath]],[[Réigiún an Lár-Oirthir]], [[Réigiún Lár na Tíre]]≠[[Lár na Tíre (Éire)]],  [[Réigiún an Deiscirt]]&lt;-[[Tionól Réigiúnach an Deiscirt]], [[Réigiún an Lár-Iarthair]], [[Cathair Chinn Lis]], [[Eas Géitine]], [[Réigiún an Oirdheiscirt]], [[Réigiún an Iardheiscirt]]

* {{tl|NUTS}}, AT [[Réigiúin NUTS na hOstaire]], BE [[Réigiúin NUTS na Beilge]], BG [[Réigiúin NUTS na Bulgáire]], CY [[Réigiúin NUTS na Cipire]], CZ [[Réigiúin NUTS na Seicia]], DE [[Réigiúin NUTS na Gearmáine]], DK [[Réigiúin NUTS na Danmhairge]], EE [[Réigiúin NUTS na hEastóine]], EL [[Réigiúin NUTS na Gréige]], ES [[Réigiúin NUTS na Spáinne]], FI [[Réigiúin NUTS na Fionlainne]], FR [[Réigiúin NUTS na Fraince]], HR [[Réigiúin NUTS na Cróite]], HU [[Réigiúin NUTS na hUngáire]], IE Éire, IT [[Réigiúin NUTS na hIodáile]], LT [[Réigiúin NUTS na Liotuáine]], LU [[Réigiúin NUTS Lucsamburg]], LV [[Réigiúin NUTS na Laitvia]], MT [[Réigiúin NUTS Mhálta]], NL [[Réigiúin NUTS na hÍsiltíre]], PL [[Réigiúin NUTS na Polainne]], PT [[Réigiúin NUTS na Portaingéile]], RO [[Réigiúin NUTS na Rómáine]], SE [[Réigiúin NUTS na Sualainne]], SI [[Réigiúin NUTS na Slóivéine]], SK [[Réigiúin NUTS na Slóvaice]]

* AL [[Réigiúin NUTS na hAlbáine]], ME [[Réigiúin NUTS Mhontainéagró]], MK [[Réigiúin NUTS na Macadóine Thuaidh]], RS [[Réigiúin NUTS na Seirbia]], TR [[Réigiúin NUTS na Tuirce]], UA [[Réigiúin NUTS na hÚcráine]]

* CH [[Réigiúin NUTS na hEilvéise]], IS [[Réigiúin NUTS na hÍoslainne]], LI [[Réigiúin NUTS Lichtinstéin]], NO [[Réigiúin NUTS na hIorua]]

* [[Contaetha na hAlbáine]], [[Cúigí na Bulgáire]], [[:Catagóir:Cúigí na Bulgáire]], [[Contaetha na Cróite]], [[Contaetha na hEastóine]],  [[:Catagóir:Contaetha na hEastóine]],  [[Stair na hEastóine]], [[Réigiúin na Fraince]] Liostaí Wikidata, [[Réigiúin na hIodáile]], [[Contaetha na Liotuáine]]

* {{tl|Cúigí na mBulgáir}}-&gt;{{tl|Cúigí na Bulgáire}},  {{tl|Réigiúin na hIodáile}}, {{tl|Contaetha na Liotuáine‎}}, {{tl|Contaetha na hAlbáine}}, {{tl|Contaetha na hEastóine}}

== Turasóireacht i nÉirinn ==
* [[Turasóireacht in Éirinn]], [[Croíthailte Ceilte na hÉireann]], [[Ceantar na gCruach]], [[Sean-Oirthear na hÉireann]], [[Stair na hÉireann (400-800)]], [[Stair na hÉireann (1169-1536)]], ''[[Discover Ireland]]'', [[Spraoi]], [[Féile Cheoldráma Loch Garman]], [[Féile Ealaíon Chill Chainnigh]], [[Teach na Buiríse]]

= Bliain 6, 2026 - =
* [[New Dublin Voices]], [[Bernie Sherlock]]


* [[Ceann Chorr Leice]]


* {{tl|Na Scéalta Miotaseolaíochta}},  {{tl|Ríocht na gConnacht}}, &lt;strike&gt;{{tl|Laigín}}&lt;/strike&gt;-&gt;{{tl|Laigin}}
* [[Aided]]=[[Anbhás]], [[Aithed]]=[[Athadh]], [[Compert]]=[[Coimpeart]], [[Tochmarc]]=[[Tochmharc]]
* {{tl|Aided}}, {{tl|Aithed}}, {{tl|Compert}}, {{tl|Tochmarc}}
* [[:Catagóir:Aided]], [[:Catagóir:Aithed]], [[:Catagóir:Compert]], [[:Catagóir:Tochmarc]]

* [[:Catagóir:Conmaicne]], [[:Catagóir:Dál gCais]]

= Scéal-liostaí =
* [https://www.vanhamel.nl/codecs/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Cairnn Chonaill]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Ceart Claidib Cormaic]]
# [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]
#* Compert Mongáin ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán=[[Compert Mongáin]], [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]]
# [[Echtra Cormaic i Tír Tairngirí]]
#* [[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]
#* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]], 
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
# [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
# [[Aided Fergusa meic Roich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
#* [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]=[[]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
# [[Bórama]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]=[[]]
# [[Cath Airtig]]
# [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
# [[Cath Cairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Maige Rath]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
# [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
# [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Finn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
# [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
# [[Genemain Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]=[[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== Celtic Language Collective ==
[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones)

=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>dwa19cx4wbmkgwxy4s3z0tmf0ueuhp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tierra del Fuego</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90594</id>
    <revision>
      <id>1308857</id>
      <parentid>1191904</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="mi13ztnklmjz0e5mlfnwgbzs9uf013w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is [[oileánra]] é '''Tierra del Fuego''' [ˈtjera ðel ˈfweɣo] ('Tír na Tine' i Spáinnis) atá suite i ndeisceart [[An Airgintín|na hAirgintíne]]. Tá achar 48,100 ciliméadar cearnach (18,572 míle cearnach) ag an óilean is mó, Isla Grande de Tierra del Fuego, agus na nOileán Diego Ramírez agus [[Rinn an Choirn]] san oileánra chomh maith.
[[Íomhá:NASA Tierra del Fuego image.jpg|clé|thumb|Tierra del Fuego]]

Tá na críocha roinnte idir [[an tSile]] agus [[an Airgintín]], len t-oirthear den óilean mór ag an Airgintín, agus an t-iarthar agus na hoileáin ó theas ag an tSíle.

==Stair==
Bhí an chéad lonnaíocht i dTierra del Fuego thart 8,000 RCh&lt;ref name=&quot;Ant86-331&quot;&gt;{{cite journal |title=Hunter-gatherers, biogeographic barriers and the development of human settlement in Tierra del Fuego |url=https://archive.org/details/sim_antiquity_2012-03_86_331/page/71 |journal=Antiquity |date=1 March 2012 |volume=86 |issue=331 |pages=71–87 |doi=10.1017/S0003598X00062463|last1=Morello |first1=Flavia |last2=Borrero |first2=Luis |last3=Massone |first3=Mauricio |last4=Stern |first4=Charles |last5=García-Herbst |first5=Arleen |last6=McCulloch |first6=Robert |last7=Arroyo-Kalin |first7=Manuel |last8=Calás |first8=Elisa |last9=Torres |first9=Jimena |last10=Prieto |first10=Alfredo |last11=Martinez |first11=Ismael |last12=Bahamonde |first12=Gabriel |last13=Cárdenas |first13=Pedro |hdl=1893/3664 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;. Ba iad na [[Yaghan]] i measc na chéad daoine a bíodh ina gcónaí i dTierra del Fuego&lt;ref&gt;{{cite web |first=C. Michael |last=Hogan |date=4 April 2008 |url=http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=18795 |teideal=Bahia Wulaia Dome Middens |publisher=Megalithic Portal |accessdate=20 June 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610103246/http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=18795 |archivedate=10 June 2011 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.
[[File:1572 Typus Orbis Terrarum Ortelius.jpg|thumb|clé|Léarscáil den domhan ó 1572.]]Thug [[Ferdinand Magellan]] 'Tierra del Fuego' ar an oileánra, nuair a chonaic sé tinte na Yaghan ar na chnoic&lt;ref&gt;{{cite book |title=Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe |url=https://archive.org/details/overedgeofworl00berg |last=Bergreen |first=Laurence |year= 2003 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-186588-6 |page=[https://archive.org/details/overedgeofworl00berg/page/178 179] }}&lt;/ref&gt;.


==Aeráid==
Cf. [[aicmiú aeráide Köppen]].

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Tierra del Fuego}}
[[Catagóir:An Airgintín]]</text>
      <sha1>mi13ztnklmjz0e5mlfnwgbzs9uf013w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anbhás Laoghaire Buadhaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90936</id>
    <revision>
      <id>1308863</id>
      <parentid>1307705</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T20:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="8x542eajknrf8etitf3nper3dro5bvx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Doiciméad}}

Sa [[Rúraíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], scéal greanntraigéideach is ea '''Anbhás Laoghaire Buadhaigh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Aided Lóegairi Búadaig''').&lt;ref name=iso /&gt;   Caomhnaítear é i lámhscríbhinn amháin den 16ú&amp;nbsp;haois.

== Achoimre ==
Rinne an [[Filid|file]] ''Aed mac Ainninne'' adhaltranas le [[Mugain]], bean chéile an rí, [[Conchúr mac Neasa]], agus dá bharr daoradh é chun báis.  Ceapadh go mbáfaí i loch é, ach ar dtús d'éirigh leis de dhraíocht iad a thriomú amach.  Níor éirigh ámh ag an loch dheireanach i [[Latharna]], [[Contae Aontroma]], ós comhair theach [[Laoghaire Buach|Laoghaire Buaigh]], gaiscíoch na n[[Uladh]].  Ní ligfeadh Laoghaire choíche go gcuireadh bard chun báis in aice leis a thighse.  Lena chlaíomh ina láimh aige, bhris sé a dhoras amach chun an beart a chosc.  Ach bhuail a cheann chomh dona sin ar an bhfardoras gur éag sé dá ghonta, ball beag ina dhiaidh.  In ainneoin a ghonta, mharaigh Laoghaire tríocha gaiscíoch an rí, agus sa ruaille buaille go léir, d'éirigh le hAodh éalú.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Níl ach aon lámhscríbhinn amháin atá ar mharthain ina chaomhnaítear an scéal:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* National Library of Scotland, Adv. MS. 72.1.40 (Gaelic XL)

=== Eagrán agus aistriúcháin ===
Seo a leanas eagrán agus aistriúchán Béarla, agus aistriúchán Nua-ghaeilge:&lt;ref name=iso /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* Béarla: {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = The death-tales of the Ulster heroes | url = https://archive.org/details/deathtalesofulste00meye | location = Dublin | publisher = Hodges, Figgis &amp; Co. | year = 1906 | pages = [https://archive.org/details/deathtalesofulste00meye/page/22 22]-23, 53}}
* NuaGhaeilge: {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla, Iml. 2 | location = Áth Cliath | publisher = Coiscéim | year = 2019 | pages = 272-273}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-loegairi/Aided-loegairi-index.html Aided Lóegairi Búadaig] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Lóegairi_Búadaig Aided Lóegairi Búadaig] ar CODECS
* [http://www.maryjones.us/ctexts/loegaire.html The Death of Lóegaire Búadach] in ''Celtic Literature Collective''

== Tagairtí ==
{{reflist | refs = 

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-loegairi/Aided-loegairi-index.html | teideal = Aided Lóegairi Búadaig | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-loegairi/Aided-loegairi-sources.html | teideal = Aided Lóegairi Búadaig - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Loegaire Búadaig | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Aided}}
[[Catagóir:Aided|Laoghaire]]
[[Catagóir:Scéalta na Rúraíochta]]</text>
      <sha1>8x542eajknrf8etitf3nper3dro5bvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bóramha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90968</id>
    <revision>
      <id>1308938</id>
      <parentid>1101134</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T06:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Eagrú</comment>
      <origin>1308938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2158" sha1="rrm5kn2z3h3zcingreorgpvuwwpifhh" xml:space="preserve">I [[Éire|nÉirinn]] na [[meánaois]]e, cáin ba ea an '''Bóramha''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Bórama''', ''Bóruma'', ''Bóraime''), .i. bó-ríomh, ar ghá do chúige [[Laighean]] a íoc do mhuintir [[Uí Néill]].  Tá scéal den teideal ''Bórama'' le feiceáil mar chuid de [[Scéalaíocht na Ríthe]], le meascán próis agus filíochta.  Is amhlaidh gur scríobhadh é sa 10ú/ haois.  Caomhnaítear é i ndá leagan, sa [[Leabhar Laighneach]] agus i [[Leabhar Buí Leacáin]].

==Sanasaíocht==
Is é de bhrí le ''Bóraime''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/6397 Bóraime] ar eDIL&lt;/ref&gt; ná ''bó-ríme'', bó-ríomhe, is é sin, áireamh na mbó. 

Is logainm a áit dúchais é leasainm an [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]], [[Brian Bóramha]], is é sin, [[Béal Bórú]], [[Contae an Chláir]].&lt;ref&gt;Michael Moloney: ''North Munster studies.'' Thomond Archaeological Society, 1967, lch.&amp;nbsp;364.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/104028.aspx Béal Bórú] ar logainm.ie&lt;/ref&gt;

==Achoimre==
Sa chéad aois, d'éiligh rí de mhuintir Uí Néill [[Túathal Techtmar]] ar ríthe na Laighean éiric (nó ''[[lóg n-enech]]'') darbh ainm Bóramha.  Thug sé mar chosaint na cánach ná dúnmharú a bheirte iníonacha.  Ba chúis achrainn fhuilteach i gcónaí é ámh, méid na cánach.

Ba phríomhphearsa san achrann seo   thar na glúnta ab ea [[Brian Bóramha]] na [[Mumhan]] (ainmnithe as áit a bhreithe, féach [[#Sanasaíocht|Sanasaíocht]] thuas).  Chuaigh sé i gceann na hArd-Ríogachta agus throid sé in éadan  mhuintir Uí Néill sa [[Cath Chluain Tarbh|Chath Chluain Tarbh]], cé gur maraíodh é tar éis an chatha. 

De réir seanscéil níos deireanaí, chuir Naomh ''[[Moling Luachra]]'' críoch leis an gcánaigh le cleas éalaithe sa 7ú&amp;nbsp;haois.  Faightear ann meascán de sheanscéal agus stair, agus caomhnaítear leaganacha éagsúla agus neamhchruinn faoi achar na Bóirmhe.

==Foinsí==
* [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Boramha}}
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]</text>
      <sha1>rrm5kn2z3h3zcingreorgpvuwwpifhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308939</id>
      <parentid>1308938</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T06:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Eagrú</comment>
      <origin>1308939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2142" sha1="21z0i061nprda09howyeu2ijgfcyxix" xml:space="preserve">I [[Éire|nÉirinn]] na [[meánaois]]e, cáin ba ea an '''Bóramha''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Bórama''', ''Bóruma'', ''Bóraime''), ar ghá do chúige [[Laighean]] a íoc do mhuintir [[Uí Néill]].  Tá scéal den teideal ''Bórama'' le feiceáil mar chuid de [[Scéalaíocht na Ríthe]], le meascán próis agus filíochta.  Is amhlaidh gur scríobhadh é sa 10ú/ haois.  Caomhnaítear é i ndá leagan, sa [[Leabhar Laighneach]] agus i [[Leabhar Buí Leacáin]].

==Sanasaíocht==
Is é de bhrí le ''Bóraime''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/6397 Bóraime] ar eDIL&lt;/ref&gt; ná ''bó-ríme'', bó-ríomhe, is é sin, áireamh na mbó. 

Is logainm a áit dúchais é leasainm an [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]], [[Brian Bóramha]], is é sin, [[Béal Bórú]], [[Contae an Chláir]].&lt;ref&gt;Michael Moloney: ''North Munster studies.'' Thomond Archaeological Society, 1967, lch.&amp;nbsp;364.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/104028.aspx Béal Bórú] ar logainm.ie&lt;/ref&gt;

==Achoimre==
Sa chéad aois, d'éiligh rí de mhuintir Uí Néill [[Túathal Techtmar]] ar ríthe na Laighean éiric (nó ''[[lóg n-enech]]'') darbh ainm Bóramha.  Thug sé mar chosaint na cánach ná dúnmharú a bheirte iníonacha.  Ba chúis achrainn fhuilteach i gcónaí é ámh, méid na cánach.

Ba phríomhphearsa san achrann seo   thar na glúnta ab ea [[Brian Bóramha]] na [[Mumhan]] (ainmnithe as áit a bhreithe, féach [[#Sanasaíocht|Sanasaíocht]] thuas).  Chuaigh sé i gceann na hArd-Ríogachta agus throid sé in éadan  mhuintir Uí Néill sa [[Cath Chluain Tarbh|Chath Chluain Tarbh]], cé gur maraíodh é tar éis an chatha. 

De réir seanscéil níos deireanaí, chuir Naomh ''[[Moling Luachra]]'' críoch leis an gcánaigh le cleas éalaithe sa 7ú&amp;nbsp;haois.  Faightear ann meascán de sheanscéal agus stair, agus caomhnaítear leaganacha éagsúla agus neamhchruinn faoi achar na Bóirmhe.

==Foinsí==
* [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Boramha}}
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]</text>
      <sha1>21z0i061nprda09howyeu2ijgfcyxix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308940</id>
      <parentid>1308939</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T06:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Achoimre */Eagrú</comment>
      <origin>1308940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2131" sha1="a5tvo8a9p2sjwgry89koj11c9q11jj1" xml:space="preserve">I [[Éire|nÉirinn]] na [[meánaois]]e, cáin ba ea an '''Bóramha''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Bórama''', ''Bóruma'', ''Bóraime''), ar ghá do chúige [[Laighean]] a íoc do mhuintir [[Uí Néill]].  Tá scéal den teideal ''Bórama'' le feiceáil mar chuid de [[Scéalaíocht na Ríthe]], le meascán próis agus filíochta.  Is amhlaidh gur scríobhadh é sa 10ú/ haois.  Caomhnaítear é i ndá leagan, sa [[Leabhar Laighneach]] agus i [[Leabhar Buí Leacáin]].

==Sanasaíocht==
Is é de bhrí le ''Bóraime''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/6397 Bóraime] ar eDIL&lt;/ref&gt; ná ''bó-ríme'', bó-ríomhe, is é sin, áireamh na mbó. 

Is logainm a áit dúchais é leasainm an [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]], [[Brian Bóramha]], is é sin, [[Béal Bórú]], [[Contae an Chláir]].&lt;ref&gt;Michael Moloney: ''North Munster studies.'' Thomond Archaeological Society, 1967, lch.&amp;nbsp;364.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/104028.aspx Béal Bórú] ar logainm.ie&lt;/ref&gt;

==Achoimre==
Sa chéad aois, d'éiligh rí mhuintir Uí Néill [[Túathal Techtmar]] ar ríthe na Laighean éiric (nó ''[[lóg n-enech]]'') darbh ainm Bóramha.  Thug sé mar chosaint na cánach ná dúnmharú a bheirte iníonacha.  Ba chúis achrainn fhuilteach i gcónaí é ámh, méid na cánach.

Príomhphearsa san achrann seo thar na glúnta ba ea [[Brian Bóramha]] na [[Mumhan]] (ainmnithe as áit a bhreithe, féach [[#Sanasaíocht|Sanasaíocht]] thuas).  Chuaigh sé i gceann na hArd-Ríogachta agus throid sé in éadan mhuintir Uí Néill i [[Cath Chluain Tarbh|gCath Chluain Tarbh]], cé gur maraíodh é tar éis an chatha. 

De réir seanscéil níos deireanaí, chuir Naomh ''[[Moling Luachra]]'' críoch leis an gcánaigh le cleas éalaithe sa 7ú&amp;nbsp;haois.  Faightear ann meascán de sheanscéal agus stair, agus caomhnaítear leaganacha éagsúla agus neamhchruinn faoi achar na Bóirmhe.

==Foinsí==
* [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Boramha}}
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]</text>
      <sha1>a5tvo8a9p2sjwgry89koj11c9q11jj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308941</id>
      <parentid>1308940</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T07:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sanasaíocht */Gar den áit</comment>
      <origin>1308941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="1rdowvew0clgks53j6w3cfo80ntaqzm" xml:space="preserve">I [[Éire|nÉirinn]] na [[meánaois]]e, cáin ba ea an '''Bóramha''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Bórama''', ''Bóruma'', ''Bóraime''), ar ghá do chúige [[Laighean]] a íoc do mhuintir [[Uí Néill]].  Tá scéal den teideal ''Bórama'' le feiceáil mar chuid de [[Scéalaíocht na Ríthe]], le meascán próis agus filíochta.  Is amhlaidh gur scríobhadh é sa 10ú/ haois.  Caomhnaítear é i ndá leagan, sa [[Leabhar Laighneach]] agus i [[Leabhar Buí Leacáin]].

==Sanasaíocht==
Is é de bhrí le ''Bóraime''&lt;ref&gt;[http://dil.ie/6397 Bóraime] ar eDIL&lt;/ref&gt; ná ''bó-ríme'', bó-ríomhe, is é sin, áireamh na mbó. 

Is logainm a áit dúchais é leasainm an [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]], [[Brian Bóramha]], is é sin, [[Béal Bórú]], [[Contae an Chláir]], gar den áit a thugtaí an cháin ar láimh.&lt;ref&gt;Michael Moloney: ''North Munster studies.'' Thomond Archaeological Society, 1967, lch.&amp;nbsp;364.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/104028.aspx Béal Bórú] ar logainm.ie&lt;/ref&gt;

==Achoimre==
Sa chéad aois, d'éiligh rí mhuintir Uí Néill [[Túathal Techtmar]] ar ríthe na Laighean éiric (nó ''[[lóg n-enech]]'') darbh ainm Bóramha.  Thug sé mar chosaint na cánach ná dúnmharú a bheirte iníonacha.  Ba chúis achrainn fhuilteach i gcónaí é ámh, méid na cánach.

Príomhphearsa san achrann seo thar na glúnta ba ea [[Brian Bóramha]] na [[Mumhan]] (ainmnithe as áit a bhreithe, féach [[#Sanasaíocht|Sanasaíocht]] thuas).  Chuaigh sé i gceann na hArd-Ríogachta agus throid sé in éadan mhuintir Uí Néill i [[Cath Chluain Tarbh|gCath Chluain Tarbh]], cé gur maraíodh é tar éis an chatha. 

De réir seanscéil níos deireanaí, chuir Naomh ''[[Moling Luachra]]'' críoch leis an gcánaigh le cleas éalaithe sa 7ú&amp;nbsp;haois.  Faightear ann meascán de sheanscéal agus stair, agus caomhnaítear leaganacha éagsúla agus neamhchruinn faoi achar na Bóirmhe.

==Foinsí==
* [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Boramha}}
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]</text>
      <sha1>1rdowvew0clgks53j6w3cfo80ntaqzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inscríbhinní Oghaim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91180</id>
    <revision>
      <id>1308856</id>
      <parentid>1270794</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39763" sha1="b8mppp8t4vonmq9hfdiw8715p4zaxwz" xml:space="preserve">Feictear '''inscríbhinní [[ogham|oghaim]]''' ar leachtanna cuimhneacháin de Cheiltigh na nOileán.  Faightear an mhórchuid díobh in iardheisceart na hÉireann, agus thart timpeall an [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]] &amp;mdash; oirdheisceart na hÉireann, [[Corn na Breataine]], [[an Bhreatain Bheag]] agus [[Oileán Mhanann]].  Téann siad siar chomh fada leis na 5ú agus 6ú haoiseanna.  Is as [[Gaeilge Chianach]] a scríobhadh iad go formhór, ach tá cúpla ceann le blúiríní [[Cruithnis]]e orthu, agus tá Laidin le feiceáil fosta.

[[Íomhá:CIIC 504.gif|mion|150px|Cloch Oghaim [[CIIC 504]] ó Oileán Mhanann, leis an ''droim'' sa lár, ᚛ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄᚋᚐᚊᚔᚋᚒᚉᚑᚔ᚜ ᚛ᚉᚒᚅᚐᚃᚐᚂᚔ᚜ BIVAIDONAS MAQI MUCOI CUNAVA[LI], ''Bivaidonas'' (beo-mar-thine) mhic chlainne ''Cunava[li]'']]

Tá tuairim is 400 inscríbhinn a bhfuil eolas orthu.  Tá roinnt córas uimhrithe le fáil.    Is é an córas is forleithne ná '''Corpus inscriptionum insularum Celticarum''' (CIIC), bunaithe ar saothar [[R. A. Stewart Macalister|R. A. S. Macalister]].  Faightear ann na hinscríbhinní  aitheanta faoina 1940í, le 507 iontráil go dtí 1945, san áireamh inscríbhinní Laidine agus Rúnacha, agus trí cinn curtha ann i 1949.  Córas eile is ea '''Celtic Inscribed Stones Project''' (CISP), bunaithe ar shuíomh na gcloch.  Mar shampla, is ionann [[CIIC 1]] agus CISP INCHA/1.&lt;!--cé: Ziegler lists 344 Gaelic ogham inscriptions known to Macalister (Éire agus [[Oileán Mhanann]]), and seven additional inscriptions discovered later.--&gt;

Is féidir na hinscríbhinní a roinnt idir cineálacha &quot;ortadocsacha&quot; agus &quot;scolaíocha&quot;.  Téann inscríbhinní ortadocsacha siar go dtí ré na [[Gaeilge Chianach|Gaeilge Cianaí]], agus record a ainm duine, nó ar leac uaighe, sin nó chun seilbh talún a chur in iúl.  Téann inscríbhinní  scolaíocha siar go dtí ré na [[Sean-Ghaeilge]] suas go dtí na linne seo.&lt;!--[[Corca Dhuibhne]] [[Dyfed]]--&gt;

==Inscríbhinní ortadocsacha==
{{Litreacha Oghaim}}
In inscríbhinní ortadocsacha, scríobhadh an téacs ar dhroim nó faobhar na cloiche, mar a raibh ina scorlíne na litreacha.  Léitear an téacs ó thaobh íochtair ar chlé na cloiche, ag leanúint  suas an chloch ar a himeall, trasna an barr agus síos ar dheis, más gá.

Thug MacManus (1991) liosta le 382 inscríbhinn dá leithéid. Faightear iad ar fud na tíre in Éirinn, ach lonnaithe go formhór sa deisceart:
* [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] 130
* [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] 84
* [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] 48
* [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] 14
* [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] 9
* [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] 8
* [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] 5
* [[Contae na Mí|An Mhí]] 5
* [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] 4
* [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] 3
* [[Contae Luimnigh|Luimneach]] 3
* [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] 3
* [[Contae Aontroma|Aontroim]] 2
* [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] 2
* [[Contae Lú|Lú]] 2
* [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] 2
* [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] 1
* [[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]] 1
* [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] 1
* [[Contae Liatroma|Liatroim]] 1
* [[Contae Dhoire|Doire]] 1
* [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] 1
Other specimens are known from:
* [[Breatain Bheag]] ca. 40
** [[Pembrokeshire]] 16
** [[Breconshire]] 7
** [[Carmarthenshire]] 7
** [[Glamorgan]] 4
** [[Ceredigion]] 3
** [[Denbighshire]] 2
** [[Powys]] 1
** [[Caernarvonshire]] 1
* Sasana
** [[Corn na Breataine]] 5
** [[Devon]] 2
** áiteanna eile 1
* [[Oileán Mhanann]] 5
* roinnt samplaí amhrasacha in [[Albain]] 3?

===Nathanna struchtúrtha===
Is ainmneacha pearsanta iad tromlach iomadúil na n-inscríbhinní, scríofa i nathanna struchtúrtha, a dhéanann de ghnáth cur síos ar shinsearacht nó gaol treibhe an duine i gceist.

Is iad a leanas na focail ghaoil:

* [[:en:wikt:ᚋᚐᚊᚔ|ᚋᚐᚊᚔ]] MAQI mic
* [[:en:wikt:ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ|ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ]] INIGENA iníne
* [[:en:wikt:ᚋᚒᚉᚑᚔ|ᚋᚒᚉᚑᚔ]] MUCOI treibhe, clainne
* [[:en:wikt:ᚐᚃᚔ|ᚐᚃᚔ]] AVI uí
* [[:en:wikt:ᚉᚓᚂᚔ|ᚉᚓᚂᚔ]] CELI céile
* [[:en:wikt:ᚅᚓᚈᚐ|ᚅᚓᚈᚐ]], [[:en:wikt:ᚅᚔᚑᚈᚈᚐ|ᚅᚔᚑᚈᚈᚐ]] NETA, NIOTTA nia, curaidh&lt;ref&gt;[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/nia nia&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;], laoch, curadh, ar teanglann.ie FGB&lt;/ref&gt;

Tug faoi ndeara go bhfuil na focal úd uile sa tuiseal ginideach, mar chuid de nath iomlán den fhoirm &quot;[cloch] mo dhuine mhic ...&quot; nó &quot;[[in] ainm] mo dhuine mhic ...&quot;, na túsfhocail go hannamh scríofa, de ghnáth intuigthe:
* [[:en:wikt:ᚂᚔᚓ|ᚂᚔᚓ]] LIE lia (féach [[CIIC 1]])
* [[:en:wikt:ᚐᚅᚋ|ᚐᚅᚋ]] ANM ainm

Ina dteannta sin, feictear an focal KOI, arb ionann é agus ''Hic Iacit'' as Laidin:
* [[:en:wikt:ᚕᚑᚔ|ᚕᚑᚔ]] KOI seo é
Is suimiúil é KOI óir gur scríobhadh an litir K leis an ''[[Forfeda|bhforfid]]'', ''[[Ébad (ogham)|Éabhadh]]''.

In ord minicíochta, feictear na focail formula i nathanna mar a leanas:
* X MAQI Y
* X MAQI MUCOI Y
* X MAQI Y MUCOI Z
* X KOI MAQI MUCOI Y
* X MUCOI Y
* X MAQI Y MAQI MUCOI Z
* Ainm lom gan focal ''formula
* ANM X MAQI Y
* ANM X
* X AVI Y
* X MAQI Y AVI Z
* X CELI Y
* NETA X
* INIGENA X Y (féach [[CIIC 362]])

===Ainmneacha===
Nochtann a n-ainmneacha pearsanta  lear mór faoi luathshochaí na nGael, a tréith cogaidh ach go háirithe.  Mar shampla, is iad an dá fhréamh is coitinne ná:
* [[:en:wikt:ᚉᚒᚅᚐ|ᚉᚒᚅᚐ]]
*: CUNA
*: cú
* [[:en:wikt:ᚉᚐᚈᚈᚒ|ᚉᚐᚈᚈᚒ]]
*: CATTU
*: cath

Feictear na fréamhacha seo i n-ainmneacha amhail is:
* CIIC 300
*: ᚉᚒᚅᚐᚅᚓᚈᚐᚄ
*: CUNANETAS
*: Nia/curadh cúnna
* (501) ᚉᚒᚅᚐᚋᚐᚌᚂᚔ
*: CUNAMAGLI
*: Flaith cúnna
* (107)
*: CUNAGUSSOS
*: tréan le cú
* (250) ᚉᚐᚈᚈᚒᚃᚃᚔᚏᚏ
*: CATTUVVIRR
*: fear catha
* (303) ᚉᚐᚈᚐᚁᚐᚏ
*: CATABAR
*: barr sa chath
* ᚔᚃᚐᚉᚐᚈᚈᚑᚄ
*: IVACATTOS
*: iúr an chatha

I measc ainmneacha cogaidh eile, faightear:
* (39) ᚁᚏᚐᚅᚑᚌᚓᚅᚔ
*: BRANOGENI
*: Branghinte&lt;ref&gt;[http://dil.ie/6537 1 bran], fiach, ar eDIL&lt;/ref&gt;
* (428) ᚈᚏᚓᚅᚐᚌᚒᚄᚒ
*: TRENAGUSU
*: tréan-ghus
* (504) ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄ
*: BIVAIDONAS&lt;ref&gt;[http://dil.ie/5991 biu], beo, ar eDIL&lt;/ref&gt;
*: beo mar thine

Is coiteann iad focail a luann tréithe fisiciúil, amhail is:
* (368) ᚃᚓᚅᚇᚒᚁᚐᚏᚔ
*: VENDUBARI
*: barr/ceann fionn
* (75) ᚉᚐᚄᚑᚅᚔ 
*: CASONI
*: ceann catach
* (119) ᚇᚐᚂᚐᚌᚅᚔ
*: DALAGNI
*: dall-ghinte
* (46) ᚇᚓᚏᚉᚋᚐᚄᚑᚉ
*: DERCMASOCA&lt;ref&gt;[http://dil.ie/31660 2 mass], maise, ar eDIL&lt;/ref&gt;
*: dearc/súil mhaiseach
* (60) ᚋᚐᚔᚂᚐᚌᚅᚔ
*: MAILAGNI
*: maol-ghinte
* (239) ᚌᚐᚈᚈᚐᚌᚂᚐᚅ
*: GATTAGLAN
*: eagnaí glan

Tugann roinnt ainmneacha sinsear díoga le fios.  Feictear an dia [[Lugh]] i n-ainmneacha amhail is:
* (4) ᚂᚒᚌᚌᚐᚇᚑᚅ LUGADDON
* (286) ᚂᚒᚌᚒᚇᚓᚉᚐ LUGUDECA
* (140) ᚂᚒᚌᚐᚃᚃᚓᚉᚉᚐ LUGAVVECCA

Feictear an t-ainm díoga ERC,&lt;ref&gt;[http://dil.ie/20223 1 erc], neamh; ach féach freisin [http://dil.ie/search?q=Erc&amp;search_in=headword 2-7 erc]; ar eDIL &lt;/ref&gt; neamh, i n-ainmneacha amhail is:
* (93) ᚓᚏᚉᚐᚔᚇᚐᚅᚐ ERCAIDANA
* (196) ᚓᚏᚉᚐᚃᚔᚉᚉᚐᚄ ERCAVICCAS

Tugann ainmneacha duine le fios clann nó cine an duine, such as:
* (156) ᚇᚑᚃᚃᚔᚅᚔᚐᚄ '' DOVVINIAS,  as clann Chorca Dhuibhne, sa Daingean agus Uíbh Ráthach i gCo. Chiarraí (ainmnithe as bandia áitiúil)
* (215) ᚐᚂᚂᚐᚈᚑ ALLATO, den chlann ''Altraige'' i dtuaisceart Ciarraí
* (106) ᚉᚑᚏᚔᚁᚔᚏᚔ CORIBIRI den ''Dál Coirpri'' as [[Contae Chorcaí]].

Ar deireadh, is suimiúil é go bhfuil baint ar leith le crainn ag roinnt ainmneacha:
* (230) ᚋᚐᚊᚔ ᚉᚐᚏᚐᚈᚈᚔᚅᚅ
*: MAQI-CARATTINN
*: Mac Caorthainn
* (v) ᚋᚐᚊᚃᚔ ᚊᚑᚂᚔ
*: MAQVI QOLI
*: Mac Coill 
* (259) ᚔᚃᚑᚌᚓᚅᚔ
*: IVOGENI
*: Iúr-ghinte

===Léirmheas===
Molann scoláirí amhail is McNeill agus Macalister gur págánach iad na hinscríbhinní ortadocsacha ó thaobh ábhair de, agus gur loit  iompaithigh Chríostaí iad chun an focal treibhe MUCOI ᚋᚒᚉᚑᚔ a bhaint, ag cur fosta croiseanna Críostaí ann.  De réir scoláirí eile amhail is McManus, níl fianaise dá laghad ann chun an smaoineamh seo a thacú, ag lua inscríbhinní amhail is:
* (145) ᚛ᚊᚏᚔᚋᚔᚈᚔᚏ ᚏᚑᚅᚐᚅᚅ ᚋᚐᚊ ᚉᚑᚋᚑᚌᚐᚅᚅ᚜, QRIMITIR RONANN MAQ COMOGANN,
áit arb iasacht é QRIMITIR as ''presbyter'' (sagart) na Laidine.

Molann McManus nach loitiméireacht atá ann ach go díreach caitheamh agus cuimilt, agus óir gur úsáideadh na clocha le haghaidh ábhair thógála (McManus, §4.9).  Molann McManus freisin gur mhair an focal MUCOI survived into Christian manuscript usage.  I dteannta sin, is léir gur scríobhadh na hinscríbhinní le linn ré agus an Chríostaíocht go  bunaithe go daingean in Éirinn.  Is soiléire fós é ar phágánach nó Críostaí iad a rinne na hinscríbhinní, nó meacan dóibh siúd.

===Éire===
Faightear an chuid is mó desna na hinscríbhinní in Éirinn, le 330 as 382. 

Feictear ar cheann desna na bailiúcháin oghaim ortadocsaigh is tábhachtaí ná hÉireann i g[[Coláiste na hOllscoile Corcaigh]] (UCC), ar taispeáint don phobal sa 'Dorchla na gCloch'.  Bhailigh [[Abraham Abell]] ársaitheoir (1783–1851) na hinscríbhinní úd agus bronnadh iad don ''Cork Institution'' sular cuireadh ar taispeáint iad i gCnOC.  Ball ab ea Abell den [[Cuvierian Society]] Corcaí, a ndeara a chuid ball, ina measc [[John Windele]], Fr. Matt Horgan agus R.R. Brash, sárobair orthu li lár na 19ú haoise. 

Feictear bailiúcháin mór le rá éinne i n[[Dún Lóich]], gar do [[Cill Áirne|Chill Airne]] i gCo. Chiarraí.  Leagtar na clocha amach i leathchiorcal ar thaobh an bhóthair agus caomhnaítear go maith iad.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! CIIC
! CISP
! Ogham
! Gaeilge
! Suíomh

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 1
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/incha_1.html INCHA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204204432/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/incha_1.html |date=2012-02-04 }}
| ᚛ᚂᚔᚓ ᚂᚒᚌᚅᚐᚓᚇᚑᚅ ᚋᚐᚉᚉᚔ ᚋᚓᚅᚒᚓᚆ᚜&lt;br&gt;LIE LUGNAEDON MACCI MENUEH
| Lia ''Lugnaedon'' mhic ''Menueh''.
| [[Inis an Ghaill]], Co. na  Gaillimhe 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[Cloonmorris Ogham stone|2]]
|[http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/cloom_1.html CLOOM/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
| ᚛ᚊᚓᚅᚒᚃᚓᚅᚇᚔ᚜&lt;br&gt;
QENUVEN[DI]
| &quot;ceann fionn&quot;, gaolta leis na ainmneacha ''Cenond, Cenondÿn, Cenindÿn''&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/ogam/h/og002.htm |
teideal = TITUS-Ogamica 002 |
suíomh = Titus.fkidg1.uni-frankfurt.de |
dátarochtana = 2017-03-08
}}&lt;/ref&gt;
| [[Cluain Muirís]], [[Barr na Cúile]], Co. Liatroma

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 3
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/islan_1.html ISLAN/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
| ᚛ᚉᚒᚅᚐᚂᚓᚌᚔ ᚐᚃᚔ ᚊᚒᚅᚐᚉᚐᚅᚑᚄ᚜ &lt;br&gt;
CUNALEGI AVI QUNACANOS
| ''Cunalegi'' Uí ''Qunacanos''
| An tOileán, [[Coistealaigh]], Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 4
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kilma_1.html KILMA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051625/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kilma_1.html |date=2020-09-01 }}
| ᚛ᚂᚒᚌᚐᚇᚇᚑᚅ ᚋᚐᚊᚔ ᚂᚒᚌᚒᚇᚓᚉ᚜&lt;br&gt;
᚛ᚇᚇᚔᚄᚔ ᚋᚑ[--]ᚉᚊᚒᚄᚓᚂ᚜&lt;br&gt;
LUGADDON MA[QI] L[U]GUDEC&lt;br&gt;DDISI MO[--]CQU SEL  
| ''Lugáed'' mhic ''Luguid''
| [[Cill Mhainín]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 5
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushe_1.html RUSHE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513215328/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushe_1.html |date=2021-05-13 }}
| ᚛ᚐᚂᚐᚈᚈᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚁᚏ᚜&lt;br&gt;
ALATTOS MAQI BR
| ''Alattos'' mhic Br...
| [[An Roisín Thoir]], [[Cill Mobhí]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 6
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tulla_1.html TULLA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200829113443/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tulla_1.html |date=2020-08-29 }}
| ᚛ᚊᚐᚄᚔᚌᚔᚅᚔᚋᚐᚊᚔ᚜&lt;br&gt;QASIGN[I]MAQ[I]
| ''Qasignias'' mhic ...
| [[An Tulachán]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 7
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/corro_1.html CORRO/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200826101917/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/corro_1.html |date=2020-08-26 }}
| ᚛ᚋᚐᚊ ᚉᚓᚏᚐᚅᚔ ᚐᚃᚔ ᚐᚈᚆᚓᚉᚓᚈᚐᚔᚋᚔᚅ᚜&lt;br&gt;
MAQ CERAN[I] AVI ATHECETAIMIN
| Mac Ciaráin Uí Riaghan
| [[Corr Odhar]], [[Gaileanga]], Co. Mhaigh Eo 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 8
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/doogh_1.html DOOGH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513211725/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/doogh_1.html |date=2021-05-13 }}
| ᚛ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ ᚉᚑᚏᚁᚐᚌᚅᚔ ᚌᚂᚐᚄᚔᚉᚑᚅᚐᚄ᚜&lt;br&gt;
MA[QUI MUCOI] CORBAGNI GLASICONAS
| Mhic chlainne ''Corbagnus Glasiconas''
| [[Dumhach Mhic Eoghain]], Muraisc, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 9
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghal_1.html AGHAL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510020032/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghal_1.html |date=2021-05-10 }}
| ᚛ᚋᚐᚊᚐᚉᚈᚑᚋᚐᚊᚌᚐᚏ᚜&lt;br&gt;
MAQACTOMAQGAR
| Mac ''Acto'', Mac ''Gar''
| [[Achadh Liag]], [[Tír Amhlaidh]], Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[Breastagh Ogham Stone|10]]
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breas_1.html BREAS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070214/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breas_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚂᚓᚌᚌ[--]ᚄᚇ[--]ᚂᚓᚌᚓᚄᚉᚐᚇ᚜ / ᚛ᚋᚐᚊ ᚉᚑᚏᚏᚁᚏᚔ ᚋᚐᚊ ᚐᚋᚋᚂᚂᚑᚌᚔᚈᚈ᚜&lt;br&gt;
L[E]GG[--]SD[--] LEGwESCAD  / MAQ CORRBRI MAQ AMMLLOGwITT
| ''Legwescad'' mac ''Corrbrias'' mac ''Ammllogwitt''
| [[Bréisteach]], Tír Amhlaidh, Co. Mhaigh Eo

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[Ballyboodan Ogham Stone|38]] 
| &lt;ref&gt;{{
cite web |
url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&amp;site=Ballyboodan&amp;stone=38._Ballyboodan&amp;stoneinfo=description  |
teideal = Ogham in 3D - Ballyboodan / 38. Ballyboodan |
website = Ogham.celt.dias.ie 
| date = 2015-07-21
| accessdate = 2017-03-08
}}&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚉᚑᚏᚁᚔᚕᚑᚔᚋᚐᚊᚔᚂᚐᚏᚔᚇ᚜&lt;br&gt;
CORBI KOI MAQI LABRID
| Seo é Corb mhic ''Labraid''
| [[Baile Mhuadáin]], [[Cnoc an Tóchair]], Co. Chill Chainnigh

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[Castletimon Ogham Stone|47]]
| &lt;ref&gt;{{
cite web |
url = http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/database/ogam/ogquery.asp?ciic1=047 |
teideal = Titus Database Ogamica: CIIC No. 047 |
website = Titus.fkidgl.uni-frankfurt.de |
accessdate = 2017-03-08
}}&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚅᚓᚈᚐᚉᚐᚏᚔᚅᚓᚈᚐᚉᚉᚐᚌᚔ᚜&lt;br&gt;
NETACARI NETA CAGI
| ''Netacari'' nia ''Cagi''
| [[Cáisleán tSíomoin]], [[Cuan an Bhriotáis]], Co. Chill Mhantáin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[Crossoona Rath|50]]
| &lt;ref&gt;{{cite web |
last = Marsh |
first = Richard |
url = http://www.countywicklowheritage.org/page/crossoona_rath |
teideal = Crossoona Rath &amp;#124; BALTINGLASS &amp;#124; Places |
publisher = County Wicklow Heritage |
accessdate = 2017-03-08 |
dátarochtana = 2019-11-30 |
archivedate = 2019-11-26 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20191126044812/http://www.countywicklowheritage.org/page/crossoona_rath }}&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚃᚑᚈᚔ᚜&lt;br&gt;
VOTI
| ''Votais''
| [[Buaile an Charraigín]], [[Cill Rannaileach]], Co. Chill Mhantáin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 193|193]]
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/mauig_1.html MAUIG/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070822/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/mauig_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚐᚅᚋ ᚉᚑᚂᚋᚐᚅ ᚐᚔᚂᚔᚈᚆᚔᚏ᚜&lt;br&gt;
ANM COLMAN AILITHIR&lt;ref&gt;[http://dil.ie/1031 ailithir], oilithreach, ar eDIL&lt;/ref&gt;
| &quot;[scríofa in] ainm Colmáin, oilithreach&quot;
| [[Mám an Óraigh]], [[Corca Dhuibhne]], Co. Chiarraí

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 200 
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/coolm_4.html COOLM/4]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
| ᚛ᚋᚐᚊᚔ ᚈᚈᚐᚂ ᚋᚐᚊᚔ ᚃᚑᚏᚌᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔᚉᚐᚉ᚜&lt;br&gt;
MAQI-TTAL MAQI VORGOS MAQI MUCOI TOICAC
| mhic ''Dal'' mhic ''Vergos'' (Fearghas) mhic clainne Toiceach
| [[Cúil Má Ghort]], [[Dún Ciaráin Thuaidh]], Co. Chiarraí

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 300
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/oldis_1.html OLDIS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070947/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/oldis_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚉᚒᚅᚅᚓᚈᚐᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚌᚒᚉᚑᚔ ᚅᚓᚈᚐ ᚄᚓᚌᚐᚋᚑᚅᚐᚄ᚜&lt;br&gt;
CUNNETAS MAQI GUC[OI] NETA-SEGAMONAS
| ''Cunnetas'', nia ''Segamonas''
| An tOileán, [[Na Déise lasmuigh den Drom]], Co. Phort Láirge

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 317&lt;ref&gt;final Irish inscription in Macalister 1945&lt;/ref&gt;
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghas_1.html AGHAS/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
| ᚛ᚇᚑᚈᚓᚈᚈᚑ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚐᚌᚂᚐᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
DOTETTO MAQ[I MAGLANI]
| ''Dotetto'' mhic ''Maglani(?)''
| [[Achadh Scriobach]], [[An Srath Bán Uachtarach]], Co. Thír Eoghain

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 1082 
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balbr_1.html BALBR/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200826101955/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balbr_1.html |date=2020-08-26 }}
| ᚛ᚌᚂᚐᚅᚅᚐᚅᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚁᚁᚏᚐᚅᚅᚐᚇ᚜&lt;br&gt;
GLANNANI MAQI BBRANNAD
| ''Glannani'' mhic ''Brannad''
| [[Baile Bhromáin]], [[Clann Mhuiris]], Co. Chiarraí

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 1083
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rthke_1.html RTHKE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070836/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rthke_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚉᚑᚋᚋᚐᚌᚌᚐᚌᚅᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ ᚄᚐᚋᚋᚅᚅ᚜&lt;br&gt;
COMMAGGAGNI MU[CO]I SAMMNN
| ''Commaggagmi'' clainne ''Sammnn''
| ''Rathkenny, Ardfert'', Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| —
| RATAS/1&lt;ref&gt;Discovered in 1975.  
Thomas Fanning and Donncha Ó Corráin, &quot;An Ogham stone and cross-slab from Ratass Church, Tralee&quot;, JKAHS 10 (1977), ll. 14–18.
&lt;/ref&gt;
| ᚛ᚐᚅᚋ  ᚋᚐᚊ ᚃᚐᚈᚈᚔᚂᚂᚑᚌᚌ᚜&lt;br&gt;
[A]NM SILLANN MAQ FATTILLOGG
| [scríofa in] ainm ''Sillann'' mhic ''Fattillogg''
| Eaglais [[Ráth Teas]], Trá Laoi, Co. Chiarraí
|}

===An Bhreatain Bheag===
Tá cáil ag na inscríbhinní ortodachsacha sa Bhreatain Bheag as a n-ainmneacha idir Laidin agus [[Briotainic]] (nó SeanBhreatnais), agus toisc go bhfuil inscríbhinní Laidine san aibítir rómhánach ina dteannta (bhíodh Laidin Dhéanach agus Eaglasta ina teanga scríbhneoireachta le linn an ré iar-rómhánaigh).  I measc ainmneacha Briotáinise tá:
* (446) ᚋᚐᚌᚂᚑᚉᚒᚅᚔ
*: MAGLOCUNI
*: Breatnais ''Maelgwn''
* (449) ᚉᚒᚅᚑᚈᚐᚋᚔ
*: CUNOTAMI
*: Breatnais ''Cyndaf''

Tá sé le rá ag an mBreatain Bheag go bhfuil aici an t-aon chloch oghaim amháin le hainm duine aithne.  Comórann an chloch [[Vortiporius]], rí [[Dyfed]] den  a 6ú haois.&lt;ref&gt;{{
cite book |
last = Davies |
first = John |
title = The Welsh Academy Encyclopedia of Wales | url = https://archive.org/details/welshacademyency0000unse |
publisher = [[University of Wales Press]] |
location = Cardiff |
year = 2008 | 
isbn = 0-7083-1953-X
}}&lt;/ref&gt;

Faightear sa Bhreatain Bheag an t-aon inscríbhinn amháin a chomóradh bean, ag [[Eglwys Cymmin]] (Eaglais Cymmin) i gCarmarthenshire: 
* ([[CIIC 362|362]]) ᚛ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ ᚉᚒᚅᚔᚌᚅᚔ ᚐᚃᚔᚈᚈᚑᚏᚔᚌᚓᚄ᚜*: INIGENA AVITORIGES CUNIGNI
*: iníne '''Avitoriges'' ''Cunigni''.
Ainm Gaelach is ea ''Avitoriges'', agus Briotainic is ea Cunigni (Breatnais ''Cynin''), rud a léiríonn oidhreacht measctha na n- inscríbhinneoirí.

Tá fosta roinnt inscríbhinní sa Bhreatain Bheag  which attempt to replicate the supplementary letter or [[forfeda]] for P (inscríbhinní 327 and 409).

[[Íomhá:Ogham.Inscriptions.Wales.jpg|mion|center|240px|Suíomhanna inscríbhinní na Breataine Bige]]

Sa chatalóg CIIC, tosaíonn inscríbhinní sa Bhreatain Bheag ag CIIC 319, agus an chuid is mó díobh as Laidin.
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! CIIC 
! CISP
! Ogham
! Gaeilge
! Suíomh 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 423
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/braw1_1.html BRAW/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200829113504/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/braw1_1.html |date=2020-08-29 }}
| ᚛ᚊ[--]ᚊᚐ[--]ᚌᚈᚓ᚜&lt;br&gt;
Q[--]QA[--]GTE
|
| Castle Villa, Brawdy, Pembrokeshire

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 426
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bridl_1.html BRIDL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070436/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bridl_1.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚅᚓᚈᚈᚐᚄᚐᚌᚏᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚓ ᚁᚏᚔᚐᚉᚔ᚜&lt;br&gt;
NETTASAGRI MAQI MUCOE BRIACI
| Nettasagri, Briaci
| Bridell, Pembrokeshire

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 427
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/caldy_1.html CALDY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222124135/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/caldy_1.html |date=2018-12-22 }}
| ᚛ᚋᚐᚌᚂᚔᚇᚒᚁᚐᚏ[--]ᚊᚔ᚜&lt;br&gt;
MAGL[I]DUBAR [--]QI
| Magl[ia], Dubr[acunas]
| Caldey Island, Penally, Pembrokeshire

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 456
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stntn_1.html STNTN/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190117151956/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stntn_1.html |date=2019-01-17 }}
| ᚛ᚌᚓᚅᚇᚔᚂᚔ᚜&lt;br&gt;
GENDILI
|
| Steynton, Pembrokeshire
|}

===Sasana, Alba, Oileán Mhanann===
Faightear a seacht nó ocht n-inscríbhinn i Sasana.  Tá cúig cinn i gCorn na Breataine agus dhá cheann in Devon, '' which are the product of early Irish settlement in the area.  Tá inscríbhinn eile i Silchester, Hampshire, a mheastar gur presumed to be the work of a lonnaitheoir Gaelach aonair.  

Aisteach go leor, níl ach trí inscríbhinn ortadocsacha in Albain, óir gur inscríbhinní scolaíocha déanta ag na Cruitnigh iad na cinn eile (féach thíos).

Faightear cúig inscríbhinn ar Oileán Mhanann, san áireamh an ceann cáiliúil i bPort Naomh Muire:
* (503) ᚛ᚇᚑᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐ ᚋᚐᚊᚔ ᚇᚏᚑᚐᚈᚐ᚜
*: DOVAIDONA MAQI DROATA
*: ''Dovaidona'' mhic an draoi

[[Íomhá:Ogham.Inscriptions.Cornwall.jpg|mion|center|240px|Inscríbhinní Chorn na Breataine]]

{{clear}}
{| class=wikitable
|-
! CIIC
! CISP
! Ogham
! Gaeilge
! Suíomh
! Notes

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 466
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_1.html LWNCK/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051435/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_1.html |date=2020-09-01 }}
| ᚛ᚔᚌᚓᚅᚐᚃᚔ ᚋᚓᚋᚑᚏ᚜&lt;br&gt;
IGENAVI MEMOR
| 
| [[Lewannick]], Corn na Breataine
| &quot;INGENVI MEMORIA&quot; as Laidin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 467
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_2.html LWNCK/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226230831/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_2.html |date=2018-12-26 }}
| ᚛ᚒᚂᚉᚐᚌᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
U[L]CAG[.I] / [.L]CAG[.]I
| Ulcagni
| Lewannick, Corn na Breataine
| &quot;[HI]C IACIT VLCAGNI&quot; as Laidin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 470
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/wvale_1.html WVALE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513224307/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/wvale_1.html |date=2021-05-13 }}
| ᚛ᚂᚐᚈᚔᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
LA[TI]NI
| 
| Worthyvale, Slaughterbridge, Minster, Corn na Breataine
| &quot;LATINI IC IACIT FILIUS MACARI&quot; as Laidin

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 484
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stkew_1.html STKEW/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051536/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stkew_1.html |date=2020-09-01 }}
| ᚛ᚔᚒᚄᚈᚔ᚜&lt;br&gt;
[I]USTI
| 
| [[St. Kew]], Corn na Breataine
| Leac eibhir, Laidin &quot;IVSTI&quot; i ndearadh cartouche

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 489
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/fardl_1.html FARDL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226231642/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/fardl_1.html |date=2018-12-26 }}
| ᚛ᚄᚃᚐᚊᚊᚒᚉᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚊᚔᚉᚔ᚜&lt;br&gt;
SVAQQUCI MAQI QICI
| &quot;[Cloch] ''Safaqqucus'' nhic ''Qicus''&quot;
| [[Fardel Manor]], gar do Ivybridge, Devon
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 488
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tvst3_1.html TVST3/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226204813/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tvst3_1.html |date=2018-12-26 }}
| ᚛ᚓᚅᚐᚁᚐᚏᚏ᚜&lt;br&gt;
ENABARR
| Ainm chapall [[Manannán mac Lir|Mhanannáin mhic Lir]]&lt;ref&gt;J. A. MacCulloch, The Religion of the Ancient Celts&lt;/ref&gt;
| Roborough Down, Buckland Monachorum, Devon
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 496
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/silch_1.html SILCH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200827114820/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/silch_1.html |date=2020-08-27 }}
| ᚛ᚓᚁᚔᚉᚐᚈᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ᚜&lt;br&gt;
EBICATO[S] [MAQ]I MUCO[I] [
| 
| Silchester, Hampshire
| Tochailte sa bhliain 1893

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 500|500]]
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/andrs_1.html ANDRS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070205/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/andrs_1.html |date=2020-08-31 }}
| AMMECATI | FILIVS-ROCATI | HIC-IACIT&lt;br&gt;
᚛ᚒᚁᚔᚉᚐᚈᚑᚄᚋᚐᚊᚔᚏᚑᚉᚐᚈᚑᚄ᚜&lt;br&gt;
[.]b[i]catos-m[a]qi-r[o]c[a]t[o]s 
| &quot;Ammecatus son of Rocatus lies here&quot;&lt;br&gt;
&quot;[Am]bicatos son of Rocatos&quot;
| Knoc y Doonee, Kirk Andreas
| Laidin agus Ogham le chéile

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 501
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_1.html ARBRY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730220638/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_1.html |date=2018-07-30 }}
| ᚛ᚉᚒᚅᚐᚋᚐᚌᚂᚔ ᚋᚐᚉ᚜&lt;br&gt;
CUNAMAGLI MAC[
| 
| 
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 502
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_2.html ARBRY/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051551/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_2.html |date=2020-09-01 }}
| ᚛ᚋᚐᚊ ᚂᚓᚑᚌ᚜&lt;br&gt;
MAQ LEOG
|
| 
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 503
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_1.html RUSHN/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
| ᚛ᚇᚑᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐ ᚋᚐᚊᚔ ᚇᚏᚑᚐᚈᚐ᚜&lt;br&gt;
DOVAIDONA MAQI DROATA
| &quot;Dovaido'' mac an Draoi
| Ballaqueeney, Port St. Mary, Rushen
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[CIIC 504|504]]
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_2.html RUSHN/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070351/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_2.html |date=2020-08-31 }}
| ᚛ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄᚋᚐᚊᚔᚋᚒᚉᚑᚔ᚜ ᚛ᚉᚒᚅᚐᚃᚐᚂᚔ᚜&lt;br&gt; BIVAIDONAS MAQI MUCOI CUNAVA[LI]
| &quot;Of Bivaidonas, son of the tribe Cunava[li]&quot;
| Ballaqueeney, Port St Mary, Rushen
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 506
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/gigha_1.html GIGHA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819150827/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/gigha_1.html |date=2018-08-19 }}
| ᚛ᚃᚔᚉᚒᚂᚐ ᚋᚐᚊ ᚉᚒᚌᚔᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
VICULA MAQ CUGINI
| Vicula, Cugini
| Gigha, Argyll
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 507
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/polch_1.html POLCH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102040717/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/polch_1.html |date=2019-01-02 }}
| ᚛ᚉᚏᚑᚅ[-]ᚅ᚜&lt;br&gt;
CRON[-][N][
| 
| Poltaloch, Kilmartin, Argyll
| Blúirín, aitheanta sa bhliain 1931

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| 1068
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bride_1.html BRIDE/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
| ᚛ᚂᚒᚌᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
LUGNI
|
| Ballavarkish, Bride
| Aitheanta sa bhliain 1911; croiseanna agus ainmhithe animals, 8ú nó 9ú haois
|}séimhithe

==Inscríbhinní Scholaíocha==
Glaoitear 'scholaíoch' ar a leithid d'inscríbhinn, toisc go gcreidtear gur spreagadh iad ó fhoinsí lámhscríbhinne, in ionad sean-nós na séadchomhartha.  De ghnáth, scríobhadh stoclíne ar dhromchla na cloiche ar a scríobhadh na litreacha, seachas ar imeall na cloiche.  Scríobhadh ar dtús iad i rith na 6ú haoise, agus leanann ar aghaidh trí réanna na Sean- agus Meán- Ghaeilge, agus fiú go dtí an lá atá inniu ann.  Ón meánaois dhéanach these aghaidh, faightear iontu [[Forfeda]].  Is scolaíoch iad na 30-nó-mar-sin cloch Cruithneach, 6ú go 9ú haois a bheag nó a mhór.  Is as [[Sean-Ioruais]] iad roinnt cloch den [[Ré Uigingeach]] ar Mhanainn agus Sealtainn, nó ar a laghad tá ainmneach Ioruaise iontu.

===Alba===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! CISP
! Ogham
! Gaeilge
! Suíomh
! Notes

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bratt_1.html BRATT/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102040642/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bratt_1.html |date=2019-01-02 }}
| ᚛ᚔᚏᚐᚈᚐᚇᚇᚑᚐᚏᚓᚅᚄ᚜&lt;br&gt;
IRATADDOARENS[
| Addoaren ([[Saint Ethernan]]?)
| Brandsbutt, [[Inverurie]], Aberdeenshire
| Cruitnise(?), ón 6ú-8ú haois

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breay_1.html BREAY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023020131/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breay_1.html |date=2013-10-23 }}
| ᚛ᚉᚏᚏᚑᚄᚄᚉᚉ᚜ : ᚛ᚅᚐᚆᚆᚈᚃᚃᚇᚇᚐᚇᚇᚄ᚜ : ᚛ᚇᚐᚈᚈᚏᚏ᚜ : ᚛ᚐᚅᚅ[--]ᚁᚓᚅᚔᚄᚓᚄ ᚋᚓᚊᚊ ᚇᚇᚏᚑᚐᚅᚅ[--]᚜&lt;br&gt;
CRRO[S]SCC : NAHHTVVDDA[DD]S : DATTRR : [A]NN[--] BEN[I]SES MEQQ DDR[O]ANN[--
| Nahhtvdd[add]s, Benises, Dr[o]ann
| [[Bressay]], Sealtainn
| Ioruais nó Gaeilge, le cúig ''fhorfid''

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| ?
| ᚛ᚁᚓᚅᚇᚇᚐᚉᚈᚐᚅᚔᚋᚂ᚜&lt;br&gt;
[B]ENDDACTANIM[L]
| a blessing ar anam of L.
| [[Birsay]], Orkney
| Tochailte sa bhliain 1970.&lt;ref&gt;{{
cite journal |
last = Forsyth |
first = Katherine |
authorlink = Katherine Forsyth |
title = The ogham-inscribed spindle-whorl from Buckquoy: evidence for the Irish language in pre-Viking Orkney? |
journal = [[Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland]] |
volume = 125 |
pages = 677–696 |
year = 1995 |
issn = 0081-1564
}}&lt;/ref&gt;  Féach [[Buckquoy spindle-whorl]]

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/auquh_1.html AUQUH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819150722/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/auquh_1.html |date=2018-08-19 }}
| ᚛ᚐᚃᚒᚑᚐᚅᚅᚒᚅᚐᚑᚒᚐᚈᚓᚇᚑᚃᚓᚅᚔ᚜&lt;br&gt;
AVUOANNUNAOUATEDOVENI
| Avuo Anuano soothsayer of the Doveni
| Auquhollie, gar do [[Stonehaven]]
| 

|- style=&quot;vertical-align: top&quot;
| [[Newton Stone]]
| ᚐᚔᚇᚇᚐᚏᚉᚒᚅ ᚃᚓᚐᚅ ᚃᚑᚁᚏᚓᚅᚅᚔ ᚁᚐᚂᚄ[ᚁᚐᚉᚄ] ᚔᚑᚄᚄᚐᚏ&lt;br&gt;
AIDDARCUN FEAN FOBRENNI BA(L or K)S IOSSAR&lt;ref&gt;{{cite journal |
last = Brash |
first = Richard Rolt |
title = ON THE OGHAM INSCRIPTION OF THE NEWTON PILLAR-STONE |
journal = Proceedings of the [[Society of Antiquaries of Scotland]] |
date = 10 Mí Márta 1873 |
page = 139 |
url = http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/arch-352-1/dissemination/pdf/vol_010/10_134_141.pdf }}{{Dead link|date=Bealtaine 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| ?
| Shevock, Aberdeenshire
| Tá ann 2(?) líne Oghaim agus fo- inscríbhinn neamhscaoileadh&lt;ref&gt;{{cite web |
teideal = Site Record for Newton House, The Newton Stone Newton in the Garioch |
url = http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/18086/details/newton+house+the+newton+stone/ |
work = RCAHMS |
accessdate = 3 Mí Márta 2013 }}{{Dead link|date=Aibreán 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
|}

===Oileán Mhanann===
* CISP [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kmich_1.html KMICH/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, inscríbhinn den 11ú haois, Rúnscribhinn agus Ogham Ogham chéile, sa reilig in Kirk Michael, Oileán Mhanann:
*: ᚛ᚁᚂᚃᚄᚅᚆᚇᚈᚉᚊᚋᚌᚍᚎᚏᚐᚑᚒᚓᚔ᚜
*: ᚛ᚋᚒᚒᚉᚑᚋᚐᚂᚂᚐᚃᚔᚒᚐᚋᚒᚂᚂᚌᚒᚉ᚜
*: ᛘᛅᛚ᛬ᛚᚢᛘᚴᚢᚿ᛬ᚱᛅᛁᛋᛏᛁ᛬ᚴᚱᚢᛋ᛬ᚦᛁᚾᛅ᛬ᛁᚠᛏᛁᚱ᛬ᛘᛅᛚ᛬ᛘᚢᚱᚢ᛬ᚠᚢᛋᛏᚱᛅ᛬ᛋᛁᚾᛁ᛬ᛏᚭᛏᛁᚱᛏᚢᚠᚴᛅᛚᛋ᛬ᚴᚭᚾᛅ᛬ᛁᛋ᛬ᛅᚦᛁᛋᛚ᛬ᛅᛏᛁ᛭
*: ᛒᛁᛏᚱᛅᛁᛋ᛬ᛚᛅᛁᚠᛅ᛬ᚠᚢᛋᛏᚱᛅ᛬ᚴᚢᚦᛅᚾ᛬ᚦᛅᚾ᛬ᛋᚭᚾ᛬ᛁᛚᛅᚾ᛭
*: Trascríbhinn:
*:: BLFSNHDTCQMG''H''ZRAOUEI blfsnhdtcqmgηzraouei
*:: MUUCOMAL LAFIUA MULLGUC
*:: MAL : LUMKUN : RAISTI : KRUS : ÞINA : IFTIR : MAL : MURU : FUSTRA : SINI : TOTIRTUFKALS : KONA : IS : AÞISL : ATI+&lt;br&gt;[B]ITRA : IS : LAIFA : FUSTRA : KUÞAN : ÞAN : SON : ILAN +
*: Aistriúchán:
*:: ''[[Abecedarium]]'' Oghaim - an aibítir go léir
*:: &quot;Mucomael uí Mhaelguc&quot;
*:: &quot;Chuir ''Mal Lumkun'' suas an crois seo i chuimhneachán ''Mal Mury'', a mac altrama, iníon ''Dufgal'', bean chéile a phós Athisl í,&quot;
*:: &quot;Níos fearr é dea-mhac altrama ná drochmhac&quot;
*:: (As Ioruais é an téacs Rúnach.)

===Éire===
* Inscríbhinn Oghaim den 19ú haois ag [[Áth Eine]], Co. Thiobraid Árann (Raftery 1969)
*: ᚛ᚃᚐᚐᚅᚂᚔᚌᚄᚑᚅᚐᚂᚒᚐᚈᚐᚋᚐᚏᚔᚅᚔᚇᚆᚔᚋᚒᚄᚐ᚜  ᚛ᚑᚋᚁᚐᚂᚂᚔᚅᚐᚌᚉᚏᚐᚅᚔᚁᚆ᚜
*: fa an lig so na lu ata mari ni dhimusa / o mballi na gcranibh
*: &quot;Faoin lia seo ina luí atá Mári Ní Dhíomasaigh ó Bhaile an Chránaigh&quot;

==Lámhscríbhinní==
* Téacs as Laidin scríofa in ogham, sna h[[Annála Inis Faithlinn]] den bhliain 1193 (Rawlinson MS B 503, f. 40c)
*: ᚛ᚅᚒᚋᚒᚄ ᚆᚑᚅᚑᚏᚐᚈᚒᚏ ᚄᚔᚅᚓ᚜ ᚛ᚅᚒᚋᚑ ᚅᚒᚂᚂᚒᚄ ᚐᚋᚐᚈᚒᚏ᚜
*: &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;nummus honoratur sine / nummo nullus amatur&lt;/span&gt;
*: Líne [[heicsiméadar|heicsiméadair]] is é seo, le [[rím inmheánach]] ag an [[caesúr]], le scanadh mar a leanas: ''nūmmus honōrātur'' || ''sine nūmmō nullus amātur.''
*: &quot;tugtar urraim d'airgid, gan airgid ní ghráitear aon duine&quot;
* Inscríbhinn ficseanúil: i sága Meán-Ghaeilge sa [[Leabhar Laighneach]] (LL 66 AB), luaitear an inscríbhinn oghaim a leanas:
*: ᚛ᚌᚔᚚ ᚓ ᚈᚔᚄᚓᚇ ᚔᚅ ᚃᚐᚔᚇᚉᚆᚓ᚜ ᚛ᚇᚘᚐ ᚋᚁᚐ ᚌᚐᚄᚉᚓᚇᚐᚉᚆ᚜
*: ᚛ᚌᚓᚔᚄ ᚃᚐᚔᚏ ᚐᚏ ᚈᚆᚓᚉᚆᚈ ᚇᚔᚅᚇ ᚃᚐᚔᚇᚉᚆᚔ᚜
*: ᚛ᚉᚓᚅ ᚉᚆᚑᚋᚏᚐᚉ ᚅᚑᚓᚅᚃᚆᚔᚏ ᚇᚑ ᚃᚆᚒᚐᚉᚏᚐ᚜
*: ''Gip e tised in faidche, dia m-ba gascedach, geis fair ar thecht dind faidchi cen chomrac n-oenfhir do &lt;ref&gt;[http://dil.ie/24589 fúacair, fo-úacair, fócair], fógair, ar eDIL&lt;/ref&gt;fhuacra.''
*: &quot;Cibé a thagann san fhaiche, dá mba gaisce aige, tá geis air theacht as an fhaiche gan chomhrac aonair a fhógairt.&quot;

==Foinsí==
* Brash, R. R., ''The Ogam Inscribed Monuments of the Gaedhil in the British Isles'', Londain (1879).
* J. Higgitt, [[Katherine Forsyth|K. Forsyth]], D. Parsons (eag.), ''Roman, Runes and Ogham. Medieval Inscriptions in the Insular World and on the Continent'', Donington: Shaun Tyas (2001).
* [[Kenneth H. Jackson|Jackson, K.H.]], ''Notes on the Ogam inscriptions of southern Britain'', in C. Fox, B. Dickins (eag.) The Early Cultures of North-West Europe. Cambridge: ll. 197—213 (1950).
* [[R. A. Stewart Macalister|Macalister, Robert A.S.]] ''The Secret Languages of Ireland'', ll. 27 – 36, Cambridge University Press, 1937
* &amp;mdash;, ''Corpus Inscriptionum Insularum Celticarum'' Vol. I., Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair (1945).
* &amp;mdash;, ''Corpus Inscriptionum Insularum Celticarum''' Vol. II., Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair (1949).
*McManus, D, ''A Guide to Ogam'', An Sagart, Maigh Nuad, Co. Chill Dara (1991)
* [[Eoin Mac Néill|Mac Néill, Eoin]]. ''Archaisms in the Ogham Inscriptions'', Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] 39, ll. 33–53, Baile Átha Cliath
* Ziegler, S., ''Die Sprache der altirischen Ogam-Inschriften'', Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht (1994).

==Naisc sheachtracha==
* [https://ogham.celt.dias.ie/menu.php?lang=ga Ogham in 3D], [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].
* [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/ Celtic Inscribed Stones Project] (CISP), University College London
* [http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/ogam/index.htm TITUS Ogamica], Josh Gippert, Universität Frankfurt am Main
* [http://www.megalithicireland.com/Ogham%20Stones%20Page%201.htm Irish Ogham stones], ar [http://www.megalithicireland.com/ Megalithic Ireland]
* [https://www.reading.ac.uk/silchester/i3/victorians/vic_home.php Silchester Roman Town] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727105215/https://www.reading.ac.uk/silchester/i3/victorians/vic_home.php |date=2019-07-27 }}, [https://www.reading.ac.uk/silchester/i3/victorians/vic_ogham.php The Ogham Stone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727105200/https://www.reading.ac.uk/silchester/i3/victorians/vic_ogham.php |date=2019-07-27 }} ar University of Reading

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Inscribhinni Oghaim}}
[[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim| ]]</text>
      <sha1>b8mppp8t4vonmq9hfdiw8715p4zaxwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alison Croggon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91757</id>
    <revision>
      <id>1308834</id>
      <parentid>1274594</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 2 books for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6259" sha1="hhnc3zl21h2dhxi7hp3aotkk4ir6jk9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}} File Astrálach, drámadóir, úrscéalaí fantaisíochta agus leabhrógaí is ea '''Alison Croggon''' (rugadh 1962).&lt;ref&gt;[http://www.alisoncroggon.com/poetry/bio.html Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128135255/https://www.alisoncroggon.com/poetry/bio.html |date=2020-01-28 }} (Suíomh an údair)&lt;/ref&gt; 

==Beatha agus saothar==
Rugadh Croggon i gCúige an Transvaal s[[an Afraic Theas]], agus d’aistrigh an teaghlach go Sasana roimh dóibh cur fúthu san Astráil, in [[Ballarat]] ar dtús agus ansin in Melbourne. Bhíodh Croggon ag obair mar iriseoir ag an ''Sydney Morning Herald''. 

Bhain an chéad chnuasach dánta aici, ''This is the Stone'', Duais Anne Elder agus Duais Mary Gilmore. Thug breithiúna Dhuais Liteartha The Australian/Vogel moladh dá nóibhille ''Navigatio'' in 1995, agus foilsíodh ceithre úrscéal léi sa tsraith fantaisíochta ''Pellinor''. 

Tá sí ina heagarthóir ar an iris ar líne ''Masthead'' agus scríobhann sí léirmheasanna drámaíochta. 

Tá leabhróga scríofa aici do cheoldrámaí le Michael Smetanin, ''Gauguin: A Synthetic Life'' agus ''The Burrow'', saothair a léirigh Chamber Made den chéad uair ag an 2000 Melbourne Festival agus ag an Perth Festival faoi seach.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.ozarts.com.au/artists/artists_literature/alison_croggon_/ | teideal=Artist Profile: Alison Croggon | publisher=OzArts Online | accessdate=17 January 2007 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928045448/http://www.ozarts.com.au/artists/artists_literature/alison_croggon_/ | archivedate=28 September 2007 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; Scríobh sí leabhróg do cheoldráma le Iain Grandage, ''The Riders'', agus í bunaithe ar úrscéal le [[Tim Winton]], saothar a léiríodh in Melbourne in 2014.

Chuir na cumadóirí Michael Smetanin, Christine McCombe, Margaret Legge-Wilkinson agus Andrée Greenwell ceol le dánta léi.  Léirigh an Melbourne Festival, The Red Shed Company ([[Adelaide]]) agus an [[Australian Broadcasting Corporation|ABC Radio]] drámaí léi.

Tá sí ina cónaí in Melbourne lena fear céile [[Daniel Keene]], drámadóir, agus triúr clainne.

==Sliocht==
{|
|&lt;poem&gt;
''Such possessions as gore me pontificate from corners.''
''I am no longer solid but a speech of butterflies.''
''How it spills, when all is said and done:''
''It is hard to see virtue in the cold matter''
''Staining the floor - frills, cups, leaves, arquebuses,''
''Bile - the gross litters of meaning - the new king''
''Knitting up this mess in his brainless sinews,''
''Mere presence the answer to everything, the golden''
''Halo of a new dawn impressing all the peasants.''(&lt;small&gt;Sliocht as “Sweet Prince”&lt;/small&gt;)&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;
''An mhaoin a stiallann mé déanann sí fógairt ó chúinní.''
''Níl tathag ionam a thuilleadh ach is caint féileacán mé.''
''Féach conas a dhéantar doirteadh tar éis an tsaoil:''
''Is deacair suáilce a aithint ar an ábhar fuar''
''A fhágann smál ar an urlár – rufaí, cupáin, duilleoga, arcabais,''
''Domlas – bruscar garbh na céille – an rí nua''
''Ag fí na praisí seo i bhféitheoga dobhránta,''
''É a bheith i láthair, sin an leigheas ar gach rud, loinnir''
''Órga na camhaoire úire ag dalladh na comóntachta.''&lt;/poem&gt;
|}

==Saothair==

===Filíocht===
* {{cite book |title= This is the Stone |year= 1991 |publisher= Penguin Books Australia|isbn=  0-14-058666-0}}
* {{cite book |title= The Blue Gate |year= 1997 |publisher= Black Pepper Press|isbn=  1-876044-18-7}}
* {{cite book |title= Mnemosyne| year= 2001|publisher=Wild Honey Press|isbn= 1-903090-31-8}}
* {{cite book |title= Attempts at Being |url= https://archive.org/details/attemptsatbeing0000crog |year= 2002|publisher= Salt Publishing|isbn= 1-876857-42-0}} [https://web.archive.org/web/20070927233858/http://www.saltpublishing.com/assets/samples/1876857420samp.pdf sliocht]
* {{cite book |title= The Common Flesh: Poems 1980-2002 |year= 2003 |publisher= Arc|isbn= 1-900072-72-6}}
* {{cite book |title= November Burning|year= 2004|publisher= Vagabond}}
* {{cite book |title= Ash|year= 1999|url= https://archive.org/details/ashgrove0000jame|publisher= Cusp Books}}
* {{cite book |title= New and Selected Poems 1991-2017|year= 2017|publisher= Newport Street Books}}
* {{cite book |title= Theatre |year= 1985 |url= https://archive.org/details/ensemblestudioth0000unse_y7g8 |publisher= Salt Publishing}}

===Nóibhille===
* {{cite book |title= Navigatio|year= 1996 |publisher= Black Pepper|isbn= 1-876044-09-8 }}

===Úrscéalta fantaisíochta===

====The Books of Pellinor====

* {{cite book |title= The Gift|url= https://archive.org/details/gift0000alis|year= 2003|publisher= Penguin|isbn= 0-14-029343-4}} (Published in the US as ''The Naming'' (Candlewick Press, {{ISBN|0-7636-2639-2}})
* {{cite book |title=The Riddle|url=https://archive.org/details/riddle0000crog_l7w6|year= 2004|publisher= Penguin|isbn= 1-84428-952-4}}
* {{cite book |title= The Crow |url= https://archive.org/details/crow0000crog |year= 2006|publisher= Penguin|isbn= 1-4063-0137-X}}
* {{cite book |title= The Singing|year= 2008|publisher= Penguin|isbn= 978-0-670-07238-5}}
*{{cite book |title= The Bone Queen|url= https://archive.org/details/bonequeenpellino0000crog|year= 2016|publisher= Candlewick|isbn= 978-0763689742}} 

====Úrscéal aonair====
* {{cite book |title=Black Spring|year= 2012|publisher= Walter Books|isbn= 978-1921977480}}

===Leabhróga===
* (1995) ''The Burrow'', {{ISBN|0-949697-25-7}}
* (2000) ''Gauguin (a synthetic life)''
* (2014) ''The Riders''

==Nótaí==
{{reflist}}

==Naisc sheachtracha==
*[http://theatrenotes.blogspot.com/ Theatre Notes Weblog]
*[http://www.poetryarchive.org/poetryarchive/singlePoet.do?poetId=128 Dánta taifeadta]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ag Poetry Archive
*[http://www.argotistonline.co.uk/Alison%20Croggon.htm Agallamh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522232444/http://www.argotistonline.co.uk/Alison%20Croggon.htm |date=2022-05-22 }}


{{DEFAULTSORT:Croggon, Alison}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]]
[[Catagóir:Filí Astrálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>hhnc3zl21h2dhxi7hp3aotkk4ir6jk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sléacht Sharpeville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92172</id>
    <revision>
      <id>1308779</id>
      <parentid>1216310</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="ndowujtur2xywi2qk7iwx0ovotpoilo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Tharla '''Sléacht Sharpeville''' san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ar [[21 Márta]] [[1960]]: scaoil na [[póilíní]] urchair le slua [[An Afraic|Afracach]] a bhí ag léirsiú in Sharpeville. Maraíodh naoi nduine gorm is seasca sa slad.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_1/Nelson_Mandela_v3.pdf|teideal=beatha le bua|údar=nicurriculum.org.uk|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321214553/http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_1/Nelson_Mandela_v3.pdf}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Sharpeville Massacre Graves, Phelindaba Cemetery, Sharpeville, Vereeniging, South Africa.jpg|clé|mion|271x271px]]

== Iarmhairtí ==
Chuir an lámhach uafás ar na [[Meáin chumarsáide|Meáin]] Idirnáisiúnta ag an am.

Athraíodh dearcadh [[Nelson Mandela]] agus an [[An Chomhdháil Náisiúnta Afracach|ANC]] go hiomlán. Bhunaigh siad eite mhíleata, ''Umkhonto we Sizwe'', sa bhliain 1961 le dul i mbun feachtas foréigin lena gcearta a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.examinations.ie/tmp/1584826007_9670539.pdf|teideal=Nelson Mandela: Laoch ar Lár|údar=examinations,ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321214554/https://www.examinations.ie/tmp/1584826007_9670539.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Stair na hAfraice Theas]]</text>
      <sha1>ndowujtur2xywi2qk7iwx0ovotpoilo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Campa géibhinn Bergen-Belsen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92410</id>
    <revision>
      <id>1308790</id>
      <parentid>1097493</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="gyhgadlvy42vymtqq6kilc92ov0zryc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
[[Campa géibhinn]] míchlúiteach ba ea '''Bergen-Belsen''' i [[An Ghearmáin|nGearmáin]] na Naitsithe sna [[1940idí]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-ngearmain-scealta-phaisti-bergen-belsen-tugtha-chun-cuimhne-aris/|teideal=TUAIRISC ÓN nGEARMÁIN: Scéalta pháistí Bergen-Belsen tugtha chun cuimhne arís|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=9 Meán Fómhair 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-09-09}}&lt;/ref&gt; [[Íomhá:Bergen-belsen.jpg|mion|clé|177x177px]]Ghabh [[arm na Breataine]] an campa ar [[15 Aibreán]] [[1945]]. Bhí 60,000 cime sa champa ag an am. Ach fuair duine as gach ceathrar bás go gairid ina dhiaidh ó nach raibh teacht aniar fágtha iontu i ndiaidh bhlianta na drochíde.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:BergenBelsen1.JPG|clé|mion|236x236px|Plean]]

== Féach freisin ==

* [[Uileloscadh|An tUileloscadh]]
* [[Anne Frank]]: bhuail an [[tífeas]] nuair a bhí an [[páiste]] i mBergen-Belsen i 1945
* [[Edmond Debeaumarché]], cime a ghlac páirt i bh[[Frithbheartaíocht na Fraince]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{Síol-Naitsíoch}}

[[Catagóir:An tUileloscadh]]
[[Catagóir:Oibríochtaí an Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Campaí géibhinn]]</text>
      <sha1>gyhgadlvy42vymtqq6kilc92ov0zryc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán Ó Súilleabháin (saighdiúir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94224</id>
    <revision>
      <id>1308855</id>
      <parentid>1170421</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4985" sha1="qhifg88u1me5v6pguinh9748mo6p8wp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Saighdiúir gairmiúil Éireannach ab ea '''an Ridire Seán Liam Ó Súilleabháinn''' (''Sir John William O'Sullivan'' sa Bhéarla). (c.1700 - c.1760). Chaith sé an chuid is mó dá ghairm bheatha i seirbhís na [[An Fhrainc|Fraince]], ach b’fhéidir go bhfuil aithne níos fearr air mar gheall ar an mbaint a bhí aige le h[[Bliain an Phrionsa|Éirí Amach na Seacaibíteach sa bhliain 1745]], iarracht ar ríchathaoir na Breataine a fháil ar ais do [[Teaghlach na Stiúbhartach|rítheaghlach na Stiúbhartach]] a bhí ar deoraíocht. Le linn an Éirí Amach ghníomhaigh sé mar [[Aidiúnach ginearálta|aidiúnach ginearálta]] agus mar [[Máistir ceathrún ginearálta|mháistir ceathrún ginearálta]] d'[[Arm na Seacaibíteach (1745)|arm na Seacaibíteach]] agus bhí tionchar mór aige ar an bhfeachtas. Cé go dtugann a lán saothar tánaisteach a shloinne mar &quot;O'Sullivan&quot;, d'úsáid sé an fhoirm &quot;Sullivan&quot; ina chomhfhreagras féin.&lt;ref name=pittockxiv&gt;Pittock (2016) ''Culloden'', OUP, p.xiv&lt;/ref&gt;

==Gníomhréim luath==
[[File:Jean-Baptiste Desmarets, maréchal de Maillebois.jpg|thumb|left|150px|An Marquis de Maillebois; chuaigh an Súilleabhánach in éineacht leis go dtí [[an Chorsaic]] sa bhliain 1739.]]

Rugadh Ó Súilleabháin timpeall 1700 ag Ceapaigh na Coise in aice leis an  Neidín, Contae Chiarraí, duine de bheirt mhac le Diarmaid Ó Súilleabháin  (Dermot O’Sullivan sa Bhéarla), ar gabhadh a eastát teaghlaigh, sé sin  Caisleán Dún Ciarán faoin Acht an tSocraithe 1652.&lt;ref name=dib&gt;John Bergin. &quot;[http://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a7063 &quot;O'Sullivan (Sullivan), Sir John William&quot;. Dictionary of Irish Biography. (ed.) James McGuire, James Quinn. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2009. ]&lt;/ref&gt;
Tá faisnéis maidir lena luathshaol teoranta agus tógtar é as 'The Young Juba', beathaisnéis neamhiontaofa go minic den [[Phrionsa Séarlas Éadbhard Stiúbharta|SéarlasStiúbharta]] scríobh Aeinéas Mac Dómhnaill (Aeneas MacDonald sa Bhéarla)  i 1748, ag úsáid an ainm bréige Michell.&lt;ref name=dib/&gt;


Chuir na Péindlíthe teorainn ar deiseanna na n-uasal Caitliceach in Éirinn agus cosúil le go leor de chuid na linne sin, cuireadh oideachas ar  Ó Súilleabháin i bPáras agus sa Róimh, mar ullmhúchán don sagartóireacht b’fhéidir. 
Maíonn Mac Dómhnaill gur tháinig sé chun bheith ina theagascóir ar mhac an [[Jean-Baptiste Desmarets de Maillebois|Mharcais de Maillebois]], agus chuaigh sé in éineacht leis in athghabháil na Corsaice ag an Fhraince agus phoblacht Genova sa bhliain 1739.&lt;ref name=&quot;Aeneas MacDonald&quot;&gt;{{cite book |last1=Michell |first1=M |title=Young Juba: The History of the Young Chevalier, From His Birth, To His Escape From Scotland, After the Battle of Culloden |date=1748 |publisher=Gale Ecco |isbn=978-1140943723 |page=20 |edition=2010}}&lt;/ref&gt;  Taifeadtar gur fhreastail sé san Iodáil agus ar an Réin le linn [[Cogadh Chomharbas na hOstaire|Chogadh Chomharbas na hOstaire]], cé nach gcuirtear mórán sonraí ar fáil.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hayden |first1=Mary |title=Prince Charles Edward and His Irish Friends |journal=Studies: An Irish Quarterly Review |date=1934 |volume=23 |issue=89 |page=98 |jstor=30095112 }}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

==Foinsí==
* Bergin, John; ''O'Sullivan (Sullivan), Sir John William&quot; in Dictionary of Irish Biography.'' (ed.) James McGuire, James Quinn. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2009.
* {{cite journal |last1=Hayden |first1=Mary |title=Prince Charles Edward and His Irish Friends |journal=Studies: An Irish Quarterly Review |date=1934 |volume=23 |issue=89}}
* {{cite book |last1=Michell |first1=M |title=Young Juba: The History of the Young Chevalier, From His Birth, To His Escape From Scotland, After the Battle of Culloden |date=1748 |publisher=Gale Ecco |isbn=978-1140943723 |edition=2010}}
* Pollard, Tony; ''Culloden: The History and Archaeology of the Last Clan Battle'' Pen and Sword, Kindle Edition;
* Reid, Stuart; ''1745: A Military History of the Last Jacobite Rising'', Spellmount, 1996
* {{cite book |last1=Riding |first1=Jacqueline |title=Jacobites: A New History of the 45 Rebellion |url=https://archive.org/details/jacobitesnewhist0000ridi |date=2016 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1408819128}}
* {{cite journal|last1=Stephen|first1=Jeffrey|title=Scottish Nationalism and Stuart Unionism|journal=Journal of British Studies|date=January 2010|volume=49|issue=1, Scottish Special}}
* {{cite book |last1=Zimmerman |first1=Doron |title=The Jacobite Movement in Scotland and in Exile, 1749-1759 |date=2004 |publisher=AIAA |isbn=978-1403912916}}

{{DEFAULTSORT:Suilleabháinn, Sean Liam O}}
[[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Básanna i 1760]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1700]]
[[Catagóir: Easaoránaigh na hÉireann sa Fhrainc]]
[[Catagóir: Daoine ó Chontae Chiarraí]]
[[Catagóir:Seacaibínigh Éireannacha]]</text>
      <sha1>qhifg88u1me5v6pguinh9748mo6p8wp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cruthú agus éabhlóid na réaltraí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94520</id>
    <revision>
      <id>1308854</id>
      <parentid>1283279</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15664" sha1="aot5kg03g2z7awo55rnt3hg1h02ouhd" xml:space="preserve">Tá '''cruthú agus éabhlóid na réaltraí''' mar ábhar staidéir ag réalteolaithe a bhfuil suim acu sa chaoi ar eascair cruinne ilchineálach ó thús aonchineálach, i gcruthú na gcéad réaltraí, an dóigh a n-athraíonn réaltraí le himeacht aimsire agus na bealaí ar gineadh na strúchtúir éagsúla atá le feiceáil sna réaltraí atá i ngar dúinn. Deir teoiric amháin go bhfuil cruthú réaltraí ag brath ar [[luaineacht chandamach|luaineachtaí candamacha]] a thit amach tar éis na [[Ollphléasc|hOllphléisce]]. Is í an tsamhail is simplí díobh siúd atá ag teacht leis na feiniméin bhreathnaithe an t[[samhail Lambda-CDM]] – i.e. ligeann an comhchruinniú agus an cumascadh do réaltraí mais a bhaint amach, rud a théann i bhfeidhm ar a gcruth agus ar a struchtúr. 

==Airíonna coitianta réaltraí==
[[File:HubbleTuningFork.jpg|thumb|deas|Léaráid ghabhlóg thiúnta maidir le moirfeolaíocht réaltraí]]
Ní féidir trialacha a dhéanamh sa chianspás agus dá bhrí sin caithfear samhlacha a chur i gcomórtas le breathnadóireachtaí. 

Ba é Edward Hubble ba thúisce a rinne réaltraí a rangú, rud a dtugtar [[léaráid ghabhlóg thiúnta Hubble]] air. Roinn sé réaltraí ina [[réaltra éilipseach|gcinn éilipseacha]], ina [[réaltra bíseacha|ngnáthréaltraí]], ina réaltraí bíseacha barracha (leithéidí Bhealach na Bó Finne) agus ina réaltraí neamhchoitianta. Tá na hairíonna a leanas acu, airíonna a fhéadann teoiricí na héabhlóide a mhíniú.

* Cuireann mórán d’airíonna na réaltraí (agus [[léaráid datha is méide réaltraí]] san áireamh) in iúl go bhfuil dhá bhunchineál réaltraí ann. Ar thaobh amháin tá réaltraí gorma ann atá níos cosúla le réaltraí bíseacha agus a ghineann réaltaí, agus ar an taobh eile tá réaltraí dearga atá níos cosúla le réaltraí éilipseacha agus nach ngineann réaltaí.

* Tá réaltraí bíseacha tanaí agus dlúth agus casann siad réasúnta tapa, agus tá fithisí ag réaltaí i réaltraí éilipseacha atá treoshuite go fánach. 
* Tá poll dubh ollmhór i lár fhormhór na hollréaltraí agus mais aige atá na milliúin nó na billiúin uair níos mó ná mais na Gréine. Baineann mais an phoill dhuibh le bolg an réaltra.    
* Tá comhghaol deimhneach ag an miotalacht le dearbhmhéid (lonrachas) an réaltra.
Is minic a deirtear gur chreid Hubble go mícheart gur thug léaráid na gabhlóige tiúnta cuntas ar éabhlóid na réaltraí thar am, ó réaltraí éilipseacha trí réaltraí lionsacha go réaltraí bíseacha. A mhalairt atá fíor: taispeánann a léaráid éabhlóid ó chruth simplí go cruth casta, beag beann ar imeacht na haimsire.&lt;ref&gt;Hubble, Edwin P.. &quot;Extragalactic nebulae.&quot; ''The Astrophysical Journal'' 64 (1926).&lt;/ref&gt; Is dóigh le réalteolaithe gur réaltraí dioscacha ba thúisce a cruthaíodh agus go ndearnadh réaltraí éilipseacha díobh de bharr cumascadh réaltraí. 

Deir na samhlacha go bhfuil an chuid is mó den mhais sna réaltraí déanta de [[damhna dorcha|dhamhna dorcha]], rud nach féidir a bhreathnú go díreach agus nach bhféadann idirghníomhú, b’fhéidir, ach amháin tríd an imtharraingt. Síltear é sin toisc nach mbeadh an cruth áirithe sin orthu agus nach gcasfaidís mar a dhéanann siad mura raibh i bhfad níos mó maise iontu ná mar is féidir a bhreathnú go díreach.

==Cruthú na réaltraí dioscacha==
Nuair a chruthaítear réaltra tagann cruth dioscach air agus tugtar réaltra bíseach air de bharr na ngéag bíseach atá aige. Tá teoiricí éagsúla ann faoi conas a dhéantar dáileacháin dhioscacha de scamall damhna, ach ní thuarann aon cheann acu torthaí an bhreathnaithe. 

==Teoiricí ó bharr anuas==
Mhol Olin Eggen, Donald Lynden-Bell, agus Allan Sandage&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Eggen | first = O. J. | last2 = Lynden-Bell | first2 = D. | last3 = Sandage | first3 = A. R. | title = Evidence from the motions of old stars that the Galaxy collapsed | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1962-11_136_3/page/748 | bibcode = 1962ApJ...136..748E | date = 1962 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 136 | pages = 748 | doi = 10.1086/147433}}&lt;/ref&gt; teoiric in 1962 go dtagann réaltraí dioscacha le chéile nuair a thiteann scamall gáis as a chéile. Sa luathchruinne bhí an damhna dáilte ina gcnapanna de dhamhna dhorcha. Rinne na cnapanna seo idirghníomhú le chéile go himtharraingteach agus iad ag cur torc taoideach i bhfeidhm ar a chéile, rud a thug móiminteam uilleach dóibh. Nuair a d’fhuaraigh an damhna barónach scaip sé fuinneamh agus chrap i dtreo an láir. Rinne an damhna a bhí gar don lár luas an imrothlaithe a ghéarú agus an móiminteam uilleach caomhnaithe aige, agus rinneadh diosca teann den damhna. Nuair a d’fhuaraigh an diosca ní raibh an gás socair ó thaobh na himtharraingthe de agus ní raibh sé in ann fanacht ina scamall aonchineálach. Dhealaigh sé ó chéile agus rinneadh réaltaí de na scamaill bheaga gháis a bhí fágtha. 

Ní scaipeann an damhna dorcha mar idirghníomhann sé tríd an imtharraingt amháin, agus dáiltear é lasmuigh den diosca sa [[luan damhna dhorcha|luan dorcha]]. Is léir ón mbreathnadóireacht go bhfuil réaltaí le fáil lasmuigh den diosca. Thug Leonard Searle agus Robert Zinn le fios&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Searle | first = L. |author2=Zinn, R. | date = 1978 | journal = The Astrophysical Journal | title = Compositions of halo clusters and the formation of the galactic halo | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1978-10-15_225_2/page/356 | bibcode = 1978ApJ...225..357S | volume = 225 | pages = 357–379 | doi = 10.1086/156499}}&lt;/ref&gt; go ndéantar réaltraí as comhcheangal reann neamhthoirtiúil. Teoiric í faoi chruthú ó bharr anuas agus í simplí go leor, ach ní ghlactar go forleathan léi anois. 

==Teoiricí ó bhun aníos== 
Cuireann na teoiricí is nua síos ar chomhchruinniú luan dorcha mar chuid den phróiseas ó bhun aníos. Tugtar le fios gur nocht an damhna i mbraislí a bhí réasúnta beag ([[braisle cruinneogach|braislí cruinneogacha]]) seachas i scamaill mhóra gháis a thit as a chéile chun réaltra a chruthú.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=White|first=Simon|last2=Rees|first2=Martin|date=1978|title=Core condensation in heavy halos: a two-stage theory for galaxy formation and clustering.|url=|journal=MNRAS|doi=10.1093/mnras/183.3.341|pmid=|access-date=|bibcode = 1978MNRAS.183..341W|volume=183|issue=3|pages=341–358|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Tugadh na braislí beaga le chéile trí imtharraingt chun [[braisle réaltraí| braislí réaltraí]] a dhéanamh. Is é an toradh atá air seo damhna barónach a dháileadh agus damhna dorcha ina luan. 

Samhail chosmeolaíoch is ea an tsamhail Lambda-CDM, samhail a mhíníonn cruthú na cruinne tar éis na Pléisce Móire. Samhail réasúnta simplí í a thuarann a lán airíonna a bhreathnaítear sa chruinne agus éagsúlacht réasúnta na gcineálacha difriúla réaltraí san áireamh. Ach déanann sé fomheastachán ar an méid réaltraí tanaí dioscacha sa chruinne.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Steinmetz|first=Matthias|last2=Navarro|first2=Julio F.|date=2002-06-01|title=The hierarchical origin of galaxy morphologies|url=|journal=New Astronomy|volume=7|issue=4|pages=155–160|doi=10.1016/S1384-1076(02)00102-1|arxiv = astro-ph/0202466 |bibcode = 2002NewA....7..155S |citeseerx=10.1.1.20.7981}}&lt;/ref&gt;

==Cumaisc réaltraí agus cruthú réaltraí éilipseacha==
Tá réaltraí éilipseacha ar na cinn is toirtiúla dá bhfacthas go dtí seo. Tá a gcuid réaltaí ar fhithisí atá treoshuite go fánach istigh sa réaltra (i.e. ní imrothlaíonn siad ar nós réaltraí dioscacha). Is cuid suntais iad na réaltraí éilipseacha sa mhéid nach gá go gcuidíonn luas na réaltraí le leacú an réaltra, mar a thiteann amach i réaltraí bíseacha.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Hot Interstellar Matter in Elliptical Galaxies|url=https://archive.org/details/hotinterstellarm0000unse|last=Kim|first=Dong-Woo|publisher=Springer|year=2012|isbn=978-1-4614-0579-5|location=New York|pages=}}&lt;/ref&gt; Tá dúphoill ollmhóra i lár réaltraí éilipseacha, agus tá mais na ndúpholl i gcomhchoibhneas le mais an réaltra. 

Tá dhá príomhchéim éabhlóide ag réaltraí éilipseacha. Is í an chéad chéim an dúpholl ollmhór a fhás trí ghás atá ag fuarú a chruinniú. Is í an dara céim cobhsú an dúphoill trí fhuarú an gháis a stopadh.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Churazov|first=E.|last2=Sazonov|first2=S.|last3=Sunyaev|first3=R.|last4=Forman|first4=W.|last5=Jones|first5=C.|last6=Böhringer|first6=H.|date=2005-10-01|title=Supermassive black holes in elliptical galaxies: switching from very bright to very dim|url=http://mnrasl.oxfordjournals.org/content/363/1/L91|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters|language=en|volume=363|issue=1|pages=L91–L95|doi=10.1111/j.1745-3933.2005.00093.x|issn=1745-3925|arxiv = astro-ph/0507073 |bibcode = 2005MNRAS.363L..91C }}&lt;/ref&gt; Tá mais an dúphoill i gcomhchoibhneas le hairí a dtugtar [[scaipeadh luais|sigme]] air, i.e. luas na réaltaí a scaipeadh ina bhfithisí. 

Is dóigh le réalteolaithe anois go bhfuil réaltraí éilipseacha ar an córais is éabhlóidithe sa chruinne. Glactar leis go forleathan gurb éard is cionsiocair le héabhlóid na réaltraí éilipseacha cumasc na réaltraí is lú. Is iomaí réaltra sa chruinne atá ceangailte de réaltraí eile trí imtharraingt agus nach féidir leo éalú choíche. Más ar cóimhéid atá na réaltraí, ní bheidh an réaltra nua cosúil le ceachtar de na sinsearaigh,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Barnes|first=Joshua E.|date=1989-03-09|title=Evolution of compact groups and the formation of elliptical galaxies|journal=Nature|language=en|volume=338|issue=6211|pages=123–126|doi=10.1038/338123a0|bibcode = 1989Natur.338..123B }}&lt;/ref&gt; ach beidh sé éilipseach.  

Síltear gur rud tolgach é réaltraí chomh mór sin a chumasc, agus tig le cuimilt an gháis idir an dá réaltra tonnta imtharraingteacha turrainge a chur ar siúl, rud a fhéadann réaltaí nua a chruthú sa réaltra éilipseach nua.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.noao.edu/outreach/current/collide_hilite.html|teideal=Current Science Highlights: When Galaxies Collide|website=www.noao.edu|access-date=2016-04-25|dátarochtana=2020-08-24|archivedate=2015-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150810140240/http://www.noao.edu/outreach/current/collide_hilite.html}}&lt;/ref&gt;

== Múchadh réaltraí ==

[[File:Eso1516a.jpg|thumb|Chríochnaigh cruthú na réaltaí i réaltraí &quot;marbha&quot; na billiúin bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=Giant Galaxies Die from the Inside Out|url=http://www.eso.org/public/news/eso1516/|website=www.eso.org|publisher=European Southern Observatory|accessdate=21 April 2015}}&lt;/ref&gt;]]
Mar a dúradh thuas, tá claonadh ag réaltraí chun éabhlóid a dhéanamh ó réaltraí bíseacha go réaltraí éilipseacha trí chumasc. Ach ní thugann an cumasc sin léargas ar conas a aistríonn na réaltraí go léir ón “scamall gorm” go dtí an “seicheamh dearg”. Ni léir ach oiread conas a stadann cruthú réaltaí i réaltraí. Fágann sin go gcaithfidh teoiricí faoi éabhlóid na réaltraí a bheith in ann a mhíniú conas a chríochnaíonn an cruthú sin.  Tugtar “múchadh” air seo.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Faber|first=S. M.|last2=Willmer|first2=C. N. A.|last3=Wolf|first3=C.|last4=Koo|first4=D. C.|last5=Weiner|first5=B. J.|last6=Newman|first6=J. A.|last7=Im|first7=M.|last8=Coil|first8=A. L.|last9=C. Conroy|date=2007-01-01|title=Galaxy Luminosity Functions to z 1 from DEEP2 and COMBO-17: Implications for Red Galaxy Formation|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=665|issue=1|pages=265–294|doi=10.1086/519294|issn=0004-637X|arxiv = astro-ph/0506044 |bibcode = 2007ApJ...665..265F }}&lt;/ref&gt;

Tagann réaltaí ann as gás fuar, agus múchtar réaltra nuair nach bhfuil a thuilleadh gáis fhuair aige. Síltear, áfach, go dtiteann múchadh amach réasúnta tapa (laistigh de bhilliún bliain), tréimhse atá i bhfad níos giorra ná an t-achar a thógfadh sé ar réaltra a chuid gáis a ídiú.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Blanton|first=Michael R.|date=2006-01-01|title=Galaxies in SDSS and DEEP2: A Quiet Life on the Blue Sequence?|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=648|issue=1|pages=268–280|doi=10.1086/505628|issn=0004-637X|arxiv = astro-ph/0512127 |bibcode = 2006ApJ...648..268B }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gabor|first=J. M.|last2=Davé|first2=R.|last3=Finlator|first3=K.|last4=Oppenheimer|first4=B. D.|date=2010-09-11|title=How is star formation quenched in massive galaxies?|url=http://mnras.oxfordjournals.org/content/407/2/749|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|language=en|volume=407|issue=2|pages=749–771|doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16961.x|issn=0035-8711|arxiv = 1001.1734 |bibcode = 2010MNRAS.407..749G }}&lt;/ref&gt; Míníonn samhlacha d’éabhlóid na réaltraí é seo le meicníochtaí fisiciúla eile a bhacfadh soláthar gáis fhuair. Tríd is tríd, is féidir iad a rangú ina dhá gcineál: (1) meicníochtaí coisctheacha aisfhotha a bhacann gás fuar ar dhul isteach i réaltra nó ar réaltaí a chruthú, agus (2) meicníochtaí díchurtha aisfhotha a fhaigheann réidh le gás chun nach féidir leis réaltaí a chruthú.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kereš|first=Dušan|last2=Katz|first2=Neal|last3=Davé|first3=Romeel|last4=Fardal|first4=Mark|last5=Weinberg|first5=David H.|date=2009-07-11|title=Galaxies in a simulated ΛCDM universe – II. Observable properties and constraints on feedback|url=http://mnras.oxfordjournals.org/content/396/4/2332|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|language=en|volume=396|issue=4|pages=2332–2344|doi=10.1111/j.1365-2966.2009.14924.x|issn=0035-8711|arxiv = 0901.1880 |bibcode = 2009MNRAS.396.2332K }}&lt;/ref&gt; De réir na n-ionsamhlúchán, má chruinníonn gás ar dhúphoill ollmhóra déanann sé scairdeanna tréana réaltfhisiceacha; an fuinneamh a scaoiltear amach dá bharr déanann sé a dhóthain gáis fhuair a chur amach chun cruthú réalta a mhúchadh.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Di Matteo|first=Tiziana|last2=Springel|first2=Volker|last3=Hernquist|first3=Lars|title=Energy input from quasars regulates the growth and activity of black holes and their host galaxies|journal=Nature|volume=433|issue=7026|pages=604–607|doi=10.1038/nature03335|arxiv = astro-ph/0502199 |bibcode = 2005Natur.433..604D|pmid=15703739|year=2005|url=http://cds.cern.ch/record/821559|type=Submitted manuscript}}&lt;/ref&gt;

== Gailearaí ==
&lt;gallery&gt;
A young elliptical.jpg|Taispeánann NGC 3610 saghas struchtúir mar dhiosca geal, rud a thugann le tuiscint nach fada ó cruthaíodh é.&lt;ref&gt;{{cite web|teideal=A young elliptical|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1546a/|accessdate=16 November 2015|dátarochtana=24 Lúnasa 2020|archivedate=6 Lúnasa 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806233616/https://www.spacetelescope.org/images/potw1546a/}}&lt;/ref&gt;
NGC891.jpg|NGC 891, réaltra dioscach an-tanaí
M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|Íomhá de Messier 101, gnáthréaltra bíseach agus a éadan os ár gcomhair
warped galaxy.jpg|Fiaradh réaltra bíseach, ESO 510-G13, nuair a tháinig sé salach ar réaltra eile. Nuair a shlogfar an réaltra eile ní bheidh fiaradh ann. Titeann a leithéid amach ar feadh na milliún bliain, nó ar feadh na mbilliún bliain féin.
&lt;/gallery&gt;

==Nótaí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Réalteolaíocht]]
[[Catagóir:Cosmeolaíocht]]</text>
      <sha1>aot5kg03g2z7awo55rnt3hg1h02ouhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Creeban</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94573</id>
    <revision>
      <id>1308839</id>
      <parentid>1171115</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1791" sha1="a23zx7ih7eu0zaon7qkc6erajq2djw0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is grúpa beag d’oileáin neamháitrithe sna [[Na Scillí|Scillí]], [[Corn na Breataine]] iad '''''An Creeban''''' ''(''{{Lang-ga|An Sceir Bheag}}''''')''''' . 

Is iad ''An Creeban'' an ceann is faide siar de [[ Western Rocks, Oileáin Scilly |Na Carraigeacha Thiar]], cuid de Na Scillí,&lt;ref name=&quot;breeze&quot;&gt;[[Andrew Breeze]], (2007), ''Cornish toponyms: Crim Rocks, Darite, Perranuthnoe, Port Isaac, and Treverva''. Celtica Imleabhar 25, lth/ 2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;larn92&quot;&gt;{{cite book|last=Larn|first=Richard|title=The Shipwrecks of the Isles of Scilly|year=1992|publisher=Thomas &amp; Lochar|location=[[Inbhir Narann]]|isbn=0-946537-84-4|author=|date=|url=https://archive.org/details/shipwrecksofisle0000larn|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt; rud a chiallaíonn gur an pointe is faide siar de Chorn na Breataine atá iontu. Tá siad timpeall 1.5 míle (2.4 ciliméadar) ó thuaidh ó [[ Bishop Rock, Oileáin Scilly |Men Epskop]] (Carraig an Easpaig),&lt;ref name=&quot;hd1891&quot;&gt;Great Britain, Hydrographic Dept, (1891), ''Sailing directions for the west coast of England'', lch. 26&lt;/ref&gt; agus thart ar 0.25 míle (0.4 ciliméadar) siar ó dheas ó [[ Carraig Zantman |Chreag Zantman]] . D'fhéadfadh go bhfuil an t-ainm [[ Cognate |gaolmhar]] leis an [[ Breatnais Mheán |Mheán-Bhreatnais]] &quot;''crimp''&quot; a chiallaíonn &quot;lorga, droim, nó laftán.&quot; &lt;ref name=&quot;breeze&quot; /&gt; Is é an Charraig Beannach an charraig is feiceálaí ins ''An Creeban.''  Is eol dúinn gur [[long bhriste|scriosadh]] ar a laghad tríocha long ar ''An Creeban''.&lt;ref name=&quot;larn92&quot; /&gt; 

== Féach freisin ==

* [[ Liosta longbhriseadh Oileáin Scilly |Liosta longbhriseachta sna Scillí]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-tír}}

{{DEFAULTSORT:Creeban}}
[[Catagóir:Corn na Breataine]]</text>
      <sha1>a23zx7ih7eu0zaon7qkc6erajq2djw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doktor Faustus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94590</id>
    <revision>
      <id>1308913</id>
      <parentid>1197641</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus roinnt athuithe</comment>
      <origin>1308913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="rxtz8wf9dp1akesz527zl4ttsh9nqeq" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

[[Leabhar]] le [[Thomas Mann]] is ea '''''Doktor Faustus'''''. Cineál [[Faoitín|faoistin]] atá ann, agus an t-údar ag tabhairt cur síos siombalach ar imeachtaí agus ar fhórsaí a shaoil féin.

== Scéal ==
Go bunúsach, athinsint ar [[Miotaseolaíocht|mhiotas]] Gearmánach an dochtúra Faust atá ann - fear a dhíol a anam leis an diabhal le léargas a fháil ar rúin na cruinne. San úrscéal, is ceolchumadóir é Faust – ceolchumadóir darb ainm Adrian Leverkühn. 
[[Íomhá:Thomas Mann Entstehung des Doktor Faustus 1949.jpg|clé|mion|268x268px|[[Thomas Mann|Tomas Mann]]: ''Die Entstehung des Doktor Faustus''. Roman eines Romans, 1949]]

== Comhthéacs ==
Sa bhliain 1941, chuir muintir Mann fúthu i b[[Pacific Palisades]] idir [[Santa Monica, California|Santa Monica]] agus [[Malibu]]. B'ansin a chrom an [[scríbhneoir]] ar an [[úrscéal]] mór ''Doktor Faustus'' a scríobh.

Chuir [[galar]] tromchúiseach – [[ailse]] na [[Scornach|scamhóg]] – isteach ar Mann san obair seo. Ach sa deireadh, d'éirigh leis an leabhar a chríochnú, agus tháinig sí i gcló sa bhliain 1947.

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{síol-leabhar}}

[[Catagóir:Leabhair le Thomas Mann]]
[[Catagóir:Künstlerromane]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1947]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1940idí]]</text>
      <sha1>rxtz8wf9dp1akesz527zl4ttsh9nqeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dúnmharuithe Charraig Ceasail agus Bhéal Feirste (1993)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97239</id>
    <revision>
      <id>1308781</id>
      <parentid>1305642</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3266" sha1="ehza3fw0da34nxkwmglwucne2bn1zjy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Dhúnmharaigh an UFF/[[Cumann Cosanta Uladh|UDA]]&lt;ref&gt;Cumann Cosanta Uladh&lt;/ref&gt; seisear [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] i d[[Tuaisceart Éireann]] ar an 24/[[25 Márta]] [[1993]]. Bliain fhuilteach ba ea 1993 i dTuaisceart Éireann, an bhliain &quot;cion sa chion&quot; agus foréigean ainrianta agus [[Seicteachas|seicteach]] ([[Buamáil Warrington (1993) agus dúnmharuithe i dTuaisceart Éireann|Warrington]], [[Buamáil na Seanchille]], [[Sléacht Rising Sun]], i nGlas-stiall) 
[[Íomhá:Castlerock_viewed_from_beach_(2010).jpg|mion|clé|Dúnmharaíodh ceathrar Caitliceach i g[[Carraig Ceasail]] (Castlerock)]]
[[Íomhá:Railway at Castlerock - geograph.org.uk - 729007.jpg|mion|clé|Carraig Ceasail]]
[[Íomhá:Vlajka Ulster Defence Association.png|clé|mion|Cumann Cosanta Uladh]]

== Imeachtaí ==
[[Íomhá:Bristol RE, Castlerock - geograph.org.uk - 3034465.jpg|mion|clé|Carraig Ceasail]]
Dúnmharaíodh ceathrar i g[[Carraig Ceasail]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/129723|teideal=Carraig Ceasail/Castlerock|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; [[Contae Dhoire]] ar an [[25 Márta]] [[1993]]:

* James Kelly (25), James McKenna (52), Gerard Dalrymple (58), Noel O'Kane (20). Tógálaithe ab ea iad.
* Damian Walsh (17) sa Dairy Farm Shopping Centre i mBéal Feirste sa tráthnóna.
* Peter Gallagher (44) sa Westlink Enterprise Centre&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/Westlink-Enterprise-Centre-1420670491365450/|teideal=Westlink Enterprise|údar=Westlink-Enterprise|dáta=2021|language=ga|work=Facebook|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt; i mBéal Feirste an lá roimhe sin.

=== Cúlra ===
Sa bhliain 1991, dúnmharaíodh [[Eddie Fullerton]]. Trí na piléir a mharaigh an tUasal Fullerton a scrúdú, bhí an [[Constáblacht Ríoga Uladh|RUC]] in ann a rá gur úsáid an UDA/UFF an gunna céanna chun an ceathrar a mharú i gCarraig Ceasail i 1993.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-ce-a-mharaigh-donaldson.aspx|teideal=Cé a mharaigh Donaldson?|údar=Dónall Ó Maolfabhail|dáta=2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-03-26}}&lt;/ref&gt;

Tharla [[Buamáil Warrington]] ar an 20 Márta ach seans nach raibh nasc ar bith ann idir an eachtra sin  agus [[Carraig Ceasail]].

Rinneadh ciapadh ar na tógálaithe go minic. Dúradh go raibh fear amháin, James Kelly, san [[An tIRA Sealadach|IRA]]. Bhí líomhaintí ann maidir le claonpháirteachas idir na póilíní agus na paraimíleataigh agus na dúnmharfóirí i g[[Carraig Ceasail]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bron-agus-fearg-faoi-chlaonphairteachas-corasach-san-ruc/|teideal=Brón agus fearg faoi chlaonpháirteachas córasach san RUC|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=13 Feabhra 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-25}}&lt;/ref&gt;

In 1993 i d[[Tuaisceart Éireann]], mharaigh Cumann Cosanta Uladh ní ba mhó sibhialtaigh ná na Poblachtánaigh. D'fhógair an IRA sos cogaidh in 1994.

== Féach freisin ==

* [[Buamáil Warrington]], 1993
* [[Buamáil na Seanchille]], 1993
* [[Sléacht Rising Sun]], i nGlas-stiall

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Contae Dhoire]]
[[Catagóir:1993]]</text>
      <sha1>ehza3fw0da34nxkwmglwucne2bn1zjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lá Domhanda an Ghlóir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97486</id>
    <revision>
      <id>1308809</id>
      <parentid>1189258</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="gnsv82m7ikxzxler1a1011wfe384gv6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Representative illustration of the larynx at the level of the true vocal folds demonstrating the normal configuration of the cartilaginous structures and intrinsic musculature.webp|mion|an [[laraing]]]]
Ceiliúrtar '''Lá Domhanda an Ghlóir''' (World Voice Day nó WVD) ) ar 16 Aibreán gach bliain ó bhí 2002 ann, an lá a dhéanann muid ceiliúradh ar an tábhacht atá leis an [[Guth|glór]] i saol an duine. Uirlis ríthábhachtach do chách is ea an ghlór (an guth labhartha, an glór cinn srl).
[[Íomhá:Intellivoice Voice Synthesis Module -retronerd (6007378883).jpg|mion|[[sintéis chainte]]]]

== An Lá in Éirinn ==
Chun an fhéile a cheiliúradh sa bhliain 2019, nocht muintir [http://Abair.ie Abair.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103205122/https://abair.ie/ |date=2022-11-03 }} glór an Róbó Gaelach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.abair.tcd.ie/ga/|teideal=ABAIR.ie {{!}} An Sintéiseoir Gaeilge|work=www.abair.tcd.ie|dátarochtana=2021-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/siamsaiocht/alt/?CID=6027239176001|teideal=Lá an Ghlóir agus an Róbó-Gaelach|language=en-US|work=Molscéal|dátarochtana=2021-04-16}}&lt;/ref&gt; Is féidir [[Sintéis chainte|glór sintéisithe]] le Gaeilge, i g[[canúint]]í éagsúla, a chloisteáil ar an suíomh. Áis d'fhoghlaimeoirí ar fud na cruinne is ea í. Ach go háirithe, baintear úsáid na háiseanna i réimsí an oideachais agus an mhíchumais.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stage.peig.ie/2019/04/sceal-sheosamh-an-chlub-agus-ceithre-imeacht-eile/|teideal=Scéal ‘Sheosamh an Chlub’ agus ceithre imeacht eile|údar=NÓS Suíomh Gréasáin|dáta=2019-04-16|language=ga-IE|work=Stage PEIG.ie|dátarochtana=2021-04-16|archivedate=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416203607/https://stage.peig.ie/2019/04/sceal-sheosamh-an-chlub-agus-ceithre-imeacht-eile/}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* an [[guth]]
* [[análú]]
* an [[laraing]]
* na [[Scamhóg|scamhóga]]
* [[sintéis chainte]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.bbc.co.uk/programmes/b08ky51n BBC Blas (2017)]: na forbairtí teicneolaíochta úra i gcaomhnú na Gaeilge le Abair.ie. Cad is baincéireacht an ghlóir ann agus an mbeidh Gaeilgeoirí atá i mbaol a nglór a chailleadh in ann é a úsáid sa todhchaí?&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b08ky51n|teideal=Lá Domhanda an Ghlóir|údar=Blas ar an BBC|dáta=2017|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2021-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Guth]]</text>
      <sha1>gnsv82m7ikxzxler1a1011wfe384gv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308810</id>
      <parentid>1308809</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1308810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="lh6z0rydmsd5k87os5vhnmw77nm7liu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Representative illustration of the larynx at the level of the true vocal folds demonstrating the normal configuration of the cartilaginous structures and intrinsic musculature.webp|mion|an [[laraing]]]]
Ceiliúrtar '''Lá Domhanda an Ghlóir''' (World Voice Day nó WVD) ar 16 Aibreán gach bliain ó bhí 2002 ann, an lá a dhéanann muid ceiliúradh ar an tábhacht atá leis an [[Guth|glór]] i saol an duine. Uirlis ríthábhachtach do chách is ea an ghlór (an guth labhartha, an glór cinn srl).
[[Íomhá:Intellivoice Voice Synthesis Module -retronerd (6007378883).jpg|mion|[[sintéis chainte]]]]

== An Lá in Éirinn ==
Chun an fhéile a cheiliúradh sa bhliain 2019, nocht muintir [http://Abair.ie Abair.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103205122/https://abair.ie/ |date=2022-11-03 }} glór an Róbó Gaelach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.abair.tcd.ie/ga/|teideal=ABAIR.ie {{!}} An Sintéiseoir Gaeilge|work=www.abair.tcd.ie|dátarochtana=2021-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/siamsaiocht/alt/?CID=6027239176001|teideal=Lá an Ghlóir agus an Róbó-Gaelach|language=en-US|work=Molscéal|dátarochtana=2021-04-16}}&lt;/ref&gt; Is féidir [[Sintéis chainte|glór sintéisithe]] le Gaeilge, i g[[canúint]]í éagsúla, a chloisteáil ar an suíomh. Áis d'fhoghlaimeoirí ar fud na cruinne is ea í. Ach go háirithe, baintear úsáid na háiseanna i réimsí an oideachais agus an mhíchumais.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stage.peig.ie/2019/04/sceal-sheosamh-an-chlub-agus-ceithre-imeacht-eile/|teideal=Scéal ‘Sheosamh an Chlub’ agus ceithre imeacht eile|údar=NÓS Suíomh Gréasáin|dáta=2019-04-16|language=ga-IE|work=Stage PEIG.ie|dátarochtana=2021-04-16|archivedate=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416203607/https://stage.peig.ie/2019/04/sceal-sheosamh-an-chlub-agus-ceithre-imeacht-eile/}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* an [[guth]]
* [[análú]]
* an [[laraing]]
* na [[Scamhóg|scamhóga]]
* [[sintéis chainte]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.bbc.co.uk/programmes/b08ky51n BBC Blas (2017)]: na forbairtí teicneolaíochta úra i gcaomhnú na Gaeilge le Abair.ie. Cad is baincéireacht an ghlóir ann agus an mbeidh Gaeilgeoirí atá i mbaol a nglór a chailleadh in ann é a úsáid sa todhchaí?&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b08ky51n|teideal=Lá Domhanda an Ghlóir|údar=Blas ar an BBC|dáta=2017|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2021-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Guth]]</text>
      <sha1>lh6z0rydmsd5k87os5vhnmw77nm7liu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Prótacal um Thuaisceart Éireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97762</id>
    <revision>
      <id>1308776</id>
      <parentid>1263601</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Link</comment>
      <origin>1308776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12550" sha1="543ej0rh5h45p97il9pzn5aet5x1j23" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Doiciméad}}

[[Íomhá:No Border No Barrier.jpg|mion|Agóid i Stormont, &quot;No Border, No Barrier&quot; sa bhliain 2017&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stormont protest over Brexit warns against hard border|url=https://www.rte.ie/news/brexit/2017/0329/863595-brexit-border/|date=2017-03-29|language=en|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;]]De réir &quot;'''An Prótacal um Thuaisceart Éireann&quot;&lt;ref name=HOCL&gt;{{Cite web |title=Northern Ireland Protocol: The Windsor Framework |url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-9736/CBP-9736.pdf |website=House of Commons Library |date=March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=CELEX:12020W/TXT&amp;from=GA|teideal=COMHAONTÚ maidir le Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann a bheith ag tarraingt siar as an Aontas Eorpach agus as an gComhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach  L_2020029GA.01000701.xml|údar=europa.eu|dáta=30 Nollaig 2019|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt;''' nó '''Prótacal Éireann / Thuaisceart Éireann''',&lt;ref&gt;&quot;Prótacal Thuaisceart Éireann&quot; sa phreas de ghnáth&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:12020W/TXT&amp;from=EN|teideal=L_2020029EN.01000701.xml|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; faigheann earraí i d[[Tuaisceart Éireann]] rochtain neamhshrianta ar an [[Margadh Eorpach Aonair]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/radioplayer/html5/#/rnag/21917043|teideal=Raidió na Gaeilge|údar=Tús Áite, le Eoin Ó Catháin (Tuairisceoir polaitíochta RnaG).|dáta=3 Márta 2021|work=www.rte.ie|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; Ach ag an am céanna, caithfear earraí áirithe a chuirtear chun an [[Tuaisceart Éireann|Tuaiscirt]] ón m[[An Bhreatain|Breatain]] a sheiceáil sula ligfear isteach iad sa Mhargadh Aonair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Edwin Poots ceannaire nua an DUP|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0514/1221654-edwin-poots-ceannaire-nua-an-dup/|date=2021-05-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Fágann an Prótacal iarBhreatimeachta go bhfuil rialacha trádála an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] fós i bhfeidhm sa Tuaisceart in ainneoin an Bhreatimeachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seanta-ag-an-dup-go-gcuirfear-tuilleadh-moille-ar-reachtaiocht-ghaeilge-o-thuaidh-mura-bhfaighfear-reidh-leis-an-bprotacal/|teideal=Séanta ag an DUP go gcuirfear tuilleadh moille ar reachtaíocht Ghaeilge ó thuaidh mura bhfaighfear réidh leis an bPrótacal|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:European Single Market integration.svg|mion|faigheann earraí i d[[Tuaisceart Éireann]] rochtain ar an [[Margadh Eorpach Aonair]]]]Ar [[27 Feabhra]] [[2023]], rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh nua [[Breatimeacht|Breatimeachta]]  ; baisteadh  [[Creat Windsor]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Windsor Framework&lt;/ref&gt; ar an gcomhaontú.
{{Main|Creat Windsor}}

=== Cur i bhfeidhm ===
Tá an prótacal riachtanach de bharr an cineál [[Breatimeacht]]a ar theastaigh ón Bhreatain a chur i bhfeidhm. Maolaíonn an Prótacal an bhagairt a bhaineann le suaitheadh i dtrádáil uile-Éireann trasteorann.
Fógraíodh ar an 17 Samhain 2019 go raibh [[Boris Johnson]] agus [[Jean-Claude Juncker]] ar aon intinn faoi. Tháinig  Prótacal Éireann in ait an &quot;cúlstop&quot;, an plean a bhí ag [[Theresa May]] sna blianta 2017-2019. Síníodh an socrú maidir le tarraingt amach i Nollaig 2020. Tháinig an comhaontú&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=EU–UK Trade and Cooperation Agreement|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=EU%E2%80%93UK_Trade_and_Cooperation_Agreement&amp;oldid=1023431133|journal=Wikipedia|date=2021-05-16|language=en}}&lt;/ref&gt; - agus Prótacal Éireann/TÉ - i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 2021.

I mí Márta 2021, scríobh  [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún na hEorpa]] litir láidir go dtí Rialtas na Breataine ag cur in iúl dóibh go raibh an Prótacal á shárú agus go bhféadfaidís an [[dlí idirnáisiúnta]] á shárú chomh maith.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tacaíocht Chomaontú Aoine an Chéasta aistharraingthe ag dílseoirí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0304/1200899-tacaiocht-chomaontu-aoine-an-cheasta-aistharraingthe-ag-dilseoiri/|date=2021-03-04|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Anti Brexit Meeting Posters on the R173 in Co Louth (geograph 5565097).jpg|mion|póstaeir sa bhliain 2017]]

=== Cur i gcoinne ===
[[Íomhá:Thornton Manor.jpeg|mion|Thornton Manor, áit a bhí cainteanna sa bhliain 2019]]
Tá an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|DUP]] agus páirtithe eile aontachtacha ag iarraidh go gcuirfí deireadh le Prótacal Éireann. Cuireann aontachtaithe ina aghaidh mar go maolaíonn sé an ceangal idir iad agus an [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]], dar leo.  Agus þa imní orthu is cosúil go bhfuil Prótacal Thuaisceart Éireann ag cur a n-áit i margadh inmheánach na Breataine i gcontúirt.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Le linn 2021, d'éirigh an DUP éirithe níos nimhní in aghaidh an Phrótacail de réir mar atá ag méadú ar líon na ndaoine atá a chur an mhilleáin orthu as an bPrótacal conspóideach. Maítear gur as a dtacaíocht don Bhreatimeacht crua a d’eascair an Prótacal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/conas-a-chuirfear-deireadh-leis-na-cireibeacha/|teideal=Conas a chuirfear deireadh leis na círéibeacha?|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=11 Aibreán 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; Creideann an DUP go mbaineann an prótacal an bonn de stádas bunreachtúil an Tuaiscirt taobh istigh den Ríocht Aontaithe agus go gcuireann sé isteach ar thrádáil idir an Tuaisceart agus an Bhreatain.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Vótaí á gcomhaireamh i dtoghchán Chomhthionól Stormont|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0506/1296418-votai-a-gcomhaireamh-i-dtoghchan-chomhthionol-stormont/|date=2022-05-06|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:The Lord Frost.jpg|mion|An Tiarna Frost, Barún,  CMG PC]]

=== Imeachtaí ===
I mí Feabhra 2021, b’éigean oibrithe a bhí ag feidhmiú Phrótacal an iar-Bhreatimeachta a aistarraingt ón obair ar mhaithe lena sábháilteacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/misteir-cen-t-udar-a-bhi-le-haistarraingt-oibrithe-i-latharna-agus-beal-feirste/|teideal=Mistéir – cén t-údar a bhí le haistarraingt oibrithe i Latharna agus Béal Feirste?|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=14 Feabhra 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; Ach chinn na póilíní nach raibh fianaise ar bith ar fáil go raibh éinne ag bagairt ionsaithe ar na hoibrithe custaim. Dhearbhaigh an PSNI go poiblí nár thug siadsan comhairle in am ar bith go raibh na hoibrithe i gcontúirt. 

'''Márta 2021''' 

I mí na Márta 2021, dúirt an DUP go raibh siad réidih chun bac a chur ar Acht Gaeilge Stormont mura gcuirfí an Prótacal iar-Bhreatimeachta ar ceal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-e-cas-na-reachtaiochta-gaeilge-no-an-dup-fein-ata-in-aimhreidh/|teideal=An é cás na reachtaíochta Gaeilge nó an DUP féin atá in aimhréidh?|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=24 Márta 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt;

Ansin  chuir an Choimisiúin Eorpaigh an dlí a chur ar Rialtas na Breataine faoi chodanna de Phrótacal an Tuaiscirt a chur ar fionraí agus síneadh ama a chur leis an tréimhse chairde do rialacháin nua.

'''Aibreán 2021'''

I mí Aibreáin 2021, tharla círéibeacha i gceantair dhílseacha. Bhí daoine ann is cosúil i measc na bparaimíleatach dílseach a bhí ar bís chun trioblóid a chothú in aghaidh an Phrótacail, iad ag iarraidh deireadh a chur leis &quot;an teorainn i [[Muir Éireann]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-se-in-am-spraoi-arsa-duine-fasta-le-hoganaigh-nuair-a-thainig-an-psni/|teideal=‘Tá sé in am spraoi’ arsa duine fásta le hógánaigh nuair a tháinig an PSNI|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=7 Aibreán 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-17}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Brandon Lewis MP - Policy Exchange.jpg|mion|[[Brandon Lewis]]]]
'''Bealtaine 2021'''

I mí na Bealtaine 2021,dúirt [[Edwin Poots]] nach bhfuil sé d'aidhm aige freastal ar chruinnithe na Comhairle Thuaidh-Theas, go dtí go mbeidh ceist an Phrótacail réitithe.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ráiteas Poots séanta ag an Aire Coveney|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0516/1221955-raiteas-poots-seanta-ag-an-aire-coveney/|date=2021-05-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Níos déanaí i mí na Bealtaine, bhí sé tugtha le tuiscint ag [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]] go bhféadfaidís dul i muinín ''[[force majeure]]'' lena gcuid oibleagáid i leith Phrótacal an Tuaiscirt a chealú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Force majeure maidir le Prótacal an Tuaiscirt á bhagairt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0518/1222337-force-majeure-maidir-le-protacal-an-tuaiscirt-a-bhagairt/|date=2021-05-18|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Tháinig cúinsí éagsúla chun cinn a chuir iallach ar an mBreatain, a dúirt an rialtas leasuithe a dhéanamh ar fheidhmiú an phrótacail gan dul i gcomhairle leis an Aontas Eorpach.
[[Íomhá:Liz Truss Chief Secretary.jpg|mion|[[Liz Truss]]]]

==== Samhradh 2022 ====
Thionscain an tAontas Eorpach cás dlí in aghaidh na Ríochta Aontaithe tar éis do Rialtas na Breataine reachtaíocht a fhoilsiú faoina gcuirfear ar neamhní cuid mhór de Phrótacal an Tuaiscirt. Dar leis an gCoimisiún Eorpach go sáraíonn reachtaíocht nua na Breataine na gealltanais a tugadh sa chomhaontú maidir le himeacht na Breataine as an Aontas Eorpach agus - dá réir sin - go sáraíonn sí an dlí idirnáisiúnta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prótacal an Tuaiscirt: Aontas Eorpach gafa i muinín an dlí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0615/1304949-protacal-an-tuaiscirt-aontas-eorpach-gafa-i-muinin-an-dli/|date=2022-06-15|language=ga}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cur-i-gceill-eile-ag-johnson-maidir-leis-an-bprotacal/|teideal=Cur i gcéill arís ó Johnson maidir leis an bPrótacal|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;

I mí Iúil, ritheadh an 'tAcht um Náisiúntacht agus Teorainneacha'  in Westminster.
[[Íomhá:Official portrait of Chris Heaton-Harris (3x4 crop).jpg|mion|[[Chris Heaton-Harris]]]]

=== Ré Sunak ===
Ar 23 Samhain 2022, dúirt an Taoiseach [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]] sa Dáil gur aontaigh príomh-aire na R-A, [[Rishi Sunak]], leis go n-oibreodh an bheirt i dteannta a chéile chun ceist an Phrótacail a réiteach ach go gcaithfí “feoil a chur ar chnámha an ghealltanais sin”.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceist-nach-feidir-a-fhreagairt-an-bhfuil-fonn-reitigh-dairire-ar-rialtas-na-breataine/|teideal=Ceist nach féidir a fhreagairt: an bhfuil fonn réitigh dáiríre ar rialtas na Breataine?|údar=Cathal Mac Coille|dáta=26 Samhain 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;

I mí Feabhra 2023, rialaigh [[Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe]] i Londáin go raibh Prótacal an Tuaiscirt “dleathach”.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/11-feabhra-2023-ard-mhacha-5OjktunxSa-/|teideal=Nuacht Mhall|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=11 Feabhra 2023|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt; 

Ar [[27 Feabhra]] [[2023]], rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh nua, [[Creat Windsor]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Naisc sheachtracha==
*[https://ec.europa.eu/info/strategy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-withdrawal-agreement/protocol-ireland-and-northern-ireland_ga#promhghnithe-an-phrtacail An Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann ]
== Féach freisin ==

* [[Creat Windsor]], 2023
* [[Breatimeacht]]
* [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022]]
* [[Chris Heaton-Harris]]
* [[European Research Group]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Prótacal um Thuaisceart Éireann, An}}
[[Catagóir:Breatimeacht]]
[[Catagóir:Tuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:An tAontas Eorpach]]
[[Catagóir:Conarthaí na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh]]</text>
      <sha1>543ej0rh5h45p97il9pzn5aet5x1j23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Carey (Fíníneach)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98366</id>
    <revision>
      <id>1308782</id>
      <parentid>1193866</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="7z8y4cnadg756a3q94sc89ok0aqa4yb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Fíníní|Fínín]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''James Carey''' ([[1845]] – [[29 Iúil]] [[1883]]). Bhí Carey i gceannas ar na Invincibles, an dream a bhí freagrach as [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)|Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce]] i mBealtaine na bliana 1882, tráth a sádh agus a maraíodh beirt den lucht údaráis ba shinsearaí sa tír ag an am, Thomas Burke agus an [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Tiarna Cavendish]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Éitheach cinniúnach tugtha i gcás stairiúil Phadaí Mhicheáil Airt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0715/1235340-eitheach-cinniunach-tugtha-i-gcas-stairiuil-phadai-mhicheail-airt/|date=2021-07-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

D'iompaigh Carey ina bhrathadóir lena bheatha féin a shábháil agus thug sé fianaise in aghaidh a chomhghleacaithe a chinntigh gur crochadh cúigear acu. 

Bhí olc agus fuath as cuimse ag go leor de phobal na hÉireann do Carey. Measadh gur tréas a bhí ann fianaise a thabhairt lena bheatha féin a shábháil agus a chomhghleacaithe a dhamnú.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Éitheach cinniúnach tugtha i gcás stairiúil Phadaí Mhicheáil Airt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0715/1235340-eitheach-cinniunach-tugtha-i-gcas-stairiuil-phadai-mhicheail-airt/|date=2021-07-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

=== Feallmharú ===
Bhí Carey ar bord loinge ar chósta na h[[Afraic Theas|Afraice Theas]] agus é ag éalú ar deoraíocht i ngan fhios don saol mhór nuair a mharaigh [[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Padaí Mhicheáil Airt]] é.

Rinneadh ceiliúradh ar bhás Carey ag an am ar fud na hÉireann agus i measc an phobail Ghael-Mheiriceánaigh chomh maith. Moladh mar laoch Padaí mar gur mharaigh sé an brathadóir.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Éitheach cinniúnach tugtha i gcás stairiúil Phadaí Mhicheáil Airt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0715/1235340-eitheach-cinniunach-tugtha-i-gcas-stairiuil-phadai-mhicheail-airt/|date=2021-07-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Patrick O'Donnell - Irish National Invincible - executed 1883.jpg|mion|clé|[[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Padaí Mhicheáil Airt]]: Póstaer chuimhneacháin]]

== Féach freisin ==

* [[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Padaí Mhicheáil Airt]]
* [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Lord Frederick Cavendish]]
* [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)|Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce]]
* [[Bráithreachas na bhFíníní]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Carey, James}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1845]]
[[Catagóir:Básanna i 1883]]
[[Catagóir:Na Fíníní]]
[[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]]</text>
      <sha1>7z8y4cnadg756a3q94sc89ok0aqa4yb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acht Phoblacht na hÉireann, 1948</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98914</id>
    <revision>
      <id>1308899</id>
      <parentid>1241503</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán curtha leis agus mionathruithe</comment>
      <origin>1308899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="b5w3hg0pv5ob95ndtwihdr41a9ixsgc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is Acht den [[An tOireachtas|Oireachtas]] í '''[[Acht Phoblacht na hÉireann, 1948]]''' a leag síos gur &quot;[[Éire (Poblacht na hÉireann)|Poblacht na hÉireann]]&quot; is &quot;gnéthuairisc&quot; (''tuairisc'') ar an Stát agus a dhílsigh go bhféadfaidh an tUachtarán, le húdarás agus ar chomhairle an Rialtais, cumhacht feidhmiúcháin nó aon fheidhm feidhmiúcháin de chuid an Stáit a fheidhmiú maidir lena chaidreamh eachtrach d'oibriú. an chumhacht chun an t-údarás feidhmiúcháin an stáit a fheidhmiú ina chaidreamh seachtrach, ar chomhairle [[Rialtas na hÉireann]]. Síníodh an tAcht ina dhlí an 21 Nollaig 1948 agus tháinig sé i bhfeidhm an 18 Aibreán 1949, Luan Cásca,&lt;ref&gt; Ríomhleabhar Reachtanna na hÉireann (eISB). http://www.irishstatutebook.ie/eli/1948/act/22/enacted/ga/print#&lt;/ref&gt; cothrom 33 bliain ó thosaigh [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach]] na Cásca.

Chuir an tAcht deireadh leis an ról reachtúil a bhí fágtha ag [[:Catagóir:Monarcacht na Breataine|monarcacht na Breataine]] i ndáil leis an stát, trí [[Acht Údaráis Fheidhmiúcháin (Caidreamh Coigríche), 1936]] a aisghairm, a dhílsigh do [[Seoirse VI na Ríochta Aontaithe|Sheoirse VI]] agus a chomharbaí ar na feidhmeanna sin a d’aistrigh an tAcht anois chuig an Uachtarán.

== Téacs an Achta ==

Tá Acht Phoblacht na hÉireann ann féin an-ghearr, níl ann ach cúig chuid ghairide, agus mar sin tá sé leagtha amach ina iomláine mar a leanas:

&lt;blockquote&gt;
''Uimhir 22 de 1948''&lt;br&gt;
'''ACHT PHOBLACHT NA hÉIREANN, 1948.'''

ACHT D'ATHGHAIRM AN ACHTA ÚDARÁIS FHEIDHMIÚCHÁIN (CAIDREAMH COIGRÍCHE), 1936, DÁ DHEARBHU GUR POBLACHT NA hÉIREANN IS GNÉTHUAIRISC AR AN STÁT, AGUS DÁ CHUMASÚ DON UACHTARÁN CUMHACHT CHOMHALLACH NÓ AON FHEIDHM D'FHEADHMA COMHALLACHA AN STÁIT MAIDIR LENA CHAIDREAMH EACHTRACH D'OIBRIÚ.  (''21 ú Nollaig 1948'')&lt;br /&gt;

ACHTAÍTEAR AG AN OIREACHTAS MAR LEANAS:—&lt;br&gt;

1.—Athghairmtear leis seo an tAcht Údaráis Fheidhmiúcháin (Caidreamh Coigríche), 1936 (Uimh. 58 de 1936).&lt;br /&gt;
2.—Dearbhaítear leis seo gur Poblacht na hÉireann is gnéthuairisc ar an Stát.&lt;br /&gt;
3.—Féadfaidh an tUachtarán, le húdarás agus ar chomhairle an Rialtais, cumhacht chomhallach nó aon fheidhm d'fheadhma comhallacha an Stáit maidir lena chaidreamh eachtrach d'oibriú.&lt;br /&gt;
4.—Tiocfaidh an tAcht seo i ngníomh pé lá a cheapfas an Rialtas le hordú.&lt;br /&gt;
5.—Féadfar Acht Phoblacht na hÉireann, 1948, a ghairm den Acht seo.
&lt;/blockquote&gt;

== Féach freisin ==
* ''[[Lig Sinn i gCathú]]''
* [[Lá i gCathú]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Acht Phoblacht na hEireann, 1948}}
[[Catagóir:20ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:1948]]
[[Catagóir:1949]]
[[Catagóir:Dlí na hÉireann]]
[[Catagóir:Dlí reachtúil]]</text>
      <sha1>b5w3hg0pv5ob95ndtwihdr41a9ixsgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerry Hutch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99299</id>
    <revision>
      <id>1308926</id>
      <parentid>1250280</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1308926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9156" sha1="29w1yoiateqj26jaqqbdeuy8zzcusws" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Coirpeach]] is ea '''Gerry (Gerard) Hutch''', nó ''''The Monk'''&lt;nowiki/&gt;' (a rugadh ar [[12 Aibreán]] [[1963]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Monk: The Life and Crimes of Ireland's Most Enigmatic Gang Boss|url=https://books.google.fr/books?id=7_DwDwAAQBAJ&amp;pg=PT27&amp;lpg=PT27&amp;dq=%22Gerry+Hutch%22+++April+1963&amp;source=bl&amp;ots=Oeh5hgJmIq&amp;sig=ACfU3U31Adk_CUAzDsW421hfDlLrLlJeig&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjE1o7ZrbPzAhUoy4UKHf6lDbAQ6AF6BQi0AhAD#v=onepage&amp;q=%22Gerry%20Hutch%22%20%20%20April%201963&amp;f=false|publisher=Atlantic Books|date=2020-10-22|language=en|author=Paul Williams}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gardaí dóchasach go mbainfear an bonn de bhuíonta coiriúla|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0303/857023-gardai-dochasach-go-mbainfear-an-bonn-de-bhuionta-coiriula/|date=2017-03-03|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.fr/search?q=site:.rte.ie+%22hutch%22++kinahan+++%22agus%22&amp;lr=&amp;as_qdr=all&amp;dcr=0&amp;sxsrf=AOaemvKm5BtvmU5haHeklkn0hdSkwP1x7g:1633443723543&amp;ei=i19cYfbOIJK-a9HdspAL&amp;ved=0ahUKEwi2wJuHvLPzAhUS3xoKHdGuDLIQ4dUDCA4&amp;uact=5&amp;oq=site:.rte.ie+%22hutch%22++kinahan+++%22agus%22&amp;gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAM6BwgAEEcQsANKBAhBGABQ5FdYrmtgtm5oAXACeACAAX2IAeIHkgEDMi43mAEAoAEByAEIwAEB&amp;sclient=gws-wiz|teideal=site:.rte.ie &quot;hutch&quot; kinahan &quot;agus&quot; - Cuardach Google|údar=Foinsí RTÉ / cuardach Googleː|work=www.google.fr|dátarochtana=2021-10-05}}&lt;/ref&gt;

Bhí achrann ann idir na buíonta Hutch agus Kinahan ar feadh na mblianta, agus plá na n[[Druga|drugaí]] ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath. Ba é Gary Hutch, deartháir le Gerry, an chéad duine a dúnmharaíodh san aighneas idir buíonta coirpeach Hutch agus Kinahan.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Láithreacha cuardaithe ag Gardaí agus ag póilíní ón Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0914/816442-poilini-on-spainn-agus-na-gardai-ag-tabhairt-faoi-ruathair/|date=2016-09-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thesun.ie/news/8311291/never-before-seen-picture-gary-hutch-daniel-kinahan-gym/|teideal=Gary Hutch pictured in Daniel Kinahan gym months before Cartel ordered him dead|údar=''|dáta=2022-02-04|language=en-ie|work=The Irish Sun|dátarochtana=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;  Maraíodh timpeall 18 eile san aighneas idir an dá bhuíon coiriúlachta, idir 2014 - 2020&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Téarmaí príosúin gearrtha ar bheirt de bhuíon Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0729/1065836-tearmai-priosuin-gearrtha-ar-bheirt-de-bhuion-kinahan/|date=2019-07-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Security_Alert_on_Mayor_Street,_Dublin_-_geograph.org.uk_-_1631558.jpg|clé|mion|Práinn slándála i mBÁC|220x220px]]
[[Íomhá:Regency_Airport_Hotel_-_geograph.org.uk_-_1347062.jpg|clé|mion|Lámhachadh agus maraíodh David Byrne, 34 bliain, in Óstán an Regency i n[[Droim Conrach]] ar an 5 Feabhra 2016.|220x220px]]
[[Íomhá:&quot;Crime_Scene_Do_Not_Cross&quot;_tape_(3612094774).jpg|clé|mion|220x220px]]
== Tóraíocht ==
Bhí Hutch sna 2010idi ag bogadh go rialta ó áit go háit ar Mhór-roinn na hEorpa; bhí teach aige sa Spáinn fiú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Barántas gabhála Eorpach eisithe i gcomhair Gerard Hutch|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0420/1210929-barantas-gabhala-eorpach-eisithe-i-gcomhair-gerard-hutch/|date=2021-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Ar 14 Meán Fómhair 2016, cuardaíodh cúig áit ar an Costa Del Sol, áit a raibh muintir Kinahan lonnaithe chomh maith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt de bhuíon coiriúlachta Kinahan curtha go príosún|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2020/0831/1162358-beirt-de-bhuion-coiriulachta-kinahan-curtha-go-priosun/|date=2020-08-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear óg sa chúirt faoi dhúnmharú in aighneas Hutch-Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0316/860220-fear-og-sa-chuirt-faoi-dhunmharu-in-aighneas-hutch-kinahan/|date=2017-03-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Baint ag dúnmharú fir i gCill Dara le haighneas Kinahan-Hutch'  / Clive Staunton|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/1116/1011309-baint-ag-dunmharu-fir-i-gcill-dara-le-haighneas-kinahan-hutch/|date=2018-11-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciontú suntasach atá i mbaill bainteach le buíon Kinahan - Gardaí / Declan Brady, Alan Wilson, Glen agus  Gary  Thompson|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0715/1062196-pianbhreith-gearrtha-ar-fhear-as-aonad-solathair-arm-a-reachtail/|date=2019-07-15|language=ga|author=Nuacht RTE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear gafa faoi mharú Kane McCormack|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0306/1034693-fear-gafa-faoi-mharu-kane-mccormack/|date=2019-03-06|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear ciontaithe i ndúnmharú Dhaithí Douglas  /   Lee Canavan,|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0520/1222836-fear-ciontaithe-i-ndunmharu-dhaithi-douglas/|date=2021-05-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stop curtha ag Gardaí le hiarracht duine de lucht Hutch a mharú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0315/947608-stop-curtha-ag-gardai-le-hiarracht-duine-de-lucht-hutch-a-mharu/|date=2018-03-15|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear a raibh baint aige le lucht Hutch caite i mBaile Átha Cliath  / Jason Molyneux|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0131/937263-fear-a-raibh-baint-aige-le-lucht-hutch-caite-i-mbaile-atha-cliath/|date=2018-01-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

'''2021'''
Ar 20 Aibreán 2021, bhí barántas gabhála Eorpach eisithe ag an Ard-Chúirt i gcomhair Hutch, le cur ar a thriail faoin ionsaí lámhaigh in Óstán an Regency i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2016, inar maraíodh fear.&lt;ref&gt;Lámhachadh agus maraíodh David Byrne, 34 bliain, in Óstán an Regency i nDroim Conrach ar an 5 Feabhra 2016.&lt;/ref&gt;{{Main|Dúnmharú David Byrne}}Rinne an Spáinn Hutch a eiseachadadh chun na hÉireann i mí Meán Fómhair 2021. Ag an éisteacht eiseachadta sa Spáinn, mhaígh Gerry Hutch nach mbeadh sé sábháilte aige filleadh ar Éirinn mar go raibh buíonta coirpeach abhus ag féachaint lena mharú ǃ&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gerry Hutch á eiseachadadh go hÉirinn tráthnóna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0929/1249756-gerry-hutch-a-eiseachadadh-go-heirinn-trathnona/|date=2021-09-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Tháinig Hutch go [[Aeradróm Mhic Easmainn]] in iarthar Chontae Bhaile Átha Cliath ar eitleán le hÓglaigh na hÉireann ar 29 Meán Fómhair 2021 agus cuireadh ar a thriall é.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hutch trial hears alleged admission meeting 'possible'|url=https://www.rte.ie/news/courts/2023/0120/1349858-hutch-regency-trial/|date=2023-01-20|language=en|author=Paul Reynolds / RTÉ news}}&lt;/ref&gt;

'''2023'''

Ar [[18 Aibreán]] [[2023]],, fuarthas neamhchiontach Gerry Hutch i ndúnmharú. Dúirt na breithiúna cé gur thug cuid den fhianaise sa triail le tuiscint go mb'fhéidir gur thug Gerard Hutch a bheannacht don ionsaí lámhaigh, nárbh in le rá go raibh sé féin ar an mball ná páirteach ann go pearsanta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hutch faighte neamhchiontach i ndúnmharú David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0417/1377413-gerard-hutch-faighte-neamhchiontach-i-ndunmharu-david-byrne/|date=2023-04-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

==== 2024 ====
Iarrthóir san Olltoghchán  2024 i m[[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Láir,]] bhí Hutch thart os cionn 5,000 vóta chun cinn ar [[Marie Sherlock]] (LO) ag tráth amháin. Bhí an tuairim ann go bhféadfadh Hutch an 4ú suíochán a bhuachan. Ach fuair Sherlock dóthain aistriúchán leis an suíochán deiridh sin a thabhairt léi.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Is le Sherlock an 4ú suíochán i mBÁC Láir;Hutch caillteach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1130/1483970-dfheadfadh-hutch-ealu-isteach-ar-an-4u-suiochan-i-bac-lair/|date=2024-11-30|language=ga}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Veronica Guerin]]
* [[Martin Cahill]]

* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i]] [[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|mBaile Átha Cliath Láir]]
* [[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0324/777078-coirpeach-aitheanta-maraithe-i-gco-na-mi/ Coirpeach aitheanta Noel Duggan maraithe i gCo na Mí], Nuacht RTE
* [https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0502/871800-beirt-gafa-maidir-le-dunmharu-noel-kirwan-i-mbac/ Beirt gafa maidir le dúnmharú Noel Kirwan i mBÁC], Nuacht RTE

== Tagairtí ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{DEFAULTSORT:Hutch, Gerry ('The Monk')}}
[[Catagóir:Coirpigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]</text>
      <sha1>29w1yoiateqj26jaqqbdeuy8zzcusws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308931</id>
      <parentid>1308926</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tóraíocht */</comment>
      <origin>1308931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10935" sha1="qbaqznewi7zgilofe7aweoi3kjgsdi6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Coirpeach]] is ea '''Gerry (Gerard) Hutch''', nó ''''The Monk'''&lt;nowiki/&gt;' (a rugadh ar [[12 Aibreán]] [[1963]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Monk: The Life and Crimes of Ireland's Most Enigmatic Gang Boss|url=https://books.google.fr/books?id=7_DwDwAAQBAJ&amp;pg=PT27&amp;lpg=PT27&amp;dq=%22Gerry+Hutch%22+++April+1963&amp;source=bl&amp;ots=Oeh5hgJmIq&amp;sig=ACfU3U31Adk_CUAzDsW421hfDlLrLlJeig&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjE1o7ZrbPzAhUoy4UKHf6lDbAQ6AF6BQi0AhAD#v=onepage&amp;q=%22Gerry%20Hutch%22%20%20%20April%201963&amp;f=false|publisher=Atlantic Books|date=2020-10-22|language=en|author=Paul Williams}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gardaí dóchasach go mbainfear an bonn de bhuíonta coiriúla|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0303/857023-gardai-dochasach-go-mbainfear-an-bonn-de-bhuionta-coiriula/|date=2017-03-03|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.google.fr/search?q=site:.rte.ie+%22hutch%22++kinahan+++%22agus%22&amp;lr=&amp;as_qdr=all&amp;dcr=0&amp;sxsrf=AOaemvKm5BtvmU5haHeklkn0hdSkwP1x7g:1633443723543&amp;ei=i19cYfbOIJK-a9HdspAL&amp;ved=0ahUKEwi2wJuHvLPzAhUS3xoKHdGuDLIQ4dUDCA4&amp;uact=5&amp;oq=site:.rte.ie+%22hutch%22++kinahan+++%22agus%22&amp;gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAM6BwgAEEcQsANKBAhBGABQ5FdYrmtgtm5oAXACeACAAX2IAeIHkgEDMi43mAEAoAEByAEIwAEB&amp;sclient=gws-wiz|teideal=site:.rte.ie &quot;hutch&quot; kinahan &quot;agus&quot; - Cuardach Google|údar=Foinsí RTÉ / cuardach Googleː|work=www.google.fr|dátarochtana=2021-10-05}}&lt;/ref&gt;

Bhí achrann ann idir na buíonta Hutch agus Kinahan ar feadh na mblianta, agus plá na n[[Druga|drugaí]] ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath. Ba é Gary Hutch, deartháir le Gerry, an chéad duine a dúnmharaíodh san aighneas idir buíonta coirpeach Hutch agus Kinahan.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Láithreacha cuardaithe ag Gardaí agus ag póilíní ón Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0914/816442-poilini-on-spainn-agus-na-gardai-ag-tabhairt-faoi-ruathair/|date=2016-09-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thesun.ie/news/8311291/never-before-seen-picture-gary-hutch-daniel-kinahan-gym/|teideal=Gary Hutch pictured in Daniel Kinahan gym months before Cartel ordered him dead|údar=''|dáta=2022-02-04|language=en-ie|work=The Irish Sun|dátarochtana=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;  Maraíodh timpeall 18 eile san aighneas idir an dá bhuíon coiriúlachta, idir 2014 - 2020&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Téarmaí príosúin gearrtha ar bheirt de bhuíon Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0729/1065836-tearmai-priosuin-gearrtha-ar-bheirt-de-bhuion-kinahan/|date=2019-07-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Security_Alert_on_Mayor_Street,_Dublin_-_geograph.org.uk_-_1631558.jpg|clé|mion|Práinn slándála i mBÁC|220x220px]]
[[Íomhá:Regency_Airport_Hotel_-_geograph.org.uk_-_1347062.jpg|clé|mion|Lámhachadh agus maraíodh David Byrne, 34 bliain, in Óstán an Regency i n[[Droim Conrach]] ar an 5 Feabhra 2016.|220x220px]]
[[Íomhá:&quot;Crime_Scene_Do_Not_Cross&quot;_tape_(3612094774).jpg|clé|mion|220x220px]]
== Saol ==
Agus é sna déaga bhain Hutch cáil amach dó féin mar ghadaí agus é i gceannas ar an mbuíon, na ''Bugsy Malones''., i gCnoc an tSamhraidh agus ar Shráid Sheáin Mhic Dhiarmada sna [[1960idí]].  Ceantar fé mhíbhuntáiste agus áit a bhí beag beann ar an dlí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-manach-agus-na-mangairi-coincheap-casta-an-ordinary-decent-criminal/|teideal=An Manach agus na mangairí – coincheap casta an ‘ordinary decent criminal’|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=17 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;

Fear é Hutch nár thaithigh an tigh tábhairne an oiread sin agus sin an chúis gur bhaist an Gaeilgeoir [[Harry McGee]] ‘The Monk’ air. Fear é a bhí, agus atá, deas ar a bheith ag cliúsaíocht leis na meáin.

Bhí sé ciontaithe 30 babhta faoin tráth go raibh an scór bliain slánaithe aige agus creid é nó ná creid, níor ciontaíodh é in aon rud ó 1983 i leith. D’éirigh an choiriúlacht níos cliste, níos sofaisticiúla agus níos foréigní. 

Chuaigh an [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla|Biúró um Shócmhainní Coiriúla]] sa tóir air sna 1990idí ach d'éirigh leis na cosa a thabhairt leis agus dul ar scor faoin ngrian sna h[[Na hOileáin Chanáracha|Oileáin Chanáracha]]. 

Bhí Hutch sna 2010idi ag bogadh go rialta ó áit go háit ar Mhór-roinn na hEorpa; bhí teach mór aige sa Spáinn fiú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Barántas gabhála Eorpach eisithe i gcomhair Gerard Hutch|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0420/1210929-barantas-gabhala-eorpach-eisithe-i-gcomhair-gerard-hutch/|date=2021-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

In 2015 dúnmharaíodh a nia Gary go brúidiúil in [[Fuengirola]] na Spáinne. Léiriú fuilteach go raibh cothromaíocht na cumhachta coiriúlachta ag athrú ag an am agus an lámh in uachtar á fáil ag [[muintir Kinahan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Ba iad eachtraí 2015 a thug ar ais i lár an aonaigh é agus tugadh léiriú críochnúil, corraitheach ar an ionsaí marfach a deineadh ar Óstán an Regency in 2016. Ar 14 Meán Fómhair 2016, cuardaíodh cúig áit ar an Costa Del Sol, áit a raibh muintir Kinahan lonnaithe chomh maith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt de bhuíon coiriúlachta Kinahan curtha go príosún|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2020/0831/1162358-beirt-de-bhuion-coiriulachta-kinahan-curtha-go-priosun/|date=2020-08-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear óg sa chúirt faoi dhúnmharú in aighneas Hutch-Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0316/860220-fear-og-sa-chuirt-faoi-dhunmharu-in-aighneas-hutch-kinahan/|date=2017-03-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Baint ag dúnmharú fir i gCill Dara le haighneas Kinahan-Hutch'  / Clive Staunton|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/1116/1011309-baint-ag-dunmharu-fir-i-gcill-dara-le-haighneas-kinahan-hutch/|date=2018-11-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciontú suntasach atá i mbaill bainteach le buíon Kinahan - Gardaí / Declan Brady, Alan Wilson, Glen agus  Gary  Thompson|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0715/1062196-pianbhreith-gearrtha-ar-fhear-as-aonad-solathair-arm-a-reachtail/|date=2019-07-15|language=ga|author=Nuacht RTE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear gafa faoi mharú Kane McCormack|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0306/1034693-fear-gafa-faoi-mharu-kane-mccormack/|date=2019-03-06|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear ciontaithe i ndúnmharú Dhaithí Douglas  /   Lee Canavan,|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0520/1222836-fear-ciontaithe-i-ndunmharu-dhaithi-douglas/|date=2021-05-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stop curtha ag Gardaí le hiarracht duine de lucht Hutch a mharú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0315/947608-stop-curtha-ag-gardai-le-hiarracht-duine-de-lucht-hutch-a-mharu/|date=2018-03-15|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear a raibh baint aige le lucht Hutch caite i mBaile Átha Cliath  / Jason Molyneux|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0131/937263-fear-a-raibh-baint-aige-le-lucht-hutch-caite-i-mbaile-atha-cliath/|date=2018-01-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

'''2021'''
Ar 20 Aibreán 2021, bhí barántas gabhála Eorpach eisithe ag an Ard-Chúirt i gcomhair Hutch, le cur ar a thriail faoin ionsaí lámhaigh in Óstán an Regency i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2016, inar maraíodh fear.&lt;ref&gt;Lámhachadh agus maraíodh David Byrne, 34 bliain, in Óstán an Regency i nDroim Conrach ar an 5 Feabhra 2016.&lt;/ref&gt;{{Main|Dúnmharú David Byrne}}Rinne an Spáinn Hutch a eiseachadadh chun na hÉireann i mí Meán Fómhair 2021. Ag an éisteacht eiseachadta sa Spáinn, mhaígh Gerry Hutch nach mbeadh sé sábháilte aige filleadh ar Éirinn mar go raibh buíonta coirpeach abhus ag féachaint lena mharú ǃ&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gerry Hutch á eiseachadadh go hÉirinn tráthnóna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0929/1249756-gerry-hutch-a-eiseachadadh-go-heirinn-trathnona/|date=2021-09-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Tháinig Hutch go [[Aeradróm Mhic Easmainn]] in iarthar Chontae Bhaile Átha Cliath ar eitleán le hÓglaigh na hÉireann ar 29 Meán Fómhair 2021 agus cuireadh ar a thriall é.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hutch trial hears alleged admission meeting 'possible'|url=https://www.rte.ie/news/courts/2023/0120/1349858-hutch-regency-trial/|date=2023-01-20|language=en|author=Paul Reynolds / RTÉ news}}&lt;/ref&gt;

'''2023'''

Ar [[18 Aibreán]] [[2023]],, fuarthas neamhchiontach Gerry Hutch i ndúnmharú. Dúirt na breithiúna cé gur thug cuid den fhianaise sa triail le tuiscint go mb'fhéidir gur thug Gerard Hutch a bheannacht don ionsaí lámhaigh, nárbh in le rá go raibh sé féin ar an mball ná páirteach ann go pearsanta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hutch faighte neamhchiontach i ndúnmharú David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0417/1377413-gerard-hutch-faighte-neamhchiontach-i-ndunmharu-david-byrne/|date=2023-04-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

==== 2024 ====
Iarrthóir san Olltoghchán  2024 i m[[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Láir,]] bhí Hutch thart os cionn 5,000 vóta chun cinn ar [[Marie Sherlock]] (LO) ag tráth amháin. Bhí an tuairim ann go bhféadfadh Hutch an 4ú suíochán a bhuachan. Ach fuair Sherlock dóthain aistriúchán leis an suíochán deiridh sin a thabhairt léi.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Is le Sherlock an 4ú suíochán i mBÁC Láir;Hutch caillteach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1130/1483970-dfheadfadh-hutch-ealu-isteach-ar-an-4u-suiochan-i-bac-lair/|date=2024-11-30|language=ga}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Veronica Guerin]]
* [[Martin Cahill]]

* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i]] [[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|mBaile Átha Cliath Láir]]
* [[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)]]
* [[Drong coireacht eagraithe Kinahan]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0324/777078-coirpeach-aitheanta-maraithe-i-gco-na-mi/ Coirpeach aitheanta Noel Duggan maraithe i gCo na Mí], Nuacht RTE
* [https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0502/871800-beirt-gafa-maidir-le-dunmharu-noel-kirwan-i-mbac/ Beirt gafa maidir le dúnmharú Noel Kirwan i mBÁC], Nuacht RTE

== Tagairtí ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{DEFAULTSORT:Hutch, Gerry ('The Monk')}}
[[Catagóir:Coirpigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]</text>
      <sha1>qbaqznewi7zgilofe7aweoi3kjgsdi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eibhlís Uí Chróinín (amhránaí ar an sean-nós)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99817</id>
    <revision>
      <id>1308796</id>
      <parentid>1292001</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T16:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="8s3gmd147qr6yy16m409bje5rtr8g5t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Amhránaí ar an [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean-nós]] agus bailitheoir amhrán ab ea '''Eibhlís Uí Chróinín''' nó '''Elizabeth &quot;Bess&quot; Cronin''' ([[30 Bealtaine]] [[1879]] i [[Gaeltacht Mhúscraí|Ré na nDoirí]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1412898|teideal=Ré na nDoirí/Reananerree|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-11-21}}&lt;/ref&gt; – [[22 Bealtaine]] [[1956]]  i [[Maigh Chromtha]]).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=714|title=UÍ CHRÓINÍN, Eibhlís (1879–1956) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Bhí stór mór amhráin, [[Béaloideas|seanchais]] agus scéalta aici.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/cronin-elizabeth-bess-a2217|teideal=Cronin, Elizabeth (‘Bess’) {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-11-21}}&lt;/ref&gt; Bhronn [[Séamus Ennis]] &quot;Banríon na n-Amhrán&quot; uirthi.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Seoid sa bhreis in athfhoilseachán nua Bess Cronin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/1119/1262019-seoid-sa-bhreis-in-athfhoilseachan-nua-bess-cronin/|date=2021-11-19|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‘Bean bheag théagartha ab ea í, a raibh aoibh an gháire ’na héadan agus loinnir a’ ghrinn ina súile agus binneas a’ cheoil ’na béal agus í gan fuadar a’ réiteach a’ té agus a’ leagadh an bhúird romhainn…’  a scríobh Ennis&lt;/ref&gt; 

== Saol ==
[[Íomhá:Baile Mhic Ire (Ballymakeera), Main Street - geograph.org.uk - 756268.jpg|clé|mion|[[Baile Mhic Íre]] (Ballymakeera)]]

=== Muintir ===
Máighreád Ní Thuama a máthair agus Seán ‘Máistir’ Ó hIarlaithe a hathair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-t-adh-dearg-le-hamhranaithe-traidisiunta-na-linne-seo-go-bhfuil-an-bailiuchan-seo-ar-fail/|teideal=Banríon amhrán Mhúscraí – ceiliúraimis í, canaimis a cuid amhrán|údar=Seosaimhín Ní Bheaglaoich|dáta=Eanáir 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-01-13}}&lt;/ref&gt; Bhíodar beirt, agus pobal an cheantair, go mór fé thionchar ghluaiseacht [[Athbheochan na Gaeilge]] ag an am. Le bunú an ‘[[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas]]’ in 1897, spreag na comórtais amhránaithe agus scéalaithe na dúthaí chun gnímh. D’éirigh chomh maith leo gur baisteadh Príomhchathair na Gaeltachta ar ‘[[Baile Bhuirne|Bhaile Mhúirne]]’  sa bhliain 1900.

=== 'Bess' ===
Saolaíodh  Bess Cronin i mBealtaine na bliana 1879 sna Foithrí i bparóiste Bhaile Bhuirne. 

An chéad uair riamh a chan Bess Cronin go poiblí de réir dealraimh ná ag Feis i [[Maigh Chromtha]] in 1899 agus gan í ach deich mbliana d’aois.

Phós Bess Seán Ó Cróinín. Bhí cónaí orthu i gCarraig an Adhmaid i m[[Baile Mhic Íre]]. Bhí ceathrar mac acu agus aon iníon amháin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=714|teideal=UÍ CHRÓINÍN, Eibhlís (1879–1956)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-11-21}}&lt;/ref&gt;

Thug sí go fial agus go flaithiúil dá stór amhrán do bhailitheoirí i m[[Baile Bhuirne|Baile Mhúirne]]: [[Séamus Ennis]], Diane Hamilton, [[Seán Mac Réamoinn]], [[Alan Lomax]], Jean Ritchie, [[Ciarán Mac Mathúna]], srl. 

D’éag Bess ar [[22 Bealtaine]] [[1956]] agus d’fhág sí ina diaidh oidhreacht amhrán olmhór, idir Béarla agus Gaeilge. Cuireadh í i Reilig Ghobnatan i m[[Baile Bhuirne]] í,
[[Íomhá:Ballyvourney Church yard.jpg|clé|mion|Cuireadh í i Reilig Ghobnatan i mBaile Bhuirne í]]

== Oidhreacht ==
Tháinig bailiúchán amhrán sa bhliain 2021, i leabhar &amp; dlúthdhioscaí athnuaite, a scríobh, cuid acu nár chualthas ó bhásaigh sí sa mbliain 1956. Sé a garmhac, an tOllamh Dáibhí Ó Cróinín eagarthóir an tsaothair. Tá cuid den saothar i gcartlann RTÉ agus BBC agus cuid de chomh maith i gcartlann ar Shaol na Tuaithe i Leabharlann Thithe na Comhdhála in Washington, DC.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Garnia di an t-amhránaí [[Iarla Ó Lionáird]].

== Féach freisin ==

* [[Iarla Ó Lionáird]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]]
[[Catagóir:Básanna i 1956]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Daoine as Gaeltacht Mhúscraí]]
{{DEFAULTSORT:Croinin, Eibhlis Ui}}
[[Catagóir:Bailitheoirí amhrán Éireannacha]]</text>
      <sha1>8s3gmd147qr6yy16m409bje5rtr8g5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Henry (aistritheoir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100451</id>
    <revision>
      <id>1308910</id>
      <parentid>1253555</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus roinnt athuithe</comment>
      <origin>1308910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1949" sha1="1jr3qnwpwc9gnivd16q7fqmdyt4q3ja" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
D'aistrigh an Dr '''Séamas Ó hInnéirghe''' (nó Dr. James Henry) an leabhar [[Ulysses (úrscéal)|''Ulysses'']] de chuid [[James Joyce]], ón mBéarla gó Gaeilge. Bhí sé faoi dhraíocht ag saothair an Seoighigh. Chuir a col ceathair, Mary, cóip de ''Ulysses'' chuige ó Mheiriceá agus chuir an leabhair faoi gheasa é. Fuair sé cabhair óna dheartháir céile as [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]], [[Basil Wilson]], fear a raibh [[Gaeilge na hAlban]] aige chomh maith leis an nGaeilge, agus daoine eile ([[Séamas Ó Mongáin]] agus [[Breasal Ó hInneirge]]) chun an leabhar a aistriú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ulysses-lig-ort-gur-leigh-tu-an-leabhar/|teideal=Ulysses: Lig ort gur léigh tú an leabhar!|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=16 Meitheamh 2017|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2020-06-17}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==
Tháinig Ó hInnéirghe ar an saol sa bhliain 1918 i n[[Dumha Thuama]] i n[[Gaeltacht Mhaigh Eo]]. 

Rinne sé staidéar ar an leigheas i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath]] agus bhí cleachtas aige i m[[Béal Feirste]] – baile dúchais a mhná céile – ar feadh tamaillín. 

Chláraigh sé leis an [[Royal Air Force|RAF]] agus d'éirigh sé ina oifigeach leighis san [[RAF]]. Cuireadh thar sáile é. Bhain sé gradam Captaen Grúpa amach. Tháinig galar air, a d'fhág gurbh éigean do éirí as. 

== Féach freisin ==
* [[Foillseacháin Inis Gleoire|Foilseacháin Inis Gleoire]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-ie}}
{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Inneirghe, Seamas O h}}
[[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1918]]
[[Catagóir:James Joyce]]
[[Catagóir:Lianna Éireannacha]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Mhaigh Eo]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]]</text>
      <sha1>1jr3qnwpwc9gnivd16q7fqmdyt4q3ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ionghabháil na Crimé (2014)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100759</id>
    <revision>
      <id>1308787</id>
      <parentid>1191475</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T15:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1308787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="h7j5ouczu03n4ah7nhpn4fteeo2nm1l" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Putin with Vladimir Konstantinov, Sergey Aksyonov and Alexey Chaly 4.jpeg|mion|clé|[[18 Márta]] [[2014]]: síníodh conradh i Moscó, le Vladimir Konstantinov, Sergey Aksyonov [[Vladímír Pútín|Putin]] agus Alexey Chaly]]
Ar [[18 Márta]] [[2014]], d'ionghabh [[an Rúis]] an [[An Chrimé|Chrimé]]; tugann an Chreimil inniu ‘Aontachas’ na Crimé leis an Rúis ar na himeachtaí seo agus síníodh an &quot;conradh aontachais&quot; i Moscó ar an [[18 Márta]] [[2014]].

Reáchtáladh reifreann ar an gceist (aontú nó neamhspleáchas) sa Chrimé dhá lá roimhe sin, 16 Márta 2014. Bhí 'bua' ollmhór ag na hAontachtaithe ach bhí líomhaintí ann maidir le claonpháirteachas leis an Ruis,

== Féach freisin ==

* an [[An Chrimé|Chrimé]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-ua}}

[[Catagóir:2014]]
[[Catagóir:Stair na Rúise]]
[[Catagóir:Stair na hÚcráine]]</text>
      <sha1>h7j5ouczu03n4ah7nhpn4fteeo2nm1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piteog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102771</id>
    <revision>
      <id>1308836</id>
      <parentid>1289656</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Logenman</username>
        <id>73656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1308836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="rrnzgg86jqvfcm3b3kt5kg7ho0zxzhr" xml:space="preserve">Is éard is '''piteog''' (nó ''féileacán'', ''cigire tónach'', ''Síle'', ''lúbadóir''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://blath-na-dtulach.com/oileanach/|teideal=Oileánach le Sam Ó Fearraigh|dáta=2021-08-13|language=ga|work=Bláth na dTulach|dátarochtana=2024-04-16|archivedate=2024-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301045245/https://blath-na-dtulach.com/oileanach/}}&lt;/ref&gt; go minic) ([[Gaeilge na hAlban]]: ''Gille-tòine'') ann ná téarma díspeagúil a úsáidtear go coitianta chun beag a dhéanamh de dhuine baininscneach nó [[homaighnéasach]]. Is féidir leis na téarmaí seo masla a chruthú.

Bhailigh [[Daithí Ó Luineacháin]], in ''Ó Ghliomáil go Giniúint: Foclóir na Collaíochta'', a foilsíodh sa bhliain 1997, téarmaí a bhain leis an baininscneacht nó homaighnéasacht sa Ghaeilge: …beití, bleitheachán, bleitheog, blíog, buachaill baitín, bugaireacht, cábún, cadar, cairiún, cigire tónach, dul amú, fear tóna, gamhain, gealhata, gliodaí, hata bán, lúbadán, Muireann i mbríste, Neil, péileacán, piteachán, piteán, piteog, Síle, (peaca) Sodam, sodamach, sodamán, sodamacht…&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/craiceann/5-sampla-den-aiteacht-i-litriocht-na-gaeilge/|teideal=5 sampla den aiteacht i litríocht na Gaeilge|údar=Seán Mac Risteaird|dáta=2018-06-30|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2024-04-16}}&lt;/ref&gt; Téarmaí maslacha go leor acu seo.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Eascaine]]
[[Catagóir:Homaighnéasachas fireann]]
[[Catagóir:Téarmaí díspeagúil do dhaoine]]</text>
      <sha1>rrnzgg86jqvfcm3b3kt5kg7ho0zxzhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leabhar Cloinne Aodha Buidhe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102800</id>
    <revision>
      <id>1308870</id>
      <parentid>1266081</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T20:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1502" sha1="9lf6pizbs5dctrf6aawb4idji6lidws" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

[[Duanaire]] a tiomsaíodh ar son [[Clann Aodha Bhuí|Chlann Aodha Bhuí]] géag chlann [[Ó Néill|Uí Néill]], is ea '''''Leabhar Chlann Aodha Buí''''' ('''Leabhar Cloinne Aodha Buidhe''').  Scríobhadh é ar iarratas ó [[Cormac Ó Neill|Chormac Ó Néill]] ag an scríobhaí [[Ruairí Ó hUiginn]] as [[Contae Shligigh]] sa bhliain 1680.  Caomhnaítear é i [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], le cód [[ARÉ 24 P 33|24 P 33]].

Faightear ann dánta cumtha ag baird chlanna [[Uí Ghnímh]], [[Mhic an Bhaird]], [[Uí Mhaolconaire]] agus [[Diarmaid Mac Muireadhaigh|Mhic Mhuireadhaigh]].  I dteannta sin, tá ann roinnt ábhar próis, mar shampla: [[Ceart Uí Néill]], ina bhfuil liosta de chánacha éilithe ag an gclann ar fud na nUladh; agus [[an Leabhar Eoghanach]].&lt;ref&gt;Duffy, 2005, lch. 797&lt;/ref&gt;

==See also==
* [[Irish annals]]

== Tagairtí ==
{{Refbegin}}
*''Oxford Concise Companion to Irish Literature'', Robert Welsh, 1996. {{ISBN|0-19-280080-9}}
* {{cite book|title=Medieval Ireland: An Encyclopedia|url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse|last=Duffy|first=Seán|year=2005|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=9781135948245}}
{{Refend}}
{{Reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==
*[https://archive.org/stream/leabharcloinneao00odon#page/n3/mode/2up  Leabhar Cloinne Aodha Buidhe] Edited by Thadhg O' Donnchadha, D.Litt. (Dublin, 1931) at the Internet Archive

{{Síol-ie}}
[[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaeilge]]
[[Catagóir:17ú haois in Éirinn]]</text>
      <sha1>9lf6pizbs5dctrf6aawb4idji6lidws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dúnmharú David Byrne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107586</id>
    <revision>
      <id>1308904</id>
      <parentid>1267290</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1308904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7358" sha1="162k4aef2seakym2v7nbkh1z1e3jqby" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

'''Dúnmharaíodh David Byrne''', 33, in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]]. Bhí comórtas dornálaíochta ar siúl san óstán ag an am. Achrann idir buíonta coirpeacha ba chúis lena bhás.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

=== Cúlra ===
Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ab ea Byrne. Maraíodh é le teann díoltais faoi mharú Gary Hutch - nia le [[Gerry Hutch]] - sa Spáinn cúpla mí roimhe sin. 

Bhain an dúnmharú le himreas idir dhronga coireachta Hutch agus Kinahan ar maraíodh timpeall ocht nduine dhéag dá bharr idir 2016-2019.
{{Main|Gerry Hutch}}

=== An t-ionsaí ===

Dúnmharaíodh Byrne nuair a réab daoine in éide garda isteach in óstán an Regency i n[[Droim Conrach]] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Lámhachadh  an coirpeach David Byrne, 33, i bhforsheomra fáiltithe an óstáin. Chaith drong coiriúil, muintir Hutch, é le linn seisiúin meá roimh bhabhta dornálaíochta san Óstán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishmirror.ie/news/irish-news/crime/cctv-footage-moment-david-byrne-28280567|teideal=CCTV of moment David Byrne was shot dead played in court at Monk murder trial|údar=Paul Healy|dáta=2022-10-19|language=en|work=Irish Mirror|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;  is ar luas lasrach a tharla gach rud san óstán an lá úd.

Bhí gardaí ar an láthair i bhfoisceacht 5 nóiméad d'am an ionsaithe. Ar dtús, dúirt an grúpa easaontóirí poblachtacha, An tIRA Leanúnach gurb é a bhí freagrach as an ionsaí, rud nach raibh fíor.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Easaontóirí poblachtacha freagrach as ionsaí sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0208/766292-ni-raibh-aon-fhaisneis-faoin-ionsai-sa-regency-fitzgerald/|date=2016-02-08|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí an dream Hutch  ag iarraidh Daniel Kinahan a mharú san óstán. Is é Daniel Kinahan ceannaire na buíne coirpeach a bhunaigh a athair Christopher.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Barántas gabhála Eorpach eisithe i gcomhair Gerard Hutch|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0420/1210929-barantas-gabhala-eorpach-eisithe-i-gcomhair-gerard-hutch/|date=2021-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Ach d'fhág sé an Regency 30 nóiméad roimh an ionsaí.

=== Imeachtaí cúirte ===
Cúisíodh Patrick Hutch, 24 bliain d'aois, maidir le dúnmharú David Byrne sa bhliain 2016.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;   Shéan sé go raibh 3 raidhfil ina sheilbh, a d'úsáideadh san ionsaí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Triail Patrick Hutch curtha ar athló|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0222/942696-triail-patrick-hutch-curtha-ar-athlo/|date=2018-02-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hutch trial adjourned to allow for garda death inquiry|url=https://www.rte.ie/news/courts/2018/0222/942665-regency-murder-trial/|date=2018-02-22|language=en|author=Paul Reynolds}}&lt;/ref&gt; Saoradh ó gach cúis é sa bhliain 2019.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fear os comhair cúirte i mBéal Feirste|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0906/814510-fear-os-comhair-cuirte-i-mbeal-feirste/|date=2016-09-06|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Charges dropped against Regency Hotel murder accused|url=https://www.rte.ie/news/courts/2019/0220/1031686-hutch-court-regency/|date=2019-02-20|language=en|author=Vivienne Traynor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Láithreacha cuardaithe ag Gardaí agus ag póilíní ón Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0914/816442-poilini-on-spainn-agus-na-gardai-ag-tabhairt-faoi-ruathair/|date=2016-09-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar 17 Deireadh Fómhair 2022,  sa Chúirt Choiriúil Speisialta, gearradh téarma príosúin cheithre bliana ar Jonathan Dowdall a d'admhaigh gur chuidigh sé le drong Hutch Byrne a dhúnmharú.

Ar 18 Deireadh Fómhair 2022,  phléadáil [[Gerry Hutch]], 59, uncail Patrick Hutch agus an fear dá ngairtear &quot;The Monk&quot; - neamhchiontach i ndúnmharú Byrne. Bhí sé á mhaíomh ag an ionchúiseamh go raibh sé ar dhuine de bheirt a bhí gléasta mar Ghardaí Shéan sé nach ndúirt sé le Dowdall go ndearna sé an dúnmharú.  Mhaíodh gur bhuail sé  le Dowdall i bpáirc i bh[[Fionnbhrú]] i ndiaidh an mharaithe agus go ndúirt sé leis go raibh sé &quot;ar dhuine den fhoireann&quot; a lámhaigh David Byrne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gerard Hutch ag pléadáil neamhchiontach i ndúnmharú David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1018/1329910-gerard-hutch-ag-pleadail-neamhchiontach-i-ndunmharu-david-byrne/|date=2022-10-18|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar [[18 Aibreán]] [[2023]],, fuarthas neamhchiontach Gerry Hutch i ndúnmharú. Dúirt na breithiúna cé gur thug cuid den fhianaise sa triail le tuiscint go mb'fhéidir gur thug Gerard Hutch a bheannacht don ionsaí lámhaigh, nárbh in le rá go raibh sé féin ar an mball ná páirteach ann go pearsanta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hutch faighte neamhchiontach i ndúnmharú David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0417/1377413-gerard-hutch-faighte-neamhchiontach-i-ndunmharu-david-byrne/|date=2023-04-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:&quot;Crime_Scene_Do_Not_Cross&quot;_tape_(3612094774).jpg|mion]]
Fuarthas ciontach Jason Bonney, tógálaí 51 bliain ag an am, agus Paul Murphy,  tiománaí tacsaí 61 bliain - gur chuidigh siad le drong Hutch an dúnmharú a dhéanamh nuair a chuir siad gluaisteáin ar fáil do na marfóirí. Bhí Murphy ar dhuine de na daoine a thug an dream a mharaigh Byrne ón láthair go gairid i ndiaidh an ionsaithe.x 

=== An t-ostán ===
Cuireadh go leor imeachtaí ar ceal sa Regency trí réalt i ndiaidh dhúnmharú Byrne. Rinne an t-úinéir James McGettigan, iarratas sa chúirt sa bhliain 2016  ar chomhlacht árachais an óstáin [[Aviva]] slánaíocht a thabhair t don Regency in éadan caillteanas gnó.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Óstán an Regency i mbaol|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0322/776716-ostan-an-regency-i-ndroim-conrach/|date=2016-03-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Athraíodh an t-ainm sa bhliain 2017, ag éirí an Óstán Bonnington.

== Féach freisin     ==

* [[Gerry Hutch]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Coirpigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2016]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:2016]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]</text>
      <sha1>162k4aef2seakym2v7nbkh1z1e3jqby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lig Sinn i gCathú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111615</id>
    <revision>
      <id>1308900</id>
      <parentid>1308339</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus roinnt athuithe</comment>
      <origin>1308900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="kd5t86t3u1c9yv62bf73fce4l41lxqq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|image=Lig Sinn i gCathú.jpg
}}
{{Teideal iodálach}}
Is úrscéal le scríbhneoir [[Muintir na hÉireann|Gaeilge]] [[Breandán Ó hEithir]] é '''''Lig Sinn i gCathú'''''. Is fáthscéal tábhachtach é faoi shaol an mhic léinn agus tá sé ar na húrscéalta is fearr sa seánra [[Künstlerroman]].

Tá an scéal suite i mbaile ficseanúil darb ainm “Baile an Chaisil”, cé gur léir gurb é [[cathair na Gaillimhe]] atá i gceist. Tarlaíonn an scéal um [[Cáisc|Cháisc]] in 1949, an bhliain ar [[Acht Phoblacht na hÉireann, 1948|fógraíodh]] [[Poblacht na hÉireann#Poblacht na hÉireann, 1949|Poblacht na hÉireann]] agus ar fhág an tír an [[Comhlathas na Náisiún|Comhlathas]].

== An scéal ==
Tá Máirtín Ó Méalóid, mac léinn ollscoile, agus na rógairí atá ina gcairde aige róthógtha leis an ragairne agus leis an gcraiceann le mórán airde a thabhairt ar an eachtra thábhachtach stairiúil sin. Tá Máirtín ag iarraidh idir shaol an mhic léinn agus saol an drabhláis a chleachtadh. Is deireadh seachtaine cinniúnach é seo i saol Mháirtín. Ní fios an ndéanfaidh sé athmhuintearas lena mhuintir nó an gcromfaidh sé choíche ar an staidéar.

Is tagairt don [[Ár nAthair]] é teideal an leabhair:
: Agus maith dúinn ár bhfiacha,
: Mar a mhaithimidne dár bhféichiúna féin,
: Agus ná '''lig sinn i gcathú'''
: Ach saor sinn ó olc.

== Glacadh ==
Úrscéal greannmhar é ó dhuine de na hiriseoirí ba mhó cáil lena linn. Thug [[Alan Harrison]] ''tour de force'' ar ''Lig Sinn i gCathú'' agus oilithreacht ar bun ag an bpríomhcharachtar ann ‘ó mhíshuaimhneas a laethanta ollscoile go dtí an tuiscint agus an léargas searbh a shaorann é ónar bhain lena shaol go dtí sin’.

Aistríodh an t-úrscéal go Béarla faoin teideal ''Lead Us Into Temptation'' agus go [[Gearmáinis]] ina dhiaidh sin.

Cuireadh ar a laghad trí leagan amharclainne den úrscéal ar stáitse.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://irishplayography.com/play?playid=32801|teideal=SEARCH FOR A PLAY – PlayographyIreland|language=en-US|dátarochtana=2024-02-12}}&lt;/ref&gt;

Maítear go minic gurb é ''Lig Sinn i gCathú'' an t-aon leabhar Gaeilge riamh a bhí ag barr liosta na leabhar is mó díol, cé go mb'fhéidir nach bhfuil sé sin fíor.

== Féach freisin ==
* [[Breandán Ó hEithir]]
* [[Lá i gCathú]]  (imeacht cheiliúrtha an scéil)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Lig Sinn i gCathu}}
[[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil]]
[[Catagóir:Künstlerromane]]
[[Catagóir:Litríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Gaillimh]]
[[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta Éireannacha]]
[[Catagóir:Drámaí Gaeilge]]
[[Catagóir:Drámaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Greann na Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1976]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1970idí]]
[[Catagóir:1949]]
[[Catagóir:Breandán Ó hEithir]]</text>
      <sha1>kd5t86t3u1c9yv62bf73fce4l41lxqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bretha Étgid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119220</id>
    <revision>
      <id>1308837</id>
      <parentid>1267105</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7350" sha1="6ud83v3pgvjsqb21xxau38senzjij0m" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Doiciméad}}

Is luaththéacs [[An Féineachas|dlíthiúil Éireannach]] ar dhliteanas i leith gortaithe agus/nó díobhála é '''Breitheanna Neamhbheartaithe''' ([[An tSean-Ghaeilge|Seán-Gaeilge]] '''''Bretha Étgid'''''.&lt;ref&gt;eDIL s.v. [https://dil.ie/20825 étge(d)]&lt;/ref&gt;) Níl sé caomhnaithe ach go heaspach. Tá sé scríofa i stíl chomhdhlúite, ach más fíor, tá sé inár bpríomhfhoinse i leith luathdhlí tionóiscí na hÉireann. Tá clú agus cáil ar phíosa maidir le [[Píoca|phíoca]], as an léargas luachmhar a thugann sé ar shaol na mban i sochaí mheánaoiseach na hÉireann. Is ón 8ú haois é an dréacht.

== Lámhscríbhinní ==
Tá seacht lámhscríbhinn ann den dréacht ''Bretha Étgid'', neamhiomlán gach ceann acu. Ní chaomhnaítear an téacs go leanúnach ach i lámhscríbhinn amháin, [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], MS 23 P 3); sna cinn eile uile, ní faightear iontu ach sleachta gortaithe, mar shampla [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]].&lt;ref name=Breatnach&gt;{{cite book |last=Breatnach |first=Liam |title=A Companion to the ''Corpus Iuris Hibernici'' |series=Early Irish Law Series |volume=5 |location=Baile Átha Cliath |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=2005}}&lt;/ref&gt;{{rp|178-180}}&lt;ref name=Binchy&gt;{{cite book |last=Binchy |first=D. A. |date=1943 |title=The Linguistic and Historical Value of the Irish Law Tracts |series=Sir John Rhys Memorial Lecture |publisher=British Academy |location=London |url=https://archive.org/details/linguistichistor00bincuoft}}&lt;/ref&gt;{{Rp|28-29}}

== Ábhair ==
Pléitear sa dréacht ''Bretha Étgid'' na cásanna gortaithe nó dúnbhásaithe  nach bhfuil dliteanas ar an déantóir ciona. Is é an phríomhfhoinse 'sagainne ar dhlí tionóisce san Fhéineachas.&lt;ref name=KellyGuide&gt;{{cite book |last=Kelly |first=Fergus |title=A Guide to Early Irish Law |series=Early Irish Law Series |volume=3 |location=Dublin |publisher=Institute for Advanced Studies |date=1988 }}&lt;/ref&gt;{{rp|272}} Dar le Neil McLeod is on 8ú haois é.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McLeod |first=Neil |title=Bloodshed and compensation in ancient Ireland |publisher=Centre for Irish Studies |location=Perth, W.A. |date=1999 |url=https://researchportal.murdoch.edu.au/esploro/outputs/other/Bloodshed-and-compensation-in-ancient-Ireland/991005544878607891}}&lt;/ref&gt;{{rp|5}}

Ag tús an téacs féin, pléitear an focal ''{{lang|sga|éitged}}'' (neamhbheartaithe, gan rún). Ina dhiadh sin, tá sraith altanna a thosaíonn leis na focail ''{{lang|sga|a maic ara feiser}}''&lt;ref&gt;eDIL s.v. [https://dil.ie/35431 ro-finnadar]&lt;/ref&gt; (a mhic, chun go raibh a fhios agat), is dócha rí ag múineadh a mhic. Ansin tá sraith a thosaíonn leis an bhfocal ''{{lang|sga|blaí}}''&lt;ref&gt;eDIL s.v. [http://dil.ie/6034 1 blaí]&lt;/ref&gt; (díolúine), ag lua cásanna nach bhfuil an déantóir freagrach as gortú éigin. Tar éis sin, faightear altanna le rialacha éagsúla, maraon le sliocht cumtha i bhfoirm ceisteanna agus freagraí.&lt;ref name=Breatnach/&gt;{{Rp|180-181}}&lt;ref name=Qiu&gt;{{cite book |last=Qiu |first=Fangzhe |chapter=Law, law-books and tradition in early medieval Ireland |editor1-first=Thom |editor1-last=Gobbitt |title=Law, book, culture in the Middle Ages |location=Leiden, Boston |publisher=Brill |date=2021 |pages=126–146 |doi=10.1163/9789004448650_007 |isbn=978-90-04-44834-6 }}&lt;/ref&gt;{{Rp|139-140}}

Is an-ghiorraisc é an téacs. Mar shampla, maítear ann ''Blaí ord indeoin'' (díolúine ord (casúr) inneoin), le brí, níl gabhar faoi dhliteanas má ghortaíonn sé duine a raibh ina cheárta go neamhchúramach.&lt;ref name=KellyGuide/&gt;{{Rp|149}}&lt;ref&gt;[https://www.ucd.ie/icsf/en/t4media/The%20use%20of%20poetic%20forms%20-%20Nanterre_QIU.pdf The use of poetic forms in early Irish legal writing], &quot;Gnomic prose&quot;, Fangzhe Qiu, School of Irish, Celtic Studies and Folklore, UCD, 2024&lt;/ref&gt;

Pléitear [[píoca]] (andúil neamhghnách) i mná torracha sa ''Bretha Étgid'', a thugann léargas uathúil ar shaoil bhan i nÉirinn meánaoiseach. Dar leis an téacs, níl dliteanas ar bhean le píoca a ghoideann cuid áirithe bia, le teorainneacha éagsúla ag braith ar an ghoidtear an bia óna fear chéile nó eachtrannach; gur cion é muna an fear píoca a mhná; agus gur cion é muna n-insíonn an bhean dá fear faoina píoca. Tugtar mar bhonn cirt gurbh fhéidir dochar a dhéanamh don leanbh dá séanfaí bia air.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Eska |first=Charlene M. |title=Cáin Lánamna: An Old Irish Tract on Marriage and Divorce Law |url=https://archive.org/details/cinlnamnaoldiris0000eska |publisher=Brill |location=Leiden, Boston |date=2010}}&lt;/ref&gt;{{rp|2, 18-19}}&lt;ref&gt;{{cite book |chapter=Early medieval law, c. 700–1200 |editor1-first=Angela |editor1-last=Bourke |editor2-first=Siobhán |editor2-last=Kilfeather |editor3-first=Maria |editor3-last=Luddy |title=The Field Day anthology of Irish writing, vol. IV: Irish women's writing and traditions |location=Cork |publisher=Cork University Press |date=2002 |pages=6–44 }}&lt;/ref&gt;{{rp|33-34}}

Chuir eagarthóir níos déanaí réamhrá leath-stairiúil leis an téacs. Luaitear ann [[Cormac mac Airt]] mar údar na sleachta ''{{lang|sga|blaí}}'' agus ''{{lang|sga|a maic ara feiser}}'', agus [[Cenn Fáelad]] an chuid eile.&lt;ref name=Qiu/&gt;{{Rp|140}}

== Stair ==
Toisc go bhfuil an téacs de ''Bretha Étgid'' a mhaireann chomh heaspach sin, is deacair é a rá an raibh ábhair as dréachtaí dlí eile ann ó thús, nó ar cuireadh an iad ag eagarthóirí níos déanaí.&lt;ref name=Breatnach/&gt;{{Rp|182}}Dar le [[Charlene Eska]], is an-dheacair é ''[[Muirbretha]]'' go formhór caillte a réitigh as ''Bretha Étgid'' mar a mhaireann.&lt;ref name=Eska&gt;{{cite book |last=Eska |first=Charlene M. |title=Lost and Found in Early Irish Law: ''Aidbred'', Heptad 64, and ''Muirbretha'' |publisher=Brill |location=Leiden / Boston |series=Medieval Law and its Practice |volume=36 |date=2022 }}{{Rp|43}}

Mhol Binchy go raibh an scoil ''Nemed'' (suite b'fhéidir i gCúige [[An Mhumhain|Mumhan]]) laistiar de ''Bretha Étgid'', chomh maith le the new dréachtaí dlí ''[[Uraicecht Becc]]'', ''[[Cóic Conara Fugill]]'', agus ''[[Early Irish law#Bretha Nemed Toísech and Bretha Nemed Déidenach|Bretha Nemed]]''.&lt;ref name=KellyGuide/&gt;{{Rp|247}} Bhí sé fosta den tuairim go raibh ábhair pagánacha let feiceáil i saothair na scoile. Cáineadh an smaoineamh seo ámh ag [[Donnchadh Ó Corráin]], Liam Breatnach agus Aidan Breen.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kelly |first=Fergus |year=1992 |title=Early Irish law: The present state of research |journal=[[Études Celtiques]] |volume=29 |pages=15–23|doi=10.3406/ecelt.1992.1987}}&lt;/ref&gt;{{Rp|22}}

== Tuilleadh le léamh ==
* {{cite book |date=1873 |title=Ancient Laws of Ireland |volume=3 |publisher=Stationery Office |location=Baile Átha Cliath}} [https://archive.org/details/ancientlaws03hancuoft/page/82 ll. 82-547] (&quot;Book of Aicill&quot; as Béarla).
* &quot;[https://mural.maynoothuniversity.ie/id/eprint/5663/1/NH-Brehon-Law.pdf?utm_source=perplexity The Lost Legal System]: Pre-Common Law Ireland and the Brehon Law&quot;, Dr Noelle Higgins, Lecturer, School of Law and Government, Dublin City University, Ireland.
		
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Dlí luath na hÉireann}}
&lt;!--{{Síol-ie}}--&gt;

{{DEFAULTSORT:Bretha Etgid}}
[[Catagóir:An Féineachas]]</text>
      <sha1>6ud83v3pgvjsqb21xxau38senzjij0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dlí an Aontais Eorpaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120854</id>
    <revision>
      <id>1308835</id>
      <parentid>1303262</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6104" sha1="23pa25c02690i2d1jk1lw3qs89vpj1j" xml:space="preserve">Is córas [[dlí]] fornáisiúnta é '''Dlí an Aontais Eorpaigh''' laistigh desna 27 [[ballstát den Aontas Eorpach]] (AE).  D'fhás sé le himeacht ama ó bunaíodh [[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach]], chun síocháin, ceartas sóisialta, [[geilleagar margaidh]] le [[lánfhostaíocht]], agus cosaint chomhshaoil a chur chun cinn.&lt;ref name=teu3p1 /&gt;&lt;ref name=teu3p3 /&gt;&lt;ref name=teu4p3 /&gt;  Tá structúr bunreachta an AE bunaithe ar na [[conarthaí an Aontais Eorpaigh|conarthaí]] sínithe ag na ballstáit.  Léirmhínítear dlí, agus cruthaítear cásdlí, an AE ag an mbrainse breithiúnach, aitheanta go comhchoiteann mar {{h|Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh}}.

Cruthaítear [[Gníomh dlíthiúil de chuid an Aontais|gníomhartha dlí]] an an AE le nósanna imeachta reachtaíochta éagsúla, agus iad a leanas rannpháirteach ann:
* [[Parlaimint na hEorpa]] (tofa ag an pobal)
* [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]] (a dhéanann ionadaíocht do rialtais na mballstát)
* [[An Coimisiún Eorpach]] (comh-aireacht tofa ag an gComhairle agus an bParlaimint)
* uaireanta [[An Chomhairle Eorpach]] (na cinn stáit).  
Níl [[ceart maidir le tionscnamh reachtach]] ach leis an gCoimisiún.

&lt;!-- tá alt eile anseo --&gt;

Is féidir le baill nua a dhul isteach san AE má ghlacann siad le rialacha an Aontais, agus tá cead ag baill a dhul amach dar lena gcuid riachtanais bunreachta féin.&lt;ref name=teu50 /&gt;  Mar thoradh [[Brexit|tarraing siar na Ríochta Aontaithe]], tá ann anois corpas dlí coinnithe an AE laistigh de [[dlí na Ríochta Aontaithe]].

== Naisc sheachtracha ==
* [https://eur-lex.europa.eu/ EUR-Lex], reachtaíocht an AE], reatha agus molta
* [https://eur-lex.europa.eu/collection/eu-law/treaties/treaties-force.html Conarthaí] an AE
* [https://eur-lex.europa.eu/browse/summaries.html Achoimrí ar reachtaíocht an AE]
* [http://epdb.eu/eulegislation/ Forbairt reachtaíocht an Aontais Eorpaigh]

== Foinsí ==
* {{cite book | first=Catherine | last=Barnard | title=The substantive law of the EU : the four freedoms | url=https://archive.org/details/substantivelawof0000barn_a1g7 | edition=4ú | date=2013 | isbn=978-0-19-967076-5 | publisher=Oxford University Press}} 
* Barnard, Catherine &amp; Steve Peers, eag. ''European Union law'', 4ú heagrán, Oxford: Oxford University Press, 2023.
* {{cite book | first1=Graham | last1=Butler | first2=Ramses A | last2=Wessel | url=https://www.bloomsbury.com/9781509939695 | title=EU External Relations Law: The Cases in Context | publisher=Oxford: Hart Publishing/[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]] | date=2022 | isbn=978-1-5099-3969-5}}
* {{cite book | first1=Paul | last1=Craig | first2=Gráinne | last2=de Búrca | title=The evolution of EU Law | edition=2a | date=2015 | isbn=978-0-19-882118-2 | publisher=Oxford University Press}}
* {{cite book | first1=Paul | last1=Craig | first2=Gráinne | last2=de Búrca | title=EU Law: Text, Cases, and Materials |nedition=7ú | date=2020 | isbn=978-0-19-871492-7 | publisher=Oxford University Press}}
* Dickson, Julie &amp; Paulos Eleutheriadēs, eag. ''Philosophical foundations of European Union law''. Oxford: Oxford University Press, 2012.
* {{cite book | first=Trevor | last=Hartley | title=The foundations of European Union law : an introduction to the constitutional and administrative law of European Union | url=https://archive.org/details/foundationsofeur0000hart_s4r2 | date=2014 | isbn=978-0-19-873467-3 | publisher=Oxford University Press}}
* Horspool, Margot &amp; Matthew Humphreys. ''European Union law'', 11ú heagrán, Oxford: Oxford University Press, 2021.
* {{cite book | first=Ewan | last=McGaughey | url=https://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/law/corporate-law/principles-enterprise-law-economic-constitution-and-human-rights?format=PB | title=Principles of Enterprise Law: the Economic Constitution and Human Rights | publisher=Cambridge University Press | date=2022 | isbn=978-1-009-04573-5}}
* Morano-Faodi, Sonia &amp; Jen Neller. ''Fairhurst's law of the European Union'', 13ú eagrán, Harlow/NY: Pearson Education, 2020.
* O'Neill, Aidan. ''EU law for UK lawyers'', 2a heagrán, Oxford: Hart, 2011.
* Reich, Norbert, Annette Nordhausen-Scholes, &amp; Jeremy Scholes. ''Understanding EU internal market law'', 3ú heagrán, Cambridge: Intersentia, 2015.
* Riesenhuber, Karl, ed. ''European legal methodology'', 2a heagrán, Cambridge: Intersentia, 2021.
* {{cite book | first1=Christa | last1=Tobler | first2=Jacques | last2=Beglinger | title=Essential EU Law in Charts | publisher=Budapest HVG-ORAC | date=2020 | isbn=978-963-258-489-8}}
* {{cite journal | first=JHH | last=Weiler | title=The Transformation of Europe | date=1991 | volume=100 | number=8 | journal=Yale Law Journal | pages=2403–2483 | doi=10.2307/796898 | jstor=796898 | issn=0044-0094}}

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=teu3p1&gt;'' TEU [[wikisource:Consolidated version of the Treaty on European Union/Title I: Common Provisions#Article_3|article 3(1)]]: &quot;The Union's aim is to promote peace, its values and the well-being of its peoples ... and shall promote social justice and protection...'&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=teu3p3&gt;'' TEU [[wikisource:Consolidated version of the Treaty on European Union/Title I: Common Provisions#Article_3|article 3(3)]]: &quot;It shall work for the sustainable development of Europe based on balanced economic growth and price stability, a highly competitive social market economy, aiming at full employment and social progress, and a high level of protection and improvement of the quality of the environment&quot;.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=teu4p3&gt;'' TEU [[wikisource:Consolidated version of the Treaty on European Union/Title I: Common Provisions#Article_4|Article 4(3)]]: &quot;Pursuant to the principle of sincere cooperation, the Union and the Member States shall, in full mutual respect, assist each other in carrying out tasks which flow from the Treaties&quot;.&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=teu50&gt;'' TEU [[wikisource:Consolidated version of the Treaty on European Union/Title VI: Final Provisions#Article_50|article 50]].&lt;/ref&gt; 
}}

{{síol-eu}}
[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]</text>
      <sha1>23pa25c02690i2d1jk1lw3qs89vpj1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Gníomhaireachtaí an AE</title>
    <ns>2</ns>
    <id>121281</id>
    <revision>
      <id>1308736</id>
      <parentid>1307700</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T13:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1308736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6540" sha1="iy9wmytvz2h7ij2l1tf2enr9hvl7icr" xml:space="preserve">== Forais / Institiúidí ==
: '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]]

{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q748720.

  OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
  OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
  
  BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
 
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga,en&quot;.
  }
}
ORDER BY (?itemLabel)

| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Official Emblem of the Court of Justice of the European Union (type 2).svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}

== Gníomhaireachtaí ==
: Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]

?bunDáta ?tírLabel ?lógó

| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta

{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q112827555.

  ?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = &quot;en&quot;).
  ?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = &quot;ga&quot;).

  #OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
  #OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
  #OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }

  FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }

  #SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga,en&quot;.
  #}
}
ORDER BY (?itemLabel)

| columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht
}}
{| class='wikitable sortable'
! Agency
! Gníomhaireacht
|-
| Europol
| Europol
|-
| European Centre for the Development of Professional Training
| an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna
|-
| European Medicines Agency
| Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach
|-
| European Fisheries Control Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach
|-
| European Institute for Gender Equality
| Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne
|-
| European Union Agency for Fundamental Rights
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha
|-
| European Chemicals Agency
| Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán
|-
| Translation Centre for the Bodies of the European Union
| Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Railways
| Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh
|-
| European Training Foundation
| an Foras Oiliúna na hEorpa
|-
| European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh
|-
| European Food Safety Authority
| An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia
|-
| European Agency for Safety and Health at Work
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair
|-
| European Environment Agency
| Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
|-
| European Union Agency for the Space Programme
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis
|-
| European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice
| Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais
|-
| Single Resolution Board
| Bord Réitigh Aonair
|-
| European Border and Coast Guard Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
|-
| European Labour Authority
| An tÚdarás Eorpach Saothair
|-
| Agency for Support for BEREC
| Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC
|-
| Anti-Money Laundering Authority
| An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid
|-
| European Securities and Markets Authority
| An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí
|-
| European Banking Authority
| An tÚdarás Baincéireachta Eorpach
|-
| European Union Intellectual Property Office
| Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach
|-
| European Union Agency for Criminal Justice Cooperation
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil
|-
| European Centre for Disease Prevention and Control
| An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar
|-
| European Maritime Safety Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí
|-
| European Institute of Innovation and Technology
| an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht
|-
| European Union Agency for Cybersecurity
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil
|-
| European Union Drugs Agency
| Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Asylum
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann
|-
| European Union Agency for Law Enforcement Training
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí
|-
| European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
| Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú
|-
| Community Plant Variety Office
| Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí
|-
| European Insurance and Occupational Pensions Authority
| An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>iy9wmytvz2h7ij2l1tf2enr9hvl7icr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henry Docwra, 1ú Barún Docwra na Cúile Móire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122595</id>
    <revision>
      <id>1308843</id>
      <parentid>1294881</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22350" sha1="stlk8uwam5bpun5bnmorj7hfh7b7miu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba shaighdiúir agus státseirbhíseach Sasanach é '''Henry Docwra, 1ú Barún Docwra na Cúile Móire''' (1564 – 18 Aibreán 1631), a bhí ina shaighdiúir agus ina státseirbhíseach mór le rá in Éirinn ag tús an seachtú haois déag. Is minic a thugtar &quot;bunaitheoir [[Doire|Dhoire]] &quot; air, mar gheall ar a ról i mbunú na cathrach.{{Sfn|Moore|1888}}

== Cúlra ==
Rugadh Henry Docwra i Chamberhouse Castle, Crookham, in aice le [[Thatcham]], [[Berkshire]], i dteaghlach beag uasal, na Docwras (tá roinnt litrithe éagsúla ar an ainm, lena n-áirítear Dockwra agus Dowkra), a tháinig ó [[Yorkshire]] ó dhúchas.{{Sfn|McGurk|2006}} Baisteadh Docwra ar an 30 Aibreán 1564.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Clavin|first=Terry|date=October 2009|title=Docwra (Dowkra, Dockwra, Dockwraye, Dockquerye, Docura), Sir Henry|url=https://www.dib.ie/biography/docwra-dowkra-dockwra-dockwraye-dockquerye-docura-sir-henry-a2649|journal=[[Dictionary of Irish Biography]]|doi=10.3318/dib.002649.v1|accessdate=15 March 2025}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:&quot;Old_Thatch&quot;_near_Brimpton_and_Crookham_-_geograph.org.uk_-_10671.jpg|clé|mion|Crookham, Berkshire, áit bhreithe Henry]]

Ba é (chomh fada agus is eol dúinn) an t-aon mhac a mhair de chuid Edmund Docwra, Teachta Parlaiminte, agus a bhean chéile Dorothy Golding, iníon le John Golding as [[Halstead]], [[Essex]], agus deirfiúr an [[Aistriúchán|aistritheora]] aitheanta Arthur Golding. Ba pholaiteoir mór le rá áitiúil é a athair, a shuigh i dTeach na dTeachtaí mar Theachta Parlaiminte do [[Aylesbury (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aylesbury]] i bParlaimint 1571, agus do [[Windsor (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|New Windsor]] i bParlaimint i 1572. B’éigean dó Chamberhouse a dhíol níos déanaí mar gheall ar dheacrachtaí airgeadais. B’fhéidir gurb iad fadhbanna airgid an teaghlaigh ba chúis lena mhac gairm mhíleata a leanúint. 

Is cosúil nach raibh gaolta mór le rá ag na Docwras, agus ba dheacracht mhór é seo do Henry ar feadh a shlí bheatha, i ré ina raibh tábhacht mhór ag baint le naisc teaghlaigh. Fuair Henry roinnt tailte i mBerkshire mar oidhreacht, a dhíol sé timpeall 1615, dá théarnamh dóchúil go hÉirinn agus chuig oifig phoiblí a mhaoiniú, rud a raibh súil aige leis.

== Gairm mhíleata ==
Tar éis dó roinnt blianta a chaitheamh mar shaighdiúir gairmiúil san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus sa Fhrainc, chuir Coróin Shasana Docwra, nach raibh ach ina luathfhichidí fós, go hÉirinn timpeall na bliana 1584.{{Sfn|Moore|1888}} Rinneadh constábla Chaisleán [[Dún Garbhán|Dhún Garbhán de]], agus rinne sí seirbhís faoi Sir Richard Bingham, gobharnóir [[Cúige Chonnacht|Chonnacht]], Ba iad an tóir agus an scrios a rinneadh ar tholaigh Thomáis de Búrca i gCaisleán na Cailleach ar Loch Corra agus ansin ar Loch Measca, gníomhartha deiridh fheachtas Bingham i Maigh Eo sa bhliain 1586, a tharla i mí Mheán Fómhair na bliana sin. Ní raibh sé in ann clann ''de Búrca'', an fórsa polaitiúil ceannasach i Maigh Eo, a chur faoi chois, agus níor chríochnaigh an feachtas go cinnte.{{Sfn|Moore|1888}}

=== Seirbhís le hEssex agus Vere ===
D’fhág Docwra Éire timpeall na bliana 1590. Cosúil le go leor cúirtéirí óga uaillmhianacha ag an am, chuaigh sé i seirbhís [[Robert Devereux, 2ú Iarla Essex|Iarla Essex]], an fear ba thaitneamhaí leis an rí, agus throid sé taobh leis sa chogadh in aghaidh na Spáinne.{{Sfn|McGurk|2006}} Ghlac sé páirt i Léigear Rouen i 1591-2, agus i nGabháil Cádiz i 1596 áit ar [[Ridire|bronnadh]] Essex go pearsanta [[Ridire|ridireacht]] air as a &quot;ghníomhartha crógachta&quot;.{{Sfn|Moore|1888}} An bhliain dár gcionn, rinne sé seirbhís mhíleata faoi Sir Francis Vere i bhfeachtais &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Maurits van Oranje&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; i mBrabant, agus chaith sé cuid mhór de dheireadh na 1590idí san Ísiltír áit ar bhain sé clú agus cáil amach i gCath Turnhout. Níor ghlac sé páirt i dturas tubaisteach mí-ádhúil Essex ar na hOileáin [[Na hAsóir|Asóir]] i 1597.{{Sfn|McGurk|2006}}

[[Íomhá:Robert_Devereux,_2nd_Earl_of_Essex_by_Marcus_Gheeraerts_the_Younger.jpg|mion|Robert Devereux, 2ú Iarla Essex]]

=== Filleadh go hÉirinn ===
Sa bhliain 1599, chun a &quot;unspeakable contentment&quot;, cuireadh ar ais go hÉirinn é chun seirbhís a dhéanamh le Essex le linn [[Cogadh na Naoi mBliana (1688–1697)|Chogadh na Naoi mBliana]], ag gníomhú mar a phríomhchomhairleoir ar chúrsaí míleata na hÉireann. Le linn iarrachtaí tubaisteacha Essex chun Éire a thabhairt chun cíochána, bhí Docwra gnóthach den chuid is mó ag iarraidh clann Uí Bhroin a chur faoi chois i [[Contae Chill Mhantáin|gContae Chill Mhantáin]].{{Sfn|McGurk|2006}} Níor ghlac sé páirt i gcaibidlíochtaí conspóideacha Essex le hAodh Ó Néill, a bhí ina cheannaire foriomlán Éireannach le linn Chogadh na Naoi mBliana. Mar thoradh ar na caibidlíochtaí seo, tháinig sraith téarmaí ar a dtugtar an Scor ( the Cessation), a ndearna naimhde Essex ionsaí air mar ghéilleadh iomlán Shasana do na hÉireannaigh. Ba é freagairt na Banríona ná a rá go géar le Essex dá mba mhian léi Éire a thréigean go hiomlán, gur ar éigean a bheadh gá é a chur ann ar chor ar bith. Bhí Docwra tar éis filleadh ar Shasana le Essex i bhfómhar na bliana 1599. Sa bhliain 1600 cuireadh ar ais go hÉirinn é mar cheannasaí ar arm de 4000 fear agus ghabh sé láthair scriosta Dhoire i mBealtaine 1600. Lean an troid ar aghaidh go dtí 1603. 

Go gasta, mar thoradh ar an Scor, náiríodh Essex, agus dá bharr, ba chúis lena éirí amach i gcoinne na Banríona [[Eilís I Shasana|Eilís I]], rud a chríochnaigh nuair a cuireadh chun báis é mar [[Tréas|bhrathadóir]] i mí Feabhra 1601. Níor cuireadh amhras ar bith ar Docwra, a d’fhan go stuama in Éirinn ar feadh na géarchéime, go raibh baint aige le comhcheilg Essex, agus go gasta, ghnóthaigh sé muinín chomharba Essex [[Charles Blount, 8ú Barún Mhuinseo|Muinseo]], [[Fear Ionad na hÉireann|Fear Ionaid na hÉireann]] faoin m[[Eilís I Shasana|Banríon Eilís I]], cé gur argóint a bhí eatarthu níos déanaí faoi bheartas Docwra in Ultaibh. Deir a bheathaisnéisí, cé nach raibh ardmheas air mar pholaiteoir, go raibh instinn an fhíorpholaiteora do mharthanas ag Docwra ar a laghad.{{Sfn|McGurk|2006}}

== Concas Uladh ==
I mí Aibreáin 1600, tugadh arm de 4200 fear do Dhocwra chun [[Cúige Uladh|Uladh]] a chur faoi chois.{{Sfn|McGurk|2006}} Tháinig sé i dtír ag [[Carraig Fhearghais]], agus chuaigh sé ar aghaidh go dtí an Chúil Mhór, áit ar dhaingnigh sé an caisleán a bhí ina fhothrach ansin agus Flogh, in aice le [[Inis Eoghain|hInis Eoghain]], [[Contae Dhún na nGall]]. Ag dul ar aghaidh go dtí an áit ar a dtugtar [[Doire]] anois, dhaingnigh sé an cnoc agus leag sé amach céad shráideanna na cathrach nua. Níos faide suas [[An Feabhal|Abhainn na Feabhail]], dhaingnigh sé Dún na Long, suíomh a roinn Contaetha Dhún na nGall agus [[Contae Thír Eoghain|Thír Eoghain]], i mí Iúil 1600.{{Sfn|Moore|1888}} Thóg sé dúnta réaltchruthacha, spreagtha ag na Dúitsigh, gach ceann acu le balla láidir créafóige, timpeallaithe ag díog, ag trí shuíomh An Chúil Mhór, Doire agus Dún na Long. Ghlac sé páirt i roinnt círéibeacha leis na Gaeil. Deirtear gur éirigh leis meas a fháil óna leithéidí mar gheall ar a mhisneach agus a chlisteacht. Ghoin Aodh Dubh Ó Domhnaill, col ceathrar d’Aodh Ruadh Ó Domhnaill, taoiseach [[Uí Dhomhnaill|Chlann Uí Dhónaill]] é. Mar sin féin, sna chéad mhíonna aige in Ulataibh, léirigh sé cineál áirithe scáfaireachta, rud a rinne dochar dá chlú i measc rialtas Shasana. Go háirithe, cáineadh é as a chuid fear a chomhchruinniú i nDoire, áit a raibh eipidéim go rábach ann: thit an oiread sin daoine tinn gur laghdaíodh a fhórsa éifeachtach go 800 fear.{{Sfn|McGurk|2006}}

Le linn a shlí bheatha in Ultaibh, léirigh sé scileanna suntasacha maidir le deighilt a chothú i measc na gclanna Gaelacha ceannasacha, agus fuair sé tacaíocht ó roinnt taoiseach Gaelach suntasach, lena n-áirítear baill de na clanna ceannasacha Uí Néill agus Uí Dhónaill. Ba é an bua taidhleoireachta ba shuntasaí aige ná dílseacht Niall Gairbh Uí Dhomhnaill, col ceathrar agus deartháir céile d’Aodh Ruadh, a bhuachan don Choróin, a ghnóthú don Choróin, ar feadh tréimhse ar a laghad.{{Sfn|McGurk|2006}} Cúiseamh a luaití go minic in aghaidh Docwra ag a naimhde ná a soineantacht agus é ag creidiúint i ngealltanais dílseachta na dtaoiseach Gaelach, agus ba é difríochtaí faoin mbeartas comhréitigh seo ba chúis le troid níos déanaí idir Docwra agus Muinseo. Déanta na fírinne, ní raibh súil ag Docwra, a bhí ina fhear ciallmhar, go bhfanfadh aon cheann de na taoisigh dílis &quot;if the Spaniards should approach these shores&quot;, nó dá mbeadh aon bhua míleata cinntitheach ar na Sasanaigh ag na Gaeil. Ba é a dhearcadh ná go raibh tacaíocht daoine cosúil le Niall Garbh ina mhaoin pholaitiúil, chomh fada agus a mhairfeadh sé, ar chóir na Sasanaigh leas a bhaint aisti go hiomlán.{{Sfn|McGurk|2006}}

Chaith sé geimhreadh na bliana 1600/1601 ar thurasanna míleata breise, agus ar chaibidlíocht leis na Gaeil. Sa bhliain 1602, d’éirigh leis Caisleán [[Dún Geimhin|Dhún Geimhin]] a fháil ó Dhómhnall Ballach Ó Catháin, príomhvasáilleach nó 'uriaght' Aodha Úa Néill. Thug sé seo smacht dó ar an gcuid is mó de [[Contae Dhoire|Chontae Dhoire]] anois, agus mar thoradh air sin, d'athraigh Ó Catháin taobh, rud a bhain cuid mhór dá fhórsa a bhí fágtha de Ó Néill.{{Sfn|Moore|1888}} Chuaigh sé i gcomhar le Muinseo chun [[Aodh Ó Néill]] a a bhascadh sa deireadh, a ghéill do Muinseo ag [[An Mhainistir Mhór|Mellifont]] i mí an Mhárta 1603. Deirtear gur feachtas thar a bheith borb a bhí sa fheachtas míleata, agus gur maraíodh na mílte sibhialtach Gaelach dá bharr.{{Sfn|McGurk|2006}}

Ar bhás na Banríona [[Eilís I Shasana|Eilís I]], ba é gníomh daingean Docwra a chuir cosc ar éirí amach i dtuaisceart na hÉireann ag a phríomh-chomhghuaillí Gaelach, Niall Garbh Ó Domhnaill, a raibh fearg air nár deineadh Iarla Thír Chonaill de, teideal a bronnadh ina ionad sin ar a chol ceathrar, Ruairí Ó Domhnaill.{{Sfn|Moore|1888}} Sa ghearrthéarma, cuireadh ina luí ar Niall muinín a bheith aige i gealltanas tuilleadh luach saothair a fháil ón gCoróin. Is léir nach bhféadfaí brath ar a dhílseacht i bhfad níos faide, ach ní raibh muinín ag Docwra riamh as dílseacht bhuan na dtaoiseach Gaelach.{{Sfn|Moore|1888}}

== Bunaitheoir Dhoire ==
[[Íomhá:Derry,_Ireland_1607.jpg|mion|Tá an léarscáil seo de [[Doire|Dhoire]] c. 1607 ar cheann de na híomhánna is luaithe den chathair atá ar eolas againn.]]

Tá clú Docwra mar &quot;bhunaitheoir Dhoire&quot; bunaithe ar a chuid iarrachtaí luatha Doire a fhorbairt mar chathair, cé nár éirigh lena chuid iarrachtaí sa ghearrthéarma, mar gur dódh an lonnaíocht nua go talamh sa bhliain 1608.

Bhí súil ag Docwra go dtabharfadh a sheirbhísí don Choróin i gCogadh na Naoi mBliana luach saothair flúirseach, agus is cosúil gur shocraigh sé go gcruthófaí é ina Thiarna Uachtarán ar Uladh; ach ní raibh an-tóir air riamh, fiú amháin i measc a shaighdiúirí féin is cosúil. Rinneadh dochar breise dá shlí bheatha mar gheall a throid leis an Ridire Arthur Chichester, an Leas-Rí ceanntréan ar Éirinn. Chomh maith leis sin, ní raibh cairde cumhachtacha aige sa chúirt, áit a measadh gur cineál núise é. Dúradh nach raibh aon rud a raibh eagla níos mó air roimh an mBanríon agus a Comhairle ná litir fhoclach eile ó Docwra, ag freagairt go feargach d’aon cháineadh ar a iompar; agus in ainneoin a rath míleata níos déanaí, d’fhan cáil áirithe air as a bheith cúthail agus neamhchinnte. Cuireadh an sean-dlúthghaol le Essex ina choinne, go héagórach ós rud é go raibh comhaontú uilíoch ann nár ghlac sé páirt san éirí amach. Chinn Sir Robert Cecil sa deireadh gan cur isteach ar an mBanríon lena litreacha, agus a mhéid is féidir, rinneadh neamhaird de. Ghlac sé le ceapachán Máistir an Chruinnithe do Dhoire gan a cheadú ná a chomhairle a iarraidh mar mhasla pearsanta, ag argóint go searbh le Humphrey Covet, an chéad Mháistir, agus níos géire fós lena chomharba Reynolds.

B’éigean dó a bheith sásta le bheith ceaptha mar an chéad phropast agus mar ''Ghobharnóir Londaindoire agus na Cúile Móire''. Thug chéad chairt na cathrach cumhacht dó margaí agus aonach a reáchtáil. Ba dhualgas air na sirriamaí, an cláraitheoir agus na giúistísí a cheapadh agus cúirt chontae a reáchtáil.{{Sfn|Moore|1888}}

Bhí Docwra ag tosú ag éirí tuirseach den saol in Éirinn, cé nár fhill sé ar Shasana go dtí 1608. Sa bhliain 1606, cheannaigh Sir George Paulet as a oifigí poiblí é, agus ní raibh a chaidreamh le ceannairí Gaelacha Uladh, agus go háirithe le rialóir [[Inis Eoghain]], Sir [[Cathaoir Ó Dochartaigh|Cahir O'Doherty]], a raibh Docwra ag iarraidh a dhílseacht a bhaint amach, chomh cairdiúil céanna. 

Le linn Éirí Amach Uí Dhochartaigh ina dhiaidh sin sa bhliain 1608, mharaigh athair altrama Uí Dhochartaigh, Feidhlimidh Riabhach Mac Dhaibheid, Paulet sa chath agus dódh Doire. Anois, bhí míchlú iomlán tarraingthe ar pholasaí Docwra maidir le huaisle Ghaelacha Uladh a mhealladh. Cuireadh ina leith faillí dualgais agus trócaire mhíchuí i leith na nÉireannach dúchasach, agus d’imigh sé ar ais go Sasana faoi smál sealadach. I ndiaidh [[Imeacht na nIarlaí|Theitheadh na nIarlaí]], agus Éirí Amach Uí Dhochartaigh, ní fhaca Coróin Shasana aon bhuntáiste a thuilleadh i réiteach a dhéanamh le taoisigh Uladh: scriosadh comhghuaillithe Gaelacha Docwra, agus fuair go leor acu, lena n-áirítear Donnchadh Ó Catháin, Niall Garbh Ó Domhnaill, agus a mhac Neachtain, bás mar phríosúnaigh i [[Túr Londan|dTúr Londan]].

== Gairmréim níos déanaí ==
Le linn dó dul ar scor i Sasana, rinne Sir Henry Docwra agóid shearbh leis an Rí [[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire|Séamas I]] go raibh sé cúisithe go héagórach de bharr neamhinniúlacht, agus as a luach saothair suarach as a chuid seirbhísí don Choróin: go háirithenach ndearnadh Uachtarán Uladh de. Sa bhliain 1614, d'fhoilsigh sé a ''Narrative'' (Insint), ar cur síos é araon ar a ghníomhartha míleata in Éirinn, agus a fhírinniú. Cé gur léir gur chun a leasa féin a scríobhadh é, is foinse luachmhar eolais  don tréimhse é an ''Narrative''.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Billy |last=Kelly |title=THE GUILDHALL: Derry's Museum in Glass |journal=History Ireland |volume=17 |issue=6 |date=2009 |pages=66–69 |jstor=40588462 |quote=This window is the only memorial in the city to a man who might well claim credit for founding the modern city.}}&lt;/ref&gt;

Thug a fheachtas deich mbliana chun filleadh ar fhostaíocht rialtais, go háirithe in Éirinn, toradh faoi dheireadh. Sa bhliain 1616, tar éis aisghairm Leas-Ionadaí Chichester, a raibh droch-théarmaí aige leis, ceapadh ina Chisteoir Cogaidh d'Éirinn é agus d’fhill sé chun cónaí ann.tar éis an Fear Ionaid Chichester a thabhairt chun cuimhne, lena raibh sé in árach leis, rinneadh &quot;Cisteoir Cogaidh d'Éirinn&quot; de agus d'fhill sé chun cónaithe ann. Sa bhliain 1621,  rinneadh tiarna de, le deontas measartha talún ag [[Raghnallach]], bruachbhaile atá anois ann, ach ansin ina shráidbhaile ar an taobh theas de chathair Bhaile Átha Cliath, agus eastát eile ag [[Domhnach Broc]], i ndeisceart Bhaile Átha Cliath freisin.

[[Image:1 Mount Pleasant Square.jpg|thumb|Cearnóg Chnocán Aoibhinn, an lae inniu.]]

In ainneoin a theidil, ba fhear sách bocht é, go páirteach toisc nár tugadh oifig an Leaschisteora in Éirinn dó, oifig a bhíodh ceangailte den ghnáth le hoifig an Chisteora Chogaidh roimhe sin, agus dá bharr ní raibh le teacht isteach ag Docwra ach leath an méid a bheadh súil aige leis. Tháinig deireadh le gealltanais go mbronnfaí tailte ar fiú £5000 iad air, cé go bhfuair sé roinnt tailte eile ina dhiaidh sin i gContae Chill Mhantáin. Tar éis a bháis mhol a chomhghleacaithe go léir é mar &quot;an honest man who died poor&quot;.{{Sfn|McGurk|2006|pp=242–248}}  Mar Chisteoir sheachain sé don chathú, ar ghéill an oiread sin dá chomhaoisigh dó, ar a oifig a úsáid chun é féin a shaibhriú; Sa bhliain 1618, mhol Comhairle Shasana é do Leas-Ionadaí na hÉireann as a chúram agus a dhícheall agus a chuid dualgas á gcomhlíonadh aige. Ba é an locht tromchúiseach amháin a bhí air mar Chisteoir, dar le cách, ná an moill eisceachtúil a bhí air agus a chuid cuntas á gcur le chéile aige. Sna blianta deireanacha aige, d'admhaigh sé go bhfuair sé ualach na hoifige beagnach dofhulaingthe, agus bhí sé sásta a oifig a dhíol ar £ 4000.{{Sfn|McGurk|2006|pp=242–248}}

Sa bhliain 1628 bhí sé ar dhuine de 15 phiara curtha ar phainéal chun Edmond Butler a chuir faoi thriail, Tiarna Dhún Búinne as dúnorgain tar éis do Butler a chol ceathrar, James Prendergast, a mharú i racán faoi cheart oidhreachta chuig barúntacht fheodach Éireannach. Ba é Docwra an t-aon duine a vótáil &quot;ciontach &quot;, agus fuarthas Dún Búinne  neamhchiontach mar ba cheart le 14 vóta in aghaidh 1.{{sfn|Moore|1888}}

D'éag an Tiarna Docwra as Cúil Mhór bás ar 18 Aibreán 1631 i mBaile Átha Cliath, go gairid tar éis dó dul ar scor óna oifigí poiblí, agus cuireadh é in [[Ardeaglais Theampall Chríost]],{{Sfn|McGurk|2006|pp=18–26}} Baile Átha Cliath. Chuir a chomhchomhairleoirí Éireannacha achainí chuig a gcomhghleacaithe Sasanacha, á mholadh mar &quot;''an excellent civil servant''&quot;, a fuair bás (réasúnta) bocht, agus mhol siad a bhaintreach agus a leanaí marthanacha faoina gcúram.{{Sfn|McGurk|2006|p=269}}

==Teaghlach==
Phós sé Anne Vaughan, iníon le Sir Francis Vaughan ó  Sutton-on-Derwent, [[Yorkshire]], agus a bhean Anne Boynton, iníon le Sir Thomas Boynton ó ''Bharmston'', ''East Riding of Yorkshire'', agus Frances Frobisher.{{Sfn|McGurk|2006|pp=18–26}} Bhí beirt mhac acu, Theodore agus Henry. Tháinig Theodore, an mac ba shine, i gcomharbacht ar an mbarúntacht ach fuair sé bás gan sliocht. Is beag atá ar eolas faoi ach amháin go raibh sé de dhualgas air a eastát Raghnallach a dhíol agus go raibh sé ag maireachtáil i mbochtanas nuair a fuair sé bás i Sasana sa bhliain 1647: ó bhí a dheartháir Anraí tar éis báis roimhe, chuaigh an teideal in éag.{{Sfn|McGurk|2006|pp=18–26}} Bhí triúr iníonacha ag an 1ú Barún freisin, Anne, Frances, a fuair bás go hóg, agus Elizabeth. Phós Anne an Captaen  Shore as Fear Manach. Phós Elizabeth ar an gcéad dul síos i 1640 Andrew Wilson ó Choill an Iúir (''Wilson's Fort''), in aice le [[Conmhaigh]] in oirthear [[Chontae Dhún na nGall|Chontae Dhún na nGall]], ach is cosúil nach raibh aon shliocht mharthanach aici, agus ar an dara dul síos, mar a tríú bean chéile, Sir Henry Brooke ó [[Achadh Lon]] agus bhí sliocht aici, George ina measc.{{Sfn|McGurk|2006|pp=18–26}}

Mhair an Bhantiarna Docwra as Cúil Mhór i ndiaidh a fir chéile agus a beirt mhac, go dtí 1648: cosúil lena mac ba shine, bhí sí ina cónaí faoi bhochtaineacht áirithe ina blianta deiridh, in ainneoin oidhreacht a fháil ón [[Richard Boyle, 1ú Iarla Chorcaí|1ú Iarla Chorcaí]], a bhí ina dhlúthchara agus ina chomhghuaillí ag a fear céile nach maireann ina bhlianta deireanacha.{{Sfn|McGurk|2006|pp=18–26}}

==Carachtar==
Mar shaighdiúir, ba dhuine cróga, oilte agus dian é Docwra; fiú na hÉireannaigh  de réir ráitis, bhí meas acu air mar admired reportedly dó mar &quot;''an illustrious knight of wisdom and prudence, a pillar of battle and conflict.''{{Sfn|McGurk|2006|p=270}}  Léirigh sé scileanna suntasacha agus é ag idirbheartaíocht le clanna Gaelacha Uladh, agus bhí cáil air as achrann a spreagadh eatarthu chun seasamh na Corónach a neartú.{{sfn|Moore|1888}}  Tá ráite ag staraithe go gcuirfeadh na cúisimh a rinne a naimhde polaitiúla in aghaidh Docwra maidir le &quot;leniency&quot; iomarcach i leith na nGael iontas ar naGaeil féin, agus deirtear go bhfuair na mílte acu bás, go díreach nó go hindíreach, de thoradh a ghníomhartha.{{Sfn|McGurk|2006|pp=18–26}} Mar Chisteoir Cogaidh, bhí lucht cáinte aige, ach bhí clú agus cáil aige freisin mar dhuine díograiseach, coinsiasach agus ionraic, cé go raibh sé sách mall, ar aon nós, i mbun gnó.{{Sfn|McGurk|2006|pp=242–248}}

Ina shaol príobháideach, bhí cáil air as a bheith ionraic, le dea-mhianta poiblí, agus ina fhear a raibh breithiúnas neamhspleách aige. I gcúrsaí creidimh deirtear, de réir chaighdeáin na linne, go raibh sé fulangach go leor. Cé nach bhfuil aon amhras ach gur mharaigh trúpaí Sasanacha a bhí faoina cheannas roinnt sagart, áitíonn a bheathaisnéisí nár ordaigh Docwra na dúnmharuithe seo agus nár aontaigh sé leo ach oiread.{{Sfn|McGurk|2006|pp=18–26}}

== Tuilleadh léitheoireachta ==
*{{Cite book |last1=Docwra |first1=Henry |url=https://books.google.com/books?id=dAf6Eo_F4isC |title=Docwra's Derry: A Narration of Events in North-west Ulster 1600-1604 |last2=Kelly |first2=William |date=2003 |publisher=Ulster Historical Foundation |isbn=978-1-903688-22-9 |language=en}}
* {{Cite book |last=O'Neill |first=James |title=The Nine Years War, 1593-1603: O'Neill, Mountjoy and the Military Revolution |url=https://archive.org/details/nineyearswar15930000onei |date=2017 |publisher=Four Courts Press |isbn=9781846827549 |location=Dublin}}


==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Docwra, Henry}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1564]]
[[Catagóir:Básanna i 1631]]
[[Catagóir:Bairúin i bPiaráis na hÉireann]]
[[Catagóir:Piaráis na hÉireann cruthaithe ag Séamas I]]
[[Catagóir:Daoine ó Thatcham]]
[[Catagóir:Daoine ó Bradfield, Berkshire]]
[[Catagóir:Ginearál Sasanacha]]
[[Catagóir:Daoine Angla-Éireannacha den 16ú haois]]
[[Catagóir:Cogadh na Naoi mBliana (Éire)]]
[[Catagóir:Teaghlach Docwra|Henry]]
[[Catagóir:Daoine Angla-Éireannacha den 17ú haois]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata ó Berkshire]]</text>
      <sha1>stlk8uwam5bpun5bnmorj7hfh7b7miu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Garech de Brún</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123474</id>
    <revision>
      <id>1308860</id>
      <parentid>1300323</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9869" sha1="8vw9w3i9dewmsov2tqmj1v1akquexci" xml:space="preserve">{{Template:WD Bosca Sonraí Duine}}
Cuimhneofar ar '''Garech de Brún''' nó uaireanta ar a dtugtar '''Garech a Brún''',&lt;ref name=&quot;Irish Examiner 2023&quot;&gt;{{cite news |last1=Watson |first1=Philip |teideal=Garech Browne: The irascible Guinness heir who did so much for Irish music |url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsandculture/arid-41234545.html |access-date=13 December 2024 |publisher=Irish Examiner |date=26 September 2023}}&lt;/ref&gt; de shliocht díreach ar [[Arthur Guinness]], mar charachtar ildaite, mar fhathach cultúrtha agus mar phátrún ar ealaíona na hÉireann (25 Meitheamh 1939 – 10 Márta 2018), go háirithe ar cheol traidisiúnta na hÉireann.

==Teaghlach==
Ba é de Brún an duine ba shine de thriúr mac ag an 4ú Barún Oranmore agus Browne agus a dhara bean chéile, Oonagh, iníon an Onóraigh Ernest Guinness, an dara mac den Chéad Iarla Uíbh Eachach . Ba oidhre saibhir í Oonagh ar fhortún Guinness agus ba í an duine ab óige de na trí &quot;Golden Guinness Girls&quot;. Bhí an gradam neamhchoitianta ag athair Gharech, an Tiarna Oranmore agus Browne, gur shuigh sé i dTeach na dTiarnaí ar feadh 72 bliain, go dtí a bhás ag aois 100 i mí Lúnasa 2002, gan labhairt riamh i ndíospóireacht.

Ós rud é go raibh a thuismitheoirí pósta trí huaire, bhí beirt leasmháthair agus beirt leasathair ag Garech, chomh maith le roinnt leathshiblíní níos sine. Ba é an t - aon deartháir iomlán a bhí aige, an tOnórach Tara Browne, ógfhear sóisialta i Londain ab ea é agus fuair sé bás in aois a 21 bliana i dtimpiste ghluaisteáin in West End Londain, agus chabhraigh a bhás le John Lennon a ghríosú agus é ag cumadh an amhráin &quot; A Day in the Life &quot; le Paul McCartney.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/beatles-sgt-pepper-at-50-the-doomed-socialite-behind-a-day-in-the-life-120953/|twideal=Rolling_Stone|website=rollingstone.com|date=31 May 2017 |accessdate=20 May 2020}}&lt;/ref&gt;  Fuair Garech a chuid oideachais agInstitut Le Rosey san Eilvéis. Cé gur ball de theaghlach leathnaithe Guinness é, níor ghlac sé aon pháirt ghníomhach ina ngnó grúdaireachta.

Nuair a bhí sé in Éirinn, bhí de Brún ina chónaí i Log an Lá, suite go domhain i Sléibhte Chill Mhantáin i gContae Chill Mhantáin . Tá cur síos éagsúil déanta ar an teach, a fuair sé le hoidhreacht óna mháthair, mar chaisleán nó mar lóiste seilge ábhalmhór. Sa bhliain 2008, tharla gadaíocht mhór airgid agus leabhar neamhchoitianta ó Log an Lá;&lt;ref&gt;''Irish Mail'', 6 April 2008, pg. 20.&lt;/ref&gt; roimhe sin, cheap de Brún an staraí ailtireachta &quot;An Cunta&quot; Randal MacDonnell, a thug &quot;MacDonnell na nGleann&quot; air féin agus &quot;Barún Randal MacDonnell na nOileán&quot; roimhe sin, fantaiseoir aisteach aitheanta. Le linn dó a bheith ann, thug de Brún faoi deara &quot;the disappearance from the house of items of Georgian silver and other valuable chattels&quot;, rud a d'fhág &quot; a blistering row&quot; agus gur éalaigh MacDonnell ón eachtra ar a tugadh &quot;silver teapot affair&quot; go Prág. ref&gt;{{Cite news|date=2019-12-06|title=Randal MacDonnell, weaver of fantasies who catalogued the great houses of Ireland and claimed aristocratic lineage – obituary|language=en-GB|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2019/12/06/randal-macdonnell-weaver-fantasies-catalogued-great-houses-ireland/|access-date=2021-08-03|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;

Tugann leabhar ó 2012, Luggala Days, le Robert O'Byrne cuntas mionsonraithe ar stair Log an Lá agus ar shaol Gharech araon. &lt;ref&gt;{{cite book|last=O'Byrne|first=Robert|date=October 18, 2012|title=Luggala Days: The story of a Guinness house|url=https://archive.org/details/luggaladaysstory0000unse|publisher=CICO Books|isbn=978-1908170781}}&lt;/ref&gt;

Dúirt de Brún uair amháin go mb'fhearr nár rugadh é, ag glaoch air &quot;frightful to bring anyone into this world &quot;.&lt;ref&gt;[https://www.independent.ie/irish-news/guinness-heir-garech-de-brn-i-wish-i-hadnt-been-born-life-doesnt-stop-being-hell-35688760.html Guinness heir Garech de Brún: 'I wish I hadn't been born - life doesn't stop being hell'], independent.ie, 7 May 2017; retrieved 30 December 2017.&lt;/ref&gt;

==Ceol traidisiúnta na hÉireann==

Bhí de Brún ina phríomhthacadóir d’athbheochan agus do chaomhnú cheol traidisiúnta na hÉireann, trína lipéad ceoil Ceirníní Cladaigh a bhunaigh sé le daoine eile i 1959. &lt;ref name=&quot;Irish Examiner 2023&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Ba áit fáilteach do fhilí, scríbhneoirí agus ceoltóirí Éireannacha a sheanbhaile, Mainéar Bhaile na Coille in aice le Baile Átha Cliath, ar feadh blianta fada. Rinne an grúpa ceoil tíre-pop Clannad go leor taifeadtaí dá gceol ann.

Bhí ról lárnach ag Garech i mbunú an ghrúpa ceoil thraidisiúnta Éireannaigh The Chieftains, lena n-áirítear seoladh a gcéad sé fhadcheirnín. &lt;ref name=&quot;Irish Examiner 2023&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1962, tar éis dó Ceirníní Cladaigh a bhunú, d'iarr sé ar a chara, an píobaire uilleann cáiliúil Paddy Moloney, grúpa a bhunú le haghaidh albam ar leith. D'fhreagair Moloney leis an gcéad fhoireann don bhanna, a bhain rath tráchtála idirnáisiúnta amach ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.independent.ie/entertainment/music/the-chieftains-out-of-this-world-3038454.html|title=The Chieftains – out of this world|date=3 March 2012|accessdate=11 March 2018|publisher=independent.ireland}}&lt;/ref&gt;
Rinneadh agallamh fada leis don chlár ceoil traidisiúnta Grace Notes ar RTÉ lyric fm ar an 18 Márta 2010.&lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/lyricfm/trad/ Grace Notes], rte.ie; accessed 11 March 2018.&lt;/ref&gt;

==Pátrún ealaíne==
Ba chara agus pátrún an ealaíontóra Francis Bacon é Garech, agus i mí Eanáir 2017 bhí sé le feiceáil sa chlár faisnéise BBC Francis Bacon: A Brush with Violence. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b08cwq3v|title=Francis Bacon: A Brush with Violence|publisher=bbc.co.uk|date=28 January 2017 |access-date=29 January 2017}}&lt;/ref&gt;

==Pósadh==
Sa bhliain 1981, phós de Brún a Shoilse Banphrionsa Harshad Purna Devi Jadeja de Morvi i Bombay (Mumbai anois).&lt;ref &gt;''Irish  Independent''  16 September  2018&lt;/ref &gt; Ba í Purna an leanbh ab óige de chuid a Shoilse Sri Mahendra Sinhji, Maharaja de Morvi (1918-57) agus a bhean chéile a Soilse An Maharani Sri Vijay Kuverba &lt;ref&gt;Burkes Peerage (2003) volume 2, page 2667&lt;/ref&gt;

==Bás==
Fuair de Brún bás i Londain, ar an 10 Márta 2018, in aois 78. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thetimes.com/world/ireland-world/article/hard-partying-aristocrat-was-last-of-a-breed-938w922pl|title=Hard-partying aristocrat 'was last of a breed'|first=Jennifer|last=O'Brien|date=12 March 2018|publisher=|access-date=14 March 2018|via=www.thetimes.co.uk}}&lt;/ref&gt;

Ina uacht agus ina theist, bhronn sé iarsmaí eibhir &quot;geata bogha&quot; meánaoiseach ar chathair na Gaillimhe . Bhí suíomh an gheata seo, nár luaigh de Brún murach sin, ina rúndiamhair ar feadh breis agus bliain tar éis a bháis. Aimsíodh é ar thalamh eastát Log an Lá sa bhliain 2019. De réir staraí ó Ghaillimh, is dócha gur cuid de chosaintí na cathrach sa 17ú haois a bhí sa gheata, agus gur baineadh as an gcathair é ina dhiaidh sin ag sinsear díreach de Brún agus uasal na Gaillimhe, an Tiarna Oranmore and Browne, nuair a tugadh chuig teach theaghlach de Brún é i gCaisleán Mhic Ghearóid, díreach taobh amuigh de Chlár Chlainne Mhuiris i gContae Mhaigh Eo . Is dócha gur cheannaigh a shinsear ó lár na 1600í , Geoffrey Browne (Teachta Parlaiminte) (bás 1668), an geata ón gcathair. Bhí an geata ar cheann de roinnt earraí a d'fhág de Brún go dtí an Stát Éireannach; mír eile ab ea a bhailiúchán cóistí &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/garech-de-bruns-galway-gate-is-finally-found-929514.html|title=Garech de Brún's Galway Gate is finally found|first=Lorna|last=Siggins|date=8 June 2019|publisher=|accessdate=8 June 2019|via=www.irishexaminer.com}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2022, chuir a theaghlach a leabharlann ina raibh 20,000 leabhar agus lámhscríbhinn ar iasacht fhadtéarmach chuig Oifig na nOibreacha Poiblí i Farmleigh.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-06-22 |title=From Luggala to Farmleigh: Minister O'Donovan welcomes long-term loan of Garech Browne Library |url=https://www.gov.ie/en/press-release/d5963-from-luggala-to-farmleigh-minister-odonovan-welcomes-long-term-loan-of-garech-browne-library/ |access-date=2023-08-25 |website=www.gov.ie |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Portráidí==
D’fhoilsigh Vanity Fair portráidí de Gharech agus grianghraif de Log an Lá i mí Eanáir 2008. &lt;ref&gt;[http://www.vanityfair.com/culture/features/2008/01/eccentrics_slideshow200801#slide=7 Portrait of Garech Browne] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228095251/http://www.vanityfair.com/culture/features/2008/01/eccentrics_slideshow200801|date=2010-02-28}}&lt;/ref&gt;

Díoladh portráid de Browne mar bhuachaill, péinteáilte ag Log an Lá ag Lucian Freud, i mí an Mhárta 2019 ar €6.7m. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/homes-and-property/fine-art-antiques/lucien-freud-portrait-of-guinn--ess-heir-as-a-boy-sells-for-6-7m-1.3816608|teideal=Lucian Freud portrait of Guinness heir as a boy sells for€6.7m.|website=irishtimes.com|date=6 March 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sothebys.com/en/articles/lucian-freuds-tender-portrait-makes-auction-debut-in-london|title=Lucian Freud's tender portrait makes auction debut in London|date=31 January 2019 }}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
Treibheanna na Gaillimhe
==Tagairtí==
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1939]]
[[Catagóir: Básanna 2018]]
[[Catagóir:Péicealláin Éireannacha]]
[[Catagóir:Fine Guinness]]
[[Catagóir:Iarscoláirí Institut Le Rosey]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]]</text>
      <sha1>8vw9w3i9dewmsov2tqmj1v1akquexci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marvel Adventures Spider-Man</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123735</id>
    <revision>
      <id>1308832</id>
      <parentid>1305093</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T18:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <origin>1308832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17841" sha1="h7du1gio9hdegviswfw4hh9sr4ig11a" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Marvel Adventures Spider-Man''''' (roimh '''''Marvel Age Spider-Man''''', agus athsheoladh ina dhiaidh sin mar '''''Spider-Man: Marvel Adventures''''') é foilsithe ag [[Marvel Comics]], atá bunaithe ar  [[Spider-Man]] agus [[Sophia &quot;Chat&quot; Sanduval]]. Foilsíodh an sraith —scríofa go príomha ag [[Daniel Quantz]], [[Todd DeZago]], [[Mike Raicht]], [[Kitty Fross]], [[Erica David]], [[Jeff Parker]], [[Sean McKeever]], [[Zeb Wells]], [[Peter David]], [[Fred Van Lente]], [[Chris Kipiniak]], [[Marc Sumerak]], [[Todd DeZago]], agus [[Paul Tobin]]—ón 2 Márta, [[2005]] go dtí an 28 Márta, [[2012]] agus fuair sé fáilte dhearfach ó chriticeoirí.

Bhí scéalta ''Marvel Age Spider-Man'' na sraithe ar eisiúintí luatha a scríobh [[Stan Lee]] sna 1960idí, agus lean na chéad chúpla eagrán de ''Marvel Adventures Spider-Man'' leis an traidisiún seo sular athraigh siad go scéalta bunaidh aon-eagrán.  

==''Marvel Age Spider-Man''==
# &quot;Duel to the Death with the [[Vulture]]&quot; / &quot;The Uncanny Threat of the Terrible [[Tinkerer]]&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #2)
# &quot;Spider-Man vs. [[Doctor Octopus]]&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #3)
# &quot;Nothing Can Stop the [[Sandman]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #4)
# &quot;Marked for Destruction by [[Doctor Doom]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #5)
# &quot;Face-to-Face with [[the Lizard]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #6)
# &quot;The Return of the Vulture&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #7)
# &quot;The Terrible Threat of the Living Brain!&quot; / &quot;Spider-Man Tackles the [[Human Torch|Torch]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #8)
# &quot;The Man Called Electro!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #9)
# &quot;[[The Enforcers]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #10)
# &quot;The Return of Doctor Octopus!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #11)
# &quot;Unmasked by Doctor Octopus!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #12)
# &quot;The Menace of [[Mysterio]]&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #13)
# &quot;The Grotesque Adventure of the [[Green Goblin]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #14)
# &quot;[[Kraven the Hunter]]&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #15)
# &quot;Duel with [[Daredevil]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #16)
# &quot;Return of the Green Goblin&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #17)
# &quot;The End of Spider-Man!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #18)
# &quot;Spidey Strikes Back!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #19)
# &quot;The Coming of the [[Mac Gargan|Scorpion]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #20)
# &quot;Where Flies the [[Abner Jenkins|Beetle]]!&quot; (athinsint ar ''Marvel Adventures Spider-Man'' #21)

==''Marvel Adventures Spider-Man'' (iml. 1)==
# &quot;Here Comes Spider-Man&quot; (athinsint ar ''[[Amazing Fantasy]]'' #15) – Tosaíonn an scéal mar réamhrá ar Peter Parker. Taispeántar tionól scoile ina míníonn grúpa eolaithe gathanna radaíochta agus turgnamh ar dhamhán alla. Léimeann an damhán alla radaithe ar Peter agus faigheann sé greim ar a lámh, rud a thugann cumhachtaí dó. Baineann an chuid eile den scéal le Peter ag éirí ró-mhuiníneach agus ag cur an locht air féin as bás a uncail.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cbr.com/spider-man-comics-to-read-if-interested-in-marvel-comics|teideal=10 ''Spider-Man'' Comics To Read If You Want To Get Into Marvel Comics|last=Glennon|first=Christopher|dáta=May 19, 2022|publisher=[[Comic Book Resources]]|access-date=May 19, 2022|dátarochtana=Márta 7, 2026|archivedate=Deireadh Fómhair 13, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221013144850/https://www.cbr.com/spider-man-comics-to-read-if-interested-in-marvel-comics/}}&lt;/ref&gt;
# &quot;The Sinister Six Part 1&quot; (athinsint ar ''The Amazing Spider-Man Annual'' #1, cuid 1) – Tagann [[Doctor Octopus]], [[Electro]], [[Mysterio]], [[Kraven the Hunter]], [[the Vulture]] agus an [[Sandman]] le chéile mar an [[Sinister Six]], agus cailltear cumhachtaí Peter go tobann.
# &quot;The Sinister Six Part 2&quot; (athinsint ar ''The Amazing Spider-Man Annual'' #1, cuid 2) – Tagann cumhachtaí Spider-Man ar ais agus téann sé chun troid leis an Sinister Six agus chun [[Aunt May]] agus [[J. Jonah Jameson]] a shábháil.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aiptcomics.com/2021/11/18/marvel-verse-spider-man-review|teideal='Marvel-Verse: Spider-Man' is a reasonably priced purchase for the holidays|last=Brooke|first=David|dáta=November 18, 2021|publisher=AIPT Comics|access-date=November 18, 2021}}&lt;/ref&gt;
# &quot;Goom Got Game&quot; – Téann an [[Human Torch]] i gcomhpháirtíocht go drogallach le Spider-Man chun créatúr coincréite darb ainm Street agus eachtránach mór darb ainm Goom a chomhrac.
# &quot;Power Struggle&quot;
# &quot;Picture-Perfect Peril!&quot;
# &quot;Vulture Hunt!&quot;
# &quot;Rush Hour!&quot;
# &quot;Doom With A View!&quot;
# &quot;Make Mine Mysterio!&quot;
# &quot;They Call Him Mad!&quot;
# &quot;Nightmare on Spidey Street!&quot;
# &quot;The Chameleon Caper!!&quot;
# &quot;The Black Cat?!&quot;
# &quot;How Spider-Man Stopped Worrying and Learned to Love the Arms!&quot;
# &quot;I, Reptile!&quot;
# &quot;Hair of the Dog That Bit, Ya&quot;
# &quot;Untitled&quot;
# &quot;Untitled&quot; – Tugann Spider-Man aghaidh ar [[Fin Fang Foom]].
# &quot;Monster Mash&quot;
# &quot;Fashion Victims!&quot;
# &quot;World War G&quot;
# &quot;Dust-Up in Aisle Seven&quot;
# &quot;Breaking Up Is Venomous to Do&quot;
# &quot;Three Rings... of Danger&quot;
# &quot;Reading, Writing and a Robot&quot;
# &quot;But Seriously, Folks&quot;
# &quot;I Hate Spider-Man&quot;
# &quot;Rock and Roll&quot;
# &quot;Whirlwind Trout&quot;
# &quot;Fired&quot;
# &quot;Submerged&quot;
# &quot;The Tenant&quot;
# &quot;The Unnatural&quot;
# &quot;The Side-Kick&quot; – Ba mhaith le [[Venom]] maitheas a dhéanamh. Sa deireadh, faightear amach nach raibh uaidh ach díoltas.
# &quot;The Good Son&quot; – Déanann Harry iarracht a athair Norman a shaoradh ón bpríosún, ach sa deireadh cabhraíonn sé le Spider-Man.
# &quot;School of Hard Knocks&quot; – Freastalaíonn Peter ar rang féinchosanta, ach nochtar go bhfuil an teagascóir ag iarraidh mic léinn a dhíol le villainí.
# &quot;There's No Bee in Team&quot; – Troidann Spider-Man le villain darb ainm Swarm.
# &quot;Model Student&quot; – Taispeánann Peter an scoil do dhalta nua as Latveria, ach ionsaíonn an Fantastic Four iad. An é seo obair Dr. Doom?
# &quot;If I Had a Hammer...&quot; – Rialaíonn bandia olc Spider-Man agus cabhraíonn sé léi Asgard a ghlacadh. An féidir le Thor é a shaoradh?
# &quot;The Need for Speed Stampede&quot;
# &quot;Cat Fight&quot;
# &quot;A Whale of a Tale&quot;
# &quot;Evil on a Grander Scale&quot; – Faigheann Spider-Man amach nach é Curt Connors an t-aon [[The Lizard|Lizard]] sa chathair.
# &quot;Pieces of the Puzzle&quot;
# &quot;Silent Nights&quot; – Bíonn Peter ag streachailt bronntanas Nollag costasach a cheannach do Aunt May.
# &quot;Everything You Read&quot; – Aimsíonn Spider-Man [[the Prowler]], laoch eile nach dtuigtear, agus é ag lorg gadaí a ghoid a aireagáin.
# &quot;Two for One&quot;
# &quot;Playing Hero&quot;
# &quot;Sinister Sixteenth&quot;
# &quot;PVP (Pete vs. Pete)&quot;
# &quot;No Substitute&quot;
# &quot;A Sense of Responsibility&quot; – Aimsíonn [[Emma Frost]] agus a cara [[Sophia &quot;Chat&quot; Sanduval]] rún neamhghnách Peter Parker.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cbr.com/marvel-adventures-spider-man-53|teideal=Review: ''Marvel Adventures Spider-Man'' #53|last=Zawisza|first=Doug|dáta=July 29, 2009|publisher=[[Comic Book Resources]]|access-date=July 29, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=PBjPB4Fclas|title=''The Best'' Spider-Man ''Girlfriend''|author=Chimmaney|date=May 31, 2023|access-date=May 31, 2023|via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
# &quot;Taken for a Ride&quot;
# &quot;Why I Was Late for Class&quot;
# &quot;Vigilantes&quot;
# &quot;The Silencer&quot;
# &quot;Ladies! Ladies! Wait Your Turn!&quot;
# &quot;Bring It&quot;
# &quot;I've Got a Badge!&quot;
# &quot;A Birdie Said You'd Be Here&quot;

==''Spider-Man: Marvel Adventures'' (iml. 2)==
# &quot;Gwen-téarmach leis an nGac Spider&quot; (feat. ''[[Franklin Richards: Mac Geniu]]'' &quot;Lá Tinn!&quot; / &quot;Cluiche an Inchinn!&quot;)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://screenrant.com/spider-man-girlfriend-disney-princess|teideal=Spider-Man Lá Faitíosach le Disney 'Princess'|last=Jung|first=Michael|work=[[Screen Rant]]|dáta=Eanáir 24, 2020|access-date=Eanáir 24, 2020}}&lt;/ref&gt;
# &quot;Shang-Chi! Tá do Am Tagtha!&quot;
# &quot;Tá Wolverine Ar Aglach!&quot;
# &quot;Bullseye&quot;
# &quot;Tá Fear le Obair&quot;
# &quot;Do Ghrása Álainn Mutant&quot;
# &quot;An Díospóireacht Mutant&quot;
# &quot;An Mace Iontach vs. Cinder&quot;
# &quot;Gníomhaire Naoi &amp; Mr. Punch vs. An Vulture&quot;
# &quot;Lá an Lynx!&quot;
# &quot;Seo! Is! Florida!&quot;
# &quot;Isteach i gDún an Leon&quot;
# &quot;An Raptor de na Baskervilles&quot;
# &quot;An Illusionist&quot; 
# &quot;Comhairle an Doom!&quot;
# &quot;Cé hé an Goblin sin?&quot;
# &quot;Sé-go-Aon-Plé!&quot; / &quot;Éan de Mhuin is Éan&quot;
# &quot;Liathróid Goblin&quot; / &quot;Stróc Cíos&quot; (feat. An Green Goblin &amp; An Bhearna de Madame Masque)
# &quot;An Spider-Man Iontach i... Ag Dul Cósmach!&quot; (&quot;Tiomáint ar na Skyways leis an Silver Surfer!&quot;) 
# &quot;An Stoirm Gaineamh&quot; / &quot;Olc na Dúiche!&quot; (feat. ''[[Prep &amp; Landing]]'' &quot;Teach Mór: Dodhéanta!&quot;)
# &quot;Scéal Cruálach faoi Déithe agus Mutants!&quot; (&quot;Iontas ar Dhíobháil Magnetic Mutant de... Magneto&quot;) 
# &quot;Club Troda&quot; / &quot;Ádh Dána!&quot;
# &quot;Ní Féadfaidh ach Duine Amháin a bheith ann!&quot; / &quot;Smacht Freak!&quot;
# &quot;An Kingpin&quot;

==Carachtair==
* [[Spider-Man|Peter Parker / Spider-Man / Mace / Gníomhaire Naoi / Spider-Surfer]] – An laoch   de Chathair Nua-Eabhrac, a úsáideann &quot;[[Boot to the Head!]]&quot; mar fhocal  
* [[Sophia &quot;Chat&quot; Sanduval|Sophia &quot;Chat&quot; Sanduval / Cailín Mistéireach X]] – Ghrása Peter, cailín mutant a bhfuil cumas labhairt le hainmhithe aici, a oibríonn le gníomhaireacht rúnda bleachtaireachta agus uaireanta a chuidíonn léi i ngníomhaíochtaí laochra.
* [[Emma Frost#Marvel Adventures|Emma Frost / An Silentóir]] – An sean-chairdeas is fearr le Chat, coirpigh a bhfuil cumas intinn a léamh &quot;An Silentóir&quot;, ag dul le Gníomhaireacht Bleachtaire Blonde Phantom.
* [[Blonde Phantom|Louise Mason / Blonde Phantom]] – Ceannairí Gníomhaireacht Bleachtaire Blonde Phantom agus bainisteoir Chat agus Emma.
* [[Gwen Stacy]] – Ceann de chomhscoláirí Peter, iriseoir féideartha a chruthaigh Emma chun a shamhlú go raibh sí ag dul le Peter mar scéala, sula ndearna sí dáiríre dul le Carter.
* [[Captain George Stacy]] – Athair Gwen, captaen póilíní a nochtann a fhéiniúlacht go neamhbhuan.
* Carter Torino – Seanmhac cheannaire teaghlaigh coire Torino, a bhfuil fonn air scaradh ón teaghlach.
* [[Bullseye|Lester / Bullseye]] – Maraí a fhostaíodh ag teaghlaigh coire Torino chun Spider-Man a mharú.
* Berto Torino – Ceannaire teaghlaigh coire Torino agus iomaitheoir do [[Kingpin|an Kingpin]].
* [[Venom]] – Symbiote ceangailte le Peter. Murab ionann agus leaganacha eile den charachtar, tá Venom seo go hiomlán sochair.  
* [[Liz Allan]] – Ceann de chomhscoláirí Peter agus a sean-ghrá.
* [[Aunt May]] – Aintín agus caomhnóir Peter.
* [[Wolverine]] – Ball de [[the X-Men]], a bhuail Peter den chéad uair nuair a mheas na X-Men é mar mutant mar gheall ar Chat.
* [[Ka-Zar|Ka-Zar an Fiáin]] – Laoch ón [[Savage Land]] 
* An T.U.F.F. (Teenage Ultimate Forteans Forever)  
* [[Black Cat|Felicia Hardy / Cat Dubh]] – Sean-ghrá Peter, gadaí a bhí ina fhostaí de Gníomhaireacht Bleachtaire Blonde Phantom.

==Foilseacháin==
===Eagráin Bhailithe===
====Leagan 1 (2004–2010)====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=98%
|-
! width=4px|#
! Teideal
! Ábhar bailithe
! class=&quot;unsortable&quot; | Formáid
! Leathanaigh
! Scaoileadh
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width: 10em;&quot; | ISBN
|-
! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color: silver;&quot; | ''Marvel Age Spider-Man''
|-
| 1
| '''''Draíochtacha Fíochmhara'''''
| ''Marvel Age Spider-Man'' #1–4
| Digest
| 96
| Meith 2004
| {{ISBNT|978-0785114390}}
|-
| 2
| '''''Laoch Laethúil'''''
| ''Marvel Age Spider-Man'' #5–8
| Digest
| 96
| Lún 2004
| {{ISBNT|978-0785114512}}
|-
| 3
| '''''Am Luascán'''''
| ''Marvel Age Spider-Man'' #9–12
| Digest
| 96
| Meán Fómh 2004
| {{ISBNT|978-0785115489}}
|-
| 4
| '''''An Goblin Ag Ionsaí Ar Ais'''''
| ''Marvel Age Spider-Man'' #13–16
| Digest
| 96
| Samh 2004
| {{ISBNT|978-0785115496}}
|-
| 5
| '''''Spider-Man Ag Ionsaí Ar Ais'''''
| ''Marvel Age Spider-Man'' #17–20
| Digest
| 96
| Márta 2005
| {{ISBNT|978-0785116325}}
|-
! style=&quot;background-color: light grey;&quot;|
| '''''Marvel Age Spider-Man Team-Up: Cuidiú Beag Ó Mo Chairde'''''
| ''Marvel Age Spider-Man Team-Up'' #1–5
| Digest
| 96
| Meith 2005
| {{ISBNT|978-0785116110}}
|-
! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color: silver;&quot; | ''Marvel Adventures Spider-Man''
|-
| 1
| '''''An Sé Mailíseach'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #1–4
| Digest
| 96
| Meán Fómh 2005
| {{ISBNT|978-0785117391}}
|-
| 2
| '''''Troid Cumhachta'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #5–8
| Digest
| 96
| Ean 2006
| {{ISBNT|978-0785119036}}
|-
| 3
| '''''Doom Le Radharc!'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #9–12
| Digest
| 96
| Iúil 2006
| {{ISBNT|978-0785120056}}
|-
| 4
| '''''Dúiche Coincréite'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #13–16
| Digest
| 96
| Meán Fómh 2006
| {{ISBNT|978-0785120056}}
|-
| 5
| '''''Ainmhithe Ar an Rás'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #17–20
| Digest
| 96
| Eaná 2007
| {{ISBNT|978-0785123095}}
|-
| 6
| '''''An Dath Dubh'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #21–24
| Digest
| 96
| Beal 2007
| {{ISBNT|978-0785123101}}
|-
| 7
| '''''Aitheantas Rúnda'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #25–28
| Digest
| 96
| Meán Fómh 2007
| {{ISBNT|978-0785123859}}
|-
| 8
| '''''Neart an Dúlra'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #29–32
| Digest
| 96
| Ean 2008
| {{ISBNT|978-0785125259}}
|-
| 9
| '''''Achoimre ar na Fíochmhaire'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #33–36
| Digest
| 96
| Aib 2008
| {{ISBNT|978-0785125266}}
|-
| 10
| '''''Géarchéim Aitheantais'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #37–40
| Digest
| 96
| Meán Fómh 2008
| {{ISBNT|978-0785128694}}
|-
| 11
| '''''Dúchas Ainmhithe'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #41–44
| Digest
| 96
| Ean 2009
| {{ISBNT|978-0785128700}}
|-
| 12
| '''''Ag Léim Chun Conclúidí'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #45–48
| Digest
| 96
| Beal 2009
| {{ISBNT|978-0785128717}}
|-
| 13
| '''''Ionsaí Ainmhithe!'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #49–52
| Digest
| 96
| Lún 2009
| {{ISBNT|978-0785136392}}
|-
| 14
| '''''[[Thwip!]]'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #53–56
| Digest
| 96
| Noll 2009
| {{ISBNT|978-0785136408}}
|-
| 15
| '''''[[Peter Parker vs. The X-Men]]'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #58–61
| Digest
| 96
| Aib 2010
| {{ISBNT|978-0785141167}}
|-
! style=&quot;background-color: light grey;&quot;|
| '''''Venom Adventures'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #21, 24, 35; ''Marvel Universe Ultimate Spider-Man'' #16, 19
| Digest
| 114
| Meán Fómh 2018
| {{ISBNT|978-1302913632}}
|-
! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color: silver;&quot; | Cruachóipe
|-
| 1
| '''''Marvel Adventures Spider-Man'' Vol. 1'''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' #1–8
| OHC
| 192
| De 2006
| {{ISBNT|978-0785124320}}
|}

====Leagan 2 (2010–2012)====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=98%
|-
! width=4px|#
! Teideal
! Ábhar bailithe
! class=&quot;unsortable&quot; | Formáid
! Leathanaigh
! Scaoileadh
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width: 10em;&quot; | ISBN
|-
| 1
| '''''Iontach'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' (vol. 2) #1–4
| Digest
| 96
| De 2010
| {{ISBNT|978-0785141181}}
|-
| 2
| '''''Suntasach'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' (vol. 2) #5–8
| Digest
| 96
| Feabh 2011
| {{ISBNT|978-0785145608}}
|-
| 3
| '''''Suntasach Iontach'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' (vol. 2) #9–12
| Digest
| 96
| Beal 2011
| {{ISBNT|978-0785147404}}
|-
| 4
| '''''Comharsanacht Chairdiúil'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' (vol. 2) #13–16&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.spidermancrawlspace.com/2011/06/spider-man-marvel-adventures-14-review|teideal=''Spider-Man Marvel Adventures'' #14 athbhreithniú|author=Crawlspace Staff|work=Spider-Man Crawlspace|dáta=Meith 15, 2011|access-date=Meith 15, 2011}}&lt;/ref&gt;
| Digest
| 96
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011
|
|-
| 5
| '''''Líon Casta'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' (vol. 2) #17–20
| Digest
| 96
|
|-
| 6
| '''''Fantaisíocht Iontach'''''
| ''Marvel Adventures Spider-Man'' (vol. 2) #21–24
| Digest
| 96
| 2012
|
|}

===Eagráin Chrua===
* ''Marvel Adventures Spider-Man'' Vol. 1 (2006-10-18, {{ISBN|0-7851-2432-2}}): Cuimsíonn Marvel Adventures Spider-Man (2005) Leagan 1: An Sé Mailíseach agus Leagan 2: Troid Cumhachta.&lt;ref&gt;[http://www.marvel.com/comics/collection/5297/marvel_adventures_spider-man_vol_1_hardcover Marvel Adventures Spider-Man Vol. 1 (Cruachóipe)]&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist|2}}

==Naisc sheachtraigh==
* Leathanach Marvel: [http://www.marvel.com/comics/series/816/marvel_age_spider-man_team-up_2000_-_2005 MAS-MT-U2000], [http://www.marvel.com/comics/series/375/marvel_age_spider-man_2004_-_2005 MAS-M2004], [http://www.marvel.com/comics/series/866/marvel_adventures_spider-man_2005_-_2010 MAS-M2005], [https://web.archive.org/web/20121223155039/http://www.marvel.com/comic_books/series/9748/marvel_adventures_spider-man_2010_-_present MAS-M2010], [http://www.marvel.com/comics/series/9748/spider-man_marvel_adventures_2010_-_2012 S-MMA2010]
* [http://www.spiderfan.org/comics/title/marvel_adventures_spiderman.html ''Marvel Adventures Spider-Man''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010053753/http://www.spiderfan.org/comics/title/marvel_adventures_spiderman.html |date=2007-10-10 }} ag Spiderfan.org
* [http://spiderfan.org/comics/title/marvel_adventures_flip.html ''Marvel Adventures Flip Magazine'']{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ag Spiderfan.org
* [https://www.paultobin.net/comic-collection/spiderman-marvel-adventures ''Spider-Man Marvel Adventures''] ag PaulTobin.net

{{Spider-Man}}
{{Emma Frost}}

[[Catagóir:Spider-Man]]
[[Catagóir:Emma Frost]]</text>
      <sha1>h7du1gio9hdegviswfw4hh9sr4ig11a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124799</id>
    <revision>
      <id>1308917</id>
      <parentid>1304975</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir bainte</comment>
      <origin>1308917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="274" sha1="i1uydprjuvd47e44si8cmae6tpk13o9" xml:space="preserve">{{Féach freisin|Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge}}
{{DEFAULTSORT:Urscealta fantaisiochta Eireannach}}
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta de réir tíre|Eire]]
[[Catagóir:Úrscéalta Éireannacha de réir seánra]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]]</text>
      <sha1>i1uydprjuvd47e44si8cmae6tpk13o9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Úrscéalta de réir seánra agus tíre</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124879</id>
    <revision>
      <id>1308908</id>
      <parentid>1305370</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1308908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="eww9o0p4wur3m70ee64qb346p6gvcqh" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Urscealta de reir seanra agus tire}}
[[Catagóir:Seánraí liteartha de réir tíre]]
[[Catagóir:Úrscéalta de réir sheánra| Tir]]
[[Catagóir:Úrscéalta de réir tíre| Seanra]]</text>
      <sha1>eww9o0p4wur3m70ee64qb346p6gvcqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta</title>
    <ns>2</ns>
    <id>124967</id>
    <revision>
      <id>1308735</id>
      <parentid>1308734</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T13:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cas Corach */</comment>
      <origin>1308735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5543" sha1="durx6myyra1ehnr9fgz4zabp8q7alh3" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]]
# [[Cumméne Fota]]=[[]]
# [[Cas Corach]]
#* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]

== Cas Corach ==
I [[miotaseolaíocht na nGael]], laoch na [[an Fhiannaíocht|bhFiann]] ba ea '''Cas Corach'''.  Chuidigh [[Caílte mac Rónáin|Caoilte mac Rónáin]] trí [{{h|conriocht}}, iníonacha [[Airitheach]]&lt;ref name=windisch /&gt;, a mharú.  Thagadh siad ón uaimh ag [[Ráth Cruachan]] amach gach bliain timpeall na [[Samhain|Samhna]] agus d'itheadh caoraigh.  Ba mhaith leis na conriochtaí ceol,'' so he played a harp to attract them and to change to human form.''  Theilg Caoilte ga tríothu a mharaigh iad triúir.

San ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'',&lt;ref name=odcm /&gt; Feirste gur seinnteoir cláirsí na Cas Corach is a harper of [[Tuatha Dé Danann]] é Cas, a sheinm do [[Naomh Pádraig]].  Leanann sé Caoilte chun seanchas na bhFiann a fhoghlaim (mar a insítear sa scéal [[Acallam na Senórach|Agallamh na Seanórach]].  Ní dhéantar trácht ar bith ar Airitheach nó a iníonacha conriochta.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=windisch&gt;{{cite book
  | last = Windisch
  | first = Ernst 
  | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves 
  | publisher = Hirzel
  | year = 1900
  | location = Original from Harvard University
  | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264]
  | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog
  | doi = 
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre


[[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir


== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagrán agus aistriúcháin 

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{tl|Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>durx6myyra1ehnr9fgz4zabp8q7alh3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308737</id>
      <parentid>1308735</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cas Corach */</comment>
      <origin>1308737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5779" sha1="t48526dbuouxh1yh53aye9mz8x92nj4" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]]
# [[Cumméne Fota]]=[[]]
# [[Cas Corach]]
#* [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]

== Cas Corach ==
I [[miotaseolaíocht na nGael]], laoch na [[an Fhiannaíocht|bhFiann]] ba ea '''Cas Corach'''.  Chuidigh [[Caílte mac Rónáin|Caoilte mac Rónáin]] trí [{{h|conriocht}}, iníonacha [[Airitheach]]&lt;ref name=windisch /&gt;, a mharú.  Thagadh siad ón uaimh ag [[Ráth Cruachan]] amach gach bliain timpeall na [[Samhain|Samhna]] agus d'itheadh caoraigh.  Ba mhaith leis na conriochtaí ceol, mar sin sheinm sé a chuir chun iad a mhealladh agus a iompar i riocht daonna.  Theilg Caoilte ansin ga tríothu a mharaigh iad triúir.

San ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'',&lt;ref name=odcm /&gt; deirtear gur seinnteoir cláirsí na [[Tuatha Dé Danann]] é Cas, a sheinm do [[Naomh Pádraig]].  Leanann sé Caoilte chun seanchas na bhFiann a fhoghlaim (mar a insítear sa scéal [[Acallam na Senórach|Agallamh na Seanórach]]).  Ní dhéantar trácht ar bith ar Airitheach nó a iníonacha conriochta san Fhoclóir.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

* &lt;ref name=odcm&gt;{{{cite book | first = James | last = MacKillop | authorlink = James MacKillop | title = Oxford Dictionary of Celtic Mythology | location =  | publisher = Oxford University Press | year = 1994 | pages = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=windisch&gt;{{cite book
  | last = Windisch
  | first = Ernst 
  | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves 
  | publisher = Hirzel
  | year = 1900
  | location = Original from Harvard University
  | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264]
  | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog
  | doi = 
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre


[[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir


== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagrán agus aistriúcháin 

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{tl|Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>t48526dbuouxh1yh53aye9mz8x92nj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308739</id>
      <parentid>1308737</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1308739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5778" sha1="9x7wm1u4xtp6ozvd6v69mohvy2e0bq3" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]]
# [[Cumméne Fota]]=[[]]
#* [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]

== Cas Corach ==
I [[miotaseolaíocht na nGael]], laoch na [[an Fhiannaíocht|bhFiann]] ba ea '''Cas Corach'''.  Chuidigh [[Caílte mac Rónáin|Caoilte mac Rónáin]] trí [{{h|conriocht}}, iníonacha [[Airitheach]]&lt;ref name=windisch /&gt;, a mharú.  Thagadh siad ón uaimh ag [[Ráth Cruachan]] amach gach bliain timpeall na [[Samhain|Samhna]] agus d'itheadh caoraigh.  Ba mhaith leis na conriochtaí ceol, mar sin sheinm sé a chuir chun iad a mhealladh agus a iompar i riocht daonna.  Theilg Caoilte ansin ga tríothu a mharaigh iad triúir.

San ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'',&lt;ref name=odcm /&gt; deirtear gur seinnteoir cláirsí na [[Tuatha Dé Danann]] é Cas, a sheinm do [[Naomh Pádraig]].  Leanann sé Caoilte chun seanchas na bhFiann a fhoghlaim (mar a insítear sa scéal [[Acallam na Senórach|Agallamh na Seanórach]]).  Ní dhéantar trácht ar bith ar Airitheach nó a iníonacha conriochta san Fhoclóir.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

* &lt;ref name=odcm&gt;{{{cite book | first = James | last = MacKillop | authorlink = James MacKillop | title = Oxford Dictionary of Celtic Mythology | location =  | publisher = Oxford University Press | year = 1994 | pages = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=windisch&gt;{{cite book
  | last = Windisch
  | first = Ernst 
  | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves 
  | publisher = Hirzel
  | year = 1900
  | location = Original from Harvard University
  | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264]
  | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog
  | doi = 
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre


[[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir


== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagrán agus aistriúcháin 

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{tl|Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>9x7wm1u4xtp6ozvd6v69mohvy2e0bq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308740</id>
      <parentid>1308739</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1308740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5751" sha1="arwtlsopdcoie6t1fijysvk2lqkvb06" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]

== Cas Corach ==
I [[miotaseolaíocht na nGael]], laoch na [[an Fhiannaíocht|bhFiann]] ba ea '''Cas Corach'''.  Chuidigh [[Caílte mac Rónáin|Caoilte mac Rónáin]] trí [{{h|conriocht}}, iníonacha [[Airitheach]]&lt;ref name=windisch /&gt;, a mharú.  Thagadh siad ón uaimh ag [[Ráth Cruachan]] amach gach bliain timpeall na [[Samhain|Samhna]] agus d'itheadh caoraigh.  Ba mhaith leis na conriochtaí ceol, mar sin sheinm sé a chuir chun iad a mhealladh agus a iompar i riocht daonna.  Theilg Caoilte ansin ga tríothu a mharaigh iad triúir.

San ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'',&lt;ref name=odcm /&gt; deirtear gur seinnteoir cláirsí na [[Tuatha Dé Danann]] é Cas, a sheinm do [[Naomh Pádraig]].  Leanann sé Caoilte chun seanchas na bhFiann a fhoghlaim (mar a insítear sa scéal [[Acallam na Senórach|Agallamh na Seanórach]]).  Ní dhéantar trácht ar bith ar Airitheach nó a iníonacha conriochta san Fhoclóir.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

* &lt;ref name=odcm&gt;{{{cite book | first = James | last = MacKillop | authorlink = James MacKillop | title = Oxford Dictionary of Celtic Mythology | location =  | publisher = Oxford University Press | year = 1994 | pages = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=windisch&gt;{{cite book
  | last = Windisch
  | first = Ernst 
  | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves 
  | publisher = Hirzel
  | year = 1900
  | location = Original from Harvard University
  | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264]
  | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog
  | doi = 
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre


[[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir


== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagrán agus aistriúcháin 

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{tl|Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>arwtlsopdcoie6t1fijysvk2lqkvb06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308763</id>
      <parentid>1308740</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T14:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1308763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="dko7tdjmsgly0vsnzql9f5zxatx7p6v" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]

== Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre


[[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir


== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagrán agus aistriúcháin 

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Anéislis Aodh Ó Grádaigh | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{tl|Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>dko7tdjmsgly0vsnzql9f5zxatx7p6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308816</id>
      <parentid>1308763</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T17:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil */</comment>
      <origin>1308816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4146" sha1="fjnpsjrz7nj7qebtrqh2c7hwp20hixa" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]

== Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre


[[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hAdhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir


== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagrán agus aistriúcháin 

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{tl|Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>fjnpsjrz7nj7qebtrqh2c7hwp20hixa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308948</id>
      <parentid>1308816</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T11:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil */</comment>
      <origin>1308948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4147" sha1="s9zwh36bcxqgw5enk67jzzegg54uxpq" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal#ISO|Tionscadal#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]]
# [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]]
#* [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]

== Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chearbhaill''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre


[[Tuathal Maolgharbh]], [[Maol Mór]] ua hEadhra, [[Diarmaid mac Cearbhaill]], Flann Fionn mac Díoma, [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir, [[Beag mac Dé]], [[Colm Cille]], [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]], [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir


== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagrán agus aistriúcháin 

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{tl|Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>s9zwh36bcxqgw5enk67jzzegg54uxpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anbhás Bhreasail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125036</id>
    <revision>
      <id>1308861</id>
      <parentid>1307423</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4304" sha1="di0utqhud5jt38lyubq4t2p7qij5efv" xml:space="preserve">Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail''&lt;ref name=iso /&gt; aitheanta fosta mar ''Aided Bresail meic Díarmata'').  Is iad príomh-phearsana an scéil ná [[Diarmaid mac Cearbhaill]], [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]], agus Naomh [[Colm Cille]].&lt;ref name=isoText /&gt;  Bhí Diarmaid an t-ardrí págánach deireanach de réir seanchais, agus bhí Colm Cille ar cheann de [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]].  Tá an scéal mar sin ar an teorann idir an phágántacht agus an Chríostaíocht i nÉirinn.&lt;ref name=emeraldisle /&gt;

== Achoimre ==
Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí.  Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá.  Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa.  Ansin rinne an rí aithrí.  Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;
* Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]], 11ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS])
* [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS])
* COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]), 15ú haois
* ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]), 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS])
* ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]], 17ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS])

=== Annála ===
Déantar trácht ar réimeas Diarmada i n[[Annála Uladh]] agus [[Foras Feasa ar Éirinn]].&lt;ref name=isoBackground /&gt;

=== Aistriúcháin ===
* {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | url = https://archive.org/details/livesofsaintsfro00stokuoft | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}}
* {{cite book | first = Cormac | last =  Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoText&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoBackground&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=emeraldisle&gt;{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Aided|Bresal]]</text>
      <sha1>di0utqhud5jt38lyubq4t2p7qij5efv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anbhás Fhearghais mhic Róigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125264</id>
    <revision>
      <id>1308849</id>
      <parentid>1307442</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2804" sha1="1rwxdlo0fd2tu4nph3nks2f5utjl92l" xml:space="preserve">Scéal de chuid na [[an Rúraíocht|Rúraíochta]] is ea '''Anbhás Fhearghais mhic Róigh''': (Seán-Ghaeilge: '''''Aided Fergusa maic Róich''''').&lt;ref name=iso /&gt;  Insítear conas a maraíodh [[Fergus mac Róich|Fearghas]] i g[[Connachta]] ar ordú [[Ailill mac Máta|Ailealla]] agus in éad leis, ag snámh lena bhean, [[Méabh]].

== Achoimre ==
Bhí Fearghas agus a mhuintir ar loingeas i gConnachta.  Ag snámh i loch lá amháin, chuaigh Méabh ar a bhrollach san uisce leis, agus d'éirigh Ailill in éad leis.  Dúirt Ailill lena bráthair, Lughaidh Dailléigis, é a mharú le ga.  Theilg Lughaidh an ga trína dhroim.  Theith Ailill ina charabad, thóg Fearghas an ga as féin agus mharaigh sé cú Ailealla leis.  Ansin d'éag Fearghas.  Tá sé ina luí ann fós.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá dhá lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* National Library of Scotland, Adv. MS 72.1.40
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagrán agus aistriúcháin ===
Seo a leanas eagrán agus aistriúchán Béarla, agus aistriúchán NuaGhaeilge atá le fáil:&lt;ref name=iso /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = The death-tales of the Ulster heroes | url = https://archive.org/details/deathtalesofulste00meye | location = Dublin | publisher = Hodges, Figgis &amp; Co. | year = 1906 | pages = [https://archive.org/details/deathtalesofulste00meye/page/22 22]-42, 53}}
* NuaGhaeilge: {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla, Iml. 2 | location = Áth Cliath | publisher = Coiscéim | year = 2019 | pages = }}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-fergusa/Aided-fergusa-index.html Aided Fergusa maic Róich] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Fergusa_meic_Roich Aided Fergusa meic Roich] ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-fergusa/Aided-fergusa-index.html | teideal = Aided Fergusa maic Róich | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-fergusa/Aided-fergusa-sources.html | teideal = Aided Fergusa maic Róich - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Fergusa meic Roich | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Aided}}

[[Catagóir:Aided|Fearghas mac Róigh]]
[[Catagóir:An Rúraíocht]]</text>
      <sha1>1rwxdlo0fd2tu4nph3nks2f5utjl92l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Aquavitae123</title>
    <ns>2</ns>
    <id>125425</id>
    <revision>
      <id>1308918</id>
      <parentid>1308278</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aquavitae123</username>
        <id>40780</id>
      </contributor>
      <comment>1. Mionathraithe maidir le sonraí a bhaineann le aimsir bhunaithe na cathrach.  2. Nasc cruthaithe leis an alt Domitianus i Vicipéid.</comment>
      <origin>1308918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4553" sha1="q8gsg1kclstl73mio2mdnvhsf0pod0h" xml:space="preserve">{{delete|Out of project scope}}== '''Sumelocenna''' ==
Baile Rómhánach a bhí lonnaithe ar abhainn an Neckar sa chúige Rómhánach Germania Superior ab ea Sumelocenna. Seasann an baile Rottenburg am Neckar (Baden-Württemberg) ar an suíomh céanna anois.

Dealraíonn sé gur bunaíodh an baile Rómhánach thart ar 110 AD&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Zur Datierung römischer Militäranlagen im obergermanisch-raetischen Limesgebiet.|last=Kortüm|first=Klaus|date=1998|journal=Saalburg-Jahrbuch|volume=49|pages=5-65|publisher=Zabern|location=Mainz}}&lt;/ref&gt; le linn aimsir an Impire Tráiain nó b'fhéidir tamall de bhlianta níos túisce, idir 85 agus 90 AD nuair a bhí an tImpire [[Domitianus]] i réim &lt;ref&gt;Karin Heiligmann: Sumelocenna – Römisches Stadtmuseum Rottenburg am Neckar. 2., neu bearbeitete und erweiterte Auflage, Theiss, Stuttgart 2003, ISBN 3-8062-1073-X&lt;/ref&gt; Tá leidí láidre ann gur láthair chónaithe do phobail eile roimh aimsir na Rómhánach a bhí ann. Tá teisteanna don logainm Sumelocenna ar fáil ar roinnt inscríbhinní a fuarthas i Rottenburg agus i mbailte Rómhánacha eile.&lt;ref&gt;Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL) XIII, 06358,  CIL XIII, 06365&lt;/ref&gt; De bhunadh Ceilteach, b'fhéidir, an logainm.

Tréigeadh an baile thart ar 260 AD de bharr ionsaithe ag na Allemanni, treabh láidir bharbartha, agus níor filleadh arís air.  Thart ar an am céanna chaill na Rómhánaigh smacht ar chríocha na ''Agri Decumates'' mar a raibh an baile agus an ''civitas'' mórthímpeall air, ''Civitas Sumelocennensis'', suite. Níor ghabh an Impireacht forlámhas iomlán ar na críocha sin ariamh arís eile ina dhiaidh sin.

Achar 28 heictéar nó mar sin a bhí ag an mbaile laistigh dá bhalla cosanta nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa, idir c. 150 agus 200 AD. Bhí tithe tógtha laismuigh den bhalla cosanta chomh maith ar achar a bhí chomh mór le achar an bhaile chosanta féin.&lt;ref&gt;Anita Gaubatz-Sattler: 'Die Römische Stadt Sumelocenna', in: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.:) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8062-1555-3&lt;/nowiki&gt;, S. 281–289, 283–284.&lt;/ref&gt;

Nuair a bhí an baile i mbarr a mhaitheasa bhí sé ar na bailte Rómhánacha ba thábhachtaí ar an taobh ó dheas d'abhainn na Réine. Bhí roinnt mílte áitritheoirí ann. Dealraíonn sé gur dearnadh príomhbhaile den cheantar ''Civitas Sumelocennensis'' é thart ar 150 AD.&lt;ref&gt;Anita Gaubatz-Sattler: 'Die römische Wasserleitung von Rommelstal bis Rottenburg' In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8062-1555-3&lt;/nowiki&gt;, 290f&lt;/ref&gt;

Tá go leor iarsmaí ón aimsir Rómhánach á gcoinneáil san iarsmalann i mbaile Rottenburg am Neckar (Römisches Stadtmuseum).&lt;sup&gt;[7]&lt;/sup&gt;  Cuid suntasach dá bhfuil ar taispeáint ann ná iarsma de chóras leithris phoiblí an bhaile, sin agus cuid mhaith d'fhoirgneamh folcadáin. Maítear gurb é an iarsma is iomláine dá leithéid de chóras taobh amuigh den Iodáil. Lasmuigh den iarsmalann, tá a bhfuil fágtha d'fhoirgneamh folcadáin eile, é coinnithe go maith agus é ar oscailt don phobal in íoslach na hiarbhunscoile Eugen-Bolz-Gymnasium (Mechthildstraße 2, 72108 Rottenburg am Neckar).&lt;sup&gt;[8]&lt;/sup&gt;

=== '''Litríocht:''' ===
·  Anita Gaubatz-Sattler: Römische Stadt Sumelocenna. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8062-1555-3&lt;/nowiki&gt;, S. 281–289.

·  Anita Gaubatz-Sattler: Die römische Wasserleitung von Rommelstal bis Rottenburg. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8062-1555-3&lt;/nowiki&gt;, S. 290f.

·  Jörg Heiligmann: Römisches Brandgräberfeld Rottenburg – Hailfingen. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8062-1555 3&lt;/nowiki&gt;, S. 290.

·  Karin Heiligmann: Sumelocenna – Römisches Stadtmuseum Rottenburg am Neckar. 2., neu bearbeitete und erweiterte Auflage, Theiss, Stuttgart 2003, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8062-1073-X&lt;/nowiki&gt;.

·  Dieter Planck: Römische Quelle Rottenburg – Bad Niedernau. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8062-1555-3&lt;/nowiki&gt;, S. 289f.
----</text>
      <sha1>q8gsg1kclstl73mio2mdnvhsf0pod0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lá i gCathú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125431</id>
    <revision>
      <id>1308901</id>
      <parentid>1308343</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus roinnt mhaith athruithe</comment>
      <origin>1308901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="jq9p4ahktohrs1q7omd9vnn2wcf0puj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tá '''Lá i gCathú''' ina imeacht cheiliúrtha bhliantúil siúlóide, cainte agus ólacháin ar an úrscéal ''[[Lig Sinn i gCathú]]'' le [[Breandán Ó hEithir]]. Ar Satharn amháin i mí Aibreáin, déantar comóradh i n[[Gaillimh]] ar na heachtraí a thiteann amach san úrscéal agus tugtar cuairteanna ar ionaid a luaitear sa leabhar.

== An t-úrscéal ==
{{Príomhalt|Lig Sinn i gCathú}}
Is i mBaile an Chaisil, baile bréige, a bhíonn na heachtraí seo ar siúl, ach is léir gur cathair na [[Gaillimh|Gaillimhe]] atá i gceist i ndáiríre. Duine de shárscríbhneoirí na hÉireann ab ea Breandáin Ó hEithir. Foilsíodh a leabhar den chéad uair sa bhliain 1976, an t-aon leabhar Gaeilge a bhí riamh ag barr an liosta leabhar is mó díol, a mhaítear.

Tá an scéal suite le linn [[Seachtain na Cásca|Sheachtain na Cásca]] 1949, an bhliain ar [[Acht Phoblacht na hÉireann, 1948|fógraíodh Éire]] ina [[poblacht]] is a d’fhág an tír an [[Comhlathas na Náisiún|Comhlathas]]. Leanann muid mac léinn ollscoile, Máirtín Ó Méalóid, ar a chuid raimleála fad is atá an eachtra stairiúil seo ag titim amach sa gcúlra. Ag an am céanna, is tréimhse chinniúnach í seo i saol Mháirtín. An réiteoidh sé a chuid fadhbanna lena mhuintir, lena bhean is lena chuid staidéir? Nó an mbainfidh sé amach a neamhspleáchas féin, ar nós a thíre féin?

== An ceiliúradh ==
Gléasann rannpháirtithe an lae cheiliúrtha in éadaí na tréimhse agus tagann siad le chéile ag Cearnóg na h[[Ollscoil na Gaillimhe|Ollscoile]], an áit a dtosaíonn an leabhar, siúlann siad ó láithreach go láithreach, ag ól piontaí agus ag léamh sleachta as an leabhar, agus iad ag leanúint [[Léarscáil|léarscáile]] a tarraingíodh de Bhaile an Chaisil.

Bíonn an t-imeacht ann ar maidin Sathairn i mí Aibreáin. Is gnách go dtosaíonn siad i gcearnóg na hollscoile agus bíonn imeachtaí ar siúl san ollscoil féin ar uairibh, chomh maith le [[Teach tábhairne|tithe tabhairne]] agus óstáin ar fud na cathrach. Blaistear de bhia agus de dheoch a luaitear sa leabhar: [[crúibíní]], [[fuisce]] agus [[leann dubh|pórtar]]. Tá baint ag [[Club Leabhar Chois Fharraige|Club Leabhar]] [[Cois Fharraige|Chois Fharraige]] leis an imeacht.

Comóradh 50 bliain ó foilsíodh an t-úrscéal sa bhliain [[2026]], an ceathrú huair a eagraíodh Lá i gCathú.

==Féach Freisin==
* ''[[Lig Sinn i gCathú]]''
* [[Lá Bloom|Lá le Bloom]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:La i gCathu}}
[[Catagóir:Litríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Gaillimh]]
[[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Breandán Ó hEithir]]
[[Catagóir:Laethanta litríochta]]
[[Catagóir:Stair Chathair na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Féilte Gaeilge]]
[[Catagóir:Féilte Éireannacha]]
[[Catagóir:Na hEalaíona in Éirinn]]
[[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]]</text>
      <sha1>jq9p4ahktohrs1q7omd9vnn2wcf0puj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iceman (iml. 3)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125450</id>
    <revision>
      <id>1308823</id>
      <parentid>1308392</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T18:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <origin>1308823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1907" sha1="391xezdlcbl5oowet8wnxd5dk3cz4zr" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Astonishing X-Men: Iceman''''', ar a dtugtar freisin '''''Iceman'' (iml. 3)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Iceman (carachtar)|Bobby Drake / Iceman]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Iceman: Thawing Out]]'' agus ''[[Iceman: Absolute Zero]]''. Foilsíodh an tsraith ó 7 Meitheamh, [[2017]] go dtí 7 Márta, [[2018]] thar dhá eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://gurinskas.home.blog/2018/12/10/iceman-thawing-out-written-by-sina-grace|title=''Iceman: Thawing Out'' written by Sina Grace|last=Gurinskas|first=Thomas|date=10 Nollaig 2018|website=Snap Book Reviews|access-date=10 Nollaig 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.geeksout.org/2019/10/03/a-look-back-at-sina-graces-run-on-iceman-%EF%BB%BF|title=A Look Back at Sina Grace’s run on Iceman.﻿|last=Stalter|first=Daniel|date=3 Deireadh Fómhair 2019|website=Geeks Out|access-date=3 Deireadh Fómhair 2019}}&lt;/ref&gt; Lean [[Iceman: Amazing Friends|Imleabhar 4 (''Iceman: Amazing Friends'')]] é.

==Stáirsí scéil==
===''Thawing Out''===
{{main|Iceman: Thawing Out}}

===''Absolute Zero''===
{{main|Iceman: Absolute Zero}}

==Bailiúcháin==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;28%&quot; | Teideal
! width=&quot;24%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;24%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;24%&quot; | ISBN
|-
| '''''Iceman: Ag Díreo'''''
| ''Iceman'' (iml. 3) #1–5
| 9 Eanáir, [[2018]]
| {{ISBNT|978-1-3029-0879-9}}
|-
| '''''Iceman: Nialas Absalóideach'''''
| ''Iceman'' (iml. 3) #6–11
| 8 Bealtaine, 2018
| {{ISBNT|978-1-3029-0880-5}}
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/series/717/nightcrawler_2004_2006 ''Iceman'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Iceman}}

[[Catagóir:Iceman]]</text>
      <sha1>391xezdlcbl5oowet8wnxd5dk3cz4zr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308824</id>
      <parentid>1308823</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T18:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <origin>1308824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1848" sha1="aeekac1bso492e8rw8mfsh9vwbqv44d" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Iceman'' (iml. 3)''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Iceman (carachtar)|Bobby Drake / Iceman]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Iceman: Thawing Out]]'' agus ''[[Iceman: Absolute Zero]]''. Foilsíodh an tsraith ó 7 Meitheamh, [[2017]] go dtí 7 Márta, [[2018]] thar dhá eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://gurinskas.home.blog/2018/12/10/iceman-thawing-out-written-by-sina-grace|title=''Iceman: Thawing Out'' written by Sina Grace|last=Gurinskas|first=Thomas|date=10 Nollaig 2018|website=Snap Book Reviews|access-date=10 Nollaig 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.geeksout.org/2019/10/03/a-look-back-at-sina-graces-run-on-iceman-%EF%BB%BF|title=A Look Back at Sina Grace’s run on Iceman.﻿|last=Stalter|first=Daniel|date=3 Deireadh Fómhair 2019|website=Geeks Out|access-date=3 Deireadh Fómhair 2019}}&lt;/ref&gt; Lean [[Iceman: Amazing Friends|Imleabhar 4 (''Iceman: Amazing Friends'')]] é.

==Stáirsí scéil==
===''Thawing Out''===
{{main|Iceman: Thawing Out}}

===''Absolute Zero''===
{{main|Iceman: Absolute Zero}}

==Bailiúcháin==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;28%&quot; | Teideal
! width=&quot;24%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;24%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;24%&quot; | ISBN
|-
| '''''Iceman: Ag Díreo'''''
| ''Iceman'' (iml. 3) #1–5
| 9 Eanáir, [[2018]]
| {{ISBNT|978-1-3029-0879-9}}
|-
| '''''Iceman: Nialas Absalóideach'''''
| ''Iceman'' (iml. 3) #6–11
| 8 Bealtaine, 2018
| {{ISBNT|978-1-3029-0880-5}}
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/series/717/nightcrawler_2004_2006 ''Iceman'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Iceman}}

[[Catagóir:Iceman]]</text>
      <sha1>aeekac1bso492e8rw8mfsh9vwbqv44d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308825</id>
      <parentid>1308824</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T18:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <origin>1308825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="rx1nipzlyyw3qjwetj2uvh20y2fnb1j" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Iceman'' (iml. 3)''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Iceman (carachtar)|Bobby Drake / Iceman]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Iceman: Thawing Out]]'' agus ''[[Iceman: Absolute Zero]]''. Foilsíodh an tsraith ó 7 Meitheamh, [[2017]] go dtí 7 Márta, [[2018]] thar dhá eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://gurinskas.home.blog/2018/12/10/iceman-thawing-out-written-by-sina-grace|title=''Iceman: Thawing Out'' written by Sina Grace|last=Gurinskas|first=Thomas|date=10 Nollaig 2018|website=Snap Book Reviews|access-date=10 Nollaig 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.geeksout.org/2019/10/03/a-look-back-at-sina-graces-run-on-iceman-%EF%BB%BF|title=A Look Back at Sina Grace’s run on Iceman.﻿|last=Stalter|first=Daniel|date=3 Deireadh Fómhair 2019|website=Geeks Out|access-date=3 Deireadh Fómhair 2019}}&lt;/ref&gt; Lean [[Iceman: Amazing Friends|Imleabhar 4 (''Iceman: Amazing Friends'')]] é.

==Stáirsí scéil==
===''Thawing Out''===
{{main|Iceman: Thawing Out}}

===''Absolute Zero''===
{{main|Iceman: Absolute Zero}}

==Bailiúcháin==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;28%&quot; | Teideal
! width=&quot;24%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;24%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;24%&quot; | ISBN
|-
| '''''Iceman: Ag Díreo'''''
| ''Iceman'' (iml. 3) #1–5
| 9 Eanáir, [[2018]]
| {{ISBNT|978-1-3029-0879-9}}
|-
| '''''Iceman: Nialas Absalóideach'''''
| ''Iceman'' (iml. 3) #6–11
| 8 Bealtaine, 2018
| {{ISBNT|978-1-3029-0880-5}}
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/series/23096/iceman_2017_-_2018 ''Iceman'' (iml. 3)] ag ''[[Marvel.com]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Iceman}}

[[Catagóir:Iceman]]</text>
      <sha1>rx1nipzlyyw3qjwetj2uvh20y2fnb1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Maunsell Hennessy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125465</id>
    <revision>
      <id>1308858</id>
      <parentid>1308495</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T19:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Bluelink 2 books for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260419)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1308858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5092" sha1="ahlyfob735jgn1qjf7771q0afauo6xc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Scoláire agus oifigeach Éireannach ba ea Liam M. Ó hAonghusa, (Béarla: '''William Maunsell Hennessy''') (1829–1889).&lt;ref name=&quot;DNB /&gt;&lt;ref name=dib /&gt;&lt;ref name=ainm /&gt;

== Beatha ==
Rugadh Hennessy ag [[Caisleán Ghriaire]], [[Contae Chiarraí]].  Tar éis na scoile, chuaigh sé le roinnt blianta ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe.  D'fhill sé ar Éirinn agus d'éirigh ina iriseoir, ach dhírigh sé a aird ar [[Litríocht na hÉireann]].  Sa bhliain 1868, ceapadh é mar oifigeach i g[[Cartlann Náisiúnta na hÉireann]].  D'éirigh sé ina leaschoimeádaí cúnta, go dtí uair a bháis. Toghadh é ina Ollamh Todd ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] idir blianta 1882–4.&lt;ref name=DNB /&gt; 

Bhí dúlagar air go háirithe tar éis dó a bhean chéile agus iníon pósta a chailleadh.  D'éag sé i mBaile Átha Cliath ar an 13ú Eanáir 1889.&lt;ref name=DNB /&gt;

== Saothair ==
Ba iad mórshaothair Hennessy ná eagráin de théascanna Gaeilge le réamhráite agus aistriúcháin.&lt;ref name=DNB /&gt;
* 1856: athbhreithniú, ''Pedigree of the White Knight''
* 1866: ''[[Chronicon Scotorum]]'' le [[Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]], a dtí dtí 1150, le gluais.
* 1871: ''[[Annála Loch Cé]]'', 1014–1590, dhá imleabhar, téacs agus aistriúchán.
* 1871: aistriú, ''[[Vita tripartita Sancti Patricii]]''
* 1871: aistí ar fhilíocht agus litríocht [[Oisín (filíocht)|Oisín]], ''[[The Academy (iriseán)|The Academy]],'' (1d agus 15ú Lúnasa).
* 1875: athbhreithniú agus anótáil, [[Leabar Fidhnacha]], leabhar tí, [[Mainistir Naomh Caillin]], [[Contae Liatroma]]
* 1887: ''[[Annála Uladh]]'', imleabhar amháin, go dtí 1056.
* 1883: eagrú, ''Poets and Poetry of Munster'
* 1889: eagrú agus aistriú, ''[[Mesca Ulad]]'', foilsithe díreach tar éis a bháis
* (1889): d'fhág sé eagrán den seanscéal ''[[Toghail Brú Dá Dearga]]'', i bprofa.
* (1889): i dteannta le lámhscríbhinní eile, d'fhág sé eagrán agus nótaí curtha ann den ''Irish Dictionary'' le h[[Éadbhard Ó Raghallaigh]].

In éineacht le sin:
* aistriú, ''Cath Cnucha'' ó ''[[Leabhar na hUidhre]]''
* aistriú,''Mac Conglinne's Dream'' ón ''[[Leabhar Breac]]''.
* alt, bandia Gaelach an chogaidh, ''[[Études Celtiques|La Revue Celtique]]'' 

== Leabharliosta ==
* {{cite book
|others    = Ireland and Ireland. Commissioners for Publishing the Ancient Laws and Institutes of Ireland
|author1   = Atkinson, R. 
|author2   = Hancock, W. Neilson
|author   = Hennessy, W. M. ''et al.''
|author4   = O'Curry, Eugene 
|author5   = O'Donovan, John 
|author6   = O'Mahony, Thaddeus
|author7   = Richey, A. G.
|title     = Ancient laws of Ireland
|url    = https://archive.org/details/ancientlawsirel01atkigoog
|publisher = A. Thom, Longman, Green, Longman, Roberts, and Green (Printed for H.M.S.O.)
|year      = 1865
}}
* {{cite book
|author    = Hennessy, W. M.
|title     = Chronicum Scotorum : a chronicle of Irish affairs, from the earliest times to A.D. 1135 : with a supplement, containing the events from 1141 to 1150
|url    = https://archive.org/details/chronicumscotor00irelgoog
|publisher = Longmans, Green
|year      = 1866
}}
* {{cite journal
|author    = Hennessy, W. M.
|title     = On the Curragh of Kildare
|journal   = Proceedings of the Royal Irish Academy
|year      = 1866
|volume    = 9
|pages.    = 343–355
|jstor     = 20488923}}
* {{cite book
|author    = Hennessy, W. M.
|title     = The annals of Loch Cé : a chronicle of Irish affairs from A.D. 1014 to A.D. 1590
|publisher = Longman
|year      = 1871
|series    = Rerum Britannicarum Medii Ævi scriptores, or, Chronicles and memorials of Great Britain and Ireland during the Middle Ages
|number    = 54
}}
* {{cite book
|author1   = Ó Muráıle, Nollaig 
|author2   = Hennessy, W. M. (William Maunsell)
|title     = Annála Uladh - Annals of Ulster : from the earliest times to the year 1541
|publisher = Edmund Burke
|year      = 1998
|edition   = 2
}}

== Naisc sheachtracha ==
*[https://www.cambridge.org/core/search?filters%5BauthorTerms%5D=William%20M.%20Hennessy&amp;eventCode=SE-AU Hennessy, W. M. (ed.) (2012) “Chronicum Scotorum: A Chronicle of Irish Affairs, from the Earliest Times to AD 1135”, Cambridge Library Collection] Registration required.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=dib&gt;{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/hennessy-william-maunsell-o-haonghusa-liam-m-a3935 | teideal = Hennessy, William Maunsell (Ó hAonghusa, Liam M.) | foilsitheoir = Dictionary of Irish Biography | dátarochtana = 17-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=144 | teideal = HENNESSY, William Maunsell | work = ainm.ie | dátarochtana = 17-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=DNB&gt;{{cite book | first = Norman | last = Moore | url = https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Hennessy,_William_Maunsell | title = Hennessy, William Maunsell | publisher = Dictionary of National Biography | location = Londain | year = 1891 | pages = 424-425}}&lt;/ref&gt;
}}
 
{{DEFAULTSORT:Hennessy, William Maunsell}}</text>
      <sha1>ahlyfob735jgn1qjf7771q0afauo6xc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308919</id>
      <parentid>1308858</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>++</comment>
      <origin>1308919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5290" sha1="a1ollnt0pek0b8rw04i0mhc3ad2kuzv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Scoláire agus oifigeach Éireannach ba ea '''Liam M. Ó hAonghusa''', ({{lang-en|William Maunsell Hennessy}}; 1829 – 1889).&lt;ref name=&quot;DNB /&gt;&lt;ref name=dib /&gt;&lt;ref name=ainm /&gt;

== Beatha ==
Rugadh Hennessy ag [[Caisleán Ghriaire]], [[Contae Chiarraí]]. Tar éis na scoile, chuaigh sé le roinnt blianta ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe. D'fhill sé ar Éirinn agus d'éirigh ina iriseoir, ach dhírigh sé a aird ar [[Litríocht na hÉireann]]. Sa bhliain 1868, ceapadh é mar oifigeach i g[[Cartlann Náisiúnta na hÉireann]]. D'éirigh sé ina leaschoimeádaí cúnta, go dtí uair a bháis. Toghadh é ina Ollamh Todd ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] idir blianta 1882–4.&lt;ref name=DNB /&gt; 

Bhí dúlagar air go háirithe tar éis dó a bhean chéile agus iníon pósta a chailleadh. D'éag sé i mBaile Átha Cliath ar an 13ú Eanáir 1889.&lt;ref name=DNB /&gt;

== Saothair ==
Ba iad mórshaothair Hennessy ná eagráin de théascanna Gaeilge le réamhráite agus aistriúcháin.&lt;ref name=DNB /&gt;
* 1856: athbhreithniú, ''Pedigree of the White Knight''
* 1866: ''[[Chronicon Scotorum]]'' le [[Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]], a dtí dtí 1150, le gluais.
* 1871: ''[[Annála Loch Cé]]'', 1014–1590, dhá imleabhar, téacs agus aistriúchán.
* 1871: aistriú, ''[[Vita tripartita Sancti Patricii]]''
* 1871: aistí ar fhilíocht agus litríocht [[Oisín (filíocht)|Oisín]], ''[[The Academy (iriseán)|The Academy]],'' (1d agus 15ú Lúnasa).
* 1875: athbhreithniú agus anótáil, [[Leabar Fidhnacha]], leabhar tí, [[Mainistir Naomh Caillin]], [[Contae Liatroma]]
* 1887: ''[[Annála Uladh]]'', imleabhar amháin, go dtí 1056.
* 1883: eagrú, ''Poets and Poetry of Munster'
* 1889: eagrú agus aistriú, ''[[Mesca Ulad]]'', foilsithe díreach tar éis a bháis
* (1889): d'fhág sé eagrán den seanscéal ''[[Toghail Brú Dá Dearga]]'', i bprofa.
* (1889): i dteannta le lámhscríbhinní eile, d'fhág sé eagrán agus nótaí curtha ann den ''Irish Dictionary'' le h[[Éadbhard Ó Raghallaigh]].

In éineacht le sin:
* aistriú, ''Cath Cnucha'' ó ''[[Leabhar na hUidhre]]''
* aistriú,''Mac Conglinne's Dream'' ón ''[[Leabhar Breac]]''.
* alt, bandia Gaelach an chogaidh, ''[[Études Celtiques|La Revue Celtique]]'' 

== Leabharliosta ==
* {{cite book
|others = Ireland and Ireland. Commissioners for Publishing the Ancient Laws and Institutes of Ireland
|author1 = Atkinson, R. 
|author2 = Hancock, W. Neilson
|author = Hennessy, W. M. ''et al.''
|author4 = O'Curry, Eugene 
|author5 = O'Donovan, John 
|author6 = O'Mahony, Thaddeus
|author7 = Richey, A. G.
|title = Ancient laws of Ireland
|url = https://archive.org/details/ancientlawsirel01atkigoog
|publisher = A. Thom, Longman, Green, Longman, Roberts, and Green (Printed for H.M.S.O.)
|year = 1865
}}
* {{cite book
|author = Hennessy, W. M.
|title = Chronicum Scotorum : a chronicle of Irish affairs, from the earliest times to A.D. 1135 : with a supplement, containing the events from 1141 to 1150
|url = https://archive.org/details/chronicumscotor00irelgoog
|publisher = Longmans, Green
|year = 1866
}}
* {{cite journal
|author = Hennessy, W. M.
|title = On the Curragh of Kildare
|journal = Proceedings of the Royal Irish Academy
|year = 1866
|volume = 9
|pages. = 343–355
|jstor = 20488923}}
* {{cite book
|author = Hennessy, W. M.
|title = The annals of Loch Cé : a chronicle of Irish affairs from A.D. 1014 to A.D. 1590
|publisher = Longman
|year = 1871
|series = Rerum Britannicarum Medii Ævi scriptores, or, Chronicles and memorials of Great Britain and Ireland during the Middle Ages
|number = 54
}}
* {{cite book
|author1 = Ó Muráıle, Nollaig 
|author2 = Hennessy, W. M. (William Maunsell)
|title = Annála Uladh - Annals of Ulster : from the earliest times to the year 1541
|publisher = Edmund Burke
|year = 1998
|edition = 2
}}

== Naisc sheachtracha ==
*[https://www.cambridge.org/core/search?filters%5BauthorTerms%5D=William%20M.%20Hennessy&amp;eventCode=SE-AU Hennessy, W. M. (ed.) (2012) “Chronicum Scotorum: A Chronicle of Irish Affairs, from the Earliest Times to AD 1135”, Cambridge Library Collection] Registration required.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=dib&gt;{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/hennessy-william-maunsell-o-haonghusa-liam-m-a3935 | teideal = Hennessy, William Maunsell (Ó hAonghusa, Liam M.) | foilsitheoir = Dictionary of Irish Biography | dátarochtana = 17-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=144 | teideal = HENNESSY, William Maunsell | work = ainm.ie | dátarochtana = 17-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=DNB&gt;{{cite book | first = Norman | last = Moore | url = https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Hennessy,_William_Maunsell | title = Hennessy, William Maunsell | publisher = Dictionary of National Biography | location = Londain | year = 1891 | pages = 424-425}}&lt;/ref&gt;
}}
 
{{DEFAULTSORT:Hennessy, William Maunsell}}
[[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]]
[[Catagóir:Básanna i 1889]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1829]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Scoláirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>a1ollnt0pek0b8rw04i0mhc3ad2kuzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silva Gadelica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125466</id>
    <revision>
      <id>1308907</id>
      <parentid>1308532</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>++</comment>
      <origin>1308907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2089" sha1="modemkpvfpgspnb4p1heik47l7c810o" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}

{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Dhá imleabhar le scéalta as [[Béaloideas na hÉireann]] is ea '''''Silva Gadelica''''', aistrithe go Béarla ag [[Standish Hayes O'Grady]] agus foilsithe sa bhliain 1892.&lt;ref name=oup-grady /&gt;  Faightear iontu an chuid scéalta ón [[an Fhiannaíocht|Fhiannaíocht]]

== Ábhair ==
Sa chéad imleabhar de ''Silva Gadelica'' tá bunleaganacha MeánGhaeilge agus sa dara ceann aistriúcháin Bhéarla ll.&lt;ref name=oup-grady /&gt;  Bhain Ó Grádaigh leas as na lámhscríbhinní párpháipéir caomhnaithe sa [[British Museum]].&lt;ref name=oup-irish-manuscripts /&gt;  Sa chéad eagrán, bhí 31 scéal, agus níos mó ná 600 leathanach aistriúchán.&lt;ref name=jrsai-3-1-94 /&gt;

Is é ''[[Acallam na Senórach|Agallamh na Seanórach]]'' an scéal is mó agus is tabhachtaí atá ann sa saothar.&lt;ref name=&quot;jrsai-3-1-94&quot; /&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [https://archive.org/details/silvagadelicaixx01ograuoft] ar Internet Archive
* [https://www.askaboutireland.ie/reading-room/digital-book-collection/digital-books-by-subject/literature-and-theatre/ogrady-silva-gadelica/ O'Grady: Silva Gadelica] ar Ask About Ireland

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=oup-grady&gt;{{cite book | last=Welch | first=Robert | title=The Concise Oxford Companion to Irish Literature | date=2003 | publisher=Oxford University Press | chapter=O'Grady, Standish Hayes}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=oup-irish-manuscripts&gt;{{cite book | last=Welch | first=Robert | title=The Concise Oxford Companion to Irish Literature | date=2003 | publisher=Oxford University Press | chapter=manuscripts in Irish}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=jrsai-3-1-94&gt;{{cite journal | title=Silva Gadelica: A Collection of Irish Tales | journal=The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland | volume=3 | issue=1 | pages=94–96 | jstor=25508001 | url=https://www.jstor.org/stable/25508001 | accessdate=19 October 2020}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Síol-leabhar}}

[[Catagóir:An Fhiannaíocht]]
[[Catagóir:Leabhair Éireannacha]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1892]]
[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]</text>
      <sha1>modemkpvfpgspnb4p1heik47l7c810o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Standish Hayes O'Grady</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125469</id>
    <revision>
      <id>1308875</id>
      <parentid>1308579</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>+WD, srl.</comment>
      <origin>1308875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="kurapnhbsvtt14kr5dlsglh15zyra2n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ársaitheoir Éireannach ba ea '''Anéislis Aodh Ó Grádaigh''' ({{Lang-en|Standish Hayes O'Grady}}; [[19 Bealtaine]] [[1832]] – [[16 Deireadh Fómhair]] [[1915]]).&lt;ref name=Welsh2003 /&gt;

== Luath-bheatha agus oideachas ==

Rugadh Ó Grádaigh ag Erinagh House, [[Caisleán Uí Chonaill]], [[Contae Luimnigh]], mac leis an Aimiréal Hayes O'Grady, agus col ceathrar le [[Standish James O'Grady]], duine lena meascaítear é scataí.  Agus é óg, d'fhoghlaim sé an Ghaeilge ó dhaoine na tuaithe.  Cuireadh oideachas air ag [[Rugby School]] agus [[Coláiste na Tríonóide]].

== Gairm bheatha ==

Cé gur bhain Ó Grádaigh céim amach mar innealtóir sibhialta, is é is fearr atá cuimhne air ná mar scríbhneoir ''[[Silva Gadelica]]'' (dhá imleabhar, 1892), cnuasach scéalta as [[lámhscríbhinní Gaelacha na meánaoise]].  Ba chara é le hársaitheoirí [[Seán Ó Donnabháin]] agus [[Eoghan Ó Comhraí]].  Sa bhliain 1853, d'éirigh sé ina bhunaitheoir den [[An Cumann Oisíneach|Chumann Oisíneach]], agus ceapadh é ina uachtarán sa bhliain 1855.  Sa bhliain 1857, bhog sé go dtí na Stáit Aontaithe áit a bhí sé ina chónaí le 30 bliain.   Sa bhliain 1901, scríobh sé aiste ar ''Anglo-Irish Aristocracy'' do chuntasach dar teidil ''Ideals in Ireland'', eagraithe ag Augusta [[Lady Gregory]]. 

== Bás ==

D'éag Ó Grádaigh i Sasana sa bhliain 1915.  Ní raibh sé in ann a shaothair ''Catalogue of the Irish Manuscripts in the British Museum'' a chríochnú roimh uair a bháis, rud a rinne [[Robin Flower]] ina ionad.&lt;ref name=DillonEtAl /&gt;

== Saothair ==
* ''The Pursuit After Diarmuid, O'Duibhne and Grainne, the Daughter of Cormac Mac Airt, King of Ireland in the Third Century'' (1857)
* ''The Pursuit of the Gilla Decair and his Horse''
* ''The Colloquy with the Ancients''
* ''Silva Gadelica (I.-XXXI.): A Collection of Tales in Irish with Extracts Illustrating Persons and Places; Volume 1'' (1892)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ''Silva Gadelica (I.-XXXI.): A Collection of Tales in Irish with Extracts Illustrating Persons and Places; Volume 2'' (1892)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Welsh2003&gt;Robert Welsh (2003). &quot;[https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800800.001.0001/acref-9780192800800-e-1818 O'Grady, Standish Hayes]&quot;. In ''The Concise Oxford Companion to Irish History''. Oxford University Press&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=DillonEtAl&gt;British Museum. Dept. of Manuscripts., Dillon, M., Flower, R., O'Grady, S. Hayes. (192653). [https://catalog.hathitrust.org/Record/000852623/Cite Catalogue of Irish manuscripts in the British Museum]. London: Printed for the Trustees.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;O'Grady, S. Hayes. (1892). [https://catalog.hathitrust.org/Record/001725758/Home Silva gadelica (I.-XXXI.)]: a collection of tales in Irish with extracts illustrating persons and places. London [etc.]: Williams and Norgate.&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Grady, Standish Hayes}}
[[Catagóir:Ársaitheoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Básanna i 1915]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1832]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Innealtóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 19ú haois]]</text>
      <sha1>kurapnhbsvtt14kr5dlsglh15zyra2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daonáireamh na hÉireann 1926</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125471</id>
    <revision>
      <id>1308871</id>
      <parentid>1308598</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>+WD, srl.</comment>
      <origin>1308871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="g6s4gftvbzzdfn4gis3z5zb19ttkc66" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh náisiúnta a rinneadh in Éirinn tar éis bhunú an tSaorstáit in 1921. In 2026, céad bliain ó bailíodh an t-eolas, foilsíodh na foirmeacha ar an idirlíon.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/daonaireamh/foirmeachadhaonaireamh1926-anchartlannnaisiunta/|teideal=Foirmeacha Dhaonáireamh 1926 - An Chartlann Náisiúnta|údar=An Phríomh-Oifig Staidrimh (CSO)|dáta=2025|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

=== Daonáireamh Gaeltachta 1925 ===
Rinneadh suirbhé ar chainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht do Choimisiún na Gaeltachta i 1925. Rinneadh an suirbhé, ar a bhfuiltear anois ag tabhairt ‘Daonáireamh na Gaeltachta’, sa bhliain 1925 agus Coimisiún na Gaeltachta á bhunú le teorainneacha na Gaeltachta Oifigiúla a leagan amach. Ba iad an Garda Síochána a thug faoin suirbhé i samhradh na bliana 1925. D'oibrigh na Gardaí a bhailigh an t-eolas agus na státseirbhísigh a réitigh an tuarascáil “go han-tapa” agus gur foilsíodh an tuarascáil an bhliain chéanna a ndearnadh an suirbhé.

Bhí aon chontae dhéag i gceist leis an suirbhé, na contaetha ina bhfuil an Ghaeltacht oifigiúil anois chomh maith le cúig chontae eile – Ros Comáin, Tiobraid Árann, an Clár, Sligeach, agus Luimneach. 

Tá an tuarascáil a scríobh an Coimisiún, a bunaíodh ar an suirbhé, ar fáil le fada an lá ar shuíomh Thithe an Oireachtais. Níl fáil ag scoláirí ar na tuairisceáin ar ar bunaíodh an tuarascáil, áfach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taispeantas-faoi-dhaonaireamh-na-gaeltachta-1925-ag-an-gcomortas-treabhdoireachta/|teideal=Taispeántas faoi ‘Dhaonáireamh na Gaeltachta 1925’ ag an gComórtas Treabhdóireachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Daonáireamh na hÉireann 2016]]
* [[Daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2022|Daonáireamh na hÉireann 2022]]

== Naisc sheachtracha ==
* D’fhoilsigh an Chartlann Náisiúnta foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-ie}}
[[Catagóir:1926]]
[[Catagóir:1920idí in Éirinn]]
[[Catagóir:Daonáirimh]]</text>
      <sha1>g6s4gftvbzzdfn4gis3z5zb19ttkc66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ellén Trechend</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125472</id>
    <revision>
      <id>1308874</id>
      <parentid>1308608</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>+WD, srl.</comment>
      <origin>1308874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2339" sha1="bzebbr0qxrje06c845m4m8gzlapcm1t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}

Is arracht i [[miotaseolaíocht na nGael]] é '''Eilléan Trícheann''' (Sean-Ghaeilge: '''Ellén Trechend'''). Feictear é sa scéal ''[[Cath Maige Mucrama|Cath Maighe Mucramha]],'' tháinig sé amach as an uaimh ag [[Ráth Cruachan]], agus scrios sé Éire uile, go dtí gur maraíodh é ag [[Amergin mac Eccit|Amergin]], laoch agus fíor na [[Ulaid|nUladh]].&lt;ref name=best /&gt;

Is doiléir é an t-ainm ''ellén''.&lt;ref name=dil /&gt; I measc míniúchán atá míolta tá a leanas:
* &quot;swarm&quot; ar ''maryjones''&lt;ref name=maryjones /&gt;
* &quot;monstrous bird&quot; (bunaithe ar 'éan'), le [[Whitley Stokes]]&lt;ref name=Stokes /&gt;
* aitheanta le [[Aillen|hÁillén]] féin, neach na tine maraithe ag [[Fionn mac Cumhaill]], le [[Tomás Ó Rathile]]&lt;ref name=Rathile /&gt;

Sa leabhar ''[[A Smaller Social History of Ancient Ireland]]'' le [[Patrick Weston Joyce|P. W. Joyce]], insítear gur osclaíodh [[Aos Sí|Sidhe]] Ráth Cruachan Cruachan ar oíche [[Samhain|Shamhna]] agus bhrúcht slua mór bocánach amach, i dteannta le healta éan umha-dhearg agus bultúr trícheann ina gceannas.&lt;ref name=Joyce /&gt; B'fhéidir é gurbh ionann Ellen Trechend agus an bultúr, óir do bhfeictear na héin umha-dhearga in ''Cath Maighe Mucramha''.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=best&gt;[[R. I. Best]] and M. A. O'Brien (eag.), ''Book of Leinster'' Iml. 5, ll. 1251-1261&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=dil&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/19979 | teideal = ? ellén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 18-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=maryjones&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/mucrama.html &quot;The Battle of Mag Mucrama&quot;], translator unknown, alt 34&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Stokes&gt;Whitley Stokes (eag. &amp; aistr.), &quot;The Battle of Mag Mucrime&quot;, ''[[Revue Celtique]]'' 13, 1892, ll. 426-474&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Rathile&gt;Tomás Ó Rathile, ''Early Irish History and Mythology'', Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946, lch. 300&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Joyce&gt;{{lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/II-V-9.php | teideal = A Smaller Social History of Ancient Ireland | ainm = P. W. | sloinne = Joyce | bliain = 1906 | foilsitheoir = Library Ireland | dátarochtana = 18-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Síol-ie}}
[[Catagóir:Arrachtaí]]
[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]</text>
      <sha1>bzebbr0qxrje06c845m4m8gzlapcm1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rebecca Bisland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125473</id>
    <revision>
      <id>1308887</id>
      <parentid>1308719</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>+WD, srl.</comment>
      <origin>1308887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9513" sha1="7shvwhtnvxwkcy3hm2bycebyif5zdre" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is imreoir sacair ar son na hÉireann í '''Rebecca &quot;Becky&quot; Bisland''' (née '''Stokes'''; a rugadh 20 Meitheamh 1982) a d'imir freisin do na [[Club na gCeilteach (mná)|Celtigh]] agus do [[Cluarán Phartaig (mná)|Chluarán]] [[Partaig|Phartaig]] i bPríomhroinn na mBan Albanach (SWPL).

== Gairmréim leis na clubanna ==
Chuir Bisland tús lena gairmréim sacair le Wimbledon sular aistrigh sí go [[Ruagairí Tranmere (mná)|Ruagairí Tranmere]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.celticfc.net/player_women_bbisland.php|title=Becky Bisland|work=celticfc.net|access-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322164806/http://www.celticfc.net/player_women_bbisland.php|archive-date=22 March 2012|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; I mí Dheireadh Fómhair 2002, chuir Bisland báire ar son [[Cathair Mhanchain (mná)|Chathair Mhanchain]], club i [[Craobh Náisiúnta na mBan Thuaidh (Sasana)|Roinn an Tuaiscirt]], i gcoinne [[Bruinnill Ruagairí Dhoncaster|Bruinneall Dhoncaster]] sa dara babhta de [[Corn Chraobh Náisiúnta Ban an FA|Chorn Chraobh Náisiúnta Ban an FA]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2366467.stm|title=Fulham blow away Liverpool|author=Tony Leighton|date=2002-10-27|work=BBC Sport|access-date=2011-06-13|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;

Tar éis tréimhsí a chaitheamh leis na clubanna i Londain Fulham agus [[Club Lúfar Charlton (mná)|Club Lúfar Charlton]], d'aistrigh Bisland go hAlbain i samhradh na bliana 2005 agus thosaigh sí ag imirt do [[Club Ban Chille Mheàrnaig|Chlub Ban Chille Mheàrnaig]], mar a d'imir sí ar a bhfoireann bhuaiteach i gCorn Príomhroinne Ban na Sraithe Albanaigh. Nuair a bhunaigh [[Ceiltigh Ghlaschú (mná)|na Ceiltigh]] roinn ban i 2007, chuaigh Bisland isteach sa chlub nua agus ainmníodh í mar [[Captaen (sacair)|chaptaen]] sa chéad séasúr.&lt;ref name=&quot;record&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/editors-choice/2008/02/20/girls-will-be-bhoys-at-celtic-ladies-fc-86908-20325093/|work=Daily Record|teideal=Girls will be bhoys at Celtic Ladies FC|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Ba bheag nár ise a bhí ag crochadh na coirne ag deireadh a céad fheachtais, nuair ba san am breise a chaill na Ceiltigh in aghaidh na n[[Club na nIbéirneach (mná)|Ibéirneach]] i gcluiche ceannais Chorn Ban na Sraithe Albanaigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.womenssoccerscene.co.uk/womens-football-news-2007-2008/080519-1.htm|work=Women's Soccer Scene|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927011152/http://www.womenssoccerscene.co.uk/womens-football-news-2007-2008/080519-1.htm|archivedate=27 September 2011|teideal=Women's Football News 2007-2008|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;

I mí na Bealtaine 2010, b'í Bisland a réitigh an bealaigh do chúl Joanne Love, cúl tosaigh an chluiche, agus bhuaigh na Ceiltigh ar [[Club na Spartach (mná)|na Spartaigh]] 4-1 chun Corn Phríomhroinn Ban na hAlban a bhuachan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.shekicks.net/news/view/980|work=She Kicks|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120401140305/http://www.shekicks.net/news/view/980|archivedate=1 April 2012|teideal=http://www.shekicks.net/news/view/980|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;

D'aistrigh Bisland go [[Club Pháirc na Banríona (mná)|Páirc na Banríona]] sa bhliain 2011, agus chabhraigh sé leo ardú céime a fháil in 2013.

D'aistrigh sí go [[Cluarán Phartaig (mná)|Cluarán]] [[Partaig|Phartaig]] sa bhliain 2016, agus toghadh í mar Laoch Imeartha Ban Phartaig Thistle don séasúr 2017/2018.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://ptfc.co.uk/ptfc-news/mccrea-financial-services-2017-18-player-of-the-year-award/|title=McCrea Financial Services 2017/18 Player of the Year Award|work=ptfc.co.uk|access-date=24 December 2018|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Faoi shéasúr 2018/2019, bhí Bisland fós ina ball de scuad Chluarán Phartaig.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://ptfc.co.uk/ptfc-team/becky-bisland/|title=Becky Bisland|work=ptfc.co.uk|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=eCUTKp8jB8c|title=Scottish Building Society SWPL - Post Match Interview - Partick Thistle (Becky Bisland)|date=19 March 2019|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Bronnadh &quot;Gradam Saoil&quot; Chluarán Phartaig uirthi go déanach in 2019.

== Gairmréim idirnáisiúnta ==
Cé gur rugadh i [[Sasana]] í, gaireadh Bisland chun [[Foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann|foireann Phoblacht na hÉireann]] i mBealtaine 2006 le haghaidh [[Cluichí cáilithe Chorn Domhanda Ban UEFA 2007|chluiche cáilithe do Chorn an Domhain]] in aghaidh na h[[Foireann Náisiúnta Sacar Ban na hAlban|Alban]] i b[[Richmond Park|Páirc Richmond]].&lt;ref name=&quot;fai&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4967&amp;catid=80:archive&amp;Itemid=355|work=FAI.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110526125612/http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4967&amp;catid=80:archive&amp;Itemid=355|archivedate=26 May 2011|teideal=http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4967&amp;catid=80:archive&amp;Itemid=355|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Luaigh an bainisteoir Noel King luas Bisland agus a súil mhaith don chúl.&lt;ref name=&quot;fai&quot; /&gt;

Bhí Bisland san áireamh ar an bhfoireann le haghaidh [[Torthaí Fhoireann Náisiúnta Ban na Breataine Bige (2000–2009)|dhá chluiche dúshláin i gcoinne na Breataine Bige sa bhliain 2007]],&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://womensfootballarchive.org/#S|title=Women’s Football Archive project - Republic of Ireland women's football players|work=womensfootballarchive.org|access-date=27 March 2026|quote=Rebecca &quot;Becky&quot; Stokes [..] in squad for 2 friendlies in Wales, 24 and 26 April 2007 in Tredegar and Goytre|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; agus ghnóthaigh sí caipín trí theacht in ionad Stef Curtis don leathuair dheireanach de chluiche dúshláin i gcoinne na [[Foireann Náisiúnta Ban na Breataine Bige|Breataine Bige]] ar an 24 Aibreán 2007, cluiche a chailleadar 2–1.{{Foinse}}

== Saol pearsanta ==
D’fhreastail Bisland ar [[Ollscoil John Moores i Learpholl|Ollscoil John Moores]] i [[Learpholl]] agus bhog sí go hAlbain sa bhliain 2005 chun dul ag obair mar chomhordaitheoir &quot;scoileanna gníomhacha&quot;. Ní ab fhaide anonn, rinneadh bainisteoir réigiúnach spóirt do dhaoine faoi mhíchumas di.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.funskillsacademy.com/aboutus.htm|title=Fun Skills Academy - About Us|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027065229/http://www.funskillsacademy.com/aboutus.htm|archive-date=27 October 2017|quote=Becky Stokes [..] Director [..] After gaining a BSc (Hons) Sports Science degree from Liverpool John Moores University, Becky worked at Mole Valley District Council in Surrey as Youth Development Officer [..] Becky then moved to Scotland [..] Currently she works in disability sport in the West of Scotland|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Cháiligh sí mar mhúinteoir tar éis di staidéar a dhéanamh in [[Oilthigh Shrath Chluaidh|Ollscoil Sraith an Chluaidh]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.strath.ac.uk/humanities/meetourstudents/education/pgde/beckybisland/|title=PGDE Secondary Education - Physical Education|access-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225031254/https://www.strath.ac.uk/humanities/meetourstudents/education/pgde/beckybisland/|archive-date=25 December 2018|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt; Faoi 2013, bhí Bisland ina bainisteoir feidhmíochta ag Spórt faoi Mhíchumas Alban.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.heraldscotland.com/sport/13118177.disability-sport-backing-athletes-reach-pinnacle-field/|title=Disability Sport backing athletes to reach the pinnacle of field|date=14 August 2013|work=The Herald|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.glasgowtimes.co.uk/news/13261937.city-sprinter-gets-cash-help/|title=City sprinter gets cash help|date=17 August 2013|work=Glasgow Times|language=as Béarla}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20150905/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=264960/index.html Rebecca Bisland] – taifead chomórtas [[FIFA]] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;

{{Rialú údaráis}}

{{DEFAULTSORT:Bisland, Rebecca}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann]]
[[Catagóir:Imreoirí sacair mná]]
[[Catagóir:Imreoirí sacair le Cumann sacair ban Phoblacht na hÉireann]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]]
[[Catagóir:Sasanaigh de shliocht na hÉireann]]
[[Catagóir:Imreoirí sacair le Foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann]]
[[Catagóir:Imreoirí Chraobh Náisiúnta Chumann Sacair Shasana]]
[[Catagóir:Imreoirí sacair as Epsom]]
[[Catagóir:Imreoirí baineanna le Club Lúfar Charlton]]
[[Catagóir:Imreoirí baineanna le Club Fulham]]
[[Catagóir:Imreoirí baineanna le Cumann Sacair na gCeilteach]]
[[Catagóir:Imreoirí baineanna le Club Chille Mheàrnaig]]
[[Catagóir:Imreoirí baineanna le Club Chathair Mhanchain]]
[[Catagóir:Imreoirí lár páirce le Cumann Sacair na mBan]]
[[Catagóir:Imreoirí tosaí le Cumann Sacair na mBan]]
[[Catagóir:Imreoirí le Corn Príomhroinne Ban na hAlban]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil John Moores i Learpholl]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Sraithe an Chluaidh]]
[[Catagóir:Imreoirí baineanna le Páirc na Banríona]]
[[Catagóir:Lucht spóirt baineann na hÉireann sa 21ú haois]]
[[Catagóir:Lucht spóirt na hÉireann]]</text>
      <sha1>7shvwhtnvxwkcy3hm2bycebyif5zdre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David William Greene</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125474</id>
    <revision>
      <id>1308882</id>
      <parentid>1308733</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>+WD, srl.</comment>
      <origin>1308882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2576" sha1="g4c6mza2fi4rg60o9ebp0ef4a2uduk1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Scoláire Ceilteach ba ea '''David William Greene''' ([[22 Deireadh Fómhair]] [[1915]] – [[13 Meitheamh]] [[1981]]).&lt;ref name=dib /&gt;&lt;ref name=ainm /&gt; Rugadh é i mBaile Átha Cliath ar an 22 Deireadh Fómhair 1915. Cuireadh oideachas air ag St Andrew's College agus Coláiste na Tríonóide (CnaT). Sa bhliain 1937, bhain sé céim céadonóracha amach i Léann Ceilteach agus Fraincis agus bronnadh fscoláireacht air chun staidéar a dhéanamh in Oslo.

D'éirigh sé ina léachtóir sa Léann Ceilteach in [[Ollscoil Ghlaschú]], ach d'fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1940. Ceapadh é mar leasleabharlannaí i [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] sa bhliain 1942, agus d'éirigh féin ina fhoclóirí ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (ARÉ). Ceapadh é ina léachtóir Gaeilge in CnaT sa bhliain 1953 go dtí 1967, nuair a d'éirigh sé ina phríomh-ollamh ag an [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. Le linn a uachtaránachta ARÉ (1973–6) d'éirigh ina ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] ina iriseán bliantúil.

Bronnadh doctorates air ag Ollscoil na nUladh (1974), Ollscoil Ghlaschú (1979) agus the [[Ollscoil na hÉireann]] (1981). Is iad a shaothair is cáiliúla ná: ''A Golden Treasury of Irish Poetry'' (1967); ''Fingal Ronáin and Other'' Stories (1955); ''The Irish Language'' (1966); agus ''Cuírt an Mheain Oíche'' (1968)

Phós sé ar dtús Sheila May agus bhí iníon acu darbh ainm Vicky. Phós sé a dhara bhean chéile, ealaíontóir agus dealbhóir Hilary Heron, sa bhliain 1959. Fuair stair bás sa bhliain 1977. D'éag Greene féin ar an 13ú Meitheamh 1981.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=dib&gt;{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

== Admháil ==
* Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le [[Diarmaid Ferriter]] ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons].

{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Greene, David William}}
[[Catagóir:Básanna i 1981]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1915]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Scoláirí Cheilteacha]]</text>
      <sha1>g4c6mza2fi4rg60o9ebp0ef4a2uduk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308949</id>
      <parentid>1308882</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T11:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Typos srl.</comment>
      <origin>1308949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="pkhmixih5i9uxx924nye4cqcwdqydfl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Scoláire Ceilteach ba ea '''David William Greene''' ([[22 Deireadh Fómhair]] [[1915]] – [[13 Meitheamh]] [[1981]]).&lt;ref name=dib /&gt;&lt;ref name=ainm /&gt; Rugadh é i mBaile Átha Cliath agus cuireadh oideachas air ag St Andrew's College agus Coláiste na Tríonóide (CnaT). Sa bhliain 1937, bhain sé céim céadonóracha amach i Léann Ceilteach agus Fraincis agus bronnadh scoláireacht air chun staidéar a dhéanamh in [[Oslo]].

D'éirigh sé ina léachtóir sa Léann Ceilteach in [[Ollscoil Ghlaschú]], ach d'fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1940. Ceapadh é mar leasleabharlannaí i [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] sa bhliain 1942, agus d'éirigh sé ina fhoclóirí ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (ARÉ). Ceapadh é ina léachtóir Gaeilge in CnaT sa bhliain 1953 go dtí 1967, nuair a d'éirigh sé ina phríomh-ollamh ag an [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. Le linn a uachtaránachta ARÉ (1973–6) d'éirigh ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] ina iriseán bliantúil.

Bronnadh dochtúireachtaí air ag Ollscoil na nUladh (1974), Ollscoil Ghlaschú (1979) agus the [[Ollscoil na hÉireann]] (1981). Is iad a shaothair is cáiliúla ná: ''A Golden Treasury of Irish Poetry'' (1967); ''Fingal Ronáin and Other'' Stories (1955); ''The Irish Language'' (1966); agus ''Cuírt an Mheain Oíche'' (1968)

Phós sé ar dtús Sheila May agus bhí iníon acu darbh ainm Vicky. Phós sé a dhara bhean chéile, ealaíontóir agus dealbhóir Hilary Heron, sa bhliain 1959. Fuair sí bás sa bhliain 1977. D'éag Greene féin ar an 13 Meitheamh 1981.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=dib&gt;{{lua idirlín | url = https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 | teideal = Greene, David William | foilsitheoir = Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann | dátarochtana = 18-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=257# | teideal = GREENE, David William | foilsitheoir = ainm.ie | dátarochtana = 18-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

== Admháil ==
* Is achoimre agus aistriúchán é an t-alt seo den [https://www.dib.ie/biography/greene-david-william-a3606 bheathaisnéis] le [[Diarmaid Ferriter]] ar Dhíolaim Beathaisnéisí na hÉireann, foilsithe faoi cheadúnas [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode Creative Commons].

{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Greene, David William}}
[[Catagóir:Básanna i 1981]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1915]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Scoláirí Cheilteacha]]</text>
      <sha1>pkhmixih5i9uxx924nye4cqcwdqydfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cas Corach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125475</id>
    <revision>
      <id>1308738</id>
      <timestamp>2026-04-19T14:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe ó enwiki</comment>
      <origin>1308738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1583" sha1="tdjgk5cuqvdlyb2h5skl0bj9o4jw36y" xml:space="preserve">I [[miotaseolaíocht na nGael]], laoch na [[an Fhiannaíocht|bhFiann]] ba ea '''Cas Corach'''.  Chuidigh [[Caílte mac Rónáin|Caoilte mac Rónáin]] trí [{{h|conriocht}}, iníonacha [[Airitheach]]&lt;ref name=windisch /&gt;, a mharú.  Thagadh siad ón uaimh ag [[Ráth Cruachan]] amach gach bliain timpeall na [[Samhain|Samhna]] agus d'itheadh caoraigh.  Ba mhaith leis na conriochtaí ceol, mar sin sheinm sé a chuir chun iad a mhealladh agus a iompar i riocht daonna.  Theilg Caoilte ansin ga tríothu a mharaigh iad triúir.

San ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'',&lt;ref name=odcm /&gt; deirtear gur seinnteoir cláirsí na [[Tuatha Dé Danann]] é Cas, a sheinm do [[Naomh Pádraig]].  Leanann sé Caoilte chun seanchas na bhFiann a fhoghlaim (mar a insítear sa scéal [[Acallam na Senórach|Agallamh na Seanórach]]).  Ní dhéantar trácht ar bith ar Airitheach nó a iníonacha conriochta san Fhoclóir.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

* &lt;ref name=odcm&gt;{{{cite book | first = James | last = MacKillop | authorlink = James MacKillop | title = Oxford Dictionary of Celtic Mythology | location =  | publisher = Oxford University Press | year = 1994 | pages = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=windisch&gt;{{cite book
  | last = Windisch
  | first = Ernst 
  | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves 
  | publisher = Hirzel
  | year = 1900
  | location = Original from Harvard University
  | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264]
  | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog
  | doi = 
}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>tdjgk5cuqvdlyb2h5skl0bj9o4jw36y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308881</id>
      <parentid>1308738</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>+WD, srl.</comment>
      <origin>1308881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1721" sha1="8ob1pnu1a08lq6sck42k9wt3w7rf8ri" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}

I [[miotaseolaíocht na nGael]], laoch na [[an Fhiannaíocht|bhFiann]] ba ea '''Cas Corach'''. Chuidigh [[Caílte mac Rónáin|Caoilte mac Rónáin]] trí [{{h|conriocht}}, iníonacha [[Airitheach]]&lt;ref name=windisch /&gt;, a mharú. Thagadh siad ón uaimh ag [[Ráth Cruachan]] amach gach bliain timpeall na [[Samhain|Samhna]] agus d'itheadh caoraigh. Ba mhaith leis na conriochtaí ceol, mar sin sheinm sé a chuir chun iad a mhealladh agus a iompar i riocht daonna. Theilg Caoilte ansin ga tríothu a mharaigh iad triúir.

San ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'',&lt;ref name=odcm /&gt; deirtear gur seinnteoir cláirsí na [[Tuatha Dé Danann]] é Cas, a sheinm do [[Naomh Pádraig]]. Leanann sé Caoilte chun seanchas na bhFiann a fhoghlaim (mar a insítear sa scéal [[Acallam na Senórach|Agallamh na Seanórach]]). Ní dhéantar trácht ar bith ar Airitheach nó a iníonacha conriochta san Fhoclóir.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

* &lt;ref name=odcm&gt;{{{cite book | first = James | last = MacKillop | authorlink = James MacKillop | title = Oxford Dictionary of Celtic Mythology | location = | publisher = Oxford University Press | year = 1994 | pages = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=windisch&gt;{{cite book
 | last = Windisch
 | first = Ernst 
 | title = Irische Texte mit Wörterbuch; The story of the three She wolves 
 | publisher = Hirzel
 | year = 1900
 | location = Original from Harvard University
 | pages =[https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog/page/n287 264]
 | url = https://archive.org/details/irischetextemit01windgoog
 | doi = 
}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Síol-ie}}

{{DEFAULTSORT:Corach, Cas}}
[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]</text>
      <sha1>8ob1pnu1a08lq6sck42k9wt3w7rf8ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125476</id>
    <revision>
      <id>1308817</id>
      <timestamp>2026-04-19T17:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}}  Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen''''' (''Emma Frost: An Bhanríon Bhán – Beannachtaí na Fírinne ar an mBanríon''), nó go simplí '''''Emma Frost: The White Queen''''', '''''Emma Frost: White Queen''''', nó '''''Emma Frost''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Amy Chu]] agus tarraingthe ag Andrea Di V...'</comment>
      <origin>1308817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5842" sha1="onvqf4gqtlpfaam92txe9k3gzkrowks" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen''''' (''Emma Frost: An Bhanríon Bhán – Beannachtaí na Fírinne ar an mBanríon''), nó go simplí '''''Emma Frost: The White Queen''''', '''''Emma Frost: White Queen''''', nó '''''Emma Frost''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Amy Chu]] agus tarraingthe ag [[Andrea Di Vito]], [[Antonio Fabela]], agus [[David Nakayama]]. Foilsíodh an tsraith ó 18 Meitheamh go dtí 29 Deireadh Fómhair, [[2025]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2026/02/18/emma-frost-the-white-queen-all-hail-the-queen-review|title=''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen'' review|last=Jones|first=Jonathan|date=18 Feabhra 2026|website=[[AIPT Comics]]|access-date=18 Feabhra 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/6/18/emma-frost-white-queen-1-review|title=''Emma Frost: White Queen'' #1 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=18 Meitheamh 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=18 Meitheamh 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.superherohype.com/comics/605682-emma-frost-1-review-white-queen-at-her-worst|title=''Emma Frost'' #1 Review: White Queen at Her Worst|last=Morrison|first=Matt|date=16 Meitheamh 2025|website=Superhero Hype|access-date=16 Meitheamh 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/07/23/emma-frost-the-white-queen-2-review|title=''Emma Frost: The White Queen'' #2 is a stylish chapter|last=Brooke|first=David|date=23 Iúil 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=23 Iúil 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/emma-frost-the-white-queen-3|title=Comic Watch Exclusive: Labeled A Traitor, Emma Finds Herself On The Run in ''Emma Frost: The White Queen'' #3|last=Burdette|first=Chad|date=21 Lúnasa 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=21 Lúnasa 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/8/27/emma-frost-white-queen-3-review|title=''Emma Frost: White Queen'' #3 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=27 Lúnasa 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=27 Lúnasa 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/the-white-queen-cconquers-the-city-of-sin-in-emma-frost-the-white-queen-4|titleThe White Queen Conquers tThe City Of Sin in ''Emma Frost: The White Queen'' #4|last=Burdette|first=Chad|date=19 Meán Fómhair 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=19 Meán Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/9/24/emma-frost-the-white-queen-4-review|title=''Emma Frost: White Queen'' #4 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=24 Meán Fómhair 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=24 Meán Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://thepopbreak.com/2025/10/31/review-emma-frost-the-white-queen-series-finale|title=Review: ''Emma Frost: The White Queen'' Series Finale|author=Pop-Break Staff|date=31 Deireadh Fómhair 2025|website=[[The Pop Break]]|access-date=31 Deireadh Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/10/29/emma-frost-the-white-queen-5-review|title=''Emma Frost: White Queen'' #5 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=29 Deireadh Fómhair 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=29 Deireadh Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;

==Eagráin bailithe==
===Eisiúintí===
{| Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí
|-
| #1 || &quot;All Hail the Queen, Part One&quot; || 18 Meitheamh, [[2025]] || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/127998/emma_frost_the_white_queen_2025_1|date=18 Meitheamh 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #2 || &quot;All Hail the Queen, Part Two&quot; || 23 Iúil, 2025 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/128000/emma_frost_the_white_queen_2025_2|date=23 Iúil 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #3 || &quot;All Hail the Queen, Part Three&quot; || 27 Lúnasa, 2025 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/128001/emma_frost_the_white_queen_2025_3|date=27 Lúnasa 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #4 || &quot;All Hail the Queen, Part Four&quot; || 24 Meán Fómhair, 2025 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/128002/emma_frost_the_white_queen_2025_4|date=24 Meán Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #5 || &quot;All Hail the Queen, Part Five&quot; || 29 Deireadh Fómhair, 2025 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/128003/emma_frost_the_white_queen_2025_5|date=29 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|}

===Bailiúchán===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;30%&quot; | Teideal
! width=&quot;31%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;17%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;22%&quot; | ISBN
|-
| '''''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen'''''
| ''Emma Frost: The White Queen'' #1–5
| 15 Bealtaine, [[2024]]
| {{ISBNT|978-0-7851-0889-4}}
|}

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.marvel.com/comics/collection/127999/emma_frost_the_white_queen_-_all_hail_the_queen_trade_paperback ''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen''] ag ''[[Marvel.com]]''

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Emma Frost}}

[[Catagóir:Emma Frost]]</text>
      <sha1>onvqf4gqtlpfaam92txe9k3gzkrowks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308818</id>
      <parentid>1308817</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T17:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <origin>1308818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5843" sha1="pvqt0dvwoy6wu3pzh2c3fgwap9pdake" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen''''' (''Emma Frost: An Bhanríon Bhán – Beannachtaí na Fírinne ar an mBanríon''), nó go simplí '''''Emma Frost: The White Queen''''', '''''Emma Frost: White Queen''''', nó '''''Emma Frost''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Amy Chu]] agus tarraingthe ag [[Andrea Di Vito]], [[Antonio Fabela]], agus [[David Nakayama]]. Foilsíodh an tsraith ó 18 Meitheamh go dtí 29 Deireadh Fómhair, [[2025]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2026/02/18/emma-frost-the-white-queen-all-hail-the-queen-review|title=''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen'' review|last=Jones|first=Jonathan|date=18 Feabhra 2026|website=[[AIPT Comics]]|access-date=18 Feabhra 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/6/18/emma-frost-white-queen-1-review|title=''Emma Frost: White Queen'' #1 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=18 Meitheamh 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=18 Meitheamh 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.superherohype.com/comics/605682-emma-frost-1-review-white-queen-at-her-worst|title=''Emma Frost'' #1 Review: White Queen at Her Worst|last=Morrison|first=Matt|date=16 Meitheamh 2025|website=Superhero Hype|access-date=16 Meitheamh 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/07/23/emma-frost-the-white-queen-2-review|title=''Emma Frost: The White Queen'' #2 is a stylish chapter|last=Brooke|first=David|date=23 Iúil 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=23 Iúil 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/emma-frost-the-white-queen-3|title=Comic Watch Exclusive: Labeled A Traitor, Emma Finds Herself On The Run in ''Emma Frost: The White Queen'' #3|last=Burdette|first=Chad|date=21 Lúnasa 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=21 Lúnasa 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/8/27/emma-frost-white-queen-3-review|title=''Emma Frost: White Queen'' #3 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=27 Lúnasa 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=27 Lúnasa 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/the-white-queen-cconquers-the-city-of-sin-in-emma-frost-the-white-queen-4|title=The White Queen Conquers tThe City Of Sin in ''Emma Frost: The White Queen'' #4|last=Burdette|first=Chad|date=19 Meán Fómhair 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=19 Meán Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/9/24/emma-frost-the-white-queen-4-review|title=''Emma Frost: White Queen'' #4 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=24 Meán Fómhair 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=24 Meán Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://thepopbreak.com/2025/10/31/review-emma-frost-the-white-queen-series-finale|title=Review: ''Emma Frost: The White Queen'' Series Finale|author=Pop-Break Staff|date=31 Deireadh Fómhair 2025|website=[[The Pop Break]]|access-date=31 Deireadh Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/10/29/emma-frost-the-white-queen-5-review|title=''Emma Frost: White Queen'' #5 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=29 Deireadh Fómhair 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=29 Deireadh Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;

==Eagráin bailithe==
===Eisiúintí===
{| Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí
|-
| #1 || &quot;All Hail the Queen, Part One&quot; || 18 Meitheamh, [[2025]] || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/127998/emma_frost_the_white_queen_2025_1|date=18 Meitheamh 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #2 || &quot;All Hail the Queen, Part Two&quot; || 23 Iúil, 2025 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/128000/emma_frost_the_white_queen_2025_2|date=23 Iúil 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #3 || &quot;All Hail the Queen, Part Three&quot; || 27 Lúnasa, 2025 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/128001/emma_frost_the_white_queen_2025_3|date=27 Lúnasa 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #4 || &quot;All Hail the Queen, Part Four&quot; || 24 Meán Fómhair, 2025 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/128002/emma_frost_the_white_queen_2025_4|date=24 Meán Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #5 || &quot;All Hail the Queen, Part Five&quot; || 29 Deireadh Fómhair, 2025 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Emma Frost: The White Queen'' #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/128003/emma_frost_the_white_queen_2025_5|date=29 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|}

===Bailiúchán===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;30%&quot; | Teideal
! width=&quot;31%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;17%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;22%&quot; | ISBN
|-
| '''''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen'''''
| ''Emma Frost: The White Queen'' #1–5
| 15 Bealtaine, [[2024]]
| {{ISBNT|978-0-7851-0889-4}}
|}

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.marvel.com/comics/collection/127999/emma_frost_the_white_queen_-_all_hail_the_queen_trade_paperback ''Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen''] ag ''[[Marvel.com]]''

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Emma Frost}}

[[Catagóir:Emma Frost]]</text>
      <sha1>pvqt0dvwoy6wu3pzh2c3fgwap9pdake</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Frost: All Hail the Queen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125477</id>
    <redirect title="Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen" />
    <revision>
      <id>1308819</id>
      <timestamp>2026-04-19T17:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen]]</comment>
      <origin>1308819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="e12gzr07uvkhu56orf9w6ec2qdi52bj" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen]]</text>
      <sha1>e12gzr07uvkhu56orf9w6ec2qdi52bj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Frost: The White Queen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125478</id>
    <redirect title="Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen" />
    <revision>
      <id>1308820</id>
      <timestamp>2026-04-19T17:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen]]</comment>
      <origin>1308820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="e12gzr07uvkhu56orf9w6ec2qdi52bj" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen]]</text>
      <sha1>e12gzr07uvkhu56orf9w6ec2qdi52bj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Frost (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125480</id>
    <redirect title="Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen" />
    <revision>
      <id>1308822</id>
      <timestamp>2026-04-19T17:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen]]</comment>
      <origin>1308822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="e12gzr07uvkhu56orf9w6ec2qdi52bj" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen]]</text>
      <sha1>e12gzr07uvkhu56orf9w6ec2qdi52bj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Frost (iml. 1)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125481</id>
    <revision>
      <id>1308826</id>
      <timestamp>2026-04-19T18:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}}  Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost'' (iml. 1)''', ar a dtugtar freisin '''''Astonishing X-Men: Emma Frost''''' (''X-Men Iontacha: Emma Frost''), foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Emma Frost]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Emma Frost: Higher Learning]]'', ''[[Emma Frost: Mind Games]]'', agus ''[[Emma Frost: Bloom]]'', agus scríofa ag [[Karl Bollers]]. Foilsíodh an tsraith ó...'</comment>
      <origin>1308826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2061" sha1="oipn3q5tedttpgj2x54q146yvqrn8qw" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost'' (iml. 1)''', ar a dtugtar freisin '''''Astonishing X-Men: Emma Frost''''' (''X-Men Iontacha: Emma Frost''), foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Emma Frost]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Emma Frost: Higher Learning]]'', ''[[Emma Frost: Mind Games]]'', agus ''[[Emma Frost: Bloom]]'', agus scríofa ag [[Karl Bollers]]. Foilsíodh an tsraith ó 9 Iúil, [[2003]] go dtí 8 Nollaig, [[2004]] thar ocht n-eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Review – ''Emma Frost'' #1–6 (2003–2004): ''Higher Learning''|last=Berkeley|first=Ekko|date=1 Meán Fómhair 2004|website=Earth's Mightiest Blog|access-date=1 Meán Fómhair 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2004/12/12/30044|title=''Emma Frost'' #18 Review|last=Hatton|first=James|date=12 Nollaig 2004|website=[[Inside Pulse]]|access-date=12 Nollaig 2004}}&lt;/ref&gt;

==Stáirsí scéil==
===''Higher Learning''===
{{main|Emma Frost: Higher Learning}}

===''Mind Games''===
{{main|Emma Frost: Mind Games}}

===''Bloom''===
{{main|Emma Frost: Bloom}}

==Bailiúcháin==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;28%&quot; | Teideal
! width=&quot;24%&quot; | Ábhar bailithe
! width=&quot;24%&quot; | Dáta foilsithe
! width=&quot;24%&quot; | ISBN
|-
| '''''Emma Frost: Ardoideachas'''''
| ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–6
| 1 Meán Fómhair, [[2004]]
| {{ISBNT|978-0-7851-1434-5}}
|-
| '''''Emma Frost: Cluichí Intinne'''''
| ''Emma Frost'' (iml. 1) #7–12
| 2 Feabhra, [[2005]]
| {{ISBNT|978-0-7851-1413-0}}
|-
| '''''Emma Frost: Bloom'''''
| ''Emma Frost'' (iml. 1) #13–18
| 8 Meitheamh, 2005
| {{ISBNT|978-0-7851-1473-4}}
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/series/389/emma_frost_2003_2004 ''Emma Frost'' (iml. 1)] ag ''[[Marvel.com]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Emma Frost}}

[[Catagóir:Emma Frost]]</text>
      <sha1>oipn3q5tedttpgj2x54q146yvqrn8qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Frost (2003)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125482</id>
    <redirect title="Emma Frost (iml. 1)" />
    <revision>
      <id>1308827</id>
      <timestamp>2026-04-19T18:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Emma Frost (iml. 1)]]</comment>
      <origin>1308827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="a0vms7rf74qpb78ur9pj36cx0k7quz7" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Emma Frost (iml. 1)]]</text>
      <sha1>a0vms7rf74qpb78ur9pj36cx0k7quz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Frost (2004)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125483</id>
    <redirect title="Emma Frost (iml. 1)" />
    <revision>
      <id>1308828</id>
      <timestamp>2026-04-19T18:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Emma Frost (iml. 1)]]</comment>
      <origin>1308828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="a0vms7rf74qpb78ur9pj36cx0k7quz7" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Emma Frost (iml. 1)]]</text>
      <sha1>a0vms7rf74qpb78ur9pj36cx0k7quz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Astonishing X-Men: Emma Frost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125484</id>
    <redirect title="Emma Frost (iml. 1)" />
    <revision>
      <id>1308829</id>
      <timestamp>2026-04-19T18:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Emma Frost (iml. 1)]]</comment>
      <origin>1308829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="a0vms7rf74qpb78ur9pj36cx0k7quz7" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Emma Frost (iml. 1)]]</text>
      <sha1>a0vms7rf74qpb78ur9pj36cx0k7quz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Emma Frost</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125485</id>
    <revision>
      <id>1308831</id>
      <timestamp>2026-04-19T18:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-16722-18</username>
        <id>72895</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:X-Men]] [[Catagóir:Sárlaochra]] [[Catagóir:Sár-na n-olcadóirí]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]]'</comment>
      <origin>1308831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="k0obmu6ha9yroq394tv1xqck0lkspju" xml:space="preserve">[[Catagóir:X-Men]]
[[Catagóir:Sárlaochra]]
[[Catagóir:Sár-na n-olcadóirí]]
[[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]]</text>
      <sha1>k0obmu6ha9yroq394tv1xqck0lkspju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Stair na hIaráine de réir tréimhse</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125486</id>
    <revision>
      <id>1308872</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="ivz1telp04a3o60f7vent4ujq9ljdxq" xml:space="preserve">[[Catagóir:Stair an Mheánoirthir de réir tréimhse|Iaráin]]
[[Catagóir:Stair de réir tíre agus tréimhse|Iaráin]]
[[Catagóir:Stair na hIaráine]]</text>
      <sha1>ivz1telp04a3o60f7vent4ujq9ljdxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Stair de réir tíre agus tréimhse</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125487</id>
    <revision>
      <id>1308873</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="76k8s8gekmq5lupshjodb21t73dc8u2" xml:space="preserve">[[Catagóir:Stair de réir tíre]]
[[Catagóir:Stair de réir tréimhse]]</text>
      <sha1>76k8s8gekmq5lupshjodb21t73dc8u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Ársaitheoirí Éireannacha</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125488</id>
    <revision>
      <id>1308876</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="jk3yo1w9w2jlr4mkk9ae73fmly9p010" xml:space="preserve">[[Catagóir:Seandálaithe de réir náisiúntachta]]
[[Catagóir:Seandálaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>jk3yo1w9w2jlr4mkk9ae73fmly9p010</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308877</id>
      <parentid>1308876</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Ársaitheoirí</comment>
      <origin>1308877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="fv91g8jo175hd0ie5k0qeqvg3wvi1kp" xml:space="preserve">[[Catagóir:Ársaitheoirí de réir náisiúntachta]]
[[Catagóir:Seandálaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>fv91g8jo175hd0ie5k0qeqvg3wvi1kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Ársaitheoirí de réir náisiúntachta</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125489</id>
    <revision>
      <id>1308878</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="ewccomohcfj5imd41rkj4i4u5uufnvq" xml:space="preserve">[[Catagóir:Ársaitheoirí]]
[[Catagóir:Seandálaithe de réir náisiúntachta]]
[[Catagóir:Staraithe de réir náisiúntachta]]</text>
      <sha1>ewccomohcfj5imd41rkj4i4u5uufnvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Ársaitheoirí</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125490</id>
    <revision>
      <id>1308880</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="4aic88d77s35tgqpu1y6oq39jkcsq4w" xml:space="preserve">[[Catagóir:Seandálaithe]]
[[Catagóir:Staraithe cultúrtha]]</text>
      <sha1>4aic88d77s35tgqpu1y6oq39jkcsq4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Sasanaigh de shliocht na hÉireann</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125491</id>
    <revision>
      <id>1308883</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="k42obur4x1lb6blmmr0r7p6us3gbev8" xml:space="preserve">[[Catagóir:Daoine Briotanacha de shliocht Éireannach]]
[[Catagóir:Diaspóra na hÉireann i Sasana]]
[[Catagóir:Sasanaigh de shliocht Eorpach|Éire]]</text>
      <sha1>k42obur4x1lb6blmmr0r7p6us3gbev8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Diaspóra na hÉireann i Sasana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125492</id>
    <revision>
      <id>1308884</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="qhzjehjr6wjrvq0qhka9gyjz9ixki7a" xml:space="preserve">[[Catagóir:Caidreamh Shasana-Éireann]]
[[Catagóir:Diaspóra na hÉireann sa Ríocht Aontaithe]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i Sasana|Éire]]
[[Catagóir: Inimirce go Sasana|Éire]]</text>
      <sha1>qhzjehjr6wjrvq0qhka9gyjz9ixki7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Diaspóra na hÉireann sa Ríocht Aontaithe</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125493</id>
    <revision>
      <id>1308885</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="8nefyj3t3xmu4q7hv1dvf2v4imksmcn" xml:space="preserve">[[Catagóir:Caidreamh idir Éirinn agus an Ríocht Aontaithe]]
[[Catagóir:Diaspóra Eorpach sa Ríocht Aontaithe|Éire]]
[[Catagóir:Diaspóra na hÉireann de réir tíre]]
[[Catagóir:Diaspóra na hÉireann san Eoraip]]</text>
      <sha1>8nefyj3t3xmu4q7hv1dvf2v4imksmcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Diaspóra na hÉireann de réir tíre</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125494</id>
    <revision>
      <id>1308886</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>NUa</comment>
      <origin>1308886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="n0rxw452nwjygk5hidxp746g094oks7" xml:space="preserve">[[Catagóir:Diaspóra Éireannach]]
[[Catagóir:Diaspóra de réir tíre tionscnaimh agus ceann scríbe]]</text>
      <sha1>n0rxw452nwjygk5hidxp746g094oks7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Naomh Pádraig</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125495</id>
    <revision>
      <id>1308888</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="en7d401c1tari6salyqc0b1l2jea1h2" xml:space="preserve">[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]
[[Catagóir:Finscéalta Éireannacha]]
[[Catagóir:Finscéalta na Meánaoise]]
[[Catagóir:Naoimh tíre]]</text>
      <sha1>en7d401c1tari6salyqc0b1l2jea1h2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308890</id>
      <parentid>1308888</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T22:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>[[Catagóir:Naoimh Bhreatnacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]</comment>
      <origin>1308890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="aifqq25gt2gwrjuinmw95oz0c9vjh7a" xml:space="preserve">[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]]
[[Catagóir:Finscéalta Éireannacha]]
[[Catagóir:Finscéalta na Meánaoise]]
[[Catagóir:Naoimh Bhreatnacha]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Naoimh tíre]]</text>
      <sha1>aifqq25gt2gwrjuinmw95oz0c9vjh7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Lá Fhéile Pádraig</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125496</id>
    <revision>
      <id>1308891</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="391" sha1="96xxaue1kbb1jauh87kqqrbwhyksfa5" xml:space="preserve">{{Catcómhaoin|Saint Patrick's Day|Lá Fhéile Pádraig}}

[[Catagóir:Béaloideas na hÉireann|Pádraig]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann|Pádraig]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann thar lear|Pádraig]]
[[Catagóir:Féilte Críostaí|Pádraig]]
[[Catagóir:Féilte Éireannacha|Pádraig]]
[[Catagóir:Naomh Pádraig]]
[[Catagóir:Paráidí|Pádraig]]
[[Catagóir:Saoirí poiblí|Pádraig]]</text>
      <sha1>96xxaue1kbb1jauh87kqqrbwhyksfa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Cultúr na hÉireann thar lear</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125497</id>
    <revision>
      <id>1308892</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="poxjk6q35ub6tua9azpxaeph7xrg98f" xml:space="preserve">[[Catagóir:Cultúr de réir diaspóra|Éire]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Diaspóra Éireannach]]</text>
      <sha1>poxjk6q35ub6tua9azpxaeph7xrg98f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Cultúr de réir diaspóra</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125498</id>
    <revision>
      <id>1308893</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="glouj5adn78undqwmn27oeqghd9x9qf" xml:space="preserve">[[Catagóir:Cultúr de réir eitneachais|Diaspóra]]
[[Catagóir:Cultúr de réir tíre|Diaspóra]]
[[Catagóir:Diaspóraí]]</text>
      <sha1>glouj5adn78undqwmn27oeqghd9x9qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Sochaí de réir eitneachta</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125500</id>
    <revision>
      <id>1308895</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="dppc7b23ut680zsyyxudz9okm29t1t3" xml:space="preserve">[[Catagóir:Catagóirí de réir eitneachais]]
[[Catagóir:Sochaí]]</text>
      <sha1>dppc7b23ut680zsyyxudz9okm29t1t3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé:Fréwaka (scannán)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>125501</id>
    <revision>
      <id>1308897</id>
      <timestamp>2026-04-19T22:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teideal */ mír nua</comment>
      <origin>1308897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="5jckqxvp5hr9ncpj09p8v8nwvimhn5h" xml:space="preserve">== Teideal ==

Hóra a @[[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]], ainneoin an traslitriú Polainnise a bheith sa rith freisin, is dóigh liom gurb é ''Fréamhacha'' an teideal sa Ghaeilge.[https://www.cine4.ie/en/freamhacha][https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0820/1465713-freamhacha-psychological-horror-as-gaeilge/][https://www.tg4.ie/ga/eolas/preas/nuacht-raitis/2024-2/an-scannan-uafais-gaeilge-freamhacha-le-taispeaint-don-domhan-den-chead-uair-ag-feile-san-eilveis-inniu/] Admhaím go bhfuil frith-shamplaí ann [https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0418/1508360-frewaka-freamhacha-an-scein-sa-scannan-ag-aislinn-clarke/] ach fós fhéin, sílim gur chóir dúinn an lch a bhogadh ar ais. Cad é do mheas? [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 22:59, 19 Aibreán 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5jckqxvp5hr9ncpj09p8v8nwvimhn5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308946</id>
      <parentid>1308897</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T10:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teideal */ Freagra</comment>
      <origin>1308946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="6ug79oxq3t3u5mj35p1ei3vonl8p138" xml:space="preserve">== Teideal ==

Hóra a @[[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]], ainneoin an traslitriú Polainnise a bheith sa rith freisin, is dóigh liom gurb é ''Fréamhacha'' an teideal sa Ghaeilge.[https://www.cine4.ie/en/freamhacha][https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0820/1465713-freamhacha-psychological-horror-as-gaeilge/][https://www.tg4.ie/ga/eolas/preas/nuacht-raitis/2024-2/an-scannan-uafais-gaeilge-freamhacha-le-taispeaint-don-domhan-den-chead-uair-ag-feile-san-eilveis-inniu/] Admhaím go bhfuil frith-shamplaí ann [https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0418/1508360-frewaka-freamhacha-an-scein-sa-scannan-ag-aislinn-clarke/] ach fós fhéin, sílim gur chóir dúinn an lch a bhogadh ar ais. Cad é do mheas? [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 22:59, 19 Aibreán 2026 (UTC)

:Haló, a chara. Nílim cinnte ar úsáideadh an leagan Gaeilge i bhfírinne, an leagan eile a bhí ar na póstaeir (sílim) agus sna pictiúrlanna https://ifi.ie/film/frewaka/ (cinn na hÉireann), agus luaitear gurb é an bunteideal anseo https://www.imdb.com/title/tt27828550/. Seans gur athraíodh an t-ainm agus é á chur amach? Ach fáilte romhat é a athrú más mian leat. An bhfuil tú cinnte gur litriú Polainnise é áfach, seachas litriú stílithe? [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] ([[Plé úsáideora:Eomurchadha|plé]]) 10:37, 20 Aibreán 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6ug79oxq3t3u5mj35p1ei3vonl8p138</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Künstlerromane</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125502</id>
    <revision>
      <id>1308903</id>
      <timestamp>2026-04-19T23:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{DEFAULTSORT:Kunstlerromane}} [[Catagóir:Úrscéalta de réir sheánra]]'</comment>
      <origin>1308903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="oat2ogbnylqvhreg130mj5r3m6pjluu" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Kunstlerromane}}
[[Catagóir:Úrscéalta de réir sheánra]]</text>
      <sha1>oat2ogbnylqvhreg130mj5r3m6pjluu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308914</id>
      <parentid>1308903</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1308914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="pfpe2y5m5ivp49zftp0aks22mgp84q1" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Kunstlerromane}}
[[Catagóir:Úrscéalta de réir sheánra]]
[[Catagóir:Bildungsromane|-Kunstlerromane]]</text>
      <sha1>pfpe2y5m5ivp49zftp0aks22mgp84q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1892</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125503</id>
    <revision>
      <id>1308906</id>
      <timestamp>2026-04-19T23:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alison</username>
        <id>570</id>
      </contributor>
      <comment>Nua</comment>
      <origin>1308906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="0v4iz0ubcaos5qgv6o57o4oyew1emft" xml:space="preserve">{{Catcómhaoin|1892 books|Leabhair a foilsíodh sa bhliain 1892}}

[[Catagóir:Leabhair de réir bliana]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1890idí| ]]
[[Catagóir:1892]]</text>
      <sha1>0v4iz0ubcaos5qgv6o57o4oyew1emft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drong coireacht eagraithe Kinahan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125504</id>
    <revision>
      <id>1308920</id>
      <timestamp>2026-04-19T23:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}  Drong coireacht eagraithe Kinahan  == Imeachtaí == '''2016'''  Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib...'</comment>
      <origin>1308920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="oof0t1ub92ro4gftvx7p1xdwwstwdcl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Drong coireacht eagraithe Kinahan

== Imeachtaí ==
'''2016'''

Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Dúnmharú David Byrne}}
'''2024'''-'''2026 in Dubai'''

Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Gerry Hutch]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]</text>
      <sha1>oof0t1ub92ro4gftvx7p1xdwwstwdcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308921</id>
      <parentid>1308920</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Drong Kinahan]] go [[Drong coireacht eagraithe Kinahan]]</comment>
      <origin>1308920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="oof0t1ub92ro4gftvx7p1xdwwstwdcl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Drong coireacht eagraithe Kinahan

== Imeachtaí ==
'''2016'''

Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Dúnmharú David Byrne}}
'''2024'''-'''2026 in Dubai'''

Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Gerry Hutch]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]</text>
      <sha1>oof0t1ub92ro4gftvx7p1xdwwstwdcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308925</id>
      <parentid>1308921</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1308925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="jeszdxwl4p8jinmqn1g5u2hnpk7j4o1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Drong coireacht eagraithe Kinahan
[[Íomhá:KINAHAN ORGANIZED CRIME GROUP (KOCG).pdf|clé|mion|220x220px|Eagríocht]]
[[Íomhá:Christopher Vincent Kinahan Sr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Luaíocht  á tairiscint ag an Forfheidhmiú an dlí i dtaca le Drugaí de chuid na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:Christopher Kinahan Jr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Christopher Kinahan]]
[[Íomhá:Daniel-Joseph-Kinahan.jpg|clé|mion|209x209px|Gabhadh Daniel Kinahan in 2026]]

== Imeachtaí ==
'''2016'''

Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Dúnmharú David Byrne}}
'''2024'''-'''2026 in Dubai'''

Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Gerry Hutch]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]</text>
      <sha1>jeszdxwl4p8jinmqn1g5u2hnpk7j4o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308927</id>
      <parentid>1308925</parentid>
      <timestamp>2026-04-19T23:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1308927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3542" sha1="etl88xfndf4reos2zc2lat2m0q4bo3h" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Drong coireacht eagraithe Kinahan

Bhí achrann ann idir na buíonta Hutch agus Kinahan ar feadh na mblianta, agus plá na n[[Druga|drugaí]] ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath.
[[Íomhá:KINAHAN ORGANIZED CRIME GROUP (KOCG).pdf|clé|mion|220x220px|Eagríocht]]
[[Íomhá:Christopher Vincent Kinahan Sr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Luaíocht  á tairiscint ag an Forfheidhmiú an dlí i dtaca le Drugaí de chuid na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:Christopher Kinahan Jr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Christopher Kinahan]]
[[Íomhá:Daniel-Joseph-Kinahan.jpg|clé|mion|209x209px|Gabhadh Daniel Kinahan in 2026]]

== Imeachtaí ==
'''2016'''

Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Dúnmharú David Byrne}}
'''2024'''-'''2026 in Dubai'''

Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Gerry Hutch]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]</text>
      <sha1>etl88xfndf4reos2zc2lat2m0q4bo3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308932</id>
      <parentid>1308927</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T00:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1308932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="s7tw4e7s3exra2r4b6fsm3xv3xc8nu3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Buíon coirpeach is ea an '''Drong coireacht eagraithe Kinahan'''. Bíonn siad á n-iompar féin ar nós [[maifia]] idirnáisiúnta 

Bhí achrann ann idir na buíonta Hutch agus Kinahan ar feadh na mblianta, agus plá na n[[Druga|drugaí]] ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath.
[[Íomhá:KINAHAN ORGANIZED CRIME GROUP (KOCG).pdf|clé|mion|220x220px|Eagríocht]]
[[Íomhá:Christopher Vincent Kinahan Sr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Luaíocht  á tairiscint ag an Forfheidhmiú an dlí i dtaca le Drugaí de chuid na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:Christopher Kinahan Jr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Christopher Kinahan]]
[[Íomhá:Daniel-Joseph-Kinahan.jpg|clé|mion|209x209px|Gabhadh Daniel Kinahan in 2026]]

== Imeachtaí ==
'''2016'''

Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Dúnmharú David Byrne}}
'''2019''' 

'Mr Nobody' a tugadh ar Declan Brady  as Prióireacht San Ualstain&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/25365.aspx|teideal=Prióireacht San Ualstain / Sainr Wolstans|údar=Logainm|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt; i gCill Droichid i gCo. Chill Dara.  Sa Chúirt Choiriúil Speisialta gearradh 10 mbliana i bpríosún ar DeBrady,agus tugadh le fios gurb é a bhainistigh agusa reachtáil  saoráid soláthair agus stórála arm do bhuíon Kinahan . 


'''2024'''-'''2026 in Dubai'''

Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Gerry Hutch]]
* [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]
[[Catagóir:Maifia]]</text>
      <sha1>s7tw4e7s3exra2r4b6fsm3xv3xc8nu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308934</id>
      <parentid>1308932</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T00:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imeachtaí */</comment>
      <origin>1308934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="0820k3i4iovtwm90ea8bhvf1kvlvyla" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Buíon coirpeach is ea an '''Drong coireacht eagraithe Kinahan'''. Bíonn siad á n-iompar féin ar nós [[maifia]] idirnáisiúnta 

Bhí achrann ann idir na buíonta Hutch agus Kinahan ar feadh na mblianta, agus plá na n[[Druga|drugaí]] ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath.
[[Íomhá:KINAHAN ORGANIZED CRIME GROUP (KOCG).pdf|clé|mion|220x220px|Eagríocht]]
[[Íomhá:Christopher Vincent Kinahan Sr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Luaíocht  á tairiscint ag an Forfheidhmiú an dlí i dtaca le Drugaí de chuid na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:Christopher Kinahan Jr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Christopher Kinahan]]
[[Íomhá:Daniel-Joseph-Kinahan.jpg|clé|mion|209x209px|Gabhadh Daniel Kinahan in 2026]]

== Imeachtaí ==
'''2016'''

Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Dúnmharú David Byrne}}
'''2019''' 

'Mr Nobody' a tugadh ar Declan Brady  as Prióireacht San Ualstain&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/25365.aspx|teideal=Prióireacht San Ualstain / Sainr Wolstans|údar=Logainm|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt; i gCill Droichid i gCo. Chill Dara.  Sa Chúirt Choiriúil Speisialta gearradh 10 mbliana i bpríosún ar DeBrady,agus tugadh le fios gurb é a bhainistigh agusa reachtáil  saoráid soláthair agus stórála arm do bhuíon Kinahan. Bhí sé fostaithe ag baill de bhuíon Kinahan thar lear le bainistiú a dhéanamh ar an armlann in Éirinn.  

Ochtar fear san iomlán a bhí ciontaíthe maidir le buíon Kinahan a bhí sa Chúirt in 2019 - ina measc Alan Wilson a phléadáil ciontach as comhcheilg dúnmharfa, na deartháireacha Glen agus  Gary  Thompson, a phléadáil ciontach as airm a bheith ina seilbh agus é ar intinn acu beatha a chur i mbaol  agus deartháir Declan Brady, Michael a ciontaíodh as luach milliún euro de dhrugaí a bheith ina sheilbh.  Gearradh  7 mbliana go leith ar Phaul Beaty as bheith ina ghunnadóir ag an bhuíon coirpeach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciontú suntasach atá i mbaill bainteach le buíon Kinahan - Gardaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0715/1062196-pianbhreith-gearrtha-ar-fhear-as-aonad-solathair-arm-a-reachtail/|date=2019-07-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tháinig oifigigh ón Bhiúró um Dhrugaí agus Coireacht Eagraithe ar 15 arm tine agus ar níos mó ná 4,000 urchar - ina measc 9 ngunnán , 4 phiostal leath-uathoibríoch ina measc,  fo-mheaisínghunna den déanamh Ingram, raidfil ionsaithe VZ agus cúíg chartúslann do chinéalacha éagsúla piléar.&lt;/ref&gt;
    

'''2024'''-'''2026 in Dubai'''

Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Gerry Hutch]]
* [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]
[[Catagóir:Maifia]]</text>
      <sha1>0820k3i4iovtwm90ea8bhvf1kvlvyla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308935</id>
      <parentid>1308934</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T00:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imeachtaí */</comment>
      <origin>1308935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6055" sha1="tcpwin73q3hkwgyqgd0df0dxgmem5kk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Buíon coirpeach is ea an '''Drong coireacht eagraithe Kinahan'''. Bíonn siad á n-iompar féin ar nós [[maifia]] idirnáisiúnta 

Bhí achrann ann idir na buíonta Hutch agus Kinahan ar feadh na mblianta, agus plá na n[[Druga|drugaí]] ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath.
[[Íomhá:KINAHAN ORGANIZED CRIME GROUP (KOCG).pdf|clé|mion|220x220px|Eagríocht]]
[[Íomhá:Christopher Vincent Kinahan Sr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Luaíocht  á tairiscint ag an Forfheidhmiú an dlí i dtaca le Drugaí de chuid na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:Christopher Kinahan Jr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Christopher Kinahan]]
[[Íomhá:Daniel-Joseph-Kinahan.jpg|clé|mion|209x209px|Gabhadh Daniel Kinahan in 2026]]

== Imeachtaí ==
'''2016'''

Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Dúnmharú David Byrne}}
'''2019''' 

'Mr Nobody' a tugadh ar Declan Brady  as Prióireacht San Ualstain&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/25365.aspx|teideal=Prióireacht San Ualstain / Sainr Wolstans|údar=Logainm|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt; i gCill Droichid i gCo. Chill Dara.  Sa Chúirt Choiriúil Speisialta gearradh 10 mbliana i bpríosún ar DeBrady,agus tugadh le fios gurb é a bhainistigh agusa reachtáil  saoráid soláthair agus stórála arm do bhuíon Kinahan. Bhí sé fostaithe ag baill de bhuíon Kinahan thar lear le bainistiú a dhéanamh ar an armlann in Éirinn.  

Ochtar fear san iomlán a bhí ciontaíthe maidir le buíon Kinahan a bhí sa Chúirt in 2019 - ina measc Alan Wilson a phléadáil ciontach as comhcheilg dúnmharfa, na deartháireacha Glen agus  Gary  Thompson, a phléadáil ciontach as airm a bheith ina seilbh agus é ar intinn acu beatha a chur i mbaol  agus deartháir Declan Brady, Michael a ciontaíodh as luach milliún euro de dhrugaí a bheith ina sheilbh.  Gearradh  7 mbliana go leith ar Phaul Beaty as bheith ina ghunnadóir ag an bhuíon coirpeach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciontú suntasach atá i mbaill bainteach le buíon Kinahan - Gardaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0715/1062196-pianbhreith-gearrtha-ar-fhear-as-aonad-solathair-arm-a-reachtail/|date=2019-07-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tháinig oifigigh ón Bhiúró um Dhrugaí agus Coireacht Eagraithe ar 15 arm tine agus ar níos mó ná 4,000 urchar - ina measc 9 ngunnán , 4 phiostal leath-uathoibríoch ina measc,  fo-mheaisínghunna den déanamh Ingram, raidfil ionsaithe VZ agus cúíg chartúslann do chinéalacha éagsúla piléar.&lt;/ref&gt;

'''2022- Dornálaíocht'''

Bhí - nó tá - caidreamh gairmiúil idir muintir Kinahan agus  príomhphearsana sa saol dornálaíochta.  in 2021-2022, dúnadh gnó poiblíochta dornálaíochta a raibh muintir Kinahan ag tacú leis.  Laistigh de chúpla lá, scar príomhphearsana sa saol dornálaíochta iad féin, ar bhonn poiblí, ó mhuintir Kinahan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/ga/fuinn/foilseachain/tuarascalacha-bliantula/tuarascalacha-an-choimisineir/tuarascail-bhliantuil-an-gharda-siochana-2022.pdf|teideal=UARASCÁIL BHLIANTÚIL - AN GARDA SÍOCHÁNA:  100 Bliain ag Coinneáil Daoine Sábháilte|údar=garda.ie|dáta=2022}}&lt;/ref&gt;

'''2024'''-'''2026 in Dubai'''

Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de [[Buíon Choirpeach Kinahan|Bhuíon Choirpeach Kinahan]] a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Gerry Hutch]]
* [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]
[[Catagóir:Maifia]]</text>
      <sha1>tcpwin73q3hkwgyqgd0df0dxgmem5kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1308936</id>
      <parentid>1308935</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T00:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Féach freisin */</comment>
      <origin>1308936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6731" sha1="djrufvepxpqwvluhut7yacfityv5rv7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Buíon coirpeach is ea an '''Drong coireacht eagraithe Kinahan'''. Bíonn siad á n-iompar féin ar nós [[maifia]] idirnáisiúnta 

Bhí achrann ann idir na buíonta Hutch agus Kinahan ar feadh na mblianta, agus plá na n[[Druga|drugaí]] ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath.
[[Íomhá:KINAHAN ORGANIZED CRIME GROUP (KOCG).pdf|clé|mion|220x220px|Eagríocht]]
[[Íomhá:Christopher Vincent Kinahan Sr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Luaíocht  á tairiscint ag an Forfheidhmiú an dlí i dtaca le Drugaí de chuid na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:Christopher Kinahan Jr. $5 million USD reward poster.pdf|clé|mion|285x285px|Christopher Kinahan]]
[[Íomhá:Daniel-Joseph-Kinahan.jpg|clé|mion|209x209px|Gabhadh Daniel Kinahan in 2026]]

== Imeachtaí ==
'''2016'''

Duine de bhuíon coirpeach Kinahan ba ea David Byrne. '''Dúnmharaíodh''' '''é''' in Óstán an Regency (an Bonnington Hotel inniu) i m[[Baile Átha Cliath]]  ar an [[5 Feabhra]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22239205/|teideal=Joe Tiernan, Údar agus tráchtaire ar chúrsaí coiriúlachta.|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=Aib 2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dian chuardach mar chuid de fhiosrúchán dúnmharaithe David Byrne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0223/770173-dian-chuardach-mar-chuid-de-fhiosruchan-dunmharaithe-david-byrne/|date=2016-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Sna míonna ina dhiaidh sin, bhí seisear fear eile maraithe san easaontas idir dhá bhuíon coirpeach, Hutch agus Kinahan, sa chathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Beirt fhear gafa maidir le dúnmharú David Byrne sa Regency|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0531/792310-beirt-fhear-gafa-maidir-le-dunmharu/|date=2016-05-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Príomhalt|Dúnmharú David Byrne}}
'''2019''' 

'Mr Nobody' a tugadh ar Declan Brady  as Prióireacht San Ualstain&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/25365.aspx|teideal=Prióireacht San Ualstain / Sainr Wolstans|údar=Logainm|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt; i gCill Droichid i gCo. Chill Dara.  Sa Chúirt Choiriúil Speisialta gearradh 10 mbliana i bpríosún ar DeBrady,agus tugadh le fios gurb é a bhainistigh agusa reachtáil  saoráid soláthair agus stórála arm do bhuíon Kinahan. Bhí sé fostaithe ag baill de bhuíon Kinahan thar lear le bainistiú a dhéanamh ar an armlann in Éirinn.  

Ochtar fear san iomlán a bhí ciontaíthe maidir le buíon Kinahan a bhí sa Chúirt in 2019 - ina measc Alan Wilson a phléadáil ciontach as comhcheilg dúnmharfa, na deartháireacha Glen agus  Gary  Thompson, a phléadáil ciontach as airm a bheith ina seilbh agus é ar intinn acu beatha a chur i mbaol  agus deartháir Declan Brady, Michael a ciontaíodh as luach milliún euro de dhrugaí a bheith ina sheilbh.  Gearradh  7 mbliana go leith ar Phaul Beaty as bheith ina ghunnadóir ag an bhuíon coirpeach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciontú suntasach atá i mbaill bainteach le buíon Kinahan - Gardaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0715/1062196-pianbhreith-gearrtha-ar-fhear-as-aonad-solathair-arm-a-reachtail/|date=2019-07-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tháinig oifigigh ón Bhiúró um Dhrugaí agus Coireacht Eagraithe ar 15 arm tine agus ar níos mó ná 4,000 urchar - ina measc 9 ngunnán , 4 phiostal leath-uathoibríoch ina measc,  fo-mheaisínghunna den déanamh Ingram, raidfil ionsaithe VZ agus cúíg chartúslann do chinéalacha éagsúla piléar.&lt;/ref&gt;

'''2022'''

Bhí - nó tá - caidreamh gairmiúil idir muintir Kinahan agus  príomhphearsana sa saol dornálaíochta.  in 2021-2022, dúnadh gnó poiblíochta dornálaíochta a raibh muintir Kinahan ag tacú leis.  Laistigh de chúpla lá, scar príomhphearsana sa saol dornálaíochta iad féin, ar bhonn poiblí, ó mhuintir Kinahan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/ga/fuinn/foilseachain/tuarascalacha-bliantula/tuarascalacha-an-choimisineir/tuarascail-bhliantuil-an-gharda-siochana-2022.pdf|teideal=UARASCÁIL BHLIANTÚIL - AN GARDA SÍOCHÁNA:  100 Bliain ag Coinneáil Daoine Sábháilte|údar=garda.ie|dáta=2022}}&lt;/ref&gt;

I mí Aibreáin 2022, chuir na Stáit Aontaithe smachtbhannaí ar Daniel Kinahan, a athair Christopher, a dheartháir Christopher Óg, ar cheathrar fear eile agus ar thrí chomhlacht a bhfuil siad bainteach leo. Go gairid ina dhiaidh sin, reoigh na húdaráis sna hÉimíríochtaí sócmhainní na droinge.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Póilíní as Dubai in Éirinn le drong Kinahan a phlé le Gardaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1024/1412698-poilini-as-dubai-in-eirinn-le-drong-kinahan-a-phle-le-gardai/|date=2023-10-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

'''2024'''-'''2026 in Dubai'''

Bhí ceannairí na droinge ina gcónaí i gcathair Dubai in [[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]] sna 2020idí.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Shínigh Rialtas na hÉireann conradh eiseachadta le hAontas na nÉimíríochtaí Arabacha in 2024; mar sin bhí siad in ann baill shinsearacha de Bhuíon Choirpeach Kinahan a thabhairt ar ais chun na hÉireann le hiad a chur ar a dtriail in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conradh Eiseachadta le socrú ag McEntee le hAÉA|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476177-conradh-eiseachadta-le-socru-ag-mcentee-le-haea/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Gabhadh Seán McGovern, ball de chuid [[Drong Kinahan]], in Dubai sa bhliain 2024. Rinne na húdaráis McGovern a eiseachadadh in 2025. Phléadáil sé ciontach le coireacht eagraithe i mBÁC in 2026.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean McGovern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_McGovern&amp;oldid=1349084917|journal=Wikipedia|date=2026-04-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2026, ghabh póilíní in Dubai ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) Daniel Kinahan (48 ag an am) de bhun barántas gabhála Ard Chúirte i mBaile Átha Cliath.  Cuirfear é ar a thriail anseo ar choireanna líomhnaithe a bhaineann le coiriúlacht eagraithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buíochas an Rialtais d'údaráis Dubai faoi chás Kinahan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0418/1568889-buiochas-an-rialtais-dudarais-dubai-faoi-chas-kinahan/|date=2026-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dúnmharú David Byrne]]
* [[Gerry Hutch]]
* [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Drong Kinahan]]
[[Catagóir:Maifia]]</text>
      <sha1>djrufvepxpqwvluhut7yacfityv5rv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drong Kinahan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125505</id>
    <redirect title="Drong coireacht eagraithe Kinahan" />
    <revision>
      <id>1308922</id>
      <timestamp>2026-04-19T23:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Drong Kinahan]] go [[Drong coireacht eagraithe Kinahan]]</comment>
      <origin>1308922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="m30ial7qj3fi3hokfn2qvmjh2uvyfom" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Drong coireacht eagraithe Kinahan]]</text>
      <sha1>m30ial7qj3fi3hokfn2qvmjh2uvyfom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buíon Choirpeach Kinahan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125506</id>
    <redirect title="Drong coireacht eagraithe Kinahan" />
    <revision>
      <id>1308924</id>
      <timestamp>2026-04-19T23:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Drong coireacht eagraithe Kinahan]]</comment>
      <origin>1308924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="9ic8h8d9ze6kui3n3d2yjf9c1d4j4x8" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Drong coireacht eagraithe Kinahan]]</text>
      <sha1>9ic8h8d9ze6kui3n3d2yjf9c1d4j4x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Drong Kinahan</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125507</id>
    <revision>
      <id>1308928</id>
      <timestamp>2026-04-19T23:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Dronganna]] [[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]'</comment>
      <origin>1308928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="7zr7hacmcwh2cbtjyxatdj0cs2lg9xy" xml:space="preserve">[[Catagóir:Dronganna]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]</text>
      <sha1>7zr7hacmcwh2cbtjyxatdj0cs2lg9xy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oileáin Chanáracha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125508</id>
    <redirect title="Na hOileáin Chanáracha" />
    <revision>
      <id>1308930</id>
      <timestamp>2026-04-19T23:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Na hOileáin Chanáracha]]</comment>
      <origin>1308930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="lx49rmh4oduejha4c4acqoiabtkrd2s" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Na hOileáin Chanáracha ]]</text>
      <sha1>lx49rmh4oduejha4c4acqoiabtkrd2s</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>