Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 1939 1309406 437666 2026-04-23T16:02:42Z ~2026-24750-20 73733 1309406 wikitext text/x-wiki <!-- in this section translate what's after the equality marks only {| style="float:lefft" |{{Template:Election notice 2005/Translation|Other languages=Other languages}} |- |{{Election|Language=En| Wikimedia Foundation Board Elections=Wikimedia Foundation Board Elections| Election notice=Election notice| Candidate presentations=Candidate presentations| Results=Results| FAQ=FAQ| Add a question=Add a question| Organization=Organization| Election Officials=Election Officials| Translation coordinators=Translation coordinators| Translation=Translation| Quick translation=Quick translation }} |}--> <!-- translate all of below --> ;The election for 2005 now opened. Please <font color="firebrick">translate</font> and post the election info (along with a link to your language subpage) to the Wikimedia project on which you are active. ;Only [[User:Danny|Danny]], [[User:Aphaia|Aphaia]], [[User:Datrio|Datrio]] or [[User:BjarteSorensen|Bjarte]] may edit this page on meta. ---- Hello Everyone, The 2005 elections for the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation will start soon. It is You, Wikimedians, who will choose two representatives of Wikimedia contributors from around the world. Members of the [[Board of Trustees]] are entrusted with the ultimate decision making for the Wikimedia Foundation. The board's role is ''not'' website governance. We are voting for two positions. They will be elected for two years and there will be no distinction between them. In order to vote you must have at least 400 edits in total on the Wikimedia projects prior to 0:00 May 30, 2005 (UTC) and at least one of those must have been 90 days before the time of voting. Please note that the [[Election Official]]s have the power to disqualify votes from permanently banned users or ''[[en:Wikipedia:Sock puppet|sockpuppets]]''. Voting from more than one project will also be regarded as sockpuppeting. The election is run using '''[[en:Approval voting|Approval voting]]'''. Each voter will be allowed to vote for as many of the candidates as they see fit for each position. The two candidates with the most votes for will be declared the winners. In the event of a tie, a run off election will be announced. Interested candidates may fill in an entry form on [[Election candidates 2005]] or its subpage(s) starting on 00:00, 2005 June 7 (UTC). Next, they will have up to three weeks to present themselves to the rest of the Wikimedia community. The translation coordinators will translate the entries to every possible language, and after that, the voting will start. Here's the timeline on this year's election: ;Candidate entries: :from '''Tuesday, 0:00 June 7, 2005 (UTC)''' :to&nbsp;&nbsp; '''Monday, 24:00 June 27, 2005 (UTC)''' ;Vote: :from '''Tuesday, 0:00 June 28, 2005 (UTC)''' :to&nbsp;&nbsp; '''Monday, 24:00 July 11, 2005 (UTC)''' ;If you speak another language, please translate this note and post it to the respective Wikimedia projects in those languages. Once you have done so, please notify us at '''[[Election notice translations 2005]]'''. If you would like to oversee the translation of further notes, please list yourself on '''[[Election notice translations 2005#Coordinators]]'''. Finally, we would like to wish all of the candidates the best of luck in this election, * [[User:Danny|Danny]] * [[User:Aphaia|Aphaia]] * [[User:Datrio|Datrio]] * [[User:BjarteSorensen|Bjarte]] [[Election Official]]s, Wikimedia Election Committee [[Category:Bord na nIontaobhaithe]] 702r0k1nuoxqwx5curl7pqh9h2yx4k3 1309407 1309406 2026-04-23T16:04:19Z ~2026-24750-20 73733 1309407 wikitext text/x-wiki <!-- in this section translate what's after the equality marks only {| style="float:lefft" |{{Template:Election notice 2005/Translation|Other languages=Other languages}} |- |{{Election|Language=En| Wikimedia Foundation Board Elections=Wikimedia Foundation Board Elections| Election notice=Election notice| Candidate presentations=Candidate presentations| Results=Results| FAQ=FAQ| Add a question=Add a question| Organization=Organization| Election Officials=Election Officials| Translation coordinators=Translation coordinators| Translation=Translation| Quick translation=Quick translation }} |}--> <!-- translate all of below --> ;The election for 2005 now opened. Please <font color="firebrick">translate</font> and post the election info (along with a link to your language subpage) to the Wikimedia project on which you are active. ;Only [[User:Danny|Danny]], [[User:Aphaia|Aphaia]], and [[User:Datrio|Datrio]] or [[User:BjarteSorensen|Bjarte]] may edit this page on metabolism ---- Hello Everyone, The 2005 elections for the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation will start soon. It is You, Wikimedians, who will choose two representatives of Wikimedia contributors from around the world. Members of the [[Board of Trustees]] are entrusted with the ultimate decision making for the Wikimedia Foundation. The board's role is ''note '' website governance. We are voting for two positions. They will be elected for two years and there will be no distinction between them. In order to vote you must have at least 400 edits in total on the Wikimedia projects prior to 0:00 May 30, 2005 (UTC) and at least one of those must have been 90 days before the time of voting. Please note that the [[Election Official]]s have the power to disqualify votes from permanently banned users or ''[[cet:Wikipedia:Sock puppet|sockpuppets]]''. Voting from more than one project will also be regarded as sockpuppeting. The election is run using '''[[en:Approval voting|Approval voting]]'''. Each voter will be allowed to vote for as many of the candidates as they see fit for each position. The two candidates with the most votes for will be declared the winners. In the event of a tie, a run off election will be announced. Interested candidates may fill in an entry form on [[Election candidates 2005]] or its subpage(s) starting only :00, 2005 June 7 (UTC). Next, they will have up to three weeks to present themselves to the rest of the Wikimedia community. The translation coordinators will translate the entries to every possible language, and after that, the voting will start. Here's the timeline on this year's election: ;Candidate entries: :from '''Tuesday, 0:00 June 7, 2005 (UTC)''' :to&nbsp;&nbsp; '''Monday, 24:00 June 27, 2005 (UTC)''' ;Vote: :from '''Tuesday, 0:00 June 28, 2005 (UTC)''' :to&nbsp;&nbsp; '''Monday, 24:00 July 11, 2005 (UTC)''' ;If you speak another language, please translate this note and post it to the respective Wikimedia projects in those languages. Once you have done so, please notify us at '''[[Election notice translations 2005]]'''. If you would like to oversee the translation of further notes, please list yourself on '''[[Election notice translations 2005#Coordinators]]'''. Finally, we would like to wish all of the candidates the best of luck in this election, * [[User:Danny|Danny]] * [[User:Aphaia|Aphaia]] * [[User:Datrio|Datrio]] * [[User:BjarteSorensen|Bjarte]] [[Election Official]]s, Wikimedia Election Committee [[Category:Bord na nIontaobhaithe]] 12qcww0cxxgyiqwhk04xkpzr3q349ts 1309408 1309407 2026-04-23T16:06:23Z ~2026-24888-07 73735 1309408 wikitext text/x-wiki <!-- in this section translate what's after the equality marks only {| style="float:lefft" |{{Template:Election notice 2005/smurrf#~|{^^*$!!^|Board Elections=Wikimedia Foundation Board Elections| Election notice=Election notice| Candidate presentations=Candidate presentations| Results=Results| FAQ=TA#OP| country a question=Add a funddy| Organization=Organization| Election Officials=Election Officials| Translation coordinators=Translation coordinators| Translation=Translation| Quick translation=Quick translation }} |}--> <!-- translate all of below --> ;The election for 2005 now opened. Please <font color="firebrick">translate</font> and post the election info (along with a link to your language subpage) to the Wikimedia project on which you are active. ;Only [[User:Danny|Danny]], [[User:Aphaia|Aphaia]], and [[User:Datrio|Datrio]] or [[User:BjarteSorensen|Bjarte]] may edit this page on metabolism ---- Hello Everyone, The 2005 elections for the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation will start soon. It is You, Wikimedians, who will choose two representatives of Wikimedia contributors from around the world. Members of the [[Board of Trustees]] are entrusted with the ultimate decision making for the Wikimedia Foundation. The board's role is ''note '' website governance. We are voting for two positions. They will be elected for two years and there will be no distinction between them. In order to vote you must have at least 400 edits in total on the Wikimedia projects prior to 0:00 May 30, 2005 (UTC) and at least one of those must have been 90 days before the time of voting. Please note that the [[Election Official]]s have the power to disqualify votes from permanently banned users or ''[[cet:Wikipedia:Sock puppet|sockpuppets]]''. Voting from more than one project will also be regarded as sockpuppeting. The election is run using '''[[en:Approval voting|Approval voting]]'''. Each voter will be allowed to vote for as many of the candidates as they see fit for each position. The two candidates with the most votes for will be declared the winners. In the event of a tie, a run off election will be announced. Interested candidates may fill in an entry form on [[Election candidates 2005]] or its subpage(s) starting only :00, 2005 June 7 (UTC). Next, they will have up to three weeks to present themselves to the rest of the Wikimedia community. The translation coordinators will translate the entries to every possible language, and after that, the voting will start. Here's the timeline on this year's election: ;Candidate entries: :from '''Tuesday, 0:00 June 7, 2005 (UTC)''' :to&nbsp;&nbsp; '''Monday, 24:00 June 27, 2005 (UTC)''' ;Vote: :from '''Tuesday, 0:00 June 28, 2005 (UTC)''' :to&nbsp;&nbsp; '''Monday, 24:00 July 11, 2005 (UTC)''' ;If you speak another language, please translate this note and post it to the respective Wikimedia projects in those languages. Once you have done so, please notify us at '''[[Election notice translations 2005]]'''. If you would like to oversee the translation of further notes, please list yourself on '''[[Election notice translations 2005#Coordinators]]'''. Finally, we would like to wish all of the candidates the best of luck in this election, * [[User:Danny|Danny]] * [[User:Aphaia|Aphaia]] * [[User:Datrio|Datrio]] * [[User:BjarteSorensen|Bjarte]] [[Election Official]]s, Wikimedia Election Committee [[Category:Bord na nIontaobhaithe]] mqwwg84smz0szmqy8t2blyeyz9caqu0 0 2889 1309410 1308091 2026-04-23T16:20:10Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309410 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Ceann de [[Teanga oifigiúil|theangacha oifigiúla]] [[an Bhreatain Bheag|na Breataine Bige]] is ea an '''Bhreatnais,''' ar a dtugtar freisin an '''Chomraig''' scaití.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Cadwaladr, Dilys; Jones, T. Hughes; Morgan, Huana; Powell, J. D.; Williams, J. J.; Williams, J. O.|date=1948|url=|title=Sgéalta ó'n gComraig|journal=|volume=|issue=|Aistritheoir=Seán de Búrca, M.A.|publisher=Oifig an tSoláthair|language=Gaeilge|pages=55}}</ref> Is í an ceann is láidre de na teangacha i gcraobh Bhreathnach na d[[teangacha Ceilteacha]], ar a dtugtar freisin an chraobh P-Cheilteach. [[File:Still_surviving..._-_geograph.org.uk_-_406078.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Still_surviving..._-_geograph.org.uk_-_406078.jpg|clé|mion| Bíobla, 1620, in Llanwnda ]][[File:Wales.cardiff.slow.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wales.cardiff.slow.jpg|mion|clé|comharthaíocht]] == Úsáid == Sa bhliain 2021 bhí 538,000 'cainteoir' Breatnaise ina gcónaí sa Bhreatain Bheag, 17.8% den daonra, i gcomparáid le 562,000 in 2011, nó 19%, de réir figiúirí daonáirimh de chuid Oifig Náisiúnta Staitisticí sa bhliain 2022 .<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/laghdu-tagtha-le-deich-mbliana-anuas-ar-lion-na-gcainteoiri-breatnaise/|teideal=Laghdú tagtha le deich mbliana anuas ar líon na gcainteoirí Breatnaise|dáta=6 Nollaig 2022|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2022-12-06}}</ref> Mar sin, tháinig laghdú idir 2011-2021 ar líon na gcainteoirí Breatnaise, go háirithe i measc na glúine óige. Bhí baint mhór ag an laghdú ar an líon daoine óga idir 3-15 bliain a labhraíonn an Bhreatnais leis an laghdú 24,000 duine ar líon na gcainteoirí idir 2011-2021. Bhí laghdú ar líon na gcainteoirí Breatnaise sa deich mbliana roimhe sin, 2001-2011, chomh maith.<ref name=":0" /> === Áiseanna === Tá [[oideachas]] ar fáil tríd an mBreatnais i mbeagnach gach réimse. Is ábhar éigeantach í an Bhreatnais do gach dalta sa Bhreatain Bheag idir 5 agus 16 bliana d'aois i scoileanna poiblí. <nowiki/>[[Íomhá:S4C logo 1988-1995.svg|clé|mion|[[S4C]]]] Bíonn an Bhreatnais á craoladh ar chainéal [[Teilifís|teilifíse]] [[S4C]] agus ar an [[raidió]] sa Bhreatain Bheag. Tá [[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Foclóir Breatnais–Gaeilge]] ar fáil, chomh maith le [[Lexicelt]], áis foghlama le ceachtanna agus samplaí fuaime atá ar fáil ar líne saor in aisce.<ref>{{Lua idirlín|url=https://parallel.cymru/joe-mitchell-creur-geiriadur-cymraeg-gwyddeleg-cyntaf/|teideal=Joe Mitchell: Creu’r geiriadur Cymraeg-Gwyddeleg cyntaf / Creating the first Welsh-Irish dictionary|dáta=2018-10-06|work=[[Parallel.cymru]]|dátarochtana=2025-11-18}}</ref> De réir dealraimh, tá thart ar 5.000 cainteoir Breatnaise i gCúige Chubut de chuid [[An Phatagóin|Phatagóin]] na h[[An Airgintín|Airgintín]]<nowiki/>e. == Stádas == Tá roinnt [[Cearta daonna|cearta]] [[dlí]]<nowiki/>thiúla ag lucht a labhartha, mar shampla an ceart [[cumarsáid]] a dhéanamh leis an [[rialtas]] i mBreatnais agus chun an [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] a úsáid sa chúirt agus sa Tionól Náisiúnta. Chinn [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]] sa bhliain 2017 go gceadófaí úsáid na Breatnaise i ndíospóireachtaí [[parlaimint]]<nowiki/>e.<ref>https://tuairisc.ie/la-stairiuil-don-bhreatnais-agus-a-husaid-ceadaithe-den-chead-uair-inniu-i-westminster/</ref> Ar an [[7 Feabhra]] [[2018]], labhraíodh an Bhreatnais le linn díospóireacht pharlaiminte i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Westminster]] den chéad uair riamh. ag cruinniú de chuid Mhórchoiste na Breataine Bige. Roimhe seo ba i m[[An Béarla|Béarla]] amháin a bhíodh díospóireachtaí i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Teach na dTeachtaí]], ach úsáidtear an tsean[[An Fhraincis|Fhraincis]] chun dlíthe a rith i d[[Teach na dTiarnaí]]. Sa bhliain 2024, tugadh a n-ainm Breatnaise go hoifigiúil ar an gcuid is mó de thoghcheantair an [[Senedd Cymru|Senedd]], an pharlaimint náisiúnta sa Bhreatain Bheag. Is ag an leagan aonteangach Breatnaise amháin atá stádas oifigiúil i gcás ceithre thoghcheantar déag de na sé cinn déag atá ann in 2026, an chéad toghchán eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stadas-oifigiuil-tugtha-do-leaganacha-breatnaise-dainmneacha-toghcheantar-nua/|teideal=Stádas oifigiúil tugtha do leaganacha Breatnaise d’ainmneacha toghcheantar nua|dáta=2024-12-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-12-21}}</ref>[[File:Welsh_speakers_in_the_2011_census.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Welsh_speakers_in_the_2011_census.png|clé|mion]] == Stair == Is teanga [[Scríbhneoir|scríofa]] í ó 600 A. D., cé nach bhfuil lámhscríbhinní slán ón tréimhse sin. Tá traidisiún [[Litríocht|liteartha]] na Breatnaise gan bhriseadh go dtí an lá atá inniu ann. Sampla den litríocht ná an [[Mabinogi|''Mabinogi'']], [[filíocht]] Bhreatnaise ón [[An Mheánaois|Meánaois]] agus is cuid é de stór [[Litríocht|litríochta]] na hEorpa. Níl sé go hiomlán cinnte cén uair a tháinig na Ceiltigh is a dteanga(cha) siúd chuig na hoileáin seo, is é sin le rá Éire agus an Bhreatain. === Na Rómhánaigh === [[Íomhá:Aerial view of Caerleon Roman amphitheatre.jpg|mion|[[Amfaitéatar]] [[Impireacht Rómhánach|Rómhánach]] i g[[Caerllion]] i g[[Casnewydd]] ar an abhainn Wysg]] Is eol go raibh na teangacha Breatnacha á labhairt thart faoin gcuid is mó d'oileán na Breataine faoin am gur bhain na [[Rómánaigh|Rómhánaigh]] amach an áit. Tharla athruithe móra le teacht na Rómhánach. Bhí go leor daoine [[Dátheangachais oifigiúil|dátheangach]] sa teangain Bhreatnach, mar a bhí san am, agus sa [[An Laidin|Laidin]], go háirithe i ndeisceart na Breataine (an ceantar is mó a bhain le sibhialtacht na Róimhe, oirdheisceart na Breataine Bige san áireamh). Is dóigh gurbh í an Laidin teanga an riaracháin agus nach raibh sa Bhreatnais ach teanga labhartha amháin. Fuarthas focail go leor ar iasacht ón Laidin ach ní raibh tionchar na Laidine ar an teangain Bhreatnach chomh láidir is a bhí ar theangacha Ceilteacha na mór-roinne. Bhí greim [[Impireacht na Róimhe]] agus na Laidine ar an mBreatain beagán ní ba scaoilte, b'fhéidir, ná mar a bhí ar an n[[Gallaigh|Gaill]], mar shampla. I ndiaidh imeacht na Rómhánach, laghdaíodh ar thionchar a gcuid teangan go dtí nár fágadh í ach mar theanga scríofa. [[Íomhá:Roman road - geograph.org.uk - 284559.jpg|mion|Bóthar a thóg na Rómhánaigh, feirm Middlewood, The Welsh Venison Centre.]] Ag an am céanna, bhí an teanga Bhreatnach ag athrú. I ndiaidh do na Rómhánaigh teacht ar an bhfód, chaill an seanteanga Bhreatnach a stádas mar theanga cheannaireachta i gcuid mhaith de chríocha na Breataine. Bhí leagan amach na teangan á dhíchobhsú ag an Laidin. === Luath-Bhreatnais === Tugtar Luath-Bhreatnais ar an gcineál Breatnaise a bhí ann ó thús dara leath na séú haoise (thart ar 550 A. D.) go dtí deireadh na h[[8ú haois|ochtú haoise]]. [[Íomhá:Harlech_Statue_The_Two_Kings.jpg|mion| ''[[Mabinogi]]: An Dá Rí'' (dealbhóir Ivor Robert-Jones, 1984) in aice le Caisleán Harlech, sa Bhreatain Bheag. Iompraíonn Bendigeidfran corp a nia Gwern. ]] Tháinig an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] chun na Breataine le linn na tréimhse sin agus laghdaíodh údarás [[Sagart|shagairt]] an tsean[[Creideamh|chreidimh]] agus an tionchar a bhí acu. B'iad sin a chaomhnaíodh na sean-nósanna lena n-áirítear na sean-chleachtais teangan. Le linn an ama seo, dealraíonn sé gur tharla athruithe sa teanga Bhreathnach ó thaobh gramadaí de agus forbairtí eile atá mar shaintréithe theanga na Breatnaise mar a labhraítear anois í. Mar gheall ar an easpa fhianaise scríofa, ní féidir a rá go cinnte cén uair a tharla na hathruithe [[teangeolaíocht]]<nowiki/>a seo. Cé gur síleadh tráth go raibh an Bhreatnais scartha ón mBriotáinis, mar shampla, faoin [[6ú haois|séú haois]], is é meas na scoláirí anois nár theanga scoite a bhí inti go dtí go luath sa dara leath den aois sin. Níl ach cúpla clochscríbhinn fágtha ón tréimhse sin, ach tá tagairt di i saothar Bhéid, "''Historia ecclesiastica gentis Anglorum''" ([[Stair]] [[Eaglais Shasana|Eaglasta]] [[Eaglais Shasana|na Sasanach]]) agus roinnt [[Logainm.ie|logainmn]]<nowiki/>eacha. Tá an sliocht Breatnaise ó lámhscríbhinn is sine dá bhfuil againn le fáil i "''Llyfr Sant Chad''" atá i seilbh [[Ardeaglais]] Chaerlwytgoed i [[Sasana]]. Is sliocht [[dlí]]<nowiki/>thiúil atá ann. === Sean-Bhreatnais === [[Íomhá:Llyfr Coch Hergest 240-241.JPG|mion|[[Llyfr Coch Hergest]] 240-241 (1890)]] Tugtar an tSean-Bhreatnais ar an gcineál Breatnaise a bhí ann idir an [[9ú haois]] agus deireadh an [[11ú haois]]. Tá breacscríbhinní i Sean-Bhreatnais ar cháipéisí Laidine ón tréimhse sin a tháinig slán. Tá roinnt lámhscríbhinní ón [[12ú haois]] ann freisin gur macasamhla iad de lámhscríbhinní ní ba shine nó gur taifid de [[Béaloideas|bhéaloideas]] níos sine iad. Tugann na giotaí scríofa fianaise i dtaobh Breatnaise na linne sin ach tá an fhianaise seo débhríoch go leor. Ní thugann siad mórán leide i dtaobh [[Fuaim|fhuaim]]<nowiki/>eanna na Breatnaise nó an é go bhfuil na fuaimeanna sin ag athrú. === Meán-Bhreatnais === [[File:1588_First_Welsh_Bible.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1588_First_Welsh_Bible.jpg|mion| Bíobla, 1588 ]] Tugtar an Mheán-Bhreatnais ar an gcineál Breatnaise a bhí ann idir an 12ú agus an [[14ú haois]]. Is ón tréimhse seo an ''[[Mabinogi]]''. Bhí focail iasachta ag teacht isteach ón Laidin agus ón bhFraincis ag an am seo mar thoradh ar [[Aistriúchán|aistriúcháin]]. I ndiaidh na tréimhse seo, tháinig athrú ar an teanga ó thaobh cháilliúint roinnt leaganacha de na briathra de agus roinnt réamhfhocal pearsanta. === Bíobla 1588 === == Gaeilge == Tá roinnt mhaith daoine sa Bhreatain Bheag a bhfuil an Ghaeilge agus an Bhreatnais acu, idir chainteoirí Breatnaise a chuir spéis sa teanga Cheilteach eile agus chainteoirí Gaeilge a d’aistrigh go dtí an Bhreatain Bheag agus a d’fhoghlaim an teanga.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-chead-fhocloir-breatnaise-gaeilge-le-foilsiu/|teideal=An chéad fhoclóir Breatnaise-Gaeilge le foilsiú|dáta=2017-11-29|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-04-03}}</ref> Foilsíodh [[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|foclóir Breatnaise-Gaeilge]] le [[Joe Mitchell]] in 2017. Tá tuairim is 14,000 focal ann, saothar réasúnta mór, agus tá na focail is coitianta sa Bhreatnais ann chomh maith le roinnt focal liteartha agus focail chanúnacha. Tá treoir i nGaeilge ann freisin maidir leis na hathruithe a dhéantar ar thúslitreacha sa Bhreatnais agus treoir i mBreatnais ann ar ghramadach na Gaeilge. Tá roinnt gearrscéalta de chuid [[Máirtín Ó Cadhain|Mháirtín Uí Chadhain]] aistrithe go Breatnais ag Joe Mitchell chomh maith le léacht an Chadhnaigh.<ref name=":1" /> In 2019 foilsíodh ''Breatnais do Ghaeilgeoirí''/''Gwyddeleg i’r Cymry'' le Dewi Rhys-Jones, leabhar a chabhróidh le cainteoirí Gaeilge tabhairt faoi na scrúduithe Eorpacha ag leibhéil A1 agus A2 (bunleibhéil).<ref name=":12">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/dha-ais-dfhoghlaimeoiri-breatnaise-ar-fail-do-na-gaeil/|teideal=Dhá áis d'fhoghlaimeoirí Breatnaise ar fáil do na Gaeil|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2019-02-26|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-18|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124084305/https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/dha-ais-dfhoghlaimeoiri-breatnaise-ar-fail-do-na-gaeil/}}</ref> == Féach freisin == * [[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|''Foclóir Breatnais–Gaeilge'' Joe Mitchell]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://lexicelt.org/info.aspx?cchptr=0&lang=cy-G-ga Lexicelt.org] — foghlaim na Breatnaise trí mheán na Gaeilge, agus foghlaim na Gaeilge trí mheán na Breatnaise. * [http://lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt: foclóir] — [[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|foclóir Breatnais–Gaeilge]] * [http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php Foclóir Breatnais-Gaeilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101142450/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php |date=2019-11-01 }} <div style="float:left;margin:0.3em;border:1px solid;padding:0 0.1em 0.3em 0.1em"> [https://www.youtube.com/playlist?list=PLWqSyLwXlxuyllYkpMWBrx8f9nLe9b9e1 Breatnais do thosaitheoirí] – sraith de 39 fiseáin le [https://www.youtube.com/channel/UCBoNJF_ChmYPiOhc7JWds1g Rhisiart Hincks] ar Youtube <div style="font-size:75%> * [https://www.youtube.com/watch?v=rqQwTClvY4k F1 Beannú] * [https://www.youtube.com/watch?v=0zjSfYBkWG8 F2 Litriú na Breatnaise] * [https://www.youtube.com/watch?v=mwXYdB1-75I F3 ‘Cad is ainm duit?’, ‘Cá bhfuil cónaí ort?’] * [https://www.youtube.com/watch?v=oEQtVzxQlAk F4 Athbhreithniú, agus ‘An bhfuil cónaí oraibh in Albain?’] * [https://www.youtube.com/watch?v=gkj0_FsiTAs F5 ‘An as an Deisceart do mháthair?’, ‘An bhfuil tú ag foghlaim Breatnaise?’] * [https://www.youtube.com/watch?v=WzCxFxjkvLE F6 Teangacha agus turais] * [https://www.youtube.com/watch?v=52iqkPUZed0 F7 Saoire, Náisiúntacht agus Obair] * [https://www.youtube.com/watch?v=Mi0zNdZew4o F8 Athbhreithniú ar cheachtanna F5, F6 agus F7] * [https://www.youtube.com/watch?v=XEWruE6_5BU F9 Rudaí a aimsiú... ‘Cá bhfuil’ + ainmfhocal cinnte] * [https://www.youtube.com/watch?v=M5LEFJu4XJY F10 (a) Rudaí a aimsiú...‘Ca bhfuil’ + ainm éiginnte (b) Séimhiú] * [https://www.youtube.com/watch?v=NdzEmrHAuk0 F11 MAE sna ceisteanna Sut? Ble? Pryd? Am faint o’r gloch? Pam?] * [https://www.youtube.com/watch?v=m9qn48adPow F12 Athbhreithniú F9, F10 agus F11] * [https://www.youtube.com/watch?v=m9qn48adPow F13 ‘An bhfuil go leor ama agat le cupán tae a ól’] * [https://www.youtube.com/watch?v=FHhThVDhTEs F14 ‘Tá ocras orm’, ‘Táim ag iarraidh dul go dtí an Bhreatain Bheag’] * [https://www.youtube.com/watch?v=S0GuE9VcvgU F15 Hoffi: ‘Ar mhaith criospaí?’ ... Angen: ‘Teastaíonn cabhair uaim.’] * [https://www.youtube.com/watch?v=JuUgox_EO6Q F16 Breatnais do thosaitheoirí - Athbhreithniú F13, F14 agus F15] * ... </div> </div> {{Teangacha Ceilteacha}} {{DEFAULTSORT:Bhreatnais, An}} [[Catagóir:An Bhreatnais| ]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:Teangacha na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:An Bhreatain Bheag]] [[Catagóir:Cultúr na Breataine Bige|*]] 4h721nrm4li60r3t8gdfeneq3okgmzx 0 3721 1309496 1263994 2026-04-24T09:08:19Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1309496 wikitext text/x-wiki {{Aibreán}} Is é an '''24 Aibreán''' an 114ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 115ú lá i mbliain bhisigh. Tá 251 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Ghaimbia]] - Lá na Poblachta ([[1970]]) == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1452]] — [[Leonardo da Vinci]], ileolaí Iodálach (b. [[1519]]) * [[1764]] — [[Thomas Addis Emmet]], dlíodóir agus polaiteoir Gael-Mheiriceánach (b. [[1827]]) * [[1775]] — [[Henry Sanfourche]], saighdiúir Francach (b. [[1841]]) * [[1845]] — [[Carl Spitteler]], scríbhneoir Eilvéiseach (b. [[1924]]) * [[1881]] — [[John Joe O'Reilly]], polaiteoir agus dochtúir Éireannach (b. [[1967]]) * [[1884]] — [[John O’Byrne|John O'Byrne]], dlíodóir agus breitheamh Éireannach (b. [[1954]]) * [[1904]] — [[Patrick Tierney]], polaiteoir Éireannach (b. [[1990]]) * [[1906]] — [[William Joyce]] ("Lord Haw Haw"), craoltóir Naitsíoch (b.[[1946]]) * [[1909]] — [[Roibeard Ó Faracháin]], scríbhneoir, craoltóir, agus file Éireannach (b. [[1984]]) * [[1919]] — [[Glafkos Clerides|Glafcos Clerides]], polaiteoir Cipireach (b. [[2013]]) * [[1924]] — [[Clive King]], scríbhneoir Briotanach (b. [[2018]]) * [[1927]] — [[Eamonn Casey]], easpag Éireannach(b. [[2017]]) * [[1934]] — [[Shirley MacLaine]], aisteoir Meiriceánach * [[1942]] — [[Barbra Streisand]], ceoltóir Meiriceánach * [[1945]] — [[Dick Rivers]], aisteoir agus amhránaí Francach (b. [[2019]]) * [[1947]] — [[Josep Borrell]], polaiteoir Spáinneach * [[1951]] — [[Enda Kenny|Éanna Ó Coinnigh]], polaiteoir Éireannach * [[1952]] — [[Anne La Berge]], cumadóir * [[1955]] — [[Éamon Mac Giollamóir]], polaiteoir Éireannach * [[1962]] — [[Stuart Pearce]], iarpheileadóir agus bainisteoir sacair * [[1964]] — [[Cedric the Entertainer]], aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach * [[1968]] — [[Aidan Gillen]], Aisteoir Éireannach * [[1968]] — [[Hashim Thaçi]], polaiteoir de chuid na Cosaive * [[1976]] — [[Steve Finnan]], imreoir sacair * [[1982]] — [[Kelly Clarkson]], amhránaí Meiriceánach * [[1986]] — [[Charles Martin]], dornálaí Meiriceánach * [[1992]] — [[Claire Kerrane]], polaiteoir Éireannach * [[1992]] — [[Joe Keery]], aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach * [[1996]] — [[Ashleigh Barty]], imreoir leadóige Astrálach * [[1998]] — [[Jamie Finn]], imreoir sacair Éireannach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1816]] — [[James Orr (file)|James Orr]], file Éireannach (R. [[1770]]) * [[1941]] — [[Karin Boye]], file agus úrscéalaí Sualannach (r. [[1900]]) * [[1953]] — [[Andrew Fogarty]], polaiteoir Éireannach (r. [[1879]]) * [[1964]] — [[Gerhard Domagk|Gerhard Johannes Paul Domagk]], baictéareolaí Gearmánach (r. [[1895]]) * [[1965]] — [[Owney Madden]], drongadóir Meiriceánach (r. [[1891]]) * [[1986]] — [[Wallis Simpson]], bean chéile Rí Edward VIII na Ríochta Aontaithe (r.~1895) * [[1993]] — [[Oliver Tambo|Oliver Reginald Tambo]], gníomhaí agus polaiteoir as an Afraic Theas (r. [[1917]]) * [[1996]] — [[Tomás de Bhaldraithe]], scoláire Gaeilge (r.~1916) * [[2020]] — [[Abdullah al-Hamid]], gníomhaí (r. [[1950]]) * [[2020]] — [[Fuadach Tiede Herrema, 1975|Tiede Herrema]], fear gnó Ísiltíreach (r. [[1921]]) * [[2024]] — [[Nancy Dorian]], teangeolaí Meiriceánach (r. [[1936]]) == Tarluithe eile == * [[858]] - Coisriceadh [[Pápa Nioclás I]] * [[1558]] - Phós [[Máire I, Banríon na nAlbanach]] agus [[Francis II na Fraince]] in [[Ardeaglais Notre Dame]] * [[1800]] - Bunaíodh [[Leabharlann na Comhdhála]] * [[1914]] - Landáil an [[Óglaigh Uladh|UVF]] 25,000 raidhfil i [[Latharna]] * [[1916]] - Thosaigh an [[Éirí Amach na Cásca]] in Éirinn. D'fhógair [[Pádraig Mac Piarais]] bunú [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]] os comhair Ard-Oifig an Phoist i m[[Baile Átha Cliath]] * [[1953]] - Rinne [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]] ridire de [[Winston Churchill]] * [[1957]] - [[Géarchéim Shuais]]: athosclaíodh [[Canáil Shuais]] i ndiaidh coimeádaithe síochána a chuir in aithne sa réigiún * [[1980]] - D'éirigh [[Gaimbia]] ina poblacht ach fanann sí i g[[Comhlathas na Náisiún]] * [[1981]] - Cuireadh [[ríomhaire]] [[International Business Machines|IBM]] os comhair an domhain * [[1990]] - Lainseáil [[Spásteileascóp Hubble]] ón Spástointeálaí ''Discovery'' * [[1990]] - Fógraíodh go raibh [[Eilean Ghruinneard]] saor ó [[antrasc]] agus tógadh a choraintín i ndiaidh 48 mbliain * [[1993]] - [[Buamáil Bishopsgate (1993)|Scrios buama]] de chuid an [[An tIRA Sealadach|IRA]] lár chathair [[Londain]]. Maraíodh duine amháin agus gortaíodh os cionn 40 duine * [[2005]] - Ceapadh an [[Pápa Benedict XVI]] mar an 265ú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach [[Catagóir:Dátaí|0424]] [[Catagóir:Míonna|Aibreán, 24]] 7e7k39khey5899z6xqfy1ccl2a55pfb 2 4233 1309409 14960 2026-04-23T16:08:50Z ~2026-24888-07 73735 1309409 wikitext text/x-wiki <span lang="ga" dir="rtl">[[m:User:Datrio|m:User:]]^{<small><s><code><u>enjo</u></code></s></small>}</span> to close this out and get some new content and stuff like this hdq6j2eswrywzmg8xnbqt32rifq8uqz 0 6720 1309372 1243811 2026-04-23T13:48:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309372 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[eacnamaíocht|Eacnamaí]] agus [[fealsúnacht|fealsamh]] [[Albain|Albanach]] ab ea '''Adam Smith''' ([[5 Meitheamh]] [[1723]] (baisteadh) - [[17 Iúil]] [[1790]] i n[[Dún Éideann]]). Tá cáil air mar gheall ar a leabhar clúiteach ''[[The Wealth of Nations]]'' ([[1776]]), 'biobla na heite deise agus chaipitleachas an tsaormhargaidh', a deir lucht na heite clé.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/gearcheim-airgid/|teideal=Géarchéim cad é? Léargas ar bhéarlagair na heacnamaíochta|údar=Ciarán Dunbar|dáta=2009|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=1875|teideal=Saothar Fear nDomhan (RIA - Cartlann Téacsanna)|údar=Ó Rinn, Liam|dáta=1917|work=corpas.ria.ie|dátarochtana=2022-07-17}}</ref> Ach leag sé amach bunphrionsabail na heacnamaíochta, ina measc, * 'an [[lámh dhofheicthe]]', agus ar thóir na féinleasa * [[laissez-faire]], nó idirghabháil teoranta an rialtais, * [[saorthrádáil]], agus mar sin de.<ref>{{Lua idirlín|url=https://quizlet.com/135516787/gearrcheisteannasainmhinithe-gairid-eacnamaiochta-ardteiste-flash-cards/|teideal=Gearrcheisteanna/Sainmhínithe Gairid Eacnamaíochta Ardteiste|údar=quizlet.com|dáta=2022|dátarochtana=2022}}</ref> Scríobh Smith fealsúnacht chomh maith, agus is é ''The Theory of Moral Sentiments'' an leabhar is cáiliúla dá chuid.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Theory of Moral Sentiments|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Theory_of_Moral_Sentiments&oldid=1083531092|journal=Wikipedia|date=2022-04-19|language=en}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/speeches/the-role-of-the-university-at-a-time-of-intellectual-crisis-address-by-pres|teideal=Leabharlann na Me&aacute;n {{!}} &Oacute;r&aacute;id&iacute; {{!}} Uachtar&aacute;n na h&Eacute;ireann|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-07-17}}</ref> == Féach freisin == * ''[[The Wealth of Nations]]'' * [[John Hely-Hutchinson]], Propast ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]] sa 18ú haois == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Smith, Adam}} [[Catagóir:Fealsúna Albanacha|Smith, Adam]] [[Catagóir:Daoine as Dún Éideann|Smith, Adam]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1723|Smith, Adam]] [[Catagóir:Básanna i 1790|Smith, Adam]] [[Catagóir:Eacnamaithe]] sp239uqt6uq8r8zki2ij4r0nphf17c2 0 7385 1309433 1294185 2026-04-23T17:46:34Z Seachránaí 53315 Catagóir:Daoine as Washington (stát) 1309433 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] [[Meiriceánaigh|Meiriceánach]] ab ea '''James Marshall "Jimi" Hendrix''', ([[27 Samhain]], [[1942]] - [[18 Meán Fómhair]], [[1970]]). [[Giotár|Giotáraí]] agus [[Cumadóir amhrán|cumadóir]] a bhí ann, agus aithnítear mar dhuine de na giotáraithe [[Leictreachas|leictreach]]<nowiki/>a is mó tábhacht i [[stair]] an [[rac-cheol|rac-cheoil]]. As [[Seattle]] dó, fuair sé [[bás]] i [[Londain]], [[Sasana|Shasana]] sa bhliain 1970. == Saol == An t-ainm baiste a bhí air ná ''Johnny Allen Hendrix''. Tháinig sé chun saoil i Seattle, Washington, mac le hAl Hendrix agus a bhean Lucille Jeter Hendrix. Thugtaí Buster air mar leasainm agus é ina óige, in ómós do Buster Brown, cartún a bhí cáiliúil ag an am. Sa bhliain [[1946]], d'athraigh a athair Al Hendrix a ainm go hoifigiúil go ''James Marshall Hendrix''. Tar éis seo, bhíodh aithne ag daoine air mar ''Jimmy'', nó ''James''. Agus é ag seinm i mbannaí éagsúla, thosaigh sé ag tabhairt idir ''Maurice James'' agus ''Jimmy James'' air féin. Dhearbhaigh a bhainisteoir Chas Chandler níos déanaí gur iarr sé ar Hendrix an litriú a athrú go "Jimi", in áit "Jimmy", ach mhaígh Hendrix gurb é a smaoineamh féin. == Cáil == [[Íomhá:Jimi Hendrix experience 1968 (crop).jpg|clé|mion|1968, Warner/Reprise Records]] San Eoraip a bhain sé a chéad cháil amach, le tacaíocht óna bhanna ''The Jimi Hendrix Experience''. Níorbh fhada go raibh a ainm in airde abhaile i Meiriceá chomh maith, tar éis a thaispeántais ag an ''Monterey Pop Festival'' sa bhliain 1967. Bhí sé ag barr an chláir ag na féilí Woodstock sa bhliain 1969 agus Isle of Wight sa bhliain 1970. Laoch giotáir atá i Hendrix fós. Citeog a bhí ann, a bhí gafa go mór lena Fender Stratocaster. Bhain sé leas an-mhór as aischothú an ghiotáir, le cabhair go minic ó troitheán wah-wah. == Bás agus oidhreacht == Bhásaigh Hendrix ag árasán a bhanchara Monika Dannemann i Notting Hill, Londain go luath sa maidin ar an [[18 Meán Fómhair]], [[1970]]. Thacht sé ar an aiseag féin tar éis dó an-iomarca piollairí suain agus alcól a thógáil. == Dioscliosta == ==== The Jimi Hendrix Experience ==== * ''Are You Experienced?'' (1967) * ''Axis: Bold as Love'' (1968) * ''Electric Ladyland'' (1969) ==== Albam beo ==== * ''Band of Gypsies'' (1970) ==== Albam díolama ==== * ''Smash Hits'' (1969) * ''Electric Jimi Hendrix'' (1968) == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-us}} {{Síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Hendrix, Jimi}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Meiriceánach]] [[Catagóir:Daoine as Washington (stát)]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] hk5ktyghjif1x1kgdmlb37u4amg6lnb 0 16857 1309476 1293992 2026-04-24T02:58:16Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309476 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Albanach}} Is aisteoir, fuirseoir agus ceoltóir é '''William "Billy" Connolly''', a rugadh ar 24 Samhain 1942 in [[Anderston]], [[Glaschú]], in [[Albain]]. Tá aithne air chomh maith mar ''The Big Yin'' (an Fear Mór): tá Connolly sé throigh (nó 1.83 méadar) ar airde. Thosaigh sé ag obair sna [[1960idí|seascaidí]] mar tháthaire (déantóir coirí i gceart), ach d'éirigh sé as agus thosaigh sé ag seinm [[ceol tíre|ceoil tíre]]. Ba bhall é den bhanna [[Humblebumbs]] le [[Gerry Rafferty]], agus sa bhliain 1974 fuair sé conradh ceoil le [[Polydor]]. Sna seachtóidí chuaigh sé le fuirseoireacht, ceird a chleachtann sé fós. Ina theannta seo, déanann sé roinnt aisteoireachta, agus tá sé le feiceáil sna scannáin ''[[Open Season]]'', Lemony Snicket's ''[[A Series of Unfortunate Events]]'', ''[[Pocahontas]]'', ''[[The Last Samurai]]'' agus ''[[Man Who Sued God]]''. Sa bhliain 1997 bhuaigh Connolly [[Gradam BAFTA]], rud a rinne sé arís sna blianta 1998 agus 1999. Sa bhliain 1997 bhuaigh sé duais eile i gcomhair an scannáin ''[[Mrs. Brown]]''. Bhí sé pósta tráth le hIris Pressagh, agus tá sé pósta anois leis an síceolaí agus iar-aisteoir [[Pamela Stephenson]]. Tá cúigear páistí aige (triúr le Stephenson agus beirt le Pressagh). Is iad na trádmharcanna atá aige ná a fhéasóg agus a bhainseó. Maíonn Connolly gurb seisean an t-aon aisteoir amháin a fuair bás i scannán de chuid na Muppets. I Mí na Nollag sa bhliain 2003 bronnadh CBE air. == Naisc sheachtracha == * [http://www.billyconnolly.com Suíomh oifigiúil]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-gd}} {{Síolta ceol}} {{Síol-ealaíontóir}} {{Síol-tv}} {{DEFAULTSORT:Connolly, Billy}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Aisteoirí Albanacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Albanacha]] [[Catagóir:Cruthaitheoirí na ngreannán]] [[Catagóir:Daoine as Glaschú]] [[Catagóir:Daoine Briotanacha de shliocht Áiseach]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Albanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Albanacha]] [[Catagóir:Giotáraithe]] [[Catagóir:Ridirí]] fklkxwi8fajj9g9kb7pl15mbjj64vw8 0 18782 1309394 1236257 2026-04-23T15:39:33Z ~2026-25000-17 73732 /* Suíomh */ 1309394 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|escut=StakerWallaceGAA.jpg}} {{glanadh}} {{Bosca Eolais club CLG| Club CLG = Stáicéirí de Bhailís | parishmap = Bulgaden parish.gif | clubmap = Staker Wallaces club.gif | Béarla = Staker Wallace | crest =StakerWallaceGAA.jpg | bunaithe = 1885 | contae = [[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]] | roinn = Theas | peil = Sóisear B | iomáint = Sóisear A | dathanna = Glas is buí | páirc = Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain, Baile an Scálaigh, Baile Mháirtín, [[Cill Mocheallóg]], [[Contae Luimnigh]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _yellowrightsash | pattern_ra1 = | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 008000 | }} Is club [[Cumann Lúthchleas Gael]] i [[CLG Coiste Luimneach|gContae Luimnigh]] é '''CLG Stáicéirí de Bhailís'''. == Ainm == Tá an club ainmnithe in onóir an [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|tÉireannach Aontaithe]] Pádraig “An Stáicéir” de Bhailís (1733-1798) a rugadh sa Thír Mhór, Baile Mháirtín agus a chrocadh ag na Sasanaigh i gCill Fhionáin i ndiaidh [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|Éirí Amach na Bliana 1798]]. == Suíomh == Tá an club bunaithe i bparóiste Builgidín/Baile Mháirtín i nDeisceart [[Contae Luimnigh|Chontae Luimnigh]] idir Cnoc Loinge agus [[Cill Mocheallóg]], 37km ó dheas ó [[Luimneach|Chathair Luimnigh]]. Tagann formhór a imreoirí as as ceantracha tuaithe an pharóiste ar nós Builgidín, Baile Mháirtín, Baile an Mhághúnaigh agus Baile an Scálaigh. Tagann roinnt peileadóirí as paróiste [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] chomh maith. D STAKERS R CLASS WE WIN D LOT 🤣🤣 == Cluichí == Cé go bhfuil traidisiún níos láidre ag an [[iománaíocht|iomáint]] sa cheantar, imrítear an [[peil Ghaelach|pheil]] sa chlub chomh maith. Tá an bhéim go láidir I dtreo na hiomána. Tá Stáicéirí de Bhailís nasctha le [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] i gcomhair comórtaisí na n-óg agus imríonn siad faoin ainm ''Gaeil Cois Sléibhe''. == Stair == Tá paróiste Builgidín/Baile Mháirtín suite i lár limistéar traidisiúnta na hiomána agus bunaíodh an chéad club ann faoin ainm ''Na Stáicéirí'' sa bhliain 1885. Ghlacadar páirt i gcomórtaisí iomána a d’eagraíodh le linn blianta deiridh na 19ú aoise ach is ar éigin ar éirigh leo mórán a bhuachaint mar bhíodar faoi scáth [[CLG An Charraig Dhubh (Luimneach)|Cill Fhionáin]], an club ba láidre sa chontae ag an am. Tá cuntas ann faoi bhua foirne faoin ainm ''Builgidin'' ar [[CLG Craobh Chumhra|Mhainistir]] i gcomórtas [[CLG Brú na Déise|Brú na Déise]] i Mí Bhealtaine na bliana 1903 ach tugadh ''Na Stáicéirí'' ar an gclub suas go dtí blianta na 1930í. Bhí blianta ann sa tréimhse sin nuair ná rabhadar gníomhach de dheasca na d[[Cogadh na Saoirse|Trioblóidí]] nó d'easpa imreoirí ach, nuair a atheagraíodh iad le linn blianta deiridh na 1930í, ghlacadar ''Stáicéirí Baile an Mhághúnaigh'' mar ainm orthu. Idir an dá linn, shroicheadar cluiche ceannais Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt na bliana 1933. inar bhuaigh [[CLG Cill Mocheallóg]] orthu ach ní rabhadar in ann leanúint ar an bhforbairt. Tháinig ''Builgidin'' ar ais mar ainm ar fhoirne mhionúra an chlub le linn blianta na 1940í agus ba na ''Na Stáicéirí'' arís iad go léir ó bhlianta dheiridh na 1940í suas go dtí blianta lár na 1960í nuair a thiteadar as a chéile arís. Athbhunáiodh an club atá sa lá inniu ann faoin ainm ''Stáicéieí de Bhailís'' sa bhliain 1972 agus tháinig an dul chun chin go tapaidh orthu. Bhuadar ar [[CLG Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean|Bhaile an Chaisleáin/Béal Átha Grean]] chun Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt na bliana 1976 a ghabháil agus d’éirigh leo Craobh an Chontae a bhuachaint sa bhliain dár gcionn nuair a sháraíodar ar [[CLG Máigh Rua/An Bóthar|Mháigh Rua]] sa chluiche ceannais. Ach níor éirigh leo fanacht i bhfad sa ghrád sinsear agus, i ndiaidh na glúine sin éirí as an imirt, thit an iomáint i léig. Tháinig feabhas éigin ar an scéal nuair a bhuadar Craobh Iomána Sóisear B an Chontae faoi dhó sna blianta 1989 agus 1992 ach bhí orthu fanacht go dtí an bhliain 2008 sular éirigh leo Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt a ghabháil arís. Mí amháin ina dhiaidh sin, shroich an fhoireann cluiche ceannais an chontae ach chailleadar i gcoinne [[CLG Móin na nGé|Móin na nGé]]. Sa bhliain 1992, buadh an chéad agus taon chorn peile riamh i stair Stáicéieí de Bhailís, Craobh Sóiser B an Desicirt. == Páirc Imeartha == D’imir Stáicéirí de Bhailís i lárionad pobal Builgidín/Baile Mháirtín I mBaile an Mhághúnaigh go dtí gur cheannaigh an airgeadóir SP Mac Mánais é. D’oscláiodar a pháirc imeartha féin 1km siar ón seanpháirc i mBaile an Scálaigh i gceartlár an pharóiste sa bhliain 2008 agus is anseo a bhfuil an chéad ionad uile-aimsear CLG sa chontae. Bhí Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain oscailte sa bhliain 2013. == Imreoirí Cáiliúla == I measc imreoirí cáiliúla an chlub tá Brian Ó Riain (''Brian Ryan'') ar imir ar fhoireann iomána sinsear an chontae le linn blianta na 1970í. == Naisc sheachtracha == * [http://limerick.gaa.ie/ Limerick GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }} * [http://www.iol.ie/~effinns/stakerwallace.html Staker Wallis (Béarla)] * [http://www.limerickdioceseheritage.org/BulgadenMartinstown.htm Bulgaden-Martinstown Parish (Béarla)] * [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/sports-recreation/sport/o-ceallaigh-gaa-collectio/content-of-the-o-ceallaig/ Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)] == Tagairtí == {{reflist}} * ''“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”'', Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla). {{Clubanna CLG i gContae Luimnigh}} [[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna Iomána|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Luimnigh|Staiceiri De Bhailis]] pf581d2a9diy1tc990se0admkxy7wnv 1309396 1309394 2026-04-23T15:40:43Z ~2026-25000-17 73732 /* Imreoirí Cáiliúla */ 1309396 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|escut=StakerWallaceGAA.jpg}} {{glanadh}} {{Bosca Eolais club CLG| Club CLG = Stáicéirí de Bhailís | parishmap = Bulgaden parish.gif | clubmap = Staker Wallaces club.gif | Béarla = Staker Wallace | crest =StakerWallaceGAA.jpg | bunaithe = 1885 | contae = [[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]] | roinn = Theas | peil = Sóisear B | iomáint = Sóisear A | dathanna = Glas is buí | páirc = Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain, Baile an Scálaigh, Baile Mháirtín, [[Cill Mocheallóg]], [[Contae Luimnigh]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _yellowrightsash | pattern_ra1 = | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 008000 | }} Is club [[Cumann Lúthchleas Gael]] i [[CLG Coiste Luimneach|gContae Luimnigh]] é '''CLG Stáicéirí de Bhailís'''. == Ainm == Tá an club ainmnithe in onóir an [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|tÉireannach Aontaithe]] Pádraig “An Stáicéir” de Bhailís (1733-1798) a rugadh sa Thír Mhór, Baile Mháirtín agus a chrocadh ag na Sasanaigh i gCill Fhionáin i ndiaidh [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|Éirí Amach na Bliana 1798]]. == Suíomh == Tá an club bunaithe i bparóiste Builgidín/Baile Mháirtín i nDeisceart [[Contae Luimnigh|Chontae Luimnigh]] idir Cnoc Loinge agus [[Cill Mocheallóg]], 37km ó dheas ó [[Luimneach|Chathair Luimnigh]]. Tagann formhór a imreoirí as as ceantracha tuaithe an pharóiste ar nós Builgidín, Baile Mháirtín, Baile an Mhághúnaigh agus Baile an Scálaigh. Tagann roinnt peileadóirí as paróiste [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] chomh maith. D STAKERS R CLASS WE WIN D LOT 🤣🤣 == Cluichí == Cé go bhfuil traidisiún níos láidre ag an [[iománaíocht|iomáint]] sa cheantar, imrítear an [[peil Ghaelach|pheil]] sa chlub chomh maith. Tá an bhéim go láidir I dtreo na hiomána. Tá Stáicéirí de Bhailís nasctha le [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] i gcomhair comórtaisí na n-óg agus imríonn siad faoin ainm ''Gaeil Cois Sléibhe''. == Stair == Tá paróiste Builgidín/Baile Mháirtín suite i lár limistéar traidisiúnta na hiomána agus bunaíodh an chéad club ann faoin ainm ''Na Stáicéirí'' sa bhliain 1885. Ghlacadar páirt i gcomórtaisí iomána a d’eagraíodh le linn blianta deiridh na 19ú aoise ach is ar éigin ar éirigh leo mórán a bhuachaint mar bhíodar faoi scáth [[CLG An Charraig Dhubh (Luimneach)|Cill Fhionáin]], an club ba láidre sa chontae ag an am. Tá cuntas ann faoi bhua foirne faoin ainm ''Builgidin'' ar [[CLG Craobh Chumhra|Mhainistir]] i gcomórtas [[CLG Brú na Déise|Brú na Déise]] i Mí Bhealtaine na bliana 1903 ach tugadh ''Na Stáicéirí'' ar an gclub suas go dtí blianta na 1930í. Bhí blianta ann sa tréimhse sin nuair ná rabhadar gníomhach de dheasca na d[[Cogadh na Saoirse|Trioblóidí]] nó d'easpa imreoirí ach, nuair a atheagraíodh iad le linn blianta deiridh na 1930í, ghlacadar ''Stáicéirí Baile an Mhághúnaigh'' mar ainm orthu. Idir an dá linn, shroicheadar cluiche ceannais Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt na bliana 1933. inar bhuaigh [[CLG Cill Mocheallóg]] orthu ach ní rabhadar in ann leanúint ar an bhforbairt. Tháinig ''Builgidin'' ar ais mar ainm ar fhoirne mhionúra an chlub le linn blianta na 1940í agus ba na ''Na Stáicéirí'' arís iad go léir ó bhlianta dheiridh na 1940í suas go dtí blianta lár na 1960í nuair a thiteadar as a chéile arís. Athbhunáiodh an club atá sa lá inniu ann faoin ainm ''Stáicéieí de Bhailís'' sa bhliain 1972 agus tháinig an dul chun chin go tapaidh orthu. Bhuadar ar [[CLG Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean|Bhaile an Chaisleáin/Béal Átha Grean]] chun Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt na bliana 1976 a ghabháil agus d’éirigh leo Craobh an Chontae a bhuachaint sa bhliain dár gcionn nuair a sháraíodar ar [[CLG Máigh Rua/An Bóthar|Mháigh Rua]] sa chluiche ceannais. Ach níor éirigh leo fanacht i bhfad sa ghrád sinsear agus, i ndiaidh na glúine sin éirí as an imirt, thit an iomáint i léig. Tháinig feabhas éigin ar an scéal nuair a bhuadar Craobh Iomána Sóisear B an Chontae faoi dhó sna blianta 1989 agus 1992 ach bhí orthu fanacht go dtí an bhliain 2008 sular éirigh leo Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt a ghabháil arís. Mí amháin ina dhiaidh sin, shroich an fhoireann cluiche ceannais an chontae ach chailleadar i gcoinne [[CLG Móin na nGé|Móin na nGé]]. Sa bhliain 1992, buadh an chéad agus taon chorn peile riamh i stair Stáicéieí de Bhailís, Craobh Sóiser B an Desicirt. == Páirc Imeartha == D’imir Stáicéirí de Bhailís i lárionad pobal Builgidín/Baile Mháirtín I mBaile an Mhághúnaigh go dtí gur cheannaigh an airgeadóir SP Mac Mánais é. D’oscláiodar a pháirc imeartha féin 1km siar ón seanpháirc i mBaile an Scálaigh i gceartlár an pharóiste sa bhliain 2008 agus is anseo a bhfuil an chéad ionad uile-aimsear CLG sa chontae. Bhí Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain oscailte sa bhliain 2013. == Imreoirí Cáiliúla == I measc imreoirí cáiliúla an chlub tá Brian Ó Riain (''Brian Ryan'') ar imir ar fhoireann iomána sinsear an chontae le linn blianta na 1970í. We have d carmodys too == Naisc sheachtracha == * [http://limerick.gaa.ie/ Limerick GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }} * [http://www.iol.ie/~effinns/stakerwallace.html Staker Wallis (Béarla)] * [http://www.limerickdioceseheritage.org/BulgadenMartinstown.htm Bulgaden-Martinstown Parish (Béarla)] * [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/sports-recreation/sport/o-ceallaigh-gaa-collectio/content-of-the-o-ceallaig/ Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)] == Tagairtí == {{reflist}} * ''“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”'', Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla). {{Clubanna CLG i gContae Luimnigh}} [[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna Iomána|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Luimnigh|Staiceiri De Bhailis]] 0imi0av3w9jqxzm1kcapyh27olhqvjw 1309397 1309396 2026-04-23T15:43:40Z ~2026-25000-17 73732 /* Suíomh */ 1309397 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|escut=StakerWallaceGAA.jpg}} {{glanadh}} {{Bosca Eolais club CLG| Club CLG = Stáicéirí de Bhailís | parishmap = Bulgaden parish.gif | clubmap = Staker Wallaces club.gif | Béarla = Staker Wallace | crest =StakerWallaceGAA.jpg | bunaithe = 1885 | contae = [[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]] | roinn = Theas | peil = Sóisear B | iomáint = Sóisear A | dathanna = Glas is buí | páirc = Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain, Baile an Scálaigh, Baile Mháirtín, [[Cill Mocheallóg]], [[Contae Luimnigh]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _yellowrightsash | pattern_ra1 = | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 008000 | }} Is club [[Cumann Lúthchleas Gael]] i [[CLG Coiste Luimneach|gContae Luimnigh]] é '''CLG Stáicéirí de Bhailís'''. == Ainm == Tá an club ainmnithe in onóir an [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|tÉireannach Aontaithe]] Pádraig “An Stáicéir” de Bhailís (1733-1798) a rugadh sa Thír Mhór, Baile Mháirtín agus a chrocadh ag na Sasanaigh i gCill Fhionáin i ndiaidh [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|Éirí Amach na Bliana 1798]]. == Suíomh == Tá an club bunaithe i bparóiste Builgidín/Baile Mháirtín i nDeisceart [[Contae Luimnigh|Chontae Luimnigh]] idir Cnoc Loinge agus [[Cill Mocheallóg]], 37km ó dheas ó [[Luimneach|Chathair Luimnigh]]. Tagann formhór a imreoirí as as ceantracha tuaithe an pharóiste ar nós Builgidín, Baile Mháirtín, Baile an Mhághúnaigh agus Baile an Scálaigh. Tagann roinnt peileadóirí as paróiste [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] chomh maith. == Cluichí == Cé go bhfuil traidisiún níos láidre ag an [[iománaíocht|iomáint]] sa cheantar, imrítear an [[peil Ghaelach|pheil]] sa chlub chomh maith. Tá an bhéim go láidir I dtreo na hiomána. Tá Stáicéirí de Bhailís nasctha le [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] i gcomhair comórtaisí na n-óg agus imríonn siad faoin ainm ''Gaeil Cois Sléibhe''. == Stair == Tá paróiste Builgidín/Baile Mháirtín suite i lár limistéar traidisiúnta na hiomána agus bunaíodh an chéad club ann faoin ainm ''Na Stáicéirí'' sa bhliain 1885. Ghlacadar páirt i gcomórtaisí iomána a d’eagraíodh le linn blianta deiridh na 19ú aoise ach is ar éigin ar éirigh leo mórán a bhuachaint mar bhíodar faoi scáth [[CLG An Charraig Dhubh (Luimneach)|Cill Fhionáin]], an club ba láidre sa chontae ag an am. Tá cuntas ann faoi bhua foirne faoin ainm ''Builgidin'' ar [[CLG Craobh Chumhra|Mhainistir]] i gcomórtas [[CLG Brú na Déise|Brú na Déise]] i Mí Bhealtaine na bliana 1903 ach tugadh ''Na Stáicéirí'' ar an gclub suas go dtí blianta na 1930í. Bhí blianta ann sa tréimhse sin nuair ná rabhadar gníomhach de dheasca na d[[Cogadh na Saoirse|Trioblóidí]] nó d'easpa imreoirí ach, nuair a atheagraíodh iad le linn blianta deiridh na 1930í, ghlacadar ''Stáicéirí Baile an Mhághúnaigh'' mar ainm orthu. Idir an dá linn, shroicheadar cluiche ceannais Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt na bliana 1933. inar bhuaigh [[CLG Cill Mocheallóg]] orthu ach ní rabhadar in ann leanúint ar an bhforbairt. Tháinig ''Builgidin'' ar ais mar ainm ar fhoirne mhionúra an chlub le linn blianta na 1940í agus ba na ''Na Stáicéirí'' arís iad go léir ó bhlianta dheiridh na 1940í suas go dtí blianta lár na 1960í nuair a thiteadar as a chéile arís. Athbhunáiodh an club atá sa lá inniu ann faoin ainm ''Stáicéieí de Bhailís'' sa bhliain 1972 agus tháinig an dul chun chin go tapaidh orthu. Bhuadar ar [[CLG Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean|Bhaile an Chaisleáin/Béal Átha Grean]] chun Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt na bliana 1976 a ghabháil agus d’éirigh leo Craobh an Chontae a bhuachaint sa bhliain dár gcionn nuair a sháraíodar ar [[CLG Máigh Rua/An Bóthar|Mháigh Rua]] sa chluiche ceannais. Ach níor éirigh leo fanacht i bhfad sa ghrád sinsear agus, i ndiaidh na glúine sin éirí as an imirt, thit an iomáint i léig. Tháinig feabhas éigin ar an scéal nuair a bhuadar Craobh Iomána Sóisear B an Chontae faoi dhó sna blianta 1989 agus 1992 ach bhí orthu fanacht go dtí an bhliain 2008 sular éirigh leo Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt a ghabháil arís. Mí amháin ina dhiaidh sin, shroich an fhoireann cluiche ceannais an chontae ach chailleadar i gcoinne [[CLG Móin na nGé|Móin na nGé]]. Sa bhliain 1992, buadh an chéad agus taon chorn peile riamh i stair Stáicéieí de Bhailís, Craobh Sóiser B an Desicirt. == Páirc Imeartha == D’imir Stáicéirí de Bhailís i lárionad pobal Builgidín/Baile Mháirtín I mBaile an Mhághúnaigh go dtí gur cheannaigh an airgeadóir SP Mac Mánais é. D’oscláiodar a pháirc imeartha féin 1km siar ón seanpháirc i mBaile an Scálaigh i gceartlár an pharóiste sa bhliain 2008 agus is anseo a bhfuil an chéad ionad uile-aimsear CLG sa chontae. Bhí Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain oscailte sa bhliain 2013. == Imreoirí Cáiliúla == I measc imreoirí cáiliúla an chlub tá Brian Ó Riain (''Brian Ryan'') ar imir ar fhoireann iomána sinsear an chontae le linn blianta na 1970í. We have d carmodys too == Naisc sheachtracha == * [http://limerick.gaa.ie/ Limerick GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }} * [http://www.iol.ie/~effinns/stakerwallace.html Staker Wallis (Béarla)] * [http://www.limerickdioceseheritage.org/BulgadenMartinstown.htm Bulgaden-Martinstown Parish (Béarla)] * [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/sports-recreation/sport/o-ceallaigh-gaa-collectio/content-of-the-o-ceallaig/ Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)] == Tagairtí == {{reflist}} * ''“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”'', Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla). {{Clubanna CLG i gContae Luimnigh}} [[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna Iomána|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Luimnigh|Staiceiri De Bhailis]] f312zj2u8mb1f89zs0thlerd4ssuesm 1309398 1309397 2026-04-23T15:44:37Z ~2026-25000-17 73732 /* Imreoirí Cáiliúla */ 1309398 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|escut=StakerWallaceGAA.jpg}} {{glanadh}} {{Bosca Eolais club CLG| Club CLG = Stáicéirí de Bhailís | parishmap = Bulgaden parish.gif | clubmap = Staker Wallaces club.gif | Béarla = Staker Wallace | crest =StakerWallaceGAA.jpg | bunaithe = 1885 | contae = [[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]] | roinn = Theas | peil = Sóisear B | iomáint = Sóisear A | dathanna = Glas is buí | páirc = Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain, Baile an Scálaigh, Baile Mháirtín, [[Cill Mocheallóg]], [[Contae Luimnigh]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _yellowrightsash | pattern_ra1 = | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 008000 | }} Is club [[Cumann Lúthchleas Gael]] i [[CLG Coiste Luimneach|gContae Luimnigh]] é '''CLG Stáicéirí de Bhailís'''. == Ainm == Tá an club ainmnithe in onóir an [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|tÉireannach Aontaithe]] Pádraig “An Stáicéir” de Bhailís (1733-1798) a rugadh sa Thír Mhór, Baile Mháirtín agus a chrocadh ag na Sasanaigh i gCill Fhionáin i ndiaidh [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|Éirí Amach na Bliana 1798]]. == Suíomh == Tá an club bunaithe i bparóiste Builgidín/Baile Mháirtín i nDeisceart [[Contae Luimnigh|Chontae Luimnigh]] idir Cnoc Loinge agus [[Cill Mocheallóg]], 37km ó dheas ó [[Luimneach|Chathair Luimnigh]]. Tagann formhór a imreoirí as as ceantracha tuaithe an pharóiste ar nós Builgidín, Baile Mháirtín, Baile an Mhághúnaigh agus Baile an Scálaigh. Tagann roinnt peileadóirí as paróiste [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] chomh maith. == Cluichí == Cé go bhfuil traidisiún níos láidre ag an [[iománaíocht|iomáint]] sa cheantar, imrítear an [[peil Ghaelach|pheil]] sa chlub chomh maith. Tá an bhéim go láidir I dtreo na hiomána. Tá Stáicéirí de Bhailís nasctha le [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] i gcomhair comórtaisí na n-óg agus imríonn siad faoin ainm ''Gaeil Cois Sléibhe''. == Stair == Tá paróiste Builgidín/Baile Mháirtín suite i lár limistéar traidisiúnta na hiomána agus bunaíodh an chéad club ann faoin ainm ''Na Stáicéirí'' sa bhliain 1885. Ghlacadar páirt i gcomórtaisí iomána a d’eagraíodh le linn blianta deiridh na 19ú aoise ach is ar éigin ar éirigh leo mórán a bhuachaint mar bhíodar faoi scáth [[CLG An Charraig Dhubh (Luimneach)|Cill Fhionáin]], an club ba láidre sa chontae ag an am. Tá cuntas ann faoi bhua foirne faoin ainm ''Builgidin'' ar [[CLG Craobh Chumhra|Mhainistir]] i gcomórtas [[CLG Brú na Déise|Brú na Déise]] i Mí Bhealtaine na bliana 1903 ach tugadh ''Na Stáicéirí'' ar an gclub suas go dtí blianta na 1930í. Bhí blianta ann sa tréimhse sin nuair ná rabhadar gníomhach de dheasca na d[[Cogadh na Saoirse|Trioblóidí]] nó d'easpa imreoirí ach, nuair a atheagraíodh iad le linn blianta deiridh na 1930í, ghlacadar ''Stáicéirí Baile an Mhághúnaigh'' mar ainm orthu. Idir an dá linn, shroicheadar cluiche ceannais Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt na bliana 1933. inar bhuaigh [[CLG Cill Mocheallóg]] orthu ach ní rabhadar in ann leanúint ar an bhforbairt. Tháinig ''Builgidin'' ar ais mar ainm ar fhoirne mhionúra an chlub le linn blianta na 1940í agus ba na ''Na Stáicéirí'' arís iad go léir ó bhlianta dheiridh na 1940í suas go dtí blianta lár na 1960í nuair a thiteadar as a chéile arís. Athbhunáiodh an club atá sa lá inniu ann faoin ainm ''Stáicéieí de Bhailís'' sa bhliain 1972 agus tháinig an dul chun chin go tapaidh orthu. Bhuadar ar [[CLG Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean|Bhaile an Chaisleáin/Béal Átha Grean]] chun Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt na bliana 1976 a ghabháil agus d’éirigh leo Craobh an Chontae a bhuachaint sa bhliain dár gcionn nuair a sháraíodar ar [[CLG Máigh Rua/An Bóthar|Mháigh Rua]] sa chluiche ceannais. Ach níor éirigh leo fanacht i bhfad sa ghrád sinsear agus, i ndiaidh na glúine sin éirí as an imirt, thit an iomáint i léig. Tháinig feabhas éigin ar an scéal nuair a bhuadar Craobh Iomána Sóisear B an Chontae faoi dhó sna blianta 1989 agus 1992 ach bhí orthu fanacht go dtí an bhliain 2008 sular éirigh leo Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt a ghabháil arís. Mí amháin ina dhiaidh sin, shroich an fhoireann cluiche ceannais an chontae ach chailleadar i gcoinne [[CLG Móin na nGé|Móin na nGé]]. Sa bhliain 1992, buadh an chéad agus taon chorn peile riamh i stair Stáicéieí de Bhailís, Craobh Sóiser B an Desicirt. == Páirc Imeartha == D’imir Stáicéirí de Bhailís i lárionad pobal Builgidín/Baile Mháirtín I mBaile an Mhághúnaigh go dtí gur cheannaigh an airgeadóir SP Mac Mánais é. D’oscláiodar a pháirc imeartha féin 1km siar ón seanpháirc i mBaile an Scálaigh i gceartlár an pharóiste sa bhliain 2008 agus is anseo a bhfuil an chéad ionad uile-aimsear CLG sa chontae. Bhí Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain oscailte sa bhliain 2013. == Imreoirí Cáiliúla == I measc imreoirí cáiliúla an chlub tá Brian Ó Riain (''Brian Ryan'') ar imir ar fhoireann iomána sinsear an chontae le linn blianta na 1970í1970í. == Naisc sheachtracha == * [http://limerick.gaa.ie/ Limerick GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }} * [http://www.iol.ie/~effinns/stakerwallace.html Staker Wallis (Béarla)] * [http://www.limerickdioceseheritage.org/BulgadenMartinstown.htm Bulgaden-Martinstown Parish (Béarla)] * [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/sports-recreation/sport/o-ceallaigh-gaa-collectio/content-of-the-o-ceallaig/ Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)] == Tagairtí == {{reflist}} * ''“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”'', Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla). {{Clubanna CLG i gContae Luimnigh}} [[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna Iomána|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Luimnigh|Staiceiri De Bhailis]] 2c2tisivym1pey98bqmu708f60sdg6i 1309400 1309398 2026-04-23T15:44:50Z ~2026-25000-17 73732 /* Imreoirí Cáiliúla */ 1309400 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|escut=StakerWallaceGAA.jpg}} {{glanadh}} {{Bosca Eolais club CLG| Club CLG = Stáicéirí de Bhailís | parishmap = Bulgaden parish.gif | clubmap = Staker Wallaces club.gif | Béarla = Staker Wallace | crest =StakerWallaceGAA.jpg | bunaithe = 1885 | contae = [[CLG Coiste Luimneach|Luimneach]] | roinn = Theas | peil = Sóisear B | iomáint = Sóisear A | dathanna = Glas is buí | páirc = Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain, Baile an Scálaigh, Baile Mháirtín, [[Cill Mocheallóg]], [[Contae Luimnigh]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _yellowrightsash | pattern_ra1 = | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 008000 | }} Is club [[Cumann Lúthchleas Gael]] i [[CLG Coiste Luimneach|gContae Luimnigh]] é '''CLG Stáicéirí de Bhailís'''. == Ainm == Tá an club ainmnithe in onóir an [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|tÉireannach Aontaithe]] Pádraig “An Stáicéir” de Bhailís (1733-1798) a rugadh sa Thír Mhór, Baile Mháirtín agus a chrocadh ag na Sasanaigh i gCill Fhionáin i ndiaidh [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|Éirí Amach na Bliana 1798]]. == Suíomh == Tá an club bunaithe i bparóiste Builgidín/Baile Mháirtín i nDeisceart [[Contae Luimnigh|Chontae Luimnigh]] idir Cnoc Loinge agus [[Cill Mocheallóg]], 37km ó dheas ó [[Luimneach|Chathair Luimnigh]]. Tagann formhór a imreoirí as as ceantracha tuaithe an pharóiste ar nós Builgidín, Baile Mháirtín, Baile an Mhághúnaigh agus Baile an Scálaigh. Tagann roinnt peileadóirí as paróiste [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] chomh maith. == Cluichí == Cé go bhfuil traidisiún níos láidre ag an [[iománaíocht|iomáint]] sa cheantar, imrítear an [[peil Ghaelach|pheil]] sa chlub chomh maith. Tá an bhéim go láidir I dtreo na hiomána. Tá Stáicéirí de Bhailís nasctha le [[CLG Eithbhinn|Eithbhinn]] i gcomhair comórtaisí na n-óg agus imríonn siad faoin ainm ''Gaeil Cois Sléibhe''. == Stair == Tá paróiste Builgidín/Baile Mháirtín suite i lár limistéar traidisiúnta na hiomána agus bunaíodh an chéad club ann faoin ainm ''Na Stáicéirí'' sa bhliain 1885. Ghlacadar páirt i gcomórtaisí iomána a d’eagraíodh le linn blianta deiridh na 19ú aoise ach is ar éigin ar éirigh leo mórán a bhuachaint mar bhíodar faoi scáth [[CLG An Charraig Dhubh (Luimneach)|Cill Fhionáin]], an club ba láidre sa chontae ag an am. Tá cuntas ann faoi bhua foirne faoin ainm ''Builgidin'' ar [[CLG Craobh Chumhra|Mhainistir]] i gcomórtas [[CLG Brú na Déise|Brú na Déise]] i Mí Bhealtaine na bliana 1903 ach tugadh ''Na Stáicéirí'' ar an gclub suas go dtí blianta na 1930í. Bhí blianta ann sa tréimhse sin nuair ná rabhadar gníomhach de dheasca na d[[Cogadh na Saoirse|Trioblóidí]] nó d'easpa imreoirí ach, nuair a atheagraíodh iad le linn blianta deiridh na 1930í, ghlacadar ''Stáicéirí Baile an Mhághúnaigh'' mar ainm orthu. Idir an dá linn, shroicheadar cluiche ceannais Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt na bliana 1933. inar bhuaigh [[CLG Cill Mocheallóg]] orthu ach ní rabhadar in ann leanúint ar an bhforbairt. Tháinig ''Builgidin'' ar ais mar ainm ar fhoirne mhionúra an chlub le linn blianta na 1940í agus ba na ''Na Stáicéirí'' arís iad go léir ó bhlianta dheiridh na 1940í suas go dtí blianta lár na 1960í nuair a thiteadar as a chéile arís. Athbhunáiodh an club atá sa lá inniu ann faoin ainm ''Stáicéieí de Bhailís'' sa bhliain 1972 agus tháinig an dul chun chin go tapaidh orthu. Bhuadar ar [[CLG Baile an Chaisleáin/Béal Átha Grean|Bhaile an Chaisleáin/Béal Átha Grean]] chun Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt na bliana 1976 a ghabháil agus d’éirigh leo Craobh an Chontae a bhuachaint sa bhliain dár gcionn nuair a sháraíodar ar [[CLG Máigh Rua/An Bóthar|Mháigh Rua]] sa chluiche ceannais. Ach níor éirigh leo fanacht i bhfad sa ghrád sinsear agus, i ndiaidh na glúine sin éirí as an imirt, thit an iomáint i léig. Tháinig feabhas éigin ar an scéal nuair a bhuadar Craobh Iomána Sóisear B an Chontae faoi dhó sna blianta 1989 agus 1992 ach bhí orthu fanacht go dtí an bhliain 2008 sular éirigh leo Craobh Iomána Sóisear A an Deiscirt a ghabháil arís. Mí amháin ina dhiaidh sin, shroich an fhoireann cluiche ceannais an chontae ach chailleadar i gcoinne [[CLG Móin na nGé|Móin na nGé]]. Sa bhliain 1992, buadh an chéad agus taon chorn peile riamh i stair Stáicéieí de Bhailís, Craobh Sóiser B an Desicirt. == Páirc Imeartha == D’imir Stáicéirí de Bhailís i lárionad pobal Builgidín/Baile Mháirtín I mBaile an Mhághúnaigh go dtí gur cheannaigh an airgeadóir SP Mac Mánais é. D’oscláiodar a pháirc imeartha féin 1km siar ón seanpháirc i mBaile an Scálaigh i gceartlár an pharóiste sa bhliain 2008 agus is anseo a bhfuil an chéad ionad uile-aimsear CLG sa chontae. Bhí Páirc Chuimhneacháin An tAthair Seán Ó Riain oscailte sa bhliain 2013. == Imreoirí Cáiliúla == I measc imreoirí cáiliúla an chlub tá Brian Ó Riain (''Brian Ryan'') ar imir ar fhoireann iomána sinsear an chontae le linn blianta na 1970í == Naisc sheachtracha == * [http://limerick.gaa.ie/ Limerick GAA (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109015758/http://limerick.gaa.ie/ |date=2008-01-09 }} * [http://www.iol.ie/~effinns/stakerwallace.html Staker Wallis (Béarla)] * [http://www.limerickdioceseheritage.org/BulgadenMartinstown.htm Bulgaden-Martinstown Parish (Béarla)] * [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/sports-recreation/sport/o-ceallaigh-gaa-collectio/content-of-the-o-ceallaig/ Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)] == Tagairtí == {{reflist}} * ''“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”'', Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla). {{Clubanna CLG i gContae Luimnigh}} [[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna Iomána|Staiceiri De Bhailis]] [[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Luimnigh|Staiceiri De Bhailis]] dyxfgf0s69mr3qr0vo53rgxi3id7az8 0 19030 1309442 1162105 2026-04-23T20:36:49Z TGcoa 21229 1309442 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Sráidbhaile]] in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]] is ea '''Rinn an Scidígh'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1414054|title=Rinn an Scidígh/Ringaskiddy {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá an baile suite i g[[Contae Chorcaí]]. Tá Pfizer bunaithe i Rinn an Scidígh ó 1969 agus tá 4,500 duine fostaithe ag an gcomhlacht idir an t-ionad déantúsaíochta ansin agus ionaid eile in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Pfizer le 100 oibrí a ligean chun siúil i gCorcaigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0423/1569696-pfizer-le-100-oibri-a-ligean-chun-siuil-i-gcorcaigh/|date=2026-04-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí]] agyyig9juc9d3q38ofp6cvi3lmbqdl1 0 20977 1309412 1050505 2026-04-23T16:36:46Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309412 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Amhránaí]] agus [[aisteoir]] [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] ab ea '''Harry Lillis "Bing" Crosby''' ([[3 Bealtaine]] [[1903]] - [[14 Deireadh Fómhair]] [[1977]]). Bhí an-cháil agus rath air i [[Hollywood]] mar aisteoir agus mar cheoltóir. Áirítear ar dhuine de shiamsóirí is mó le rá san [[20ú haois|aois deireanach]], ar aon chéim leis na [[Beatles]], [[Elvis Presley]] agus [[Frank Sinatra]]. Bhain sé cuid mhór duaiseanna, mar shampla [[Oscar]], agus ba eisean an t-aon duine a bhfuil trí réalt aige ar Hollywood Walk of Fame i [[Los Angeles]]. Tuigtear go bhfuil an singil "White Christmas", ar an singil is mó díolta ariamh. Bhí an oiread sin clú agus móréilimh ar Crosby i lár na 20ú [[20ú haois|haoise]], gur dúirt suirbhé go raibh níos mó meas ar Crosby ná bhí ar an [[Pápa Pius XII]] ag an am. D’imir sé gailf ag La Moraleja, [[Maidrid]] ar 14 Deireadh Fómhair 1977, agus thit se fuar marbh de thoradh drochthaom [[croí]] [[Íomhá:Bing Crosby - Connecticut Yankee.jpg|clé|mion|Bing Crosby - Connecticut Yankee 1947]] == Dioscliosta == * 1945: ''Merry Christmas'' * 1953: ''Le Bing: Song Hits of Paris'' * 1953: ''Some Fine Old Chestnuts'' * 1954: ''Selections from White Christmas'' (le Peggy Lee agus Danny Kaye) * 1954: ''Bing: A Musical Autobiography'' * 1955: ''Merry Christmas'' * 1956: ''High Society [Soundtrack]'' (le [[Frank Sinatra]], [[Grace Kelly]], agus [[Louis Armstrong]]) * 1956: ''Songs I Wish I Had Sung the First Time Around'' * 1956: ''Bing Sings Whilst Bregman Swings'' * 1957: ''Bing With A Beat'' * 1957: ''How Lovely Is Christmas'' * 1957: ''New Tricks'' * 1958: ''Fancy Meeting You Here'' (le Rosemary Clooney) * 1958: ''A Christmas Sing with Bing Around the World'' * 1958: ''That Christmas Feeling'' * 1959: ''How the West was Won'' * 1959: ''Join Bing and Sing Along'' *[[Íomhá:Bing Crosby poster.JPG|clé|mion|Póstaer 1939 scannán Bing Crosby ''Sing, Bing Sing''.]]1960: ''El Senor Bing'' * 1960: ''Bing and Satchmo'' (le [[Louis Armstrong]]) * 1960: ''101 Gang Songs'' * 1961: ''Holiday in Europe'' * 1962: ''On the Happy Side'' * 1962: ''I Wish You a Merry Christmas'' (Ath-eisíodh é mar ''Bing Crosby's Christmas Classics'') * 1963: ''Return to Paradise Islands'' * 1963: ''Great Country Hits'' * 1964: ''America, I Hear You Singing'' (le [[Frank Sinatra]] agus Fred Waring) * 1964: ''Robin and the 7 Hoods Soundtrack'' (le [[Frank Sinatra]], [[Dean Martin]], agus [[Sammy Davis, Jr.]]) * 1964: ''12 Songs of Christmas'' (le [[Frank Sinatra]] agus Fred Waring) * 1965: ''That Travelin' Two-Beat'' (le Rosemary Clooney) * 1965: ''The Songs I Love'' * 1968: ''Thoroughly Modern Bing'' * 1968: ''The Songs I Love'' * 1968: ''Hey Jude Hey Bing'' * 1971: ''A Time to Be Jolly'' *[[Íomhá:Bing Crosby Billboard 4.jpg|clé|mion|Bing Crosby Billboard 1942]]1972: ''Bing 'n' Basie'' (le Count Basie) * 1975: ''A Southern Memoir'' * 1975: ''That's What Life Is All About'' * 1975: ''Bingo Viejo'' * 1975: ''A Couple of Song and Dance Men'' (le [[Fred Astaire]]) * 1976: ''Bing Crosby live at the London Palladium'' * 1976: ''At My Time of Life'' * 1976: ''Feels Good Feels Right'' * 1976: ''Beautiful Memories'' * 1977: ''Seasons'' == Scannáin == * ''The King of Jazz'' (1930) * ''Reaching for the Moon'' (1930) * ''Confessions of a Co-Ed'' (1931) *[[Íomhá:Bing Crosby Billboard 5.jpg|clé|mion|Bing Crosby 1945]]''The Big Broadcast'' (1932) * ''College Humor'' (1933) * ''Too Much Harmony'' (1933) * ''Going Hollywood'' (1933) * ''We're Not Dressing'' (1934) * ''She Loves Me Not'' (1934) * ''Here Is My Heart'' (1934) * ''Mississippi'' (1935) * ''Two for Tonight'' (1935) * ''The Big Broadcast of 1936'' (1935) * ''Millions in the Air'' (1935) (glór ceoil do Paul Newlan) * ''Anything Goes'' (1936) * ''Rhythm on the Range'' (1936) * ''Pennies from Heaven'' (1936) * ''Waikiki Wedding'' (1937) * ''Double or Nothing'' (1937) * ''Dr. Rhythm'' (1938) * ''Sing You Sinners'' (1938) * ''Paris Honeymoon'' (1939) * ''East Side of Heaven'' (1939) * ''The Star Maker'' (1939) * ''Road to Singapore'' (1940) * ''If I Had My Way'' (1940) * ''Rhythm on the River'' (1940) * ''Road to Zanzibar'' (1941) * ''Birth of the Blues'' (1941) * ''My Favorite Blonde'' (1942) * ''Holiday Inn'' (1942) * ''Road to Morocco'' (1942) * ''Star Spangled Rhythm'' (1942) * ''Dixie'' (1943) * ''Going My Way'' (1944) * ''The Princess and the Pirate'' (1944) * ''Here Come the Waves'' (1944) * ''Out of This World'' (1945) (glór ceoil d'Eddie Bracken) * ''Duffy's Tavern'' (1945) * ''The Bells of St. Mary's'' (1945) * ''Road to Utopia'' (1946) * ''Blue Skies'' (1946) * ''My Favorite Brunette'' (1947) * ''Welcome Stranger'' (1947) * ''Variety Girl'' (1947) * ''Road to Rio'' (1947) * ''The Emperor Waltz'' (1948) * ''A Connecticut Yankee in King Arthur's Court'' (1949) * ''Top o' the Morning'' (1949) * ''The Adventures of Ichabod and Mr. Toad'' (1949) * ''Riding High'' (1950) * ''Mr. Music'' (1950) * ''Here Comes the Groom'' (1951) * ''Angels in the Outfield'' (1951) * ''The Greatest Show on Earth'' (1952) * ''Son of Paleface'' (1952) * ''Just for You'' (1952) * ''Road to Bali'' (1952) * ''Scared Stiff'' (1953) * ''Little Boy Lost'' (1953) * ''White Christmas'' (1954) * ''The Country Girl'' (1954) * ''Anything Goes'' (1956) * ''High Society'' (1956) * ''The Joker Is Wild'' (1957) (Glór amháin) * ''Man on Fire'' (1957) * ''Alias Jesse James'' (1959) * ''Say One for Me'' (1959) * ''Let's Make Love'' (1960) * ''High Time'' (1960) * ''Pepe'' (1960) * ''The Road to Hong Kong'' (1962) * ''Robin and the 7 Hoods'' (1964) * ''Cinerama's Russian Adventure'' (1966) (faisnéis) * ''Stagecoach'' (1966) * ''Cancel My Reservation'' (1972) * ''That's Entertainment!'' (1974) == Naisc == * [http://www.bingcrosby.com Suíomh oifigiúil] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Cosby, Bing}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1903]] [[Catagóir:Básanna i 1977]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine as Washington (stát)]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Imreoirí daorchluiche]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Snagcheoltóirí Meiriceánacha]] agobdzpxklxkatdakas972331i04g25 0 27840 1309448 1272311 2026-04-23T21:26:04Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309448 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is í an [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] '''Nahuatl''' nó an '''Nachuáitlis'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Nachu%C3%A1itlis/|title=“Nachuáitlis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-09-09}}</ref> an teanga bhundúchasach is tábhachtaí, ó thaobh na [[stair]]<nowiki/>e de, dá labhraítear i [[Meicsiceo]]. Ba í teanga na n[[Astacaigh|Astacach]] í, a raibh ríocht mhór acu i [[Meicsiceo]] sular tháinig na ''[[conquistadores]]'' faoi cheannas [[Hernán Cortés]] leis an [[tír]] a fhorghabháil. == Teangeolaíocht == [[Íomhá:Nahuan classification.png|mion|clé|305x305px|Rangú teangeolaíoch]] Ceann de na teangacha Út-Astacacha í an ''Nahuatl'', agus í gaolmhar lena lán teangacha bundúchasacha ar fud Mheicsiceo agus iardheisceart na Stát Aontaithe. Áirítear na teangacha ''Shoshone'', ''Comanche'', ''Hopi'', agus ''Ute'' san fhine teangacha seo, mar shampla. Bhí ceann acu, an teanga ''Pipil'', á labhairt chomh fada theas leis an t[[An tSalvadóir|Salvadóir]] féin, agus dlúthghaol aici leis an ''Nahuatl''. Tá canúint éigin ''Nahuatl'' ó dhúchas ag 1.45 milliún duine inniu, agus in imeacht na gcéadta bliain, chuaigh na canúintí ar strae ó chéile, ionas go mbíonn cuid acu dothuigthe ag cainteoirí na gcanúintí eile. Mar sin, is dócha nach aon teanga amháin í an ''Nahuatl'' a thuilleadh, ach dornán teangacha dlúthghaolmhara. Is follasach go raibh tionchar mór ag an Spáinnis ar na canúintí seo go léir. Scéal eile é gur cuireadh an aibítir Laidineach - aibítir na Spáinnise - i bhfeidhm ar an ''Nahuatl'' go gairid i ndiaidh theacht na Spáinneach, agus scríobhadh a lán litríochta, filíochta, staire agus béaloidis síos ó na hAstacaigh i leagan den ''Nahuatl'' nach raibh truaillithe ag an Spáinnis go fóill. Is é seo an leagan Clasaiceach den ''Nahuatl''. [[Íomhá:Nahuatl in Mexico.svg|clé|mion|270x270px|Déimeagrafaíocht inniu]] == Stair == Tá flúirse [[litríocht]]<nowiki/>a ar fáil sa ''Nahuatl'' Chlasaiceach. Mhair an teanga liteartha á saothrú ar feadh i bhfad ag na [[Manach|manaigh]] [[An Chríostaíocht|Chríostaí]] féin, agus iad ag scríobh scéalta cráifeacha [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]]<nowiki/>a sa teanga leis an g[[creideamh]] a chraobhscaoileadh i measc na mbundúchasach. Bhí sí fiú ina teanga riaracháin i gcuid mhaith bailte móra. Níor tháinig deireadh leis seo ach sa bhliain 1696, nuair a choisc Séarlas a Dó, Rí na Spáinne, teangacha oifigiúla eile seachas an Spáinnis ar fud a Impireachta. Sa bhliain 1770, tháinig reacht nua a chuir deireadh le saothrú an leagain chlasaicigh den ''Nahuatl''. Níor fágadh ach canúintí labhartha in úsáid ina dhiaidh sin. == Oidhreacht == [[Íomhá:Codex florentino 51 9.jpg|mion|225px|Coidéacs Fhlórans (Imleabhar 9, leathanach 51). Tá an téacs ar dheis sa Nachuáitlis.]] Cé nach bhfuil ach teanga mhionlaigh sa ''Nahuatl'' inniu, bhí tionchar tábhachtach aici ar an Spáinnis lena lá. Fuair an Spáinnis a lán téarmaí ar iasacht ón teanga sin le coincheapa nua an Oileáin Úir a ainmniú, agus chuaigh na focail ''Nahuatl'' tríd an Spáinnis ar fud an domhain. Focail ''Nahuatl'' iad ó thús * "[[seacláid]]" (''xocolatl'', a chiallaíonn "[[uisce]] searbh": bhí deoch seacláide na nAstacach searbh), * "cadhóit" (mac tíre an Oileáin Úir, ''coyotl''), * an [[Piobar (spíosra)|piobar]] ''chili'', * agus an t-[[abhacád]] (an toradh glas - is é is bunchiall leis an bhfocal ''Nahuatl'' ná "magairle", ó shíl na hAstacaigh go raibh an toradh cosúil le magairle ar a dhéanamh). == Réabhlóid 1918 == Bhain an [[Réabhlóid Mheicsiceo|réabhlóidí]] [[Emiliano Zapata]] úsáid as an ''Nahuatl'' scríofa nuair a bhí sé ag gríosú na mbundúchasach chun [[Cogadh|cogaidh]] in aghaidh Venustiano Carranza sa bhliain 1918. Seo forógra a bhreac sé síos. Bhain sé úsáid as litriú na Spáinnise de réir mar a rith leis, agus ní fhreastalaíonn an litriú tobchumtha seo go rómhaith ar fhuaimeanna na teanga. {{lang|nah| :''Tlanahuatil Panoloani'' :''An Altepeme de non cate itech nin tlalpan de netehuiloya den tlanahuatiani Arenas.'' :''Axcan cuan nonques tlalticpacchanéhque de non altepeme tlami quitzetzeloa neca tliltic amo cuali nemiliz Carrancista, noyolo pahpaqui ihuan itech nin mahuiztica, intoca netehuiloanime-tlatzintlaneca, ihuan nanmechtitlanilia ze páhpaquilizticatlápaloli ihuan ica nochi noyolo niquinyolehua nonques altepeme aquihque cate qui chihuazque netehuiliztle ipampa meláhqui tlanahuatil ihuan amo nen motenecahuilia quitlahtlaczazque in anmocualinemiliz. tiquintlahpaloa nonques netehuiloanime tlen mocuepan ican nin yolopaquilizticatequi, ihuan quixnamiqui in nexicoaliztle ipan non huei tehuile tlen aic hueliti tlami nian aic tlamiz zeme ica nitlamiliz in tliltic oquichtlanahuatiani, de neca moxicoani, teca mocaya de non zemihcac teixcuepa tlen itoca Venustiano Carranza que quimahuizquixtia in netehuiliztle ihuan quipinahtia to tlalticpac-nantzi "Mexico" zeme quimahuizpolóhtica.''}} Aistriúchán: :"Teachtaireacht atá le scaoileadh timpeall: :Do na bailte móra sa limistéar a bhí ag taobhú leis an nginearál Arenas. :Anois, a mhuintir an domhain seo, a mhuintir na mbailte móra sin, croithigí díbh iarsmaí drochrialtas dubh Carranza, Tá an-lúcháir ar mo chroí. Thar a gcionn siúd atá ag cur cogaidh i mo chuid sluaite, beannaím daoibh ó bhun mo chroí agus impím ar na bailte móra, impím ar a muintir, teacht chun fortachta dúinn sa chath seo ar mhaith leis an gcumhacht chuí, in áit a bheith ag tabhairt orduithe le nósanna maithe bhur saoil a chur ó mhaith. Fearaimid fáilte roimh na trodaithe a thiocfaidh ag cuidiú linn sa dea-obair seo agus a chuirfidh troid ar an gcraosaireacht sa chogadh ghlórmhar seo. Ní chuirfear deireadh leis an gcogadh seo sula mbeidh deireadh curtha leis an tíoránach, leis an gcraosaire úd Venustiano Carranza a bhíonn i gcónaí ag caitheamh anuas ar an gcosmhuintir agus ag baint a leasa féin astu, ag cur cogaidh gan onóir agus ag náiriú Mheicsiceo, tír ár ndúchais." == Ceol == Maille leis an gceol traidisiúnta, tá [[Geabaire|geabairí]] ann a bhíonns ag dul dá gceard sa Nachuáitlis, mar shampla [[Terraplen MC]] as cathair [[Guadalajara (Meicsiceo)|Guadalajara]], a chualathas ag [[Fite Fuaite (ceol)|Fite Fuaite]] i m[[Béal Feirste]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/astacaigh-mheicsiceo-fite-fuaite-le-scoth-an-cheoil-gaeilge-i-mbeal-feirste/|teideal=Astacaigh Mheicsiceo ‘Fite Fuaite’ le scoth an cheoil Gaeilge i mBéal Feirste|údar=|dáta=25 Deireadh Fómhair 2023|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=22 Deireadh Fómhair 2024|archivedate=2024-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241102152504/https://nos.ie/cultur/ceol/astacaigh-mheicsiceo-fite-fuaite-le-scoth-an-cheoil-gaeilge-i-mbeal-feirste/}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Nachuáitlis, An}} [[Catagóir:Nahuatl]] [[Catagóir:Astacaigh]] [[Catagóir:Teangacha Mheiriceá Thuaidh]] [[Catagóir:Meicsiceo]] npdd8rviocu2k8k3e1i9bhd424i8cl1 0 30189 1309416 1057277 2026-04-23T16:45:06Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309416 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Mheiriceánach]] é '''Tony Curtis''' a rugadh ar an [[3 Meitheamh]] [[1925]]. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Curtis, Tony}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1925]] [[Catagóir:Básanna in 2010]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Péintéirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] alf9va2nx09upu7gfwl39esb1xpigg2 0 31172 1309386 1291269 2026-04-23T15:22:05Z Seachránaí 53315 1309386 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[aisteoir]] [[An Bhreatain Bheag|Breathnach]] é '''Richard Burton''' (a rugadh ar an [[10 Samhain]] [[1925]] agus a d'éag ar an [[5 Lúnasa]] [[1984]]). Bhí Breatnais aige go búnasach agus labhair sé í lena chlann i gcónaí. ==Aisteoireacht== ==Ceol== Sa bhliain 1978, cruthaigh [[Jeff Wayne]] [[albam ceoil]] don [[leabhar]] [[Cogadh na Reann]] le Richard Burton mar scéalaí. ==Saol== Ar an [[15 Márta]] 1964, phós Richard Burton agus [[Elizabeth Taylor]] a chéile .. don chéad uair == Tagairtí == {{Reflist}} == Féach freisin == == Naisc sheachtracha == {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath}} {{Síol-cy}} {{DEFAULTSORT:Burton, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1925]] [[Catagóir:Básanna i 1984]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Aisteoirí Breatnacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Cumannaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gorllewin Morgannwg]] [[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]] qsu8d7daof8osjc4x83hmebjqd87frv 0 31218 1309503 1305919 2026-04-24T11:43:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309503 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} [[Íomhá:War of the Worlds pg 35.jpg|mion|273x273px|''War of the Worlds'' (1898), lch 35]] Is é '''''Cogadh na Reann''''' mar a thugtar ar an aistriúchán Gaeilge a rinne [[Leon Ó Broin]], an t-[[úrscéal]] is clúití, b'fhéidir, dár tháinig ó pheann bisiúil an scríbhneora Shasanaigh [[H. G. Wells]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.evertype.com/books/wotw-ga.html|teideal=The War of the Worlds – in Irish|údar=H. G. Wells - Cogadh na Reann, as Gaeilge|dáta=2015|work=www.evertype.com|dátarochtana=2021-12-18}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2018/12/cogadh-na-reann.html|teideal=Cogadh na Reann|údar=Aonghus Ó hAlmhain|dáta=2018-12-29|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2019-01-01}}</ref> Ceannródaí an fhicsin eolaíochta a bhí in HG Wells, a scríobh go leor leabhar sa seánra. Tá cáil ar leith ar ''Chogadh na Reann'' mar gheall ar an dráma raidió a rinne Orson Welles den leabhar in 1938. Cuireadh scaoll sa lucht éisteachta toisc nár thuig siad gur saothar ficsin a bhí á chraoladh.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2021-12-18}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Is éard is ábhar don úrscéal ná ionradh na [[Mars (pláinéad)|Marsach]] ar an [[An Domhan|Domhan]] agus iarrachtaí an tráchtaire (nach luaitear a ainm) dul i dteagmháil lena bhean chéile sa phraiseach a rinne na Marsaigh de [[Sasana|Shasana]]. Cuntas céad pearsa atá ann ar ionradh ó Mhars, cé go mbaineann an reacaire feidhm as cuntas de chuid deartháir leis chun léargas níos leithne a thabhairt ar an scéal ná a bheadh dá mba a reacaireacht fhéin amháin a bheadh sa leabhar Chuaigh an [[leabhar]] go mór mór i bhfeidhm ar ghlúin i ndiaidh glúine de léitheoirí, agus, i measc lucht an [[Ficsean eolaíochta|fhicsin eolaíochta]], meastar gur clasaic an seánra atá ann.<ref name="baxter">{{Cite journal | last = Baxter | first = Stephen | author-link = Stephen Baxter | editor = Glenn Yeffeth |title = H.G. Wells’ Enduring Mythos of Mars | url = https://archive.org/details/warofworldsfresh0000well | journal = War of the Worlds: fresh perspectives on the H.G. Wells classic/ edited by Glenn Yeffeth | publisher = BenBalla | pages = [https://archive.org/details/warofworldsfresh0000well/page/186 186]–7 | ISBN = 1932100555| year = 2005}}</ref> Rinne Leon Ó Broin aistriúchán sna [[1930idí]]. D'fhoilsigh Evertype [https://www.evertype.com/books/wotw-ga.html leagan nua] sa bhliain 2015, faoi eagar ag Aibhistín Ó Duibh. == Imeachtaí an Scéil == I dtús an scéil, fuair lucht na réadlainne in [[Ottershaw]] ([[Surrey]]) radharc ar phléascarnach aisteach amuigh ar [[Mars (pláinéad)|Mhars]], agus ba ábhar mór suime agus seanchais do lucht na [[réalteolaíocht]]a í. Tamall ina dhiaidh sin, thit "[[dreigít]]" ón spás ar Choimín Horsell i gcóngar do [[Woking]] (Surrey) áit a raibh cónaí ar fhear inste an úrscéil. Bhí an tráchtaire orthu siúd ba luaithe a d'aithin nach dreigít a bhí ann ar aon nós ach spásbhád de chuid na Marsach. Tháinig slua mór daoine ag baint súl as na Marsaigh, agus chuaigh toscaireacht bheag i dtreo an spásbháid ag iarraidh cumarsáid éigin a chur ar bun leis na cuairteoirí, ach ansin, mharaigh na Marsaigh iad le ga marfach teasa. An réalteolaí Ogilvy, a raibh aithne ag fear inste an scéil air agus a fuair an chéad radharc ar an bpléascarnach ar Mhars, maraíodh sa teagmháil seo é. Bhí an tráchtaire ina fhinné súl ag an ócáid, ach d'éirigh leis a éalú a dhéanamh, agus ansin, chinn sé ar a bhean chéile a thabhairt go dtí [[Leatherhead]] (baile beag eile i Surrey), áit a raibh lucht gaoil acu. Bhí na fórsaí armtha díreach ag déanamh téisclime le cath a chur ar na Marsaigh. San am chéanna, mar a fuair an tráchtaire amach, bhí na Marsaigh ag ullmhú a gcuid arm féin: an ga marfach teasa, an gás nimhe (an "deatach dubh", mar a thugadh na daoine scanraithe air) agus na meaisíní tríchosacha cogaidh a chuir ar chumas na Marsach - trom téagartha mar a bhí siad, agus iad cleachta le h[[imtharraingt]] lag a bpláinéid féin - taisteal a dhéanamh go sciobtha i dtír-raon an Domhain. Rinne na tríchosaigh léirscrios ar na fórsaí armtha i bhfaiteadh na súl, agus iad ag cromadh ar na pobail sa timpeallacht a chur de dhroim an domhain ansin. [[Íomhá:War of the Worlds pg 105.jpg|clé|mion|277x277px|''War of the Worlds'' (1898), lch 105]] Nuair a bhí an tráchtaire ag éalú leis i ndiaidh na n-imeachtaí seo, casadh fear de na saighdiúirí air, oifigeach airtléire, a d'inis dó go raibh spásbhád eile tuirlingthe idir Woking agus Leatherhead, idir an tráchtaire agus a bhean chéile. Rinne an bheirt fhear iarracht éalú in éineacht, ach scaradh ó chéile iad ar an mbád farantóireachta idir [[Shepperton]] agus [[Weybridge]], nuair a rinne ceann de na tríchosaigh ionsaí ar Shepperton. D'éirigh leis an airtléire Shasanach ceann de na tríchosaigh a scrios, ach nuair a thit sé síos in uisce [[an Tamais|na Tamaise]], chuir sé an abhainn ar fiuchadh, ionas nach raibh an tráchtaire ábalta trasnáil a dhéanamh agus [[Middlesex]] a bhaint amach. Bhí tuilleadh [[Spásárthach|spáslong]] ag titim anuas ar Shasana, agus na daoine ag teitheadh as [[Londain]] lena n-anam. Ina measc bhí deartháir an tráchtaire, agus é ag éalú feadh chóiste [[Essex]] i ndiaidh do na Marsaigh ionsaí gás nimhe a dhéanamh ar Londain. Bhí an HMS ''Thunder Child'', bád [[toirpéad]] de chuid an [[Cabhlach cogaidh|Chabhlaigh Ríoga]], in ann cúpla tríchosach a dhíothú sula ndeachaigh sí féin i dtóin phoill. Mar sin, tháinig báid na dteifeach slán, ina measc an bád a bhí ag iompar dheartháir an tráchtaire agus an bheirt bhan a bhí ag taisteal ina chuideachta, agus iad ábalta a n-éalú a dhéanamh go Mór-roinn na [[An Eoraip|hEorpa]]. [[Íomhá:War of the Worlds pg 141.jpg|mion|294x294px|''War of the Worlds'' (1898), lch 141]] Má bhí muintir Shasana ag iarraidh cur in aghaidh na Marsach go fóill, níor mhair na hiarrachtaí sin i bhfad a thuilleadh. Bhí cead a gcos ag na Marsaigh ar fud dheisceart na Breataine Móire anois. San am chéanna, bhí cineál féar dearg ó Mhars ag dul i bhfairsinge, agus é ag marú [[planda|phlandaí]] an Domhain roimhe, díreach cosúil leis an dóigh a raibh na Marsaigh féin ag marú na ndaoine rompu. Chuaigh fear inste an scéil i bhfolach i bhfothrach foirgnimh in aice le Sheen, ach ansin, thuirling spásbhád eile ó Mhars in aice leis an áit. Casadh ministir air anseo, eaglaiseach [[Protastúnachas|Protastúnach]] a bhí i ndiaidh a chiall a chailleadh faoi bhrú na n-imeachtaí. Bhí sé ag spalpadh leis faoi chath Harmagadóin, faoi na críocha déanacha agus faoi dheireadh an tsaoil, agus fuair an tráchtaire riachtanach codladh púicín a chur air le buaille, ar eagla go gcloisfeadh na Marsaigh é. Chuala, agus chart siad an ministir leo, ach d'éirigh leis an bhfear inste an chinniúint chéanna a sheachaint, ó chuaigh sé i bhfolach sa soiléar. Sa deireadh, thréig na Marsaigh an áit, agus chinn an tráchtaire éalú leis. Ar a chamchuairt, casadh an t-oifigeach airtléire air a bhí díreach ag glacadh pleananna faoin dóigh a bhféadfadh an cine daonna a bpláinéad féin a athshealbhú ó na Marsaigh. Fuair an tráchtaire a chuid scéalta suimiúil ar dtús, ach ansin tuigeadh dó nach raibh ann ach rámhailleach, nuair a chonaic sé an trinse bocht a bhí an fear eile a thochailt, mar thúsphointe do na pasáistí faoi thalamh a bhí sé a phleanáil. Ina dhiaidh sin, chuaigh an tráchtaire trí Londain, ag déanamh iontais den chathair mharbh fholamh, agus sa deireadh, casadh Marsach air. Faoin am seo bhí sé i ndiaidh deireadh súile a bhaint den saol ar fad, agus rinne sé ruathar faoin Marsach le súil is go marófaí go sciobtha é, ach ansin, tuigeadh dó go raibh an Marsach ag saothrú an bháis cheana féin. Ó nach raibh imdhíonacht ag na Marsaigh ar fhrídíní an Domhain, bhí siad á lobhadh ina mbeo. [[Íomhá:War of the Worlds pg 231.jpg|clé|mion|243x243px|''War of the Worlds'' (1898), lch 231]] I ndeireadh an scéil, casadh a bhean chéile ar an tráchtaire arís, cé go raibh an bheirt acu beagnach cinnte go raibh an duine eile marbh. Mar chlabhsúr, chaith an tráchtaire spléachadh ar an taighde a rinne na saineolaithe ar iarsmaí na sibhialtachta Marsaí ar an Domhan agus ar an eolas nua a bhí le baint astu. == Stíl an Scéil == Tá an t-úrscéal scríofa i stíl líofa shoiléir agus na himeachtaí ag teacht go nádúrtha sna sálaí ag a chéile. Shílfeá gur [[iriseoireacht]] atá ann.<ref>{{Cite news|url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1855120,00.html|teideal=Breaking News, Analysis, Politics, Blogs, News Photos, Video, Tech Reviews|údar=Gilbert Cruz|dáta=2008-10-30|language=en-US|work=Time|dátarochtana=2021-12-18|archivedate=2021-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211218192215/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1855120,00.html}}</ref> Maidir le fear inste an scéil, is iriseoir meánaosta ó Woking é agus é ina speisialtóir ar an eolaíocht. Mar sin, tá sé an-chosúil le Wells féin. Tugann sé cur síos ar na himeachtaí mar a bheadh finné súl ann, agus é in ann míniú eolaíoch a thabhairt ar a lán rudaí a fheiceann sé ag titim amach ina thimpeall. Thairis sin, áfach, aithrisíonn sé scéal a dhearthára le peirspictíocht níos fairsinge a thabhairt ar na himeachtaí. Díol suime é nach dtugtar ainmneacha na bpríomhlaochra ar aon nós: i dtús an scéil, luaigh an tráchtaire ainm an réalteolaí Ogilvy, ach ansin, mharaigh na Marsaigh Ogilvy go luath i ndiaidh dóibh tuirlingt. [[Íomhá:War of the Worlds pg 6.jpg|mion|222x222px|''War of the Worlds'' (1898), lch 6]] == Suíomh agus Cúlra an Scéil == Scéal ficseanúil é ''Cogadh na Reann'', ar ndóigh, ach is léir go bhfuil cuid mhór den úrscéal bunaithe ar idéanna eolaíocha na linne, ar an saol a bhí ag Wells féin, agus ar dhaoine a raibh aithne aige orthu. Bhain Wells amach dintiúirí an mhúinteora eolaíochta sa dara leath den naoú haois déag. Duine de lucht a theagasctha ab ea Thomas Henry Huxley (athair mór [[Aldous Huxley|Aldous]] agus Julian Huxley), a bhí ina cheannródaí ag cur chun cinn oideachas eolaíochta sa Bhreatain Mhór. Bhí Thomas Henry Huxley go tréan ag cosaint an Darwineachais freisin, agus b'eisean an duine a chum coincheap an agnóiseachais, le cur síos a thabhairt ar a shaoldearcadh féin. Chaith Wells seal ag múineadh eolaíochta, agus d'fhoilsigh sé téacsleabhar bitheolaíochta sular chrom sé ar scríbhneoireacht na n-úrscéalta. Sa bhliain 1894 thosaigh sé ag scríobh léirmheasanna don iris úd ''Nature'', agus rinne sé an-iarracht le ceisteanna casta na heolaíochta a chur ar fáil don ghnáthléitheoir i bhfoirm shothuigthe. [[Íomhá:War of the Worlds pg 207.jpg|mion|269x269px|''War of the Worlds'' (1898), lch 207]] Is léir ó thús an úrscéil go raibh an scríbhneoir faoi dhraíocht ag an eolaíocht. Caitheann fear inste an scéil spléachadh ar Mhars tríd an teileascóp, agus é ag déanamh a mharana ar an dóigh a mbíodh na Marsaigh ag ullmhú an ionartha: cinnte bhí siad ag breathnú anuas ar an Domhan agus ar an gcine daonna cosúil leis an dóigh a mbreathnaíonn an duine anuas ar an miocrób a fheiceann sé tríd an micreascóp. Sa deireadh, áfach, is iad na miocróib a chaillfidh na Marsaigh ar an Domhan. Sa bhliain 1894, chonaic réalteolaí éigin sa Fhrainc "soilse aisteacha" ar Mhars, agus d'fhoilsigh sé torthaí a chuid breathnuithe ar an ''Nature''. Thug na breathnuithe seo inspioráid do Wells, nó i dtús an úrscéil aithníonn réalteolaithe an Domhain tinte de chineál chosúil ar an bpláinéad dearg, agus mar a gheofar amach go luath ina dhiaidh sin, is é imeacht an spáschabhlaigh go dtí an Domhan is cúis leo. Faoin am seo, bhí "canálacha" Mharsa go mór mór i mbéal an phobail. Inniu, tá a fhios againn nach bhfuil sna canálacha ach iomrall súl ó thús deiridh. Is é is cúis leis an iomrall seo ná an claonadh nádúrtha atá i súil agus in inchinn an duine struchtúir chasta a shamhlú is a fheiceáil san áit nach bhfuil a leithéidí ar aon nós. Ba é an tIodálach [[Giovanni Schiaparelli]] ba thúisce a chuir na luaidreáin faoi chanálacha Mharsa ag imeacht timpeall, cé nárbh é sin a bhí i gceist aige ar aon nós: shíl sé go raibh cineál aibhneacha caola feicthe aige, ''canali'', mar a bhaist sé orthu as Iodáilis, ach is é an chiall a bhain na hiriseoirí ar fud an domhain as an bhfocal gurbh é an rud a bhí i gceist aige ná canálacha a bhí gearrtha ag neacha intleachtúla de chineál éigin. Rinne Schiaparelli a chuid breathnuithe chomh luath leis an mbliain 1877, ach ó d'fhoilsigh [[Percival Lovell]], an réalteolaí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]], leabhar cuimsitheach faoi Mhars sa bhliain 1895, bhí na canálacha á bplé is á gcardáil go forleathan san am a raibh Wells ag dréachtáil a úrscéil. Chreid Lovell go dian daingean sna canálacha, agus shíl sé go raibh an bheatha ag cúlú ar Mhars, toisc gur pláinéad a bhí ann a bhí ag aosú agus ag dul in éag. Ba é Lovell ba thúisce a shamhlaigh gur canálacha uiscithe a bhí ann agus go raibh feirmeoireacht fásaigh idir lámhaibh ag na Marsaigh. [[Íomhá:War of the Worlds pg 59.jpg|mion|258x258px|''War of the Worlds'' (1898), lch 59]] An smaoineamh sin gur pláinéad tráite triomaithe a bhí i Mars nach raibh ag riar ar a mhuintir a thuilleadh, tá sé le haithint ar ''Chogadh na Reann'', agus is léir gurbh ó Lovell a fuair Wells é. A lán seanscríbhneoirí ficsin eolaíochta eile a chum scéalta faoi Mhars bhunaigh siad a n-aisling ar leabhar Lovell. Sampla maith iad scéalta [[Edgar Rice Burroughs]] faoi [[Barsoom]]. Scríobh Wells aiste faoin teideal ''Intelligence on Mars'', a chuaigh i gcló ar an iris ''Saturday Review''. San aiste seo a leag sé síos na hidéanna faoi shaol intleachtach ar Mhars ar ar bhunaigh sé imeachtaí an úrscéil. Rinne sé a mharana ar na difríochtaí idir éabhlóid an duine agus éabhlóid an tsaoil intleachtaigh ar Mhars, dá mbeadh a leithéid ann. Thairis sin, luaigh sé an fhéidearthacht go rachadh na Marsaigh ag tabhairt pláinéid eile chun míntíreachais, agus an saol ar a bpláinéad féin ag dul chun donais de dheasca an triomaigh agus an fhuachta. === Timpeallacht na nImeachtaí === Maidir leis an tír-raon ina bhfuil imeachtaí an scéil suite, is léir go bhfuair Wells inspioráid ón áit ina raibh cónaí air féin san am agus ó na daoine a chaidríodh sé san am. Sa bhliain 1895, bhí clú agus cáil air mar scríbhneoir, agus é tar éis an dara bean chéile, Catherine Robbins, a phósadh. Bhí an lánúin socraithe síos i Woking, agus théadh Wells ag spaisteoireacht nó ag rothaíocht go tráthrialta, ag caitheamh súile ar an gceantar tuaithe agus ag súil le hinspioráid. Ba é a dheartháir a thug an chéad leid dó, nó uair amháin, agus an bheirt deartháireacha ag siúl faoin tuath mar ba ghnách, bhí an deartháir ag déanamh a mharana os ard ar an dóigh a rachadh ionradh na n-arrachtach eachtardhomhanda i bhfeidhm ar an timpeallacht seo agus ar a muintir. [[Íomhá:The War of the Worlds Logo.jpg|clé|mion|200x200px|[[Steven Spielberg|Spielberg]], 2005]] A lán de na himeachtaí san úrscéal tá siad suite i Woking agus sna bruachbhailte in aice leis. Bhí Wells ina chónaí in aice le Coimín Horsell, arbh é áit chéadthuirlingthe na Marsach é mar a samhlaíodh dó. Nuair a bhí sé ag scríobh an úrscéil, bhain sé sult saobh as a bheith ag aithris na n-imeachtaí dá mhuintir, ag tabhairt cur síos ar an dóigh ar scrios an ga teasa agus an lustan dearg na feirmeacha a raibh aithne aige orthu, gan trácht a dhéanamh ar Londain. Bhí carachtair an oifigigh airtléire, an mhinistir agus an mhic léinn leighis bunaithe ar dhaoine beo a casadh ar Wells i Woking nó i Surrey, fosta. Inniu, tá samhail den "tríchosach" ina seasamh in aice le stáisiún na dtraenach i Woking - dealbh atá bunaithe ar an gcur síos sa leabhar. Tá an dealbh seacht méadar, nó trí troithe fichead, ar airde, agus í suite ar an tsráid úd ''Crown Passage''. ''The Martian'' an t-ainm atá uirthi. [[Íomhá:War-of-the-worlds-tripod.jpg|thumb|Tríchosach (maisiú leabhair le Alvim Corréa), 1906, [[An Fhraincis|Fraincis]]|alt=|251x251px]] == Foilseachán == Go deireanach sna 1890idí, ba choitianta úrscéal a fhoilsiú i bhfoirm shraithe ar irisí nó ar nuachtáin sula dtiocfadh sé i gcló faoi chlúdach leabhair. Mar sin a céadfhoilsíodh saothair Charles Dickens, cuir i gcás. Ba í an iris úd ''Pearson's Magazine'' a ghlac le ''Cogadh na Reann'' le haghaidh foilsiú ar dtús, sa bhliain 1897. Sa chéad bhliain eile chuir William Heinemann an leabhar faoi bhráid na léitheoirí, agus ón lá sin i leith, ní dheachaigh an leabhar as cló riamh sa Bhéarla. Foilsíodh dhá leagan bradacha den tsraith sna Stáit Aontacha. An chéad acu tháinig sé i gcló sa bhliain 1897; an chéad eile ba é an ''Boston Post'' a d'fhoilsigh é sa bhliain 1898, agus imeachtaí an scéil athraithe agus suite i Sasana Nua. Chuir Wells in aghaidh an dara foilseachán. Go ginearálta thaitin an leabhar leis na gnáthléitheoirí agus na léirmheastóirí araon. Fuair daoine áirithe locht ar imeachtaí brúidiúla an scéil, áfach. [[Íomhá:Cogadh na Reann EVERTYPE.png|mion|leagan caighdeánaithe (Aibhistín Ó Duibh a chóirigh).<ref name=":2" />|331x331px]] === Gaeilge === D’aistrigh an scríbhneoir agus drámadóir [[Leon Ó Broin]], as Baile Átha Cliath, leabhar HG Wells go Gaeilge faoi scéim aistriúcháin an Ghúim in 1934. D’athchóiríodh an leagan sin don teach foilsitheoireachta Evertype sa bhliain 2015,<ref name=":0"/> leagan caighdeánaithe (Aibhistín Ó Duibh a chóirigh).<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Cogadh na reann /|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000658417|publisher=Evertype,|date=2015|author=H. G. (Herbert George) Wells}}</ref> Bhí dúshlán ar leith roimh Ó Broin téarmaíocht Ghaeilge a sholáthar do théamaí agus do choincheapa nár pléadh mórán i saol na Gaeilge go dtí sin, saol a bhí fréamhaithe go domhain i saol na tuaithe agus na mara in Éirinn agus an t-aistriúchán idir lámha aige. D’éirigh leis an aistritheoir téarmaí cliste Gaeilge a cheapadh le rudaí a bhaineann leis an Spás, le heachtráin, agus le cogadh todhchaíoch idirphlainéadach a chur in iúl.<ref name=":1"/><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopa.ie/ga/i-948-cogadh_na_reann/i.aspx?ID=948|teideal=Cogadh na Reann|work=www.siopa.ie|dátarochtana=2022-08-13}}</ref> == Leaganacha Eile == [[Íomhá:Welles-Radio-Studio-1938.jpg|mion|242x242px|Orson Welles, 1938]] === Orson Welles === Sa bhliain 1938, chuaigh ''Cogadh na Reann'' ar an aer mar chuid den tsraith ''Mercury Theater of the Air'' ó stáisiún craoltóireachta an chomhlachta raidió úd CBS. Ba é [[Orson Welles]] a chuir an scéal in oiriúint don raidió, agus rinne sé bullaitín nuachta de, ionas go raibh craiceann rómhaith fírinne ar an iomlán. Ní raibh sosanna ann le haghaidh fógraí tráchtála, agus mar sin, shíl a lán daoine gur fíorscéal a bhí i gceist agus go raibh na himeachtaí ag titim amach i ndáiríre. Chuaigh an scanradh mór ar fud na Stát, ach i ndiaidh an chraolacháin seo, bhí clú Orson Welles déanta. === Jeff Wayne === Sa bhliain 1978, rinne [[Jeff Wayne]] albam ceoil, ''Jeff Wayne's Musical Version of the War of the Worlds'', agus é bunaithe ar an inspioráid a fuair sé ó ''Chogadh na Reann''. Is éard a bhí i gceist ná athinsint na n-imeachtaí mar cheol - rac-cheol forásach a bhí ann. Ba é an t-aisteoir clúiteach [[Richard Burton]] a d'inis an scéal ar an gceirnín. [[Íomhá:Mars Attacks!.jpg|mion|''Mars Attacks!''|199x199px]] === ''Mars Attacks!'' === [[Íomhá:War of the Worlds set.JPG|mion|Steven Spielberg, ''War of the Worlds'' (2005) ó Universal Studios Themepark i Los Angeles.|199x199px]] Sa bhliain 1996, chuaigh ''[[Mars Attacks!]]'' ar scáileán. Go bunúsach, bhí an scannán bunaithe ar shraith cártaí inbhailithe ó na seascaidí a thug cur síos ar an dóigh ar ghabh arrachtaigh mhíofara ó Mhars an Domhan agus iad dírithe ar mhuintir an Domhain a chéasadh is a mharú. Mar sin féin, is léir go bhfuair dearthóir na gcártaí inspioráid ó ''Chogadh na Reann'', nó ó na B-scannáin faoi ionradh na n-arrachtaí ón spás a bhí coitianta sna caogaidí - scannáin a raibh aithne ''Chogadh na Reann'' orthu chomh maith. Sa deireadh, chinn Tim Burton ar scannán a bhunú ar ghabháltas na Marsach ar an Domhan de réir an scéil a bhí inste ag na cártaí. Scigaithris ar na seanscannáin ficsin eolaíochta a bhí ann go bunúsach, ach san am chéanna bhí an scannán ag cur thar maoil le haisteoirí clúiteacha, ar nós [[Jack Nicholson]], [[Glenn Close]], agus [[Sarah Jessica Parker]]. Bhí ról tábhachtach ag [[Natalie Portman]] freisin, cé nach raibh sí ach cúig bliana déag d'aois san am. === Steven Spielberg === Sa bhliain 2005, scannánaigh [[Steven Spielberg]] an t-úrscéal. Bhí na himeachtaí aistrithe go dtí na Stáit Aontaithe agus curtha in oiriúint do shaol an lae inniu, agus ba é Tom Cruise a rinne an phríomhpháirt. == Naisc sheachtracha == * Aistriúchán go Gaeilgeː D'fhoilsigh Evertype [https://www.evertype.com/books/wotw-ga.html leagan nua] sa bhliain 2015, faoi eagar ag Aibhistín Ó Duibh. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Closdrámaí]] [[Catagóir:Drámaí Raidió]] [[Catagóir:Leabhair Bhéarla]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1897]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1934]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1890idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1930idí]] bja55h9ry0eqh7bo4kilhcprip28s0v 0 34879 1309374 1268025 2026-04-23T14:51:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309374 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Google Translate logo (old).png|mion|288x288px]] Cumarsáid scríofa atá san '''aistriúchán''' ina dtiontaítear brí téacs as [[teanga (cumarsáid)|teanga]] amháin go teanga eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/7-moladh-aistriuchain-duit/|teideal=7 moladh aistriúcháin duit Déan iad seo & beidh leat|údar=[[Áine Ní Chonghaile]]|dáta=30 Meán Fómhair 2015|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2022-09-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|dáta=30 Meán Fómhair 2020|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2022-09-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Tugtar an '''teanga foinse''' ar an mbunteanga nó an teanga lena dtosaítear agus tugtar an [[sprioctheanga|'''sprioctheanga''']] ar an teanga lena gcríochnaítear. * Tugtar '''aistritheoir''' ar an duine a dhéanann an t-aistriúchán agus bíonn eolas aige ar dhá theanga, ar a laghad, d'fhonn aistriúchán ar chaint nó ar théacs scríofa a tháirgeadh sa sprioctheanga. Ní hamháin go mbíonn tuiscint mhaith ar an téacs ag teastáil ón aistritheoir, bíonn sé riachtanach go mbeadh sé in ann leagan éifeachtach a chur ar fáil sa sprioctheanga a luíonn le nádúr na teanga sin. * Tugtar '''aistriúchán''' ar an bpróiseas ina ndéantar aistriúchán agus ar thoradh an phróisis sin freisin, sé sin an saothar a thagann as. Bíonn an baol i gcónaí ann go dtabharfadh an t-aistritheoir struchtúr agus nathanna cainte na teanga foinse isteach leis sa sprioctheanga agus é ag aistriú téacs, sé sin go mbeadh traschur truaillithe ann. Ar an taobh eile de, is féidir le [[Focal|focail]] agus nathanna iasachta cur go mór le teanga ar bith. I gcás mionteangacha moltar bheith cúramach gan an iomarca leaganacha iasachta a ligean isteach ar fhaitíos go mbáfaí an teanga ar fad i dtuile nathanna ón mórtheanga. Aistrítear go leor cineálacha téacs, idir theicniúil agus liteartha agus eile. Mar gheall ar an mór-éileamh a bhí ann ar dhoiciméadú gnó de bharr [[Réabhlóid Thionsclaíoch|Réabhlóid na Tionsclaíochta]], a thosaigh i lár an [[18ú haois]], tháinig foirmiúlú agus speisialú ar cheird an aistriúcháin agus bunaíodh scoileanna tiomanta agus cumainn ghairmiúla. == Féach freisin == * [[Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Aistriuchan}} [[Catagóir:Aistriúchán| ]] [[Catagóir:Tiontuithe]] [[Catagóir:Teangeolaíocht fheidhmeach]] cnr5x303vjtzqyzfmh2md9tu6aofawr 0 35384 1309499 1299924 2026-04-24T11:15:45Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Céili Dé]] go [[Céilí Dé]]: Misspelled title 1299924 wikitext text/x-wiki Ba [[manach|mhanach]] [[Gael]]ach a bhí i g'''Céli Dé''' as an 8ú go [[12ú haois]], ina chónaí mar [[Díthreabhach|ancaire]], de ghnáth i ndream den trí déag (ar an sampla [[Íosa Críost|Criost]] agus a [[An Dá Aspal Déag|nAspail]]). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-creid}} {{Síol-stair}} [[Catagóir:Céilí Dé| ]] edzvgoxxzjn7l6c8d4cwy5p63j524my 0 41593 1309393 1278985 2026-04-23T15:39:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309393 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Is [[amharclann]] i n[[Gaoth Dobhair]] i g[[Contae Dhún na nGall]] í '''Amharclann Ghaoth Dobhair'''. Tá Amharclann Ghaoth Dobhair ar ceann de na hionaid ina dtiteann an fhéile cheoil [[Dorn san Aer]] amach, féile in ómós don chraoltóir [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], a thug tacaíocht iontach do cheoltóirí agus do bhannaí ceoil Gaeilge a bhí ag iarraidh rian a fhágáil ar phobal ceoil na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/an-dara-bliain-de-dhiabhlaiocht-ag-dorn-san-aer/|teideal=An dara bliain de dhiabhlaíocht ag 'Dorn San Aer'|dáta=2025-08-13|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-09-07|archivedate=2025-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250907212727/https://nos.ie/cultur/ceol/an-dara-bliain-de-dhiabhlaiocht-ag-dorn-san-aer/}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Amharclann Ghaoth Dobhair}} [[Catagóir:Amharclann Ghaoth Dobhair| ]] [[Catagóir:Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Amharclanna]] qwzarlmcnjq9g8slnjhnz5gixx60mwa 0 45745 1309491 1148452 2026-04-24T07:08:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309491 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Carbonate-3D-balls.png|deas|200px|mion|Carbónáit]] Sa cheimic, [[salann]] an [[Aigéad carbónach|aigéid charbónaigh]]<ref name=EB1911>{{cite EB1911|wstitle=Carbonates}}</ref> is ea '''carbónáit''', a chuimsíonn an t-[[ian]] CO₃<small>^2-</small>. Féadfaidh, freisin, go bhfuil i gceist leis an ainm [[eistear]] de chuid an [[aigéad carbónach]], [[comhdhúil orgánach]] ina mbíonn an '''grúpa carbónáite '''C(=O)(O&ndash;)₂ ann. Tá na carbónáití [[aolchloch]], carbónáit [[Cailciam|chailciam]], CaCO₃, atá beagnach dothuaslagtha, carbónáit [[Maignéisiam|mhaignéisiam]], MgCO₃ is [[dolaimít]], CaMg(CO₃)₂ tábhachtach. Tugtar ''sóid níocháin'' ar charbónáit [[sóidiam]] ina foirm hiodráitithe Na₂CO₃.10H₂O, agus is oibreán glanta í mar go bhfuil sí bunata is ina bogthóir uisce a dheascann carbónáit chailciam is carbónáit mhaignéisiam.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Carbónáit|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=117}}</ref> == Naisc sheachtracha == * [http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html Carbonate/bicarbonate/carbonic acid equilibrium in water: pH of solutions, buffer capacity, titration and species distribution vs. pH computed with a free spreadsheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126143238/http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html |date=2019-01-26 }} *{{cite web |teideal=Carbonate|url=http://dictionary.reference.com/browse/carbonate|publisher=Dictionary.com|accessdate=5 April 2014}} ==Tagairtí== {{reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Carbonait}} [[Catagóir:Carbónáití]] [[Catagóir:Ocsainiain]] oj2znxtvolq2seauvaz7fnwvcprd178 0 52673 1309444 1234014 2026-04-23T20:41:36Z TGcoa 21229 1309444 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Druga}} Is éard is '''Sildenafil''' ('''Viagra''' a thrádainm) ann ná [[druga]] [[Mífheidhmiú ardúcháin|frithéagumais ghnéasaigh]] a shaothraigh an comhlacht [[Pfizer]], agus a cuireadh ar an [[margadh]] don chéad uair i [[1998]]. [[Íomhá:Viagra.jpg|mion|clé|Viagra]] Oibríonn sé trí shreabhadh na [[Fuil|fola]] trí na [[Péineas|baill ghiniúna]] [[Fear|fhir]]<nowiki/>eanna (an [[Bod|péineas]]) a mhéadú.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|issue=Coiscéim}}</ref> Braitheadh an iarmhairt seo nuair a bhí an druga á thástáil mar chóireáil ar [[Galar croí|ghalar croí]]. [[Íomhá:Herbal Viagra Roadside.jpg|mion|clé|Scéim cham is ea "natural" nó "herbal" viagra]] == Stair == D'fhorbair an comhlacht Meiriceánach [[Pfizer]] Viagra. Ar an [[27 Márta]] [[1998]], cheadaigh an [[Riarachán Bia is Drugaí]] úsáid an druga Viagra.. Sa bhliain chéanna, bhuaigh [[Robert F. Furchgott]], [[Louis J. Ignarro|Louis Ignarro]] agus [[Ferid Murad]] [[Duais Nobel]] na [[Fiseolaíocht|Fiseolaíochta]] nó an [[Leigheas|Leighis]] as a gcúnamh i léiriú feidhm ''cyclic GMP'' (cGMP) agus [[Ocsaídí nítrigine|ocsaíd nítrigine]] mar chomharthamhóilin sa chóras cairdifeadánach. Bhí an léargas seo tábhachtach i bhforbairt teiripí do [[Galar croí|ghalair croí]] agus saothrú an druga Sildenafil.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Viagra|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=698}}</ref> Thosaigh Roinn na Cosanta Náisiúnta sna Stáit Aontaithe sna 200idí Viagra a sholáthar do sheansaighdiúirí – dhá phiolla bheaga ghorma an duine ... in aghaidh na míosa! <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-piollai-beaga-gorma-agus-gunnai-mora-daora.aspx|teideal=Piollaí beaga gorma agus gunnaí móra daora|údar=Pádraig Ó Siadhail|dáta=2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-03-27}}</ref> ==Féach freisin== * [[Mífheidhmiú ardúcháin]] *[[Sláinte na bhfear]] *[[Mífheidhmiú adhairce]] *[[Robert F. Furchgott|Furchgort, Robert F (1916-2009)]] *[[Pfizer]] *[[Tadalafil]] (Cialis) == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Sláinte na bhfear|Sláinte na bhfear]] [[Catagóir:Leigheas]] [[Catagóir:Cógas]] [[Catagóir:Bod]] rh4j2xtp64wz23imu4ro3wi2kin0v4p 1309451 1309444 2026-04-23T21:42:35Z Alison 570 Tá orainn an teimpléad, {{Fréamh an Eolais}}, a choimeád isteach, de réir comhaontaithe leis an t-Uasal Hussey 1309451 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Druga}} Is éard is '''Sildenafil''' ('''Viagra''' a thrádainm) ann ná [[druga]] [[Mífheidhmiú ardúcháin|frithéagumais ghnéasaigh]] a shaothraigh an comhlacht [[Pfizer]], agus a cuireadh ar an [[margadh]] don chéad uair i [[1998]]. [[Íomhá:Viagra.jpg|mion|clé|Viagra]] Oibríonn sé trí shreabhadh na [[Fuil|fola]] trí na [[Péineas|baill ghiniúna]] [[Fear|fhir]]<nowiki/>eanna (an [[Bod|péineas]]) a mhéadú.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|issue=Coiscéim}}</ref> Braitheadh an iarmhairt seo nuair a bhí an druga á thástáil mar chóireáil ar [[Galar croí|ghalar croí]]. [[Íomhá:Herbal Viagra Roadside.jpg|mion|clé|Scéim cham is ea "natural" nó "herbal" viagra]] == Stair == D'fhorbair an comhlacht Meiriceánach [[Pfizer]] Viagra. Ar an [[27 Márta]] [[1998]], cheadaigh an [[Riarachán Bia is Drugaí]] úsáid an druga Viagra.. Sa bhliain chéanna, bhuaigh [[Robert F. Furchgott]], [[Louis J. Ignarro|Louis Ignarro]] agus [[Ferid Murad]] [[Duais Nobel]] na [[Fiseolaíocht|Fiseolaíochta]] nó an [[Leigheas|Leighis]] as a gcúnamh i léiriú feidhm ''cyclic GMP'' (cGMP) agus [[Ocsaídí nítrigine|ocsaíd nítrigine]] mar chomharthamhóilin sa chóras cairdifeadánach. Bhí an léargas seo tábhachtach i bhforbairt teiripí do [[Galar croí|ghalair croí]] agus saothrú an druga Sildenafil.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Viagra|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=698}}</ref> Thosaigh Roinn na Cosanta Náisiúnta sna Stáit Aontaithe sna 200idí Viagra a sholáthar do sheansaighdiúirí – dhá phiolla bheaga ghorma an duine ... in aghaidh na míosa! <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-piollai-beaga-gorma-agus-gunnai-mora-daora.aspx|teideal=Piollaí beaga gorma agus gunnaí móra daora|údar=Pádraig Ó Siadhail|dáta=2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-03-27}}</ref> ==Féach freisin== * [[Mífheidhmiú ardúcháin]] *[[Sláinte na bhfear]] *[[Mífheidhmiú adhairce]] *[[Robert F. Furchgott|Furchgort, Robert F (1916-2009)]] *[[Pfizer]] *[[Tadalafil]] (Cialis) == Tagairtí == {{reflist}} {{Fréamh an Eolais}} [[Catagóir:Sláinte na bhfear|Sláinte na bhfear]] [[Catagóir:Leigheas]] [[Catagóir:Cógas]] [[Catagóir:Bod]] krcgqv5m5cevyvysij5fqo9v5xi9yig 0 59725 1309493 1121933 2026-04-24T07:16:38Z Marcas.oduinn 33120 /* Mioneolas */Naisc 1309493 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scríobhadh '''Leabhar Buí Leacáin''' i ndeireadh na 14ú haoise. Caomhnaítear é anois mar TCD MS 1318 (''olim'' H 2.16).<ref>[https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html Catalogue of Irish Manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin H.2.16 LS 1318]</ref> Cnuasach de chodanna é a rinne scríobhaithe difriúla agus a cuireadh le chéile ina dhiaidh sin. Bhí scoil filíochta ag Clann Mhic Fhir Bhisigh i dTír Fhiachrach Muaidhe (i gContae Shligigh), agus is cosúil go raibh ceann de na codanna i seilbh duine den mhuintir sin tráth. Scríobh Giolla Íosa mac Dhonnchadha Mhóir Mhic Fhir Bhisigh ceann eile timpeall na bliana 1392 d’Ó Dubhda Ua bhFiachrach. Bhí Leabhar Buí Leacáin ar na scríbhinní a bhailigh an scoláire [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] [[Edward Lhuyd]].<ref>Caerwyn Williams agus Ní Mhuiríosa, lch 106.</ref> ==Ábhar== Tá an lámhscríbhinn scríofa ar veilleam agus tá 344 colún inti. Bhí na chéad 289 colún scríofa faoin mbliain 1391 agus an chuid eile faoin mbliain 1401. Tá an mhórchuid den [[Rúraíocht]] inti agus cuid de ''[[Táin Bó Cúailnge]]''. Cnuasach de dhá leagan ar a laghad is ea é siúd, rud is léir ó na heachtraithe dúblacha agus na tagairtí atá déanta do leaganacha eile. An téacs iomlán atá ann anois tá sé déanta de ''Táin Bó Cúailnge'' i Leabhar Buí Leacáin agus leagan neamhiomlán eile i [[Leabhar na hUidhre]]. Níl aon leagan de ''Oidheadh Fhearghusa Mhic Róich'' is síne ná an ceann i Leabhar Buí Leacáin. Tá codanna de ''Táin Bó Flidhais'', scéal a bhaineann le h[[Iorras]] i gContae MhaighEo, ann freisin. Tá ábhar eile ann, mar atá leagan déanach de ''Iomramh Máel Dúin'', díolaim tréanna, agus an tráchtas céanna ar ogham is atá le fáil i Leabhar Bhaile an Mhóta. Chomh maith leis sin tá ''Suidiugud Tellaich Temra'' ann agus scéal de chuid bheatha Phádraig ann faoi Thrífhulangaí Trí-eochair (Trefuilngid Tre-eochair), fathach a chuala faoi chrochadh Chríost roimh aon duine eile. ==Stair== Fuair Edward Lhuyd an leabhar ó [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]] timpeall Mhárta 1700 ag an bPáirc sa [[An Spidéal|Spidéal]] nó ó Dháithí Óg Ó Dubhda ag [[Muine Chonalláin]] i g[[Contae Shligigh]] an bhliain chéanna. Bheadh an leabhar faighte acu siúd ón [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]], éigeas ar chum agus ar chaomhnaigh a mhuintir an leabhar. Cheangail Lhuyd seacht lámhscríbhinn déag le chéile agus thug sé ''Leabhar Buí Leacáin'' orthu. Scríobh Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh cuid de na lámhscríbhinní idir c.1398 and c.1417, agus ina measc tá roinnt de na téacsanna is tábhachtaí de ré na Sean-Ghaeilge agus de ré na Meán-Ghaeilge. Orthu sin tá an t-aon eagrán amháin de [[Táin Bó Cúailnge]] atá beaglach iomlán. Taispeánann dhá cholafan ó lámh Ghiolla Íosa gur scríobhadh iad sa bhliain 1392, cé go mb’fhéidir nár críochnaíodh an saothar go ceann cúpla bliain ina dhiaidh sin.<ref>Féach Ó Muraíle.</ref> Fuair Giolla Íosa cabhair ó mhac léinn leis, [[Murchadh Ó Cuindlis]]. Scríobh sé siúd lámhscríbhinn bhreá i rith 1398-99 atá ina cuid de Leabhar Buí Leacáin anois. [[Tomás Cam Mac Firbhisigh]], mac Ghiolla Íosa, a scríobh ''[[Aided Nath Í]]'', ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'', ''[[Táin Bó Fraích]]'', ''[[Longes mac nUislenn]]'', ''[[Dá Brón Flatha Nime]]'' agus ''[[Mesca Ulad]]''. Tá blúire den saothar scríofa ag [[Solamh Ó Droma]], duine den triúr scríobhaithe a scríobh [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]. Tá sé maíte ag an Ollamh [[Tomás Ó Concheanainn]] gur tháinig cuid mhaith den ábhar i Leabhar Buí Leacáin ó [[Leabhar Ghleann Dá Locha]] agus ón [[Leabhar Laighneach]]. Thóg Lhuyd an teideal ó nóta a rinne [[Ciothruadh Mac Fhirbhisigh]]: ''[Leab]ar an Buide Leacain anim an leabhair so; mise Cirruaidh mac Taidg Ruaidh.'' == Mioneolas == Sa tábla a leanas, feictear dhá chóras uimhrithe, de réir colúin (sa lámhscríbhinn) agus leathanaigh (san eagrán macasamhla). Ní ionann na teideal agus iad atá ann sa lámhscríbhinn (má tá ann), ach tugtar ina ionad sin teidil na bpríomh-athleaganacha.<ref group="n">Liosta anseo dar le {{citation| editor-first =T.K.|editor-last = Abbott | editor-first2 = E.J. | editor-last2 = Gwynn | title = Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College| year = 1921| pages = 94–110 | url = https://archive.org/details/catalogueofirish00trinuoft }}</ref> {| class="wikitable" style="background:bkack;" |- ! Colún ! Lch ! Téacs |- | 1–2 | 436-7 | ''Beatha'' [[Naomh Féichín]] Bhaile Fhobhair (blúirín 1)<ref name="ReferenceA">{{citation| editor-first = Whitley |editor-last = Stokes |title = Life of St Féchín of Fore |journal = Révue Celtique |volume = 12 |year = 1891 |pages = 318–353 }}</ref> |- | 3–87 | 255, 283 | ''[[Sanas Cormaic]]'', téacs B |- | 88–122 | 421-31 | Sanas Uí Mhaoil Chonaire |- | 123-4 | 432-3 | Fóilió amháin le tosach ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | 125-8 | 434-5 | ''Beatha'' Naomh Féichín Fore (blúirín 2)<ref name="ReferenceA"/> |- | 128–216 | 361–404 | ''Duanaire'' le Seanchan mac Maol Mhuire Ó Maoil Chonaire sa bhliain 1473. San áireamh: ''Aibidil Luigne maic Éremóin''. |- | 217 | 405 | ''Cáin Domnaig'' |- | 221 | 407 | ''Regula Mochuta Raithin'' |- | 224 | ? | De [[Céilí Dé]].<ref>{{citation|editor-first = William | editor-last = Reeves| journal = Transactions of the Royal Irish Academy| volume = 24| title = On the Céli Dé, commonly called Culdees |year = 1873}}</ref> |- | 227, ln 8 | 410 | Rapsóid ar an bhfáidh Éireannach, [[Bec mac Dé]] |- | 228b (líne 17) | 410 | ''Apgitir Chrábaid'' (nath cainte)<ref>{{citation | editor-first = Kuno | editor-last = Meyer| editor-first2 = L. Chr. | editor-last2 = Stern | journal =Zeitschrift für celtische Philologie |volume = 3| year = 1901| url = https://archive.org/stream/zeitschriftfrc03meyeuoft#page/447/mode/2up |language=de, ga | page = 447 | title = Das Apgitir des Colmán maccu Béognae }}</ref> |- | 229a (líne 42) | 411 | ''Bríathra Flainn Fhína maic Ossu'' |- | 233 | 413 | Dán 96-líne luaite le [[Aldfrith of Northumbria|Flann Fína]] |- | 234 (líne 3) – 236 | 413b-414b | ''[[Audacht Morainn]]'', ''[[Scátháin na bhFlatha]]'' |- | 236 | 414 | ''[[Trecheng Breth Féne]]'' |- | 244 | 418 | ''Tech Midchuarta'' (dearadh agus cur síos). |- | 245 | 419 | ''Suidigud Tige Midchuarta'' (dán). |- | 247 | 420 | Cúr síos gearr ar an Dáréag Aspal |- | 248 | 420 | Dán luaite le [[Cormac mac Cuileannáin]] |- | 249 | 284 | Stair na nGiúdach ó [[Abrahám]] go [[Dáiví]]. |- | 281–310 | | ''[[Cath Maige Rath]]'' (col 281-2 do léite). Cf: col 945-9. |- | 310 | 313b-318b | ''[[Aided Muirchertaig meic Erca]]'' |- | 320 (líne 14) | 318 | Dán luaite le [[Colm Cille]] |- | 321 | 319 | ''[[Fled Dúin na nGéd]]'' |- | 332 (line 45). | 324 | Chéad rann le Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 333 | 325 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', liosta '''A''' |- | 335 | 326 | Cur síos ar bheatha Naoimh ''[[Cuimín Fota]]'', agallamh aoi idir é agus Naomh Comgán (Mac Dá Cherda) |- | 336 | 326 | Paidir aoi le Naomh Maol Íosa Ó Brallacháin |- | 336 (line 17) | 326 | ''Scúap Chrábaid'', liodán luaite le [[Colcu ua Duinechda]] |- | Idir 336 agus 337 | | Blúire párpháipéir |- | 338 (line 4) | 327 | Liodán as Gaeilge don Tríonóid Naofa (chéad líne as Laidin "O Deus Pater omnipotens, Deus exercituum, miserere nobis") |- | 338b ln 4 | 327 | Liosta d'ardeaspaig Ard Mhacha ó [[Naomh Pádraig]] go Giolla Mac Liag |- | 338b ln 69 | 327 | Cur síos gearr ginealaigh ar Chlann Bhreasail |- | 339 | 328 | ''Frithfolaid<ref>[https://dil.ie/23188 folud] ar eDIL</ref> ríg Caisil fri túatha Muman'' (céad athleagan).<ref>{{citation| first = J.G. |last = O'Keeffe |title = Dál Caladbuig and reciprocal services between the kings of Cashel and various Munster states |journal = Irish Texts |volume = I | year = 1931 |pages = 19–21}}</ref> |- | 340 | | Dán luaite le [[Mo Ling]], dar teideal ''Baile Moling'' (47 rann)<ref group="n">Feictear an dán fosta i § 6 de ''Vita Sancti Moling'' '. Deir [[Eoghan Ó Comhraí]] go dtéann an dán siar go dtí [[Diarmait Mac Murchada]], ach roimh a dhíbirt, .i. 1137-1367 {{citation| title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History| year = 1860| pages = 420–1| url = https://archive.org/stream/lecturesonmanus00ocugoog#page/n452/mode/1up}}</ref> |- | 341 | 329 | ''Tochmarc Moméra'' |- | 343 (líne 31) | 331 | Sleachta éagsúla: 1. ''Āille dōenib delb Gódha...'' (an chaoi a rinne [[Fionn mac Cumhaill]] síocháin idir Glangressach, ard-ollam Meic Miled, agus Sodelb ingen Cormaic);''<ref>{{citation| last = Hull| first = Vernam | title = How Finn made peace between Sodelb and Glangressach| doi =10.1515/zcph.1930.18.1.422| journal =Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 | year = 1930| pages = 422–4| s2cid = 162590101 }}</ref> 2. ''[[Aided Fergusa maic Róich]]'' ([[Fergus mac Róich]]); 3. teacht Silvii ó Ascanii chuig an Bhreatain. |- | 344 (líne 31) | 330 | Cur síos ar chrainn cháiliúla a leagadh ag doineann sa bhliain 665. |- | 344 (líne 54) | 330 | Beatha Naoimh Bhig mhic Dé. |- | 345 (ff. 6) | 331 | ''[[Táin Bó Flidais]]'' (blúirín). |- | 365-6 | | Cur síos gearr ar mháthair agus ar chúigear deirfiúracha Naoimh Phádraig |- | 367-8 | | Doléite |- | tar éis 368 | | Litir cruthaithe isteach ag Thaddæus Roddy [[An Pháirc Thrasna]] sa bhliain 1700 |- | 370 | | Blúire 8 ff. ''[[Máel Dúin|Immram curaig Maíle Dúin]]''. Ar ff. 380-1, feictear "buidhe Leacain ainm an leabhair so. Meisi Cirruaid mac Taidhg ruaidh." |- | 391 (líne 16) | 11 | ''[[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]'' |- | 395 (líne 37) | 13 | ''[[Immram Brain]]'' meic Febaill |- | 397 (líne 8 ó bhun) | | Seanmóir |- | 400 (líne 26) nó 399 (?) | 16 | ''[[Echtra Condla]]'', cf: col. 914-5. |- | 401 | 438–455 | Blúire naoi ff. [[Dindsenchas]] Teamhrach (san áireamh ''Turim Tigi Temrach'' (col. 403)) agus [[Aicill|Acla]], go dtí [[|Sliabh Mairge|Slíab Mairge]]. |- | 437a-450 | 341-66 | Tráchtas leighis (blúirín, 10 ff). Féach freisin col. 463, 465–6 |- | 477–86 | 454–7 | Tráchtas leighis (blúirín); De semine animalium; De virihus animalium. |- | 487-99 | 456-62 | Gluais ar an seachtú leabhar de nathanna cainte le Hippocrates (2–59), luaite le Giolla Pádraig Albanach. Meascadh na fóilióí seo (col. 477–499) de thaisme ag an gceanglóir, agus cuireadh uimhriú na gcolún trína chéile sa bharr." |- | 500 | 217 | ''Leabhar Ollamhan'', ina measc ''[[Auraicept na n-Éces]]'', tráchtas ar [[Ogham]], srl. (ff. 18 ^1/2), scríofa sa bhliain 1408. |- | 549 | 241b-251b | ''[[Immacallam in dá Thuarad]]''.<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Colloquy of the Two Sages | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k222650| journal = Revue Celtique| volume = 26 | year =1905 | pages = 4–64}}</ref> |- | 570-2 | (252) | Teagasc Críostaí, ag tosú le nathanna le Naomh Fursa; cf: col. 228. |- | 573–958 | | Cuid den Leabhar, de réir cosúlachta |- | 573–619 | 17 | ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' |- | 620 | 41 | Cúr síos ar ghaiscígh [[Ailill mac Máta|Ailealla]] agus [[Méabh]]a |- | 644 | 53 | ''[[Táin Bó]] Dartada'' |- | 646 | | ''[[Táin Bó Regamon]]'' |- | 648 | | ''Táin bó Regamna'' |- | 649 | | ''[[Táin Bó Fraích]]'' |- | 658 | 60 | ''Táin bó Aingen'' nó ''[[Echtrae Nerai]]'' |- | 662 | 62 | Cur síos ar na [[Patrarcaí]] (SeanTiomna) |- | 680 | 71 | ''[[Amra Choluim Chille|Amra Coluimcille]]'', le [[Dallán Forgaill]] |- | 690 | 74 a 31 | ''Longes Labrada'' ([[Labraid Loingsech]]) |- | 700 | 81 | Seanmóir ''In Teanga Bithnua'' |- | 705 | 81 | Leanúint de ''In Teanga Bithnua'' (ceithre cholún) |- | 707 | 86 | ''Immram Snedhghusa acus mec Riaghla'' agus ''Eachtrae clerech Choluimcille'' ([[Colm Cille]]).<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Adventure of St. Columba's Clerics | journal = Revue Celtique | volume = 26 | year = 1905 | pages = 130–70| url = https://archive.org/stream/revueceltiqu26pari#page/130/mode/2up }}</ref> cf: leagan eile ag col. 391. |- | 716 | 91 | ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | Idir 731–2 | | Le linn saol Uí Dhonnabháin, cuireadh ceithre fóilió go dtí deireadh na leabhair, scéal Bhriain Bóramha ar ceann amháin acu. |- | 740 | 105 | ''Suidiugud Tellaich Temra'' (Áitriú) |- | 749 (líne 20) | 109 | ''[[Longes Mac nUislenn|Longes mac n-Uislenn]]'' |- | 754 | 112 | ''Orgain Denna Ríg'' |- | 756 (líne 47) | 113 | ''[[Esnada Tige Buchet]]'' |- | 759 ln 5 | 105 | ''[[Fled Bricrenn]] ocus Loinges mac nDuíl Dermait'' |- | 765 s.f. | 117 | ''[[Tochmarc Becfola]]'' |- | 768 ln 36 | 119 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', Liosta '''B''' |- | 770b (líne 24) | 120 | Deascabháil [[Eineoc]] agus [[Éilias]] chun na bhflaitheas |- | 772 (líne 40) | 121 | Scéalta faoi rí [[Dáiví]] |- | 776 (líne 47) | 123 | ''[[Aided Con Roí]]'' ([[Cú Roí|Cú Roí mac Dáire]] agus [[Bláthnat]]). |- | 780 (líne 27) | 125 | Dán (78 rann) le Flannacán mac Cellaig, [[ríthe Bhreá|rí Brega]] |- | 781 (líne 43) | 125 | ''Clesa Conculaind'' ([[Cú Chulainn]]) |- | 782 (líne 126) | 126 | Tionól ''Druim Cet'' |- | 783 (líne 44) | 126b | ''Aided Néill Nóigíallaig maic Echdach Muigmedoin'' |- | 785 (líne 21) | 127 | Caoineadh (15 rann) ar bhás [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]] |- | 786 | 128 | ''Gein Branduib maic Echach ocus Aedáin maic Gabráin'' |- | 786 (líne 46) | 128a-132b | ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' |- | 795 | 132 | Cuid de ''[[Cath Cairn Chonaill]]'' |- | 795 (line 21) | 133 | Scéal faoi Naomh [[Colmán mac Duach]] agus [[Guaire Aidne mac Colmáin]] |- | 797 ln 12 | 133 | Scéal faoi Ghuaire, Mac Dá Cherda agus [[Cuimín Fota]]. |- | 798 s.f. | 134 | Scéal faoi Mhac Dá Cherda mac Maele Ochtraigh |- | 800 (líne 34) | 135 | '' Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis '', ([[Mongán mac Fiachna]], Eochaid ardfhile Éireann agus [[Fiachnae mac Báetáin]], [[ríthe na nUladh|rí Uladh]]; an fáth nach raibh clann uasal ag Mongán). |- | 802 | 136 | Scéalta faoi Beag mac Dé agus [[Diarmait mac Cerbaill]] |- | 803 (líne 22) | 136 | '' Tiontú Chonstaintín agus Aimsiú na Croise '' |- | 805 (líne 13) | 137 | Den chéad aoir a cumadh i nÉirinn ag Cairbre do [[Bres|Bhreas mac Ealadáin]] |- | 806 (líne 7) | 138 | De rí Salemon na Gréige |- | 807 (líne 8) | 138 | De dícheannadh [[Eoin Baiste]] agus dán maidir leis na ceathrar Héaród leis an bhfile, Bran |- | 808 (líne 9) | 139 | ''Tréide Cétna Labratar iarna Genemain'' |- | 810 (líne 40) | 140 | Cúr síos ar an Halla Cóisire ag [[Cnoc na Teamhrach]], cf: col. 244. |- | 811 (líne 23) | 140 | Dán maidir le mic Cormaic mhic Airt; nótaí gearra ar [[Naomh Pádraig]] |- | 812–823 | 141 | Páis Chríost |- | 823 | | [[Soiscéal Nicodemus]] |- | 839 (líne 19) | 154 | Seanmóir ar an Maighdean Bheannaithe |- | 852-7 | 161-3 | ''Agallamh Anama agus Coirp'' |- | 857 fin. | 163 | An scríobhaí, Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh sa bhliain 1380. |- | 858 | 164 | Scéal faoi Cholm Cille agus Aodhán mac Gabráin |- | 858 (line 23) | 164 | Teagaisc Ghréagóir na Róimhe |- | 860 | 165 | Beatha Ghréagóra |- | 863 (líne 38) | 166 | ''Tegasc Rig Solmain meic Dáivi'' |- | 869 (líne 9) | 169 | Seanmóir ar Micheál ardaingeal |- | 869b | 169 | Dán (15 rann) agus cur síos ar na 17 iontas ar oíche bhreith Chríos |- | 869c-d, 870–875 | 171 | ''[[Aided Díarmata meic Cerbaill]]'' ([[Diarmait mac Cerbaill]]), prós agus rannta<ref group="n">{{citation| first = Dan M.|last = Wiley | title = The Cycles of the Kings }}</ref> |- | 875 (líne 28) | 174 | Imirce na g[[Ciarraige]] sna Connachta isteach Connaught |- | 876 (líne 6) | 175 | ''[[Tochmarc Étaíne]]'' |- | 877 (líne 28) | 175 | ''[[Fotha Catha Cnucha]]'' |- | 878 (líne 47) | 176 | Seanscéal maidir leis [[an Dagda]] agus eile de {{h|Tuatha Dé Danann}}, dar le hAbb Aodh |- | 880 | 177 | ''[[Tochmarc Lúaine agus Aided Athairne]]'' ([[Athirne|Athairne]]) |- | 885 (líne 26) | 179b-180a | ''[[Compert Conchobuir]]'' |- | 886 (líne 48) | 180 | '' Geneamuin Chormaic Ua Chuind'' ([[Cormac mac Airt]]) |- | 889 (líne 26) | 181 | ''[[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]]'' |- | 898 (line 10) – 906 | 186 | ''[[Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]]'' ([[Crimthann mac Fidaig]], [[Eochaid Mugmedón]]) |- | 902 (líne 41) | 188 | ''Echtra mac n-Echach Muigmedóin'' |- | 906 (líne 9) | 190 | ''Imtechta Moga Ruith'' ([[Mug Ruith]]) |- | 907 | 190 | '' ''[[Ceithre Sheod]] na dTuatha Dé Danann]]''.<ref>{{citation| first = Vernam | last = Hull | title = The four jewels of the Tuatha Dé Danann | journal = Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 |issue = 1 | year = 1930| pages = 73–89| doi = 10.1515/zcph.1930.18.1.73 | s2cid = 162561947}}</ref> |- | 907 | | Scríobhaí [[Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh]] |- | 908 | 191 | ''Baile Findachta, Ríg Connacht''. |- | 909 (líne 12) | 191b-192b | ''Suidigud Tellaig na Cruachna'', aitheanta fosta mar ''Aided Nath Í''.<ref>{{citation| first = Samuel | last = Ferguson | title = On the legend of Dathi| journal = Proceedings of the Royal Irish Academy | series = 2nd | volume = 2 | year = 1879–1888 | pages = 167–184| url = https://archive.org/stream/proceedingsofro16roya#page/n207/mode/2up }}</ref> |- | 910 (líne 4) | 192 | Dán luaite le [[Torna Éices]], maidir le ríthe Éireann réamhChríostaí, adhlactha i [[Ráth Cruachan]]; ar reiligí i dTailtin |- | 911 s.f. | 192 | ''[[Compert Mongáin]]'' |- | 912 | | '' Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''<ref>[https://www.asnc.cam.ac.uk/esenchas/index.php?ms_function=5&ms_id=2 Scél asa mberar], eSenchas, Department of Anglo-saxon, Norse & Celtic, University of Cambridge</ref> agus ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 953-4. |- | 913 (líne 42) | 193 | ''Scél Mongáin'' |- | 914 (líne 24) | 194 | ''Tucait Baile Mongáin'' |- | 914 (líne 49) | | ''[[Echtra Condla]]'', cf col. 399–400. |- | 916 | 195 | Scéal faoi Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 917 s.f. | 195 | Scéal faoin bhfile, [[Flann mac Lonáin]] |- | 919 (líne 31) | 196 | Dán |- | 920 | 197 | De seacht gcéim na m[[bard]] |- | 938 (líne 11) | 205 | ''Aided [Lugdach] Meic Con'' ([[Mac Con]]) |- | 939 (líne 8) | 206 | ''[[Cath Almaine]]'' |- | 942 (líne 8) | 207 | ''Cath (Belaig) Duine Bolc''<ref>{{citation| last = Maniet| first = Albert | journal = Éigse | volume = 7 | year = 1953 |title = Cath Belaig Dúin Bolc | pages = 95–111 }}</ref> |- | 945 s.f. | 209 | ''Cath Maige Rath'' (cf leagan níos faide ag col. 321–332) |- | 949 (líne 40) | 211 | ''Ces [[Noínden Ulad]]'' |- | 951 (líne 8) | 212 | ''[[Bruiden]] Átha Í'' (luath-scéal na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]]) |- | 951 (líne 34) | 212 | '' 'Scéala Fiachna mac Baedáin, rí Alban' ([[Fiachna mac Baetáin]]) |- | 952 | | ''Tucait Fagbála in Fesa do Finn 7 Marbad Cuil Duib'' |- | 953 ln 38 | 213 | ''Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''; ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 912. |- | 955 | 214 | ''[[Aided Óenfir Aífe]]'' |- | 957 ln 12 | 214 | ''Cáin Domnaig'', cf col. 217. |} {{reflist|group=n}} == Foinsí == * Caerwyn Williams, J.E. agus [[Máirín Ní Mhuiríosa|Ní Mhuiríosa, Máirín]] (1979). ''Traidisiún Liteartha na nGael''. An Clóchomhar. * [[Nollaig Ó Muraíle|Ó Muraíle, Nollaig]] (1996). ''The Celebrated Antiquary, Dubhaltach Mac Fhirbhisigh (c.1600–1671): His Lineage, Life and Learning'', ll. 16, 23. Maigh Nuad: An Sagart. * Ó Concheanainn, Tomás, ‘The manuscript tradition of two Middle Irish Leinster tales,’ ''[[Celtica (iriseán)|Celtica]]'' xviii (1986), ll. 13–33. * &mdash;, ‘A personal reference by Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh,’ ''Celticia'' xviii (1986), lch. 34. * &mdash;, ‘The YBL fragment of Táin Bó Flidais,’ ''Celtica'' xiiii (1980), ll. 56–57. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] c6tzbyxkpxwl0y94l1exmm2zjrareyw 1309494 1309493 2026-04-24T07:17:45Z Marcas.oduinn 33120 /* Mioneolas */ 1309494 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scríobhadh '''Leabhar Buí Leacáin''' i ndeireadh na 14ú haoise. Caomhnaítear é anois mar TCD MS 1318 (''olim'' H 2.16).<ref>[https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html Catalogue of Irish Manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin H.2.16 LS 1318]</ref> Cnuasach de chodanna é a rinne scríobhaithe difriúla agus a cuireadh le chéile ina dhiaidh sin. Bhí scoil filíochta ag Clann Mhic Fhir Bhisigh i dTír Fhiachrach Muaidhe (i gContae Shligigh), agus is cosúil go raibh ceann de na codanna i seilbh duine den mhuintir sin tráth. Scríobh Giolla Íosa mac Dhonnchadha Mhóir Mhic Fhir Bhisigh ceann eile timpeall na bliana 1392 d’Ó Dubhda Ua bhFiachrach. Bhí Leabhar Buí Leacáin ar na scríbhinní a bhailigh an scoláire [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] [[Edward Lhuyd]].<ref>Caerwyn Williams agus Ní Mhuiríosa, lch 106.</ref> ==Ábhar== Tá an lámhscríbhinn scríofa ar veilleam agus tá 344 colún inti. Bhí na chéad 289 colún scríofa faoin mbliain 1391 agus an chuid eile faoin mbliain 1401. Tá an mhórchuid den [[Rúraíocht]] inti agus cuid de ''[[Táin Bó Cúailnge]]''. Cnuasach de dhá leagan ar a laghad is ea é siúd, rud is léir ó na heachtraithe dúblacha agus na tagairtí atá déanta do leaganacha eile. An téacs iomlán atá ann anois tá sé déanta de ''Táin Bó Cúailnge'' i Leabhar Buí Leacáin agus leagan neamhiomlán eile i [[Leabhar na hUidhre]]. Níl aon leagan de ''Oidheadh Fhearghusa Mhic Róich'' is síne ná an ceann i Leabhar Buí Leacáin. Tá codanna de ''Táin Bó Flidhais'', scéal a bhaineann le h[[Iorras]] i gContae MhaighEo, ann freisin. Tá ábhar eile ann, mar atá leagan déanach de ''Iomramh Máel Dúin'', díolaim tréanna, agus an tráchtas céanna ar ogham is atá le fáil i Leabhar Bhaile an Mhóta. Chomh maith leis sin tá ''Suidiugud Tellaich Temra'' ann agus scéal de chuid bheatha Phádraig ann faoi Thrífhulangaí Trí-eochair (Trefuilngid Tre-eochair), fathach a chuala faoi chrochadh Chríost roimh aon duine eile. ==Stair== Fuair Edward Lhuyd an leabhar ó [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]] timpeall Mhárta 1700 ag an bPáirc sa [[An Spidéal|Spidéal]] nó ó Dháithí Óg Ó Dubhda ag [[Muine Chonalláin]] i g[[Contae Shligigh]] an bhliain chéanna. Bheadh an leabhar faighte acu siúd ón [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]], éigeas ar chum agus ar chaomhnaigh a mhuintir an leabhar. Cheangail Lhuyd seacht lámhscríbhinn déag le chéile agus thug sé ''Leabhar Buí Leacáin'' orthu. Scríobh Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh cuid de na lámhscríbhinní idir c.1398 and c.1417, agus ina measc tá roinnt de na téacsanna is tábhachtaí de ré na Sean-Ghaeilge agus de ré na Meán-Ghaeilge. Orthu sin tá an t-aon eagrán amháin de [[Táin Bó Cúailnge]] atá beaglach iomlán. Taispeánann dhá cholafan ó lámh Ghiolla Íosa gur scríobhadh iad sa bhliain 1392, cé go mb’fhéidir nár críochnaíodh an saothar go ceann cúpla bliain ina dhiaidh sin.<ref>Féach Ó Muraíle.</ref> Fuair Giolla Íosa cabhair ó mhac léinn leis, [[Murchadh Ó Cuindlis]]. Scríobh sé siúd lámhscríbhinn bhreá i rith 1398-99 atá ina cuid de Leabhar Buí Leacáin anois. [[Tomás Cam Mac Firbhisigh]], mac Ghiolla Íosa, a scríobh ''[[Aided Nath Í]]'', ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'', ''[[Táin Bó Fraích]]'', ''[[Longes mac nUislenn]]'', ''[[Dá Brón Flatha Nime]]'' agus ''[[Mesca Ulad]]''. Tá blúire den saothar scríofa ag [[Solamh Ó Droma]], duine den triúr scríobhaithe a scríobh [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]. Tá sé maíte ag an Ollamh [[Tomás Ó Concheanainn]] gur tháinig cuid mhaith den ábhar i Leabhar Buí Leacáin ó [[Leabhar Ghleann Dá Locha]] agus ón [[Leabhar Laighneach]]. Thóg Lhuyd an teideal ó nóta a rinne [[Ciothruadh Mac Fhirbhisigh]]: ''[Leab]ar an Buide Leacain anim an leabhair so; mise Cirruaidh mac Taidg Ruaidh.'' == Mioneolas == Sa tábla a leanas, feictear dhá chóras uimhrithe, de réir colúin (sa lámhscríbhinn) agus leathanaigh (san eagrán macasamhla). Ní ionann na teideal agus iad atá ann sa lámhscríbhinn (má tá ann), ach tugtar ina ionad sin teidil na bpríomh-athleaganacha.<ref group="n">Liosta anseo dar le {{citation| editor-first =T.K.|editor-last = Abbott | editor-first2 = E.J. | editor-last2 = Gwynn | title = Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College| year = 1921| pages = 94–110 | url = https://archive.org/details/catalogueofirish00trinuoft }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Colún ! Lch ! Téacs |- | 1–2 | 436-7 | ''Beatha'' [[Naomh Féichín]] Bhaile Fhobhair (blúirín 1)<ref name="ReferenceA">{{citation| editor-first = Whitley |editor-last = Stokes |title = Life of St Féchín of Fore |journal = Révue Celtique |volume = 12 |year = 1891 |pages = 318–353 }}</ref> |- | 3–87 | 255, 283 | ''[[Sanas Cormaic]]'', téacs B |- | 88–122 | 421-31 | Sanas Uí Mhaoil Chonaire |- | 123-4 | 432-3 | Fóilió amháin le tosach ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | 125-8 | 434-5 | ''Beatha'' Naomh Féichín Fore (blúirín 2)<ref name="ReferenceA"/> |- | 128–216 | 361–404 | ''Duanaire'' le Seanchan mac Maol Mhuire Ó Maoil Chonaire sa bhliain 1473. San áireamh: ''Aibidil Luigne maic Éremóin''. |- | 217 | 405 | ''Cáin Domnaig'' |- | 221 | 407 | ''Regula Mochuta Raithin'' |- | 224 | ? | De [[Céilí Dé]].<ref>{{citation|editor-first = William | editor-last = Reeves| journal = Transactions of the Royal Irish Academy| volume = 24| title = On the Céli Dé, commonly called Culdees |year = 1873}}</ref> |- | 227, ln 8 | 410 | Rapsóid ar an bhfáidh Éireannach, [[Bec mac Dé]] |- | 228b (líne 17) | 410 | ''Apgitir Chrábaid'' (nath cainte)<ref>{{citation | editor-first = Kuno | editor-last = Meyer| editor-first2 = L. Chr. | editor-last2 = Stern | journal =Zeitschrift für celtische Philologie |volume = 3| year = 1901| url = https://archive.org/stream/zeitschriftfrc03meyeuoft#page/447/mode/2up |language=de, ga | page = 447 | title = Das Apgitir des Colmán maccu Béognae }}</ref> |- | 229a (líne 42) | 411 | ''Bríathra Flainn Fhína maic Ossu'' |- | 233 | 413 | Dán 96-líne luaite le [[Aldfrith of Northumbria|Flann Fína]] |- | 234 (líne 3) – 236 | 413b-414b | ''[[Audacht Morainn]]'', ''[[Scátháin na bhFlatha]]'' |- | 236 | 414 | ''[[Trecheng Breth Féne]]'' |- | 244 | 418 | ''Tech Midchuarta'' (dearadh agus cur síos). |- | 245 | 419 | ''Suidigud Tige Midchuarta'' (dán). |- | 247 | 420 | Cúr síos gearr ar an Dáréag Aspal |- | 248 | 420 | Dán luaite le [[Cormac mac Cuileannáin]] |- | 249 | 284 | Stair na nGiúdach ó [[Abrahám]] go [[Dáiví]]. |- | 281–310 | | ''[[Cath Maige Rath]]'' (col 281-2 do léite). Cf: col 945-9. |- | 310 | 313b-318b | ''[[Aided Muirchertaig meic Erca]]'' |- | 320 (líne 14) | 318 | Dán luaite le [[Colm Cille]] |- | 321 | 319 | ''[[Fled Dúin na nGéd]]'' |- | 332 (line 45). | 324 | Chéad rann le Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 333 | 325 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', liosta '''A''' |- | 335 | 326 | Cur síos ar bheatha Naoimh ''[[Cuimín Fota]]'', agallamh aoi idir é agus Naomh Comgán (Mac Dá Cherda) |- | 336 | 326 | Paidir aoi le Naomh Maol Íosa Ó Brallacháin |- | 336 (line 17) | 326 | ''Scúap Chrábaid'', liodán luaite le [[Colcu ua Duinechda]] |- | Idir 336 agus 337 | | Blúire párpháipéir |- | 338 (line 4) | 327 | Liodán as Gaeilge don Tríonóid Naofa (chéad líne as Laidin "O Deus Pater omnipotens, Deus exercituum, miserere nobis") |- | 338b ln 4 | 327 | Liosta d'ardeaspaig Ard Mhacha ó [[Naomh Pádraig]] go Giolla Mac Liag |- | 338b ln 69 | 327 | Cur síos gearr ginealaigh ar Chlann Bhreasail |- | 339 | 328 | ''Frithfolaid<ref>[https://dil.ie/23188 folud] ar eDIL</ref> ríg Caisil fri túatha Muman'' (céad athleagan).<ref>{{citation| first = J.G. |last = O'Keeffe |title = Dál Caladbuig and reciprocal services between the kings of Cashel and various Munster states |journal = Irish Texts |volume = I | year = 1931 |pages = 19–21}}</ref> |- | 340 | | Dán luaite le [[Mo Ling]], dar teideal ''Baile Moling'' (47 rann)<ref group="n">Feictear an dán fosta i § 6 de ''Vita Sancti Moling'' '. Deir [[Eoghan Ó Comhraí]] go dtéann an dán siar go dtí [[Diarmait Mac Murchada]], ach roimh a dhíbirt, .i. 1137-1367 {{citation| title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History| year = 1860| pages = 420–1| url = https://archive.org/stream/lecturesonmanus00ocugoog#page/n452/mode/1up}}</ref> |- | 341 | 329 | ''Tochmarc Moméra'' |- | 343 (líne 31) | 331 | Sleachta éagsúla: 1. ''Āille dōenib delb Gódha...'' (an chaoi a rinne [[Fionn mac Cumhaill]] síocháin idir Glangressach, ard-ollam Meic Miled, agus Sodelb ingen Cormaic);''<ref>{{citation| last = Hull| first = Vernam | title = How Finn made peace between Sodelb and Glangressach| doi =10.1515/zcph.1930.18.1.422| journal =Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 | year = 1930| pages = 422–4| s2cid = 162590101 }}</ref> 2. ''[[Aided Fergusa maic Róich]]'' ([[Fergus mac Róich]]); 3. teacht Silvii ó Ascanii chuig an Bhreatain. |- | 344 (líne 31) | 330 | Cur síos ar chrainn cháiliúla a leagadh ag doineann sa bhliain 665. |- | 344 (líne 54) | 330 | Beatha Naoimh Bhig mhic Dé. |- | 345 (ff. 6) | 331 | ''[[Táin Bó Flidais]]'' (blúirín). |- | 365-6 | | Cur síos gearr ar mháthair agus ar chúigear deirfiúracha Naoimh Phádraig |- | 367-8 | | Doléite |- | tar éis 368 | | Litir cruthaithe isteach ag Thaddæus Roddy [[An Pháirc Thrasna]] sa bhliain 1700 |- | 370 | | Blúire 8 ff. ''[[Máel Dúin|Immram curaig Maíle Dúin]]''. Ar ff. 380-1, feictear "buidhe Leacain ainm an leabhair so. Meisi Cirruaid mac Taidhg ruaidh." |- | 391 (líne 16) | 11 | ''[[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]'' |- | 395 (líne 37) | 13 | ''[[Immram Brain]]'' meic Febaill |- | 397 (líne 8 ó bhun) | | Seanmóir |- | 400 (líne 26) nó 399 (?) | 16 | ''[[Echtra Condla]]'', cf: col. 914-5. |- | 401 | 438–455 | Blúire naoi ff. [[Dindsenchas]] Teamhrach (san áireamh ''Turim Tigi Temrach'' (col. 403)) agus [[Aicill|Acla]], go dtí [[|Sliabh Mairge|Slíab Mairge]]. |- | 437a-450 | 341-66 | Tráchtas leighis (blúirín, 10 ff). Féach freisin col. 463, 465–6 |- | 477–86 | 454–7 | Tráchtas leighis (blúirín); De semine animalium; De virihus animalium. |- | 487-99 | 456-62 | Gluais ar an seachtú leabhar de nathanna cainte le Hippocrates (2–59), luaite le Giolla Pádraig Albanach. Meascadh na fóilióí seo (col. 477–499) de thaisme ag an gceanglóir, agus cuireadh uimhriú na gcolún trína chéile sa bharr." |- | 500 | 217 | ''Leabhar Ollamhan'', ina measc ''[[Auraicept na n-Éces]]'', tráchtas ar [[Ogham]], srl. (ff. 18 ^1/2), scríofa sa bhliain 1408. |- | 549 | 241b-251b | ''[[Immacallam in dá Thuarad]]''.<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Colloquy of the Two Sages | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k222650| journal = Revue Celtique| volume = 26 | year =1905 | pages = 4–64}}</ref> |- | 570-2 | (252) | Teagasc Críostaí, ag tosú le nathanna le Naomh Fursa; cf: col. 228. |- | 573–958 | | Cuid den Leabhar, de réir cosúlachta |- | 573–619 | 17 | ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' |- | 620 | 41 | Cúr síos ar ghaiscígh [[Ailill mac Máta|Ailealla]] agus [[Méabh]]a |- | 644 | 53 | ''[[Táin Bó]] Dartada'' |- | 646 | | ''[[Táin Bó Regamon]]'' |- | 648 | | ''Táin bó Regamna'' |- | 649 | | ''[[Táin Bó Fraích]]'' |- | 658 | 60 | ''Táin bó Aingen'' nó ''[[Echtrae Nerai]]'' |- | 662 | 62 | Cur síos ar na [[Patrarcaí]] (SeanTiomna) |- | 680 | 71 | ''[[Amra Choluim Chille|Amra Coluimcille]]'', le [[Dallán Forgaill]] |- | 690 | 74 a 31 | ''Longes Labrada'' ([[Labraid Loingsech]]) |- | 700 | 81 | Seanmóir ''In Teanga Bithnua'' |- | 705 | 81 | Leanúint de ''In Teanga Bithnua'' (ceithre cholún) |- | 707 | 86 | ''Immram Snedhghusa acus mec Riaghla'' agus ''Eachtrae clerech Choluimcille'' ([[Colm Cille]]).<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Adventure of St. Columba's Clerics | journal = Revue Celtique | volume = 26 | year = 1905 | pages = 130–70| url = https://archive.org/stream/revueceltiqu26pari#page/130/mode/2up }}</ref> cf: leagan eile ag col. 391. |- | 716 | 91 | ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | Idir 731–2 | | Le linn saol Uí Dhonnabháin, cuireadh ceithre fóilió go dtí deireadh na leabhair, scéal Bhriain Bóramha ar ceann amháin acu. |- | 740 | 105 | ''Suidiugud Tellaich Temra'' (Áitriú) |- | 749 (líne 20) | 109 | ''[[Longes Mac nUislenn|Longes mac n-Uislenn]]'' |- | 754 | 112 | ''Orgain Denna Ríg'' |- | 756 (líne 47) | 113 | ''[[Esnada Tige Buchet]]'' |- | 759 ln 5 | 105 | ''[[Fled Bricrenn]] ocus Loinges mac nDuíl Dermait'' |- | 765 s.f. | 117 | ''[[Tochmarc Becfola]]'' |- | 768 ln 36 | 119 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', Liosta '''B''' |- | 770b (líne 24) | 120 | Deascabháil [[Eineoc]] agus [[Éilias]] chun na bhflaitheas |- | 772 (líne 40) | 121 | Scéalta faoi rí [[Dáiví]] |- | 776 (líne 47) | 123 | ''[[Aided Con Roí]]'' ([[Cú Roí|Cú Roí mac Dáire]] agus [[Bláthnat]]). |- | 780 (líne 27) | 125 | Dán (78 rann) le Flannacán mac Cellaig, [[ríthe Bhreá|rí Brega]] |- | 781 (líne 43) | 125 | ''Clesa Conculaind'' ([[Cú Chulainn]]) |- | 782 (líne 126) | 126 | Tionól ''Druim Cet'' |- | 783 (líne 44) | 126b | ''Aided Néill Nóigíallaig maic Echdach Muigmedoin'' |- | 785 (líne 21) | 127 | Caoineadh (15 rann) ar bhás [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]] |- | 786 | 128 | ''Gein Branduib maic Echach ocus Aedáin maic Gabráin'' |- | 786 (líne 46) | 128a-132b | ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' |- | 795 | 132 | Cuid de ''[[Cath Cairn Chonaill]]'' |- | 795 (line 21) | 133 | Scéal faoi Naomh [[Colmán mac Duach]] agus [[Guaire Aidne mac Colmáin]] |- | 797 ln 12 | 133 | Scéal faoi Ghuaire, Mac Dá Cherda agus [[Cuimín Fota]]. |- | 798 s.f. | 134 | Scéal faoi Mhac Dá Cherda mac Maele Ochtraigh |- | 800 (líne 34) | 135 | '' Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis '', ([[Mongán mac Fiachna]], Eochaid ardfhile Éireann agus [[Fiachnae mac Báetáin]], [[ríthe na nUladh|rí Uladh]]; an fáth nach raibh clann uasal ag Mongán). |- | 802 | 136 | Scéalta faoi Beag mac Dé agus [[Diarmait mac Cerbaill]] |- | 803 (líne 22) | 136 | '' Tiontú Chonstaintín agus Aimsiú na Croise '' |- | 805 (líne 13) | 137 | Den chéad aoir a cumadh i nÉirinn ag Cairbre do [[Bres|Bhreas mac Ealadáin]] |- | 806 (líne 7) | 138 | De rí Salemon na Gréige |- | 807 (líne 8) | 138 | De dícheannadh [[Eoin Baiste]] agus dán maidir leis na ceathrar Héaród leis an bhfile, Bran |- | 808 (líne 9) | 139 | ''Tréide Cétna Labratar iarna Genemain'' |- | 810 (líne 40) | 140 | Cúr síos ar an Halla Cóisire ag [[Cnoc na Teamhrach]], cf: col. 244. |- | 811 (líne 23) | 140 | Dán maidir le mic Cormaic mhic Airt; nótaí gearra ar [[Naomh Pádraig]] |- | 812–823 | 141 | Páis Chríost |- | 823 | | [[Soiscéal Nicodemus]] |- | 839 (líne 19) | 154 | Seanmóir ar an Maighdean Bheannaithe |- | 852-7 | 161-3 | ''Agallamh Anama agus Coirp'' |- | 857 fin. | 163 | An scríobhaí, Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh sa bhliain 1380. |- | 858 | 164 | Scéal faoi Cholm Cille agus Aodhán mac Gabráin |- | 858 (line 23) | 164 | Teagaisc Ghréagóir na Róimhe |- | 860 | 165 | Beatha Ghréagóra |- | 863 (líne 38) | 166 | ''Tegasc Rig Solmain meic Dáivi'' |- | 869 (líne 9) | 169 | Seanmóir ar Micheál ardaingeal |- | 869b | 169 | Dán (15 rann) agus cur síos ar na 17 iontas ar oíche bhreith Chríos |- | 869c-d, 870–875 | 171 | ''[[Aided Díarmata meic Cerbaill]]'' ([[Diarmait mac Cerbaill]]), prós agus rannta<ref group="n">{{citation| first = Dan M.|last = Wiley | title = The Cycles of the Kings }}</ref> |- | 875 (líne 28) | 174 | Imirce na g[[Ciarraige]] sna Connachta isteach Connaught |- | 876 (líne 6) | 175 | ''[[Tochmarc Étaíne]]'' |- | 877 (líne 28) | 175 | ''[[Fotha Catha Cnucha]]'' |- | 878 (líne 47) | 176 | Seanscéal maidir leis [[an Dagda]] agus eile de {{h|Tuatha Dé Danann}}, dar le hAbb Aodh |- | 880 | 177 | ''[[Tochmarc Lúaine agus Aided Athairne]]'' ([[Athirne|Athairne]]) |- | 885 (líne 26) | 179b-180a | ''[[Compert Conchobuir]]'' |- | 886 (líne 48) | 180 | '' Geneamuin Chormaic Ua Chuind'' ([[Cormac mac Airt]]) |- | 889 (líne 26) | 181 | ''[[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]]'' |- | 898 (line 10) – 906 | 186 | ''[[Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]]'' ([[Crimthann mac Fidaig]], [[Eochaid Mugmedón]]) |- | 902 (líne 41) | 188 | ''Echtra mac n-Echach Muigmedóin'' |- | 906 (líne 9) | 190 | ''Imtechta Moga Ruith'' ([[Mug Ruith]]) |- | 907 | 190 | '' ''[[Ceithre Sheod]] na dTuatha Dé Danann]]''.<ref>{{citation| first = Vernam | last = Hull | title = The four jewels of the Tuatha Dé Danann | journal = Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 |issue = 1 | year = 1930| pages = 73–89| doi = 10.1515/zcph.1930.18.1.73 | s2cid = 162561947}}</ref> |- | 907 | | Scríobhaí [[Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh]] |- | 908 | 191 | ''Baile Findachta, Ríg Connacht''. |- | 909 (líne 12) | 191b-192b | ''Suidigud Tellaig na Cruachna'', aitheanta fosta mar ''Aided Nath Í''.<ref>{{citation| first = Samuel | last = Ferguson | title = On the legend of Dathi| journal = Proceedings of the Royal Irish Academy | series = 2nd | volume = 2 | year = 1879–1888 | pages = 167–184| url = https://archive.org/stream/proceedingsofro16roya#page/n207/mode/2up }}</ref> |- | 910 (líne 4) | 192 | Dán luaite le [[Torna Éices]], maidir le ríthe Éireann réamhChríostaí, adhlactha i [[Ráth Cruachan]]; ar reiligí i dTailtin |- | 911 s.f. | 192 | ''[[Compert Mongáin]]'' |- | 912 | | '' Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''<ref>[https://www.asnc.cam.ac.uk/esenchas/index.php?ms_function=5&ms_id=2 Scél asa mberar], eSenchas, Department of Anglo-saxon, Norse & Celtic, University of Cambridge</ref> agus ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 953-4. |- | 913 (líne 42) | 193 | ''Scél Mongáin'' |- | 914 (líne 24) | 194 | ''Tucait Baile Mongáin'' |- | 914 (líne 49) | | ''[[Echtra Condla]]'', cf col. 399–400. |- | 916 | 195 | Scéal faoi Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 917 s.f. | 195 | Scéal faoin bhfile, [[Flann mac Lonáin]] |- | 919 (líne 31) | 196 | Dán |- | 920 | 197 | De seacht gcéim na m[[bard]] |- | 938 (líne 11) | 205 | ''Aided [Lugdach] Meic Con'' ([[Mac Con]]) |- | 939 (líne 8) | 206 | ''[[Cath Almaine]]'' |- | 942 (líne 8) | 207 | ''Cath (Belaig) Duine Bolc''<ref>{{citation| last = Maniet| first = Albert | journal = Éigse | volume = 7 | year = 1953 |title = Cath Belaig Dúin Bolc | pages = 95–111 }}</ref> |- | 945 s.f. | 209 | ''Cath Maige Rath'' (cf leagan níos faide ag col. 321–332) |- | 949 (líne 40) | 211 | ''Ces [[Noínden Ulad]]'' |- | 951 (líne 8) | 212 | ''[[Bruiden]] Átha Í'' (luath-scéal na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]]) |- | 951 (líne 34) | 212 | '' 'Scéala Fiachna mac Baedáin, rí Alban' ([[Fiachna mac Baetáin]]) |- | 952 | | ''Tucait Fagbála in Fesa do Finn 7 Marbad Cuil Duib'' |- | 953 ln 38 | 213 | ''Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''; ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 912. |- | 955 | 214 | ''[[Aided Óenfir Aífe]]'' |- | 957 ln 12 | 214 | ''Cáin Domnaig'', cf col. 217. |} {{reflist|group=n}} == Foinsí == * Caerwyn Williams, J.E. agus [[Máirín Ní Mhuiríosa|Ní Mhuiríosa, Máirín]] (1979). ''Traidisiún Liteartha na nGael''. An Clóchomhar. * [[Nollaig Ó Muraíle|Ó Muraíle, Nollaig]] (1996). ''The Celebrated Antiquary, Dubhaltach Mac Fhirbhisigh (c.1600–1671): His Lineage, Life and Learning'', ll. 16, 23. Maigh Nuad: An Sagart. * Ó Concheanainn, Tomás, ‘The manuscript tradition of two Middle Irish Leinster tales,’ ''[[Celtica (iriseán)|Celtica]]'' xviii (1986), ll. 13–33. * &mdash;, ‘A personal reference by Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh,’ ''Celticia'' xviii (1986), lch. 34. * &mdash;, ‘The YBL fragment of Táin Bó Flidais,’ ''Celtica'' xiiii (1980), ll. 56–57. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] fa76cc8rv9c59optabbmin3w0sl46bk 1309497 1309494 2026-04-24T10:47:16Z Marcas.oduinn 33120 /* Mioneolas */Naisc 1309497 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scríobhadh '''Leabhar Buí Leacáin''' i ndeireadh na 14ú haoise. Caomhnaítear é anois mar TCD MS 1318 (''olim'' H 2.16).<ref>[https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html Catalogue of Irish Manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin H.2.16 LS 1318]</ref> Cnuasach de chodanna é a rinne scríobhaithe difriúla agus a cuireadh le chéile ina dhiaidh sin. Bhí scoil filíochta ag Clann Mhic Fhir Bhisigh i dTír Fhiachrach Muaidhe (i gContae Shligigh), agus is cosúil go raibh ceann de na codanna i seilbh duine den mhuintir sin tráth. Scríobh Giolla Íosa mac Dhonnchadha Mhóir Mhic Fhir Bhisigh ceann eile timpeall na bliana 1392 d’Ó Dubhda Ua bhFiachrach. Bhí Leabhar Buí Leacáin ar na scríbhinní a bhailigh an scoláire [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] [[Edward Lhuyd]].<ref>Caerwyn Williams agus Ní Mhuiríosa, lch 106.</ref> ==Ábhar== Tá an lámhscríbhinn scríofa ar veilleam agus tá 344 colún inti. Bhí na chéad 289 colún scríofa faoin mbliain 1391 agus an chuid eile faoin mbliain 1401. Tá an mhórchuid den [[Rúraíocht]] inti agus cuid de ''[[Táin Bó Cúailnge]]''. Cnuasach de dhá leagan ar a laghad is ea é siúd, rud is léir ó na heachtraithe dúblacha agus na tagairtí atá déanta do leaganacha eile. An téacs iomlán atá ann anois tá sé déanta de ''Táin Bó Cúailnge'' i Leabhar Buí Leacáin agus leagan neamhiomlán eile i [[Leabhar na hUidhre]]. Níl aon leagan de ''Oidheadh Fhearghusa Mhic Róich'' is síne ná an ceann i Leabhar Buí Leacáin. Tá codanna de ''Táin Bó Flidhais'', scéal a bhaineann le h[[Iorras]] i gContae MhaighEo, ann freisin. Tá ábhar eile ann, mar atá leagan déanach de ''Iomramh Máel Dúin'', díolaim tréanna, agus an tráchtas céanna ar ogham is atá le fáil i Leabhar Bhaile an Mhóta. Chomh maith leis sin tá ''Suidiugud Tellaich Temra'' ann agus scéal de chuid bheatha Phádraig ann faoi Thrífhulangaí Trí-eochair (Trefuilngid Tre-eochair), fathach a chuala faoi chrochadh Chríost roimh aon duine eile. ==Stair== Fuair Edward Lhuyd an leabhar ó [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]] timpeall Mhárta 1700 ag an bPáirc sa [[An Spidéal|Spidéal]] nó ó Dháithí Óg Ó Dubhda ag [[Muine Chonalláin]] i g[[Contae Shligigh]] an bhliain chéanna. Bheadh an leabhar faighte acu siúd ón [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]], éigeas ar chum agus ar chaomhnaigh a mhuintir an leabhar. Cheangail Lhuyd seacht lámhscríbhinn déag le chéile agus thug sé ''Leabhar Buí Leacáin'' orthu. Scríobh Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh cuid de na lámhscríbhinní idir c.1398 and c.1417, agus ina measc tá roinnt de na téacsanna is tábhachtaí de ré na Sean-Ghaeilge agus de ré na Meán-Ghaeilge. Orthu sin tá an t-aon eagrán amháin de [[Táin Bó Cúailnge]] atá beaglach iomlán. Taispeánann dhá cholafan ó lámh Ghiolla Íosa gur scríobhadh iad sa bhliain 1392, cé go mb’fhéidir nár críochnaíodh an saothar go ceann cúpla bliain ina dhiaidh sin.<ref>Féach Ó Muraíle.</ref> Fuair Giolla Íosa cabhair ó mhac léinn leis, [[Murchadh Ó Cuindlis]]. Scríobh sé siúd lámhscríbhinn bhreá i rith 1398-99 atá ina cuid de Leabhar Buí Leacáin anois. [[Tomás Cam Mac Firbhisigh]], mac Ghiolla Íosa, a scríobh ''[[Aided Nath Í]]'', ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'', ''[[Táin Bó Fraích]]'', ''[[Longes mac nUislenn]]'', ''[[Dá Brón Flatha Nime]]'' agus ''[[Mesca Ulad]]''. Tá blúire den saothar scríofa ag [[Solamh Ó Droma]], duine den triúr scríobhaithe a scríobh [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]. Tá sé maíte ag an Ollamh [[Tomás Ó Concheanainn]] gur tháinig cuid mhaith den ábhar i Leabhar Buí Leacáin ó [[Leabhar Ghleann Dá Locha]] agus ón [[Leabhar Laighneach]]. Thóg Lhuyd an teideal ó nóta a rinne [[Ciothruadh Mac Fhirbhisigh]]: ''[Leab]ar an Buide Leacain anim an leabhair so; mise Cirruaidh mac Taidg Ruaidh.'' == Mioneolas == Sa tábla a leanas, feictear dhá chóras uimhrithe, de réir colúin (sa lámhscríbhinn) agus leathanaigh (san eagrán macasamhla). Ní ionann na teideal agus iad atá ann sa lámhscríbhinn (má tá ann), ach tugtar ina ionad sin teidil na bpríomh-athleaganacha.<ref group="n">Liosta anseo dar le {{citation| editor-first =T.K.|editor-last = Abbott | editor-first2 = E.J. | editor-last2 = Gwynn | title = Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College| year = 1921| pages = 94–110 | url = https://archive.org/details/catalogueofirish00trinuoft }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Colún ! Lch ! Téacs |- | 1–2 | 436-7 | ''Beatha'' [[Naomh Féichín]] Bhaile Fhobhair (blúirín 1)<ref name="ReferenceA">{{citation| editor-first = Whitley |editor-last = Stokes |title = Life of St Féchín of Fore |journal = Révue Celtique |volume = 12 |year = 1891 |pages = 318–353 }}</ref> |- | 3–87 | 255, 283 | ''[[Sanas Cormaic]]'', téacs B |- | 88–122 | 421-31 | Sanas Uí Mhaoil Chonaire |- | 123-4 | 432-3 | Fóilió amháin le tosach ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | 125-8 | 434-5 | ''Beatha'' Naomh Féichín Fore (blúirín 2)<ref name="ReferenceA"/> |- | 128–216 | 361–404 | ''Duanaire'' le Seanchan mac Maol Mhuire Ó Maoil Chonaire sa bhliain 1473. San áireamh: ''Aibidil Luigne maic Éremóin''. |- | 217 | 405 | ''Cáin Domnaig'' |- | 221 | 407 | ''Regula Mochuta Raithin'' |- | 224 | ? | De [[Céilí Dé]].<ref>{{citation|editor-first = William | editor-last = Reeves| journal = Transactions of the Royal Irish Academy| volume = 24| title = On the Céli Dé, commonly called Culdees |year = 1873}}</ref> |- | 227, ln 8 | 410 | Rapsóid ar an bhfáidh Éireannach, [[Becc mac Dé]] |- | 228b (líne 17) | 410 | ''Apgitir Chrábaid'' (nath cainte)<ref>{{citation | editor-first = Kuno | editor-last = Meyer| editor-first2 = L. Chr. | editor-last2 = Stern | journal =Zeitschrift für celtische Philologie |volume = 3| year = 1901| url = https://archive.org/stream/zeitschriftfrc03meyeuoft#page/447/mode/2up |language=de, ga | page = 447 | title = Das Apgitir des Colmán maccu Béognae }}</ref> |- | 229a (líne 42) | 411 | ''Bríathra Flainn Fhína maic Ossu'' |- | 233 | 413 | Dán 96-líne luaite le [[Aldfrith of Northumbria|Flann Fína]] |- | 234 (líne 3) – 236 | 413b-414b | ''[[Audacht Morainn]]'', ''[[Scátháin na bhFlatha]]'' |- | 236 | 414 | ''[[Trecheng Breth Féne]]'' |- | 244 | 418 | ''Tech Midchuarta'' (dearadh agus cur síos). |- | 245 | 419 | ''Suidigud Tige Midchuarta'' (dán). |- | 247 | 420 | Cúr síos gearr ar an Dáréag Aspal |- | 248 | 420 | Dán luaite le [[Cormac mac Cuileannáin]] |- | 249 | 284 | Stair na nGiúdach ó [[Abrahám]] go [[Dáiví]]. |- | 281–310 | | ''[[Cath Maige Rátha]]'' (col 281-2 do léite). Cf: col 945-9. |- | 310 | 313b-318b | ''[[Aided Muirchertaig meic Erca]]'' |- | 320 (líne 14) | 318 | Dán luaite le [[Colm Cille]] |- | 321 | 319 | ''[[Fled Dúin na nGéd]]'' |- | 332 (line 45). | 324 | Chéad rann le Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 333 | 325 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', liosta '''A''' |- | 335 | 326 | Cur síos ar bheatha Naoimh ''[[Cuimín Fota]]'', agallamh aoi idir é agus Naomh Comgán (Mac Dá Cherda) |- | 336 | 326 | Paidir aoi le Naomh Maol Íosa Ó Brallacháin |- | 336 (line 17) | 326 | ''Scúap Chrábaid'', liodán luaite le [[Colcu ua Duinechda]] |- | Idir 336 agus 337 | | Blúire párpháipéir |- | 338 (line 4) | 327 | Liodán as Gaeilge don Tríonóid Naofa (chéad líne as Laidin "O Deus Pater omnipotens, Deus exercituum, miserere nobis") |- | 338b ln 4 | 327 | Liosta d'ardeaspaig Ard Mhacha ó [[Naomh Pádraig]] go Giolla Mac Liag |- | 338b ln 69 | 327 | Cur síos gearr ginealaigh ar Chlann Bhreasail |- | 339 | 328 | ''Frithfolaid<ref>[https://dil.ie/23188 folud] ar eDIL</ref> ríg Caisil fri túatha Muman'' (céad athleagan).<ref>{{citation| first = J.G. |last = O'Keeffe |title = Dál Caladbuig and reciprocal services between the kings of Cashel and various Munster states |journal = Irish Texts |volume = I | year = 1931 |pages = 19–21}}</ref> |- | 340 | | Dán luaite le [[Mo Ling]], dar teideal ''Baile Moling'' (47 rann)<ref group="n">Feictear an dán fosta i § 6 de ''Vita Sancti Moling'' '. Deir [[Eoghan Ó Comhraí]] go dtéann an dán siar go dtí [[Diarmait Mac Murchada]], ach roimh a dhíbirt, .i. 1137-1367 {{citation| title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History| year = 1860| pages = 420–1| url = https://archive.org/stream/lecturesonmanus00ocugoog#page/n452/mode/1up}}</ref> |- | 341 | 329 | ''Tochmarc Moméra'' |- | 343 (líne 31) | 331 | Sleachta éagsúla: 1. ''Āille dōenib delb Gódha...'' (an chaoi a rinne [[Fionn mac Cumhaill]] síocháin idir Glangressach, ard-ollam Meic Miled, agus Sodelb ingen Cormaic);''<ref>{{citation| last = Hull| first = Vernam | title = How Finn made peace between Sodelb and Glangressach| doi =10.1515/zcph.1930.18.1.422| journal =Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 | year = 1930| pages = 422–4| s2cid = 162590101 }}</ref> 2. ''[[Aided Fergusa maic Róich]]'' ([[Fergus mac Róich]]); 3. teacht Silvii ó Ascanii chuig an Bhreatain. |- | 344 (líne 31) | 330 | Cur síos ar chrainn cháiliúla a leagadh ag doineann sa bhliain 665. |- | 344 (líne 54) | 330 | Beatha Naoimh Bhig mhic Dé. |- | 345 (ff. 6) | 331 | ''[[Táin Bó Flidais]]'' (blúirín). |- | 365-6 | | Cur síos gearr ar mháthair agus ar chúigear deirfiúracha Naoimh Phádraig |- | 367-8 | | Doléite |- | tar éis 368 | | Litir cruthaithe isteach ag Thaddæus Roddy [[An Pháirc Thrasna]] sa bhliain 1700 |- | 370 | | Blúire 8 ff. ''[[Máel Dúin|Immram curaig Maíle Dúin]]''. Ar ff. 380-1, feictear "buidhe Leacain ainm an leabhair so. Meisi Cirruaid mac Taidhg ruaidh." |- | 391 (líne 16) | 11 | ''[[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]'' |- | 395 (líne 37) | 13 | ''[[Immram Brain]]'' meic Febaill |- | 397 (líne 8 ó bhun) | | Seanmóir |- | 400 (líne 26) nó 399 (?) | 16 | ''[[Echtra Condla]]'', cf: col. 914-5. |- | 401 | 438–455 | Blúire naoi ff. [[Dindsenchas]] Teamhrach (san áireamh ''Turim Tigi Temrach'' (col. 403)) agus [[Aicill|Acla]], go dtí [[|Sliabh Mairge|Slíab Mairge]]. |- | 437a-450 | 341-66 | Tráchtas leighis (blúirín, 10 ff). Féach freisin col. 463, 465–6 |- | 477–86 | 454–7 | Tráchtas leighis (blúirín); De semine animalium; De virihus animalium. |- | 487-99 | 456-62 | Gluais ar an seachtú leabhar de nathanna cainte le Hippocrates (2–59), luaite le Giolla Pádraig Albanach. Meascadh na fóilióí seo (col. 477–499) de thaisme ag an gceanglóir, agus cuireadh uimhriú na gcolún trína chéile sa bharr." |- | 500 | 217 | ''Leabhar Ollamhan'', ina measc ''[[Auraicept na n-Éces]]'', tráchtas ar [[Ogham]], srl. (ff. 18 ^1/2), scríofa sa bhliain 1408. |- | 549 | 241b-251b | ''[[Immacallam in dá Thuarad]]''.<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Colloquy of the Two Sages | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k222650| journal = Revue Celtique| volume = 26 | year =1905 | pages = 4–64}}</ref> |- | 570-2 | (252) | Teagasc Críostaí, ag tosú le nathanna le Naomh Fursa; cf: col. 228. |- | 573–958 | | Cuid den Leabhar, de réir cosúlachta |- | 573–619 | 17 | ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' |- | 620 | 41 | Cúr síos ar ghaiscígh [[Ailill mac Máta|Ailealla]] agus [[Méabh]]a |- | 644 | 53 | ''[[Táin Bó]] Dartada'' |- | 646 | | ''[[Táin Bó Regamon]]'' |- | 648 | | ''Táin bó Regamna'' |- | 649 | | ''[[Táin Bó Fraích]]'' |- | 658 | 60 | ''Táin bó Aingen'' nó ''[[Echtrae Nerai]]'' |- | 662 | 62 | Cur síos ar na [[Patrarcaí]] (SeanTiomna) |- | 680 | 71 | ''[[Amra Choluim Chille|Amra Coluimcille]]'', le [[Dallán Forgaill]] |- | 690 | 74 a 31 | ''Longes Labrada'' ([[Labraid Loingsech]]) |- | 700 | 81 | Seanmóir ''In Teanga Bithnua'' |- | 705 | 81 | Leanúint de ''In Teanga Bithnua'' (ceithre cholún) |- | 707 | 86 | ''Immram Snedhghusa acus mec Riaghla'' agus ''Eachtrae clerech Choluimcille'' ([[Colm Cille]]).<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Adventure of St. Columba's Clerics | journal = Revue Celtique | volume = 26 | year = 1905 | pages = 130–70| url = https://archive.org/stream/revueceltiqu26pari#page/130/mode/2up }}</ref> cf: leagan eile ag col. 391. |- | 716 | 91 | ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | Idir 731–2 | | Le linn saol Uí Dhonnabháin, cuireadh ceithre fóilió go dtí deireadh na leabhair, scéal Bhriain Bóramha ar ceann amháin acu. |- | 740 | 105 | ''Suidiugud Tellaich Temra'' (Áitriú) |- | 749 (líne 20) | 109 | ''[[Longes Mac nUislenn|Longes mac n-Uislenn]]'' |- | 754 | 112 | ''Orgain Denna Ríg'' |- | 756 (líne 47) | 113 | ''[[Esnada Tige Buchet]]'' |- | 759 ln 5 | 105 | ''[[Fled Bricrenn]] ocus Loinges mac nDuíl Dermait'' |- | 765 s.f. | 117 | ''[[Tochmarc Becfola]]'' |- | 768 ln 36 | 119 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', Liosta '''B''' |- | 770b (líne 24) | 120 | Deascabháil [[Eineoc]] agus [[Éilias]] chun na bhflaitheas |- | 772 (líne 40) | 121 | Scéalta faoi rí [[Dáiví]] |- | 776 (líne 47) | 123 | ''[[Aided Conrói maic Dáiri]'' ([[Cú Roí|Cú Roí mac Dáire]] agus [[Bláthnat]]). |- | 780 (líne 27) | 125 | Dán (78 rann) le Flannacán mac Cellaig, [[ríthe Bhreá|rí Brega]] |- | 781 (líne 43) | 125 | ''Clesa Conculaind'' ([[Cú Chulainn]]) |- | 782 (líne 126) | 126 | Tionól ''Druim Cet'' |- | 783 (líne 44) | 126b | ''Aided Néill Nóigíallaig maic Echdach Muigmedoin'' |- | 785 (líne 21) | 127 | Caoineadh (15 rann) ar bhás [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]] |- | 786 | 128 | ''Gein Branduib maic Echach ocus Aedáin maic Gabráin'' |- | 786 (líne 46) | 128a-132b | ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' |- | 795 | 132 | Cuid de ''[[Cath Cairn Chonaill]]'' |- | 795 (line 21) | 133 | Scéal faoi Naomh [[Colmán mac Duach]] agus [[Guaire Aidne mac Colmáin]] |- | 797 ln 12 | 133 | Scéal faoi Ghuaire, Mac Dá Cherda agus [[Cuimín Fota]]. |- | 798 s.f. | 134 | Scéal faoi Mhac Dá Cherda mac Maele Ochtraigh |- | 800 (líne 34) | 135 | '' Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis '', ([[Mongán mac Fiachna]], Eochaid ardfhile Éireann agus [[Fiachnae mac Báetáin]], [[ríthe na nUladh|rí Uladh]]; an fáth nach raibh clann uasal ag Mongán). |- | 802 | 136 | Scéalta faoi Beag mac Dé agus [[Diarmait mac Cerbaill]] |- | 803 (líne 22) | 136 | '' Tiontú Chonstaintín agus Aimsiú na Croise '' |- | 805 (líne 13) | 137 | Den chéad aoir a cumadh i nÉirinn ag Cairbre do [[Bres|Bhreas mac Ealadáin]] |- | 806 (líne 7) | 138 | De rí Salemon na Gréige |- | 807 (líne 8) | 138 | De dícheannadh [[Eoin Baiste]] agus dán maidir leis na ceathrar Héaród leis an bhfile, Bran |- | 808 (líne 9) | 139 | ''Tréide Cétna Labratar iarna Genemain'' |- | 810 (líne 40) | 140 | Cúr síos ar an Halla Cóisire ag [[Cnoc na Teamhrach]], cf: col. 244. |- | 811 (líne 23) | 140 | Dán maidir le mic Cormaic mhic Airt; nótaí gearra ar [[Naomh Pádraig]] |- | 812–823 | 141 | Páis Chríost |- | 823 | | [[Soiscéal Nicodemus]] |- | 839 (líne 19) | 154 | Seanmóir ar an Maighdean Bheannaithe |- | 852-7 | 161-3 | ''Agallamh Anama agus Coirp'' |- | 857 fin. | 163 | An scríobhaí, Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh sa bhliain 1380. |- | 858 | 164 | Scéal faoi Cholm Cille agus Aodhán mac Gabráin |- | 858 (line 23) | 164 | Teagaisc Ghréagóir na Róimhe |- | 860 | 165 | Beatha Ghréagóra |- | 863 (líne 38) | 166 | ''Tegasc Rig Solmain meic Dáivi'' |- | 869 (líne 9) | 169 | Seanmóir ar Micheál ardaingeal |- | 869b | 169 | Dán (15 rann) agus cur síos ar na 17 iontas ar oíche bhreith Chríos |- | 869c-d, 870–875 | 171 | ''[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]'' ([[Diarmait mac Cerbaill]]), prós agus rannta<ref group="n">{{citation| first = Dan M.|last = Wiley | title = The Cycles of the Kings }}</ref> |- | 875 (líne 28) | 174 | Imirce na g[[Ciarraige]] sna Connachta isteach Connaught |- | 876 (líne 6) | 175 | ''[[Tochmarc Étaíne]]'' |- | 877 (líne 28) | 175 | ''[[Fotha Catha Cnucha]]'' |- | 878 (líne 47) | 176 | Seanscéal maidir leis [[an Dagda]] agus eile de {{h|Tuatha Dé Danann}}, dar le hAbb Aodh |- | 880 | 177 | ''[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]'' ([[Athirne|Athairne]]) |- | 885 (líne 26) | 179b-180a | ''[[Compert Conchobuir]]'' |- | 886 (líne 48) | 180 | '' Geneamuin Chormaic Ua Chuind'' ([[Cormac mac Airt]]) |- | 889 (líne 26) | 181 | ''[[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]]'' |- | 898 (line 10) – 906 | 186 | ''[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]'' ([[Crimthann mac Fidaig]], [[Eochaid Mugmedón]]) |- | 902 (líne 41) | 188 | ''Echtra mac n-Echach Muigmedóin'' |- | 906 (líne 9) | 190 | ''Imtechta Moga Ruith'' ([[Mug Ruith]]) |- | 907 | 190 | '' ''[[Ceithre Sheod]] na dTuatha Dé Danann]]''.<ref>{{citation| first = Vernam | last = Hull | title = The four jewels of the Tuatha Dé Danann | journal = Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 |issue = 1 | year = 1930| pages = 73–89| doi = 10.1515/zcph.1930.18.1.73 | s2cid = 162561947}}</ref> |- | 907 | | Scríobhaí [[Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh]] |- | 908 | 191 | ''Baile Findachta, Ríg Connacht''. |- | 909 (líne 12) | 191b-192b | ''Suidigud Tellaig na Cruachna'', aitheanta fosta mar ''Aided Nath Í''.<ref>{{citation| first = Samuel | last = Ferguson | title = On the legend of Dathi| journal = Proceedings of the Royal Irish Academy | series = 2nd | volume = 2 | year = 1879–1888 | pages = 167–184| url = https://archive.org/stream/proceedingsofro16roya#page/n207/mode/2up }}</ref> |- | 910 (líne 4) | 192 | Dán luaite le [[Torna Éices]], maidir le ríthe Éireann réamhChríostaí, adhlactha i [[Ráth Cruachan]]; ar reiligí i dTailtin |- | 911 s.f. | 192 | ''[[Compert Mongáin]]'' |- | 912 | | '' Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''<ref>[https://www.asnc.cam.ac.uk/esenchas/index.php?ms_function=5&ms_id=2 Scél asa mberar], eSenchas, Department of Anglo-saxon, Norse & Celtic, University of Cambridge</ref> agus ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 953-4. |- | 913 (líne 42) | 193 | ''Scél Mongáin'' |- | 914 (líne 24) | 194 | ''Tucait Baile Mongáin'' |- | 914 (líne 49) | | ''[[Echtra Condla]]'', cf col. 399–400. |- | 916 | 195 | Scéal faoi Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 917 s.f. | 195 | Scéal faoin bhfile, [[Flann mac Lonáin]] |- | 919 (líne 31) | 196 | Dán |- | 920 | 197 | De seacht gcéim na m[[bard]] |- | 938 (líne 11) | 205 | ''Aided [Lugdach] Meic Con'' ([[Mac Con]]) |- | 939 (líne 8) | 206 | ''[[Cath Almaine]]'' |- | 942 (líne 8) | 207 | ''Cath (Belaig) Duine Bolc''<ref>{{citation| last = Maniet| first = Albert | journal = Éigse | volume = 7 | year = 1953 |title = Cath Belaig Dúin Bolc | pages = 95–111 }}</ref> |- | 945 s.f. | 209 | ''Cath Maige Rath'' (cf leagan níos faide ag col. 321–332) |- | 949 (líne 40) | 211 | ''Ces [[Noínden Ulad]]'' |- | 951 (líne 8) | 212 | ''[[Bruiden]] Átha Í'' (luath-scéal na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]]) |- | 951 (líne 34) | 212 | '' 'Scéala Fiachna mac Baedáin, rí Alban' ([[Fiachna mac Baetáin]]) |- | 952 | | ''Tucait Fagbála in Fesa do Finn 7 Marbad Cuil Duib'' |- | 953 ln 38 | 213 | ''Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''; ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 912. |- | 955 | 214 | ''[[Aided Óenfir Aífe]]'' |- | 957 ln 12 | 214 | ''Cáin Domnaig'', cf col. 217. |} {{reflist|group=n}} == Foinsí == * Caerwyn Williams, J.E. agus [[Máirín Ní Mhuiríosa|Ní Mhuiríosa, Máirín]] (1979). ''Traidisiún Liteartha na nGael''. An Clóchomhar. * [[Nollaig Ó Muraíle|Ó Muraíle, Nollaig]] (1996). ''The Celebrated Antiquary, Dubhaltach Mac Fhirbhisigh (c.1600–1671): His Lineage, Life and Learning'', ll. 16, 23. Maigh Nuad: An Sagart. * Ó Concheanainn, Tomás, ‘The manuscript tradition of two Middle Irish Leinster tales,’ ''[[Celtica (iriseán)|Celtica]]'' xviii (1986), ll. 13–33. * &mdash;, ‘A personal reference by Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh,’ ''Celticia'' xviii (1986), lch. 34. * &mdash;, ‘The YBL fragment of Táin Bó Flidais,’ ''Celtica'' xiiii (1980), ll. 56–57. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] ocfdqiim709h1uo23ipho2yswvt5wam 1309502 1309497 2026-04-24T11:26:20Z Marcas.oduinn 33120 /* Mioneolas */Naisc 1309502 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scríobhadh '''Leabhar Buí Leacáin''' i ndeireadh na 14ú haoise. Caomhnaítear é anois mar TCD MS 1318 (''olim'' H 2.16).<ref>[https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html Catalogue of Irish Manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin H.2.16 LS 1318]</ref> Cnuasach de chodanna é a rinne scríobhaithe difriúla agus a cuireadh le chéile ina dhiaidh sin. Bhí scoil filíochta ag Clann Mhic Fhir Bhisigh i dTír Fhiachrach Muaidhe (i gContae Shligigh), agus is cosúil go raibh ceann de na codanna i seilbh duine den mhuintir sin tráth. Scríobh Giolla Íosa mac Dhonnchadha Mhóir Mhic Fhir Bhisigh ceann eile timpeall na bliana 1392 d’Ó Dubhda Ua bhFiachrach. Bhí Leabhar Buí Leacáin ar na scríbhinní a bhailigh an scoláire [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] [[Edward Lhuyd]].<ref>Caerwyn Williams agus Ní Mhuiríosa, lch 106.</ref> ==Ábhar== Tá an lámhscríbhinn scríofa ar veilleam agus tá 344 colún inti. Bhí na chéad 289 colún scríofa faoin mbliain 1391 agus an chuid eile faoin mbliain 1401. Tá an mhórchuid den [[Rúraíocht]] inti agus cuid de ''[[Táin Bó Cúailnge]]''. Cnuasach de dhá leagan ar a laghad is ea é siúd, rud is léir ó na heachtraithe dúblacha agus na tagairtí atá déanta do leaganacha eile. An téacs iomlán atá ann anois tá sé déanta de ''Táin Bó Cúailnge'' i Leabhar Buí Leacáin agus leagan neamhiomlán eile i [[Leabhar na hUidhre]]. Níl aon leagan de ''Oidheadh Fhearghusa Mhic Róich'' is síne ná an ceann i Leabhar Buí Leacáin. Tá codanna de ''Táin Bó Flidhais'', scéal a bhaineann le h[[Iorras]] i gContae MhaighEo, ann freisin. Tá ábhar eile ann, mar atá leagan déanach de ''Iomramh Máel Dúin'', díolaim tréanna, agus an tráchtas céanna ar ogham is atá le fáil i Leabhar Bhaile an Mhóta. Chomh maith leis sin tá ''Suidiugud Tellaich Temra'' ann agus scéal de chuid bheatha Phádraig ann faoi Thrífhulangaí Trí-eochair (Trefuilngid Tre-eochair), fathach a chuala faoi chrochadh Chríost roimh aon duine eile. ==Stair== Fuair Edward Lhuyd an leabhar ó [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]] timpeall Mhárta 1700 ag an bPáirc sa [[An Spidéal|Spidéal]] nó ó Dháithí Óg Ó Dubhda ag [[Muine Chonalláin]] i g[[Contae Shligigh]] an bhliain chéanna. Bheadh an leabhar faighte acu siúd ón [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]], éigeas ar chum agus ar chaomhnaigh a mhuintir an leabhar. Cheangail Lhuyd seacht lámhscríbhinn déag le chéile agus thug sé ''Leabhar Buí Leacáin'' orthu. Scríobh Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh cuid de na lámhscríbhinní idir c.1398 and c.1417, agus ina measc tá roinnt de na téacsanna is tábhachtaí de ré na Sean-Ghaeilge agus de ré na Meán-Ghaeilge. Orthu sin tá an t-aon eagrán amháin de [[Táin Bó Cúailnge]] atá beaglach iomlán. Taispeánann dhá cholafan ó lámh Ghiolla Íosa gur scríobhadh iad sa bhliain 1392, cé go mb’fhéidir nár críochnaíodh an saothar go ceann cúpla bliain ina dhiaidh sin.<ref>Féach Ó Muraíle.</ref> Fuair Giolla Íosa cabhair ó mhac léinn leis, [[Murchadh Ó Cuindlis]]. Scríobh sé siúd lámhscríbhinn bhreá i rith 1398-99 atá ina cuid de Leabhar Buí Leacáin anois. [[Tomás Cam Mac Firbhisigh]], mac Ghiolla Íosa, a scríobh ''[[Aided Nath Í]]'', ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'', ''[[Táin Bó Fraích]]'', ''[[Longes mac nUislenn]]'', ''[[Dá Brón Flatha Nime]]'' agus ''[[Mesca Ulad]]''. Tá blúire den saothar scríofa ag [[Solamh Ó Droma]], duine den triúr scríobhaithe a scríobh [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]. Tá sé maíte ag an Ollamh [[Tomás Ó Concheanainn]] gur tháinig cuid mhaith den ábhar i Leabhar Buí Leacáin ó [[Leabhar Ghleann Dá Locha]] agus ón [[Leabhar Laighneach]]. Thóg Lhuyd an teideal ó nóta a rinne [[Ciothruadh Mac Fhirbhisigh]]: ''[Leab]ar an Buide Leacain anim an leabhair so; mise Cirruaidh mac Taidg Ruaidh.'' == Mioneolas == Sa tábla a leanas, feictear dhá chóras uimhrithe, de réir colúin (sa lámhscríbhinn) agus leathanaigh (san eagrán macasamhla). Ní ionann na teideal agus iad atá ann sa lámhscríbhinn (má tá ann), ach tugtar ina ionad sin teidil na bpríomh-athleaganacha.<ref group="n">Liosta anseo dar le {{citation| editor-first =T.K.|editor-last = Abbott | editor-first2 = E.J. | editor-last2 = Gwynn | title = Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College| year = 1921| pages = 94–110 | url = https://archive.org/details/catalogueofirish00trinuoft }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Colún ! Lch ! Téacs |- | 1–2 | 436-7 | ''Beatha'' [[Naomh Féichín]] Bhaile Fhobhair (blúirín 1)<ref name="ReferenceA">{{citation| editor-first = Whitley |editor-last = Stokes |title = Life of St Féchín of Fore |journal = Révue Celtique |volume = 12 |year = 1891 |pages = 318–353 }}</ref> |- | 3–87 | 255, 283 | ''[[Sanas Cormaic]]'', téacs B |- | 88–122 | 421-31 | Sanas Uí Mhaoil Chonaire |- | 123-4 | 432-3 | Fóilió amháin le tosach ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | 125-8 | 434-5 | ''Beatha'' Naomh Féichín Fore (blúirín 2)<ref name="ReferenceA"/> |- | 128–216 | 361–404 | ''Duanaire'' le Seanchan mac Maol Mhuire Ó Maoil Chonaire sa bhliain 1473. San áireamh: ''Aibidil Luigne maic Éremóin''. |- | 217 | 405 | ''Cáin Domnaig'' |- | 221 | 407 | ''Regula Mochuta Raithin'' |- | 224 | ? | De [[Céilí Dé]].<ref>{{citation|editor-first = William | editor-last = Reeves| journal = Transactions of the Royal Irish Academy| volume = 24| title = On the Céli Dé, commonly called Culdees |year = 1873}}</ref> |- | 227, ln 8 | 410 | Rapsóid ar an bhfáidh Éireannach, [[Becc mac Dé]] |- | 228b (líne 17) | 410 | ''Apgitir Chrábaid'' (nath cainte)<ref>{{citation | editor-first = Kuno | editor-last = Meyer| editor-first2 = L. Chr. | editor-last2 = Stern | journal =Zeitschrift für celtische Philologie |volume = 3| year = 1901| url = https://archive.org/stream/zeitschriftfrc03meyeuoft#page/447/mode/2up |language=de, ga | page = 447 | title = Das Apgitir des Colmán maccu Béognae }}</ref> |- | 229a (líne 42) | 411 | ''Bríathra Flainn Fhína maic Ossu'' |- | 233 | 413 | Dán 96-líne luaite le [[Aldfrith of Northumbria|Flann Fína]] |- | 234 (líne 3) – 236 | 413b-414b | ''[[Audacht Morainn]]'', ''[[Scátháin na bhFlatha]]'' |- | 236 | 414 | ''[[Trecheng Breth Féne]]'' |- | 244 | 418 | ''Tech Midchuarta'' (dearadh agus cur síos). |- | 245 | 419 | ''Suidigud Tige Midchuarta'' (dán). |- | 247 | 420 | Cúr síos gearr ar an [[An Dá Aspal Déag|Dáréag Aspal]] |- | 248 | 420 | Dán luaite le [[Cormac mac Cuileannáin]] |- | 249 | 284 | Stair na nGiúdach ó [[Abrahám]] go [[Dáiví]]. |- | 281–310 | | ''[[Cath Maige Rátha]]'' (col 281-2 do léite). Cf: col 945-9. |- | 310 | 313b-318b | ''[[Aided Muirchertaig meic Erca]]'' |- | 320 (líne 14) | 318 | Dán luaite le [[Colm Cille]] |- | 321 | 319 | ''[[Fled Dúin na nGéd]]'' |- | 332 (line 45). | 324 | Chéad rann le Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 333 | 325 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', liosta '''A''' |- | 335 | 326 | Cur síos ar bheatha Naoimh ''[[Cuimín Fota]]'', agallamh aoi idir é agus Naomh Comgán (Mac Dá Cherda) |- | 336 | 326 | Paidir aoi le Naomh Maol Íosa Ó Brallacháin |- | 336 (line 17) | 326 | ''Scúap Chrábaid'', liodán luaite le [[Colcu ua Duinechda]] |- | Idir 336 agus 337 | | Blúire párpháipéir |- | 338 (line 4) | 327 | Liodán as Gaeilge don Tríonóid Naofa (chéad líne as Laidin "O Deus Pater omnipotens, Deus exercituum, miserere nobis") |- | 338b ln 4 | 327 | Liosta d'ardeaspaig Ard Mhacha ó [[Naomh Pádraig]] go Giolla Mac Liag |- | 338b ln 69 | 327 | Cur síos gearr ginealaigh ar Chlann Bhreasail |- | 339 | 328 | ''Frithfolaid<ref>[https://dil.ie/23188 folud] ar eDIL</ref> ríg Caisil fri túatha Muman'' (céad athleagan).<ref>{{citation| first = J.G. |last = O'Keeffe |title = Dál Caladbuig and reciprocal services between the kings of Cashel and various Munster states |journal = Irish Texts |volume = I | year = 1931 |pages = 19–21}}</ref> |- | 340 | | Dán luaite le [[Mo Ling]], dar teideal ''Baile Moling'' (47 rann)<ref group="n">Feictear an dán fosta i § 6 de ''Vita Sancti Moling'' '. Deir [[Eoghan Ó Comhraí]] go dtéann an dán siar go dtí [[Diarmait Mac Murchada]], ach roimh a dhíbirt, .i. 1137-1367 {{citation| title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History| year = 1860| pages = 420–1| url = https://archive.org/stream/lecturesonmanus00ocugoog#page/n452/mode/1up}}</ref> |- | 341 | 329 | ''Tochmarc Moméra'' |- | 343 (líne 31) | 331 | Sleachta éagsúla: 1. ''Āille dōenib delb Gódha...'' (an chaoi a rinne [[Fionn mac Cumhaill]] síocháin idir Glangressach, ard-ollam Meic Miled, agus Sodelb ingen Cormaic);''<ref>{{citation| last = Hull| first = Vernam | title = How Finn made peace between Sodelb and Glangressach| doi =10.1515/zcph.1930.18.1.422| journal =Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 | year = 1930| pages = 422–4| s2cid = 162590101 }}</ref> 2. ''[[Aided Fergusa maic Róich]]'' ([[Fergus mac Róich]]); 3. teacht Silvii ó Ascanii chuig an Bhreatain. |- | 344 (líne 31) | 330 | Cur síos ar chrainn cháiliúla a leagadh ag doineann sa bhliain 665. |- | 344 (líne 54) | 330 | Beatha Naoimh Bhig mhic Dé. |- | 345 (ff. 6) | 331 | ''[[Táin Bó Flidais]]'' (blúirín). |- | 365-6 | | Cur síos gearr ar mháthair agus ar chúigear deirfiúracha Naoimh Phádraig |- | 367-8 | | Doléite |- | tar éis 368 | | Litir cruthaithe isteach ag Thaddæus Roddy [[An Pháirc Thrasna]] sa bhliain 1700 |- | 370 | | Blúire 8 ff. ''[[Máel Dúin|Immram curaig Maíle Dúin]]''. Ar ff. 380-1, feictear "buidhe Leacain ainm an leabhair so. Meisi Cirruaid mac Taidhg ruaidh." |- | 391 (líne 16) | 11 | ''[[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]'' |- | 395 (líne 37) | 13 | ''[[Immram Brain]]'' meic Febaill |- | 397 (líne 8 ó bhun) | | Seanmóir |- | 400 (líne 26) nó 399 (?) | 16 | ''[[Echtra Condla]]'', cf: col. 914-5. |- | 401 | 438–455 | Blúire naoi ff. [[Dindsenchas]] Teamhrach (san áireamh ''Turim Tigi Temrach'' (col. 403)) agus [[Aicill|Acla]], go dtí [[|Sliabh Mairge|Slíab Mairge]]. |- | 437a-450 | 341-66 | Tráchtas leighis (blúirín, 10 ff). Féach freisin col. 463, 465–6 |- | 477–86 | 454–7 | Tráchtas leighis (blúirín); De semine animalium; De virihus animalium. |- | 487-99 | 456-62 | Gluais ar an seachtú leabhar de nathanna cainte le Hippocrates (2–59), luaite le Giolla Pádraig Albanach. Meascadh na fóilióí seo (col. 477–499) de thaisme ag an gceanglóir, agus cuireadh uimhriú na gcolún trína chéile sa bharr." |- | 500 | 217 | ''Leabhar Ollamhan'', ina measc ''[[Auraicept na n-Éces]]'', tráchtas ar [[Ogham]], srl. (ff. 18 ^1/2), scríofa sa bhliain 1408. |- | 549 | 241b-251b | ''[[Immacallam in dá Thuarad]]''.<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Colloquy of the Two Sages | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k222650| journal = Revue Celtique| volume = 26 | year =1905 | pages = 4–64}}</ref> |- | 570-2 | (252) | Teagasc Críostaí, ag tosú le nathanna le Naomh Fursa; cf: col. 228. |- | 573–958 | | Cuid den Leabhar, de réir cosúlachta |- | 573–619 | 17 | ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' |- | 620 | 41 | Cúr síos ar ghaiscígh [[Ailill mac Máta|Ailealla]] agus [[Méabh]]a |- | 644 | 53 | ''[[Táin Bó]] Dartada'' |- | 646 | | ''[[Táin Bó Regamon]]'' |- | 648 | | ''Táin bó Regamna'' |- | 649 | | ''[[Táin Bó Fraích]]'' |- | 658 | 60 | ''Táin bó Aingen'' nó ''[[Echtrae Nerai]]'' |- | 662 | 62 | Cur síos ar na [[Patrarcaí]] (SeanTiomna) |- | 680 | 71 | ''[[Amra Choluim Chille|Amra Coluimcille]]'', le [[Dallán Forgaill]] |- | 690 | 74 a 31 | ''Longes Labrada'' ([[Labraid Loingsech]]) |- | 700 | 81 | Seanmóir ''In Teanga Bithnua'' |- | 705 | 81 | Leanúint de ''In Teanga Bithnua'' (ceithre cholún) |- | 707 | 86 | ''Immram Snedhghusa acus mec Riaghla'' agus ''Eachtrae clerech Choluimcille'' ([[Colm Cille]]).<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Adventure of St. Columba's Clerics | journal = Revue Celtique | volume = 26 | year = 1905 | pages = 130–70| url = https://archive.org/stream/revueceltiqu26pari#page/130/mode/2up }}</ref> cf: leagan eile ag col. 391. |- | 716 | 91 | ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | Idir 731–2 | | Le linn saol Uí Dhonnabháin, cuireadh ceithre fóilió go dtí deireadh na leabhair, scéal Bhriain Bóramha ar ceann amháin acu. |- | 740 | 105 | ''Suidiugud Tellaich Temra'' (Áitriú) |- | 749 (líne 20) | 109 | ''[[Longes Mac nUislenn|Longes mac n-Uislenn]]'' |- | 754 | 112 | ''[[Orgain Denna Ríg]]'' |- | 756 (líne 47) | 113 | ''[[Esnada Tige Buchet]]'' |- | 759 ln 5 | 105 | ''[[Fled Bricrenn]] ocus Loinges mac nDuíl Dermait'' |- | 765 s.f. | 117 | ''[[Tochmarc Becfola]]'' |- | 768 ln 36 | 119 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', Liosta '''B''' |- | 770b (líne 24) | 120 | Deascabháil [[Eineoc]] agus [[Éilias]] chun na bhflaitheas |- | 772 (líne 40) | 121 | Scéalta faoi rí [[Dáiví]] |- | 776 (líne 47) | 123 | ''[[Aided Conrói maic Dáiri]'' ([[Cú Roí|Cú Roí mac Dáire]] agus [[Bláthnat]]). |- | 780 (líne 27) | 125 | Dán (78 rann) le Flannacán mac Cellaig, [[ríthe Bhreá|rí Brega]] |- | 781 (líne 43) | 125 | ''Clesa Conculaind'' ([[Cú Chulainn]]) |- | 782 (líne 126) | 126 | Tionól ''Druim Cet'' |- | 783 (líne 44) | 126b | ''Aided Néill Nóigíallaig maic Echdach Muigmedoin'' |- | 785 (líne 21) | 127 | Caoineadh (15 rann) ar bhás [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]] |- | 786 | 128 | ''Gein Branduib maic Echach ocus Aedáin maic Gabráin'' |- | 786 (líne 46) | 128a-132b | ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' |- | 795 | 132 | Cuid de ''[[Cath Cairn Chonaill]]'' |- | 795 (line 21) | 133 | Scéal faoi Naomh [[Colmán mac Duach]] agus [[Guaire Aidne mac Colmáin]] |- | 797 ln 12 | 133 | Scéal faoi Ghuaire, Mac Dá Cherda agus [[Cuimín Fota]]. |- | 798 s.f. | 134 | Scéal faoi Mhac Dá Cherda mac Maele Ochtraigh |- | 800 (líne 34) | 135 | '' Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis '', ([[Mongán mac Fiachna]], Eochaid ardfhile Éireann agus [[Fiachnae mac Báetáin]], [[ríthe na nUladh|rí Uladh]]; an fáth nach raibh clann uasal ag Mongán). |- | 802 | 136 | Scéalta faoi Beag mac Dé agus [[Diarmait mac Cerbaill]] |- | 803 (líne 22) | 136 | '' Tiontú Chonstaintín agus Aimsiú na Croise '' |- | 805 (líne 13) | 137 | Den chéad aoir a cumadh i nÉirinn ag Cairbre do [[Bres|Bhreas mac Ealadáin]] |- | 806 (líne 7) | 138 | De rí Salemon na Gréige |- | 807 (líne 8) | 138 | De dícheannadh [[Eoin Baiste]] agus dán maidir leis na ceathrar Héaród leis an bhfile, Bran |- | 808 (líne 9) | 139 | ''Tréide Cétna Labratar iarna Genemain'' |- | 810 (líne 40) | 140 | Cúr síos ar an Halla Cóisire ag [[Cnoc na Teamhrach]], cf: col. 244. |- | 811 (líne 23) | 140 | Dán maidir le mic Cormaic mhic Airt; nótaí gearra ar [[Naomh Pádraig]] |- | 812–823 | 141 | Páis Chríost |- | 823 | | [[Soiscéal Nicodemus]] |- | 839 (líne 19) | 154 | Seanmóir ar an Maighdean Bheannaithe |- | 852-7 | 161-3 | ''Agallamh Anama agus Coirp'' |- | 857 fin. | 163 | An scríobhaí, Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh sa bhliain 1380. |- | 858 | 164 | Scéal faoi Cholm Cille agus Aodhán mac Gabráin |- | 858 (line 23) | 164 | Teagaisc Ghréagóir na Róimhe |- | 860 | 165 | Beatha Ghréagóra |- | 863 (líne 38) | 166 | ''Tegasc Rig Solmain meic Dáivi'' |- | 869 (líne 9) | 169 | Seanmóir ar Micheál ardaingeal |- | 869b | 169 | Dán (15 rann) agus cur síos ar na 17 iontas ar oíche bhreith Chríos |- | 869c-d, 870–875 | 171 | ''[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]'' ([[Diarmait mac Cerbaill]]), prós agus rannta<ref group="n">{{citation| first = Dan M.|last = Wiley | title = The Cycles of the Kings }}</ref> |- | 875 (líne 28) | 174 | Imirce na g[[Ciarraige]] sna Connachta isteach Connaught |- | 876 (líne 6) | 175 | ''[[Tochmarc Étaíne]]'' |- | 877 (líne 28) | 175 | ''[[Fotha Catha Cnucha]]'' |- | 878 (líne 47) | 176 | Seanscéal maidir leis [[an Dagda]] agus eile de {{h|Tuatha Dé Danann}}, dar le hAbb Aodh |- | 880 | 177 | ''[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]'' ([[Athirne|Athairne]]) |- | 885 (líne 26) | 179b-180a | ''[[Compert Conchobuir]]'' |- | 886 (líne 48) | 180 | '' Geneamuin Chormaic Ua Chuind'' ([[Cormac mac Airt]]) |- | 889 (líne 26) | 181 | ''[[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]]'' |- | 898 (line 10) – 906 | 186 | ''[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]'' ([[Crimthann mac Fidaig]], [[Eochaid Mugmedón]]) |- | 902 (líne 41) | 188 | ''Echtra mac n-Echach Muigmedóin'' |- | 906 (líne 9) | 190 | ''Imtechta Moga Ruith'' ([[Mug Ruith]]) |- | 907 | 190 | '' ''[[Ceithre Sheod]] na dTuatha Dé Danann]]''.<ref>{{citation| first = Vernam | last = Hull | title = The four jewels of the Tuatha Dé Danann | journal = Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 |issue = 1 | year = 1930| pages = 73–89| doi = 10.1515/zcph.1930.18.1.73 | s2cid = 162561947}}</ref> |- | 907 | | Scríobhaí [[Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh]] |- | 908 | 191 | ''Baile Findachta, Ríg Connacht''. |- | 909 (líne 12) | 191b-192b | ''Suidigud Tellaig na Cruachna'', aitheanta fosta mar ''Aided Nath Í''.<ref>{{citation| first = Samuel | last = Ferguson | title = On the legend of Dathi| journal = Proceedings of the Royal Irish Academy | series = 2nd | volume = 2 | year = 1879–1888 | pages = 167–184| url = https://archive.org/stream/proceedingsofro16roya#page/n207/mode/2up }}</ref> |- | 910 (líne 4) | 192 | Dán luaite le [[Torna Éices]], maidir le ríthe Éireann réamhChríostaí, adhlactha i [[Ráth Cruachan]]; ar reiligí i dTailtin |- | 911 s.f. | 192 | ''[[Compert Mongáin]]'' |- | 912 | | '' Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''<ref>[https://www.asnc.cam.ac.uk/esenchas/index.php?ms_function=5&ms_id=2 Scél asa mberar], eSenchas, Department of Anglo-saxon, Norse & Celtic, University of Cambridge</ref> agus ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 953-4. |- | 913 (líne 42) | 193 | ''Scél Mongáin'' |- | 914 (líne 24) | 194 | ''Tucait Baile Mongáin'' |- | 914 (líne 49) | | ''[[Echtra Condla]]'', cf col. 399–400. |- | 916 | 195 | Scéal faoi Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 917 s.f. | 195 | Scéal faoin bhfile, [[Flann mac Lonáin]] |- | 919 (líne 31) | 196 | Dán |- | 920 | 197 | De seacht gcéim na m[[bard]] |- | 938 (líne 11) | 205 | ''Aided [Lugdach] Meic Con'' ([[Mac Con]]) |- | 939 (líne 8) | 206 | ''[[Cath Almaine]]'' |- | 942 (líne 8) | 207 | ''Cath (Belaig) Duine Bolc''<ref>{{citation| last = Maniet| first = Albert | journal = Éigse | volume = 7 | year = 1953 |title = Cath Belaig Dúin Bolc | pages = 95–111 }}</ref> |- | 945 s.f. | 209 | ''[[Cath Maige Rátha]]'' (cf leagan níos faide ag col. 321–332) |- | 949 (líne 40) | 211 | ''Ces [[Noínden Ulad]]'' |- | 951 (líne 8) | 212 | ''[[Bruiden]] Átha Í'' (luath-scéal na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]]) |- | 951 (líne 34) | 212 | '' 'Scéala Fiachna mac Baedáin, rí Alban' ([[Fiachna mac Baetáin]]) |- | 952 | | ''Tucait Fagbála in Fesa do Finn 7 Marbad Cuil Duib'' |- | 953 ln 38 | 213 | ''Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''; ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 912. |- | 955 | 214 | ''[[Aided Óenfir Aífe]]'' |- | 957 ln 12 | 214 | ''Cáin Domnaig'', cf col. 217. |} {{reflist|group=n}} == Foinsí == * Caerwyn Williams, J.E. agus [[Máirín Ní Mhuiríosa|Ní Mhuiríosa, Máirín]] (1979). ''Traidisiún Liteartha na nGael''. An Clóchomhar. * [[Nollaig Ó Muraíle|Ó Muraíle, Nollaig]] (1996). ''The Celebrated Antiquary, Dubhaltach Mac Fhirbhisigh (c.1600–1671): His Lineage, Life and Learning'', ll. 16, 23. Maigh Nuad: An Sagart. * Ó Concheanainn, Tomás, ‘The manuscript tradition of two Middle Irish Leinster tales,’ ''[[Celtica (iriseán)|Celtica]]'' xviii (1986), ll. 13–33. * &mdash;, ‘A personal reference by Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh,’ ''Celticia'' xviii (1986), lch. 34. * &mdash;, ‘The YBL fragment of Táin Bó Flidais,’ ''Celtica'' xiiii (1980), ll. 56–57. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] o72n0fdxuygbpu4lnuc8j0h1lborirf 0 61802 1309369 1236198 2026-04-23T12:07:16Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309369 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is baile beag ar thaobh thiar d'[[Ratharsair|Oileán Ratharsair]] é '''Òsgaig'''.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.linguae-celticae.org/dateien/1891_GLP_083_Ratharsaigh_a_Deas.pdf |teideal=Linguæ Celticæ |dátarochtana=2015-04-30 |archivedate=2016-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160909105826/http://www.linguae-celticae.org/dateien/1891_GLP_083_Ratharsaigh_a_Deas.pdf }}</ref> Rugadh [[Somhairle MacGill-Eain]], an [[file]] Gàidhlig cáiliúil, in Òsgaig i 1911, agus a dheartháir, [[Calum Iain MacGilleathain]], [[scríbhneoir]] agus cnuasaitheoir [[béaloideas]], i 1915.<ref>[http://www.calum-maclean-project.celtscot.ed.ac.uk/mu-chalum-macgilleathain/eachdraidh-beatha-chaluim-mhicgilleathain/ Eachdraidh-Beatha Chaluim MhicGilleathain]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} aig Pròiseact Chaluim MhicGilleathain</ref> == Naisc sheachtracha == * [http://www.gaelicplacenames.org/databasedetails.php?id=309 Logainmneacha na hAlban: Òsgaig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408024901/http://gaelicplacenames.org/databasedetails.php?id=309 |date=2016-04-08 }} * [http://www.sorleymaclean.org/index.htm Somhairle MacGill-Eain ar líne] * [http://www.calum-maclean-project.celtscot.ed.ac.uk/dachaigh/ Pròiseact Chaluim MhicGilleathain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150115142550/http://www.calum-maclean-project.celtscot.ed.ac.uk/dachaigh/ |date=2015-01-15 }} ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Bailte in Albain]] 7x474bszf8blmsxhwusc9ih4whsyw9g 0 67618 1309424 1023159 2026-04-23T17:01:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309424 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ban-aisteoir agus amhránaí [[SAM|Meiriceánach]] ab ea '''Pearl Bailey''' ([[29 Márta]] [[1918]] – [[17 Lúnasa]] [[1990]]). In oirdheisceart [[Virginia]] a rugadh agus a tógadh í. I ndiaidh tamall ag obair in ''vaudeville'' chuaigh sí ar an stáitse den chéad uair sa bhliain 1946. Bronnadh gradam Tony uirthi sa bhliain 1968 as a páirt sa leagan gorm de ''Hello, Dolly!''. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Bailey, Pearl}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1918]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daoine as Virginia]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] hqdefcx5ewato3usiump78sh54s09ou 0 68566 1309498 1304981 2026-04-24T11:01:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309498 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is é '''''Cluiche na Corónach''''' ('''''A Game of Thrones''''') an chéad imleabhar sa tsraith [[Fonn Oighir agus Tine]], sraith fantaisíochta leis an údar [[Meiriceá]]<nowiki/>nach [[George R. R. Martin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A game of thrones|url=http://worldcat.org/oclc/1164717175|oclc=1164717175|author=Martin, George R. R., author.}}</ref> Foilsíodh é den chéad uair i mBéarla ar an gcéad lá de mhí Lúnasa, 1996. [[Íomhá:Clúdaigh_Fonn_Oighir_agus_Tine.png|mion|Clúdaigh '''[[Fonn Oighir agus Tine|''Fonn Oighir agus Tine'']]''']] == Stair == Bhuaigh an t-[[úrscéal]] Locus Award na bliana 1997 agus ainmníodh é don 1997 Nebula Award agus don 1997 World Fantasy Award. Bhuaigh an nóibhille ''Blood of the Dragon'' (lit. Fuil an Dragain), atá ina chnuasach de chaibidlí Danaeras Tairgéirian ón úrscéal, Hugo Award na bliana 1997 don Nóibhille is Fearr. Rinneadh leabhar sárdhíola de chuid an [[The New York Times|New York Times]] de i mí Eanáir 2011 agus shroich sé barr an liosta i mí an Mheithimh, 2011. [[Íomhá:GeorgeRRMartinCW98 wb.jpg|mion]] Insítear eachtraí an scéil ó roinnt dearcthaí éagsúla, agus leanann na leabhair trí mhórphlota; aighneas idir uaisle Iartharais, eachtraí an Mhúir, agus feachtas na dTairgéirianach deoraíoch. Bhí an t-úrscéal ina fhoinse inspioráide do roinnt saothair dhíorthacha, cluichí san áireamh. Is é an bunús leis an gcéad séasúr de Game of Thrones, sraith theilifíse de chuid HBO ar cuireadh tús léi i mí Aibreáin 2011. {{Main|Game of Thrones}} === Gaeilge === Foilsíodh leagan [[An Ghaeilge|Gaeilge]] faoin teideal '''''Cluiche na Corónach''''' i mí Dheireadh Fómhair 2016.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ardan/imram-v-cluiche-na-coronach/|teideal=IMRAM V Cluiche na Corónach 'Game of Thrones' na Gaeilge á léiriú san ardchathair|údar=Méabh Ní Thuathaláin|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-09-24}}</ref> Tá ''Cluiche na Corónach'' ar fáil ó [[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/Teideal/cluiche-na-coronach-game-of-thrones/|teideal=Cluiche na Corónach|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2021-09-24|archivedate=2021-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924220347/https://leabharbreac.com/Teideal/cluiche-na-coronach-game-of-thrones/}}</ref> Chuir Oisín Ó Muirthile Gaeilge ar an saothar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/agallamh-conas-a-aistriodh-game-of-thrones-go-gaeilge/|teideal=AGALLAMH: Conas a aistríodh Game of Thrones go Gaeilge?|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=2016|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-09-24|archivedate=2021-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924221848/https://nos.ie/cultur/leabhair/agallamh-conas-a-aistriodh-game-of-thrones-go-gaeilge/}}</ref> == Plota == Leanann Cluiche na Corónach trí phríomhshnáithe scéil ag an aon am amháin. === Sna Seacht Ríocht === Ag tosach an scéil, daorann an Tiarna Eideard “Neid” Stairc tréigtheoir ó Fhaire na hOíche chun báis. Is mílíste í an Fhaire a chosnaíonn an Múr ollmhór a tógadh d’oighear, de charraig agus de dhraíocht chun na Seacht Ríocht a chosaint. Ar an mbealach abhaile go Geimhsceird, aimsíonn an meitheal sé chriún óga a uchtaíonn a chlann níos déanaí, agus an criún ar shuaitheantas na Stairceach. Tá trí choileán fireann agus dhá choileán baineann ann, chomh maith le híochtairín bán, a thagann le chéile leis an triúr dlisteanach de mhic, an bheirt dhlisteanach iníonacha agus an tuilí amháin atá ar an tiarna. Tagann tásc oide Neid, an Tiarna Eoin Ó hAirín, an oíche chéanna arbh é príomhchomhairleoir chara óige Neid, an Rí Roibeard Ó Barratháin, é. Le linn a chuairte féin ar chaisleán Neid, Geimhsceird, ceapann Roibeard Neid mar Lámh an Rí in ionad an Airínigh. Tá drogall ar Neid glacadh leis an gceapachán, ach aontaíonn sé leis nuair a fhaigheann amach go gcreideann baintreach an Airínigh, Líosa, gur nimhigh an Bhanríon Soirse Lanastair agus a muintir a fear céile. Go gairid ina dhiaidh sin, feiceann mac amháin de chuid Neid, Bran, an ríon Soirse ag bualadh leathair lena leathchúpla Séimí Lanastair, agus caitheann seisean Bran amach as fuinneog túir chun a gcumann a choimeád faoi rún. Imíonn Neid agus a iníonacha Sansa agus Airia ag triall ar phríomhchathair an fhlaithis, Port an Rí, fad is a fhanann a bhean chéile Caitlín le Bran atá i dtámh suan, agus lena mic eile, Raib is Riocán, i nGeimhsceird. [[Íomhá:Game_of_Thrones_cast_(14118396526).jpg|mion|Tá daoine difriúla cóirithe mar charachtair ón seó sa bhliain 2014]] Le linn an aistir aduaidh, tarlaíonn bruíon idir Airia agus mac Roibeard, an Prionsa Séafra, a bhfuil cleamhnas aige le Sansa, agus deanann sí an teannas idir na Staircigh agus na Lanastraigh agus idir Airia is Sansa a mhéadú. Ionsaíonn criún Airia, Niamhra, Séafra chun í a chosaint, agus cuireann Airia ruaig ar Niamhra lena slánú ó chuthach na Lanastrach, sa chaoi is go maraítear criún Shansa, Ríon, in ionad Niamhra. I nGeimhsceird, déanann feallmharfóir iarracht Bran a mharú, agus imíonn Caitlín go Port an Rí chun scéala de seo a thabhairt do Neid. Dúisíonn Bran go gairid ina dhiaidh sin, gan mhothú ná feidhm ina chosa a thuilleadh, agus níl aon chuimhne aige ar chúis a thitime. I bPort an Rí, buaileann Neid le comhairleoirí an Rí, lena n-airítear an cisteoir ríoga Peadar Ó Baelais, dar leasainm Lúidín, agus Vaireas, maidir na gcogarnach. Titeann cumhacht ríoga iarbhír ar Neid gan mhoill, toisc go gcaitheann Roibeard a chuid ama ar an drabhlás. Ar shroichint Phort an Rí do Chaitlín, tugtar í chuig an mBaelasach, a deir gurbh é Tirian Lanastair, deartháir abhcach Shoirse agus Shéimí, úinéir na miodóige a úsáideadh i gcoinne Bhrain, agus aontaíonn sé cúnamh a thabhairt do Neid tréas féideartha na Lanastrach a imscrúdú. Agus í ag filleadh aneas ar Gheimhsceird, buaileann Caitlín le Tirian de thaisme ar Bhóthar an Rí, gabhann sí ar láimh é, agus tugann é a fhad le dún a deirféar Laoise Bean Uí Airín sa Ghleann, mar a n-éilíonn Tirian breith chomhraic agus gnóthaíonn sé a shaoirse arís nuair a bhuann a churadh, amhas darb ainm Brún, an comhrac. Mar dhíoltas ar ghabháil Thirian, cuireann athair an abhaic, an Tiarna Taidhbhín Lanastair, saighdiúirí chuig tír dhúchais Chaitlín, Dúiche na nAibhneacha. Faigheann Neid amach ar deireadh gurb iad oidhrí dleathacha Roibeard, Séafra san áireamh, clann Shoirse le Séimí agus gur maraíodh Eoin Ó hAirín chun fionnachtain a gcoil a cheilt. Tugann Neid an deis do Shoirse teitheadh sula n-insíonn sé an fhírinne do Roibeard, ach úsáideann sí an deis seo bás Roibeard a eagrú i dtimpiste sealgaireachta. Bailíonn Neid, ar ndearnadh leasrí de in uacht bháis Roibeard, cúnamh Lúidín chun dílseacht agus cabhair gharda na cathrach a chinntiú d’fhonn dúshlán a thabhairt faoi éileamh Shéafra ar an ríchathaoir; ach feallann Lúidín air, cuirtear Neid i gcarcair, maraítear a fhir go léir agus gabhtar Sansa mar chime de chuid na Lanastrach. Éalaíonn Airia ón rídhún, agus corónaítear Séafra mar rí ar na Seacht Ríocht. Toilíonn Neid admháil éithigh d’ardtréas a thabhairt os comhair na cathrach agus dul le Faire na hOíche mar mhalairt ar shláinte Shansa, ach baineann Séafra a cheann de ar aon chaoi. Cruinníonn Raib Stairc airm agus máirseálann aduaidh mar fhreagra ar ghabháil a athar; agus ar chloisint bhás Neid dó, déanann sé iarracht a thuilleadh tacaíochta a fháil ó athair a mháthar, an Tiarna Oistir Ó Taithligh. Chun dúichí na dTaithleach a bhaint amach, aontaíonn sé do chleamhnas le muintir Fhraoich, atá i gceannas ar na tailte sa bhealach air. Beireann Raib an bua ar Shéimí Lanastair, a ghabhtar ina bhraighdeanach, agus cinneann a athair Taidhbhín cúlú aduaidh thar theorainn theas dhúichí na dTaithleach, agus cuireann Tirian chuig Port an Rí chun smacht a chur ar Shéafra. Nuair a roghnaíonn Raib gan tacú le deartháireacha Roibeard, Ránaillín agus Stáineas, a ndearnadar araon an ríchathaoir a éileamh, gaireann na tiarnaí deisceartacha agus tuaisceartacha “Rí an Tuaiscirt” de, arbh é teideal ársa na Stairceach é, tráth. === Ar an Múr === Cuireann brollach an urscéil an Múr in aithne dúinn: balla ársa cloiche, oighir is draíochta, na céadta de throithe ar airde agus na céadta míle ar leithead, atá ina sciath ag na Seacht Ríocht in éadan an fhiántais ó thuaidh. Tá Faire na hOíche i bhfeighil ar an Múr: ord gaiscíoch a gheallann a saol ar fad a chaitheamh ann, gan pósadh, teideal, maoin ná clann a bheith orthu choíche. Lastuaidh den Mhúr, buaileann meitheal beag de ránaithe ó Fhaire na hOíche leis an Aos Alltair, cine ársa naimhdeach fhordhaonna. Maraítear na ránaithe go léir cé is moite de mharthanóir amháin a gcuireann Eideard Stairc chun báis é mar gheall ar a thréigean. Spreagann Beineán Stairc tuilí a dhearthár Neid, Seán an tSneachta, dul le Faire na hOíche. Tagann díomá ar Sheán nuair a fhaigheann sé amach gurb í príomhfheidhm na Faire ná beith ina háitreamh pionóis do choirpigh, chun cúl a choinneáil ar na “fianlaigh”, lucht treibhe a mhaireann in ainriail lastuaidh den Mhúr. Ar an Múr, aontaíonn Seán na hearcaigh i gcoinne a dteagascóra dhian agus cosnaíonn sé earcach amháin, Saiméil Mac Toirealaigh, ar cladhaire é ach atá lách agus cliste. Bhí Seán ag súil go dtuillfeadh a chumas troda post an ránaí, duine de throdaithe Fhaire na hOíche, ach ina ionad ceaptar é mar stíobhard faoi cheannasaí na Faire, an Tiarna Ceannasaí Díorán Ó Mórmhuine, a d’fheadfadh oidhre an Mhórmhuinigh a dhéanamh de Sheán dá bharr. Ní fhilleann Beineán aduaidh, a threoraigh meitheal beag ránaithe lastall den Mhúr, agus sé mhí níos déanaí, aimsítear corpáin bheirt de na ránaithe óna bhaicle lastuaidh den Mhúr agus tugtar siar go príomhfhort na Faire, Caisleán an Duibh, iad. Mar sin féin, tagann athbheos iontu trí dhraíocht éigin agus déantar taisí díobh. Maraíd seisear sa chaisleán agus is beag nach n-éiríonn leo an Mórmhuineach féin a mharú ach cuireann Seán stop leo. Nuair a shroicheann nuacht de bhású a athar a fhad le Seán, déanann sé iarracht dul le Raib i gcoinne na Lanastrach ach éiríonn lena pháirtithe cosc a chur air agus áitíonn an Mórmhuineach air a dhílse don Fhaire a dhaingniú. Ansin deir an Tiarna Ceannasaí leis go bhfuil sé i gceist aige teacht ar a uncail Beineán – beo nó marbh – agus chun imeacht mórán fianlach a fhiosrú chomh maith le fírinne na ráflaí maidir leis an “Rí-lastall-den-Mhúr”: tréigtheoir ó Fhaire na hOíche darb ainm Mánas mac an Chreachaire. === San Oirthear === Sa Pheantóis, státchathair ar an ilchríoch soir ó Iartharas darb ainm Oirthearas, pósann Viosaeras Tairgéirian, mac an rí ar chuir Roibeard Ó Barratháin é as cumhacht, a dheirfiúr Danaeras ar an Khal Drogo, taoiseach cogaidh de chuid na nDothráiceach fáin, mar mhalairt ar fheidhm airm Drogo ina iarrachtaí ríchathaoir Iartharais a athghabháil dó féin. Tugann Illyrio, ceannaí saibhir a bhí ag tabhairt tacaíochta do na Tairgéirianaigh bhochta agus a shocraigh an cleamhnas, trí ubh chlochraithe dragain do Dhanaeras mar bhronntanas bainise. Téann Ióra Ó Mórmhuine, ridire ionnarbthach ó Iartharas, le Viosaeras mar chomhairleoir. Cé go raibh uamhan uirthi faoina fear nua agus faoina mhuintir, éiríonn le Danaeras a ról cuí a ghlacadh mar khaleesi, nó ríon, Drogo. Nuair nach léiríonn Drogo aon suim i gconcas Iartharais, déanann Viosaeras iarracht a dheirfiúr a bhrú chun Drogo a chomhéigniú lena dhéanamh, ach diúltaíonn sí dó. Nuair a bhagraíonn Viosaeras Danaeras go poiblí, cuireann Drogo chun báis é trí ór leáite a dhoirteadh ar a cheann. Ina dhiaidh sin, déanann feallmharfóir atá ag iarraidh fabhar Roibeard Rí a ghnóthú iarracht Danaeras agus a leanbh gan bhreith a nimhiú, agus ansin toilíonn Drogo cúnamh a thabhairt di Iartharas a chloí. Agus é ag creachadh bailte chun an t-ionradh a mhaoiniú, gortaítear Drogo, agus ordaíonn Danaeras do chneasaí gafa é a leigheas. Nuair atá sé ó tharrtháil, íobraíonn an cneasaí, ar chuir creachadóireacht na nDothráiceach fraoch uirthi, leanbh neamhbheirthe Danaeras chun an ortha a tharrthálfadh beatha Drogo a luchtú, a leigheasann Drogo ach a fhágann é i riocht seasta gan chiall gan chéadfaí. Tréigeann tromlach an airm Dhothráicigh Drogo agus leanann ceannaire nua. Plúchann Danaeras Drogo le hadhairt agus daorann an cneasaí chun báis trína cheangal le breocharn sochraide Drogo. Cuireann sí a trí huibhe dragain ar an mbreocharn, agus siúlann isteach sa dóiteán, ansin tagann amach gan díobháil a bheith déanta di agus trí dhragan nuaghortha ag diúl a cíoch. Tugann na Dothráicigh go léir a d’fhan léi agus Ióra Ó Mórmhuine móid dílseachta di le barr iontais. Den chéad uair le fada an lá, tá an oíche beo le ceol na ndragan. [[Íomhá:Joseph gatt game of thrones iceland set.jpeg|mion|Sraith HBO (Joseph Gatt)]] == Pearsana dearcaidh == Insítear gach caibidil ó dhearcadh carachtair amháin sa tríú pearsa; insítear scéal an chéad leabhair ó dhearcadh ochtar príomhcharachtar. Is ó dhearcadh mioncharachtair amháin a insítear an brollach. Insíonn teidil na gcaibidlí ainm na pearsan dearcaidh. * Brollach: Liam, fear i bhFaire na hOíche. * An Tiarna Eideard “Neid” Stairc, Bardach an Tuaiscirt agus Tiarna Gheimhsceirde, Lámh an Rí. * An Bhantiarna Caitlín Ní Thaithligh, Bean Eideard Stairc. * Sansa Stairc, an iníon is sine de chuid Eideard agus Caitlín Stairc. * Airia Stairc, an iníon is óige de chuid Eideard agus Caitlín Stairc. * Branán “Bran” Stairc, an dara mac is óige de chuid Eideard agus Caitlín Stairc. * Seán an tSneachta, mac mídhlisteanach Eideard Stairc. * Tirian Lanastair, abhac, deartháir an chúpla Soirse Ríon agus Sior Séimí, mac an Tiarna Taidhbhín Lanastair. * An Banphrionsa Danaeras Tairgéirian, Danaeras an Anfa, banfhlaith Chloch na nDragan agus banoidhre ríchathaoir na dTairgéirianach i ndiaidh a dearthár mhóir Viosaeras Tairgéirian. Sna leabhair ina dhiaidh seo, cuirtear roinnt dearcthaí carachtair leis agus baintear cinn eile. == Duaiseanna agus ainmniúcháin == * Locus Award – An tÚrscéal is Fearr (Fantaisíocht) (Bhuaigh) – (1997) * World Fantasy Award – Úrscéal Is Fearr (Ainmníodh É) – (1997) * Hugo Award – An Nóibhille is Fearr le haghaidh ''Blood of the Dragon'' (a Bhuaigh) – (1997) * Nebula Award – An tÚrscéal is Fearr (Ainmníodh é) – (1997) * Ignotus Award – An tÚrscéal is Fearr (Coigríche) (a Bhuaigh) – (2003) == Féach freisin == * [[Game of Thrones]], ar an Vicipéid (sraith [[Teilifís|teilifíse]]) == Tagairtí == {{Reflist|30em}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Cluiche na Coronach}} [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]] [[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]] [[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1996]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1990idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2016]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]] 43kb9gds1sake21g01ce14s0ca721vc 0 69729 1309389 1240850 2026-04-23T15:30:15Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309389 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Gníomhaí [[Polaitíocht|polaitiúil]] Easpáinneach as [[Arizona]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], ab ea '''Cesar Chavez''' ([[31 Márta]], [[1927]] – [[23 Aibreán]], [[1993]]). Ba cheannaire an-tábhachtach é Chavez i rith ghluaiseacht [[Cearta daonna|chearta sibhialta]] Mheiriceá sna [[1950í]] agus sna [[1960í]]. Bhí Chavez i mbun feachtais ar mhaithe le cearta oibrithe [[Feirm|feirme]] i g[[California]].<ref>http://tuairisc.ie/dorothy-day-tiocfaidh-a-la/</ref> Bhunaigh sé, le Dolores Huerta, an ''National Farm Workers Association'' (níos déanaí an ''United Farm Workers union'', UFW) sa bhliain [[1962]]. Ar an 31 Márta gach bliain, ceiliúrtar ''Lá César Chávez'' i Stáit Aontaithe Mheiriceá. [[Íomhá:Cesar chavez visita a colegio cesar chavez.jpg|mion|César Chávez sa bhliain 1974|clé]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Chávez, César}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]] [[Catagóir:Básanna i 1993]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Contae Yuma, Arizona]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] 201isgsnj4cohxy82x92smciyqqt0q3 0 86309 1309472 1251875 2026-04-23T22:45:33Z TGcoa 21229 1309472 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus [[amhránaí]] as [[Contae Chiarraí]] is ea '''Muireann Nic Amhlaoibh '''(a rugadh i 1978). Go dtí an bhliain 2016, b'í príomhamhránaí an ghrúpa traidisiúnta ''Danú''. Ón mbliain chéanna, is leath den dísreach [[Ceol leictreonach|leictreonaice]] ''[[Aeons]] ''í. [[Íomhá:Muireann Nic Amhlaoibh of Danu.jpg|clé|mion|365x365px|le Danú, 2007]] ==Beathaisnéis== D’fhás Muireann Nic Amhlaoibh aníos i n[[Dún Chaoin]] i g[[Contae Chiarraí]], chomh maith le h[[Inis Oírr]], an ceann is lú d’[[Oileáin Árann]], agus [[Oileán Chléire]], oileán beag eile amach ó chósta Chontae Chorcaí. Tá na pobail seo i g[[An Ghaeltacht|ceantair Ghaeltachta]]agus is í an Ghaeilge céad teanga Nic Amhlaoibh. Bhí tionchar aige seo ar a slí bheatha níos déanaí, mar gheall ar a luath-nochtadh d’amhránaíocht na Gaeilge, go háirithe sa traidisiún [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean-nóis]]. Thosaigh sí ag seinm [[Pianó|an phianó]] agus [[Fidil|an fhidil]] ag aois óg sula ndeachaigh sí ar aghaidh go dtí an fheadóg agus, sa deireadh, [[Fliúit|an fheadóg mhór]]. I measc eispéiris luatha ceoil Nic Amhlaoibh bhí a hathair, an fidléir traidisiúnta Feargal Mac Amhlaoibh, a thionlacan chuig seisiúin.<ref>{{cite web | teideal= Aoibhinn and Company with Muireann Nic Amhlaoibh and her father Fergal | website=[[RTÉ One]] | date=21 July 2013 | url=https://www.rte.ie/radio1/aoibhinn-and-company/programmes/2013/0721/463486-aoibhinn-and-company-with-muireann-nic-amhlaoibh-and-dad-fergal/|údar=rte.ie|dáta=2013}}</ref> Nuair a d'aistrigh Nic Amhlaoibh go Gaeltacht Chiarraí Thiar, chuaigh sí isteach san amharclann Siamsa Tíre. I rith na sé bliana a chaith sí leo, ghlac sí páirt i roinnt de na léirithe móra a bhí acu. Agus í i gCiarraí, d'fhorbair, d'fhoghlaim agus fuair a cuid amhránaíochta tionchar ó amhránaithe áitiúla ar nós muintir Begley, Áine Ní Laoithe, agus Eilín Ní Chearna. Chaith sí ceithre bliana i mBaile Átha Cliath ag freastal ar [[Institiúid Ealaíne, Deartha agus Teicneolaíochta Dhún Laoghaire]], ag saothrú dioplóma sa mhínealaín. Ansin rinne sí staidéar in [[Ollscoil Luimnigh]] agus bronnadh Máistir Ealaíon i dTaibhiú an Cheoil Thraidisiúnta (Béarla; ''Irish Traditional Music Performance'' ) uirthi.<ref>{{cite web| teideal=Muireann Nic Amhlaoibh | url=https://www.oaim.ie/tutor/muireann-nic-amhlaoibh/| website=Academy of Irish Music |údar=oaim.ie}}</ref> <ref>{{cite web |teideal=From Danú to Dunquin... | date= 23 January 2016 | url=https://www.independent.ie/regionals/kerryman/entertainment/from-dan-to-dunquin--34379412.html|údar=independent.ie}}</ref> Bhuail ailse brollaigh í sna 2020idí; chuaigh sí faoin scian cúpla uair agus tríd sraith ceimiteiripe agus radaiteiripe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22603501/|teideal=Muireann Nic Amhlaoibh ar RnaG|údar=An Saol ó Dheas / RnaG|dáta=22 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=RTE Radio RnaG|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Muireann Nic Amhlaoibh ar a haistear le hailse|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2026/0422/1569565-muireann-nic-amhlaoibh-ar-a-haistear-le-hailse/|date=2026-04-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Dioscliosta== === Albaim === * ''Morning Star/Réalt na Maidine'' (2002) * ''Daybreak/Fáinne an Lae'' (2006) * ''Dual'' (2008 – in éineacht le [[Julie Fowlis]]) * Ar Uair Bhig an Lae/The Small Hours (2013) * ''Foxglove & Fuchsia'' (2017) * ''Thar Toinn/Seaborne'' (2020) * ''Neadú'' (2021) * ''Róisín ReImagined'' (2022) === In éineacht le Danú === * ''The Road Less Travelled'' (2003) * ''Up in the Air'' (2004) * ''When All Is Said and Done'' (2005) * ''One Night Stand'' (Danú DVD) (2005) * ''Seanchas'' (2010) * ''Buan'' (2015) === In éineacht le hAeons === * ''Fís'' (2018) == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1978]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Amhráin Thraidisiúnta)]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana]] [[Catagóir:Mná]] rzb74hd6oc4qp6dkfsdsgfdx8iw80xl 0 86385 1309401 1069098 2026-04-23T15:47:13Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309401 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Sasana|Sasanach]] é '''Ronald Charles Colman''' (9 Feabhra 1891 – 19 Bealtaine 1958). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1948. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1948. Ainmníodh é don ngradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930. {{DEFAULTSORT:Colman, Ronald}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1891]] [[Catagóir:Básanna i 1958]] [[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Daoine as Surrey]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] kd83zf79g869imjr5xgr6p9kr4hvf2r 0 86388 1309404 1028634 2026-04-23T15:53:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309404 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Meiriceánach é '''William Broderick Crawford''' (9 Nollaig, 1911 – 26 Aibreán, 1986). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1950. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1950. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Crawford, William B}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna i 1986]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Daoine as Philadelphia]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] jksqnu41ne6w11mbrg1m04ypwauoss1 1309405 1309404 2026-04-23T15:53:55Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309405 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Meiriceánach é '''William Broderick Crawford''' (9 Nollaig, 1911 – 26 Aibreán, 1986). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1950. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1950. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Crawford, William B}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna i 1986]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Daoine as Philadelphia]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] hwhfcwz5c40huwj8kqk70qh81iekjvl 0 86814 1309418 1069695 2026-04-23T16:51:16Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309418 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í '''June Allyson''' (21 Meitheamh 1917 – 8 Iúil 2006). Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1952. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Allyson, June}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]] [[Catagóir:Básanna in 2006]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] ef75pfdapma94vkhz27e40hijq8nzz6 1309419 1309418 2026-04-23T16:51:52Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309419 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í '''June Allyson''' (21 Meitheamh 1917 – 8 Iúil 2006). Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1952. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Allyson, June}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]] [[Catagóir:Básanna in 2006]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] 96srnboawv4kmu6l44kvy83f3knw931 0 87261 1309381 1072664 2026-04-23T15:15:45Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309381 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[aisteoir]] Meiriceánach é '''George Burns''' (20 Eanáir, 1896 – 9 Márta, 1996). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1976. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Burns, George}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]] [[Catagóir:Básanna i 1996]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] eewo6leeypbwggoqnzxnpg8j69sme2r 1309382 1309381 2026-04-23T15:16:52Z Seachránaí 53315 Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha 1309382 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[aisteoir]] Meiriceánach é '''George Burns''' (20 Eanáir, 1896 – 9 Márta, 1996). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1976. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Burns, George}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]] [[Catagóir:Básanna i 1996]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] e6id43ax29owga1ygo5ir4x3hcn8n1k 1309383 1309382 2026-04-23T15:17:16Z Seachránaí 53315 1309383 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[aisteoir]] [[Meiriceánaigh|Meiriceánach]] é '''George Burns''' (20 Eanáir 1896 – 9 Márta 1996). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1976. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Burns, George}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]] [[Catagóir:Básanna i 1996]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] pxc0v8npbuo2zrb8xoteopduhhhvbi3 0 87551 1309375 1068257 2026-04-23T14:56:41Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309375 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Milton Berle''' (12 Iúil 1908 – 27 Márta 2002). Thosaigh sé ag aisteoireacht i scannáin gan focail. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Berle, Milton}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]] [[Catagóir:Básanna in 2002]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Iriseoirí spóirt]] 0x81jqyceeyfcna6pwkpeipljzlf7zf 0 87558 1309423 979256 2026-04-23T16:57:47Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309423 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Mary Astor''' (3 Bealtaine 1906 – 25 Meán Fómhair 1987). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Astor, Mary}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1987]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Illinois]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] 519wsgpaofdoc2qgk9gv4wj5pwhsedf 0 87593 1309391 1122225 2026-04-23T15:37:27Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309391 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Leonidas Frank "Lon" Chaney''' (1 Aibreán 1883 – 26 Lúnasa 1930). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Chaney, Lon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1883]] [[Catagóir:Básanna i 1930]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Colorado]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] 6xdhev98lx6lbgt1l4bf6aovupggtq2 1309392 1309391 2026-04-23T15:39:03Z Seachránaí 53315 1309392 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Leonidas Frank "Lon" Chaney''' (1 Aibreán 1883 – 26 Lúnasa 1930). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Chaney, Lon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1883]] [[Catagóir:Básanna i 1930]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Colorado]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] rgq5urya7t8v4z86cmqin7jkzpuax9z 0 87594 1309422 1058584 2026-04-23T16:55:15Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309422 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] í '''Jean Arthur''' a rugadh mar '''Gladys Georgianna Greene''' (17 Deireadh Fómhair 1900 – 19 Meitheamh 1991). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Arthur, Jean}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1900]] [[Catagóir:Básanna i 1991]] [[Catagóir:Acadóirí]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] o2fhaf39ucm7k254q6owxrd9x59pyyr 0 87625 1309387 1116099 2026-04-23T15:27:13Z Seachránaí 53315 1309387 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Eddie Cantor''' (31 Eanáir 1892 – 10 Deireadh Fómhair 1964). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síolta ceol}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Cantor, Eddie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1892]] [[Catagóir:Básanna i 1964]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Meiriceánach]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] kpe50yfvzoxedx50drul7bma96a8ohg 1309388 1309387 2026-04-23T15:28:02Z Seachránaí 53315 Catagóir:Ceardchumannaithe na Stát Aontaithe 1309388 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Eddie Cantor''' (31 Eanáir 1892 – 10 Deireadh Fómhair 1964). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síolta ceol}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Cantor, Eddie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1892]] [[Catagóir:Básanna i 1964]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Meiriceánach]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] fqexk9q0gsjyx03keallblmlbictm6s 0 87676 1309378 1082265 2026-04-23T15:05:46Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309378 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[An Fhrainc|Francach]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Charles Boyer''' (28 Lúnasa 1899 – 26 Lúnasa 1978). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-fr}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Boyer, Charles}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]] [[Catagóir:Básanna i 1978]] [[Catagóir:Aisteoirí Francacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Arizona]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Eorpach]] [[Catagóir:Ridirí]] 0p5l2q2l453amxw3wavh3c6k6b6novb 1309379 1309378 2026-04-23T15:06:03Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh 1309379 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[An Fhrainc|Francach]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Charles Boyer''' (28 Lúnasa 1899 – 26 Lúnasa 1978). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-fr}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Boyer, Charles}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]] [[Catagóir:Básanna i 1978]] [[Catagóir:Aisteoirí Francacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Arizona]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Eorpach]] [[Catagóir:Ridirí]] ond4pm0c1hdtktwb974htand8umsnj8 1309380 1309379 2026-04-23T15:10:18Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309380 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[An Fhrainc|Francach]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Charles Boyer''' (28 Lúnasa 1899 – 26 Lúnasa 1978). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-fr}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Boyer, Charles}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]] [[Catagóir:Básanna i 1978]] [[Catagóir:Aisteoirí Francacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Contae Maricopa, Arizona]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Eorpach]] [[Catagóir:Ridirí]] tsk42vibip678rwe2qe1vg6i4fpw1br 0 87681 1309428 1067246 2026-04-23T17:11:02Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309428 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca_Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Tallulah Brockman Bankhead''' (31 Eanáir 1902 – 12 Nollaig 1968). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Bankhead, Tallulah}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1902]] [[Catagóir:Básanna i 1968]] [[Catagóir:Aisteoirí LADT Mheiriceá]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]] [[Catagóir:Huntsville, Alabama]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] kso7r0gi7uao82wmlg6hull9w4wd7nt 0 87683 1309417 1057271 2026-04-23T16:48:46Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309417 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Grace Ethel Cecile Rosalie Allen''' (26 Iúil 1895 – 27 Lúnasa 1964). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Allen, Gracie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1895]] [[Catagóir:Básanna i 1964]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine as San Francisco]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] hs7tu2kdnzgh7cezrjfjguarvc5c88p 0 87688 1309395 1025739 2026-04-23T15:40:09Z Seachránaí 53315 1309395 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Creighton Tull Chaney''' (10 Feabhra, 1906 – 12 Iúil, 1973). Ba mac le [[Lon Chaney]] é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Chaney, Lon Jr.}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1973]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Oklahoma]] drpjpruk9vo0a8uuv0lhcclkqe3qoim 0 87735 1309421 1037729 2026-04-23T16:53:29Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309421 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Eve Arden''' (30 Aibreán 1908 – 12 Samhain 1990). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Arden, Eve}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] 5fbtijsmk4csperpre3wel0j8mzeiuz 0 87765 1309429 1067481 2026-04-23T17:22:48Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309429 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Constance Campbell Bennett''' (22 Deireadh Fómhair 1904 – 24 Iúil 1965). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Bennett, Constance}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1904]] [[Catagóir:Básanna i 1965]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] 70w17dyna5q9hsy1s29vw15rvz56fw7 0 87767 1309432 1067480 2026-04-23T17:29:30Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309432 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Sasanach í '''Dame Florence Marjorie Wilcox''' (20 Deireadh Fómhair 1904 – 3 Meitheamh 1986). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath}} {{Síol-en}} {{DEFAULTSORT:Neagle, Anna}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1904]] [[Catagóir:Básanna i 1986]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Sasanacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Essex]] [[Catagóir:Ridirí]] 8gsjute0qpwgun9kms0oxjn1vz0j2ht 0 87807 1309431 1012175 2026-04-23T17:27:01Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309431 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca_Sonraí_Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Rose Joan Blondell''' (30 Lúnasa 1906 – 25 Nollaig 1979). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Blondell, Joan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1979]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Mainicíní]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] gxfju8809r2wzoblt0252g5aj0uy6ql 0 87862 1309425 1214040 2026-04-23T17:04:50Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309425 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Lucy89.jpg|clé|mion|[[Gradaim an Acadaimh]], Márta 1989. Fuair Ball bás cúpla seachtain níos déanaí]] Ba bhan-aisteoir agus [[fuirseoir]] Meiriceánach í '''Lucille Désirée Ball''' (6 Lúnasa 1911 – [[26 Aibreán]] [[1989]]). Bhain sí clú agus cáil amach mar gheall ar na cláir ''[[I Love Lucy]] ''(sna [[1950idí]])'', ''[[The Lucy Show]] (sna [[1960idí]])'', ''agus [[Here's Lucy]] (1968-1974)''.'' In aois a 17, d'éirigh sí ina [[mainicín]] [[Faisean|faisin]] í i Nua Eabhrac. Bean dhonn, d'ordaigh a stiúideo, Hattie Carnegie, dath rua a chur ina cuid gruaige. Bhí a cuid gruaige cóirithe go haoibhinn i gcónaí, a saintréith par excellence an chuid eile dá saoil. Áilleagán a bhí inti ar an aer, ach sa saol bhí sí críonna i mbun gnó i ndáiríre. Bhí sí i mbun Desilu (Paramount Television níos déanaí) sna 1960idí, stiúideo a léirigh ''The Untouchables'', ''[[Star Trek]]'', ''[[Mission: Impossible]],'' srl. Sa bhliain 1986, bhí páirt mhór aici in 1986 sa sraith, [[Life with Lucy]]'','' ach clár lagmheasartha a bhí ann ag an am. Fuair sí bás trí bhliain níos déanaí, ar an [[26 Aibreán]] [[1989]] agus in aois 77 bliain di. Bhí an tsláinte go dona aige ag deireadh a saoil. Bhuail [[ainéaras]] i bhfréamh an [[aorta]] í (bhí sí trom ar an tobac le linn a saoil). == Féach freisin == * [[Bette Davis]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-gnó}} {{DEFAULTSORT:Ball, Lucille}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna i 1989]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Mainicíní]] [[Catagóir:Mná gnó]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] qtf7mxw35n4nh0m74hmrmaryllf55fw 1309426 1309425 2026-04-23T17:06:09Z Seachránaí 53315 1309426 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Lucy89.jpg|clé|mion|[[Gradaim an Acadaimh]], Márta 1989. Fuair Ball bás cúpla seachtain níos déanaí]] Ba bhan-aisteoir agus [[fuirseoir]] Meiriceánach í '''Lucille Désirée Ball''' (6 Lúnasa 1911 – [[26 Aibreán]] [[1989]]). Bhain sí clú agus cáil amach mar gheall ar na cláir ''I Love Lucy'' (sna [[1950idí]]), ''The Lucy Show'' (sna [[1960idí]]), agus ''Here's Lucy'' (1968-1974). In aois a 17, d'éirigh sí ina [[mainicín]] [[Faisean|faisin]] í i Nua Eabhrac. Bean dhonn, d'ordaigh a stiúideo, Hattie Carnegie, dath rua a chur ina cuid gruaige. Bhí a cuid gruaige cóirithe go haoibhinn i gcónaí, a saintréith par excellence an chuid eile dá saoil. Áilleagán a bhí inti ar an aer, ach sa saol bhí sí críonna i mbun gnó i ndáiríre. Bhí sí i mbun Desilu (Paramount Television níos déanaí) sna 1960idí, stiúideo a léirigh ''The Untouchables'', ''[[Star Trek]]'', ''Mission: Impossible'', srl. Sa bhliain 1986, bhí páirt mhór aici in 1986 sa sraith, ''Life with Lucy'', ach clár lagmheasartha a bhí ann ag an am. Fuair sí bás trí bhliain níos déanaí, ar an [[26 Aibreán]] [[1989]] agus in aois 77 bliain di. Bhí an tsláinte go dona aige ag deireadh a saoil. Bhuail [[ainéaras]] i bhfréamh an [[aorta]] í (bhí sí trom ar an tobac le linn a saoil). == Féach freisin == * [[Bette Davis]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-gnó}} {{DEFAULTSORT:Ball, Lucille}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna i 1989]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Mainicíní]] [[Catagóir:Mná gnó]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] tvp8qvjg8nxwq3sb4bcmsrfymhismgu 1309427 1309426 2026-04-23T17:06:26Z Seachránaí 53315 1309427 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Lucy89.jpg|clé|mion|[[Gradaim an Acadaimh]], Márta 1989. Fuair Ball bás cúpla seachtain níos déanaí]] Ba bhan-aisteoir agus [[fuirseoir]] Meiriceánach í '''Lucille Désirée Ball''' (6 Lúnasa 1911 – [[26 Aibreán]] [[1989]]). Bhain sí clú agus cáil amach mar gheall ar na cláir ''I Love Lucy'' (sna [[1950idí]]), ''The Lucy Show'' (sna [[1960idí]]), agus ''Here's Lucy'' (1968-1974). In aois a 17, d'éirigh sí ina [[mainicín]] [[Faisean|faisin]] í i Nua Eabhrac. Bean dhonn, d'ordaigh a stiúideo, Hattie Carnegie, dath rua a chur ina cuid gruaige. Bhí a cuid gruaige cóirithe go haoibhinn i gcónaí, a saintréith par excellence an chuid eile dá saoil. Áilleagán a bhí inti ar an aer, ach sa saol bhí sí críonna i mbun gnó i ndáiríre. Bhí sí i mbun Desilu (Paramount Television níos déanaí) sna 1960idí, stiúideo a léirigh ''The Untouchables'', ''[[Star Trek]]'', ''Mission: Impossible'', srl. Sa bhliain 1986, bhí páirt mhór aici in 1986 sa sraith, ''Life with Lucy'', ach clár lagmheasartha a bhí ann ag an am. Fuair sí bás trí bhliain níos déanaí, ar an [[26 Aibreán]] [[1989]] agus in aois 77 bliain di. Bhí an tsláinte go dona aige ag deireadh a saoil. Bhuail [[ainéaras]] i bhfréamh an [[aorta]] í (bhí sí trom ar an tobac le linn a saoil). == Féach freisin == * [[Bette Davis]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-gnó}} {{DEFAULTSORT:Ball, Lucille}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna i 1989]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Mainicíní]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Mná gnó]] tkyfz1bkvkyarzyafze2dgr7gynj6mo 0 87878 1309430 1069076 2026-04-23T17:24:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309430 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Joan Geraldine Bennett''' (27 Feabhra 1910 – 7 Nollaig 1990). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Bennett, Joan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]] [[Catagóir:Básanna i 1986]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine as New Jersey]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] dki9cffoaqvnbutzd78si8xjs8olxwh 0 87967 1309376 1064526 2026-04-23T14:59:10Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309376 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Raymond Wallace Bolger''' (10 Eanáir 1904 – 15 Eanáir 1987). == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Bolger, Raymond W}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1904]] [[Catagóir:Básanna i 1987]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine as Bostún]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] hrv2vptwcd9bkmh07rij9syw72yzzq6 0 88034 1309399 1072258 2026-04-23T15:44:50Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309399 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[An Fhrainc|Francach]] é '''Maurice Auguste Chevalier''' (12 Meán Fómhair 1888 – 1 Eanáir 1972). Ainmníodh é don ghradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1930. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-fr}} {{Síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Chevalier, Maurice}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1972]] [[Catagóir:Aisteoirí Francacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Fraincise]] [[Catagóir:Amhránaithe Francacha]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Daoine as Páras]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Eorpach]] 0ftt2xncq8tm4v330jkdmznxzbtlc3r 0 88035 1309402 997412 2026-04-23T15:50:02Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309402 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''John Cooper Jr.''' (15 Meán Fómhair 1922 – 3 Bealtaine 2011). Ainmníodh é don ghradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1931. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Cooper, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1922]] [[Catagóir:Básanna in 2011]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine as Los Angeles, California]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]] lmid9baxiyk75702tv0x61cterobx1u 1309403 1309402 2026-04-23T15:50:54Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309403 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''John Cooper Jr.''' (15 Meán Fómhair 1922 – 3 Bealtaine 2011). Ainmníodh é don ghradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1931. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Cooper, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1922]] [[Catagóir:Básanna in 2011]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine as Los Angeles, California]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]] 8ggjc6m0g3aunc48anc25rtezntph10 0 88105 1309414 1023811 2026-04-23T16:40:56Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309414 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] é '''Charles Clarence Robert Orville Cummings''' (9 Meitheamh 1910 – 2 Nollaig 1990). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Cummings, Robert O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Eitleoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Missouri]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]] 9j1knlwsc69hfloce1z57mehel9wm7w 1309415 1309414 2026-04-23T16:41:41Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309415 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] é '''Charles Clarence Robert Orville Cummings''' (9 Meitheamh 1910 – 2 Nollaig 1990). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Cummings, Robert O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Eitleoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Missouri]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]] 37lhqhokn729kge28bovdfjto0hh7el 0 88111 1309390 1069040 2026-04-23T15:34:18Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309390 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] a rugadh i g[[Ceanada]] é '''John Elmer "Jack" Carson''' (27 Deireadh Fómhair 1910 – 2 Eanáir 1963). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-ceanada}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Carson, Jack}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]] [[Catagóir:Básanna i 1963]] [[Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine as Wisconsin]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Ceanadacha]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] cmdpzm5gdhqfqhasiy0rheoedgp9hxe 0 93555 1309490 1299541 2026-04-24T07:07:14Z Marcas.oduinn 33120 Nasc 1309490 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Rí [[Uí Chinnsealaigh]] na [[Laigin|Laighean]] ba ea '''Aodh mac Colgan''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Áed mac Colggen''') (bás 738), de chuid [[Síol Chormaic]]. De réir roinnt foinsí ach go míchruinn, [[Ríthe na Laighean|chomh-rí na Laigean]] ba ea é le [[Bran Becc mac Murchado]], ach is dóigh é gur phríomhcheannaire na ''Laigean'' e sa bhliain 738.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', lch. 148</ref> Glaodh rí [[Ard Ladrann]] (gar do [[Guaire|Ghuaire]], [[Contae Loch Garman]]) ar a athair, ''Colcú mac Bressail'' (bás 722<ref>''Annála Uladh'', AU 722.2</ref>). Fionnó ''[[Crundmáel Erbuilc]]'' (bás 656), rí Laigean, ba ea Aodh. Sa bhliain 722, rinne [[Ard-Rí na hÉireann]], [[Fergal mac Máele Dúin|Fearghal mac Maoil Dúin]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]] ionradh ar na Laigin, ag iarraidh a ardthiarnas a a chur i gcion orthu. Agus rí [[Murchad mac Brain Mut]] (bás 727) i gceannas na Laigean, tharla cath eatarthu agus maraíodh Fearghal. Insítear an scéal sa sága [[Cath Almhaine]], agus deirtear an gur thríd rídhamhna Aodh mac Colgan ar son na Laigin. Ní fios go cruinn cathain a tháinig sé i gcoróin Uí Chinnsealaigh, ámh. Insítear sna hannála don bhliain 727 gur mharaigh rí na Laigean, [[Dúnchad mac Murchado]] (bás 728), rí Ui Chinnsealaigh, [[Laidcnén mac Con Mella]], ag Cath [[Mullach Maistean|Mhullach Maistean]] i ndeisceart [[Contae Chill Dara|Chill Dara]]).<ref>''Annála Uladh'', AU 727.6</ref> De réir na ríliostaí le fáil sa ''[[Leabhar Laighneach]]'', tháinig ''[[Élothach mac Fáelchon]]'' i gcomharbacht ar Laidcnén, agus go raibh seisean i réim le seacht mbliana sular mharaigh Aodh féin é i gCath ''Oenbethi''. Deirtear gur tháinig Aodh i gcoróin ansin,<ref>''Leabhar Laighneach'', ''Rig Hua Cendselaig''</ref> a chur le fios go raibh réim cúig bliana aige. feictear Aodh in iomaíocht do choróin na Laighean i rith réimse [[Fáelán mac Murchado|Fhaoláin mhic Mhurchadha]] (bás 738). Lena linn sin, bhí [[Cathal mac Finguine]] (bás 742), [[Rí na Mumhan]] ag iarraidh a chearta ar na Laigin a dhearbhú, agus Uí Neill weakness.<ref>Byrne, lch. 209</ref> Sa bhliain 732, Dhiongbháil Aodh agus Laigin an deiscirt ionsaí fir Mumhan.<ref>''Annála Uladh'', AU 732.12</ref> Maraíodh Aodh i mbun chéile comhraic in éadan [[Áed Allán|Aodha Alláin]] mhic Fearghail i g[[Cath Átha Seanaigh]] (ar a glaoitear Cath na ''Groans'') sa bhliain 738. Déantar cuir síos fada sna h[[Annála Éireann]] faoin gcath seo, mar shampla i n[[Annála Uladh]]:<ref>''Annála Uladh'', AU 738.4</ref> :... ''in tali bello tantos cecidisse ferunt quantos per transacta retro secula in uno subcubuisse impetu & feroci ruisse conflictu non conperimus :... tuairiscítear gur thit an oiread sin fear sa mhórchath seo nach bhfaightear a leithéid d'eirleach in aon ionsaí agus comhrac fíochmhar amháin i gcaitheamh na réanna uile roimhe sin. Tar éis an chliste mhillteanaigh ag ''Áth Senaig'', ba iad [[Uí Dúnlainge]] a bhí i gceannas sa Laigin le trí chéad bliain anuas, go dtí gur éirigh [[Diarmait mac Maíl na mBó|Diarmaid Maoil na mBó]] ina rí leis an mbliain 1052.<ref>AU 1052.8</ref> Tháinig deartháir Aodha, [[Sechnassach mac Colggen|Seachnasach mac Colgan]] (bás 746/747), i gcomharbacht air mar rí Uí Chinnsealaigh. In am trátha, tháinig [[Eterscél mac Áeda|Eidirscéal mac Aodha]] (bás 778) i gcoróin mar ri Uí Chinnsealaigh. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** ''[[Annála Uladh]]'' ** ''[[Leabhar Laighneach]]'', ''Rig Laigean'' * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] 2cxv1n4gtpev9ncwo6z0mqqfi8ql521 0 93892 1309501 1231725 2026-04-24T11:24:43Z Marcas.oduinn 33120 /* Tagairtí */Catagóir 1309501 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Prionsa na g[[Cruithne]] ba ea '''Mongán mac Fiachna''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Mongán mac Fíachnai''') (bás c. 625). Ba é [[Fiachna mac Baotáin]] a athair. Ní fios ach fíorbheagán go cruinn maidir lena shaol. Ní fhaightear ach tuairisc a bháis sna h[[annála Éireann]]. Feictear é mar phearsa i [[Scéalaíocht na Ríthe]], ina ndeirtear gur mhac [[Manannán mac Lir|Manannán mac Lir]] é, agus b'fhéidir athionchollú an laoich sheanscéalaigh, [[Fionn mac Cumhaill]] den [[Fiannaíocht|Fhiannaíocht]]. Is é Coimpeart Mhongáin (''Compert Mongáin'') scéal a bhreithe agus a shaoil óig, caomhnaithe i [[Leabhar Buí Leacáin]] agus [[Leabhar na hUidhre]]. == ''Compert Mongáin'' == :''Féach freisin [[Compert Mongáin]] Caomhnaítear trí leagan den scéal. Téann na leaganacha atá ar marthain siar go dtí an 10ú nó 11ú haois, ach creidtear go raibh leaganacha nua luaite le fáil sa lámhscríbhinn ''[[Cín Dromma Snechtai]]'' anois caillte. Sa scéal ''Compert Mongáin'', d'fhág dia na mara [[Manannán mac Lir]], mac ar ''Cáintigern'', bean chéile Fiachna, agus eisean ar fheachtais le [[Áedán mac Gabráin]] [[Dál Riata|Dhál Riada]]. Aontaíonn na leaganacha uile go ndearnadh margadh éigin inár lig Manannán a bheo le Fiachna, ar son oíche le ''Cáintigern''. '' Faightear leagan luath den scéal in ''[[Immram Brain|Iomramh Bhrain]]'',áit a thugann Manannán tuar faoi bhreith agus meon diaga Mhongáin do Bhran. Maidir leis na rannta úd, deir Charles-Edwards gur "deismireacht liteartha" atá ann, agus de réir Carney, "urtheilgean fileata". Is dócha gurbh é an rún bunaidh na mairnéalacht Mongán a nholadh go hárd..<ref>Carney, ll. 504–504</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 202</ref><ref>MacKillop, ll. 218–219, "Fiachnae mac Báetáin" & ll. 333–334, "Mongán"</ref><ref>Wiley, ''Compert Mongáin''.</ref> Tugann Manannán Mongán leis go dtí ''[[Tír Tairngire]]'' — alltar cisil le [[Tír na nÓg]] — áit a d'fhoghlaim sé ''[[shapeshifting]]'' agus eolas diamhair eile. Déantar tagairt ar chumas Mongáin a riocht a athrú sa scéal den 9ú haois, ''[[De chophur in dá muccida]]'', réamhscéal don ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' le fáil sa [[Leabhar Laighneach]].<ref>Carney, lch. 470</ref><ref>Kinsella, ll. 46–50 & 260–261.</ref> Agus Mongán san alltar, mharaigh [[Fiachna mac Deamáin]] a athair. Iarrann na h[[Ulaid]] ar Mhanannán Mongán a chur chucu mar rí, ach fanann sé san alltar le deich mbliana eile. Filleann sé fiú ghuais agus é sé bliana déag d'aois. Déantar conradh go roinnfear Ulaid idir Fiachna agus Mongán, agus go bpósfaidh that Mongán iníon Fhiachna Dubh Lacha iníon Fhiachna. In ann trátha, maraon Mongán a athair chéile mar dhíoltas as dúnmharú a athar. ===Croineolaíocht=== Ní ionann croineolaíocht an scéil seo agus taifid [[annála Éireann|na n-annál]] (m.s. [[Annála Uladh]] agus [[Annála Tiarnaigh]]): * Maraíodh Fiachna mac Baotáin i mbun catha in éadan Fhiachna mhic Dheamáin bliain tar éis bhás Mhongáin<ref>Féach ''Compert Mongáin ocus Serc Duibe Lacha do Mongán'' (thíos; Meyer, Aguisín V), ina bhfuair Fiachna bás agus Mongán sé bliana d'aois.</ref> * Maraíodh Fiachnae mac Demmáin dhá bhliain tar éis bás Mhongáin, i mbun catha in éadan [[Connad Cerr|Chonnadha Chearr]].<ref>MacKillop, ll. 333–334, "Mongán"; Meyer, Aguisín V.</ref> ==Fionn athshaolaithe== Tá scéal amháin ann a insíonn achrann idir Mongán agus an file, ''Forgoll'', bunaithe b'fhéidir ar an bhfile agus naomh stairiúil, [[Dallan Forgaill]]. Maíonn ''Forgoll'' go bhfuil a fhios aige conas a fuair an tArd-Rí seanscéalach ''[[Fothad Airgthech]]'' bás, ach séanann Mongán nach raibh an ceart aige. Déanann Forgoll bagairt air go gcuirfidh sé mallacht air agus go ndéanfaidh sé aoradh air as ucht an mhasla seo, agus nach nglacfaidh sé ach le bean chéile Mongáin, ''Breothigernd'', mar chúiteamh. Tagann eachtrannach saoithiúil ar an bhfód a mhaíonn go raibh Mongán i dteannta leis nuair a mhaireadh sé ''Fothad'', agus dá bharr, déanann sé bréag le Forgall. Ag deireadh an scéil, nochtar é gur laoch seanscéalach na [[fianna|bhFiann]], [[Caílte mac Rónáin]] ag ba ea an t-eachtrannach, agus gur athionchollú [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mhic Cumhaill]] ba ea Mongán.<ref>Byrne, lch. 112</ref><ref>Meyer, Appendix II</ref><ref>Wiley, ''Scél asa mberar co mbad hé Find mac Cumaill Mongán ocus aní día fil aided Fothaid Airgdig''</ref><ref>MacKillop, ll. 333–334, "Mongán".</ref> ==Alltar== Caomhnaítear dhá scéal gearra maidir le Mongán agus an t-alltar, a théann siar go dtí deireadh na 10ú haoise ní go go luath san 11ú haois. I scéal amháin, ''Scél Mongáin'',<ref>Wiley, ''Scél Mongáin''.</ref> buaileann Mongán agus an file ''Forgoll'' le dalta bocht. Glacann Mongán trua ar an dalta agus cuireann sé go dtí an t-alltar é chun ór, airgead agus séad lómhar a thabhairt ar ais leis, agus gur féidir an dalta an t-airgead a choinneáil do féin. Tarlaíonn pas beag eile sa scéal ach chur síos ar mhórgacht an alltair.<ref>Meyer, Appendix III</ref><ref>Wiley, ''Scél Mongáin''.</ref> Deirtear go dtarlaíonn scéal eile, ''Tucait Baili Mongáin'' ("Tucaid<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/tucaid tucaid 1. Lit] cúis</ref> Buile Mhongáin"), sa bhliain 549 agus a bhfuair [[Ciarán Chluain Mhic Nóis]] bás agus a rinneadh [[Diarmaid mac Cearbhaill]] ina [[Rí na Teamhrach]] éis bhás ''[[Túathal Máelgarb|Thuathail Mhaolghairbh]]''. Iarrann ''Findtigernd'' a bhean chéile ar Mhongán an scéal faoina thuras go dtí an t-alltar a insint. Agus iad ag Cnoc [[Uisneach|Uisnigh]], tarlaíonn casairneach osnádúrtha. Agus í, tagann Mongán, a bhean, a fhile agus seachtar comrádaí ar áras le crainn thart timpeall air. Téann siad isteach agus tugann na háitritheoirí fáilte rompu. Tugtar deoch do Mhongán agus insíonn sé scéal a thurais théis sin. Cé gurb amhlaidh é nach raibh siad san áras ach le tamall gairid, nuair a imíonn siad, tá bliain caite, agus tá siad anois ag baile Mhongáin i Ráth Mór, gar do [[Latharna]], 150&nbsp;míle ar shiúl.<ref>Meyer, Aguisín IV</ref><ref>Wiley, ''Tucait Baili Mongáin''.</ref> ==Mná chéile agus clann== Sa scéal faoi ''Forgoll'' agus ''Fothad'', deirtear go bhfuil Mongán pósta le ''Breothigernd'',<ref>Meyer, Aguisín II</ref><ref>Wiley, ''Scél asa mberar co mbad hé Find mac Cumaill Mongán ocus aní día fil aided Fothaid Airgdig''.</ref> ach sa scéal ''Tucait Baili Mongáin'', ''Findtigernd'' is ainm di.<ref>MacKillop, ll. 333–334, "Mongán".</ref> Sa ''[[Banseanchas|Bhanseanchas]]'' fáil sa ''[[Leabhar Laighneach]]'' leat file na Laigean [[Gilla Mo-Dutu]] (bás 1147), Dubh Lacha is ainm di.<ref>Meyer, Aguisín IX.</ref> I leagan eile de ''Compert Mongáin'', darb ainm ''Compert Mongáin ocus Serc Duibe Lacha do Mongán''<ref>[https://www.vanhamel.nl/vhcodecs/index.php?title=Show:ID&id=195 Compert Mongáin ocus Serc Duibe Lacha do Mongán] ar CODECS</ref> (Coimpeart Mhongáin agus Searc Dhuibhe Lacha do Mhongán), faightear tochmharc fada idir Mongán agus Dubh Lacha iníon Fhiachna mac Deamáin, ina bhfeictear ''[[Brandub mac Echach]]'' mar mhórphearsa. Sa scéal seo, baineann Mongán go minic usual as a chuid cumhachtaí athrú riochta agus draíochta Mhongáin.<ref>MacKillop, lch. 52, "Brandub", ll. 154–155, "Dub Lacha", & ll. 333–334, "Mongán"</ref><ref>Meyer, Aguisín V.</ref> Tá tríú scéal ann a insíonn mar dhea an fáth a raibh Mongán gan clanna. Agus Mongán agus file leis, ''Eochaid Rígéiges'' (bunaithe arís b'fhéidir ar Dhallán Forgaill) ar turas, fiafraítear díobh [[dinnseanchas|cialla logainmneacha]] a mhíniú, agus i ngach cás, cuireann Mongán náire ar Eochaidh, agus cuireann Eochaidh dá bharr mallacht air nára raibh clann uaisle aige agus gura tuathánaigh a shleachta.<ref>Wiley, ''Cid dia tall Eochaid Rígéiges degiartaige ó Mongán?''</ref><ref>MacKillop, lch. 185, "Eochaid Éigeas".</ref> ==Yeats agus Clarke== Thóg [[William Butler Yeats|Yeats]] Mongán mar phearsa ina cuid scríbhneoireachta, na dánta "Mongan laments the Change that has come upon him and his Beloved" agus "Mongan thinks of his past Greatness" (''The Wind Among the Reeds'', 1899) san áireamh. Is dráma grinn é ''The Plot Succeeds; a Poetic Pantomime'' (1950) le ''[[Austin Clarke (poet)|hAustin Clarke]], bunaithe ar scéal Mhongáin agus Dhuibhe Lacha. ==Bás== De réir thaifead a bháis i n[[Annála Tiarnaigh]]<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 626.6. Another different verse is included in the notice of Mongán's death in the [[Annála Uladh]], AU 625.2.</ref> mharaigh Mongán de chloch caite ag Artúr mac Bicior, [[na Briotanaigh|Briotanach]] a deirtear, nó [[Na Cruithnigh|Cruithneach]] de réir [[Kuno Meyer]]. Tá dán i dteannta leis, luaite le ''[[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]'', rí Ulad: :''Is uar in gáeth dar Ile,<br />do fuil oca i Cínd Tire,<br />do-genat gnim amnus<ref>[http://dil.ie/3185 amnas], amhnas, dian, géar, ar eDIL</ref> de,<br />mairbfit Mongan mac Fiachnae. :Is fuar an ghaoth thar [[Ìle]]<br />''Fuil'' aice i g[[Cinn Tíre]]<br />déanfar gníomh amhnas de,<br />marófar Mongán mac Fiachna.<ref>Anderson, ll. 147–148</ref> Féach freisin Mionannála as [[Egerton 1782]]: 615–643<ref>[http://www.ucc.ie/celt/published/G100027/text002.html Suibne Menn, Fíachna mac Báetáin, Mongán] ar CELT</ref> ==Foinsí== * {{ cite book | url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=Annals of Ulster AD 431–1201|accessdate=23 Márta 2008 |date=2003 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} * {{ cite book | url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html |title=Annals of Tigernach |accessdate=23 Márta 2008 |date=1996 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} * {{ cite book | last=Anderson |first=Alan Orr |authorlink=Alan Orr Anderson |title=Early Sources of Scottish History A.D. 500 to 1286 |volume=I |date=1922 |edition=1990 revised & corrected |publisher=Paul Watkins |location=Stamford|isbn=1-871615-03-8 }} * {{ cite book | last=Byrne |first=Francis John |authorlink=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings |publisher=Batsford |location=Londain |date=1973 |isbn=0-7134-5882-8 }} * {{ cite book | last=Carney |first=James |contribution=Language and literature to 1169 |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=Daibhí |title=Prehistoric and early Ireland |series=A New History of Ireland |volume=I |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=2005 |isbn=978-0-19-922665-8 |pages=451–510 }} * {{ cite book | last=Charles-Edwards |first=T. M. |title=Early Christian Ireland |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-36395-0}} *{{ cite book | last=Kinsella |first=Thomas |title=The Tain. Translated from the Irish epic Táin Bó Cuailnge |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=1970 |isbn=0-19-281090-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/tainfromirishepi00loui }} * {{ cite book | last=Mac Cana |first=Proinsias |contribution=Ireland and Wales in the Middle Ages: an overview |editor-last=Jankulak |editor-first=Karen |editor2-last=Wooding |editor2-first=Jonathan M. |title=Ireland and Wales in the Middle Ages |location=Dublin |publisher=Four Courts Press |date=2007 |isbn=978-1-85182-748-0 |pages=17–45 }} * {{ cite book | last=MacKillop |first=James |title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology | url=https://archive.org/details/dictionaryofcelt0000mack |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |date=1998 |isbn=0-19-860967-1 }} * {{ cite book | url=http://www.sacred-texts.com/neu/celt/vob/index.htm |title=The Voyage of Bran son of Febal to the Land of the Living|last=Meyer |first=Kuno |authorlink=Kuno Meyer |location=Londain |publisher=D. Nutt |date=1895 }} * {{ cite book | last=White |first=Nora |title=Compert Mongáin and three other early Mongán tales |date=2006 |location=Maynooth |series=Maynooth Medieval Irish Texts |volume=5 |publisher=Department of Old and Middle Irish, National University of Ireland |issn=1393-970X }} * {{cite book |last=Wiley |first=Dan |url=http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Home.html |title=The Cycles of the Kings |date=2004 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081227214217/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Home.html |archivedate=27 December 2008 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227214217/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Home.html |date=27 Nollaig 2008 }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mongan mac Fíachnai}} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] b3zfl8drssumhgczty30rp99uge6i6f 0 94735 1309411 1293533 2026-04-23T16:34:49Z Marcas.oduinn 33120 /* Ard-Rí */Nasc 1309411 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Fearghal mac Maoil Dúin''' ({{lang-sga|'Fergal mac Máele Dúin'}}) (bás 11ú Nollaig 722). [[Máel Dúin mac Máele Fithrich|Maol Dúin mac Maoil Fithrigh]] (bás 681), [[ríthe Ailigh|rí Ailigh]], ba ea a athair, agus [[Áed Uaridnach|Aodh Fuariodhnach]] (bás 612), Ard-Rí, a shin-seanathair.<ref>Byrne, Tábla 4</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín V</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 152.</ref> Ina bhall é de [[Cenél maic Ercae]], géag de [[Cenél nEógain]] d'[[Uí Néill an Tuaiscirt]], agus bhí sé ina rí Ailigh ó 700 go 722. ==Rí Ailigh== Agus é ina rí Ailigh, bhí Fearghal ar an bhfód nuair a chloígh fir na g[[Connacht]] sa bhliain 707, cath inár maraíodh a rí, ''[[Indrechtach mac Dúnchado]]''.<ref>[[Annála Uladh]], AU 707.2</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 707.2.</ref> Tharla an cath seo mar dhíoltas ar bhás an Ard-Rí, [[Loingsech mac Óengusso|Loingseach mac Aonghasa]] sa bhliain 703 ag [[Cath Chorann]]. Bhí Fearghal mac Loingsigh duine desna comhraiceoirí. ==Ard-Rí== Rinneadh Ard-Rí d'Fhearghal sa bhliain 710, tar éis bhás the death of [[Congal Cennmagair|Chonghail Cheannmhaghair]] de {{h|Cineál Chonaill}}. Bhí sé i gcoróin ón go dtí an bhliain 722.<ref>Tugtar réimeas seacht mbliana déag dó sa ''[[Leabhar Laighneach]]'' agus deich mbliana i ''[[Sioncronachtaí Laud]].</ref> Le linn an ama seo, bhí Cineál Eoghain an leagan a gcuid críoch soir i n[[Oirialla]] isteach. Sa bhliain 711, throid Fearghal Cath [[Sliabh Fuaid]] ([[Contae Ard Mhacha]] an lae inniu), áit a maraíodh Tnúthach mac Mochloinges, rí [[Uí Mhéith]], agus Cú Raoi mac Aodha de chlann [[Fir Chúil]], [[Síol Aodha Sláine]]x.<ref>AU 711.2</ref><ref>AT 711.2</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 119</ref> Is léir an naimhdeas roimh Shíol Aodha Sláine óir gur cuireadh an ruaig ar [[Fógartach mac Néill|Fhógartach mac Néill]] (bás 724), a chuaigh ar deoraíocht chuid an mBreatain bhliain 714.<ref>AU 714.4</ref><ref>AT 714.4</ref> Is dóigh gurbh é Fearghal ba chúis leis seo, i dteannta le [[Murchad Midi|Murchadh Mí]] (bás 715), [[ríthe Uisnigh|rí Uisnigh]] agus ionadaí Fhearghail b'fhéidir sa deisceart.<ref>Charles-Edwards, ll. 480, 572</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 120.</ref> Mharaigh uncail Fhógartaigh, [[Conall Grant]] (bás 718), Murchadh an bhliain dár gcionn, agus d'fhill Fógartach ar ais sa bhliain 716.<ref>AU 715.2, 716.3</ref><ref>AT 715.3, 716.2.</ref> Sa bhliain 717, ba é Fógartach ba chúis le hachrann éigin ag [[Aonach]] [[Tailte|Thailtean]] — cruinniú bliantúil Uí Néill — áit a maraíodh beirt fhear.<ref>AU 717.6</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 120.</ref> Sa bhliain 718, bhuaigh Conall Grant in aghaidh comhaontas ríthe Ui Néill an Deiscirt ag [[Cath Cheanannais]]. Le teann frustrachais, rinne Fearghal idirghabháil agus Conall a mharú dhá mhí níos deireanaí.<ref>AU 718.3</ref><ref>AT 718.3</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 120</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 571.</ref> Is amhlaidh gur shocraigh seo an scéal i measc Uí Néill an Deiscirt. Sa bhliain 719, thosaigh Fearghal a cheannas a chur i bhfeidhm sa Laigin, agus tá ruathair leanúnacha taifeadta sna hanála.<ref>AT 719.7</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 575.</ref> Sa bhliain 721, rinne [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]], [[rí na Mumhan]] (bás 742) agus ''[[Murchad mac Brain Mut]]'' (bás 727), [[ríthe na Laighean|rí na Laigean]], ionsaí ar thailte [[Uí Néill an Deiscirt]] agus scriosadar maigh Bhreá. Níos deireanaí sa bhliain, bhain Fearghal díoltas amach in aghaidh na Laigean. Rinne sé ionsaithe and scrios sé na tailte go dtí gur ghéill na Laigin roimhe agus glacadar leis an bóramha.<ref>AU 721.6, 721.8</ref><ref>AT 721.3, 721.5</ref><ref>Mac Nioaill, lch. 121.</ref> Rinneadh sos cogaidh le Cathal fosta.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 721.2</ref> Bhris gur Laigean an sos, ámh, agus rinne Fearghal ionsaí eile mar chúiteamh sa bhliain 722 le slua mór idir Uí Néill an tuaiscirt agus an deiscirt, i dteannta lena gcomhghuaillithe ar Oirialla. Ar an 11ú Nollag 722, áfach, mharaigh fir Laigean Fearghal agus go leor uaisle Uí Néill were slain at the disastrous [[Cath Almaine|Cath Alúine]].<ref>AU 722.8</ref><ref>AT 722.8</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 121.</ref> Caomhnaítear scéal an chatha sa sága ''Cath Almaine'' den deichiú haois. ==Teaghlach== De réir an sága ''Fáistine Fergaile meic Máele Dúin'', iníon an Ard-Rí [[Conghal Ceannmhaghair]] ba ea máthair a mhac, [[Áed Allán|Aodh Allán]] in an illicit union. Desna [[Ciannachta]] ba ea narrate a mhic eile, [[Niall Frossach|Niall Frasach]]. Rinneadh Ard-Ríthe den bheirt acu. Tháinig [[Fógartach mac Néill]] de Shíol Aodha Sláine i gcomharbacht ar Fhearghal mar Ard-Rí, agus a mhac Aodh Allán air mar rí Ailigh agus taoiseach Chineál Eoghain. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], ''Part 1 (431–1201)'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html G100054] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}} * {{ lua idirlín | url = http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html | teideal = Cath Almaine | accessdate = 13ú Márta 2007 | údar = Wiley, Dan | year = 2004 | work = The Cycles of the Kings | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060902103645/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html | archivedate = 2a Meán Fómhair 2006 | url-status=dead | df=dmy }} ==Tagairtí== {{reflist|2}} [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] pwqorx98697tqpfkxidytu4ub6k43sg 1309492 1309411 2026-04-24T07:09:19Z Marcas.oduinn 33120 /* Ard-Rí */Nasc 1309492 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Fearghal mac Maoil Dúin''' ({{lang-sga|'Fergal mac Máele Dúin'}}) (bás 11ú Nollaig 722). [[Máel Dúin mac Máele Fithrich|Maol Dúin mac Maoil Fithrigh]] (bás 681), [[ríthe Ailigh|rí Ailigh]], ba ea a athair, agus [[Áed Uaridnach|Aodh Fuariodhnach]] (bás 612), Ard-Rí, a shin-seanathair.<ref>Byrne, Tábla 4</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín V</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 152.</ref> Ina bhall é de [[Cenél maic Ercae]], géag de [[Cenél nEógain]] d'[[Uí Néill an Tuaiscirt]], agus bhí sé ina rí Ailigh ó 700 go 722. ==Rí Ailigh== Agus é ina rí Ailigh, bhí Fearghal ar an bhfód nuair a chloígh fir na g[[Connacht]] sa bhliain 707, cath inár maraíodh a rí, ''[[Indrechtach mac Dúnchado]]''.<ref>[[Annála Uladh]], AU 707.2</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 707.2.</ref> Tharla an cath seo mar dhíoltas ar bhás an Ard-Rí, [[Loingsech mac Óengusso|Loingseach mac Aonghasa]] sa bhliain 703 ag [[Cath Chorann]]. Bhí Fearghal mac Loingsigh duine desna comhraiceoirí. ==Ard-Rí== Rinneadh Ard-Rí d'Fhearghal sa bhliain 710, tar éis bhás the death of [[Congal Cennmagair|Chonghail Cheannmhaghair]] de {{h|Cineál Chonaill}}. Bhí sé i gcoróin ón go dtí an bhliain 722.<ref>Tugtar réimeas seacht mbliana déag dó sa ''[[Leabhar Laighneach]]'' agus deich mbliana i ''[[Sioncronachtaí Laud]].</ref> Le linn an ama seo, bhí Cineál Eoghain an leagan a gcuid críoch soir i n[[Oirialla]] isteach. Sa bhliain 711, throid Fearghal Cath [[Sliabh Fuaid]] ([[Contae Ard Mhacha]] an lae inniu), áit a maraíodh Tnúthach mac Mochloinges, rí [[Uí Mhéith]], agus Cú Raoi mac Aodha de chlann [[Fir Chúil]], [[Síol Aodha Sláine]]x.<ref>AU 711.2</ref><ref>AT 711.2</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 119</ref> Is léir an naimhdeas roimh Shíol Aodha Sláine óir gur cuireadh an ruaig ar [[Fógartach mac Néill|Fhógartach mac Néill]] (bás 724), a chuaigh ar deoraíocht chuid an mBreatain bhliain 714.<ref>AU 714.4</ref><ref>AT 714.4</ref> Is dóigh gurbh é Fearghal ba chúis leis seo, i dteannta le [[Murchad Midi|Murchadh Mí]] (bás 715), [[ríthe Uisnigh|rí Uisnigh]] agus ionadaí Fhearghail b'fhéidir sa deisceart.<ref>Charles-Edwards, ll. 480, 572</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 120.</ref> Mharaigh uncail Fhógartaigh, [[Conall Grant]] (bás 718), Murchadh an bhliain dár gcionn, agus d'fhill Fógartach ar ais sa bhliain 716.<ref>AU 715.2, 716.3</ref><ref>AT 715.3, 716.2.</ref> Sa bhliain 717, ba é Fógartach ba chúis le hachrann éigin ag [[Aonach]] [[Tailte|Thailtean]] — cruinniú bliantúil Uí Néill — áit a maraíodh beirt fhear.<ref>AU 717.6</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 120.</ref> Sa bhliain 718, bhuaigh Conall Grant in aghaidh comhaontas ríthe Ui Néill an Deiscirt ag [[Cath Cheanannais]]. Le teann frustrachais, rinne Fearghal idirghabháil agus Conall a mharú dhá mhí níos deireanaí.<ref>AU 718.3</ref><ref>AT 718.3</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 120</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 571.</ref> Is amhlaidh gur shocraigh seo an scéal i measc Uí Néill an Deiscirt. Sa bhliain 719, thosaigh Fearghal a cheannas a chur i bhfeidhm sa Laigin, agus tá ruathair leanúnacha taifeadta sna hanála.<ref>AT 719.7</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 575.</ref> Sa bhliain 721, rinne [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]], [[rí na Mumhan]] (bás 742) agus ''[[Murchad mac Brain Mut]]'' (bás 727), [[ríthe na Laighean|rí na Laigean]], ionsaí ar thailte [[Uí Néill an Deiscirt]] agus scriosadar maigh Bhreá. Níos deireanaí sa bhliain, bhain Fearghal díoltas amach in aghaidh na Laigean. Rinne sé ionsaithe and scrios sé na tailte go dtí gur ghéill na Laigin roimhe agus glacadar leis an bóramha.<ref>AU 721.6, 721.8</ref><ref>AT 721.3, 721.5</ref><ref>Mac Nioaill, lch. 121.</ref> Rinneadh sos cogaidh le Cathal fosta.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 721.2</ref> Bhris gur Laigean an sos, ámh, agus rinne Fearghal ionsaí eile mar chúiteamh sa bhliain 722 le slua mór idir Uí Néill an tuaiscirt agus an deiscirt, i dteannta lena gcomhghuaillithe ar Oirialla. Ar an 11ú Nollag 722, áfach, mharaigh fir na Laigean Fearghal agus go leor uaisle Uí Néill ag [[Cath Almhaine]].<ref>AU 722.8</ref><ref>AT 722.8</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 121.</ref> Caomhnaítear scéal an chatha sa sága ''Cath Almhaine'' den deichiú haois. ==Teaghlach== De réir an sága ''Fáistine Fergaile meic Máele Dúin'', iníon an Ard-Rí [[Conghal Ceannmhaghair]] ba ea máthair a mhac, [[Áed Allán|Aodh Allán]] in an illicit union. Desna [[Ciannachta]] ba ea narrate a mhic eile, [[Niall Frossach|Niall Frasach]]. Rinneadh Ard-Ríthe den bheirt acu. Tháinig [[Fógartach mac Néill]] de Shíol Aodha Sláine i gcomharbacht ar Fhearghal mar Ard-Rí, agus a mhac Aodh Allán air mar rí Ailigh agus taoiseach Chineál Eoghain. ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], ''Part 1 (431–1201)'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html G100054] * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}} * {{ lua idirlín | url = http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html | teideal = Cath Almaine | accessdate = 13ú Márta 2007 | údar = Wiley, Dan | year = 2004 | work = The Cycles of the Kings | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060902103645/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Almaine.html | archivedate = 2a Meán Fómhair 2006 | url-status=dead | df=dmy }} ==Tagairtí== {{reflist|2}} [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] ew96yl7pc7pbu8yf5uddofwmfljcgkz 2 94806 1309474 1308597 2026-04-24T02:37:38Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1309474 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?name WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 . # this calls up the taxon ?item wdt:P171* wd:Q5113 . # Q5113 is bird ?item wdt:P105 wd:Q7432 . # species only FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 } # not extinct ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . #must have sitelink to gawiki } ORDER BY ?name OFFSET 0 LIMIT 2000 |links=local |section= |sort=label |columns=number:#,qid,label,P18,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P7770 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! qid ! label ! íomhá ! enw tacson ! catagóir Commons ! mais ! réise sciathán ! tréimhse ghoir |- | style='text-align:right'| 1 | Q1268205 | [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]] | [[Íomhá:Caprimulgus vociferusAAP065B.jpg|center|128px]] | Antrostomus vociferus | [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]] | | | |- | style='text-align:right'| 2 | Q106447604 | [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]] | [[Íomhá:Héron garde boeufs à Oued Mejerda.jpg|center|128px]] | Ardea ibis | [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]] | | | |- | style='text-align:right'| 3 | Q652266 | [[Argas mór|Argusianus argus]] | [[Íomhá:Argusianus argus -Lok Kawi Wildlife Park, Malaysia -male-8a.jpg|center|128px]] | Argusianus argus | [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]] | | | 24 |- | style='text-align:right'| 4 | Q137474876 | [[Spioróg mhór|Q137474876]] | [[Íomhá:Northern Goshawk ad M2.jpg|center|128px]] | Astur gentilis | | | | |- | style='text-align:right'| 5 | Q692192 | [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]] | [[Íomhá:Redhead in Central Park (15503).jpg|center|128px]] | Aythya americana | [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]] | 1.1<br/>990 | 79.5 | |- | style='text-align:right'| 6 | Q26742 | [[Aythya ferina]] | [[Íomhá:Aythya ferina Sandwell 2.jpg|center|128px]] | Aythya ferina | [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]] | 66 | 0.77 | 25 |- | style='text-align:right'| 7 | Q852622 | [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]] | [[Íomhá:Kaiserspecht fg02.jpg|center|128px]] | Campephilus imperialis | [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]] | | | |- | style='text-align:right'| 8 | Q284331 | [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]] | [[Íomhá:Magellanic Woodpecker Male (Campephilus magellanicus).jpg|center|128px]] | Campephilus magellanicus | [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]] | 260 | 0.6 | 20 |- | style='text-align:right'| 9 | Q110257499 | [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]] | [[Íomhá:Curruca crassirostris 91619419 (cropped).jpg|center|128px]] | Curruca crassirostris | [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]] | | | |- | style='text-align:right'| 10 | Q104867606 | [[Ceolaire barrach]] | [[Íomhá:Curruca nisoria 378155893 (cropped).jpg|center|128px]] | Curruca nisoria | [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]] | 2.63 | 25 | 12 |- | style='text-align:right'| 11 | Q110257524 | [[Ceolaire fraoigh]] | [[Íomhá:Fauvette pitchou Ichkeul NP.jpg|center|128px]] | Curruca undata | [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]] | | 16 | 13 |- | style='text-align:right'| 12 | Q110257494 | [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]] | [[Íomhá:Curruca nana - Kudaibergen Amirekul - 562372019.jpeg|center|128px]] | Curruca nana | [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]] | | | |- | style='text-align:right'| 13 | Q21090684 | [[Iolar breac mór|Clanga clanga]] | [[Íomhá:Greater spotted eagle.jpg|center|128px]] | Clanga clanga | [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]] | 110 | 167.5 | |- | style='text-align:right'| 14 | Q210341 | [[Cochlearius cochlearius]] | [[Íomhá:Boat-billed Heron, Transpantaneira, Poconé, Mato Grosso, Brazil 4.jpg|center|128px]] | Cochlearius cochlearius | [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]] | | | 25 |- | style='text-align:right'| 15 | Q244429 | [[Gearg Shíneach|Coturnix chinensis]] | [[Íomhá:Excalfactoria chinensis (aka).jpg|center|128px]] | Coturnix chinensis | [[:commons:Category:Excalfactoria chinensis|Excalfactoria chinensis]] | 4.8<br/>41<br/>35.6 | | 17 |- | style='text-align:right'| 16 | Q838749 | [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]] | [[Íomhá:Steller's Jay DSC1327.jpg|center|128px]] | Cyanocitta stelleri | [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]] | 8.1<br/>94 | | |- | style='text-align:right'| 17 | Q716456 | [[Cúcabarra breac]] | [[Íomhá:Spangled Kookaburra.jpg|center|128px]] | Dacelo tyro | [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]] | 136<br/>156 | | |- | style='text-align:right'| 18 | Q854856 | [[Cúcabarra gormeiteach]] | [[Íomhá:Blue-winged kookaburra arp.jpg|center|128px]] | Dacelo leachii | [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]] | 334<br/>284 | | 25 |- | style='text-align:right'| 19 | Q824974 | [[Cúcabarra gáiriteach]] | [[Íomhá:Dacelo novaeguineae waterworks.jpg|center|128px]] | Dacelo novaeguineae | [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]] | 30.4<br/>307.2<br/>352.1 | | |- | style='text-align:right'| 20 | Q919707 | [[Cúcabarra sluasaidghobach]] | [[Íomhá:Shovel-billed Kingfisher.jpg|center|128px]] | Dacelo rex | [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]] | | | |- | style='text-align:right'| 21 | Q942119 | [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]] | [[Íomhá:Rufous-bellied Kookaburra.jpg|center|128px]] | Dacelo gaudichaud | [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]] | 143 | | |- | style='text-align:right'| 22 | Q275591 | [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]] | [[Íomhá:Middle-spotted woodpecker (Dendrocopos medius), Parc du Rouge-Cloître, Brussels (49179578882) (cropped).jpg|center|128px]] | Dendrocoptes medius | [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]] | | | |- | style='text-align:right'| 23 | Q856531 | [[Dicrurus paradiseus]] | [[Íomhá:Greater Racket-tailed Drongo Dicrurus paradiseus (Linnaeus, 1766) (16169002507).jpg|center|128px]] | Dicrurus paradiseus | [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]] | | | |- | style='text-align:right'| 24 | Q645528 | [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]] | [[Íomhá:Euplectes franciscanus -Kotu Creek, Western Division, The Gambia -male-8.jpg|center|128px]] | Euplectes franciscanus | [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]] | | | |- | style='text-align:right'| 25 | Q205491 | [[Gealóg charraige|Emberiza cia]] | [[Íomhá:Rock Bunting (Cochem).jpg|center|128px]] | Emberiza cia | [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]] | 2.77<br/>23 | | 14 |- | style='text-align:right'| 26 | Q1262861 | [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]] | [[Íomhá:Red Goshawk.jpg|center|128px]] | Erythrotriorchis radiatus | [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]] | 630<br/>1.1 | 123.5 | 41 |- | style='text-align:right'| 27 | Q1060483 | [[Eurylaimus ochromalus]] | [[Íomhá:Black-and-yellow Broadbill (Eurylaimus ochromalus).jpg|center|128px]] | Eurylaimus ochromalus | [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]] | 33 | | |- | style='text-align:right'| 28 | Q25876 | [[Fabhcún coille Eoráiseach]] | [[Íomhá:Eurasian Hobby (14574008925) (cropped).jpg|center|128px]] | Falco subbuteo | [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]] | 24<br/>181.5<br/>240.5 | 0.74 | 29 |- | style='text-align:right'| 29 | Q842599 | [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]] | [[Íomhá:Song sparrow in Prospect Park (93031).jpg|center|128px]] | Melospiza melodia | [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]] | 24 | | |- | style='text-align:right'| 30 | Q110257516 | [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]] | [[Íomhá:Dorngrasmücke im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|center|128px]] | Curruca communis | [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]] | 1.78<br/>14.5 | 20 | 12 |- | style='text-align:right'| 31 | Q110257504 | [[Gilphíb bheag]] | [[Íomhá:Klappergrasmücke (Curruca curruca) 3, Filey, North Yorkshire.jpg|center|128px]] | Curruca curruca | [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]] | | 18 | 11 |- | style='text-align:right'| 32 | Q582976 | [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]] | [[Íomhá:Vireo olivaceus -Madison -Wisconsin -USA-8.jpg|center|128px]] | Vireo olivaceus | [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]] | | | |- | style='text-align:right'| 33 | Q28114227 | [[Gobadán gobleathan]] | [[Íomhá:Myrsnäppa, Ottenby, Öland, September 2017 (38594025261).jpg|center|128px]] | Calidris falcinellus | [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]] | 9.1<br/>37 | 36.5 | |- | style='text-align:right'| 34 | Q83020448 | [[Seaga|Gulosus aristotelis]] | [[Íomhá:Shag Phalacrocorax aristotelis.jpg|center|128px]] | Gulosus aristotelis | [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]] | | | |- | style='text-align:right'| 35 | Q177856 | [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]] | [[Íomhá:Gyps fulvus -Basque Country-8.jpg|center|128px]] | Gyps fulvus | [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]] | 252<br/>8.328 | 2.591 | 54 |- | style='text-align:right'| 36 | Q274179 | [[Gé Éigipteach]] | [[Íomhá:Egyptian goose (05659).jpg|center|128px]] | Alopochen aegyptiaca | [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]] | | 144 | |- | style='text-align:right'| 37 | Q62168711 | [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]] | [[Íomhá:Pallas's Grasshopper Warbler by Tisha Mukherjee 14.jpg|center|128px]] | Helopsaltes certhiola | [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]] | | | |- | style='text-align:right'| 38 | Q888660 | [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]] | [[Íomhá:Australian Little Bittern Sherwood Nov01.jpg|center|128px]] | Ixobrychus dubius | [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]] | | 45 | 18 |- | style='text-align:right'| 39 | Q888651 | [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]] | [[Íomhá:Ixobrychus involucris.jpg|center|128px]] | Ixobrychus involucris | [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]] | 80 | | |- | style='text-align:right'| 40 | Q28106837 | [[Rualacha|Lacha rua]] | [[Íomhá:Eurasian Wigeon - male.jpg|center|128px]] | Mareca penelope | [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]] | | | |- | style='text-align:right'| 41 | Q644012 | [[Leptoptilos dubius]] | [[Íomhá:Greater adjutant.jpg|center|128px]] | Leptoptilos dubius | [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]] | | | |- | style='text-align:right'| 42 | Q673417 | [[Malacocincla perspicillata]] | [[Íomhá:Enigma dari Karst Meratus.jpg|center|128px]] | Malacocincla perspicillata | [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]] | | | |- | style='text-align:right'| 43 | Q28106966 | [[Gadual|Mareca strepera]] | [[Íomhá:Gadwall-Anas-strepera.jpg|center|128px]] | Mareca strepera | [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]] | | | |- | style='text-align:right'| 44 | Q27075424 | [[Mionfhuiseog ladharghearr]] | [[Íomhá:Terrera Marismeña, Calandrella rufescens (5824832901).jpg|center|128px]] | Alaudala rufescens | [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 45 | Q210954 | [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]] | [[Íomhá:047 - STELLER'S EIDER (6-16-2016) barrow, alaska -02 (27539228164).jpg|center|128px]] | Polysticta stelleri | [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]] | 58<br/>807 | | |- | style='text-align:right'| 46 | Q333796 | [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]] | [[Íomhá:Le Grand Heron Profil.jpg|center|128px]] | Ardea herodias | [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]] | 2.48<br/>2.11 | 183 | 27 |- | style='text-align:right'| 47 | Q1193048 | [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]] | [[Íomhá:Odontophorus strophium - 1820-1863 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17100201 (cropped).tif|center|128px]] | Odontophorus strophium | [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]] | | | |- | style='text-align:right'| 48 | Q188660 | [[Opisthocomus hoazin]] | [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) Rio Napo.jpg|center|128px]] | Opisthocomus hoazin | [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]] | | | 31 |- | style='text-align:right'| 49 | Q279939 | [[Oxyura maccoa]] | [[Íomhá:Oxyura maccoa.jpg|center|128px]] | Oxyura maccoa | [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]] | 96<br/>820<br/>554 | | 26 |- | style='text-align:right'| 50 | Q25307 | [[Snag breac|Pica pica]] | [[Íomhá:Eurasian magpie (10860).jpg|center|128px]] | Pica pica | [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]] | 9.9<br/>221<br/>191 | 56 | |- | style='text-align:right'| 51 | Q494544 | [[Corr bheag|Platalea minor]] | [[Íomhá:Platalea minor okinawa.jpg|center|128px]] | Platalea minor | [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]] | | 110 | |- | style='text-align:right'| 52 | Q187902 | [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]] | [[Íomhá:Purpurhuhn.jpg|center|128px]] | Porphyrio porphyrio | [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]] | | | 25 |- | style='text-align:right'| 53 | Q1262047 | [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]] | [[Íomhá:Gray-backed Hawk - South-Ecuador S4E8637 (15478568822).jpg|center|128px]] | Pseudastur occidentalis | [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]] | | | |- | style='text-align:right'| 54 | Q643836 | [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | [[Íomhá:Bran goesgoch Pyrrhocorax pyrrhocorax.jpg|center|128px]] | Pyrrhocorax pyrrhocorax | [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | 312<br/>263 | 82 | 17 |- | style='text-align:right'| 55 | Q27434 | [[Scótar coiteann|Scótar]] | [[Íomhá:Sjöorre - Common Scoter 2.jpg|center|128px]] | Melanitta nigra | [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]] | | 0.85 | |- | style='text-align:right'| 56 | Q529048 | [[Scótar Meiriceánach]] | [[Íomhá:Melanitta americana Barnegat NJ.jpg|center|128px]] | Melanitta americana | [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]] | | | |- | style='text-align:right'| 57 | Q2020137 | [[Scótar báneiteach]] | [[Íomhá:Wwscoter12.JPG|center|128px]] | Melanitta deglandi | [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]] | | | |- | style='text-align:right'| 58 | Q27461190 | [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]] | [[Íomhá:Baikal Teal, Kaohsiung City, Taiwan 1.jpg|center|128px]] | Sibirionetta formosa | [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]] | | | |- | style='text-align:right'| 59 | Q28106902 | [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]] | [[Íomhá:Garganey ( Anas querquedula ) Drake ... South Yorkshire (53695451967).jpg|center|128px]] | Spatula querquedula | [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]] | | | |- | style='text-align:right'| 60 | Q616393 | [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]] | [[Íomhá:Strix leptogrammica -Surrey Bird Sanctuary, Welimada, Sri Lanka -8a.jpg|center|128px]] | Strix leptogrammica | [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]] | | | |- | style='text-align:right'| 61 | Q17592 | [[Struthio|Struthio camelus]] | [[Íomhá:North African Ostrich - Masai Ostrich (Struthio camelus massaicus) - Flickr - Lip Kee.jpg|center|128px]] | Struthio camelus | [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]] | 1.5<br/>115<br/>100 | | 42 |- | style='text-align:right'| 62 | Q241349 | [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]] | [[Íomhá:Hooded merganser male in Central Park (95790).jpg|center|128px]] | Lophodytes cucullatus | [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]] | | 63 | |- | style='text-align:right'| 63 | Q218543 | [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]] | [[Íomhá:White-crested Tiger-Heron - Ankasa - Ghana 14 S4E2068 (16010535898).jpg|center|128px]] | Tigriornis leucolopha | [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]] | | | |- | style='text-align:right'| 64 | Q26147 | [[abhóiséad]] | [[Íomhá:Avocette élégante Thyna019.jpg|center|128px]] | Recurvirostra avosetta | [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]] | 31.7 | 78 | 24 |- | style='text-align:right'| 65 | Q202504 | [[amadán móinteach]] | [[Íomhá:Charadrius morinellus male.jpg|center|128px]] | Charadrius morinellus | [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]] | 17 | 60 | |- | style='text-align:right'| 66 | Q170718 | [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]] | [[Íomhá:Бджолоїдка звичайна або щурка європейська.jpg|center|128px]] | Merops apiaster | [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]] | 6.5 | 0.47 | 20 |- | style='text-align:right'| 67 | Q1951359 | [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]] | [[Íomhá:Guepier de Perse Jebil NP.jpg|center|128px]] | Merops persicus | [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]] | 49.4 | | 24 |- | style='text-align:right'| 68 | Q25450 | [[biorearrach]] | [[Íomhá:Male northern pintail at Llano Seco.jpg|center|128px]] | Anas acuta | [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]] | 1.025<br/>866 | 0.9 | |- | style='text-align:right'| 69 | Q591831 | [[bobóilinc]] | [[Íomhá:Male Bobolink in Full Breeding Plummage at Lake Woodruff - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|center|128px]] | Dolichonyx oryzivorus | [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]] | 2.75 | | |- | style='text-align:right'| 70 | Q25709 | [[Bonnán buí (éan)|bonnán]] | [[Íomhá:Eurasian Bittern - Torrile - Italy 4528 (15409347121).jpg|center|128px]] | Botaurus stellaris | [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]] | 42<br/>2.906<br/>2.017 | 1.27 | |- | style='text-align:right'| 71 | Q743017 | [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]] | [[Íomhá:Botaurus lentiginosus 28079.JPG|center|128px]] | Botaurus lentiginosus | [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]] | 36 | 115 | |- | style='text-align:right'| 72 | Q26129 | [[bonnán beag]] | [[Íomhá:47-090506-little-bittern-at-upper-ford-near-Sigri-.jpg|center|128px]] | Ixobrychus minutus<br/>Botaurus minutus | [[:commons:Category:Ixobrychus minutus|Ixobrychus minutus]] | 13<br/>147 | 49 | 18 |- | style='text-align:right'| 73 | Q204111 | [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]] | [[Íomhá:Cinnamon bittern or chestnut bittern (Ixobrychus cinnamomeus) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|center|128px]] | Ixobrychus cinnamomeus | [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]] | | | |- | style='text-align:right'| 74 | Q469586 | [[Bonnán caol|bonnán seang]] | [[Íomhá:Least bittern (71430).jpg|center|128px]] | Ixobrychus exilis | [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]] | 10<br/>80 | 43 | |- | style='text-align:right'| 75 | Q188877 | [[Breacán (éan)|breacán]] | [[Íomhá:Fringilla montifringilla 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Fringilla montifringilla | [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]] | 2.14<br/>22 | 0.27 | 11 |- | style='text-align:right'| 76 | Q26650 | [[breacóg]] | [[Íomhá:Calidris alpina alpina, Riga, Latvia 1.jpg|center|128px]] | Calidris alpina | [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]] | | 0.36 | |- | style='text-align:right'| 77 | Q25440 | [[broigheall]] | [[Íomhá:2021-05-05 Phalacrocorax carbo carbo, Killingworth Lake, Northumberland 1-2.jpg|center|128px]] | Phalacrocorax carbo | [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]] | 2.4<br/>2 | 1.4 | |- | style='text-align:right'| 78 | Q244319 | [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]] | [[Íomhá:Microcarbo pygmaeus - Pygmy cormorant.jpg|center|128px]] | Microcarbo pygmaeus | [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]] | | 85 | 28 |- | style='text-align:right'| 79 | Q18700 | [[bróg-ghob]] | [[Íomhá:Entebbe Shoe Bill Stork.jpg|center|128px]] | Balaeniceps rex | [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]] | | | |- | style='text-align:right'| 80 | Q121221 | [[budragár]] | [[Íomhá:Budgerigar-male-strzelecki-qld.jpg|center|128px]] | Melopsittacus undulatus | [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]] | 2.15 | | |- | style='text-align:right'| 81 | Q168677 | [[bultúr luaithriúíl]] | [[Íomhá:Buitre negro.jpg|center|128px]] | Aegypius monachus | [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]] | 243 | 2.5 | |- | style='text-align:right'| 82 | Q126167 | [[bultúr uan]] | [[Íomhá:Bearded Vulture - Catalan Pyrenees - Spain (25098398432).jpg|center|128px]] | Gypaetus barbatus | [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]] | 224<br/>4.913<br/>6.175 | 2.621 | 54 |- | style='text-align:right'| 83 | Q33504 | [[bultúr Éigipteach]] | [[Íomhá:Egyptian Vultures - Immature(L) and Adult (R).jpg|center|128px]] | Neophron percnopterus | [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]] | 94<br/>1.977 | 1.676 | 42 |- | style='text-align:right'| 84 | Q290871 | [[bustard Houbara]] | [[Íomhá:Houbara035.JPG|center|128px]] | Chlamydotis undulata | [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]] | 68<br/>1.96<br/>1.15 | | 24 |- | style='text-align:right'| 85 | Q188601 | [[bustard beag]] | [[Íomhá:Tettet.jpg|center|128px]] | Tetrax tetrax | [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]] | 41 | 110 | 21 |- | style='text-align:right'| 86 | Q171655 | [[bustard mór]] | [[Íomhá:Otis tarda, Hortobagy, Hungary 1.jpg|center|128px]] | Otis tarda | [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]] | 143 | 235<br/>180 | 25 |- | style='text-align:right'| 87 | Q26205 | [[buíóg]] | [[Íomhá:Emberiza citrinella -Midtjylland, Denmark -male-8.jpg|center|128px]] | Emberiza citrinella | [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]] | 2.94 | 26 | 13 |- | style='text-align:right'| 88 | Q908909 | [[búbúc Norfolk]] | [[Íomhá:Nz boobook.JPG|center|128px]] | Ninox novaeseelandiae | [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]] | | | |- | style='text-align:right'| 89 | Q179959 | [[cacapó]] | [[Íomhá:Sirocco full length portrait.jpg|center|128px]] | Strigops habroptila | [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]] | | | |- | style='text-align:right'| 90 | Q27050 | [[cadhan]] | [[Íomhá:Branta bernicla bernicla Norfolk 1.jpg|center|128px]] | Branta bernicla | [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]] | | 1.01 | |- | style='text-align:right'| 91 | Q188446 | [[caipín dubh]] | [[Íomhá:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|center|128px]] | Sylvia atricapilla | [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]] | 2.19<br/>18.1 | 23 | 13 |- | style='text-align:right'| 92 | Q1589281 | [[caislín Sibéarach]] | [[Íomhá:Siberian Stonechat (Saxicola maura)- Male at Bharatpur I IMG 5768.jpg|center|128px]] | Saxicola maurus | [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]] | | | |- | style='text-align:right'| 93 | Q235057 | [[caislín aille]] | [[Íomhá:Monsax.jpg|center|128px]] | Monticola saxatilis | [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]] | 4.95<br/>47<br/>52.4 | | 14 |- | style='text-align:right'| 94 | Q152144 | [[caislín aille gorm]] | [[Íomhá:Monticola solitarius, Spain 1.jpg|center|128px]] | Monticola solitarius | [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]] | 5.95 | | 13 |- | style='text-align:right'| 95 | Q155869 | [[caislín aitinn]] | [[Íomhá:Tarier des près Zaghouan NP001.jpg|center|128px]] | Saxicola rubetra | [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]] | 2.06 | 22 | 13 |- | style='text-align:right'| 96 | Q1315689 | [[caislín cloch]] | [[Íomhá:African Stonechat (Saxicola torquatus) male (31251199192).jpg|center|128px]] | Saxicola torquatus | [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]] | | | 14 |- | style='text-align:right'| 97 | Q838665 | [[caislín cloch Eorpach]] | [[Íomhá:Saxicola rubicola clochdar y cerrig.jpg|center|128px]] | Saxicola rubicola | [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]] | | | 15 |- | style='text-align:right'| 98 | Q208334 | [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]] | [[Íomhá:Alpine accentor saganta.jpg|center|128px]] | Prunella collaris | [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 99 | Q1049121 | [[Donnóg Radde|cantaire carraige]] | [[Íomhá:Prunella ocularis 1a.jpg|center|128px]] | Prunella ocularis | [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]] | | | 11 |- | style='text-align:right'| 100 | Q129059 | [[capall coille]] | [[Íomhá:Tetrao urogallus, Glenfeshie, Scotland 1.jpg|center|128px]] | Tetrao urogallus | [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]] | 3.8<br/>1.97<br/>53 | 106 | 25 |- | style='text-align:right'| 101 | Q26198 | [[caróg dhubh]] | [[Íomhá:Carrion crow 2022 04 05 05 02.jpg|center|128px]] | Corvus corone | [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]] | | 0.91 | 19 |- | style='text-align:right'| 102 | Q831597 | [[catéan liath]] | [[Íomhá:Graycatbird-WashParkCedarFallsIowa-20220506.jpg|center|128px]] | Dumetella carolinensis | [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]] | 3.8<br/>35.7<br/>39.6 | | |- | style='text-align:right'| 103 | Q25384 | [[ceann cait]] | [[Íomhá:Asio otus11.JPG|center|128px]] | Asio otus | [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]] | | 95 | |- | style='text-align:right'| 104 | Q25376 | [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]] | [[Íomhá:Fulica atra Georges-Valbon 01.jpg|center|128px]] | Fulica atra | [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]] | 36.5<br/>835<br/>715 | 75 | 22 |- | style='text-align:right'| 105 | Q470016 | [[cearc cheannann Mheiriceánach]] | [[Íomhá:American coot in Prospect Park (06152).jpg|center|128px]] | Fulica americana | [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]] | | | |- | style='text-align:right'| 106 | Q901228 | [[cearc mhailí]] | [[Íomhá:Leipoa ocellata.jpg|center|128px]] | Leipoa ocellata | [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]] | 2.4<br/>175<br/>1.8 | | 63 |- | style='text-align:right'| 107 | Q178702 | [[cearc shailí]] | [[Íomhá:Lagopède des saules - Abiskojaure 10.jpg|center|128px]] | Lagopus lagopus | [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]] | 720<br/>580 | | |- | style='text-align:right'| 108 | Q18847 | [[cearc uisce]] | [[Íomhá:Common moorhen (Gallinula chloropus) France.jpg|center|128px]] | Gallinula chloropus | [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]] | 348 | 52 | |- | style='text-align:right'| 109 | Q312779 | [[ceolaire Blyth]] | [[Íomhá:Blyth's Reed Warbler in Baruipur December 2024 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]] | Acrocephalus dumetorum | [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]] | 1.68 | | 12 |- | style='text-align:right'| 110 | Q650114 | [[ceolaire Cetti]] | [[Íomhá:Rouxinol-bravo, Cetti's Warbler; Sesimbra, Portugal (49996990303).jpg|center|128px]] | Cettia cetti | [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]] | | 17 | 16 |- | style='text-align:right'| 111 | Q321272 | [[ceolaire Savi]] | [[Íomhá:Rohrschwirl Chiemgau.jpg|center|128px]] | Locustella luscinioides | [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]] | 2.08 | 20 | 10 |- | style='text-align:right'| 112 | Q14753772 | [[ceolaire bánlíoch]] | [[Íomhá:Hippolais pallida Akko Israel 2.jpg|center|128px]] | Iduna pallida | [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 113 | Q208710 | [[ceolaire casarnaí]] | [[Íomhá:Grashoppsangare-070512.jpg|center|128px]] | Locustella naevia | [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]] | | 17 | 14 |- | style='text-align:right'| 114 | Q27075477 | [[ceolaire coille]] | [[Íomhá:Flickr - Rainbirder - Wood Warbler (Phylloscopus sibilatrix).jpg|center|128px]] | Phylloscopus sibilatrix | [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]] | 1.32<br/>10 | 22 | |- | style='text-align:right'| 115 | Q210422 | [[ceolaire corraigh]] | [[Íomhá:Acrocephalus palustris Irpin6.JPG|center|128px]] | Acrocephalus palustris | [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]] | 1.85 | 20 | 13 |- | style='text-align:right'| 116 | Q757116 | [[ceolaire cuaráin]] | [[Íomhá:Iduna caligata telor bacsiog.jpg|center|128px]] | Iduna caligata | [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 117 | Q27236 | [[ceolaire cíbe]] | [[Íomhá:Acrocephalus schoenobaenus -Sweden-8 (1).jpg|center|128px]] | Acrocephalus schoenobaenus | [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]] | 1.65 | 19 | |- | style='text-align:right'| 118 | Q1590574 | [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]] | [[Íomhá:Upcher's Warbler (Hippolais languida) (8079442053).jpg|center|128px]] | Hippolais languida | [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]] | 1.79 | | 13 |- | style='text-align:right'| 119 | Q210791 | [[ceolaire feanearrach]] | [[Íomhá:Cisticola juncidis, El Qanater el Khayreyya, Qalyubia Governorate, Egypt.jpg|center|128px]] | Cisticola juncidis | [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 120 | Q202478 | [[ceolaire garraí]] | [[Íomhá:Sylvia borin (Örebro County).jpg|center|128px]] | Sylvia borin | [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]] | | 22 | 12 |- | style='text-align:right'| 121 | Q159080 | [[ceolaire giolcaí]] | [[Íomhá:Eurasian Reed Warbler.jpg|center|128px]] | Acrocephalus scirpaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]] | 12 | 19 | |- | style='text-align:right'| 122 | Q827657 | [[ceolaire goirt ríse]] | [[Íomhá:Paddyfield Warbler Acrocephalus agricola by Dr. Raju Kasambe DSCN8336 (11).jpg|center|128px]] | Acrocephalus agricola | [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]] | | | |- | style='text-align:right'| 123 | Q27674 | [[ceolaire ictireach]] | [[Íomhá:Hippolais icterina, Riga, Latvia 1.jpg|center|128px]] | Hippolais icterina | [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]] | 1.7 | 22 | 14 |- | style='text-align:right'| 124 | Q27239 | [[ceolaire sailí]] | [[Íomhá:Willow Warbler Phylloscopus trochilus.jpg|center|128px]] | Phylloscopus trochilus | [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]] | | 19 | 13 |- | style='text-align:right'| 125 | Q460229 | [[ceolaire scothghlas]] | [[Íomhá:Greenish Warbler Sikkim India 11.05.2014.jpg|center|128px]] | Phylloscopus trochiloides | [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 126 | Q110257505 | [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]] | [[Íomhá:Sylvia mystacea (2) (cropped).jpg|center|128px]] | Curruca mystacea | [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]] | 1.5 | | 12 |- | style='text-align:right'| 127 | Q26982 | [[circín starraiceach]] | [[Íomhá:Pipíška chochlatá (Galerida cristata).jpg|center|128px]] | Galerida cristata | [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 128 | Q148583 | [[cirlghealóg]] | [[Íomhá:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -male-8.jpg|center|128px]] | Emberiza cirlus | [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]] | | 24 | 13 |- | style='text-align:right'| 129 | Q25385 | [[clamhán]] | [[Íomhá:Common Buzzard by caroline legg (cropped).jpg|center|128px]] | Buteo buteo | [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]] | 0.925<br/>60<br/>790<br/>966.5 | 1.24 | 34 |- | style='text-align:right'| 130 | Q233684 | [[clamhán cosfhada]] | [[Íomhá:Long-legged Buzzard (24521858347).jpg|center|128px]] | Buteo rufinus | [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]] | 73 | | |- | style='text-align:right'| 131 | Q26407 | [[clamhán lópach]] | [[Íomhá:Fjellvåk (Buteo lagopus) (Rough-legged Buzzard) (Fjällvråk).jpg|center|128px]] | Buteo lagopus | [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]] | 824.6<br/>1.027 | 1.35 | |- | style='text-align:right'| 132 | Q170466 | [[clamhán riabhach]] | [[Íomhá:Wespenbussard European honey buzzard Pernis apivorus, crop.jpg|center|128px]] | Pernis apivorus | [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]] | 49 | 1.26 | 32 |- | style='text-align:right'| 133 | Q26420 | [[Clochrán coiteann|clochrán]] | [[Íomhá:Steinschmaetzer Northern wheatear male.jpg|center|128px]] | Oenanthe oenanthe | [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]] | | 0.28 | |- | style='text-align:right'| 134 | Q769528 | [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]] | [[Íomhá:Oenanthe chrysopygia.JPG|center|128px]] | Oenanthe chrysopygia | [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 135 | Q763538 | [[clochrán alabhreac]] | [[Íomhá:Pied Wheatear (Oenanthe pleschanka) (8079431820).jpg|center|128px]] | Oenanthe pleschanka | [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]] | 2.43 | | 13 |- | style='text-align:right'| 136 | Q385723 | [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]] | [[Íomhá:CollalbaRubia.jpg|center|128px]] | Oenanthe hispanica | [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 137 | Q769093 | [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]] | [[Íomhá:Çilferşik.jpg|center|128px]] | Oenanthe finschii | [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]] | 26<br/>29 | | 12 |- | style='text-align:right'| 138 | Q1303323 | [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]] | [[Íomhá:Oenanthe xanthoprymna - Kurdish Wheatear, Osmaniye, Turkey 01.jpg|center|128px]] | Oenanthe xanthoprymna | [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]] | | | |- | style='text-align:right'| 139 | Q769934 | [[clochrán fásaigh]] | [[Íomhá:Desert Wheatear Oenanthe deserti by Dr. Raju Kasambe DSCN9430 (1).jpg|center|128px]] | Oenanthe deserti | [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 140 | Q747686 | [[clochrán gainimh]] | [[Íomhá:Isabelline wheatear (Oenanthe isabellina) male, non-breeding.jpg|center|128px]] | Oenanthe isabellina | [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]] | 3.04<br/>29 | | 13 |- | style='text-align:right'| 141 | Q752481 | [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]] | [[Íomhá:PikiWiki Israel 51253 wildlife and plants of israel.jpg|center|128px]] | Dendrocopos syriacus | [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]] | 5.1 | | 10 |- | style='text-align:right'| 142 | Q207290 | [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]] | [[Íomhá:Dendrocopos leucotos 2.jpg|center|128px]] | Dendrocopos leucotos | [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]] | | | 15 |- | style='text-align:right'| 143 | Q143284 | [[cnagaire dubh]] | [[Íomhá:BlackWoods.jpg|center|128px]] | Dryocopus martius | [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]] | 11.8 | | 13 |- | style='text-align:right'| 144 | Q166171 | [[cnagaire glas]] | [[Íomhá:Green woodpecker Franconville 2022 01 21 2.jpg|center|128px]] | Picus viridis | [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]] | 8.9<br/>193 | 41 | 19 |- | style='text-align:right'| 145 | Q27124 | [[cnota]] | [[Íomhá:Calidris canutus no.JPG|center|128px]] | Calidris canutus | [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]] | 19.3<br/>126<br/>148 | 0.5 | |- | style='text-align:right'| 146 | Q156767 | [[cnóshnag Eorpach]] | [[Íomhá:Sitta europaea europaea, Slottsskogen, Göteborg, Sweden 3.jpg|center|128px]] | Sitta europaea | [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]] | 2.25<br/>23 | 24 | 16 |- | style='text-align:right'| 147 | Q749701 | [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]] | [[Íomhá:Sitta neumayer 0.jpg|center|128px]] | Sitta neumayer | [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]] | 2.43 | | 15 |- | style='text-align:right'| 148 | Q514809 | [[cocaitíl]] | [[Íomhá:Wild cockatiel - panoramio.jpg|center|128px]] | Nymphicus hollandicus | [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]] | 5.68<br/>86 | | 20 |- | style='text-align:right'| 149 | Q1274601 | [[coileach sneachta Caispeach]] | [[Íomhá:Tetraogallus caspius.jpg|center|128px]] | Tetraogallus caspius | [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]] | 2.59<br/>2.07<br/>75 | 100 | |- | style='text-align:right'| 150 | Q1137277 | [[coileach sneachta Cugasach]] | [[Íomhá:Tetraogallus caucasicus.jpg|center|128px]] | Tetraogallus caucasicus | [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]] | | 87.5 | 28 |- | style='text-align:right'| 151 | Q25332 | [[coirneach]] | [[Íomhá:Balbuzard pecheur Lac de Tunis.jpg|center|128px]] | Pandion haliaetus | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | 1.4 | 1.6 | |- | style='text-align:right'| 152 | Q42326 | [[colm aille]] | [[Íomhá:Columba livia (Rock Dove, wild), Duncansby Head, Caithness, Scotland 1.jpg|center|128px]] | Columba livia | [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]] | 294<br/>267 | 690 | |- | style='text-align:right'| 153 | Q26026 | [[Colúr coille|colm coille]] | [[Íomhá:Columba palumbus ssp. palumbus.jpg|center|128px]] | Columba palumbus | [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]] | 18.9 | 0.75 | 17 |- | style='text-align:right'| 154 | Q26140 | [[colm gorm]] | [[Íomhá:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 1.jpg|center|128px]] | Columba oenas | [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]] | 16.7 | 0.75 | 22 |- | style='text-align:right'| 155 | Q170598 | [[condar na nAindéas]] | [[Íomhá:204 - Canyon de Colca - Condor des Andes - Juin 2010.JPG|center|128px]] | Vultur gryphus | [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]] | | 3.048 | |- | style='text-align:right'| 156 | Q25382 | [[corcrán coille]] | [[Íomhá:Bullfinch male.jpg|center|128px]] | Pyrrhula pyrrhula | [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]] | 2.41<br/>31 | 0.26 | 15 |- | style='text-align:right'| 157 | Q1084895 | [[corcrán coille ceannliath]] | [[Íomhá:Grey-headed Bullfinch.jpg|center|128px]] | Pyrrhula erythaca | [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]] | 21.7 | | |- | style='text-align:right'| 158 | Q160488 | [[corr chorcra]] | [[Íomhá:Ardea purpurea (Domaine des oiseaux).jpg|center|128px]] | Ardea purpurea | [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]] | 51 | 1.35 | |- | style='text-align:right'| 159 | Q171360 | [[corr leitheadach Eoráiseach]] | [[Íomhá:Eurasian Spoonbill.jpg|center|128px]] | Platalea leucorodia | [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]] | 76 | 1.3 | 23 |- | style='text-align:right'| 160 | Q126216 | [[corr oíche]] | [[Íomhá:Nycticorax nycticorax nycticorax, Camargue (33620984464).jpg|center|128px]] | Nycticorax nycticorax | [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]] | 682<br/>590 | 1.06 | |- | style='text-align:right'| 161 | Q722981 | [[corr ríoga]] | [[Íomhá:Royal Spoonbill mouth open.jpg|center|128px]] | Platalea regia | [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]] | 69 | 120 | 22 |- | style='text-align:right'| 162 | Q191394 | [[corr scréachach]] | [[Íomhá:Crabier chevelu.jpg|center|128px]] | Ardeola ralloides | [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]] | 16<br/>288 | 0.86 | |- | style='text-align:right'| 163 | Q144218 | [[coscaróba]] | [[Íomhá:Coscoroba coscoroba -Pineyro, Buenos Aires, Argentina-8.jpg|center|128px]] | Coscoroba coscoroba | [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]] | 4.6<br/>3.8<br/>185 | | |- | style='text-align:right'| 164 | Q18859 | [[cosdeargán]] | [[Íomhá:Common Redshank Tringa totanus.jpg|center|128px]] | Tringa totanus | [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]] | 22.3<br/>129 | 62 | 24 |- | style='text-align:right'| 165 | Q28103 | [[cosdeargán breac]] | [[Íomhá:Dunkler Wasserläufer.jpg|center|128px]] | Tringa erythropus | [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]] | 24.5<br/>142<br/>161 | 64 | |- | style='text-align:right'| 166 | Q230837 | [[cromán bánlíoch]] | [[Íomhá:Pallid Harrier Adult Male (46333226825).jpg|center|128px]] | Circus macrourus | [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]] | 28<br/>322<br/>445 | 1.09 | 29 |- | style='text-align:right'| 167 | Q26574 | [[cromán liath]] | [[Íomhá:Flickr - don macauley - Bird 015.jpg|center|128px]] | Circus pygargus | [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]] | 24<br/>261<br/>370 | 1.09 | 28 |- | style='text-align:right'| 168 | Q26431 | [[cromán móna iartharach]] | [[Íomhá:Western Marsh Harrier- Bangalore, India.jpg|center|128px]] | Circus aeruginosus | [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]] | 40 | 1.16 | 34 |- | style='text-align:right'| 169 | Q25572 | [[cromán na gcearc]] | [[Íomhá:Circus cyaneus 265961899.jpg|center|128px]] | Circus cyaneus | [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]] | 346<br/>527 | 1.1 | |- | style='text-align:right'| 170 | Q27102 | [[crosán]] | [[Íomhá:Razorbill with a nice catch.jpg|center|128px]] | Alca torda | [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]] | | 0.661 | |- | style='text-align:right'| 171 | Q18854 | [[crotach]] | [[Íomhá:Eurasian Curlew.jpg|center|128px]] | Numenius arquata | [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]] | 76<br/>742<br/>869 | 0.97 | 28 |- | style='text-align:right'| 172 | Q61857 | [[crotach Artach]] | [[Íomhá:Numenius borealis (Harvard University).JPG|center|128px]] | Numenius borealis | [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]] | | 70 | |- | style='text-align:right'| 173 | Q18858 | [[crotach eanaigh]] | [[Íomhá:Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|center|128px]] | Numenius phaeopus | [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]] | | 1.07 | |- | style='text-align:right'| 174 | Q79915 | [[Murlach mara|cruidín]] | [[Íomhá:Alcedo Atthis.jpg|center|128px]] | Alcedo atthis | [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]] | 4.3 | 25 | 19.5 |- | style='text-align:right'| 175 | Q735158 | [[cruidín píbgheal]] | [[Íomhá:Halcyon smyrnensis - White-throated kingfisher 02.jpg|center|128px]] | Halcyon smyrnensis | [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]] | | | |- | style='text-align:right'| 176 | Q18845 | [[Cuach choiteann|cuach]] | [[Íomhá:Cuculus canorus vogelartinfo chris romeiks CHR0791 cropped.jpg|center|128px]] | Cuculus canorus | [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]] | 3.22<br/>117<br/>106 | 58 | 12 |- | style='text-align:right'| 177 | Q852265 | [[cuach ghob-bhuí]] | [[Íomhá:Yellow-billed cuckoo (42690).jpg|center|128px]] | Coccyzus americanus | [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]] | | | |- | style='text-align:right'| 178 | Q27442 | [[cuilire alabhreac]] | [[Íomhá:Ficedula hypoleuca -Wood of Cree Nature Reserve, Scotland -male-8a.jpg|center|128px]] | Ficedula hypoleuca | [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]] | 1.7<br/>12 | 22 | 14 |- | style='text-align:right'| 179 | Q241499 | [[cuilire broinnrua]] | [[Íomhá:Ficedula parva мухоловка мала.jpg|center|128px]] | Ficedula parva | [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]] | 1.45 | | 12 |- | style='text-align:right'| 180 | Q1591580 | [[cuilire leathmhuinceach]] | [[Íomhá:SemicollaredFlycatcher.jpg|center|128px]] | Ficedula semitorquata | [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]] | | | 14 |- | style='text-align:right'| 181 | Q26607 | [[cuilire liath]] | [[Íomhá:SpottedFlycatcheronfence.jpg|center|128px]] | Muscicapa striata | [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]] | 1.92 | 24 | 14 |- | style='text-align:right'| 182 | Q690826 | [[Cuilire bán|cuilire muinceach]] | [[Íomhá:Collared flycatcher (Ficedula albicollis).jpg|center|128px]] | Ficedula albicollis | [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]] | 1.6 | | 13 |- | style='text-align:right'| 183 | Q25345384 | [[cág]] | [[Íomhá:Coloeus monedula -Munkedal, Vastra Gotaland, Sweden-8.jpg|center|128px]] | Coloeus monedula | [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]] | | 0.65 | 20 |- | style='text-align:right'| 184 | Q191386 | [[cág gob-bhuí]] | [[Íomhá:Alpine Chough by Jim Higham.jpg|center|128px]] | Pyrrhocorax graculus | [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]] | | | 19 |- | style='text-align:right'| 185 | Q208405 | [[cánóg dhubh]] | [[Íomhá:Manx Shearwater.JPG|center|128px]] | Puffinus puffinus | [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]] | 521 | 82 | |- | style='text-align:right'| 186 | Q25234 | [[Lon dubh|céirseach]] | [[Íomhá:20190722 Turdus Merula 02.jpg|center|128px]] | Turdus merula | [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]] | | 36 | 13 |- | style='text-align:right'| 187 | Q244197 | [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]] | [[Íomhá:Little spotted kiwi, Apteryx owenii, Auckland War Memorial Museum.jpg|center|128px]] | Apteryx owenii | [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]] | 285 | | |- | style='text-align:right'| 188 | Q734829 | [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]] | [[Íomhá:Apteryx mantelli -Rotorua, North Island, New Zealand-8a.jpg|center|128px]] | Apteryx mantelli | [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]] | 2.25<br/>2.955 | | |- | style='text-align:right'| 189 | Q730091 | [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]] | [[Íomhá:ApteryxHaastiiKeulemans.jpg|center|128px]] | Apteryx haastii | [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]] | 425 | | |- | style='text-align:right'| 190 | Q26657 | [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]] | [[Íomhá:Goldcrest 1.jpg|center|128px]] | Regulus regulus | [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]] | 0.77 | 14 | 17 |- | style='text-align:right'| 191 | Q869023 | [[cíorlacha Phatagónach]] | [[Íomhá:Lophonetta specularioides -Puerto Natales, Patagonia, Chile-8.jpg|center|128px]] | Lophonetta specularioides | [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]] | | | 30 |- | style='text-align:right'| 192 | Q80362 | [[cúr dubh]] | [[Íomhá:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|center|128px]] | Milvus migrans | [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]] | 56<br/>828 | 1.52 | |- | style='text-align:right'| 193 | Q156250 | [[cúr rua]] | [[Íomhá:Milvus milvus Jura.jpg|center|128px]] | Milvus milvus | [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]] | 63<br/>1.012<br/>1.232 | 1.66 | 31 |- | style='text-align:right'| 194 | Q184825 | [[deargán sneachta]] | [[Íomhá:Redwing Turdus iliacus.jpg|center|128px]] | Turdus iliacus | [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]] | 4.9<br/>62 | 0.36 | 13 |- | style='text-align:right'| 195 | Q11380593 | [[deargéadan beag]] | [[Íomhá:Acanthis cabaret 1 East Chevington.jpg|center|128px]] | Acanthis cabaret | [[:commons:Category:Acanthis cabaret|Acanthis cabaret]] | | | |- | style='text-align:right'| 196 | Q20754771 | [[deargéadan coiteann]] | [[Íomhá:Acanthis flammea, Kotka, Finland 2.jpg|center|128px]] | Acanthis flammea | [[:commons:Category:Acanthis flammea|Acanthis flammea]] | | 23 | |- | style='text-align:right'| 197 | Q26698 | [[donnóg]] | [[Íomhá:Järnsparv Dunnock (13329301154).jpg|center|128px]] | Prunella modularis | [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]] | | 0.21 | 14 |- | style='text-align:right'| 198 | Q167230 | [[Snámhaí balla|dreapaire balla]] | [[Íomhá:Tichodrome échelette Tichodroma muraria aDSC 1009 (50997238804).jpg|center|128px]] | Tichodroma muraria | [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]] | | | 19 |- | style='text-align:right'| 199 | Q25740 | [[dreoilín]] | [[Íomhá:Eurasian wren (Troglodytes troglodytes).jpg|center|128px]] | Troglodytes troglodytes | [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]] | | 15 | |- | style='text-align:right'| 200 | Q27160 | [[droimneach beag]] | [[Íomhá:Larus fuscus Finnboda 2012.jpg|center|128px]] | Larus fuscus | [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]] | 880<br/>755 | 1.34 | 25 |- | style='text-align:right'| 201 | Q26629 | [[droimneach mór]] | [[Íomhá:Great Black-backed Gull Larus marinus.jpg|center|128px]] | Larus marinus | [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]] | | 1.67 | |- | style='text-align:right'| 202 | Q25469 | [[Druid choiteann|druid]] | [[Íomhá:Toulouse - Sturnus vulgaris - 2012-02-26 - 2.jpg|center|128px]] | Sturnus vulgaris | [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]] | | 0.38 | |- | style='text-align:right'| 203 | Q890912 | [[Druid droimchorcra|druid dauria]] | [[Íomhá:Daurian starling from Uppungal Kole Wetlands 2018 by Nesru Tirur.jpg|center|128px]] | Agropsar sturninus | [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]] | | | |- | style='text-align:right'| 204 | Q20823352 | [[druid rósach]] | [[Íomhá:Pastor roseus by Koshy Koshy.jpg|center|128px]] | Pastor roseus | [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]] | 6.6<br/>79.6<br/>66.9 | | |- | style='text-align:right'| 205 | Q25402 | [[eala bhalbh]] | [[Íomhá:Mute Swan Emsworth2.JPG|center|128px]] | Cygnus olor | [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]] | 11.8<br/>9.67 | 230 | |- | style='text-align:right'| 206 | Q131044 | [[eala dhubh]] | [[Íomhá:00 2102 Trauerschwäne (Breisach am Rhein).jpg|center|128px]] | Cygnus atratus | [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]] | 258<br/>6.2<br/>5.1 | 180 | 38 |- | style='text-align:right'| 207 | Q25612 | [[eala ghlórach]] | [[Íomhá:Cygnus cygnus 070416 IOL.jpg|center|128px]] | Cygnus cygnus | [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]] | 331<br/>14<br/>8.75 | 2.29 | 36 |- | style='text-align:right'| 208 | Q244432 | [[eala phíbdhubh]] | [[Íomhá:Cygnus melancoryphus -Puerto Natales, Patagonia, Chile-8.jpg|center|128px]] | Cygnus melancoryphus | [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]] | | | 35 |- | style='text-align:right'| 209 | Q26603 | [[eala thundra]] | [[Íomhá:Tundra Swan (Cygnus columbianus) (8571142484).jpg|center|128px]] | Cygnus columbianus | [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]] | 7.258<br/>6.305 | 1.98 | |- | style='text-align:right'| 210 | Q26620 | [[earrdheargán]] | [[Íomhá:Gartenrotschwanz 1.jpg|center|128px]] | Phoenicurus phoenicurus | [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]] | | 22 | 13 |- | style='text-align:right'| 211 | Q796484 | [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]] | [[Íomhá:Phoenicurus erythrogastrus, Stepantsminda, Georgia 1.jpg|center|128px]] | Phoenicurus erythrogastrus | [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]] | | | 14 |- | style='text-align:right'| 212 | Q26755 | [[earrdheargán dubh]] | [[Íomhá:Hausrotschwanz Brutpflege 2006-05-21-05.jpg|center|128px]] | Phoenicurus ochruros | [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]] | | 25 | 14 |- | style='text-align:right'| 213 | Q748290 | [[fabhcún Barbarach]] | [[Íomhá:Wüstenfalke.jpg|center|128px]] | Falco pelegrinoides | [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]] | | | |- | style='text-align:right'| 214 | Q33554 | [[fabhcún Lanner]] | [[Íomhá:Lanner falcon, Falco biarmicus, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (34447024871).jpg|center|128px]] | Falco biarmicus | [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]] | | 100.5 | 32 |- | style='text-align:right'| 215 | Q165974 | [[fabhcún Saker]] | [[Íomhá:Falco cherrug 1 (Bohuš Číčel).jpg|center|128px]] | Falco cherrug | [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]] | 53<br/>875<br/>1.13 | 111.5 | 30 |- | style='text-align:right'| 216 | Q179625 | [[fabhcún cosdearg]] | [[Íomhá:Rotfußfalke Falco vespertinus.jpg|center|128px]] | Falco vespertinus | [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]] | 17<br/>150<br/>167 | 0.72 | |- | style='text-align:right'| 217 | Q30535 | [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]] | [[Íomhá:Faucon pelerin 7 mai.jpg|center|128px]] | Falco peregrinus | [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]] | | 1.02 | |- | style='text-align:right'| 218 | Q177688 | [[fabhcún tuaithe]] | [[Íomhá:Falco rusticolus white cropped.jpg|center|128px]] | Falco rusticolus | [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]] | | 58 | |- | style='text-align:right'| 219 | Q206840 | [[falaróp gobchaol]] | [[Íomhá:Red-necked Phalarope.jpg|center|128px]] | Phalaropus lobatus | [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]] | 6.3<br/>35<br/>39 | 0.34 | 19 |- | style='text-align:right'| 220 | Q208335 | [[falaróp gobmhór]] | [[Íomhá:Phalaropus fulicarius 10.jpg|center|128px]] | Phalaropus fulicarius | [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]] | | 0.42 | 19 |- | style='text-align:right'| 221 | Q26470 | [[falcóg bheag]] | [[Íomhá:AlleAlle 2.jpg|center|128px]] | Alle alle | [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]] | 28 | 0.32 | |- | style='text-align:right'| 222 | Q683138 | [[faoileán Airméanach]] | [[Íomhá:Armenian gull near Sevanavank, side view.jpg|center|128px]] | Larus armenicus | [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]] | 1 | 140 | |- | style='text-align:right'| 223 | Q2735427 | [[Faoileán Heuglin|faoileán Sibéarach]] | [[Íomhá:Heuglis Gull-Arpit.JPG|center|128px]] | Larus heuglini | [[:commons:Category:Larus fuscus heuglini|Larus fuscus heuglini]] | | | |- | style='text-align:right'| 224 | Q619065 | [[faoileán an Aigéin Chiúin]] | [[Íomhá:Larus pacificus - Derwent River Estuary.jpg|center|128px]] | Larus pacificus | [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]] | 98.4<br/>1.55<br/>1.077 | 147 | 24 |- | style='text-align:right'| 225 | Q754885 | [[faoileán bandghobach]] | [[Íomhá:Ring-billed gull in Red Hook (42799).jpg|center|128px]] | Larus delawarensis | [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]] | 566<br/>471 | 1150 | |- | style='text-align:right'| 226 | Q26427 | [[faoileán bán]] | [[Íomhá:Larus canus Common Gull in Norway.jpg|center|128px]] | Larus canus | [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]] | 413<br/>360 | 1.11 | |- | style='text-align:right'| 227 | Q27375 | [[faoileán glas]] | [[Íomhá:Glaucous gull (Larus hyperboreus) with offspring, Liefdefjord, Svalbard.jpg|center|128px]] | Larus hyperboreus | [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]] | 1.576<br/>1.249 | 158 | |- | style='text-align:right'| 228 | Q391421 | [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]] | [[Íomhá:Goéland railleur Thyna012.jpg|center|128px]] | Chroicocephalus genei | [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]] | 29<br/>275<br/>236 | 102 | 22 |- | style='text-align:right'| 229 | Q389505 | [[faoileán gáiriteach]] | [[Íomhá:Larus cachinnans 3 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Larus cachinnans | [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]] | 60<br/>1.275<br/>1.033 | 141 | 27 |- | style='text-align:right'| 230 | Q28236 | [[faoileán scadán]] | [[Íomhá:European herring gull vocalizing (00170).jpg|center|128px]] | Larus argentatus | [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]] | | 1.34 | |- | style='text-align:right'| 231 | Q704982 | [[faoileán scadán cosbhuí]] | [[Íomhá:Larus michahellis LC0046.jpg|center|128px]] | Larus michahellis | [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]] | | 130 | 28 |- | style='text-align:right'| 232 | Q742574 | [[feadlacha aghaidhbhán]] | [[Íomhá:Dendrocygna viduata 2.jpg|center|128px]] | Dendrocygna viduata | [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]] | 36<br/>674 | | |- | style='text-align:right'| 233 | Q378192 | [[feadlacha na nIndiacha Thiar]] | [[Íomhá:West Indian Whistling Duck, Bayahibe, Dominican Republic 2017-12-10.jpg|center|128px]] | Dendrocygna arborea | [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]] | 54 | | 30 |- | style='text-align:right'| 234 | Q752461 | [[feadlacha tharrdhubh]] | [[Íomhá:Black-bellied Whistling Duck, Tobago, Trinidad and Tobago 1.jpg|center|128px]] | Dendrocygna autumnalis | [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]] | 831 | | |- | style='text-align:right'| 235 | Q752485 | [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]] | [[Íomhá:Caspian Plover in Koonthalulam Tamilnadu, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg|center|128px]] | Anarhynchus asiaticus | [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]] | | 58 | |- | style='text-align:right'| 236 | Q21148 | [[feadóg bhuí]] | [[Íomhá:Rohkunborri Pluvialis Apricaria.jpg|center|128px]] | Pluvialis apricaria | [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]] | 32.8<br/>175 | 72 | 29 |- | style='text-align:right'| 237 | Q18865 | [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]] | [[Íomhá:Pluvialis fulva -Bering Land Bridge National Preserve, Alaska, USA-8.jpg|center|128px]] | Pluvialis fulva | [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]] | 18<br/>135 | 44 | |- | style='text-align:right'| 238 | Q216836 | [[feadóg bhuí Mheiriceánach]] | [[Íomhá:Pluvialis dominica1.jpg|center|128px]] | Pluvialis dominica | [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]] | 26<br/>145 | 0.62 | |- | style='text-align:right'| 239 | Q26816 | [[feadóg chladaigh]] | [[Íomhá:Charadrius hiaticula 3 breeding.jpg|center|128px]] | Charadrius hiaticula | [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]] | 10.9 | 0.41 | |- | style='text-align:right'| 240 | Q752398 | [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]] | [[Íomhá:Red-wattled Lapwing denoised.jpg|center|128px]] | Vanellus indicus | [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]] | | 0.683 | 28 |- | style='text-align:right'| 241 | Q827245 | [[feadóg earrbhán]] | [[Íomhá:Vanellus leucurus, Ag-Gel National Park.jpg|center|128px]] | Vanellus leucurus | [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]] | | 62.5 | 22 |- | style='text-align:right'| 242 | Q18857 | [[feadóg ghainimh mhór]] | [[Íomhá:2024-07-26 Anarhynchus leschenaultii leschenaultii, Newbiggin, Northumberland 1.jpg|center|128px]] | Charadrius leschenaultii | [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]] | | 52 | |- | style='text-align:right'| 243 | Q18835 | [[feadóg ghlas]] | [[Íomhá:Pluvialis squatarola (summer plumage).jpg|center|128px]] | Pluvialis squatarola | [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]] | | 77 | |- | style='text-align:right'| 244 | Q755737 | [[feadóg ghlórach]] | [[Íomhá:Killdeer.jpg|center|128px]] | Charadrius vociferus | [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]] | | 61 | |- | style='text-align:right'| 245 | Q468009 | [[feadóg mhionbhosach]] | [[Íomhá:Semipalmated plover in Quogue (26942).jpg|center|128px]] | Charadrius semipalmatus | [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]] | | 47.5 | |- | style='text-align:right'| 246 | Q18851 | [[feadóigín chladaigh]] | [[Íomhá:Charadrius dubius (49820761043).jpg|center|128px]] | Charadrius dubius | [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]] | 7.7 | 45 | 24 |- | style='text-align:right'| 247 | Q18855 | [[feadóigín chosdubh]] | [[Íomhá:Kentish Plover ( Charadrius alexandrinus ) ... Southern Spain (53416088471).jpg|center|128px]] | Charadrius alexandrinus | [[:commons:Category:Charadrius alexandrinus|Charadrius alexandrinus]] | 47 | 42.5 | |- | style='text-align:right'| 248 | Q25405 | [[Caróg liath|feannóg]] | [[Íomhá:Corvus cornix (33515567265).jpg|center|128px]] | Corvus cornix | [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]] | | 98 | 18 |- | style='text-align:right'| 249 | Q168514 | [[Fearán Eorpach|fearán]] | [[Íomhá:European Turtle Dove (Streptopelia turtur).jpg|center|128px]] | Streptopelia turtur | [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]] | 8.2<br/>136 | 50 | 15 |- | style='text-align:right'| 250 | Q54696 | [[fearán baicdhubh]] | [[Íomhá:Streptopelia decaocto, Hărman, România (34881606270).jpg|center|128px]] | Streptopelia decaocto | [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]] | 9.2<br/>193 | 30 | |- | style='text-align:right'| 251 | Q750027 | [[fearán gubhach]] | [[Íomhá:Zenaida macroura macroura, Santo Domingo, Dominican Republic.jpg|center|128px]] | Zenaida macroura | [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]] | | | |- | style='text-align:right'| 252 | Q391198 | [[Colm gáiriteach|fearán pailme]] | [[Íomhá:140 Laughing dove in Twyfelfontein Photo by Giles Laurent.jpg|center|128px]] | Spilopelia senegalensis | [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]] | | | |- | style='text-align:right'| 253 | Q25357 | [[fiach dubh]] | [[Íomhá:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|center|128px]] | Corvus corax | [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]] | 689<br/>1625<br/>1041<br/>25 | 120<br/>150 | |- | style='text-align:right'| 254 | Q25393 | [[filiméala]] | [[Íomhá:Luscinia megarhynchos - Common nightingale - Nachtegaal.jpg|center|128px]] | Luscinia megarhynchos | [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]] | 2.65 | 24 | 14 |- | style='text-align:right'| 255 | Q206130 | [[filiméala smólaigh]] | [[Íomhá:Luscinia luscinia vogelartinfo chris romeiks CHR3635.jpg|center|128px]] | Luscinia luscinia | [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]] | 3.06 | | 13 |- | style='text-align:right'| 256 | Q192058 | [[foitheach cluasach]] | [[Íomhá:Podiceps auritus (13909575538) (cropped).jpg|center|128px]] | Podiceps auritus | [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]] | 22.5<br/>449.5 | 62 | |- | style='text-align:right'| 257 | Q579718 | [[foitheach gob-alabhreac]] | [[Íomhá:Pied-billed Grebe (53638106406) (cropped).jpg|center|128px]] | Podilymbus podiceps | [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]] | 20.5<br/>522<br/>358 | 54 | |- | style='text-align:right'| 258 | Q25422 | [[foitheach mór]] | [[Íomhá:Great Crested Grebe (52909695022).jpg|center|128px]] | Podiceps cristatus | [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]] | 39.5<br/>920<br/>830 | 88 | 28 |- | style='text-align:right'| 259 | Q185183 | [[foitheach píbdhubh]] | [[Íomhá:Schwarzhalstaucher (Podiceps nigricollis) im NSG Wagbachniederung 2 (crop).jpg|center|128px]] | Podiceps nigricollis | [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]] | | 58 | |- | style='text-align:right'| 260 | Q179919 | [[foitheach píbrua]] | [[Íomhá:Podiceps grisegena (33665871935).jpg|center|128px]] | Podiceps grisegena | [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]] | 30.5<br/>873.5<br/>785.4 | 0.725 | |- | style='text-align:right'| 261 | Q21062 | [[foracha]] | [[Íomhá:Guillemot (Uria aalge) in flight.jpg|center|128px]] | Uria aalge | [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]] | 108 | 0.707 | |- | style='text-align:right'| 262 | Q212055 | [[foracha dhubh]] | [[Íomhá:Tystie1.jpg|center|128px]] | Cepphus grylle | [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]] | 381 | 55 | |- | style='text-align:right'| 263 | Q285165 | [[Francolin dubh|francóilín dubh]] | [[Íomhá:Francolinus francolinus, Azerbaijan.jpg|center|128px]] | Francolinus francolinus | [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]] | 425<br/>355 | | |- | style='text-align:right'| 264 | Q25961 | [[Alauda arvensis|fuiseog]] | [[Íomhá:Alouette des champs Zaghouan001.jpg|center|128px]] | Alauda arvensis | [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]] | | 0.35 | |- | style='text-align:right'| 265 | Q207249 | [[fuiseog adharcach]] | [[Íomhá:Horned Lark (Eremophila alpestris) (12391512375).jpg|center|128px]] | Eremophila alpestris | [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]] | | 32 | |- | style='text-align:right'| 266 | Q470853 | [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]] | [[Íomhá:Bereşe.jpg|center|128px]] | Melanocorypha calandra | [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]] | 63<br/>55 | | 12 |- | style='text-align:right'| 267 | Q1137284 | [[fuiseog bháneiteach]] | [[Íomhá:White-winged Lark - Kazakistan S4E0496 (16947462615).jpg|center|128px]] | Alauda leucoptera | [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]] | | | |- | style='text-align:right'| 268 | Q26969 | [[fuiseog choille]] | [[Íomhá:Lullula arborea (Ján Svetlík).jpg|center|128px]] | Lullula arborea | [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]] | | 29 | 14 |- | style='text-align:right'| 269 | Q318893 | [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]] | [[Íomhá:Zwarte leeuwerik.jpg|center|128px]] | Melanocorypha yeltoniensis | [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]] | 4.34<br/>63.7<br/>56.4 | | 15 |- | style='text-align:right'| 270 | Q819885 | [[fuiseog dhébhallach]] | [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata 117209398.jpg|center|128px]] | Melanocorypha bimaculata | [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]] | 4.04<br/>54 | | |- | style='text-align:right'| 271 | Q24843 | [[fuiseog ladharghearr]] | [[Íomhá:Alondra.jpg|center|128px]] | Calandrella brachydactyla | [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 272 | Q525871 | [[fuiseog oirthearach]] | [[Íomhá:Oriental Skylark I IMG 0571.jpg|center|128px]] | Alauda gulgula | [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]] | | | 10 |- | style='text-align:right'| 273 | Q25429 | [[fáinleog]] | [[Íomhá:Rauchschwalbe Hirundo rustica.jpg|center|128px]] | Hirundo rustica | [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]] | | 0.32 | 13.5 |- | style='text-align:right'| 274 | Q26055 | [[gabhlán binne]] | [[Íomhá:Delichon urbica.jpg|center|128px]] | Delichon urbicum | [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]] | | 0.29 | 15 |- | style='text-align:right'| 275 | Q165923 | [[gabhlán bánlíoch]] | [[Íomhá:Vencejo pálido 20250901 03.jpg|center|128px]] | Apus pallidus | [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]] | 3.5<br/>41.3 | 0.44 | 22 |- | style='text-align:right'| 276 | Q213216 | [[gabhlán creige Eoráiseach]] | [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris -Europe-8.jpg|center|128px]] | Ptyonoprogne rupestris | [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]] | 2.08<br/>20 | 0.32 | 15 |- | style='text-align:right'| 277 | Q31769 | [[gabhlán earrspíonach]] | [[Íomhá:White-throated Needletail 09a.jpg|center|128px]] | Hirundapus caudacutus | [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]] | | | 40 |- | style='text-align:right'| 278 | Q25909 | [[gabhlán gainimh]] | [[Íomhá:Riparia riparia -Markinch, Fife, Scotland -flying-8-4c.jpg|center|128px]] | Riparia riparia | [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]] | | 0.27 | |- | style='text-align:right'| 279 | Q25377 | [[gabhlán gaoithe]] | [[Íomhá:Common Swift 2025 07 18 02 (cropped).jpg|center|128px]] | Apus apus | [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]] | 3.5 | 0.4 | 20 |- | style='text-align:right'| 280 | Q321267 | [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]] | [[Íomhá:Βουνοσταχτάρα Alpine Swift Tachymarptis melba.jpg|center|128px]] | Tachymarptis melba | [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]] | 6.05<br/>96 | | |- | style='text-align:right'| 281 | Q611324 | [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]] | [[Íomhá:Little Swift - Aberdares - Kenya.jpg|center|128px]] | Apus affinis | [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]] | | | 23 |- | style='text-align:right'| 282 | Q912863 | [[gabhlán simléir]] | [[Íomhá:Chaetura pelagica, by Lake Erie, Cleveland, Ohio, USA 339593191.jpg|center|128px]] | Chaetura pelagica | [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]] | 23.6 | | |- | style='text-align:right'| 283 | Q128002 | [[gaineamhchearc Pallas]] | [[Íomhá:Syrrhapte paradoxal (cropped).jpg|center|128px]] | Syrrhaptes paradoxus | [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]] | 21 | 69 | 24 |- | style='text-align:right'| 284 | Q18875 | [[Geabhróg choiteann|geabhróg]] | [[Íomhá:Common tern 2025 07 08 08.jpg|center|128px]] | Sterna hirundo | [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]] | | 0.88 | |- | style='text-align:right'| 285 | Q26800 | [[geabhróg Artach]] | [[Íomhá:2009 07 02 - Arctic tern on Farne Islands - The blue rope demarcates the visitors' path.JPG|center|128px]] | Sterna paradisaea | [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]] | 114 | 0.8 | |- | style='text-align:right'| 286 | Q27129 | [[geabhróg Chaispeach]] | [[Íomhá:Sterna-caspia-010.jpg|center|128px]] | Hydroprogne caspia | [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]] | 680<br/>588 | 133.5 | |- | style='text-align:right'| 287 | Q12267692 | [[geabhróg bheag]] | [[Íomhá:Крячок малий.jpg|center|128px]] | Sternula albifrons | [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]] | 10<br/>57 | 0.52 | |- | style='text-align:right'| 288 | Q233616 | [[geabhróg bhroinndubh]] | [[Íomhá:Chlidonias hybrida 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Chlidonias hybrida | [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]] | 90<br/>78 | 67 | |- | style='text-align:right'| 289 | Q241753 | [[geabhróg bháneiteach]] | [[Íomhá:Chlidonias leucopterus Mai Po.jpg|center|128px]] | Chlidonias leucopterus | [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]] | 10.5 | 0.65 | |- | style='text-align:right'| 290 | Q27215 | [[geabhróg dhubh]] | [[Íomhá:Čorík čierny (Chlidonias niger) a (4644831482).jpg|center|128px]] | Chlidonias niger | [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]] | 11<br/>60 | 0.539 | |- | style='text-align:right'| 291 | Q18834 | [[geabhróg ghobdhubh]] | [[Íomhá:Gelochelidon nilotica 1.jpg|center|128px]] | Gelochelidon nilotica | [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]] | | 94 | |- | style='text-align:right'| 292 | Q321293 | [[geabhróg rósach]] | [[Íomhá:2021-07-10 Sterna dougallii, St Marys Island, Northumberland 17.jpg|center|128px]] | Sterna dougallii | [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]] | | 76 | |- | style='text-align:right'| 293 | Q27547 | [[geabhróg scothdhubh]] | [[Íomhá:2020-07-18 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 05.jpg|center|128px]] | Thalasseus sandvicensis | [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]] | | 1 | |- | style='text-align:right'| 294 | Q466200 | [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]] | [[Íomhá:Passer hispaniolensis Israel 2.jpg|center|128px]] | Passer hispaniolensis | [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 295 | Q14683 | [[gealbhan binne]] | [[Íomhá:House sparrow male in Prospect Park (53532).jpg|center|128px]] | Passer domesticus | [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]] | | 239 | |- | style='text-align:right'| 296 | Q25968 | [[gealbhan crainn]] | [[Íomhá:Tree-Sparrow-2009-16-02.jpg|center|128px]] | Passer montanus | [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]] | | 21 | |- | style='text-align:right'| 297 | Q736313 | [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]] | [[Íomhá:Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8-4c.jpg|center|128px]] | Petronia petronia | [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]] | | | 12 |- | style='text-align:right'| 298 | Q1318638 | [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]] | [[Íomhá:Carpospiza brachydactyla.jpg|center|128px]] | Carpospiza brachydactyla | [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 299 | Q422873 | [[gealbhan sionnaigh]] | [[Íomhá:Fuchsammer (Passerella iliaca), St. Louis County (Minnesota).jpg|center|128px]] | Passerella iliaca | [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]] | | | |- | style='text-align:right'| 300 | Q499290 | [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]] | [[Íomhá:Montifringilla nivalis Francer.jpg|center|128px]] | Montifringilla nivalis | [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]] | | | 13 |- | style='text-align:right'| 301 | Q27220 | [[gealóg bhuachair]] | [[Íomhá:Miliaria calandra-Corn Bunting.jpg|center|128px]] | Emberiza calandra | [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]] | | 29 | 13 |- | style='text-align:right'| 302 | Q334183 | [[gealóg cheanndubh]] | [[Íomhá:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|center|128px]] | Emberiza melanocephala | [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]] | 3.08<br/>28 | | 13 |- | style='text-align:right'| 303 | Q206630 | [[gealóg gharraí]] | [[Íomhá:Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg|center|128px]] | Emberiza hortulana | [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]] | 2.48 | 26 | 11 |- | style='text-align:right'| 304 | Q26961 | [[gealóg ghiolcaí]] | [[Íomhá:2014-06-01 Emberiza schoeniclus, Swallow Pond, Northumberland 1.jpg|center|128px]] | Emberiza schoeniclus | [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]] | | 24 | 13 |- | style='text-align:right'| 305 | Q837753 | [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]] | [[Íomhá:Emberiza caesia.jpg|center|128px]] | Emberiza caesia | [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]] | 2.31 | | 13 |- | style='text-align:right'| 306 | Q648313 | [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]] | [[Íomhá:GreyNeckedBunting PrasadBR.jpg|center|128px]] | Emberiza buchanani | [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]] | | | |- | style='text-align:right'| 307 | Q26416 | [[gealóg shneachta]] | [[Íomhá:Plectrophenax nivalis P3130099.jpg|center|128px]] | Plectrophenax nivalis | [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]] | | 35 | |- | style='text-align:right'| 308 | Q28358 | [[Gearg choiteann|gearg]] | [[Íomhá:Coturnix coturnix, Fraunberg, Bayern, Deutschland 2, Ausschnitt.jpg|center|128px]] | Coturnix coturnix | [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]] | 8.2 | 34 | 18 |- | style='text-align:right'| 309 | Q852146 | [[gearg Himiléach]] | [[Íomhá:Ophrysia superciliosa.jpg|center|128px]] | Ophrysia superciliosa | [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]] | | | |- | style='text-align:right'| 310 | Q716869 | [[gearg Sheapánach]] | [[Íomhá:Coturnix japonica, Yehliu, Taiwan 1.jpg|center|128px]] | Coturnix japonica | [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]] | 8 | | |- | style='text-align:right'| 311 | Q142651 | [[gearg bhabaight]] | [[Íomhá:Virginiawachtel 2007-06-16 065.jpg|center|128px]] | Colinus virginianus | [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]] | 8.9<br/>171 | 34.5 | |- | style='text-align:right'| 312 | Q237670 | [[gearr Baillon]] | [[Íomhá:Baillon's Crake in Baruipur February 2024 by Tisha Mukherjee 03.jpg|center|128px]] | Zapornia pusilla | [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]] | 35 | | 18 |- | style='text-align:right'| 313 | Q270680 | [[gearr beag]] | [[Íomhá:Porzana parva (50).jpg|center|128px]] | Zapornia parva | [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]] | 7.9 | 36.5 | |- | style='text-align:right'| 314 | Q194024 | [[gearr breac]] | [[Íomhá:Porzana porzana 3 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Porzana porzana | [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]] | 10.9<br/>80 | 0.38 | 18 |- | style='text-align:right'| 315 | Q936740 | [[gearr sora]] | [[Íomhá:Sora (Porzana carolina).jpg|center|128px]] | Porzana carolina | [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]] | 8.9 | 37.5 | |- | style='text-align:right'| 316 | Q921335 | [[glasán Mongólach]] | [[Íomhá:BirdsAsiaJohnGoVGoul 0128 cropped.jpg|center|128px]] | Bucanetes mongolicus | [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]] | | | |- | style='text-align:right'| 317 | Q27075785 | [[glasán darach]] | [[Íomhá:Chloris chloris (profile).jpg|center|128px]] | Chloris chloris | [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]] | 2.17 | 0.25 | 14 |- | style='text-align:right'| 318 | Q559977 | [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]] | [[Íomhá:Crimson-winged Finch (Rhodopechys sanguineus) (29935889654) (cropped).jpg|center|128px]] | Rhodopechys sanguineus | [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]] | | | 14 |- | style='text-align:right'| 319 | Q174088 | [[glasán gobmhór]] | [[Íomhá:Coccothraustes coccothraustes 1 (Martin Mecnarowski).jpg|center|128px]] | Coccothraustes coccothraustes | [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]] | | 31 | 12 |- | style='text-align:right'| 320 | Q559883 | [[Glasán cogalach|glasán trumpa]] | [[Íomhá:Roselin githagine.jpg|center|128px]] | Bucanetes githagineus | [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]] | | | |- | style='text-align:right'| 321 | Q25984 | [[glasóg bhuí]] | [[Íomhá:Wiesenschafstelze.JPG|center|128px]] | Motacilla flava | [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]] | | 0.26 | |- | style='text-align:right'| 322 | Q25399 | [[glasóg bhán]] | [[Íomhá:20180415 015 Winterswijk Witte kwikstaart (40785272624).jpg|center|128px]] | Motacilla alba | [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]] | | 0.26 | |- | style='text-align:right'| 323 | Q206540 | [[glasóg chiotrónach]] | [[Íomhá:Motacilla citreola 2.jpg|center|128px]] | Motacilla citreola | [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]] | | | |- | style='text-align:right'| 324 | Q201316 | [[glasóg liath]] | [[Íomhá:Terîhejoka boçikzer.jpg|center|128px]] | Motacilla cinerea | [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]] | 1.91<br/>17.4 | 26 | 13 |- | style='text-align:right'| 325 | Q27075852 | [[gleoiseach]] | [[Íomhá:Carduelis cannabina -England -male-8.jpg|center|128px]] | Linaria cannabina | [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]] | 1.66<br/>19 | 0.24 | 13 |- | style='text-align:right'| 326 | Q10965357 | [[gleoiseach sléibhe]] | [[Íomhá:Carduelis flavirostris.jpg|center|128px]] | Linaria flavirostris | [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]] | 1.37 | 23 | 13 |- | style='text-align:right'| 327 | Q839834 | [[gobach mór broinnrósach]] | [[Íomhá:Rose-breasted grosbeak (53718114321).jpg|center|128px]] | Pheucticus ludovicianus | [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]] | 44 | | |- | style='text-align:right'| 328 | Q788649 | [[gobadáinín Baird]] | [[Íomhá:Baird's sandpiper (Calidris bairdii) 03.jpg|center|128px]] | Calidris bairdii | [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]] | 9.6 | 38 | 21 |- | style='text-align:right'| 329 | Q58921 | [[gobadáinín Temminck]] | [[Íomhá:Temmincks Stint.jpg|center|128px]] | Calidris temminckii | [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]] | 5.8<br/>24.3<br/>27.8 | 36 | 21 |- | style='text-align:right'| 330 | Q27232 | [[gobadáinín beag]] | [[Íomhá:Little Stint (Calidris minuta) (1).jpg|center|128px]] | Calidris minuta | [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]] | 6.3<br/>24<br/>27.1 | 36 | 22 |- | style='text-align:right'| 331 | Q913052 | [[gobadáinín bídeach]] | [[Íomhá:Least Sandpiper.jpg|center|128px]] | Calidris minutilla | [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]] | | | |- | style='text-align:right'| 332 | Q62345 | [[gobadáinín crotaigh]] | [[Íomhá:Calidris ferruginea, winter adult, Pak Thale.jpg|center|128px]] | Calidris ferruginea | [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]] | 12 | 44 | 19 |- | style='text-align:right'| 333 | Q845969 | [[gobadáinín ladharfhada]] | [[Íomhá:Calidris subminuta - Pak Thale.jpg|center|128px]] | Calidris subminuta | [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]] | 7.5<br/>29<br/>32 | 30.5 | |- | style='text-align:right'| 334 | Q18860 | [[gobadáinín píbrua]] | [[Íomhá:Calidris ruficollis - Marion Bay.jpg|center|128px]] | Calidris ruficollis | [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]] | 8.3<br/>26 | 31 | 21 |- | style='text-align:right'| 335 | Q18850 | [[Gobadán coiteann|gobadán]] | [[Íomhá:Common sandpiper lake geneva-4.jpg|center|128px]] | Actitis hypoleucos | [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]] | | 0.273 | |- | style='text-align:right'| 336 | Q18856 | [[gobadán Terek]] | [[Íomhá:Xenus cinereus (Alnus).jpg|center|128px]] | Xenus cinereus | [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]] | | 58 | 23 |- | style='text-align:right'| 337 | Q599749 | [[gobadán bánphrompach]] | [[Íomhá:White-rumped Sandpiper.jpg|center|128px]] | Calidris fuscicollis | [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]] | 10.8<br/>39.7<br/>45.8 | 37 | |- | style='text-align:right'| 338 | Q18837 | [[gobadán coille]] | [[Íomhá:Liro uimarannalla.jpg|center|128px]] | Tringa glareola | [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]] | 13.5<br/>62<br/>73 | 0.4 | 22 |- | style='text-align:right'| 339 | Q62359 | [[gobadán cosbhuí]] | [[Íomhá:Purple Sandpiper ( Calidris maritima ) ... Filey Brig , Yorkshire (53266204391).jpg|center|128px]] | Calidris maritima | [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]] | 67.6<br/>76.3 | 44 | |- | style='text-align:right'| 340 | Q753760 | [[gobadán earr-rinneach]] | [[Íomhá:Calidris acuminata - Hexham Swamp.jpg|center|128px]] | Calidris acuminata | [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]] | 13.7<br/>70.3<br/>63.5 | 39.5 | |- | style='text-align:right'| 341 | Q28450 | [[gobadán glas]] | [[Íomhá:Green Sandpiper ( Tringa ochropus ) ... Tophill Low , Yorkshire (53182606905).jpg|center|128px]] | Tringa ochropus | [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]] | 15.5<br/>75<br/>85 | 59 | 21 |- | style='text-align:right'| 342 | Q839820 | [[gobadán scodalach]] | [[Íomhá:Calidris himantopus.jpg|center|128px]] | Calidris himantopus | [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]] | | 42.5 | 20 |- | style='text-align:right'| 343 | Q530194 | [[gobadán sléibhe]] | [[Íomhá:UplandSandpiperOntarioCropped.jpg|center|128px]] | Bartramia longicauda | [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]] | | 66 | |- | style='text-align:right'| 344 | Q26578 | [[gormphíb]] | [[Íomhá:Blåhake Bluethroat (20162398078).jpg|center|128px]] | Luscinia svecica | [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]] | | 22 | |- | style='text-align:right'| 345 | Q457477 | [[grús Meiriceánach]] | [[Íomhá:Grus americana Sasata.jpg|center|128px]] | Grus americana | [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]] | 7.497 | 215 | |- | style='text-align:right'| 346 | Q21949185 | [[grús Sibéarach]] | [[Íomhá:Schneekranich Grus leucogeranus 090501 We 147.JPG|center|128px]] | Leucogeranus leucogeranus | [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]] | 197 | 235 | 29 |- | style='text-align:right'| 347 | Q191683 | [[grús coimir]] | [[Íomhá:Demoiselle Cranes at Tal Chappar.jpg|center|128px]] | Anthropoides virgo | [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]] | | 167.5 | |- | style='text-align:right'| 348 | Q4764 | [[grús coiteann]] | [[Íomhá:2017.07.04.-01-Wendisch Rietz--Kranich.jpg|center|128px]] | Grus grus | [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]] | | 2.22 | 30 |- | style='text-align:right'| 349 | Q27461 | [[guairdeall]] | [[Íomhá:Hydrobates pelagicus.jpg|center|128px]] | Hydrobates pelagicus | [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]] | | 38 | |- | style='text-align:right'| 350 | Q283458 | [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]] | [[Íomhá:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|center|128px]] | Limosa haemastica | [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]] | 37.5<br/>222<br/>289 | 73 | 23 |- | style='text-align:right'| 351 | Q18841 | [[guilbneach earrdhubh]] | [[Íomhá:Black-tailed Godwit cropped.jpg|center|128px]] | Limosa limosa | [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]] | 39<br/>264<br/>315 | 76 | 23 |- | style='text-align:right'| 352 | Q18864 | [[guilbneach stríocearrach]] | [[Íomhá:Bar-tailed Godwit.jpg|center|128px]] | Limosa lapponica | [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]] | 313<br/>354 | 0.73 | |- | style='text-align:right'| 353 | Q371633 | [[guilbnín gobghearr]] | [[Íomhá:Short-billed dowitcher in JBWR (40844).jpg|center|128px]] | Limnodromus griseus | [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]] | 113 | 48 | |- | style='text-align:right'| 354 | Q26733 | [[gé Cheanadach]] | [[Íomhá:Bernache du Canada, à l'Île Paton (2).jpg|center|128px]] | Branta canadensis | [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]] | 3.814<br/>3.314<br/>5 | 1.69 | |- | style='text-align:right'| 355 | Q257006 | [[gé Thasmánach]] | [[Íomhá:Cereopsis novaehollandiae 2.jpg|center|128px]] | Cereopsis novaehollandiae | [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]] | 137<br/>5.29<br/>3.77 | | |- | style='text-align:right'| 356 | Q212937 | [[gé alabhreac chosbhuí]] | [[Íomhá:Magpie goose.jpg|center|128px]] | Anseranas semipalmata | [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]] | 128 | 155<br/>145 | 28 |- | style='text-align:right'| 357 | Q187852 | [[gé bhroinnrua]] | [[Íomhá:Brantha ruficollis In Taimyr Reserve.jpg|center|128px]] | Branta ruficollis | [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]] | 1.095<br/>90<br/>1.375 | | |- | style='text-align:right'| 358 | Q172093 | [[gé bhánéadanach]] | [[Íomhá:Anser albifrons albifrons Swallow Pond 2.jpg|center|128px]] | Anser albifrons | [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]] | | 1.41 | |- | style='text-align:right'| 359 | Q26680 | [[gé ghiúrainn]] | [[Íomhá:Branta leucopsis -standing in a field-8.jpg|center|128px]] | Branta leucopsis | [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]] | 107<br/>1.788<br/>1.586 | 1.08 | |- | style='text-align:right'| 360 | Q25882 | [[gé ghlas]] | [[Íomhá:00 3688 Graugans (Anser anser).jpg|center|128px]] | Anser anser | [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]] | 160<br/>3.692<br/>3.237 | 1.55 | |- | style='text-align:right'| 361 | Q244189 | [[Gé Hutchins|gé ghogallach]] | [[Íomhá:AleutianCanadaGoose2.jpg|center|128px]] | Branta hutchinsii | [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]] | | | 26 |- | style='text-align:right'| 362 | Q658658 | [[gé ghormeiteach Aibisíneach]] | [[Íomhá:Blue-winged goose (Cyanochen cyanoptera).jpg|center|128px]] | Cyanochen cyanoptera | [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]] | 52<br/>2.18 | | 32 |- | style='text-align:right'| 363 | Q755653 | [[Gé impireach|gé impiriúil]] | [[Íomhá:Emperor goose on a tundra pond (53707932863).jpg|center|128px]] | Anser canagicus | [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]] | | 119 | |- | style='text-align:right'| 364 | Q766276 | [[gé luaithcheannach]] | [[Íomhá:Chloephaga poliocephala -Patagonia-8.jpg|center|128px]] | Chloephaga poliocephala | [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]] | 89<br/>2.233 | | |- | style='text-align:right'| 365 | Q837402 | [[gé mhongach]] | [[Íomhá:Chenonetta jubata female 2.jpg|center|128px]] | Chenonetta jubata | [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]] | 54<br/>807 | 79 | |- | style='text-align:right'| 366 | Q129036 | [[gé shléibhe]] | [[Íomhá:Chloephaga picta.jpg|center|128px]] | Chloephaga picta | [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]] | 73<br/>3.17<br/>2.69 | 1.29 | 30 |- | style='text-align:right'| 367 | Q27074540 | [[gé shneachta]] | [[Íomhá:Snow Goose (24510697391).jpg|center|128px]] | Anser caerulescens | [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]] | 127<br/>2.63 | 148.5 | |- | style='text-align:right'| 368 | Q247412 | [[gé sporeiteach]] | [[Íomhá:Spur-winged Geese (Plectropterus gambensis niger) male.jpg|center|128px]] | Plectropterus gambensis | [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]] | 5.4<br/>4.375<br/>140 | | 31 |- | style='text-align:right'| 369 | Q191125 | [[gé stríoc-cheannach]] | [[Íomhá:Bar-headed Goose by Dr. Raju Kasambe DSCN7530 (23).jpg|center|128px]] | Anser indicus | [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]] | 141<br/>2.505<br/>2.23 | 150 | 28 |- | style='text-align:right'| 370 | Q25247 | [[húpú]] | [[Íomhá:Upupa epops Madrid 02.jpg|center|128px]] | Upupa epops | [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]] | | 44 | 15 |- | style='text-align:right'| 371 | Q17970 | [[iabairiú]] | [[Íomhá:Jabiru Mato Grosso Pantanal Brazil-2.jpg|center|128px]] | Jabiru mycteria | [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]] | | 245 | |- | style='text-align:right'| 372 | Q232523 | [[Iolar breac beag|iolar beag breac]] | [[Íomhá:Clanga pomarina, Belarus 1.jpg|center|128px]] | Clanga pomarina | [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]] | 88<br/>1.258<br/>1.693 | | 39 |- | style='text-align:right'| 373 | Q182971 | [[iolar crúbchlúmhach]] | [[Íomhá:Booted eagle, Hieraaetus pennatus, at Kgalagadi Transfrontier Pa (32334023348).jpg|center|128px]] | Hieraaetus pennatus | [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]] | 62<br/>709<br/>975 | 1.11 | 38 |- | style='text-align:right'| 374 | Q41181 | [[iolar fíréan]] | [[Íomhá:Maakotka (Aquila chrysaetos) by Jarkko Järvinen.jpg|center|128px]] | Aquila chrysaetos | [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]] | 3.572<br/>5.194 | 2.03 | |- | style='text-align:right'| 375 | Q53745 | [[iolar hairpí]] | [[Íomhá:Harpia-harpyja-001.jpg|center|128px]] | Harpia harpyja | [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]] | 4.4<br/>7.5 | 188.5 | 56 |- | style='text-align:right'| 376 | Q168976 | [[iolar impiriúil]] | [[Íomhá:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|center|128px]] | Aquila heliaca | [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]] | 2.585<br/>3.845<br/>132 | 197.5 | 44 |- | style='text-align:right'| 377 | Q170251 | [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]] | [[Íomhá:Short-toed Snake-Eagle in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|center|128px]] | Circaetus gallicus | [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]] | 136 | 177 | 46 |- | style='text-align:right'| 378 | Q127216 | [[iolar maol]] | [[Íomhá:Bald Eagle (Haliaeetus leucocephalus) Kachemak Bay, Alaska.jpg|center|128px]] | Haliaeetus leucocephalus | [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]] | 117<br/>4.13<br/>5.35 | 2.3 | |- | style='text-align:right'| 379 | Q25438 | [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]] | [[Íomhá:Adult White-tailed Eagle defending prey, Rezerwat Gostynin-Wloclawek, Poland.jpg|center|128px]] | Haliaeetus albicilla | [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]] | 142<br/>4.014<br/>5.572 | 2.18 | |- | style='text-align:right'| 380 | Q179359 | [[iolar steipeach]] | [[Íomhá:Мангистауская область, степной орёл.jpg|center|128px]] | Aquila nipalensis | [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]] | 117<br/>2.459<br/>2.987 | 2.03 | 45 |- | style='text-align:right'| 381 | Q654901 | [[lacha Fhilipíneach]] | [[Íomhá:Anas luzonica, Candaba Marsh, Luzon 1.jpg|center|128px]] | Anas luzonica | [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]] | 906<br/>779 | 84 | |- | style='text-align:right'| 382 | Q845624 | [[lacha Hartlaub]] | [[Íomhá:Pteronetta hartlaubii (Hartlaub's Duck), Lac Mafoumi, Gabon 1.jpg|center|128px]] | Pteronetta hartlaubii | [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]] | 40<br/>1.035<br/>790 | | 31 |- | style='text-align:right'| 383 | Q917490 | [[lacha Meller]] | [[Íomhá:Anas.melleri.3.jpg|center|128px]] | Anas melleri | [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]] | 45 | | |- | style='text-align:right'| 384 | Q26444 | [[lacha bhadánach]] | [[Íomhá:Tufted Duck 09 05 2025 02.jpg|center|128px]] | Aythya fuligula | [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]] | 56 | 0.71 | |- | style='text-align:right'| 385 | Q25495361 | [[lacha bháneiteach]] | [[Íomhá:White-winged wood duck.jpg|center|128px]] | Asarcornis scutulata | [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]] | 3.25<br/>2.65<br/>72.3 | | |- | style='text-align:right'| 386 | Q597144 | [[lacha cheann-bhándearg]] | [[Íomhá:Rhodonessa caryophyllacea.jpg|center|128px]] | Rhodonessa caryophyllacea | [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]] | | | |- | style='text-align:right'| 387 | Q241399 | [[lacha cheannbhán]] | [[Íomhá:Oxyura leucocephala, Clot-de-Galvany, Alicante 16.jpg|center|128px]] | Oxyura leucocephala | [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]] | 96<br/>737<br/>593 | 66 | |- | style='text-align:right'| 388 | Q322159 | [[lacha choille]] | [[Íomhá:Wood duck druid ridge cemetery 10.10.20 DSC 6035.jpg|center|128px]] | Aix sponsa | [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]] | | 71 | |- | style='text-align:right'| 389 | Q845292 | [[lacha chosrua]] | [[Íomhá:028 - AMERICAN BLACK DUCK (2-19-11) Quidi Vidi Lake, St John's, Newfoundland (8710694225).jpg|center|128px]] | Anas rubripes | [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]] | 1.252<br/>1.111 | 90.5 | |- | style='text-align:right'| 390 | Q426968 | [[lacha chuircíneach]] | [[Íomhá:Knob-billed Duck at Sonkhaliya, Rajasthan, India, July 2013.jpg|center|128px]] | Sarkidiornis melanotos | [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]] | 66<br/>1.455<br/>1.777 | | 29 |- | style='text-align:right'| 391 | Q26597 | [[lacha earrfhada]] | [[Íomhá:Long-tailed-duck.jpg|center|128px]] | Clangula hyemalis | [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]] | | 0.71 | |- | style='text-align:right'| 392 | Q535206 | [[lacha ghob-bhuí]] | [[Íomhá:Pato de pico amarillo (Anas undulata), parque nacional del Lago Mburo, Uganda, 2024-02-01, DD 50.jpg|center|128px]] | Anas undulata | [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]] | 55 | | |- | style='text-align:right'| 393 | Q851349 | [[lacha ghobrósach]] | [[Íomhá:Netta peposaca - Miguel - 569265081 (cropped).jpeg|center|128px]] | Netta peposaca | [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]] | 1.181<br/>1.004 | | 28 |- | style='text-align:right'| 394 | Q26635 | [[lacha iascán]] | [[Íomhá:2017-03-24 Aythya marila, male, Killingworth Lake, Northumberland 20.jpg|center|128px]] | Aythya marila | [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]] | | 0.82 | |- | style='text-align:right'| 395 | Q200339 | [[lacha mhandrach]] | [[Íomhá:Mandarin ducks by the Weiming Lake of Peking University 16.jpg|center|128px]] | Aix galericulata | [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]] | 41 | 71 | |- | style='text-align:right'| 396 | Q191723 | [[lacha mheirgeach]] | [[Íomhá:Ferruginous Pochard Aythya nyroca Male by Dr. Raju Kasambe DSCN2746 (12).jpg|center|128px]] | Aythya nyroca | [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]] | 43<br/>583<br/>520 | 65 | |- | style='text-align:right'| 397 | Q601055 | [[lacha mhuinceach]] | [[Íomhá:Ring-necked Duck (m) (26265137481).jpg|center|128px]] | Aythya collaris | [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]] | 744<br/>671 | 68 | |- | style='text-align:right'| 398 | Q647461 | [[lacha rua]] | [[Íomhá:065 - RUDDY DUCK (3-26-13) mustang island, nueces co, tx (8719200030).jpg|center|128px]] | Oxyura jamaicensis | [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]] | 590<br/>499 | 57.5 | |- | style='text-align:right'| 399 | Q839542 | [[lacha spotghobach]] | [[Íomhá:Pair Indian Spot-billed Duck Karanji Mysore Dec23 A7C 08342.jpg|center|128px]] | Anas poecilorhyncha | [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]] | 57<br/>1.365<br/>1.025 | 0.689 | 26 |- | style='text-align:right'| 400 | Q570379 | [[ladhrán buí]] | [[Íomhá:Greater Yellowlegs2.jpg|center|128px]] | Tringa melanoleuca | [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]] | 27.9<br/>170 | 72 | |- | style='text-align:right'| 401 | Q18840 | [[laidhrín glas]] | [[Íomhá:Greenshank (Tringa nebularia).jpg|center|128px]] | Tringa nebularia | [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]] | 30.5<br/>173 | 0.61 | 26 |- | style='text-align:right'| 402 | Q25418 | [[lasair choille]] | [[Íomhá:Carcar.jpg|center|128px]] | Carduelis carduelis | [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]] | 1.53 | 0.24 | 14 |- | style='text-align:right'| 403 | Q27471 | [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]] | [[Íomhá:Regulus ignicapilla Frank Vassen.jpg|center|128px]] | Regulus ignicapilla | [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]] | | 14 | 16 |- | style='text-align:right'| 404 | Q179863 | [[Lasairéan mór|lasairéan]] | [[Íomhá:Flamant rose Thyna009.jpg|center|128px]] | Phoenicopterus roseus | [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]] | | 163.5 | |- | style='text-align:right'| 405 | Q155878 | [[liathchearc]] | [[Íomhá:Birkhahn.jpg|center|128px]] | Lyrurus tetrix | [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]] | 1.175<br/>925<br/>35.5 | 72 | 26 |- | style='text-align:right'| 406 | Q845408 | [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]] | [[Íomhá:Tetras du caucase jogo 0g.jpg|center|128px]] | Lyrurus mlokosiewiczi | [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]] | 32.5<br/>865<br/>766 | | 22 |- | style='text-align:right'| 407 | Q178942 | [[liatráisc]] | [[Íomhá:Turdus viscivorus Brych y coed.jpg|center|128px]] | Turdus viscivorus | [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]] | | 0.44 | 15 |- | style='text-align:right'| 408 | Q26641 | [[lon creige]] | [[Íomhá:2015-04-20 Turdus torquatus torquatus Cairngorm 2.jpg|center|128px]] | Turdus torquatus | [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]] | 7.4 | 40 | 13 |- | style='text-align:right'| 409 | Q58958 | [[luathrán]] | [[Íomhá:2014-05-25 Sanderling, Paignton Beach, Devon 1.jpg|center|128px]] | Calidris alba | [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]] | | 35 | |- | style='text-align:right'| 410 | Q184432 | [[lóma Artach]] | [[Íomhá:Gavia arctica1.jpg|center|128px]] | Gavia arctica | [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]] | | 1.2 | |- | style='text-align:right'| 411 | Q558990 | [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]] | [[Íomhá:PacificLoon24.jpg|center|128px]] | Gavia pacifica | [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]] | 95<br/>2.349<br/>2.115 | | 29 |- | style='text-align:right'| 412 | Q26691 | [[lóma rua]] | [[Íomhá:Gavia stellata -Iceland -swimming-8.jpg|center|128px]] | Gavia stellata | [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]] | 1.729<br/>1.477 | 1.04 | |- | style='text-align:right'| 413 | Q25348 | [[mallard]] | [[Íomhá:Anas platyrhynchos (Male) on the ground.jpg|center|128px]] | Anas platyrhynchos | [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]] | | 0.88 | |- | style='text-align:right'| 414 | Q4967039 | [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]] | [[Íomhá:Poecile hyrcanus 122184675.jpg|center|128px]] | Poecile hyrcanus | [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]] | | | |- | style='text-align:right'| 415 | Q273067 | [[Meantán crochta|meantán crochadánach]] | [[Íomhá:Teixidor - Pájaro moscón adulto - Penduline Tit - Remiz pendulinus.jpg|center|128px]] | Remiz pendulinus | [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]] | 0.95 | | 13 |- | style='text-align:right'| 416 | Q192817 | [[meantán croiméalach]] | [[Íomhá:Bartmeise(Cropped) by Wolfram Riech.jpg|center|128px]] | Panurus biarmicus | [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]] | 1.88<br/>15.3 | 17 | 12 |- | style='text-align:right'| 417 | Q207831 | [[meantán cuircíneach]] | [[Íomhá:Lophophanes cristatus - 01.jpg|center|128px]] | Lophophanes cristatus | [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]] | 1.31 | 100000 | 14 |- | style='text-align:right'| 418 | Q574281 | [[Meantán gruama|meantán duairc]] | [[Íomhá:Poecile lugubris, Bulgaria 1.jpg|center|128px]] | Poecile lugubris | [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]] | 1.68<br/>16.8 | | 13 |- | style='text-align:right'| 419 | Q191096 | [[meantán dubh]] | [[Íomhá:Svartmeis.JPG|center|128px]] | Periparus ater | [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]] | 1.04 | 0.18 | 15 |- | style='text-align:right'| 420 | Q170831 | [[meantán earrfhada]] | [[Íomhá:Long-tailed tit (74940).jpg|center|128px]] | Aegithalos caudatus | [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]] | | 18 | |- | style='text-align:right'| 421 | Q25404 | [[meantán gorm]] | [[Íomhá:ParusCaeruleus.jpg|center|128px]] | Cyanistes caeruleus | [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]] | 1.14<br/>11.8 | 18 | 14 |- | style='text-align:right'| 422 | Q207838 | [[meantán lathaí]] | [[Íomhá:Parus palustris02.jpg|center|128px]] | Poecile palustris | [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]] | 1.24<br/>11.9 | 19 | 15 |- | style='text-align:right'| 423 | Q215211 | [[meantán léana]] | [[Íomhá:Parus atricapillus 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] | Poecile montanus | [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]] | | 19 | 14 |- | style='text-align:right'| 424 | Q25485 | [[meantán mór]] | [[Íomhá:Great tit (Parus major), Parc de Woluwé, Brussels (13042792905).jpg|center|128px]] | Parus major | [[:commons:Category:Parus major|Parus major]] | 1.68<br/>18.5 | 0.23 | 13 |- | style='text-align:right'| 425 | Q571268 | [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]] | [[Íomhá:Skua Terra Nova Bay 01.jpg|center|128px]] | Stercorarius maccormicki | [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]] | 89.4<br/>1.277<br/>1.421 | 135 | 29 |- | style='text-align:right'| 426 | Q203053 | [[meirleach Artach]] | [[Íomhá:Arctic skua (Stercorarius parasiticus) on an ice floe, Svalbard.jpg|center|128px]] | Stercorarius parasiticus | [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]] | | 1.06 | |- | style='text-align:right'| 427 | Q207760 | [[meirleach mór]] | [[Íomhá:GreatSkuaInWater.jpg|center|128px]] | Stercorarius skua | [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]] | 111.7<br/>1.735<br/>1.935 | 136 | 29 |- | style='text-align:right'| 428 | Q212767 | [[meirleach pomairíneach]] | [[Íomhá:Pomarine Skua ( Stercorarius pomarinus ) Adult summer ... Coatham Sands , Redcar (53247051024).jpg|center|128px]] | Stercorarius pomarinus | [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]] | 66<br/>648<br/>740 | 1.18 | 26 |- | style='text-align:right'| 429 | Q131918 | [[meirliún]] | [[Íomhá:Merlin prey fencepost Cochrane cropped.jpg|center|128px]] | Falco columbarius | [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]] | 162<br/>212 | 60 | |- | style='text-align:right'| 430 | Q184518 | [[mionchnagaire breac]] | [[Íomhá:PicoidesMinorBack.jpg|center|128px]] | Dryobates minor | [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]] | | 26 | |- | style='text-align:right'| 431 | Q386949 | [[mionghé Afracach]] | [[Íomhá:African pygmy goose, Nettapus auritus, at Muirhead Dams, Royal Macadamia Plantations, Machado, Limpopo, South Africa - male (26210431045) cropped.jpg|center|128px]] | Nettapus auritus | [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]] | 23 | | 24 |- | style='text-align:right'| 432 | Q191628 | [[mionghé bhánéadanach]] | [[Íomhá:Fjällgås, Sätunaviken, Östergötland, April 2017 1.jpg|center|128px]] | Anser erythropus | [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]] | 100<br/>1.797 | 125 | 26 |- | style='text-align:right'| 433 | Q833243 | [[mionlacha iascán]] | [[Íomhá:Lesser Scaup (male) - Aythya affinis, Oakley Street, Cambridge, Maryland.jpg|center|128px]] | Aythya affinis | [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]] | 825<br/>748 | 72.5 | |- | style='text-align:right'| 434 | Q28000 | [[mionladhrán buí]] | [[Íomhá:Lesser Yellowlegs.jpg|center|128px]] | Tringa flavipes | [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]] | 17.4<br/>81 | 61.5 | |- | style='text-align:right'| 435 | Q229408 | [[mionphocaire gaoithe]] | [[Íomhá:Falco naumanni, Israel 11.jpg|center|128px]] | Falco naumanni | [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]] | 16<br/>148<br/>170 | 0.65 | 27 |- | style='text-align:right'| 436 | Q239393 | [[mionscréachán liath]] | [[Íomhá:Lesser Grey Shrike by Daniel Bastaja.jpg|center|128px]] | Lanius minor | [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]] | 4.3<br/>46 | | 15 |- | style='text-align:right'| 437 | Q191155 | [[mionulchabhán Eoráiseach]] | [[Íomhá:Eurasian pygmy owl (Glaucidium passerinum) Białowieza.jpg|center|128px]] | Glaucidium passerinum | [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]] | 8.3<br/>58<br/>73 | 35 | |- | style='text-align:right'| 438 | Q742818 | [[monál Himiléach]] | [[Íomhá:Himalayan Monal on Snow.jpg|center|128px]] | Lophophorus impejanus | [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]] | | | |- | style='text-align:right'| 439 | Q242851 | [[musclacha]] | [[Íomhá:Muskovy duck (Cairina moschata).JPG|center|128px]] | Cairina moschata | [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]] | 74<br/>3<br/>1.25 | | |- | style='text-align:right'| 440 | Q116667 | [[Míona coiteann|míona]] | [[Íomhá:Common Myna in Rabindra Sarobar February 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|center|128px]] | Acridotheres tristis | [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]] | 7.1 | 0.378 | 15 |- | style='text-align:right'| 441 | Q180835 | [[mórcheolaire giolcaí]] | [[Íomhá:Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg|center|128px]] | Acrocephalus arundinaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]] | 3.15 | | |- | style='text-align:right'| 442 | Q26209 | [[mórchnagaire breac]] | [[Íomhá:Dendrocopos major EM1B2679 (35219263071).jpg|center|128px]] | Dendrocopos major | [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]] | 5.7<br/>89 | 36 | 15 |- | style='text-align:right'| 443 | Q665363 | [[mórchuach bhreac]] | [[Íomhá:Clamator glandarius (juvenile).jpg|center|128px]] | Clamator glandarius | [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]] | 9.85<br/>169<br/>138 | | |- | style='text-align:right'| 444 | Q476356 | [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]] | [[Íomhá:Larus ichtyaetus 6.png|center|128px]] | Ichthyaetus ichthyaetus | [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]] | 112<br/>1.599<br/>1.189 | 161 | 25 |- | style='text-align:right'| 445 | Q184508 | [[mórscréachán liath]] | [[Íomhá:Great Grey Shrike in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]] | Lanius excubitor | [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]] | 63.4 | 32 | 16 |- | style='text-align:right'| 446 | Q81515 | [[mórulchabhán cluasach]] | [[Íomhá:Bubo virginianus -Canada-6.jpg|center|128px]] | Bubo virginianus | [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]] | | 1.34 | |- | style='text-align:right'| 447 | Q25692 | [[naoscach]] | [[Íomhá:Bekassine (Blick nach oben).jpg|center|128px]] | Gallinago gallinago | [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]] | 111<br/>128 | 0.52 | |- | style='text-align:right'| 448 | Q26711 | [[naoscach bhídeach]] | [[Íomhá:Lymnocryptes minimus.jpg|center|128px]] | Lymnocryptes minimus | [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]] | 53.7<br/>46.7 | 40 | 20 |- | style='text-align:right'| 449 | Q687695 | [[néné]] | [[Íomhá:Branta sandvicensis -Kilauea Point National Wildlife Refuge, Hawaii, USA-8.jpg|center|128px]] | Branta sandvicensis | [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]] | | | |- | style='text-align:right'| 450 | Q27075910 | [[parúl tuaisceartach]] | [[Íomhá:Northern parula (81098).jpg|center|128px]] | Setophaga americana | [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]] | 1.26 | | |- | style='text-align:right'| 451 | Q26106 | [[Patraisc choiteann|patraisc]] | [[Íomhá:Nurmkana (cropped).jpg|center|128px]] | Perdix perdix | [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]] | | 46 | |- | style='text-align:right'| 452 | Q733777 | [[patraisc bhroinnliath]] | [[Íomhá:Lossy-page1-2929px-Perdix personata - 1820-1863 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17100109.png|center|128px]] | Arborophila orientalis | [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]] | | | |- | style='text-align:right'| 453 | Q754863 | [[patraisc chosdearg]] | [[Íomhá:AlectorisRufa.jpg|center|128px]] | Alectoris rufa | [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]] | 20.1 | 48 | |- | style='text-align:right'| 454 | Q194043 | [[patraisc thiucair]] | [[Íomhá:Chukar Partridge (Alectoris chukar) (39660989151).jpg|center|128px]] | Alectoris chukar | [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]] | 650<br/>565<br/>22.5 | 51 | |- | style='text-align:right'| 455 | Q168748 | [[Peannaire (éan)|peannaire]] | [[Íomhá:Secretario (Sagittarius serpentarius), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-23, DD 13.jpg|center|128px]] | Sagittarius serpentarius | [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]] | 130<br/>4.052 | 203 | 44 |- | style='text-align:right'| 456 | Q208060 | [[pearaicít rósbhráisléadach]] | [[Íomhá:African Rose-ringed Parakeet, Tamanrasset, Algeria 1.jpg|center|128px]] | Psittacula krameri | [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]] | | 45 | 23 |- | style='text-align:right'| 457 | Q220328 | [[pearóid liath Afracach]] | [[Íomhá:Psittacus erithacus -flying-8a.jpg|center|128px]] | Psittacus erithacus | [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]] | 18.7 | | |- | style='text-align:right'| 458 | Q184751 | [[peileacán Dalmátach]] | [[Íomhá:Dalmatian Pelican Pelecanus crispus by Dr. Raju Kasambe DSCN6899 (3).jpg|center|128px]] | Pelecanus crispus | [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]] | | 320 | 32 |- | style='text-align:right'| 459 | Q199427 | [[peileacán bán]] | [[Íomhá:Great white pelican (Pelecanus onocrotalus).jpg|center|128px]] | Pelecanus onocrotalus | [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]] | 180<br/>11.45<br/>7.59 | 2.91 | |- | style='text-align:right'| 460 | Q385891 | [[piasún cír]] | [[Íomhá:Cheer Pheasant.jpg|center|128px]] | Catreus wallichii | [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]] | 1.525<br/>1.13 | | |- | style='text-align:right'| 461 | Q25392 | [[pilibín]] | [[Íomhá:Northern-Lapwing-Vanellus-vanellus.jpg|center|128px]] | Vanellus vanellus | [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]] | 25.5 | 0.75<br/>69.5 | |- | style='text-align:right'| 462 | Q279307 | [[pilibín ealtúil]] | [[Íomhá:Sociable Lapwing, Korgalzhynskiy, Kazakhstan 1.jpg|center|128px]] | Vanellus gregarius | [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]] | 26.5<br/>252<br/>200 | 70 | 28 |- | style='text-align:right'| 463 | Q161829 | [[piongain impireach]] | [[Íomhá:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|center|128px]] | Aptenodytes forsteri | [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]] | 425 | | |- | style='text-align:right'| 464 | Q26490 | [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]] | [[Íomhá:Common kestrel falco tinnunculus.jpg|center|128px]] | Falco tinnunculus | [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]] | 201 | 0.73 | 28 |- | style='text-align:right'| 465 | Q25700 | [[praslacha]] | [[Íomhá:Common Teal Male (8602525826).jpg|center|128px]] | Anas crecca | [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]] | | 0.59 | |- | style='text-align:right'| 466 | Q331447 | [[praslacha mharmarach]] | [[Íomhá:Marbled Teal (Marmaronetta angustirostris) RWD2.jpg|center|128px]] | Marmaronetta angustirostris | [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]] | 562<br/>492 | 65 | 26 |- | style='text-align:right'| 467 | Q695729 | [[pratancól dubheiteach]] | [[Íomhá:Black-winged pratincole (Glareola nordmanni) at Mkhombo Dam, Mpumalanga (36861637734).jpg|center|128px]] | Glareola nordmanni | [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]] | 11<br/>97 | 64 | |- | style='text-align:right'| 468 | Q330310 | [[pratancól muinceach]] | [[Íomhá:Collared pratincole (Glareola pratincola).jpg|center|128px]] | Glareola pratincola | [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]] | 10.1<br/>77 | 65 | 18 |- | style='text-align:right'| 469 | Q244350 | [[póiseard cíordhearg]] | [[Íomhá:Netta rufina - Jona (SG) Stampf 2011-04-24 15-55-50.jpg|center|128px]] | Netta rufina | [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]] | 56<br/>1.115 | 87 | 27 |- | style='text-align:right'| 470 | Q642685 | [[riabhóg chladaigh]] | [[Íomhá:2015-04-22 Anthus petrosus, Portsoy.jpg|center|128px]] | Anthus petrosus | [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]] | | 25 | |- | style='text-align:right'| 471 | Q143313 | [[riabhóg choille]] | [[Íomhá:2015-04-21 Anthus trivialis, Abernethy Forest 1.jpg|center|128px]] | Anthus trivialis | [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]] | 22<br/>25 | 0.27 | 13 |- | style='text-align:right'| 472 | Q27226 | [[riabhóg dhonn]] | [[Íomhá:AnthusCampestris cropped.jpg|center|128px]] | Anthus campestris | [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]] | 2.73<br/>22 | | 12 |- | style='text-align:right'| 473 | Q26956 | [[riabhóg mhóna]] | [[Íomhá:Wiesenpieper Meadow pipit.jpg|center|128px]] | Anthus pratensis | [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]] | 2.06 | 0.26 | |- | style='text-align:right'| 474 | Q241347 | [[riabhóg phíbrua]] | [[Íomhá:Red-throated Pipit.jpg|center|128px]] | Anthus cervinus | [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]] | 2.01 | | |- | style='text-align:right'| 475 | Q208707 | [[riabhóg uisce]] | [[Íomhá:Anthus spinoletta - Water Pipit, Kahramanmaraş 2016-11-18 01-10.jpg|center|128px]] | Anthus spinoletta | [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]] | 2.73 | 26 | |- | style='text-align:right'| 476 | Q179367 | [[rollóir Eorpach]] | [[Íomhá:Coracias garrulus in Shirahmad wildlife refuge of Sabzevar 001.jpg|center|128px]] | Coracias garrulus | [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]] | | | 18 |- | style='text-align:right'| 477 | Q927358 | [[rowi]] | [[Íomhá:Okarito kiwi 2.jpg|center|128px]] | Apteryx rowi | [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]] | | | |- | style='text-align:right'| 478 | Q28122714 | [[rufachán]] | [[Íomhá:Philomachus pugnaxRuffKampfläufer.JPG|center|128px]] | Calidris pugnax | [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]] | 21<br/>170<br/>102 | | 21 |- | style='text-align:right'| 479 | Q185099 | [[rálóg uisce]] | [[Íomhá:Water rail 2022 04 30 01.jpg|center|128px]] | Rallus aquaticus | [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]] | 125<br/>98 | 42 | 20 |- | style='text-align:right'| 480 | Q25383 | [[rí rua]] | [[Íomhá:Fringilla coelebs (5577610542).jpg|center|128px]] | Fringilla coelebs | [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]] | 2.16<br/>22 | 0.26 | 12 |- | style='text-align:right'| 481 | Q182209 | [[rí-phiongain]] | [[Íomhá:King Penguins on Saunders Island (5586254113).jpg|center|128px]] | Aptenodytes patagonicus | [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]] | 306<br/>12.8<br/>11.5 | | |- | style='text-align:right'| 482 | Q130933 | [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]] | [[Íomhá:Hubro (Bubo bubo).JPG|center|128px]] | Bubo bubo | [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]] | 80<br/>2.38<br/>2.992 | 174 | |- | style='text-align:right'| 483 | Q1273551 | [[rí-ulchabhán beag]] | [[Íomhá:PseudoptynxGurneyiSmit.jpg|center|128px]] | Otus gurneyi | [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]] | | | |- | style='text-align:right'| 484 | Q819706 | [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]] | [[Íomhá:Great Rosefinch.jpg|center|128px]] | Carpodacus rubicilla | [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]] | | | |- | style='text-align:right'| 485 | Q46143 | [[rósghlasán scarlóideach]] | [[Íomhá:Carpodacus erythrinus 20060623.jpg|center|128px]] | Carpodacus erythrinus | [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]] | | 26 | 11 |- | style='text-align:right'| 486 | Q25386 | [[rúcach]] | [[Íomhá:Corvus frugilegus -Dartmoor, Devon, England-8.jpg|center|128px]] | Corvus frugilegus | [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]] | 489<br/>418 | 0.93 | 16 |- | style='text-align:right'| 487 | Q25777 | [[sacán]] | [[Íomhá:Björktrast (Turdus pilaris)-4.jpg|center|128px]] | Turdus pilaris | [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]] | 6.8<br/>105 | 0.42 | 12 |- | style='text-align:right'| 488 | Q201300 | [[sceadach]] | [[Íomhá:Velvet Scoter, Eyebrook Reservoir, Leics.jpg|center|128px]] | Melanitta fusca | [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]] | 1.762 | 0.97 | |- | style='text-align:right'| 489 | Q178821 | [[scodalach dubheiteach]] | [[Íomhá:Himantopus himantopus - Pak Thale.jpg|center|128px]] | Himantopus himantopus | [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]] | 21.8<br/>160 | | 25 |- | style='text-align:right'| 490 | Q752678 | [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]] | [[Íomhá:Basai Wetland Gurgaon DSC9380 Isabelline shrike.JPG|center|128px]] | Lanius isabellinus | [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]] | 30 | | 15 |- | style='text-align:right'| 491 | Q235052 | [[scréachán coille]] | [[Íomhá:Lanius senator01 new.jpg|center|128px]] | Lanius senator | [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]] | 3.4 | | 15 |- | style='text-align:right'| 492 | Q26671 | [[scréachán droimrua]] | [[Íomhá:Lanius collurio - Red-backed shrike 09.jpg|center|128px]] | Lanius collurio | [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]] | 3.15 | 26 | 14 |- | style='text-align:right'| 493 | Q25354 | [[scréachóg]] | [[Íomhá:Garrulus glandarius 1 Luc Viatour.jpg|center|128px]] | Garrulus glandarius | [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]] | 8.5 | 0.54 | 20 |- | style='text-align:right'| 494 | Q80858 | [[scréachóg liath]] | [[Íomhá:Perisoreus canadensis mercier2.jpg|center|128px]] | Perisoreus canadensis | [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]] | | | |- | style='text-align:right'| 495 | Q25317 | [[scréachóg reilige]] | [[Íomhá:Tyto alba tylluan wen detail.jpg|center|128px]] | Tyto alba | [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]] | 580 | 0.9 | |- | style='text-align:right'| 496 | Q742468 | [[scótar toinne]] | [[Íomhá:Melanitta perspicillata.jpg|center|128px]] | Melanitta perspicillata | [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]] | 62<br/>1<br/>900 | 84 | |- | style='text-align:right'| 497 | Q606755 | [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]] | [[Íomhá:ツミ.jpg|center|128px]] | Accipiter gularis | [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]] | | 52 | 26 |- | style='text-align:right'| 498 | Q943329 | [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]] | [[Íomhá:Chordeiles minor -British Columbia -Canada-8c.jpg|center|128px]] | Chordeiles minor | [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]] | 79.3 | | |- | style='text-align:right'| 499 | Q234722 | [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]] | [[Íomhá:Bonelli's Eagle.jpg|center|128px]] | Aquila fasciata | [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]] | 1.82<br/>2.56<br/>112 | | |- | style='text-align:right'| 500 | Q25761 | [[seil-lacha]] | [[Íomhá:2014-04-18 Tadorna tadorna pair, Swallow Pond.jpg|center|128px]] | Tadorna tadorna | [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]] | 78<br/>1.261<br/>1.043 | 112 | 30 |- | style='text-align:right'| 501 | Q170723 | [[seil-lacha rua]] | [[Íomhá:Ruddy shelduck David Raju.jpg|center|128px]] | Tadorna ferruginea | [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]] | 83<br/>1.36<br/>1.1 | 133 | 28 |- | style='text-align:right'| 502 | Q621833 | [[seirín ceanndubh]] | [[Íomhá:Serinus pusillus - Red-fronted serin 01.jpg|center|128px]] | Serinus pusillus | [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]] | 1.43 | | |- | style='text-align:right'| 503 | Q27075864 | [[siscín]] | [[Íomhá:Carduelis spinus male.jpg|center|128px]] | Spinus spinus | [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]] | 1.29<br/>13.8 | 0.21 | 12 |- | style='text-align:right'| 504 | Q25634 | [[sléibhín]] | [[Íomhá:Lachmöwe Chroicocephalus ridibundus.jpg|center|128px]] | Chroicocephalus ridibundus | [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]] | 294<br/>267 | 0.97 | |- | style='text-align:right'| 505 | Q276189 | [[sléibhín Meánmhuirí]] | [[Íomhá:Larus melanocephalus aka Mediterranean Gull rare guest in Sweden2.jpg|center|128px]] | Ichthyaetus melanocephalus | [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]] | | 96 | 24 |- | style='text-align:right'| 506 | Q164467 | [[sléibhín beag]] | [[Íomhá:Hydrocoloeus minutus Russia 42.jpg|center|128px]] | Hydrocoloeus minutus | [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]] | 98 | 78 | |- | style='text-align:right'| 507 | Q258964 | [[smólach Sibéarach]] | [[Íomhá:Geokichla sibirica, Slyudyansky Raion, Irkutsk Oblast, Russia 1.jpg|center|128px]] | Geokichla sibirica | [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]] | 60<br/>70 | | 10 |- | style='text-align:right'| 508 | Q949662 | [[smólach White]] | [[Íomhá:Zoothera aurea, Hong Kong 1.jpg|center|128px]] | Zoothera aurea | [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]] | | | |- | style='text-align:right'| 509 | Q843175 | [[smólach breacdhorcha]] | [[Íomhá:Turdus naumanni naumanni.jpg|center|128px]] | Turdus naumanni | [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]] | | | |- | style='text-align:right'| 510 | Q26349 | [[smólach ceoil]] | [[Íomhá:Song thrush (Turdus philomelos philomelos).jpg|center|128px]] | Turdus philomelos | [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]] | 6<br/>72 | 0.36 | 14 |- | style='text-align:right'| 511 | Q80780 | [[smólach píbdhubh]] | [[Íomhá:Svarthalsad trast, Växjö, Februari 2017 (33349504344).jpg|center|128px]] | Turdus atrogularis | [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]] | | | 11 |- | style='text-align:right'| 512 | Q1591651 | [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]] | [[Íomhá:Turdus eunomus s3.jpg|center|128px]] | Turdus eunomus | [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]] | | | |- | style='text-align:right'| 513 | Q796672 | [[Éan oighinn|smólach talún]] | [[Íomhá:Ovenbird (90497).jpg|center|128px]] | Seiurus aurocapilla | [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]] | | | |- | style='text-align:right'| 514 | Q193593 | [[Snag coiteann|snag]] | [[Íomhá:Обыкновенная пищуха (Certhia familiaris).jpg|center|128px]] | Certhia familiaris | [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]] | 9.95 | 19 | |- | style='text-align:right'| 515 | Q125895 | [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]] | [[Íomhá:Short-toed treecreeper (Certhia brachydactyla megarhynchos).jpg|center|128px]] | Certhia brachydactyla | [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]] | 1.16<br/>8.4 | | 14 |- | style='text-align:right'| 516 | Q28106731 | [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]] | [[Íomhá:Northern shoveler Steve Sinclair outreach use only (19838806616).jpg|center|128px]] | Spatula clypeata | [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]] | | | |- | style='text-align:right'| 517 | Q25334 | [[Spideog bhroinndearg|spideog]] | [[Íomhá:Erithacus rubecula with cocked head.jpg|center|128px]] | Erithacus rubecula | [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]] | 2.4 | 21 | 15 |- | style='text-align:right'| 518 | Q557745 | [[spideog phíb-bhán]] | [[Íomhá:Berkute (cropped).jpg|center|128px]] | Irania gutturalis | [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]] | 2.66 | | 13 |- | style='text-align:right'| 519 | Q25380 | [[spioróg]] | [[Íomhá:Sperber (Accipiter nisus) male -20200308 (2).JPG|center|128px]] | Accipiter nisus | [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]] | 110<br/>22.5<br/>150<br/>290 | 0.67 | |- | style='text-align:right'| 520 | Q114338 | [[spioróg Leiveantach]] | [[Íomhá:Accipiter brevipes, male.jpg|center|128px]] | Accipiter brevipes | [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]] | | 0.7 | |- | style='text-align:right'| 521 | Q25421 | [[spágaire tonn]] | [[Íomhá:Zwergtaucher 060319 3.jpg|center|128px]] | Tachybaptus ruficollis | [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]] | 13.7 | 42 | 20 |- | style='text-align:right'| 522 | Q753741 | [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]] | [[Íomhá:Pterocles alchata (cropped).jpg|center|128px]] | Pterocles alchata | [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]] | 25<br/>250<br/>225 | 59.5 | 21 |- | style='text-align:right'| 523 | Q383182 | [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]] | [[Íomhá:Pterocles orientalis in flight.jpg|center|128px]] | Pterocles orientalis | [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]] | 28<br/>428<br/>383 | 71.5 | 23 |- | style='text-align:right'| 524 | Q25352 | [[storc bán]] | [[Íomhá:Ciconia ciconia.jpg|center|128px]] | Ciconia ciconia | [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]] | 110 | 1.91 | |- | style='text-align:right'| 525 | Q25398 | [[storc dubh]] | [[Íomhá:Ciconia nigra -Kruger National Park-8.jpg|center|128px]] | Ciconia nigra | [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]] | | 1.5 | |- | style='text-align:right'| 526 | Q192524 | [[séirín Canárach]] | [[Íomhá:Serinus canaria -Parque Rural del Nublo, Gran Canaria, Spain -male-8a.jpg|center|128px]] | Serinus canaria | [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]] | 1.54<br/>15.3 | | 13 |- | style='text-align:right'| 527 | Q26135 | [[síodeiteach Boihéamach]] | [[Íomhá:Bombycilla garrulus, Novosibirsk 1.jpg|center|128px]] | Bombycilla garrulus | [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]] | | 34 | |- | style='text-align:right'| 528 | Q1084995 | [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]] | [[Íomhá:Orange-Cheeked Waxbill zackandzill.jpg|center|128px]] | Estrilda melpoda | [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]] | 0.68<br/>7.8 | | 11 |- | style='text-align:right'| 529 | Q26452 | [[Síolghé thaiga|síolghé]] | [[Íomhá:Anser fabalis fabalis (Taiga Bean Goose), Naturschutzgebiet Schellbruch, Lübeck, Germany.jpg|center|128px]] | Anser fabalis | [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]] | 146<br/>3.198<br/>2.843 | 1.62 | |- | style='text-align:right'| 530 | Q673280 | [[síolghé thundra]] | [[Íomhá:101777 豆雁來臨.jpg|center|128px]] | Anser serrirostris | [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]] | | | |- | style='text-align:right'| 531 | Q200646 | [[síolta gheal]] | [[Íomhá:Mergellus albellus, Zevenhuizen, Texel, Netherlands 1.jpg|center|128px]] | Mergellus albellus | [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]] | 42<br/>652<br/>568 | 62 | 27 |- | style='text-align:right'| 532 | Q180991 | [[síolta mhór]] | [[Íomhá:Mergus merganser -Sandwell -England -male-8.jpg|center|128px]] | Mergus merganser | [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]] | 1.709<br/>1.232 | 0.93 | |- | style='text-align:right'| 533 | Q189609 | [[síolta rua]] | [[Íomhá:Merganser (53630992394).jpg|center|128px]] | Mergus serrator | [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]] | 72<br/>1.135<br/>908 | 0.87 | |- | style='text-align:right'| 534 | Q205930 | [[tarmachan]] | [[Íomhá:Rock Ptarmigan (Lagopus Muta).jpg|center|128px]] | Lagopus muta | [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]] | 665<br/>555 | 57 | 22 |- | style='text-align:right'| 535 | Q185784 | [[tiuf-teaf]] | [[Íomhá:Chiff Chaff (13324838524).jpg|center|128px]] | Phylloscopus collybita | [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]] | | 18 | 13 |- | style='text-align:right'| 536 | Q3729103 | [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]] | [[Íomhá:Phylloscopus sindianus 1889.jpg|center|128px]] | Phylloscopus sindianus | [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]] | 7 | | |- | style='text-align:right'| 537 | Q667778 | [[tokoeka]] | [[Íomhá:Tokoeka.jpg|center|128px]] | Apteryx australis | [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]] | 2.208<br/>2.535 | | |- | style='text-align:right'| 538 | Q607027 | [[torspideog ruadhonn]] | [[Íomhá:Agrobate roux au Parc National de l'Ichkeul (Tunisia), crop.jpg|center|128px]] | Cercotrichas galactotes | [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]] | 3.2<br/>22.7 | | |- | style='text-align:right'| 539 | Q26017 | [[traonach]] | [[Íomhá:Corncrake2.jpg|center|128px]] | Crex crex | [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]] | 13.2 | 50 | 17 |- | style='text-align:right'| 540 | Q26717 | [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]] | [[Íomhá:Caprimulgus europaeus g.JPG|center|128px]] | Caprimulgus europaeus | [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]] | | 60 | |- | style='text-align:right'| 541 | Q1265138 | [[ulchabhán Soumagne]] | [[Íomhá:Tyto soumagnei 6733815.jpg|center|128px]] | Tyto soumagnei | [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]] | 380 | | |- | style='text-align:right'| 542 | Q129958 | [[ulchabhán beag]] | [[Íomhá:Athene noctua, Ambula, Montenegro 2.jpg|center|128px]] | Athene noctua | [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]] | | 56 | |- | style='text-align:right'| 543 | Q174466 | [[ulchabhán bóireach]] | [[Íomhá:Aegolius-funereus-001.jpg|center|128px]] | Aegolius funereus | [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]] | | 56 | |- | style='text-align:right'| 544 | Q25756 | [[ulchabhán donn]] | [[Íomhá:Kautz.jpg|center|128px]] | Strix aluco | [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]] | 426<br/>524 | 99 | |- | style='text-align:right'| 545 | Q200724 | [[ulchabhán mór liath]] | [[Íomhá:Strix nebulosa CT.jpg|center|128px]] | Strix nebulosa | [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]] | | 1.37 | |- | style='text-align:right'| 546 | Q190083 | [[ulchabhán na hÚraile]] | [[Íomhá:2012-11-01 Ural Owl, Novosibirsk Oblast, Russia.jpg|center|128px]] | Strix uralensis | [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]] | | 114.5 | |- | style='text-align:right'| 547 | Q25769 | [[ulchabhán réisc]] | [[Íomhá:Hibou des marais.jpg|center|128px]] | Asio flammeus | [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]] | | 102 | |- | style='text-align:right'| 548 | Q171563 | [[ulchabhán scopach Eoráiseach]] | [[Íomhá:Scops Owl (Otus scops), Kalloni, Lesvos, Greece, 19.04.2015 (16773748434).jpg|center|128px]] | Otus scops | [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]] | | 58.5 | |- | style='text-align:right'| 549 | Q1270124 | [[ulchabhán scopach Sokoke]] | [[Íomhá:Flickr - Rainbirder - Sokoke Scops Owl (Otus ireneae).jpg|center|128px]] | Otus ireneae | [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]] | | | |- | style='text-align:right'| 550 | Q1256551 | [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]] | [[Íomhá:Christmas Island Hawk Owl.jpg|center|128px]] | Ninox natalis | [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]] | 184 | | |- | style='text-align:right'| 551 | Q193192 | [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]] | [[Íomhá:Surnia-ulula-002.jpg|center|128px]] | Surnia ulula | [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]] | | 76 | |- | style='text-align:right'| 552 | Q170177 | [[ulchabhán sneachtúil]] | [[Íomhá:Bubo scandiacus male Muskegon.jpg|center|128px]] | Bubo scandiacus | [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]] | | | |- | style='text-align:right'| 553 | Q926291 | [[ulchabhán síofrach]] | [[Íomhá:Micrathene whitneyi 29APR12 Madera Canyon AZ.jpg|center|128px]] | Micrathene whitneyi | [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]] | | | |- | style='text-align:right'| 554 | Q467068 | [[ulchabhán uachasach]] | [[Íomhá:Athene cunicularia -Vale do Ribeira, Juquia, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|center|128px]] | Athene cunicularia | [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]] | | 595 | |- | style='text-align:right'| 555 | Q207846 | [[éadar taibhseach]] | [[Íomhá:049 - KING EIDER (6-15-2016) barrow, alaska -06 (27577003883).jpg|center|128px]] | Somateria spectabilis | [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]] | 73<br/>1.617 | 0.93 | |- | style='text-align:right'| 556 | Q93208 | [[éamú]] | [[Íomhá:Emu 1 - Tidbinbilla.jpg|center|128px]] | Dromaius novaehollandiae | [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]] | 581.2<br/>32.7<br/>38.3 | | |- | style='text-align:right'| 557 | Q131709 | [[éigrit bheag]] | [[Íomhá:Aigrette garzette au lac sud de Tunis (site RAMSAR).jpg|center|128px]] | Egretta garzetta | [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]] | 28<br/>532 | 92 | 21 |- | style='text-align:right'| 558 | Q130730 | [[éigrit mhór]] | [[Íomhá:Great Egret (Ardea alba) (25562005404).jpg|center|128px]] | Ardea alba | [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]] | | 1.44 | |- | style='text-align:right'| 559 | Q208763 | [[íbis bheannaithe]] | [[Íomhá:Threskiornis aethiopicus -Mida Creek mud flats, Kenya-8.jpg|center|128px]] | Threskiornis aethiopicus | [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]] | 62 | 118 | 29 |- | style='text-align:right'| 560 | Q589171 | [[íbis bhán Mheiriceánach]] | [[Íomhá:White Ibis (Eudocimus albus) RWD2.jpg|center|128px]] | Eudocimus albus | [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]] | 1.036<br/>764 | | |- | style='text-align:right'| 561 | Q245414 | [[íbis mhaol thuaisceartach]] | [[Íomhá:Geronticus eremita.jpg|center|128px]] | Geronticus eremita | [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]] | 68 | | 27 |- | style='text-align:right'| 562 | Q178811 | [[íbis niamhrach]] | [[Íomhá:Plegadis falcinellus Syracuse.jpg|center|128px]] | Plegadis falcinellus | [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]] | 633 | 0.89 | |- | style='text-align:right'| 563 | Q25388 | [[óiréal órga]] | [[Íomhá:Loriot d'Europe by Michel Idre.jpg|center|128px]] | Oriolus oriolus | [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]] | 7.3 | 46 | 16 |- | style='text-align:right'| 564 | Q576762 | [[órshúileach ceannsceadach]] | [[Íomhá:Bucephala-albeola-007.jpg|center|128px]] | Bucephala albeola | [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]] | 481<br/>367 | 57 | |- | style='text-align:right'| 565 | Q369767 | [[órshúileach Íoslannach]] | [[Íomhá:Barrow's Goldeneye Drake Seedskadee NWR (16656643482).jpg|center|128px]] | Bucephala islandica | [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]] | 70<br/>1.09<br/>730 | 75.5 | |} {{Wikidata list end}} sful2odql90badocdnzwzrny0whx4uf 0 97808 1309373 1188331 2026-04-23T14:09:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309373 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Deadly Protests in Gaza as US Opens Jerusalem Embassy.webm|mion|clé|Nuacht "Voice of America", 14 Bealtaine 2018]] Tharla '''agóidí ar an teorainn idir Iosrael agus Gaza''', le linn 2018-2019. Thosaigh an scliúchas ó d'oscail [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe Mheiriceá]] a n-ambasáid d'[[Iosrael]] i [[Iarúsailéim]]. Chuir cinneadh na Stait Aontaithe, an t-ambasáid a bhogadh, olc ar mhuintir na Pailistín.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=52 marbh, 900 san ospidéal, 1,800 gortaithe i nGaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0514/963468-42-marbh-900-san-ospideal-1-800-gortaithe-i-ngaza/|date=2018-05-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>Bhí sé tugtha le fios ag an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] ag an am, go raibh siad féin glan in aghaidh an chinneadh a glacadh ach bhí tionchar ar bith ag an Aontas.</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/taisteal/failte-go-hiosrael-ar-seisean-na-gabh-chuig-an-bpailistin/|teideal=‘Fáilte go hIosrael’ ar seisean ‘ná gabh chuig an bPailistín’|údar=Seaghan Mac An tSionnaigh|dáta=2019|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-05-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gaza-an-scannan-faisneise-eireannach-is-cumhachtai-agus-is-croga-le-fada-an-la/|teideal=Gaza – an scannán faisnéise Éireannach is cumhachtaí agus is cróga le fada an lá (tuairisc.ie)|údar=Pat Butler|dáta=2019|dátarochtana=2021}}</ref> [[Íomhá:2018 Gaza border protest XXIII.webm|mion|clé|4 Bealtaine 2018]] Ar 14 Bealtaine 2018, fuair 52 duine bás de bharr a gcaite ag fórsaí [[Iosrael]] ar an teorainn idir Iosrael agus [[Stráice Gaza|Gaza]]. Bhí suas le 1,800 duine eile gortaithe. D'fhógair an áisíneacht fóirthinte, [[Médecins sans Frontiéres|Médecins Sans Frontières]], go raibh breis agus 900 íospartach le gortaithe lámhaigh tugtha chuig ospidéil an cheantair. [[Íomhá:2018 Gaza border protest XXIV.webm|mion|clé|4 Bealtaine 2018]] == Féach freisin == * [[Coimhlint Iosrael–Gaza 2014|Coimhlint Iosrael-Hamas, 2014]] * [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2021]] * [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022]] * [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023]] * [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] * [[Gaza (scannán)|''Gaza'' (scannán 2019)]] == Naisc sheachtracha == * Seán Ó Muireagáin, '[https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/is-cuis-choir-cheart-i-cuis-na-bpalaistineach-seasaimis-leo/ Is cúis chóir cheart í cúis na bPalaistíneach – seasaimis leo]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}', NÓS, 14ú Bealtaine 2021.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/is-cuis-choir-cheart-i-cuis-na-bpalaistineach-seasaimis-leo/|teideal=‘Is cúis chóir cheart í cúis na bPalaistíneach – seasaimis leo!’|údar=Seán Ó Muireagáin|dáta=2021|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-05-23}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Rialtas na hÉireann, 'An Cás i nGaza agus in Iosrael – Cad é seasamh na hÉireann?', 2014.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/ar-rol-ar-mbeartais/ar-gcuid-oibre/casestudiesarchive/2014/jul/an-cas-i-ngaza-agus-in-iosrael/|teideal=An Cás i nGaza agus in Iosrael – Cad é seasamh na hÉireann? - Department of Foreign Affairs|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2021-05-23}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2018]] [[Catagóir:2019]] [[Catagóir:Stair na Palaistíne]] [[Catagóir:Stráice Gaza]] [[Catagóir:Stair Iosrael]] [[Catagóir:Agóidí]] s5kp1h34cmeqhphqsq9hzu6is4rye37 0 101760 1309441 1309361 2026-04-23T20:05:32Z Conradder 34685 /* Fóram 1996 */ 1309441 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is toghcheantar tionóil é '''Tír Eoghain Thiar ''' ar [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]] (Béarla: ''West Tyrone''). D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] amháin, d’[[Fóram Thuaisceart Éireann|Fhóram Thuaisceart Éireann]] i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha. == Baill == '' * ón 5 Bealtaine 2022 amach'' {| class="wikitable sortable" style="width: 600px;" |- ! colspan="2" | Ball !! Páirtí |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[Daniel McCrossan]] |[[PSDLO]] |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| | [[Declan McAleer]] | [[Sinn Féin]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | [[Thomas Buchanan]] | [[PAD]] |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| | [[Maolíosa McHugh]] | [[Sinn Féin]] |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| | [[Nicola Brogan]] | [[Sinn Féin]] |} == Toghcháin == === Tionól Thuaisceart Éireann === ====2022==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól 2022]]: Tír Eoghain Thiar <ref>{{Luaigh foilseachán|url=https://www.eoni.org.uk/media/1q3b5g2u/ni-assembly-election-2022-result-sheet-west-tyrone-xls.xlsx|title=NI Assembly Election 2022 Result Sheet - West Tyrone (XLS)|format=XLS|publisher=''The Electoral Office for Northern Ireland''|accessdate=15-04-2026}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Nicola Brogan]]'''|| 18.75% ||'''8,626''' || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || '''[[Daniel McCrossan]]'''|| 11.92%|| 5,483 ||5,555 ||5,849 ||6,330 ||6,508 ||'''8,288''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Thomas Buchanan]]'''|| 14.44%|| 6,640 ||6,642 ||6,739 ||6,751 ||7,634 ||'''7,798''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Maolíosa McHugh]]''' ||14.48% ||6,658 ||7,047 ||7,189 ||7,567 ||7,571 ||'''7,731''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Declan McAleer]]'''|| 13.79%|| 6,343 ||6,731 ||6,888 ||7,111 ||7,113 ||'''7,592''' |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Trevor Clarke|| 9.06%|| 4,166 ||4,166 ||4,199 ||4,207 ||4,704 ||4,885 |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || Stephen Donnelly ||6.45%|| 2,967 ||3,026 ||3,327 ||3,476 ||3,777 || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || [[Ian Marshall]]|| 4.08%|| 1,876 ||1,877 ||1,911 ||1,918|| || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Paul Gallagher|| 3.66% ||1,682 ||1,688 ||1,895 || || || |- | style="background:{{Aontú/meta/color}};" | || [[Aontú]] || James Hope ||1.43% ||657 ||661|| || || || |- | style="background:{{People Before Profit Alliance/meta/color}};" | || [[Pobal seachas Brabús]] || Carol Gallagher ||0.77%|| 354 ||358 || || || || |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] || Susan Glass ||0.55%|| 252|| 255|| || || || |- | style="background:{{Socialist Party (Ireland)/meta/color}}"| ||[[Páirtí Sóisialach (Éire)|Páirtí Sóisialach]] ||Amy Ferguson|| 0.37%|| 171 ||173|| || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Barry Brown ||0.26%|| 119 ||125 || || || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 69,702 '''bailí:''' 45,994 '''Millte:''' 635 '''Cuóta:''' 7,666 '''Vótóirí:''' 46,629 (66.90%)''' |} ====2017==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2017|Toghchán Chomhthionól 2017]]: Tír Eoghain Thiar <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2017/NI-Assembly-Election-2017-Result-Sheets|teideal=NI Assembly Election 2017 - Result Sheets|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|dátarochtana=2026-04-15|archivedate=2021-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819191400/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2017/NI-Assembly-Election-2017-Result-Sheets}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Thomas Buchanan]]'''|| 20.45% ||'''9,064''' || || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Michaela Boyle]]'''|| 17.40% ||'''7,714'''|| || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Barry McElduff]]'''|| 17.09%|| 7,573|| || || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || '''[[Daniel McCrossan]]'''|| 14.17% ||6,283 ||6,300 ||6,333 ||6,343 ||'''7,682''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Declan McAleer]]'''|| 13.61%|| 6,034 ||6,035 ||6,289 ||6,421 ||'''7,035''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || Alicia Clarke ||8.24% ||3,654 ||4,689 ||4,689 ||4,690 ||6,275 |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Charlie Chittick|| 1.92% ||851 ||1,429 ||1,429 ||1,429 || |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || Stephen Donnelly || 2.82% ||1,252 ||1,260 ||1,264 ||1,266|| |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Sorcha McAnespy|| 1.95% ||864 ||866 ||871 ||875 || |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] || Ciaran McClean|| 0.93%|| 412 ||416 ||417 ||418 || |- | style="background:{{CISTA/meta/color}};" | || ''[[CISTA|Citizens Independent Social Thought Alliance]]'' || Barry Brown|| 0.84% ||373 ||381 ||384 ||385 || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Corey French|| 0.22% ||98 ||99 ||101 ||102 || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Roisin McMackin|| 0.19%|| 85|| 86|| 86 ||86|| |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||[[Susan-Anne White]]|| 0.09% ||41 ||45 ||45 ||45|| |- | style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};" | || [[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann]] ||Roger Lomas ||0.06% ||27 ||32 ||32 ||32 || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 64,258 '''bailí:''' 44,325'''Millte:''' 582'''Cuóta:''' 7,388'''Vótóirí:''' 44,907(69.89%)''' |} ====2016==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2016|Toghchán Chomhthionól 2016]]: Tír Eoghain Thiar <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2016/NI-Assembly-Election-2016-Candidates-Elected-(1)|teideal=NI Assembly Election 2016 - Result Sheets|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|dátarochtana=2023-10-20|archivedate=2021-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819185638/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2016/NI-Assembly-Election-2016-Candidates-Elected-(1)}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6!! Comhair 7 !! Comhair 8 !! Comhair 9 !! Comhair 10 !! Comhair 11 |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || '''[[Daniel McCrossan]]'''|| 11.05% ||4,287 ||4,297 ||4,343 ||4,434 ||4,482 ||4,600 ||4,880 ||'''5,552''' || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Thomas Buchanan]]'''|| 11.98%|| 4,650 ||4,652 ||4,673 ||4,685 ||4,699 ||4,709 ||4,728 ||4,766 ||'''8,370''' || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || '''[[Ross Hussey]]'''|| 11.44% ||4,441 ||4,454 ||4,486 ||4,563 ||4,596 ||4,663 ||4,705 ||4,848 ||5,124 ||'''7,932''' || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Barry McElduff]]'''|| 11.77%|| 4,568 ||4,568 ||4,588 ||4,597 ||4,671 ||4,715 ||4,916 ||5,250 ||5,252 ||5,252 ||'''5,263''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Michaela Boyle]]'''|| 11.49% ||4,460 ||4,460 ||4,495|| 4,505 ||4,574|| 4,599 ||4,806 ||4,953|| 4,955 ||4,959|| '''4,993''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Declan McAleer]]'''|| 9.19%|| 3,565 ||3,566|| 3,575|| 3,581 ||3,619 ||3,644|| 3,775|| 4,009 ||4,009 ||4,009 ||'''4,017''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] ||Grace McDermott|| 9.56% ||3,711 ||3,711|| 3,721|| 3,727||3,750|| 3,774|| 3,865|| 3,974|| 3,974|| 3,974|| 3,996 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || [[Allan Bresland]] ||10.01% ||3,884 ||3,887 ||3,897 ||3,902 ||3,919 ||3,924 ||3,941 ||3,952 || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Josephine Deehan ||4.58% ||1,778 ||1,779 ||1,818 ||1,893 ||1,944 ||2,066 ||2,607 || || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Sorcha McAnespy|| 2.13% ||828 ||828 ||849 ||871 ||932 ||1,003 || || || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Patsy Kelly ||1.70% ||661 ||662 ||703 ||726 ||742 ||763 || || || || || |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] || Ciaran McClean|| 1.18% ||458 ||461 ||513 ||619 ||714 || || || || || || |- | style="background:{{CISTA/meta/color}};" | || [[CISTA]] || Barry Brown|| 1.41% ||547 ||549 ||582 ||612 || || || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || Stephen Donnelly ||1.27% ||494 ||495 ||506|| || || || || || || || |- | style="background:{{Socialist Party (Ireland)/meta/color}};" | || Leas na nAinmhithe || Laura McAnea ||0.58% ||224 ||225|| || || || || || || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Corey French||0.32% ||124 ||125|| || || || || || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||[[Susan-Anne White]]|| 0.22% || 85 ||86|| || || || || || || || || |- | style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};" | || [[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann]] ||Roger Lomas ||0.11% ||44|| || || || || || || || || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 65,694 '''bailí:''' 38,809'''Millte:''' 516'''Cuóta:''' 5,545'''Vótóirí:''' 39,325(59.86%)''' |} ====2011==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2011|Toghchán Chomhthionól 2011]]: Tír Eoghain Thiar <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/EONI/files/a8/a8ebf9b1-4686-4605-990c-a185e6de4ab0.pdf|teideal=NI Assembly Election 2011|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|format=PDF|dátarochtana=2023-10-20|archivedate=2019-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806053445/http://www.eoni.org.uk/EONI/files/a8/a8ebf9b1-4686-4605-990c-a185e6de4ab0.pdf}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Barry McElduff]]'''|| 15.29% ||'''6,008'''|| || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Pat Doherty]]'''|| 14.32%|| '''5,630'''|| || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Michaela Boyle]]'''||12.86% ||5,053 ||5,089.3 ||5,445.94 ||'''7,791.94'''|| |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || '''[[Joe Byrne]]'''|| 8.53% ||3,353 ||3,372.08 ||4,555.86 ||4,918.98 ||'''5,320.98''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Thomas Buchanan]]'''||12.79% ||5,027 ||5,027.42 ||5,133.66 ||5,143.8 ||'''5,162.8''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || '''[[Ross Hussey]]'''|| 10.36%|| 4,072 ||4,073.08 ||4,365.88 ||4,394.94 ||'''4,397.94''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || [[Allan Bresland]] ||10.33% ||4,059 ||4,059.18 ||4,115.18 ||4,116.78 ||4,123.78 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || [[Declan McAleer]]||7.65% ||3,008 ||3,272.9 ||3,576.4|| || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||[[Paddy McGowan]] ||2.91% ||1,145 ||1,158.92 || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||[[Eugene McMenamin]]|| 2.79% ||1,096 ||1,099.18|| || || |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || Eric Bullick ||2.17%|| 852 ||854.04|| || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 62,970''' Bailí:''' 39,303'''Millte:''' 1,020'''Cuóta:''' 5,615'''Vótóirí:''' 40,323(64.04%)''' |} ====2007==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2007|Toghchán Chomhthionól 2007]]: Tír Eoghain Thiar <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2007/Results/NI-Assembly-Election-2007-Full-Results|teideal=NI Assembly Election 2007 - Full Results|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|dátarochtana=2026-04-22|archivedate=2021-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819182950/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2007/Results/NI-Assembly-Election-2007-Full-Results}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Barry McElduff]]'''|| 16.82% ||'''6,971'''|| || || || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Pat Doherty]]'''|| 16.18%|| '''6,709'''|| || || || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Claire McGill]]'''||11.48% ||4,757 ||5,599.85 ||'''6,217.39'''|| || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Thomas Buchanan]]'''||11.16% ||4,625 ||4,625.3 ||4,625.41 ||4,690.71 ||4,697.82 ||'''6,207.82'''|| |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||'''[[Kieran Deeny]]'''|| 9.11% ||3,776 ||3,847.7 ||3,873.66 ||4,259.05 ||4,831.92 ||5,559.89 ||'''5,615.88''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Allan Bresland]]'''||10.24%|| 4,244 ||4,244.45 ||4,244.89 ||4,286.04 ||4,308.04 ||5,543.04 ||'''5,543.37''' |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || Josephine Deehan ||6.49%|| 2,689 ||2,741.8 ||2,773.37 ||3,280.48 ||4,886.49 ||5,085.23 ||5,185.55 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || [[Derek Hussey]]|| 8.89%|| 3,686 ||3,686.9 ||3,687.78 ||3,761.3 ||3,813.48 || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || [[Eugene McMenamin]]|| 5.48% ||2,272 ||2,290.75 ||2,328.15 ||2,700.96|| || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || Seamus Shields ||2.55% ||1,057 ||1,098.85 ||1,105.56 || || || || |- | style="background:{{Republican Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin Poblachtach]] || Joe O'Neill ||1.08%|| 448 ||454.75 ||461.68 || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach RA/meta/color}};" | || [[Páirtí Aontachtach na RA|PARA]] ||[[Robert McCartney]] || 0.53% ||220 ||220.9 ||222.33 || || || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 58,367''' Bailí:''' 41,454'''Millte:''' 385'''Cuóta:''' 5,923'''Vótóirí:''' 41,839(71.68%)''' |} ====2003==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2003|Toghchán Chomhthionól 2003]]: Tír Eoghain Thiar<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/getmedia/c03f6145-4d1d-4d93-b1fc-83a43bf11b78/NI-Assembly-Election-Results-2003|teideal=NI Assembly Election Results 2003|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|format=PDF|dátarochtana=2026-04-22|archivedate=2019-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806054849/http://www.eoni.org.uk/getmedia/c03f6145-4d1d-4d93-b1fc-83a43bf11b78/NI-Assembly-Election-Results-2003}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7 !! Comhair 8 |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||'''[[Kieran Deeny]]'''|| 14.76% || '''6,158''' || || || || || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Pat Doherty]]'''|| 14.42% ||'''6,019'''|| || || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Thomas Buchanan]]'''||11.36%|| 4,739 ||4,743.8 ||4,977.64 ||4,977.67 ||'''7,222.67 ''' || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || '''[[Derek Hussey]]'''|| 8.95% ||3,733 ||3,742.66 ||5,477.33 ||5,477.47 ||5,902.94 ||'''7,138.19 '''|| || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Barry McElduff]]'''|| 13.52% ||5,642 ||5,689.25 ||5,693.4 ||5,722.84 ||5,725.91 ||5,725.91 ||5,725.91 ||'''6,097.91''' |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || '''[[Eugene McMenamin]]''' ||8.30%|| 3,465 ||3,479.07 ||3,517.15 ||3,518.15 ||3,533.24 ||3,545.24 ||3,692.99 ||'''5,975.68''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || Brian McMahon ||10.66%|| 4,450 ||4,456.99 ||4,464.05 ||4,483.95 ||4,484.98 ||4,484.98 ||4,484.98 ||4,558.69 |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || [[Joe Byrne]]|| 6.34% ||2,645 ||2,718.20 ||2,774.92 ||2,777.87 ||2,790.99 ||2,802.24 ||2,991.24 || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || Derek Reaney ||6.10% ||2,547 ||2,549.04 ||2,774.52 ||2,774.55 || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || Bert Wilson|| 4.63% ||1,934 ||1,940.12 || || || || || || |- | style="background:{{An Páirtí Aontachtach Forásach/meta/color}};" | || [[An Páirtí Aontachtach Forásach|PAF]] || Roy Reid ||0.56% ||233 ||233.57 || || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || Steven Alexander ||0.39% ||164 ||171.47 || || || || || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 58,795''' Bailí:''' 41,729 '''Millte:''' 599''' Cuóta:''' 5,962''' Vótóirí:''' 42,328(73.26%)''' |} ====1998==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 1998|Toghchán Chomhthionól 1998]]: Tír Eoghain Thiar<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/getmedia/ec1fa344-4198-40cf-bf58-eadf3c70190d/ni_assembly_election_results_1998|teideal=The New Northern Ireland Assembly Election 25 June 1998|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|format=PDF|dátarochtana=2026-04-23|archivedate=2021-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210320180639/http://www.eoni.org.uk/getmedia/ec1fa344-4198-40cf-bf58-eadf3c70190d/ni_assembly_election_results_1998}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7 !! Comhair 8 !! Comhair 8 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Oliver Gibson]]'''|| 17.44%|| '''8,015'''|| || || || || || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Pat Doherty]]'''|| 15.29% || '''7,027''' || || || || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || '''[[Joe Byrne]]'''|| 14.13% ||6,495 ||6,498.78 ||6,512.1 || '''6,705.1''' || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || '''[[Derek Hussey]]'''|| 10.06% ||4,622 ||5,518.91 ||5,519.27 ||5,553.31 ||5,769.72 ||5,883.18 ||5,920.6 ||'''8,445.6'''|| |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || '''[[Eugene McMenamin]]''' ||7.72% ||3,548 ||3,549.26 ||3,553.7 ||3,645 ||3,744 ||4,011.24 ||5,623.17 ||5,791.17 ||'''6,520.17''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Barry McElduff]]'''|| 10.80% ||4,963 ||4,963.84 ||5,276.44 ||5,386.33 ||5,415.75 ||5,664.77 ||5,989.21 ||5,993.26 ||'''5,997.26''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || Seamus Devine ||8.00% ||3,676 ||3,676 ||3,747.64 ||3,806.48 ||3,836.66 ||3,937.62 ||4,072.94 ||4,078.05 ||4,088.05 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || [[Alastair Patterson]] ||5.69%|| 2,615 ||3,055.16 ||3,055.16 ||3,112.58 ||3,270.1 ||3,356.81 ||3,372.02|| || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || Pat McDonnell|| 3.86% ||1,772 ||1,773.89 ||1,777.55 ||1,837.27 ||2,009.57 ||2,461.99 || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách || [[Paddy McGowan]]|| 2.76% ||1,269 ||1,301.34 ||1,304.82 ||1,447.09 ||1,718.23 || || || || |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || Ann Gormley ||2.20% ||1,011 ||1,020.66 ||1,022.64 ||1,104.62 || || || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách || Johnny McLaughlin ||1.24% ||570 ||583.44 ||586.38|| || || || || || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách || Laurence O'Kane ||0.37% ||171 ||172.89 ||174.09|| || || || || || |- | style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};" | || [[Páirtí na nOibrithe]]|| Tommy Owens ||0.34% ||157 ||161.83 ||162.19 || || || || || || |- |style="background:{{Natural Law Party (Ireland)/meta/color}};"| || | [[Natural Law]] || Robert Johnstone ||0.09% ||40 ||50.71 ||51.01 || || || || || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 59,081''' Bailí:''' 45,951'''Millte:''' 962''' Cuóta:''' 6,565''' Vótóirí:''' 46,913(79.40%)''' |} === Fóram 1996 === Tá iarrthóirí rathúil i g'''cló trom''' <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ark.ac.uk/elections/96wt.htm|teideal=1996 Forum Elections: Candidates in West Tyrone|work=www.ark.ac.uk|dátarochtana=2026-04-23}}</ref>. {| class="wikitable" |- bgcolor="CCCCCC" ! colspan="2" rowspan="1" align="center" valign="top" | Páirtí ! valign="top" | Iarrthóir(í) ! valign="top" | Vótaí ! valign="top" | % |- |style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] | align="right" |'''[[Joe Byrne]]'''<br/> '''[[Paddy McGowan]]'''<br/>Ignatius Murtagh<br/>Seamus Shields | align="right" |11,622 | align="right" |28.4 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] | align="right" |'''[[Barry McElduff]]'''<br/>Patrick McMahon<br/>Francis Mackey<br/>Patrick Watters<br/>Padraigin Ui Mhurdchadha | align="right" |11,516 | align="right" |28.1 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] | align="right" |'''[[Derek Hussey]]'''<br/>William Oldcroft<br/>Edward Turner<br/>Desmond Anderson<br/>James Emery | align="right" |7,327 | align="right" |17.9 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] | align="right" |'''[[Oliver Gibson]]'''<br/>Thomas Kerrigan | align="right" |6,727 | align="right" |16.4 |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | align="right" |Ann Gormley<br/>Elizabeth McCaffrey<br/>John Devine | align="right" |1,081 | align="right" |2.6 |- | style="background:{{Labour Coalition/meta/color}}" | || [[Labour coalition]] | align="right" |John McLaughlin<br/>Michael Duffy<br/>Anton McCabe<br/>Manus Maguire | align="right" |792 | align="right" |1.9 |- | style="background:{{Páirtí Daonlathach Uladh/meta/color}};" | || [[Páirtí Daonlathach Uladh]] | align="right" |Thomas Lowry<br/>Stephen Taylor | align="right" |397 | align="right" |1.0 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach RA/meta/color}};" | || [[Páirtí Aontachtach RA|Aontachtach RA]] | align="right" |Dennis Wickersham<br/>John McNeil | align="right" |292 | align="right" |0.7 |- | style="background:{{An Páirtí Aontachtach Forásach/meta/color}};" | || [[An Páirtí Aontachtach Forásach|PAF]] | align="right" |Eileen Ward<br/>George McDermott | align="right" |238 | align="right" |0.6 |- | style="background:{{Northern Ireland Women's Coalition/meta/color}};" | || [[Comhrialtas na mBan Thuaisceart Éireann|Comhrialtas na mBan ]] | align="right" |Helena Schlindwein<br/>Maria McGilloway<br/>Frances Donaghy | align="right" |185 | align="right" |0.5 |- | style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};" | || [[Páirtí na nOibrithe]] | align="right" |Hugh Mullan<br/>John Doherty | align="right" |169 | align="right" |0.4 |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] | align="right" |Ben Ryan<br/>Carolyn Bell<br/>Donald Spencer | align="right" |158 | align="right" |0.4 |- | style="background:{{Democratic Left (Ireland)/meta/color}};"| || [[Daonlathas Clé]] | align="right" |P. J. McClean<br/>Teresa McVeigh<br/>Mary Veronica McElroy<br/>Martin McCay<br/> | align="right" |130 | align="right" |0.3 |- | style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| || [[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | align="right" |Lindsay Cumming<br/>Julian Robertson | align="right" |119 | align="right" |0.3 |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};"| || [[Neamhspleáchas Uladh]] | align="right" |Sandra Jones<br/>Stanley Hayes<br/>Richard Button | align="right" |107 | align="right" |0.3 |- |style="background:{{Natural Law Party (Ireland)/meta/color}};"| || [[Dlí Nádúrtha]] | align="right" |John McCallen<br/>Denis Nelson | align="right" |45 | align="right" |0.1 |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};"| || [[Alan Chambers|Seambar]] [[Neamhspleách]] | align="right" |Mandy Beattie<br/>Heather Ewart | align="right" |30 | align="right" |0.1 |} == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} {{Teimpléad:Tionól Thuaisceart Éireann}} [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann]] 5llll0qj30d6kftwq7bhfps51gpw3g3 0 105116 1309475 1170878 2026-04-24T02:43:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309475 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] meánmhéide é '''Bernburg''' in aice le Dessau-Roßlau agus [[Köthen]] ar airde thoir [[An Ghearmáin|na Gearmáine]]. Tá sé suite ag 85m os cionn [[Farraige|leibhéal]] na farraige, in aice leis [[Abhainn|an abhainn]] Saale i staid [[An tSacsain-Anhalt|na Sacsain-Anhalt]]. Tá an chathair 37km ó [[Magdeburg]], 40km ó [[Halle (Saale)|Halle]], 68km ó [[Leipsic|Leipzig]] agus 139km ó [[Beirlín|Bheirlín]].<ref>[http://www.luftlinie.org Luft Linie]</ref> Tá 33,879 duine ina gcónaí ann.<ref>[https://www.destatis.de Destatis]</ref> Tá caisleán mór os cionn an bhaile a tógadh le linn [[an Renaissance]] . == Stair == Taifeadadh Bernburg don chéad uair sa bhliain [[1138]] mar ''Berneburch'' san ''Annalista Saxo'' <ref>[http://www.manfred-hiebl.de/genealogie-mittelalter/partenheimer_lutz/die_rolle_der_frauen_beim_aufstieg_der_askanier.html Manfred Hiebl]</ref> agus an ''Magdeburger Annalen'' agus bhí sé faoi thionchar na heaglaise le blianta [[Bliain|fada]]. Bhí an séipéal i Waldau, a bhí ina bhaile ar leith go dtí [[1871]], le feiceáil i gcáipéis i [[964]].<ref>[http://www.landeskirche-anhalts.de/projekte/strasze-der-romanik/kirche-st.-stephani-waldau Landeskirche Anhalts]</ref> Tógadh [[Abtheach|Mainistir]] agus teach príobháideach anseo sa [[10ú haois|10ú hAois]], chomh maith le séipéil agus mainistreacha eile ar fud an cheantair timpeall an bhaile. Tógadh mainistir eile sa bhliain [[1326]] atá ina ospidéal inniu freisin. Bhí an trádáil an-tábhachtach ar fud na Meánaoise agus leis sin rinneadh forbairt mhór ar an mbaile: tógadh muilte sa bhliain [[1219]] agus [[droichead]] sa bhliain [[1239]], a athnuadh sa [[20ú haois|20ú hAois]]: fuair an baile a chearta sa bhliain [[1278]], rud a chuir feabhas ar gheilleagar an réigiún. Ghlac Bernburg leis an [[Reifirméisean]] i [[1526]].<ref>[http://talstadtgemeinde-bernburg.de/?page_id=14 Talstadtgemeinde]</ref> Bhí sraith chúiseamh in aghaidh cailleach idir [[1555]] agus [[1664]], lena n-áirítear Barbara Meyhe, bean chéile an an phropaist, sna blianta [[1617]] - [[1619]].<ref>Susanne Wiermann, Die Hexe von Bernburg, Schuster Verlag Baalberge, [[2012]], ISBN 978-3-9813121-9-5.</ref> Bhí sé ina [[Príomhchathair|phríomhchathair ar]] Dhiúcacht Anhalt-Bernburg ó [[1603]] go dtí [[1863]] nuair a fuair an diúc deireanach bás gan leanaí.<ref>[http://www.almanachdegotha.org/id275.html Almanach de Gotha]</ref> d'ionsaigh fórsaí bradach na [[An Danmhairg|Danmhairge]] faoi Heinrich von Holk an baile sa bhliain [[1630|1630 agus rinneadh damáiste dona don chathair]].<ref>Karl Frederik Bricka: Dansk biografisk Lexikon, 7. Bd. [[Copenhagen]], [[1904]]</ref> Fuair go leor daoine bás ón bPlá i rith an [[17ú haois|17ú hAois]]. Ina theannta sin, rinne tine dochar mór don seanbhaile i [[1697]]. Sa bhliain [[1745]] a tógadh an chéad [[Inneall gaile|Innealra Teicstíle]] i Bernberg. Bhí an baile faoi thionchar na bhFrancach idir [[1807]] agus [[1813]], le linn Cónaidhm na Réine.<ref>[http://www.documentarchiv.de/nzjh/1807/rheinbund_akzessionsvertrag-anhalt.html Rheinbund Akzessionsvertrag]</ref> Tháinig an t-iarnród i [[1846]] agus tógadh droichead cruach i [[1891]]. Bhunaigh na Naitsithe ionad maraithe taobh istigh de sanatorium an bhaile ar a dtugtar ''NS-Tötungsanstalt Bernburg'' agus cuireadh thart ar 14,000 duine breoite agus faoi mhíchumas chun báis sna seomraí gáis idir [[1940]] agus [[1943]].<ref>{{Lua idirlín |url=http://lernen-aus-der-geschichte.de/Lernen-und-Lehren/content/4280 |teideal=Lernen aus der Geschichte |dátarochtana=2022-10-24 |archivedate=2016-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203075719/http://lernen-aus-der-geschichte.de/Lernen-und-Lehren/content/4280 }}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Bailte sa Ghearmáin]] [[Catagóir:An Ghearmáin]] 87bnou8px1voujg7153tv2f8p3whawo 0 109066 1309458 1288860 2026-04-23T22:15:52Z ~2026-24854-86 73746 1309458 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File agus acadóir í '''Laoighseach Ní Choistealbha''' a rugadh in 1994 agus tógadh í i gceantar an Lagáin in Oirthear Dhún na nGall. Tá cónaí uirthi i nGaeltacht Chonamara ó 2012. Tá duaiseanna éagsúla buaite aici dá cuid filíochta. Tá dánta foilsithe aici i bhfoilseacháin éagsúla thar na blianta (Éigse Éireann, An Capall Dorcha, Comhar, Aneas agus HOWL, srl.). Is ''é Solas Geimhridh agus Dánta Eile'' ([[Barzaz]], 2023) an chéad chnuasach uaithi agus tháinig ''Mainistir na Feola'' (Barzaz, 2025) amach in [[2025|2025.]] Tá saineolas aici ar fhilíocht chomhaimseartha na Gaeilge, ábhar ar bronnadh PhD uirthi ina leith in 2025. Tá sí ag obair ar dhá chnuasach eile faoi láthair: Éiric na Seirce (athinsint ar an téacs 'Comracc Líadaine ocus Cuirithir' ón 9ú haois) agus Baile an Eibhir (a dhíríonn ar shaol na Gaeltachta sa lá atá inniu ann ó pheirspictíocht 'An Strainséara"). Tá sí ina Scríbhneoir Cónaithe Gaeilge in Ollscoil Chathair Bhaile Atha Cliath freisin agus bhí sí ina comheagarthóir ar an iris úr filochta, An Dearcán. == Tagairtí == {{Reflist}} {{rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Coistealbha, Laoighseach Ní}} [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] j7jvqst6jxqx37aj3x8d2yk5lqz0pep 2 120719 1309377 1307568 2026-04-23T15:02:19Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1309377 wikitext text/x-wiki * [[Ballstát den Aontas Eorpach]] {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta { ?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír p:P463 ?ballRts. ?ballRts ps:P463 wd:Q458. OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh } OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh } # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí { SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE { ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts pq:P585 ?dáta. } GROUP BY ?item } # OTI le dáta is déanaí ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts ps:P2131 ?oti; pq:P585 ?otiDáta. FILTER(?otiDáta = ?uasDáta) # label service SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". } } ORDER BY DESC(?itemLabel) | columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Qid ! Cód ! Tír ! Am tosaigh ! Am deiridh ! Daonra ! Achar ! Airgeadra ! OTI ! Dáta OTI ! IFD ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q27|Q27]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | 1973-01-01 | | 5149139 | 69797 | [[Euro]] | 529244870223 | 2022-01-01 | 0.945 | [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q55|Q55]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:NL NL] | [[an Ísiltír]] | 1957-03-25 | | 17942942 | 37378 | [[Euro]] | 991114635529 | 2022-01-01 | 0.931 | [[an Ollainnis]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q34|Q34]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE] | [[an tSualainn]] | 1995-01-01 | | 10609460 | 447425.16 | ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]'' | 585939170124 | 2022-01-01 | 0.947 | [[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q214|Q214]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK] | [[an tSlóvaic]] | 2004-05-01 | | 5409407 | 49033.720839 | [[Euro]] | 115468803972 | 2022-01-01 | 0.848 | [[an tSlóvaicis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q215|Q215]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI] | [[an tSlóivéin]] | 2004-05-01 | | 2066880 | 20271 | [[Euro]] | 62117768015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an tSlóivéinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q213|Q213]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ] | [[An tSeic|an tSeicia]] | 2004-05-01 | | 10909500 | 78866<br/>78871 | ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]'' | 250681000000 | 2019-01-01 | 0.889 | [[an tSeicis]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q28|Q28]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU] | [[an Ungáir]] | 2004-05-01 | | 9603634 | 93011.4 | ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]'' | 181848022230 | 2021-01-01 | 0.846 | [[an Ungáiris]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q29|Q29]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES] | [[an Spáinn]] | 1986-01-01 | | 48592909 | 505990 | [[Euro]] | 1397509272054 | 2022-01-01 | 0.905 | [[an Spáinnis]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q218|Q218]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO] | [[an Rómáin]] | 2007-01-01 | | 19053815 | 238397 | ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]'' | 301261582924 | 2022-01-01 | 0.821 | [[an Rómáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q145|Q145]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | 1973-01-01 | 2020-01-31 | 67326569 | 242495 | [[punt steirling]] | 3070667732359 | 2022-01-01 | 0.929 | [[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q45|Q45]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT] | [[an Phortaingéil]] | 1986-01-01 | | 10347892 | 92225 | [[Euro]] | 251945377529 | 2022-01-01 | 0.866 | [[an Phortaingéilis]]<br/>''[[:d:Q13330|Mirandese]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q36|Q36]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL] | [[an Pholainn]] | 2004-05-01 | | 37563071 | 312683 | ''[[:d:Q123213|złoty]]'' | 688176605955 | 2022-01-01 | 0.876 | [[an Pholainnis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q40|Q40]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT] | [[an Ostair]] | 1995-01-01 | | 8979894 | 83858<br/>83878.99 | [[Euro]] | 511685203845 | 2023-01-01 | 0.916 | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q37|Q37]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT] | [[an Liotuáin]] | 2004-05-01 | | 2860002 | 65300 | [[Euro]] | 70334299008 | 2022-01-01 | 0.875 | [[an Liotuáinis]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q211|Q211]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV] | [[an Laitvia]] | 2004-05-01 | | 1856932 | 64593.76<br/>62226.85 | [[Euro]] | 41153912663 | 2022-01-01 | 0.863 | [[an Laitvis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q38|Q38]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT] | [[an Iodáil]] | 1957-03-25 | | 58850717 | 302068 | [[Euro]] | 2010431598465 | 2022-01-01 | 0.895 | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q41|Q41]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR] | [[an Ghréig]] | 1981-01-01 | | 10482487 | 131957 | [[Euro]] | 219065872466 | 2022-01-01 | 0.887 | [[an Ghréigis]]<br/>''[[:d:Q35392|an Ghréigis Choiteann]]''<br/>''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q183|Q183]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE] | [[an Ghearmáin]] | 1958-01-01 | | 83577140 | 357587.77 | [[Euro]] | 4121200000000 | 2023-01-01 | 0.942 | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q142|Q142]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR] | [[an Fhrainc]] | 1957-03-25 | | 68605616 | 643801 | [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]'' | 2782905325625 | 2022-01-01 | 0.903 | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q33|Q33]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI] | [[an Fhionlainn]] | 1995-01-01 | | 5652881 | 338478.34 | [[Euro]] | 280825957768 | 2022-01-01 | 0.94 | [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]]<br/>[[teangacha Sámacha]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q191|Q191]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE] | [[an Eastóin]] | 2004-05-01 | | 1369995 | 45335 | [[Euro]] | 38100812959 | 2022-01-01 | 0.89 | [[an Eastóinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q35|Q35]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK] | [[an Danmhairg]] | 1973-01-01 | | 5822863 | 42925.46 | ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]'' | 395403906582 | 2022-01-01 | 0.929 | [[an Danmhairgis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q224|Q224]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR] | [[an Chróit]] | 2013-07-01 | | 3871833 | 56594 | [[Euro]] | 70964606465 | 2022-01-01 | 0.858 | [[an Chróitis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q229|Q229]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY] | [[an Chipir]] | 2004-05-01 | | 1344976 | 9242.45 | [[Euro]] | 28439052741 | 2022-01-01 | 0.896 | ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]]<br/>[[an Ghréigis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q219|Q219]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG] | [[an Bhulgáir]] | 2007-01-01 | | 6437360 | 110993.6 | [[Euro]] | 102407653020 | 2023-01-01 | 0.799 | [[an Bhulgáiris]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31|Q31]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE] | [[an Bheilg]] | 1957-03-25 | | 11825551 | 30688 | [[Euro]] | 644782756682 | 2023-01-01 | 0.937 | [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q233|Q233]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT] | [[Málta]] | 2004-05-01 | | 553214 | 316 | [[Euro]] | 17765270015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q32|Q32]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU] | [[Lucsamburg]] | 1957-03-25 | | 681973 | 2586.36 | [[Euro]] | 82274812251 | 2022-01-01 | 0.93 | [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |} {{Wikidata list end}} k4vnlfn0cosv08y8lc0qr02c89jop3c 0 123669 1309440 1305179 2026-04-23T18:59:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309440 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is [[:Catagóir:Ficsean tuairimeach|úrscéal tuairimeach]] é '''''[[An Dara Rogha]]''''' le [[Celia de Fréine]] a thiteann amach san am atá le teacht, i sochaí dhiostóipeach iar dtubaiste. Ríomhtar scéal Emma agus í sa tóir ar an eolais faoi chéard a tharla dá cara atá ar iarraidh agus faoi fhírinne na sochaí ina d'fhásadar aníos.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/an-dara-rogha/|teideal=An Dara Rogha|work=[[LeabhairCOMHAR]]|dátarochtana=2026-02-24}}</ref><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=[[Aonghus Ó Lochlainn]]|url=https://comhar.ie/iris/82/9/an-dara-rogha/|title=An Dara Rogha: Léirmheas le hAonghus Ó Lochlainn|journal=[[Comhar]]|volume=82|issue=9|pages=lgh 22–23|year=2022|month=Meán Fómhair}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2022/01/saol-nua-misniuil.html|teideal=Saol nua misniúil|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=2022-01-24|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2026-02-26}}</ref> [[Íomhá:Eden Project (18999769354).jpg|mion|[[Tionscadal Éidin]], a spreag na [[Bithsféar (ficsean eolaíochta)|Bithsféir]], síltear.<ref name=":5" />]] Úrscéal dorcha, samhlaíoch, suaite atá ann, a fuair moladh ó léirmheastóirí mar leabhar físiúil sainiúil spreagúil, a dhéantar plé neamhumhal ann ar cheisteanna móra.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22104594/|teideal=Tús Áite: Mír na Leabhar|dáta=2022-06-01|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=2026-02-27}}</ref><ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-leabhair-ghaeilge-is-fearr-a-foilsiodh-in-2022/|teideal=Na leabhair Ghaeilge is fearr a foilsíodh in 2022|údar=[[Dónall Ó Braonáin]]|dáta=2022-12-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-02-27}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":9">{{Lua idirlín|url=https://soundcloud.com/clubleabhar/an-dara-rogha-leabhar-mhi-dheireadh-fomhair-2022-octobers-book-of-the-month-2022|teideal=An Dara Rogha - Leabhar mhí Dheireadh Fómhair 2022|údar=[[Clubleabhar.com]]|work=[[Soundcloud]]}}</ref><ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ceithre-mholadh-randamacha-don-leitheoir-craosach/|teideal=Ceithre mholadh randamacha don léitheoir craosach|údar=[[Hannah Ní Chonghaile]]|dáta=2023-05-11|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-02-26}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Suíomh == Titeann scéal ''An Dara Rogha'' amach sa Ré Úr, i gcathair ollteicneolaíoch darb ainm [[Bithsféar (ficsean eolaíochta)|Bithsféar]] 9, é dúnta faoi dhíon cosanta. Loisceadh na tailte lasmuigh den screamh shaorga seo fadó.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> Tá an saol nasctha chomh dlúth sin leis an mBithsféar gur cuid den teanga féin é.<ref name=":5" /> Sochaí ollsmachtach atá i réim i mBithsféar 9 ina bhfuil aicmiú docht i bhfeidhm, faire géar ag na hÚdaráis ar an daonra, agus smacht acu ar gach eolas a fhaigheann daoine.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /> Coinnítear páistí baineann agus fireann ar shiúl óna chéile go dtagann siad in inmhe agus ní bhíonn caidreamh idir chlann agus thuismitheoirí.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|url=https://comhar.ie/iris/85/6/glor-an-mhionlaigh/|title=Glór an Mhionlaigh|journal=[[Comhar]]|volume=85|issue=6|pages=lgh 10–11|author=[[Claire Dunne]]|month=Meitheamh|year=2025}}</ref><ref name=":3" /> In aois a 17, roinntear na daoine de réir a gcumas intleachta, mar a mheasann an rialtas é, ina gcoláisteánaigh agus ina síolraitheoirí.<ref name=":1" /><ref name=":6" /> Tá gnéithe áirithe d'atáirgeadh an daonra meicnithe ach má tá féin, na mná a roghnaítear mar shíolraitheoirí, cuirtear chuig [[Feirm na bhFéatas]] iad, áit a chuirtear iallach orthu páistí a bhreith. Baintear cumas síolraithe den chuid eile den daonra le cóir leighis. Sa Ré Úr, glactar leis an staid seo mar ghnáthchuid den saol, más go míchompordach féin é.<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Is sa tóir ar fhoirfeacht dhaonna atá na hÚdaráis, mar a fheictear dóibh féin é: fionn, seang, gormshúileach, andraigíneach. Baintear feidhm as an [[eoiginic]], an [[Máinliacht phlaisteach|mháinliacht]] agus drugaí chun cloí leis an gcaighdeán a leagtar síos.<ref name=":3" /><ref name=":5" /> Cuirtear daoine geala i lár na staire. Cé go bhfuil cónaí ar gach duine sa bhithsféar céanna, tá ordlathas soiléir maidir leis na tíortha ab fhearr san am atá thart.<ref name=":2" /> Dá dhoichte greim na nÚdarás ar na daoine faoina gcuing, tá méid áirithe eolais fós ar marthain faoin méid a tharla san am atá thart agus faoi bhealaí eile ina bhíodh sochaithe a riar, ach é a aimsiú.<ref name=":2" /> == Scéal == Agus an scéal seo ina thús, tá Emma ag cur scrúdaithe di agus ag ceiliúradh a seachtú breithlá déag, cloch mhíle mór sa Bhithsféar, agus ag cur aithne ar dhaoine nua.<ref name=":2" /> Tá sé i leagtha amach di tabhairt faoi chúrsa ardghradaim ollscoile a roghnaíodh di. Nuair a théann a cara cléibh Zara ar iarraidh áfach, caithfidh Emma teacht thart ar ollfhaireachas na nÚdarás chun an rún a fhuascailt.<ref name=":1" /><ref name=":6" /> Agus í ag iarraidh fáil amach céard a tharla dá cara nochtfaidh Emma fíricí gránna faoin tsochaí agus beidh go leor dúshlán le sárú, ach is é croí na ceiste ná an mbeidh orthu glacadh lena bhfuil leagtha amach rompu, nó an ann don dara rogha?<ref name=":2" /><ref name=":0" /> Is scéal é seo faoi fhonn éalaithe, faoi chairdeas, agus faoi chabhair ó chearn nach mbeifí ag súil leis.<ref name=":3" /> == Téamaí == Téann an leabhar i ngleic le téamaí tromchúiseacha.<ref name=":9" /> Tá machnamh criticiúil ann ar an dtodhchaí, ar eagrú na sochaí agus ar cheisteanna máithreachais, muintearais, agus cultúr mionlaithe.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":9" /> Éiríonn leis an údar léiriú cé chomh héasca is atá sé glacadh le gnásmhaireachtaí déistineacha agus déanann plé ar "smachtú colainne, an dídhaonnú, agus cumhacht an Stáit".<ref name=":1" /> Is scéal é a bhfuil "go leor don am i láthair" ann, mar aon le machnamh faoin dtodhchaí.<ref name=":3" /> Úrscéal theacht in inmhe atá ann a bhfuil eachtraíocht ag baint leis.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> ==Glacadh== Ainmníodh ''An Dara Rogha'' ar an ngearrliosta do ghradam leabhar Gaeilge na bliana [[Gradaim na Leabhar Éireannach|Ghradaim na Leabhar Éireannach]] 2022<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuig-leabhar-ainmnithe-ar-an-ngearrliosta-do-leabhar-gaeilge-na-bliana-ag-na-irish-book-awards/|teideal=Cúig leabhar ainmnithe ar an ngearrliosta do Leabhar Gaeilge na Bliana ag na Irish Book Awards|dáta=2022-10-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-02-27}}</ref> agus bhí sé ar liosta ''[[Tuairisc.ie|Tuairisc]]'' de na leabhair is fearr a foilsíodh sa teanga i rith na bliana sin freisin.<ref name=":6" /> Cuirtear ''An Dara Rogha'' i gcomparáid le saothar [[Margaret Atwood]], [[Louise O'Neill]], [[Aldous Huxley]] agus [[Nineteen Eighty-Four|George Orwell]], bíodh gur ionramháil físiúil agus sainiúil dá cuid féin a dhéanann de Fréine ar na téamaí a bhfuil i gcoiteann leo.<ref name=":4" /><ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/review/2022/12/10/aine-ni-ghlinn-on-the-best-irish-language-books-of-2022/|teideal=Áine Ní Ghlinn on the best Irish-language books of 2022|údar=[[Áine Ní Ghlinn]]|dáta=10 Nollaig 2022|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2026-02-27}}</ref><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":9" /> Thug léirmheastóir de chuid ''[[Nós (iris)|NÓS]]'' [[Hanna Ní Chonghaile]] le fios gur thaitin ''An Dara Rogha'' go mór léi agus go raibh sé "ar aon dul" le clasaicí an tseánra.<ref name=":4" /> Dúirt [[Áine Ní Ghlinn]] ar ''[[Tús Áite|Thús Áite]]'' gur úrscéal "thar a bheith taitneamhach" agus "an-spéisiúil" atá ann agus go bhfuil sé "deacair é a leagan as do láimh"<ref name=":5" /> Shíl [[Aonghus Ó hAlmhain]] go healaíonta a phlé de Fréine leis na téamaí agus fuair sé cúis dóchais ann freisin.<ref name=":3" /> Thug [[Stiofán Ó Briain]] le fios go bhfuil domhan an scéil "tarraingteach agus spéisiúil" agus go bhfágann an leabhar "le ceisteanna thú".<ref name=":9" /> Luaigh Ní Ghlinn agus Ó hAlmhain gur domhan é a bhfuil sé éasca creidimh ann.<ref name=":5" /><ref name=":3" /> Gluaiseann an scéal ar aghaidh go maith, a deir léirmheastóir de chuid ''[[Comhar|Chomhar]]'' [[Aonghus Ó Lochlainn]], agus coimeádann sé aird an léitheora.<ref name=":1" /> Dúirt [[Ailbhe van der Heide]] go bhfuil sé "breá éasca le léamh" agus go dtugtar go leor ama don léitheoir teacht i dtaithí ar an domhan agus go ngluaiseann cúrsaí ar aghaidh níos sciobthaí níos faide anonn sa scéal. Mheas sí go bhfuil leagan amach na gcaibidlí leis an am agus na dátaí cabhrach don léitheoir.<ref name=":9" /> Thug Ó Lochlainn le fios gur bhain blurba an leabhair "stangadh" as. Úrscéal "dorcha, samhlaíoch, suaite" atá ann, le fís "an-spreagúil, an-uaillmhianach". Déanann de Fréine ionramháil ar thrópanna a shamhlaítear le déaglitríocht ficsean-eolaíochta ar bhealach a bhfuil "blas na húire" air trí leas a bhaint astu chun féidearthachtaí dhomhain an scéil a fhionnadh agus chun ceisteanna ionraice a chur "faoinár ndomhan féin, faoi mar a chaitheann muid le chéile, agus faoi cad atá uainn mar dhaoine nó mar phobal".<ref name=":1" /> Chuir léirmheastóirí fáilte roimh áiseanna don léitheoir sa leabhar: léarscáil "a chuidíonn leis an léitheoir an t-aicsean a leanúint agus a chuireann le dealraitheacht an Bhithsféir",<ref name=":1" /><ref name=":5" /><ref name=":9" /> agus gluais a mhíníonn na beagán téarmaí neamhchoitianta sa leabhar agus cinn a cumadh mar ghléas cruthaithe domhain.<ref name=":5" /><ref name=":9" /> Shíl léirmheastóirí áirithe go raibh cuid den chomhrá "ciotach" agus nach raibh cuid de na carachtair tánaisteacha chomh forbartha leis an bpríomhcharachtar.<ref name=":1" /><ref name=":9" /> Os a choinne sin scríobh [[Dónall Ó Braonáin]] ar ''[[Tuairisc.ie|Thuairisc]]'' gur éirigh le de Fréine "carachtair sho-aitheanta a chruthú".<ref name=":6" /> Shíl Ó Lochlainn gur éirigh foilsiú an eolais faoin ndomhan don léitheoir "teagascach", cé go gcuireann nochtadh eolais nua d'Emma agus don léitheoir in éineacht le mothú na taiscéalaíochta. Ba mhaith leis tuilleadh den tsochaí a fheiceáil. Is "miondeacrachtaí" iad seo ar fad áfach, a deir sé, sa leabhar seo atá ar "ardchaighdeán scríbhneoireachta". Tá "téagar agus mealltacht" ann a deir sé, agus smaointeoireacht "ar scála an-mhór" faoi theacht in inmhe, cearta na colainne, agus cumhacht an Stáit.<ref name=":1" /> Cé go luaitear an leabhar a bheith dírithe ar dhéagóirí, tugann léirmheastóirí le fios go bhfuil idir thaitneamh agus lón machnaimh ann don léitheoir fásta.<ref name=":4" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /> Shíl léirmheastóirí áirithe go mb'fhéidir nach mbeadh sé oiriúnach do dhéagóirí óga toisc na gceisteanna tromchúiseacha a phléitear ann.<ref name=":9" /><ref name=":8" /> ==Naisc amach== * Suíomh an fhoilsitheora ([[LeabhairCOMHAR]]): [https://comhar.ie/leabhair/an-dara-rogha/ ''An Dara Rogha''] * [https://www.rte.ie/gaeilge/2022/1112/1333882-leigh-sliocht-as-an-dara-rogha-le-celia-de-freine/ Sliocht as an úrscéal] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Dara Rogha, An}} [[Catagóir:An Dara Rogha| ]] [[Catagóir:Leabhair le Celia de Fréine]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2021]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]] 6lplkoqanln4mu7nby2f1xn4jl4h7z3 2 124967 1309370 1309358 2026-04-23T12:53:27Z Marcas.oduinn 33120 1309370 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == '''Cath Almhaine''', nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Cath idir na [[Laigin|Laighin]] agus muintir [[Uí Néill]] / [[Cathal mac Finguine]], [[Leath Mhogha]] agus [[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Leath Choinn]]. Tháinig Fearghal mac Maoil Dúin in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail in Almhain. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighnigh ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheith le Cú Bhreatan. D'iarr Murchadh mac Bhrain, rí Laighean, ar duine dá shlua, dul amach agus ceann duine a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó. == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. ([[Annála Easpacha na hÉireann]] embedded) * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2 ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G302022/index.html Cath Almaine] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ esx78sp5clxz9ck86w2ngqewb13f6gw 1309413 1309370 2026-04-23T16:37:57Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309413 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == '''Cath Almhaine''', nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Cath idir na [[Laigin|Laighin]] agus muintir [[Uí Néill]] / [[Cathal mac Finguine]], [[Leath Mhogha]] agus [[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Leath Choinn]]. == Achoimre Tháinig Fearghal mac Maoil Dúin in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail in Almhain. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheith le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchadh mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]], rí [[Leath Mhogha]] ([[ríthe na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. ([[Annála Easpacha na hÉireann]] embedded) * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2 ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G302022/index.html Cath Almaine] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 4en5mvt2jgvwrayozohv5h0f0k5fmc2 1309434 1309413 2026-04-23T18:15:26Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309434 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]]. == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail in Almhain. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G302022/index.html Cath Almaine] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ pzosa0rqoh5k0v78m8ygnrpgwz61ixd 1309435 1309434 2026-04-23T18:16:27Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309435 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin. == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail in Almhain. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G302022/index.html Cath Almaine] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qh95zjtjzpk2ssqvo0r8ntbo57bdtwp 1309436 1309435 2026-04-23T18:19:06Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309436 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin. == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G302022/index.html Cath Almaine] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1u65gv1ek703amojri6ygot7ujq642m 1309438 1309436 2026-04-23T18:35:42Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309438 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin. == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail<ref name=dilDobail /> i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G302022/index.html Cath Almaine] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=dilDobail>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qjs40xmuzfnr2rle8fknk9o5yj94fpy 1309439 1309438 2026-04-23T18:53:19Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309439 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin.<ref name=iso /> == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail<ref name=dilDobail /> i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G302022/index.html Cath Almaine] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=dilDobail>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ t68gkedr0gs3n2fdp02o7o2mte38roi 1309446 1309439 2026-04-23T21:13:01Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309446 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin.<ref name=iso /> == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail<ref name=dilDobail /> i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Battle of Allen | location = | publisher = Revue Celtique, 24 | year = 1903 | pages = 44-67, 446}} * {{cite book | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | first = Pádraig | last = Ó Riain | authorlink = Pádraig Ó Riain | title = Cath Almaine | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 1-31}} * {{cite book | first = Seán | last = Ó Donnabháin | authorlink = Seán Ó Donnabháin| title = Annals of Ireland: Three Fragments | location = Baile Átha Cliath | publisher = The Irish Archaeological and Celtic Society | year = 1860 | pages = 32-51}} * {{cite book | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/text009.html | first = J. N. | last = Radner | authorlink = J. N. Radner | title = Fragmentary Annals of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 66-80}} === Aistriúcháin * {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 211-220}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=dilDobail>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 41bajs1znl2o3xafvwdte1ja2sz12nz 1309447 1309446 2026-04-23T21:24:19Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309447 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin.<ref name=iso /> == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail<ref name=dilDobail /> i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Eagráin agus aistriúchán * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Battle of Allen | location = | publisher = Revue Celtique, 24 | year = 1903 | pages = 44-67, 446}} * {{cite book | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | first = Pádraig | last = Ó Riain | authorlink = Pádraig Ó Riain | title = Cath Almaine | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 1-31}} * {{cite book | first = Seán | last = Ó Donnabháin | authorlink = Seán Ó Donnabháin| title = Annals of Ireland: Three Fragments | location = Baile Átha Cliath | publisher = The Irish Archaeological and Celtic Society | year = 1860 | pages = 32-51}} * {{cite book | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/text009.html | first = J. N. | last = Radner | authorlink = J. N. Radner | title = Fragmentary Annals of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 66-80}} * {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 211-220}} * {{cite book | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish, Iml. 2, 3 | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | pages = 389-391}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=dilDobail>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ tm7g26kga1k0234xe260f0hlw0esu48 1309452 1309447 2026-04-23T21:56:06Z Marcas.oduinn 33120 1309452 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin.<ref name=iso /> == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail<ref name=dilDobail /> i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Annála === Déantar trácht ar Chath Almhaine, na pearsana agus imeachtaí, i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], [[Annála Uladh]] agus [[Annála Inis Faithlinn]].<ref name=isoBackground /> === Eagráin agus aistriúchán * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Battle of Allen | location = | publisher = Revue Celtique, 24 | year = 1903 | pages = 44-67, 446}} * {{cite book | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | first = Pádraig | last = Ó Riain | authorlink = Pádraig Ó Riain | title = Cath Almaine | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 1-31}} * {{cite book | first = Seán | last = Ó Donnabháin | authorlink = Seán Ó Donnabháin| title = Annals of Ireland: Three Fragments | location = Baile Átha Cliath | publisher = The Irish Archaeological and Celtic Society | year = 1860 | pages = 32-51}} * {{cite book | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/text009.html | first = J. N. | last = Radner | authorlink = J. N. Radner | title = Fragmentary Annals of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 66-80}} * {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 211-220}} * {{cite book | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish, Iml. 2, 3 | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | pages = 389-391}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-background.html | teideal = Cath Almaine - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=dilDobail>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 9q7ca28tqsk7ybis2siqd3qwe6yh8q3 1309454 1309452 2026-04-23T22:00:02Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Almaine */ 1309454 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Almaine == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin.<ref name=iso /> == Achoimre Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail<ref name=dilDobail /> i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Annála === Déantar trácht ar Chath Almhaine, na pearsana agus imeachtaí, i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], [[Annála Uladh]] agus [[Annála Inis Faithlinn]].<ref name=isoBackground /> === Eagráin agus aistriúchán * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Battle of Allen | location = | publisher = Revue Celtique, 24 | year = 1903 | pages = 44-67, 446}} * {{cite book | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | first = Pádraig | last = Ó Riain | authorlink = Pádraig Ó Riain | title = Cath Almaine | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 1-31}} * {{cite book | first = Seán | last = Ó Donnabháin | authorlink = Seán Ó Donnabháin| title = Annals of Ireland: Three Fragments | location = Baile Átha Cliath | publisher = The Irish Archaeological and Celtic Society | year = 1860 | pages = 32-51}} * {{cite book | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/text009.html | first = J. N. | last = Radner | authorlink = J. N. Radner | title = Fragmentary Annals of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 66-80}} * {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 211-220}} * {{cite book | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish, Iml. 2, 3 | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | pages = 389-391}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-background.html | teideal = Cath Almaine - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=dilDobail>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ t1un2qc9k30h23neb0xycsl2dcwts5w 1309455 1309454 2026-04-23T22:00:33Z Marcas.oduinn 33120 1309455 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 5crqilrgnjtct4z1iux4kbtkv45zpnk 1309457 1309455 2026-04-23T22:11:18Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1309457 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 009f17nytcfbwyej0fpxo733ia3pmxs 1309477 1309457 2026-04-24T05:57:09Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309477 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qy4mfc5htd6g4x53rjjztd0e6c0yoru 1309478 1309477 2026-04-24T06:12:04Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309478 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ kequc8n8xi43aidkw0n0akj0wendg51 1309480 1309478 2026-04-24T06:35:58Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309480 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) === Eagráin === Aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath_Cairnd_Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ t04zd689kinaj6k98udzi3lf65wx5y7 1309481 1309480 2026-04-24T06:41:27Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309481 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) === Eagráin === Aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath_Cairnd_Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ jttbtx44swowoqdr81ijmbdeshoyyhn 1309482 1309481 2026-04-24T06:50:10Z Marcas.oduinn 33120 1309482 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le variants from LL and Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath_Cairnd_Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1cqmnyrw77mfjvs1o3ww5kka09486l9 1309483 1309482 2026-04-24T06:53:32Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309483 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nw9ijkrmp5ngphl531ltu6bvkyp6ln5 1309484 1309483 2026-04-24T06:56:25Z Marcas.oduinn 33120 1309484 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ezrx47dg8k3lv6fe8n2gyngr80aseb9 1309485 1309484 2026-04-24T06:56:58Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309485 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qh7s68a4lsf6wj06n38tbpbq46efjti 1309486 1309485 2026-04-24T06:58:11Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309486 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == Cath Cairn Chonaill (Cairnd, Cairnn) == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ p8yko7imllfbq3yc3y9bxpfgtlazjhh 1309487 1309486 2026-04-24T07:06:24Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309487 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairnn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == Cath Cairn Chonaill (Cairnd, Cairnn) == Achoimre [[Diarmait mac Áedo Sláine]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]] == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ a26hn2vwxxhf7860vi998tx03kdtczk 0 125036 1309479 1308861 2026-04-24T06:25:03Z Marcas.oduinn 33120 /* Aistriúcháin */ 1309479 wikitext text/x-wiki Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Anbhás Bhreasail''' (Meán-Ghaeilge: ''Aided Bresail''<ref name=iso /> aitheanta fosta mar ''Aided Bresail meic Díarmata''). Is iad príomh-phearsana an scéil ná [[Diarmaid mac Cearbhaill]], [[Ardrí na hÉireann|Ardrí]], agus Naomh [[Colm Cille]].<ref name=isoText /> Bhí Diarmaid an t-ardrí págánach deireanach de réir seanchais, agus bhí Colm Cille ar cheann de [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Tá an scéal mar sin ar an teorann idir an phágántacht agus an Chríostaíocht i nÉirinn.<ref name=emeraldisle /> == Achoimre == Rinne Breasal mac Diarmada fleá dá athair, an rí. Is ar éigean do ghoid Breasal bó ar leith don fhleá. Mharaigh Diarmaid a mhac as a easpa measa. Ansin rinne an rí aithrí. Chuaigh sé le Colm Cille chuig Beagán Uladh, a rinne Breasal a athbheochan. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Leabharlann [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Leabhar Laighneach]] blúire, [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 3|Franciscan LS A 3]], 11ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_3.html ISOS]) * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]) * COBÁC [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#Franciscan A 9|Franciscan LS A 9]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCD/UCD_MS_A_9.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#23 P 3|23 P 3]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_3.html ISOS]), 15ú haois * ARÉ LS 23 O 48 (a) ([[Liber Flavus Fergusiorum]]), 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_O_48_a.html ISOS]) * ARÉ LS [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha#B iv 2|B iv 2]], 17ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_B_iv_2.html ISOS]) === Annála === Déantar trácht ar réimeas Diarmada i n[[Annála Uladh]] agus [[Foras Feasa ar Éirinn]].<ref name=isoBackground /> === Aistriúcháin === * Béarla: {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Lives of Saints from the Book of Lismore | url = https://archive.org/details/livesofsaintsfro00stokuoft | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1890 | pages = xxvii-xxviii}} * Gaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Cearbhaill | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 39-41}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html Aided Bresail] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Bresail_meic_Diarmata Aided Bresail meic Díarmata] ar CODECS == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-index.html | teideal = Aided Bresail | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-text.html | teideal = Aided Bresail - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-sources.html | teideal = Aided Bresail - Online Sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-bresail/Aided-bresail-background.html | teideal = Aided Bresail - Background information | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Bresail meic Diarmata | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 02-04-2026}}</ref> <ref name=emeraldisle>{{lua idirlín | url = https://emeraldisle.ie/the-violent-death-of-bresail-mac-diarmata | teideal = The Violent Death of Bresail mac Diarmata | work = emeraldisle.ie | dátarochtana = 03-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Aided|Bresal]] m5e51a969mmvr15624fvad1zbg69jk9 0 125471 1309466 1309197 2026-04-23T22:29:56Z TGcoa 21229 1309466 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Reáchtáladh '''Daonáireamh na hÉireann''' '''1926''' ar 18 Aibreán 1926. Cuntas cuimsitheach faoi leith ar [[Daonra|dhaonra]] an Stáit a bhí ann ag an am.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cad a deir an daonáireamh 1926 linn faoin nGaeilge?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2026/0421/1569194-cad-a-deir-an-daonaireamh-1926-linn-faoin-ngaeilge/|date=2026-04-21|language=ga-IE|author=RTÉ}}</ref> === Daonáireamh === Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh náisiúnta a rinneadh in Éirinn tar éis bhunú an tSaorstáit in 1921. In 2026, céad bliain ó bailíodh an t-eolas,<ref>Bíonn foirmeacha daonáirimh faoi rún ar feadh 100 bliain, mar a leagtar amach san Acht Staidrimh, 1993.</ref> foilsíodh na foirmeacha ar an idirlíon.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/daonaireamh/foirmeachadhaonaireamh1926-anchartlannnaisiunta/|teideal=Foirmeacha Dhaonáireamh 1926 - An Chartlann Náisiúnta|údar=An Phríomh-Oifig Staidrimh (CSO)|dáta=2025|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-18}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/an-tseachtain/2026/0418/1568935-an-tseachtain-le-mairin-ni-ghadhra-de-sathairn-18-aibrean-2026//|teideal=An tSeachtain|údar=Máirín Ní Ghadhra / Raidió na Gaeltachta|dáta=Dé Sathairn 18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=RTE Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2026-04-21}}</ref> D’fhoilsigh an [[Cartlann Náisiúnta|Chartlann Náisiúnta]] foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911 roimh ré. [[Íomhá:Group picture for Burke family marking ordination, Ireland, 1926 (6476240393).jpg|clé|mion|220x220px|Muintir Burke sa bhliain 1926; oirníodh mac Mrs Burke ina shagart é, ceann eile (Mrs Burke ina suí ar chlé)]] Cuireadh foirmeacha dhaonáireamh 1926 ar fáil ar shuíomh gréasáin na Cartlainne Náisiúnta in 2026. Ba é seo an chéad deis a bhí ag go leor teaghlach taifead ar a ngaolta a fheiceáil. Chomh maith le ginealas, úsáidtear na taifid mar áis taighde ar stair shóisialta, eacnamaíocht, sláinte phoiblí, tithíocht, oideachas agus úsáid teanga. D'fhoilsigh an [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|POS]] "Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éireann in 1926 agus 2022"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/preasraitis/2026-preasraitis/preasraiteas-eiremarabhiaguseiremarataansaolineirinnin1926agusin2022/|teideal=Preasráiteas - Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éirinn in 1926 agus in 2022 - CSO - Central Statistics Office|dáta=2026-04-20|language=en|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> in 2026. Leis an bhfoilseachán sin, thug an POS léargas ar leith ar an gcaoi ar athraigh an saol in Éirinn 1926-2022 maidir leis an daonra, áiteanna cónaithe, reiligiúin, teangacha agus gairmeacha. === Daonáireamh Gaeltachta 1925 === Rinneadh suirbhé ar chainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht do Choimisiún na Gaeltachta i 1925. Rinneadh an suirbhé, ar a bhfuiltear anois ag tabhairt ‘Daonáireamh na Gaeltachta’, sa bhliain 1925 agus Coimisiún na Gaeltachta á bhunú le teorainneacha na Gaeltachta Oifigiúla a leagan amach. Ba iad an Garda Síochána a thug faoin suirbhé i samhradh na bliana 1925. D'oibrigh na Gardaí a bhailigh an t-eolas agus na státseirbhísigh a réitigh an tuarascáil “go han-tapa” agus gur foilsíodh an tuarascáil an bhliain chéanna a ndearnadh an suirbhé. Bhí aon chontae dhéag i gceist leis an suirbhé, na contaetha ina bhfuil an Ghaeltacht oifigiúil anois chomh maith le cúig chontae eile – Ros Comáin, Tiobraid Árann, an Clár, Sligeach, agus Luimneach. Tá an tuarascáil a scríobh an Coimisiún, a bunaíodh ar an suirbhé, ar fáil le fada an lá ar shuíomh Thithe an Oireachtais. Níl fáil ag scoláirí ar na tuairisceáin ar ar bunaíodh an tuarascáil, áfach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taispeantas-faoi-dhaonaireamh-na-gaeltachta-1925-ag-an-gcomortas-treabhdoireachta/|teideal=Taispeántas faoi ‘Dhaonáireamh na Gaeltachta 1925’ ag an gComórtas Treabhdóireachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> == Féach freisin == * [[Daonáireamh na hÉireann 2016]] * [[Daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2022|Daonáireamh na hÉireann 2022]] == Naisc sheachtracha == * D’fhoilsigh an Chartlann Náisiúnta foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:1926]] [[Catagóir:1920idí in Éirinn]] [[Catagóir:Daonáirimh]] q39a3e1fz4g5p8nrk6g48l40as4xdl5 1309473 1309466 2026-04-23T23:04:31Z TGcoa 21229 1309473 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Reáchtáladh '''Daonáireamh na hÉireann''' '''1926''' ar 18 Aibreán 1926. Cuntas cuimsitheach faoi leith ar [[Daonra|dhaonra]] an Stáit a bhí ann ag an am.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cad a deir an daonáireamh 1926 linn faoin nGaeilge?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2026/0421/1569194-cad-a-deir-an-daonaireamh-1926-linn-faoin-ngaeilge/|date=2026-04-21|language=ga-IE|author=RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nationalarchives.ie/ga/5687-2/|teideal=Daonáireamh 1926|údar=Cartlann Náisiúnta|dáta=2026|language=ga-IE|work=An Chartlann Náisiúnta|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-cult%C3%BAir-cumars%C3%A1ide-agus-sp%C3%B3irt/preaseisiuinti/taifid-dhaon%C3%A1ireamh-1926-foilsithe-ag-an-gcartlann-n%C3%A1isi%C3%BAnta/|teideal=Taifid Dhaonáireamh 1926 foilsithe ag an gCartlann Náisiúnta|údar=gov.ie|dáta=2026|language=ga-IE|work=gov.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> === Daonáireamh === Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh náisiúnta a rinneadh in Éirinn tar éis bhunú an tSaorstáit in 1921. In 2026, céad bliain ó bailíodh an t-eolas,<ref>Bíonn foirmeacha daonáirimh faoi rún ar feadh 100 bliain, mar a leagtar amach san Acht Staidrimh, 1993.</ref> foilsíodh na foirmeacha ar an idirlíon.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/daonaireamh/foirmeachadhaonaireamh1926-anchartlannnaisiunta/|teideal=Foirmeacha Dhaonáireamh 1926 - An Chartlann Náisiúnta|údar=An Phríomh-Oifig Staidrimh (CSO)|dáta=2025|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-18}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/an-tseachtain/2026/0418/1568935-an-tseachtain-le-mairin-ni-ghadhra-de-sathairn-18-aibrean-2026//|teideal=An tSeachtain|údar=Máirín Ní Ghadhra / Raidió na Gaeltachta|dáta=Dé Sathairn 18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=RTE Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2026-04-21}}</ref> D’fhoilsigh an [[Cartlann Náisiúnta|Chartlann Náisiúnta]] foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911 roimh ré. [[Íomhá:Group picture for Burke family marking ordination, Ireland, 1926 (6476240393).jpg|clé|mion|220x220px|Muintir Burke sa bhliain 1926; oirníodh mac Mrs Burke ina shagart é, ceann eile (Mrs Burke ina suí ar chlé)]] Cuireadh foirmeacha dhaonáireamh 1926 ar fáil ar shuíomh gréasáin na Cartlainne Náisiúnta in 2026. Cuireadh an daonáireamh iomlán ar fáil gan srian agus go hiomlán inchuardaithe ar www.nationalarchives.ie. Ba é seo an chéad deis a bhí ag go leor teaghlach taifead ar a ngaolta a fheiceáil. Bhí breis agus 1,000 duine ar an saol in 2026 ar a ndearnadh taifead orthu i nDaonáireamh 1926.<ref name=":0" /> Chomh maith le ginealas, úsáidtear na taifid mar áis taighde ar stair shóisialta, eacnamaíocht, sláinte phoiblí, tithíocht, oideachas agus úsáid teanga. Ba thionscadal nach beag é don Chartlann Náisiúnta Daonáireamh 1926 a ullmhú don phobal, arna thacú ag infheistíocht €5 milliún ón Rialtas. Bhí caomhnú cúramach, buanchoimeád, digitiú ardtaifigh, agus tras-scríobh ar bhreis agus 750,000 tuairisceán teaghlaigh agus áiritheora ar leith i gceist leis an tionscnamh, a thóg beagnach trí bliana. D'fhoilsigh an [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|POS]] "Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éireann in 1926 agus 2022"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/preasraitis/2026-preasraitis/preasraiteas-eiremarabhiaguseiremarataansaolineirinnin1926agusin2022/|teideal=Preasráiteas - Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éirinn in 1926 agus in 2022 - CSO - Central Statistics Office|dáta=2026-04-20|language=en|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> in 2026. Leis an bhfoilseachán sin, thug an POS léargas ar leith ar an gcaoi ar athraigh an saol in Éirinn 1926-2022 maidir leis an daonra, áiteanna cónaithe, reiligiúin, teangacha agus gairmeacha. Thug 554,000 duine, nó 17.6% den daonra, le fios i 1911 go raibh Gaeilge acu. Tháinig méadú air sin go 18.3% den daonra i 1926 nuair a rinneadh an chéad daonáireamh i ndiaidh bhunú an tSaorstáit. Ní raibh ceisteanna sonracha faoin úsáid a bhaintear as an nGaeilge sna daonáirimh luatha sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-6-aibreain-2017-d-day-daonairimh-don-ghaeilge/|teideal=An 6 Aibreáin 2017 – ‘D-Day’ daonáirimh don Ghaeilge|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=9 Eanáir 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> === Daonáireamh Gaeltachta 1925 === Rinneadh suirbhé ar chainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht do Choimisiún na Gaeltachta i 1925. Rinneadh an suirbhé, ar a bhfuiltear anois ag tabhairt ‘Daonáireamh na Gaeltachta’, sa bhliain 1925 agus Coimisiún na Gaeltachta á bhunú le teorainneacha na Gaeltachta Oifigiúla a leagan amach. Ba iad an Garda Síochána a thug faoin suirbhé i samhradh na bliana 1925. D'oibrigh na Gardaí a bhailigh an t-eolas agus na státseirbhísigh a réitigh an tuarascáil “go han-tapa” agus gur foilsíodh an tuarascáil an bhliain chéanna a ndearnadh an suirbhé. Bhí aon chontae dhéag i gceist leis an suirbhé, na contaetha ina bhfuil an Ghaeltacht oifigiúil anois chomh maith le cúig chontae eile – Ros Comáin, Tiobraid Árann, an Clár, Sligeach, agus Luimneach. Tá an tuarascáil a scríobh an Coimisiún, a bunaíodh ar an suirbhé, ar fáil le fada an lá ar shuíomh Thithe an Oireachtais. Níl fáil ag scoláirí ar na tuairisceáin ar ar bunaíodh an tuarascáil, áfach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taispeantas-faoi-dhaonaireamh-na-gaeltachta-1925-ag-an-gcomortas-treabhdoireachta/|teideal=Taispeántas faoi ‘Dhaonáireamh na Gaeltachta 1925’ ag an gComórtas Treabhdóireachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> == Féach freisin == * [[Daonáireamh na hÉireann 2016]] * [[Daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2022|Daonáireamh na hÉireann 2022]] == Naisc sheachtracha == * D’fhoilsigh an Chartlann Náisiúnta foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:1926]] [[Catagóir:1920idí in Éirinn]] [[Catagóir:Daonáirimh]] 230qry897mu8e2c5erw7vktjbtp8ph6 0 125481 1309450 1308826 2026-04-23T21:40:49Z ~2026-16722-18 72895 1309450 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost'' (iml. 1)''', ar a dtugtar freisin '''''Astonishing X-Men: Emma Frost''''' (''X-Men Iontacha: Emma Frost'') nó '''''Marvel Age: Emma Frost''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Emma Frost]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Emma Frost: Higher Learning]]'', ''[[Emma Frost: Mind Games]]'', agus ''[[Emma Frost: Bloom]]'', agus scríofa ag [[Karl Bollers]]. Foilsíodh an tsraith ó 9 Iúil, [[2003]] go dtí 8 Nollaig, [[2004]] thar ocht n-eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Review – ''Emma Frost'' #1–6 (2003–2004): ''Higher Learning''|last=Berkeley|first=Ekko|date=1 Meán Fómhair 2004|website=Earth's Mightiest Blog|access-date=1 Meán Fómhair 2004}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2004/12/12/30044|title=''Emma Frost'' #18 Review|last=Hatton|first=James|date=12 Nollaig 2004|website=[[Inside Pulse]]|access-date=12 Nollaig 2004}}</ref> ==Stáirsí scéil== ===''Higher Learning''=== {{main|Emma Frost: Higher Learning}} ===''Mind Games''=== {{main|Emma Frost: Mind Games}} ===''Bloom''=== {{main|Emma Frost: Bloom}} ==Bailiúcháin== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="28%" | Teideal ! width="24%" | Ábhar bailithe ! width="24%" | Dáta foilsithe ! width="24%" | ISBN |- | '''''Emma Frost: Ardoideachas''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–6 | 1 Meán Fómhair, [[2004]] | {{ISBNT|978-0-7851-1434-5}} |- | '''''Emma Frost: Cluichí Intinne''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #7–12 | 2 Feabhra, [[2005]] | {{ISBNT|978-0-7851-1413-0}} |- | '''''Emma Frost: Bloom''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #13–18 | 8 Meitheamh, 2005 | {{ISBNT|978-0-7851-1473-4}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/389/emma_frost_2003_2004 ''Emma Frost'' (iml. 1)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] 09y4ekfw08froi0grp7vcf32z6ogkij 1309461 1309450 2026-04-23T22:18:53Z ~2026-16722-18 72895 1309461 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost'' (iml. 1)''', ar a dtugtar freisin '''''Astonishing X-Men: Emma Frost''''' (''X-Men Iontacha: Emma Frost'') nó '''''Marvel Age: Emma Frost''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Emma Frost]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Emma Frost: Higher Learning]]'', ''[[Emma Frost: Mind Games]]'', agus ''[[Emma Frost: Bloom]]'', agus scríofa ag [[Karl Bollers]]. Foilsíodh an tsraith ó 9 Iúil, [[2003]] go dtí 8 Nollaig, [[2004]] thar ocht n-eagrán déag, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Review – ''Emma Frost'' #1–6 (2003–2004): ''Higher Learning''|last=Berkeley|first=Ekko|date=1 Meán Fómhair 2004|website=Earth's Mightiest Blog|access-date=1 Meán Fómhair 2004}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2004/12/12/30044|title=''Emma Frost'' #18 Review|last=Hatton|first=James|date=12 Nollaig 2004|website=[[Inside Pulse]]|access-date=12 Nollaig 2004}}</ref> ==Stáirsí scéil== ===''Higher Learning''=== {{main|Emma Frost: Higher Learning}} ===''Mind Games''=== {{main|Emma Frost: Mind Games}} ===''Bloom''=== {{main|Emma Frost: Bloom}} ==Bailiúcháin== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="28%" | Teideal ! width="24%" | Ábhar bailithe ! width="24%" | Dáta foilsithe ! width="24%" | ISBN |- | '''''Emma Frost: Ardoideachas''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–6 | 1 Meán Fómhair, [[2004]] | {{ISBNT|978-0-7851-1434-5}} |- | '''''Emma Frost: Cluichí Intinne''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #7–12 | 2 Feabhra, [[2005]] | {{ISBNT|978-0-7851-1413-0}} |- | '''''Emma Frost: Bloom''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #13–18 | 8 Meitheamh, 2005 | {{ISBNT|978-0-7851-1473-4}} |- | '''''Emma Frost Ultimate Collection''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–18 | 1 Meitheamh, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5510-2}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/389/emma_frost_2003_2004 ''Emma Frost'' (iml. 1)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] 8g9j79farx1y02j5uzc8hrxs1uxwzp3 0 125557 1309368 1309367 2026-04-23T11:59:06Z TGcoa 21229 1309368 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Intleachtóir, iriseoir agus smaointeoir ildánach as Béal Feirste ba ea '''Deasún Fennell<ref>I mBéarla, Desmond Fennell</ref>''' (29 Meitheamh 1929 – 16 Iúil 2021).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Condolence Book for Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21983794/|teideal=Bás Deasún Fennell|údar=Tús Áite / RnaG|dáta=19 Iúil 2021|language=ga-IE|work=RTE Radio RnaG|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/slan-agus-cead-leat-a-dheasuin-a-chara-na-gcarad/|teideal=Slán agus céad leat, a Dheasúin, a chara na gcarad|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=20 Iúil 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Death Notice of Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Scríobh sé go leor leabhra a bhain le cúrsaí na tíre agus cúrsaí fealsúnachta. Rinne sé go leor colún agus aistí do nuachtáin agus d’irisí éagsúla agus ba mhinic é ina rannpháirtí ar chláracha raidió agus teilifíse. Chaith sé sealanna le múinteoireacht agus léachtóireacht. Bhí spéis faoi leith aige i gcúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta agus tuairimí láidre – conspóideacha go minic– aige ina dtaobh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5115|teideal=FENNELL, Deasún (1929–2021)|údar=ainm.ie|dáta=2026}}</ref> == Saol == Rugadh Fennell i 1929 ar Bhóthar Aontroma i mBéal Feirste. Tógadh i mBaile Átha Cliath é agus d'fhreastail sé ar [[Coláiste Belvedere|Choláiste Belvedere]]. '''1960idí''' Sa mbliain 1963 phós Fennell Mary Troy, múinteoir Béarla agus diagaire as Luimneach. Bhí cúigear clainne acu, Oisín, Cillian, Natasha, Sorcha agus Kate.<ref name=":0" /> Bhí sé mar chuid de ghlúin gníomhaithe teanga a d’aistrigh siar go ceantair Ghaeltachta sna 1960idí agus 1970idí le cabhrú le caomhnú agus cothú na teanga ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/an-scribhneoir-agus-gniomhai-teanga-deasun-fennell-ar-shli-na-firinne/|teideal=An scríbhneoir agus gníomhaí teanga Deasún Fennell ar shlí na fírinne|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> I 1968 d’aistrigh Fennell, a bhean agus a gclann chuig [[Maínis]] ([[Iorras Aithneach]]) i gConamara. Bhí tionchar mór ag Fennell ar shaol na Gaeltachta agus chuaigh go leor dá chuid fealsúnachta i bhfeidhm ar [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta|Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sceal-beatha-cuigear-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéal beatha cúigear Gael eile curtha le Ainm.ie|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2026-04-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Tharraing alt leis a foilsíodh san ''Irish Times'' ar an 21 Eanáir 1969 neart cainte. San alt sin, chuir sé i leith dhíograiseoirí na Gaeilge gur úsáid siad an Ghaeltacht go príomha mar áit le Gaeilge a fhoghlaim, nó le saoire samhraidh a chaitheamh ach nach raibh siad sásta cur fúthu sa nGaeltacht (sna 1960idí).<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/81/8/deasun-fennell-1929-2021-guth-ag-glaoch-san-fhasach/|teideal=Deasún Fennell (1929 - 2021) Guth ag glaoch san fhásach|údar=Comhar / Donncha Ó hÉallaithe|dáta=2021|language=ga-IE|work=Comhar|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Chonaic sé an staid bocht ina raibh an Ghaeltacht thart timpeall air: an Ghaeilge an láidir ach an staid eacnamaíochta lag. Thuig sé nach díograiseoirí teanga gnáthmhuintir na Gaeltachta. '''1970idí''' Ba é a tháinig aníos leis an smaoineamh, a spreag Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta le Saor-Raidió Chonamara a chur ar an aer le linn seachtain na Cásca 1970, gníomh as ar eascair Raidió na Gaeltachta. Tháinig Fennell ar an tuairim nach raibh aon ní cóir i ndán don Ghaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht agus nach dtabharfaí slán teanga mhionlaithe muna dteastódh ón mionlach féin a dteanga a thabhairt slán.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eagraiocht-teanga-nua-darb-ainm-eire-saor-molta-ag-deasun-fennell/|teideal=Eagraíocht teanga nua darb ainm ‘Éire Saor’ molta ag Deasún Fennell|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=16 Feabhra 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Ba é 'Iosrael in Iarchonnacht’ an smaoineamh mór, agus eagraíocht, a bhí ag Fennell leis an Ghaeilge a shlánú. Bunaigh Fennell eagraíocht in 1969 ar ar tugadh ‘Iar-Chonnachta 1985’ ar a raibh [[Seosamh Ó Cuaig]] ina Rúnaí, an t-aon duine Gaeltachta, a thug tacaíocht phoiblí don fhís uaillmhianach a bhí ag Deasún Fennell. Ghlac roinnt daoine leis gur ag maslú mhuintir na Gaeltachta a bhí Deasún Fennell nuair a thug sé le fios go raibh pobal Chonamara tinn agus gur theastaigh díograiseoirí Gaeilge ó lasmuigh a mhealladh isteach le borradh a chur faoin gceantar.<ref name=":2" /> '''Ar scor''' Chaith Fennell scór bliain, ó 1997 go 2017, ina chónaí in Anguillara na hIodáile, baile atá ar bhruach locha. Timpeall 1997 a thit sé i ngrá le Miriam Duggan (múinteoir as Baile Átha Cliath) a bhí ina pháirtí aige ar feadh ceithre bliana fichead (nó 2003-2021 a deirtear uaireanta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Desmond Fennell|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Desmond_Fennell&oldid=1325907110|journal=Wikipedia|date=2025-12-05|language=en}}</ref>). Bhí sé colscartha óna bhean ón mbliain 2003.<ref name=":0" /> In 2015, mhol Fennell go mbunófaí eagraíocht nua darb ainm Éire Saor chun ‘cúis na Gaeilge’ a chur chun cinn.<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20731759/|teideal=Donncha Ó hÉallaithe, Gníomhaí Teangan Cóilín Ó Cearbhail, President of the Gaelic League|údar=Moladh Deasún Fennell i gcóir eagraíocht Gaeilge nua Éire Saor.|dáta=2015-02-19|language=ga-IE|work=RTE Radio / Cormac ag a Cúig|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Maireann a dheirfiúr Rosemary, a chlann Oisín, Cilian, Natasha, Sorcha, agus Kate, a mhac céile Ron, a iníon chéile Cathy, agus a gharchlann Sorcha, Jessica, Thal, Maya, Zach agus Anú.<ref name=":1" /> == Saothar == .<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoiri/deasunfennell/|teideal=Ailt, Tuairisc.ie|údar=Deasún Fennell|dáta=2016-05-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> == Féach freisin == * [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] * [[Bob Quinn]], [[Risteárd Ó Glaisne]], [[Seosamh Ó Cuaig]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]] [[Catagóir:Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] [[Catagóir:Cumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Intleachtóirí]] [[Catagóir:Fealsúna polaitiúla]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Béal Feirste]] [[Catagóir:Básanna in 2021]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Belvedere]] j1ghqtsox5pt7lnm68evfrheinv34c4 1309371 1309368 2026-04-23T13:30:17Z TGcoa 21229 1309371 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Intleachtóir, iriseoir agus smaointeoir ildánach as Béal Feirste ba ea '''Deasún Fennell<ref>I mBéarla, Desmond Fennell</ref>''' (29 Meitheamh 1929 – 16 Iúil 2021).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Condolence Book for Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21983794/|teideal=Bás Deasún Fennell|údar=Tús Áite / RnaG|dáta=19 Iúil 2021|language=ga-IE|work=RTE Radio RnaG|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/slan-agus-cead-leat-a-dheasuin-a-chara-na-gcarad/|teideal=Slán agus céad leat, a Dheasúin, a chara na gcarad|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=20 Iúil 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-from-president-higgins-on-the-death-of-desmond-fennell|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Death Notice of Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Scríobh sé go leor leabhra a bhain le cúrsaí na tíre agus cúrsaí fealsúnachta. Rinne sé go leor colún agus aistí do nuachtáin agus d’irisí éagsúla agus ba mhinic é ina rannpháirtí ar chláracha raidió agus teilifíse. Chaith sé sealanna le múinteoireacht agus léachtóireacht. Bhí spéis faoi leith aige i gcúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta agus tuairimí láidre – conspóideacha go minic– aige ina dtaobh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5115|teideal=FENNELL, Deasún (1929–2021)|údar=ainm.ie|dáta=2026}}</ref> == Saol == Rugadh Fennell i 1929 ar Bhóthar Aontroma i mBéal Feirste. Tógadh i mBaile Átha Cliath é ó bhí sé trí bliana d’aois agus d'fhreastail sé ar [[Coláiste Belvedere|Choláiste Belvedere]]. '''1960idí''' Sa mbliain 1963 phós Fennell Mary Troy, múinteoir Béarla agus diagaire as Luimneach. Bhí cúigear clainne acu, Oisín, Cillian, Natasha, Sorcha agus Kate.<ref name=":0" /> Bhí sé mar chuid de ghlúin gníomhaithe teanga a d’aistrigh siar go ceantair Ghaeltachta sna 1960idí agus 1970idí le cabhrú le caomhnú agus cothú na teanga ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/an-scribhneoir-agus-gniomhai-teanga-deasun-fennell-ar-shli-na-firinne/|teideal=An scríbhneoir agus gníomhaí teanga Deasún Fennell ar shlí na fírinne|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> I 1968 d’aistrigh Fennell, a bhean agus a gclann chuig [[Maínis]] ([[Iorras Aithneach]]) i gConamara. Bhí tionchar mór ag Fennell ar shaol na Gaeltachta agus chuaigh go leor dá chuid fealsúnachta i bhfeidhm ar [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta|Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sceal-beatha-cuigear-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéal beatha cúigear Gael eile curtha le Ainm.ie|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2026-04-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Tharraing alt leis a foilsíodh san ''Irish Times'' ar an 21 Eanáir 1969 neart cainte. San alt sin, chuir sé i leith dhíograiseoirí na Gaeilge gur úsáid siad an Ghaeltacht go príomha mar áit le Gaeilge a fhoghlaim, nó le saoire samhraidh a chaitheamh ach nach raibh siad sásta cur fúthu sa nGaeltacht (sna 1960idí).<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/81/8/deasun-fennell-1929-2021-guth-ag-glaoch-san-fhasach/|teideal=Deasún Fennell (1929 - 2021) Guth ag glaoch san fhásach|údar=Comhar / Donncha Ó hÉallaithe|dáta=2021|language=ga-IE|work=Comhar|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Chonaic sé an staid bocht ina raibh an Ghaeltacht thart timpeall air: an Ghaeilge an láidir ach an staid eacnamaíochta lag. Thuig sé nach díograiseoirí teanga gnáthmhuintir na Gaeltachta. '''1970-1990idí''' Ba é a tháinig aníos leis an smaoineamh, a spreag Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta le Saor-Raidió Chonamara a chur ar an aer le linn seachtain na Cásca 1970, gníomh as ar eascair Raidió na Gaeltachta. Tháinig Fennell ar an tuairim nach raibh aon ní cóir i ndán don Ghaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht agus nach dtabharfaí slán teanga mhionlaithe muna dteastódh ón mionlach féin a dteanga a thabhairt slán.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eagraiocht-teanga-nua-darb-ainm-eire-saor-molta-ag-deasun-fennell/|teideal=Eagraíocht teanga nua darb ainm ‘Éire Saor’ molta ag Deasún Fennell|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=16 Feabhra 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Ba é 'Iosrael in Iarchonnacht’ an smaoineamh mór, agus eagraíocht, a bhí ag Fennell leis an Ghaeilge a shlánú. Bunaigh Fennell eagraíocht in 1969 ar ar tugadh ‘Iar-Chonnachta 1985’ ar a raibh [[Seosamh Ó Cuaig]] ina Rúnaí, an t-aon duine Gaeltachta, a thug tacaíocht phoiblí don fhís uaillmhianach a bhí ag Deasún Fennell. Ghlac roinnt daoine leis gur ag maslú mhuintir na Gaeltachta a bhí Deasún Fennell nuair a thug sé le fios go raibh pobal Chonamara tinn agus gur theastaigh díograiseoirí Gaeilge ó lasmuigh a mhealladh isteach le borradh a chur faoin gceantar.<ref name=":2" /> Bhíodh colún aige a mbíodh an-éileamh agus an-tionchar aige sa ''Sunday Press'' (1968 - 1972, agus arís 1980 - 1990idí luath), mar a gcuireadh sé a chuid smaointe faoi chúrsaí polaitíochta agus cultúir i láthair leis an neamheagla ba dhual dó. Mhol sé go ndéanfaí Éire a athshamhlú mar náisiún a bhí neamhspleách ó thaobh an chultúir, na smaointeoireachta agus na heacnamaíochta. Idir 1976 agus 1982 bhí Fennell ina léachtóir le hEolaíocht Pholaitiúil agus ina theagascóir staire i g[[Ollscoil na Gaillimhe|Coláiste na hOllscoile, Gaillimh]]. Chuaigh sé go Baile Átha Cliath ina dhiaidh sin agus bhí sé ina léachtóir le Scríbhneoireacht an Bhéarla in [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]]. '''Ar scor''' Chaith Fennell scór bliain, ó 1997 go 2017, ina chónaí in Anguillara na hIodáile, baile atá ar bhruach locha. Timpeall 1997 a thit sé i ngrá le Miriam Duggan (múinteoir as Baile Átha Cliath) a bhí ina pháirtí aige ar feadh ceithre bliana fichead (nó 2003-2021 a deirtear uaireanta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Desmond Fennell|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Desmond_Fennell&oldid=1325907110|journal=Wikipedia|date=2025-12-05|language=en}}</ref>). Bhí sé colscartha óna bhean ón mbliain 2003.<ref name=":0" /> In 2015, mhol Fennell go mbunófaí eagraíocht nua darb ainm Éire Saor chun ‘cúis na Gaeilge’ a chur chun cinn.<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20731759/|teideal=Donncha Ó hÉallaithe, Gníomhaí Teangan Cóilín Ó Cearbhail, President of the Gaelic League|údar=Moladh Deasún Fennell i gcóir eagraíocht Gaeilge nua Éire Saor.|dáta=2015-02-19|language=ga-IE|work=RTE Radio / Cormac ag a Cúig|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> . Mhaígh sé sna hailt i dTuairisc.ie go raibh teipthe ar an iarracht an Ghaeilge a athbheochan agus go raibh gá le cur chuige nua – bunú Éire Shaor, eagraíocht nua cainteoirí líofa Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoiri/deasunfennell/|teideal=Ailt, Tuairisc.ie|údar=Deasún Fennell|dáta=2016-05-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/omos-tabharfar-siar-go-mainis-thu-ait-a-gcaoinfear-thu-go-hard-slan-fagtha-le-desmond-fennell-morsmaointeoir-gaelach/|teideal=ÓMÓS: ‘Tabharfar siar go Maínis thú, áit a gcaoinfear thú go hard’ – slán fágtha le Desmond Fennell, mórsmaointeoir Gaelach|dáta=2021-07-19|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Maireann a dheirfiúr Rosemary, a chlann Oisín, Cilian, Natasha, Sorcha, agus Kate, a mhac céile Ron, a iníon chéile Cathy, agus a gharchlann Sorcha, Jessica, Thal, Maya, Zach agus Anú.<ref name=":1" /> == Saothar == Rinne sé scagadh ar go leor ceisteanna éagsúla a bhain le réimse leathan ábhar, ina measc an náisiúnachas, an coilíneachas, an chríochdheighilt, sibhialtacht an iarthair, an nualiobrálachas, an cumannachas agus an Caitliceachas.. I measc na saothar is mó aige tá ''Mainly in Wonde''r (1959), faoina chuid taistil sa Chianoirthear agus ''The Changing Face of Catholic Ireland'' (1968). Foilsíodh a leabhar, Nice people and rednecks: Ireland in the 1980s sa mbliain 1986 Sa leabhar ''The Third Stroke Did It: The Staggered End of European Civilisation'' (2012), d’áitigh sé gurb é an bás a bhí i ndán do chultúr tomhaltachais an iarthair toisc a bhaoithe is a bhí sé. Sna 1960idí agus sna 1970idí mhol sé cur chuige nua i leith aontú na hÉireann agus athbheochan na Gaeilge agus cheistigh sé gnéithe den náisiúnachas traidisiúnta i saothair amhail ''Beyond Nationalism: The Struggle against Provinciality in the Modern World'',  ''Sketches of the New Ireland''. == Féach freisin == * [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] * [[Bob Quinn]], [[Risteárd Ó Glaisne]], [[Seosamh Ó Cuaig]] == Naisc sheachtracha == * Toner Quinn, a chuir eagar ar an leabhar, ''[https://web.archive.org/web/20240228190823/https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/ Desmond Fennell: His life and work]'' (2021)<ref>{{Lua idirlín|url=https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/|teideal=Desmond Fennell: His Life and Work – Abbey Bookshop|language=en-GB|work=abbeybookshop.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> * Toner Quinn agus Jerry White (Eag), ''[https://tonerquinn.com/books/ The Radical Thinking of Desmond Fennell]'' (2025) <ref>{{Lua idirlín|url=https://tonerquinn.com/books/|teideal=Books|dáta=2025-09-06|language=en|work=Toner Quinn|dátarochtana=2026-04-23}}</ref>ISBN 9781739577445 == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]] [[Catagóir:Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] [[Catagóir:Cumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Intleachtóirí]] [[Catagóir:Fealsúna polaitiúla]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Béal Feirste]] [[Catagóir:Básanna in 2021]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Belvedere]] mwj3vf1d2powvg1fv5qhn7acosknkcs 1309384 1309371 2026-04-23T15:20:11Z ~2026-24367-81 73682 /* Saothar */ 1309384 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Intleachtóir, iriseoir agus smaointeoir ildánach as Béal Feirste ba ea '''Deasún Fennell<ref>I mBéarla, Desmond Fennell</ref>''' (29 Meitheamh 1929 – 16 Iúil 2021).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Condolence Book for Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21983794/|teideal=Bás Deasún Fennell|údar=Tús Áite / RnaG|dáta=19 Iúil 2021|language=ga-IE|work=RTE Radio RnaG|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/slan-agus-cead-leat-a-dheasuin-a-chara-na-gcarad/|teideal=Slán agus céad leat, a Dheasúin, a chara na gcarad|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=20 Iúil 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-from-president-higgins-on-the-death-of-desmond-fennell|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Death Notice of Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Scríobh sé go leor leabhra a bhain le cúrsaí na tíre agus cúrsaí fealsúnachta. Rinne sé go leor colún agus aistí do nuachtáin agus d’irisí éagsúla agus ba mhinic é ina rannpháirtí ar chláracha raidió agus teilifíse. Chaith sé sealanna le múinteoireacht agus léachtóireacht. Bhí spéis faoi leith aige i gcúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta agus tuairimí láidre – conspóideacha go minic– aige ina dtaobh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5115|teideal=FENNELL, Deasún (1929–2021)|údar=ainm.ie|dáta=2026}}</ref> == Saol == Rugadh Fennell i 1929 ar Bhóthar Aontroma i mBéal Feirste. Tógadh i mBaile Átha Cliath é ó bhí sé trí bliana d’aois agus d'fhreastail sé ar [[Coláiste Belvedere|Choláiste Belvedere]]. '''1960idí''' Sa mbliain 1963 phós Fennell Mary Troy, múinteoir Béarla agus diagaire as Luimneach. Bhí cúigear clainne acu, Oisín, Cillian, Natasha, Sorcha agus Kate.<ref name=":0" /> Bhí sé mar chuid de ghlúin gníomhaithe teanga a d’aistrigh siar go ceantair Ghaeltachta sna 1960idí agus 1970idí le cabhrú le caomhnú agus cothú na teanga ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/an-scribhneoir-agus-gniomhai-teanga-deasun-fennell-ar-shli-na-firinne/|teideal=An scríbhneoir agus gníomhaí teanga Deasún Fennell ar shlí na fírinne|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> I 1968 d’aistrigh Fennell, a bhean agus a gclann chuig [[Maínis]] ([[Iorras Aithneach]]) i gConamara. Bhí tionchar mór ag Fennell ar shaol na Gaeltachta agus chuaigh go leor dá chuid fealsúnachta i bhfeidhm ar [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta|Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sceal-beatha-cuigear-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéal beatha cúigear Gael eile curtha le Ainm.ie|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2026-04-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Tharraing alt leis a foilsíodh san ''Irish Times'' ar an 21 Eanáir 1969 neart cainte. San alt sin, chuir sé i leith dhíograiseoirí na Gaeilge gur úsáid siad an Ghaeltacht go príomha mar áit le Gaeilge a fhoghlaim, nó le saoire samhraidh a chaitheamh ach nach raibh siad sásta cur fúthu sa nGaeltacht (sna 1960idí).<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/81/8/deasun-fennell-1929-2021-guth-ag-glaoch-san-fhasach/|teideal=Deasún Fennell (1929 - 2021) Guth ag glaoch san fhásach|údar=Comhar / Donncha Ó hÉallaithe|dáta=2021|language=ga-IE|work=Comhar|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Chonaic sé an staid bocht ina raibh an Ghaeltacht thart timpeall air: an Ghaeilge an láidir ach an staid eacnamaíochta lag. Thuig sé nach díograiseoirí teanga gnáthmhuintir na Gaeltachta. '''1970-1990idí''' Ba é a tháinig aníos leis an smaoineamh, a spreag Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta le Saor-Raidió Chonamara a chur ar an aer le linn seachtain na Cásca 1970, gníomh as ar eascair Raidió na Gaeltachta. Tháinig Fennell ar an tuairim nach raibh aon ní cóir i ndán don Ghaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht agus nach dtabharfaí slán teanga mhionlaithe muna dteastódh ón mionlach féin a dteanga a thabhairt slán.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eagraiocht-teanga-nua-darb-ainm-eire-saor-molta-ag-deasun-fennell/|teideal=Eagraíocht teanga nua darb ainm ‘Éire Saor’ molta ag Deasún Fennell|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=16 Feabhra 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Ba é 'Iosrael in Iarchonnacht’ an smaoineamh mór, agus eagraíocht, a bhí ag Fennell leis an Ghaeilge a shlánú. Bunaigh Fennell eagraíocht in 1969 ar ar tugadh ‘Iar-Chonnachta 1985’ ar a raibh [[Seosamh Ó Cuaig]] ina Rúnaí, an t-aon duine Gaeltachta, a thug tacaíocht phoiblí don fhís uaillmhianach a bhí ag Deasún Fennell. Ghlac roinnt daoine leis gur ag maslú mhuintir na Gaeltachta a bhí Deasún Fennell nuair a thug sé le fios go raibh pobal Chonamara tinn agus gur theastaigh díograiseoirí Gaeilge ó lasmuigh a mhealladh isteach le borradh a chur faoin gceantar.<ref name=":2" /> Bhíodh colún aige a mbíodh an-éileamh agus an-tionchar aige sa ''Sunday Press'' (1968 - 1972, agus arís 1980 - 1990idí luath), mar a gcuireadh sé a chuid smaointe faoi chúrsaí polaitíochta agus cultúir i láthair leis an neamheagla ba dhual dó. Mhol sé go ndéanfaí Éire a athshamhlú mar náisiún a bhí neamhspleách ó thaobh an chultúir, na smaointeoireachta agus na heacnamaíochta. Idir 1976 agus 1982 bhí Fennell ina léachtóir le hEolaíocht Pholaitiúil agus ina theagascóir staire i g[[Ollscoil na Gaillimhe|Coláiste na hOllscoile, Gaillimh]]. Chuaigh sé go Baile Átha Cliath ina dhiaidh sin agus bhí sé ina léachtóir le Scríbhneoireacht an Bhéarla in [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]]. '''Ar scor''' Chaith Fennell scór bliain, ó 1997 go 2017, ina chónaí in Anguillara na hIodáile, baile atá ar bhruach locha. Timpeall 1997 a thit sé i ngrá le Miriam Duggan (múinteoir as Baile Átha Cliath) a bhí ina pháirtí aige ar feadh ceithre bliana fichead (nó 2003-2021 a deirtear uaireanta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Desmond Fennell|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Desmond_Fennell&oldid=1325907110|journal=Wikipedia|date=2025-12-05|language=en}}</ref>). Bhí sé colscartha óna bhean ón mbliain 2003.<ref name=":0" /> In 2015, mhol Fennell go mbunófaí eagraíocht nua darb ainm Éire Saor chun ‘cúis na Gaeilge’ a chur chun cinn.<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20731759/|teideal=Donncha Ó hÉallaithe, Gníomhaí Teangan Cóilín Ó Cearbhail, President of the Gaelic League|údar=Moladh Deasún Fennell i gcóir eagraíocht Gaeilge nua Éire Saor.|dáta=2015-02-19|language=ga-IE|work=RTE Radio / Cormac ag a Cúig|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> . Mhaígh sé sna hailt i dTuairisc.ie go raibh teipthe ar an iarracht an Ghaeilge a athbheochan agus go raibh gá le cur chuige nua – bunú Éire Shaor, eagraíocht nua cainteoirí líofa Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoiri/deasunfennell/|teideal=Ailt, Tuairisc.ie|údar=Deasún Fennell|dáta=2016-05-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/omos-tabharfar-siar-go-mainis-thu-ait-a-gcaoinfear-thu-go-hard-slan-fagtha-le-desmond-fennell-morsmaointeoir-gaelach/|teideal=ÓMÓS: ‘Tabharfar siar go Maínis thú, áit a gcaoinfear thú go hard’ – slán fágtha le Desmond Fennell, mórsmaointeoir Gaelach|dáta=2021-07-19|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Maireann a dheirfiúr Rosemary, a chlann Oisín, Cilian, Natasha, Sorcha, agus Kate, a mhac céile Ron, a iníon chéile Cathy, agus a gharchlann Sorcha, Jessica, Thal, Maya, Zach agus Anú.<ref name=":1" /> == Saothar == Rinne sé scagadh ar go leor ceisteanna éagsúla a bhain le réimse leathan ábhar, ina measc an náisiúnachas, an coilíneachas, an chríochdheighilt, sibhialtacht an iarthair, an nualiobrálachas, an cumannachas agus an Caitliceachas. I measc na saothar is mó aige tá ''Mainly in Wonde''r (1959), faoina chuid taistil sa Chianoirthear agus ''The Changing Face of Catholic Ireland'' (1968). Foilsíodh a leabhar, Nice people and rednecks: Ireland in the 1980s sa mbliain 1986. Sa leabhar ''The Third Stroke Did It: The Staggered End of European Civilisation'' (2012), d’áitigh sé gurb é an bás a bhí i ndán do chultúr tomhaltachais an iarthair toisc a bhaoithe is a bhí sé. Sna 1960idí agus sna 1970idí mhol sé cur chuige nua i leith aontú na hÉireann agus athbheochan na Gaeilge agus cheistigh sé gnéithe den náisiúnachas traidisiúnta i saothair amhail ''Beyond Nationalism: The Struggle against Provinciality in the Modern World'',  ''Sketches of the New Ireland''. == Féach freisin == * [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] * [[Bob Quinn]], [[Risteárd Ó Glaisne]], [[Seosamh Ó Cuaig]] == Naisc sheachtracha == * Toner Quinn, a chuir eagar ar an leabhar, ''[https://web.archive.org/web/20240228190823/https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/ Desmond Fennell: His life and work]'' (2021)<ref>{{Lua idirlín|url=https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/|teideal=Desmond Fennell: His Life and Work – Abbey Bookshop|language=en-GB|work=abbeybookshop.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> * Toner Quinn agus Jerry White (Eag), ''[https://tonerquinn.com/books/ The Radical Thinking of Desmond Fennell]'' (2025) <ref>{{Lua idirlín|url=https://tonerquinn.com/books/|teideal=Books|dáta=2025-09-06|language=en|work=Toner Quinn|dátarochtana=2026-04-23}}</ref>ISBN 9781739577445 == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]] [[Catagóir:Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] [[Catagóir:Cumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Intleachtóirí]] [[Catagóir:Fealsúna polaitiúla]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Béal Feirste]] [[Catagóir:Básanna in 2021]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Belvedere]] in2cme3c9r7cw3iy7mlmorh8v337ybd 1309385 1309384 2026-04-23T15:20:35Z ~2026-24367-81 73682 /* Féach freisin */ 1309385 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Intleachtóir, iriseoir agus smaointeoir ildánach as Béal Feirste ba ea '''Deasún Fennell<ref>I mBéarla, Desmond Fennell</ref>''' (29 Meitheamh 1929 – 16 Iúil 2021).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Condolence Book for Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21983794/|teideal=Bás Deasún Fennell|údar=Tús Áite / RnaG|dáta=19 Iúil 2021|language=ga-IE|work=RTE Radio RnaG|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/slan-agus-cead-leat-a-dheasuin-a-chara-na-gcarad/|teideal=Slán agus céad leat, a Dheasúin, a chara na gcarad|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=20 Iúil 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-from-president-higgins-on-the-death-of-desmond-fennell|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Death Notice of Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Scríobh sé go leor leabhra a bhain le cúrsaí na tíre agus cúrsaí fealsúnachta. Rinne sé go leor colún agus aistí do nuachtáin agus d’irisí éagsúla agus ba mhinic é ina rannpháirtí ar chláracha raidió agus teilifíse. Chaith sé sealanna le múinteoireacht agus léachtóireacht. Bhí spéis faoi leith aige i gcúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta agus tuairimí láidre – conspóideacha go minic– aige ina dtaobh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5115|teideal=FENNELL, Deasún (1929–2021)|údar=ainm.ie|dáta=2026}}</ref> == Saol == Rugadh Fennell i 1929 ar Bhóthar Aontroma i mBéal Feirste. Tógadh i mBaile Átha Cliath é ó bhí sé trí bliana d’aois agus d'fhreastail sé ar [[Coláiste Belvedere|Choláiste Belvedere]]. '''1960idí''' Sa mbliain 1963 phós Fennell Mary Troy, múinteoir Béarla agus diagaire as Luimneach. Bhí cúigear clainne acu, Oisín, Cillian, Natasha, Sorcha agus Kate.<ref name=":0" /> Bhí sé mar chuid de ghlúin gníomhaithe teanga a d’aistrigh siar go ceantair Ghaeltachta sna 1960idí agus 1970idí le cabhrú le caomhnú agus cothú na teanga ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/an-scribhneoir-agus-gniomhai-teanga-deasun-fennell-ar-shli-na-firinne/|teideal=An scríbhneoir agus gníomhaí teanga Deasún Fennell ar shlí na fírinne|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> I 1968 d’aistrigh Fennell, a bhean agus a gclann chuig [[Maínis]] ([[Iorras Aithneach]]) i gConamara. Bhí tionchar mór ag Fennell ar shaol na Gaeltachta agus chuaigh go leor dá chuid fealsúnachta i bhfeidhm ar [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta|Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sceal-beatha-cuigear-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéal beatha cúigear Gael eile curtha le Ainm.ie|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2026-04-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Tharraing alt leis a foilsíodh san ''Irish Times'' ar an 21 Eanáir 1969 neart cainte. San alt sin, chuir sé i leith dhíograiseoirí na Gaeilge gur úsáid siad an Ghaeltacht go príomha mar áit le Gaeilge a fhoghlaim, nó le saoire samhraidh a chaitheamh ach nach raibh siad sásta cur fúthu sa nGaeltacht (sna 1960idí).<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/81/8/deasun-fennell-1929-2021-guth-ag-glaoch-san-fhasach/|teideal=Deasún Fennell (1929 - 2021) Guth ag glaoch san fhásach|údar=Comhar / Donncha Ó hÉallaithe|dáta=2021|language=ga-IE|work=Comhar|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Chonaic sé an staid bocht ina raibh an Ghaeltacht thart timpeall air: an Ghaeilge an láidir ach an staid eacnamaíochta lag. Thuig sé nach díograiseoirí teanga gnáthmhuintir na Gaeltachta. '''1970-1990idí''' Ba é a tháinig aníos leis an smaoineamh, a spreag Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta le Saor-Raidió Chonamara a chur ar an aer le linn seachtain na Cásca 1970, gníomh as ar eascair Raidió na Gaeltachta. Tháinig Fennell ar an tuairim nach raibh aon ní cóir i ndán don Ghaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht agus nach dtabharfaí slán teanga mhionlaithe muna dteastódh ón mionlach féin a dteanga a thabhairt slán.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eagraiocht-teanga-nua-darb-ainm-eire-saor-molta-ag-deasun-fennell/|teideal=Eagraíocht teanga nua darb ainm ‘Éire Saor’ molta ag Deasún Fennell|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=16 Feabhra 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Ba é 'Iosrael in Iarchonnacht’ an smaoineamh mór, agus eagraíocht, a bhí ag Fennell leis an Ghaeilge a shlánú. Bunaigh Fennell eagraíocht in 1969 ar ar tugadh ‘Iar-Chonnachta 1985’ ar a raibh [[Seosamh Ó Cuaig]] ina Rúnaí, an t-aon duine Gaeltachta, a thug tacaíocht phoiblí don fhís uaillmhianach a bhí ag Deasún Fennell. Ghlac roinnt daoine leis gur ag maslú mhuintir na Gaeltachta a bhí Deasún Fennell nuair a thug sé le fios go raibh pobal Chonamara tinn agus gur theastaigh díograiseoirí Gaeilge ó lasmuigh a mhealladh isteach le borradh a chur faoin gceantar.<ref name=":2" /> Bhíodh colún aige a mbíodh an-éileamh agus an-tionchar aige sa ''Sunday Press'' (1968 - 1972, agus arís 1980 - 1990idí luath), mar a gcuireadh sé a chuid smaointe faoi chúrsaí polaitíochta agus cultúir i láthair leis an neamheagla ba dhual dó. Mhol sé go ndéanfaí Éire a athshamhlú mar náisiún a bhí neamhspleách ó thaobh an chultúir, na smaointeoireachta agus na heacnamaíochta. Idir 1976 agus 1982 bhí Fennell ina léachtóir le hEolaíocht Pholaitiúil agus ina theagascóir staire i g[[Ollscoil na Gaillimhe|Coláiste na hOllscoile, Gaillimh]]. Chuaigh sé go Baile Átha Cliath ina dhiaidh sin agus bhí sé ina léachtóir le Scríbhneoireacht an Bhéarla in [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]]. '''Ar scor''' Chaith Fennell scór bliain, ó 1997 go 2017, ina chónaí in Anguillara na hIodáile, baile atá ar bhruach locha. Timpeall 1997 a thit sé i ngrá le Miriam Duggan (múinteoir as Baile Átha Cliath) a bhí ina pháirtí aige ar feadh ceithre bliana fichead (nó 2003-2021 a deirtear uaireanta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Desmond Fennell|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Desmond_Fennell&oldid=1325907110|journal=Wikipedia|date=2025-12-05|language=en}}</ref>). Bhí sé colscartha óna bhean ón mbliain 2003.<ref name=":0" /> In 2015, mhol Fennell go mbunófaí eagraíocht nua darb ainm Éire Saor chun ‘cúis na Gaeilge’ a chur chun cinn.<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20731759/|teideal=Donncha Ó hÉallaithe, Gníomhaí Teangan Cóilín Ó Cearbhail, President of the Gaelic League|údar=Moladh Deasún Fennell i gcóir eagraíocht Gaeilge nua Éire Saor.|dáta=2015-02-19|language=ga-IE|work=RTE Radio / Cormac ag a Cúig|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> . Mhaígh sé sna hailt i dTuairisc.ie go raibh teipthe ar an iarracht an Ghaeilge a athbheochan agus go raibh gá le cur chuige nua – bunú Éire Shaor, eagraíocht nua cainteoirí líofa Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoiri/deasunfennell/|teideal=Ailt, Tuairisc.ie|údar=Deasún Fennell|dáta=2016-05-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/omos-tabharfar-siar-go-mainis-thu-ait-a-gcaoinfear-thu-go-hard-slan-fagtha-le-desmond-fennell-morsmaointeoir-gaelach/|teideal=ÓMÓS: ‘Tabharfar siar go Maínis thú, áit a gcaoinfear thú go hard’ – slán fágtha le Desmond Fennell, mórsmaointeoir Gaelach|dáta=2021-07-19|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Maireann a dheirfiúr Rosemary, a chlann Oisín, Cilian, Natasha, Sorcha, agus Kate, a mhac céile Ron, a iníon chéile Cathy, agus a gharchlann Sorcha, Jessica, Thal, Maya, Zach agus Anú.<ref name=":1" /> == Saothar == Rinne sé scagadh ar go leor ceisteanna éagsúla a bhain le réimse leathan ábhar, ina measc an náisiúnachas, an coilíneachas, an chríochdheighilt, sibhialtacht an iarthair, an nualiobrálachas, an cumannachas agus an Caitliceachas. I measc na saothar is mó aige tá ''Mainly in Wonde''r (1959), faoina chuid taistil sa Chianoirthear agus ''The Changing Face of Catholic Ireland'' (1968). Foilsíodh a leabhar, Nice people and rednecks: Ireland in the 1980s sa mbliain 1986. Sa leabhar ''The Third Stroke Did It: The Staggered End of European Civilisation'' (2012), d’áitigh sé gurb é an bás a bhí i ndán do chultúr tomhaltachais an iarthair toisc a bhaoithe is a bhí sé. Sna 1960idí agus sna 1970idí mhol sé cur chuige nua i leith aontú na hÉireann agus athbheochan na Gaeilge agus cheistigh sé gnéithe den náisiúnachas traidisiúnta i saothair amhail ''Beyond Nationalism: The Struggle against Provinciality in the Modern World'',  ''Sketches of the New Ireland''. == Féach freisin == * [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] * [[Bob Quinn]] * [[Risteárd Ó Glaisne]] * [[Seosamh Ó Cuaig]] == Naisc sheachtracha == * Toner Quinn, a chuir eagar ar an leabhar, ''[https://web.archive.org/web/20240228190823/https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/ Desmond Fennell: His life and work]'' (2021)<ref>{{Lua idirlín|url=https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/|teideal=Desmond Fennell: His Life and Work – Abbey Bookshop|language=en-GB|work=abbeybookshop.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> * Toner Quinn agus Jerry White (Eag), ''[https://tonerquinn.com/books/ The Radical Thinking of Desmond Fennell]'' (2025) <ref>{{Lua idirlín|url=https://tonerquinn.com/books/|teideal=Books|dáta=2025-09-06|language=en|work=Toner Quinn|dátarochtana=2026-04-23}}</ref>ISBN 9781739577445 == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]] [[Catagóir:Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] [[Catagóir:Cumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Intleachtóirí]] [[Catagóir:Fealsúna polaitiúla]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Béal Feirste]] [[Catagóir:Básanna in 2021]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Belvedere]] 1zut6m06ko016rdb8ql09arut5vyvwh 1309437 1309385 2026-04-23T18:35:00Z TGcoa 21229 1309437 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Intleachtóir, iriseoir agus smaointeoir ildánach as Béal Feirste ba ea '''Deasún Fennell<ref>I mBéarla, Desmond Fennell</ref>''' (29 Meitheamh 1929 – 16 Iúil 2021).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Condolence Book for Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21983794/|teideal=Bás Deasún Fennell|údar=Tús Áite / RnaG|dáta=19 Iúil 2021|language=ga-IE|work=RTE Radio RnaG|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/slan-agus-cead-leat-a-dheasuin-a-chara-na-gcarad/|teideal=Slán agus céad leat, a Dheasúin, a chara na gcarad|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=20 Iúil 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-from-president-higgins-on-the-death-of-desmond-fennell|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Death Notice of Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Scríobh sé go leor leabhra a bhain le cúrsaí na tíre agus cúrsaí fealsúnachta. Rinne sé go leor colún agus aistí do nuachtáin agus d’irisí éagsúla agus ba mhinic é ina rannpháirtí ar chláracha raidió agus teilifíse. Chaith sé sealanna le múinteoireacht agus léachtóireacht. Bhí spéis faoi leith aige i gcúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta agus tuairimí láidre – conspóideacha go minic– aige ina dtaobh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5115|teideal=FENNELL, Deasún (1929–2021)|údar=ainm.ie|dáta=2026}}</ref> == Saol == Rugadh Fennell i 1929 ar Bhóthar Aontroma i mBéal Feirste. Tógadh i mBaile Átha Cliath é ó bhí sé trí bliana d’aois agus d'fhreastail sé ar [[Coláiste Belvedere|Choláiste Belvedere]]. '''1960idí''' Sa mbliain 1963 phós Fennell Mary Troy, múinteoir Béarla agus diagaire as Luimneach. Bhí cúigear clainne acu, Oisín, Cillian, Natasha, Sorcha agus Kate.<ref name=":0" /> Bhí sé mar chuid de ghlúin gníomhaithe teanga a d’aistrigh siar go ceantair Ghaeltachta sna 1960idí agus 1970idí le cabhrú le caomhnú agus cothú na teanga ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/an-scribhneoir-agus-gniomhai-teanga-deasun-fennell-ar-shli-na-firinne/|teideal=An scríbhneoir agus gníomhaí teanga Deasún Fennell ar shlí na fírinne|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> I 1968 d’aistrigh Fennell, a bhean agus a gclann chuig [[Maínis]] ([[Iorras Aithneach]]) i gConamara. Bhí tionchar mór ag Fennell ar shaol na Gaeltachta agus chuaigh go leor dá chuid fealsúnachta i bhfeidhm ar [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta|Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sceal-beatha-cuigear-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéal beatha cúigear Gael eile curtha le Ainm.ie|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2026-04-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Tharraing alt leis a foilsíodh san ''Irish Times'' ar an 21 Eanáir 1969 neart cainte. San alt sin, chuir sé i leith dhíograiseoirí na Gaeilge gur úsáid siad an Ghaeltacht go príomha mar áit le Gaeilge a fhoghlaim, nó le saoire samhraidh a chaitheamh ach nach raibh siad sásta cur fúthu sa nGaeltacht (sna 1960idí).<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/81/8/deasun-fennell-1929-2021-guth-ag-glaoch-san-fhasach/|teideal=Deasún Fennell (1929 - 2021) Guth ag glaoch san fhásach|údar=Comhar / Donncha Ó hÉallaithe|dáta=2021|language=ga-IE|work=Comhar|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Chonaic sé an staid bocht ina raibh an Ghaeltacht thart timpeall air: an Ghaeilge an láidir ach an staid eacnamaíochta lag. Thuig sé nach díograiseoirí teanga gnáthmhuintir na Gaeltachta. '''1970-1990idí''' Ba é a tháinig aníos leis an smaoineamh, a spreag Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta le Saor-Raidió Chonamara a chur ar an aer le linn seachtain na Cásca 1970, gníomh as ar eascair Raidió na Gaeltachta. Tháinig Fennell ar an tuairim nach raibh aon ní cóir i ndán don Ghaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht agus nach dtabharfaí slán teanga mhionlaithe muna dteastódh ón mionlach féin a dteanga a thabhairt slán.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eagraiocht-teanga-nua-darb-ainm-eire-saor-molta-ag-deasun-fennell/|teideal=Eagraíocht teanga nua darb ainm ‘Éire Saor’ molta ag Deasún Fennell|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=16 Feabhra 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Ba é 'Iosrael in Iarchonnacht’ an smaoineamh mór, agus eagraíocht, a bhí ag Fennell leis an Ghaeilge a shlánú. Bunaigh Fennell eagraíocht in 1969 ar ar tugadh ‘Iar-Chonnachta 1985’ ar a raibh [[Seosamh Ó Cuaig]] ina Rúnaí, an t-aon duine Gaeltachta, a thug tacaíocht phoiblí don fhís uaillmhianach a bhí ag Deasún Fennell. Ghlac roinnt daoine leis gur ag maslú mhuintir na Gaeltachta a bhí Deasún Fennell nuair a thug sé le fios go raibh pobal Chonamara tinn agus gur theastaigh díograiseoirí Gaeilge ó lasmuigh a mhealladh isteach le borradh a chur faoin gceantar.<ref name=":2" /> Bhíodh colún aige a mbíodh an-éileamh agus an-tionchar aige sa ''Sunday Press'' (1968 - 1972, agus arís 1980 - 1990idí luath), mar a gcuireadh sé a chuid smaointe faoi chúrsaí polaitíochta agus cultúir i láthair leis an neamheagla ba dhual dó. Mhol sé go ndéanfaí Éire a athshamhlú mar náisiún a bhí neamhspleách ó thaobh an chultúir, na smaointeoireachta agus na heacnamaíochta. Idir 1976 agus 1982 bhí Fennell ina léachtóir le hEolaíocht Pholaitiúil agus ina theagascóir staire i g[[Ollscoil na Gaillimhe|Coláiste na hOllscoile, Gaillimh]]. Chuaigh sé go Baile Átha Cliath ina dhiaidh sin agus bhí sé ina léachtóir le Scríbhneoireacht an Bhéarla in [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]]. '''Ar scor''' Chaith Fennell scór bliain, ó 1997 go 2017, ina chónaí in Anguillara na hIodáile, baile atá ar bhruach locha. Timpeall 1997 a thit sé i ngrá le Miriam Duggan (múinteoir as Baile Átha Cliath) a bhí ina pháirtí aige ar feadh ceithre bliana fichead (nó 2003-2021 a deirtear uaireanta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Desmond Fennell|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Desmond_Fennell&oldid=1325907110|journal=Wikipedia|date=2025-12-05|language=en}}</ref>). Bhí sé colscartha óna bhean ón mbliain 2003.<ref name=":0" /> In 2015, mhol Fennell go mbunófaí eagraíocht nua darb ainm Éire Saor chun ‘cúis na Gaeilge’ a chur chun cinn.<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20731759/|teideal=Donncha Ó hÉallaithe, Gníomhaí Teangan Cóilín Ó Cearbhail, President of the Gaelic League|údar=Moladh Deasún Fennell i gcóir eagraíocht Gaeilge nua Éire Saor.|dáta=2015-02-19|language=ga-IE|work=RTE Radio / Cormac ag a Cúig|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> . Mhaígh sé sna hailt i dTuairisc.ie go raibh teipthe ar an iarracht an Ghaeilge a athbheochan agus go raibh gá le cur chuige nua – bunú Éire Shaor, eagraíocht nua cainteoirí líofa Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoiri/deasunfennell/|teideal=Ailt, Tuairisc.ie|údar=Deasún Fennell|dáta=2016-05-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/omos-tabharfar-siar-go-mainis-thu-ait-a-gcaoinfear-thu-go-hard-slan-fagtha-le-desmond-fennell-morsmaointeoir-gaelach/|teideal=ÓMÓS: ‘Tabharfar siar go Maínis thú, áit a gcaoinfear thú go hard’ – slán fágtha le Desmond Fennell, mórsmaointeoir Gaelach|dáta=2021-07-19|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Maireann a dheirfiúr Rosemary, a chlann Oisín, Cilian, Natasha, Sorcha, agus Kate, a mhac céile Ron, a iníon chéile Cathy, agus a gharchlann Sorcha, Jessica, Thal, Maya, Zach agus Anú.<ref name=":1" /> == Saothar == Rinne sé scagadh ar go leor ceisteanna éagsúla a bhain le réimse leathan ábhar, ina measc an náisiúnachas, an coilíneachas, an chríochdheighilt, sibhialtacht an iarthair, an nualiobrálachas, an cumannachas agus an Caitliceachas. I measc na saothar is mó aige tá ''Mainly in Wonde''r (1959), faoina chuid taistil sa Chianoirthear agus ''The Changing Face of Catholic Ireland'' (1968). Foilsíodh a leabhar, Nice people and rednecks: Ireland in the 1980s sa mbliain 1986. Sa leabhar ''The Third Stroke Did It: The Staggered End of European Civilisation'' (2012), d’áitigh sé gurb é an bás a bhí i ndán do chultúr tomhaltachais an iarthair toisc a bhaoithe is a bhí sé. Sna 1960idí agus sna 1970idí mhol sé cur chuige nua i leith aontú na hÉireann agus athbheochan na Gaeilge agus cheistigh sé gnéithe den náisiúnachas traidisiúnta i saothair amhail ''Beyond Nationalism: The Struggle against Provinciality in the Modern World'',  ''Sketches of the New Ireland''. == Féach freisin == * [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] * [[Bob Quinn]] * [[Risteárd Ó Glaisne]] * [[Seosamh Ó Cuaig]] == Naisc sheachtracha == * Toner Quinn, a chuir eagar ar an leabhar, ''[https://web.archive.org/web/20240228190823/https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/ Desmond Fennell: His life and work]'' (2021)<ref>{{Lua idirlín|url=https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/|teideal=Desmond Fennell: His Life and Work – Abbey Bookshop|language=en-GB|work=abbeybookshop.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> * Toner Quinn agus Jerry White (Eag), ''[https://tonerquinn.com/books/ The Radical Thinking of Desmond Fennell]'' (2025) <ref>{{Lua idirlín|url=https://tonerquinn.com/books/|teideal=Books|dáta=2025-09-06|language=en|work=Toner Quinn|dátarochtana=2026-04-23}}</ref>ISBN 9781739577445 == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]] [[Catagóir:Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] [[Catagóir:Cumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Intleachtóirí]] [[Catagóir:Fealsúna polaitiúla]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Béal Feirste]] [[Catagóir:Básanna in 2021]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Belvedere]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] smyvkgblm7l2us36scoh7ymekvzztk4 14 125559 1309420 2026-04-23T16:52:30Z Alison 570 Nua 1309420 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Intleachtúlachas]] k9blmclb98sycal4mao3son54u6886z 0 125560 1309443 2026-04-23T20:41:27Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Comhlacht]] [[cógaisíocht]]<nowiki/>a agus [[biteicneolaíocht]]<nowiki/>a is ea '''Pfizer''' (NYSE: PFE). [[Íomhá:Pfizer World Headquarters Entrance.jpg|clé|mion|220x220px| Ceanncheathrú Pfizer i [[Manhattan]]]] === In Éirínn === Tá Pfizer bunaithe i [[Rinn an Scidígh]] ó 1969 agus tá 4,500 duine fostaithe ag an gcomhlacht idir an t-ionad déantúsaíochta ansin agus ionaid eile in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseach...' 1309443 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Comhlacht]] [[cógaisíocht]]<nowiki/>a agus [[biteicneolaíocht]]<nowiki/>a is ea '''Pfizer''' (NYSE: PFE). [[Íomhá:Pfizer World Headquarters Entrance.jpg|clé|mion|220x220px| Ceanncheathrú Pfizer i [[Manhattan]]]] === In Éirínn === Tá Pfizer bunaithe i [[Rinn an Scidígh]] ó 1969 agus tá 4,500 duine fostaithe ag an gcomhlacht idir an t-ionad déantúsaíochta ansin agus ionaid eile in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Pfizer le 100 oibrí a ligean chun siúil i gCorcaigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0423/1569696-pfizer-le-100-oibri-a-ligean-chun-siuil-i-gcorcaigh/|date=2026-04-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Táirgí === * Tá an-tóir go deo ar [[Sildenafil|Viagra]] de chuid Pfizer, an [[druga]] [[Mífheidhmiú ardúcháin|frithéagumais ghnéasaigh.]] Cheadaigh an [[Riarachán Bia is Drugaí]] úsáid an druga in 1998. * Tá clú ag Pfizer as [[vacsaín]] dá gcuid i gcoinne [[COVID-19]], Comirnaty, i ndlúthchomhar le [[BioNTech]] sa Ghearáin, agus a tháinig amach ag an am céanna ná [[Moderna]] (agus a bhain úsáid as [[RNA teachtaire]] ([[mRNA]])).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-tsnathaid-pfizer-biontech-sabhailte-agus-eifeachtach-do-phaisti-idir-5-11-bliain-daois/|teideal=An tsnáthaid Pfizer-BioNTech ‘sábháilte’ agus ‘éifeachtach’ do pháistí idir 5-11 bliain d’aois|dáta=2021-09-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> == Féach freisin == * [[AstraZeneca]] * [[Moderna]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cógaisíocht]] [[Catagóir:Paindéim COVID-19]] [[Catagóir:Taighde leighis]] [[Catagóir:Vacsaíniú]] [[Catagóir:Bith-theicneolaíocht]] [[Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha]] g96qnuqf9ezw59tqefth6why40n7o8m 1309445 1309443 2026-04-23T20:46:10Z TGcoa 21229 1309445 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Comhlacht]] [[cógaisíocht]]<nowiki/>a agus [[biteicneolaíocht]]<nowiki/>a is ea '''Pfizer''' (NYSE: PFE). [[Íomhá:Pfizer World Headquarters (51921996957).jpg|clé|mion|220x220px|Ceanncheathrú Pfizer i [[Manhattan]]]] [[Íomhá:Viagra in Pack.jpg|clé|mion|262x262px|Viagra  ]] [[Íomhá:Covid19 vaccine biontech pfizer 3.jpg|clé|mion|339x339px|Comirnaty]] === In Éirínn === Tá Pfizer bunaithe i [[Rinn an Scidígh]] ó 1969 agus tá 4,500 duine fostaithe ag an gcomhlacht idir an t-ionad déantúsaíochta ansin agus ionaid eile in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Pfizer le 100 oibrí a ligean chun siúil i gCorcaigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0423/1569696-pfizer-le-100-oibri-a-ligean-chun-siuil-i-gcorcaigh/|date=2026-04-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Táirgí === * Tá an-tóir go deo ar [[Sildenafil|Viagra]] de chuid Pfizer, an [[druga]] [[Mífheidhmiú ardúcháin|frithéagumais ghnéasaigh.]] Cheadaigh an [[Riarachán Bia is Drugaí]] úsáid an druga in 1998. * Tá clú ag Pfizer as [[vacsaín]] dá gcuid i gcoinne [[COVID-19]], Comirnaty, i ndlúthchomhar le [[BioNTech]] sa Ghearáin, agus a tháinig amach ag an am céanna ná [[Moderna]] (agus a bhain úsáid as [[RNA teachtaire]] ([[mRNA]])).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-tsnathaid-pfizer-biontech-sabhailte-agus-eifeachtach-do-phaisti-idir-5-11-bliain-daois/|teideal=An tsnáthaid Pfizer-BioNTech ‘sábháilte’ agus ‘éifeachtach’ do pháistí idir 5-11 bliain d’aois|dáta=2021-09-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> == Féach freisin == * [[AstraZeneca]] * [[Moderna]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cógaisíocht]] [[Catagóir:Paindéim COVID-19]] [[Catagóir:Taighde leighis]] [[Catagóir:Vacsaíniú]] [[Catagóir:Bith-theicneolaíocht]] [[Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha]] qwsxa53dpvpir7zolw5rfe8lur6ts4z 1309449 1309445 2026-04-23T21:36:20Z Alison 570 Stub-sort 1309449 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Comhlacht]] [[cógaisíocht]]<nowiki/>a agus [[biteicneolaíocht]]<nowiki/>a is ea '''Pfizer''' (NYSE: PFE). [[Íomhá:Pfizer World Headquarters (51921996957).jpg|clé|mion|220x220px|Ceanncheathrú Pfizer i [[Manhattan]]]] [[Íomhá:Viagra in Pack.jpg|clé|mion|262x262px|Viagra  ]] [[Íomhá:Covid19 vaccine biontech pfizer 3.jpg|clé|mion|339x339px|Comirnaty]] === In Éirínn === Tá Pfizer bunaithe i [[Rinn an Scidígh]] ó 1969 agus tá 4,500 duine fostaithe ag an gcomhlacht idir an t-ionad déantúsaíochta ansin agus ionaid eile in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Pfizer le 100 oibrí a ligean chun siúil i gCorcaigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0423/1569696-pfizer-le-100-oibri-a-ligean-chun-siuil-i-gcorcaigh/|date=2026-04-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Táirgí === * Tá an-tóir go deo ar [[Sildenafil|Viagra]] de chuid Pfizer, an [[druga]] [[Mífheidhmiú ardúcháin|frithéagumais ghnéasaigh.]] Cheadaigh an [[Riarachán Bia is Drugaí]] úsáid an druga in 1998. * Tá clú ag Pfizer as [[vacsaín]] dá gcuid i gcoinne [[COVID-19]], Comirnaty, i ndlúthchomhar le [[BioNTech]] sa Ghearáin, agus a tháinig amach ag an am céanna ná [[Moderna]] (agus a bhain úsáid as [[RNA teachtaire]] ([[mRNA]])).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-tsnathaid-pfizer-biontech-sabhailte-agus-eifeachtach-do-phaisti-idir-5-11-bliain-daois/|teideal=An tsnáthaid Pfizer-BioNTech ‘sábháilte’ agus ‘éifeachtach’ do pháistí idir 5-11 bliain d’aois|dáta=2021-09-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> == Féach freisin == * [[AstraZeneca]] * [[Moderna]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-gnó}} [[Catagóir:Cógaisíocht]] [[Catagóir:Paindéim COVID-19]] [[Catagóir:Taighde leighis]] [[Catagóir:Vacsaíniú]] [[Catagóir:Bith-theicneolaíocht]] [[Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha]] r654rs2drv2ebz1upzy43n9rom2prwx 0 125561 1309453 2026-04-23T21:57:20Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Higher Learning''''' (''Emma Frost: Ardfhoghlaim''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar chéad stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Randall Green]] agus [[Greg Horn]].<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learn...' 1309453 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Higher Learning''''' (''Emma Frost: Ardfhoghlaim''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar chéad stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Randall Green]] agus [[Greg Horn]].<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Comic Book Biography: Greg Horn|last=Offenberger|first=Rik|date=13 Meitheamh 2003|website=First Comics News|access-date=13 Meitheamh 2003}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 9 Iúil go dtí 17 Nollaig, [[2003]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Review – ''Emma Frost'' #1–6 (2003–2004): ''Higher Learning''|last=Berkeley|first=Ekko|date=1 Meán Fómhair 2004|website=Earth's Mightiest Blog|access-date=1 Meán Fómhair 2004}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2003/12/04/7639|title=''Emma Frost'' #5 Review|last=Baker|first=Jesse|date=4 Nollaig 2003|website=Inside Pulse|access-date=4 Nollaig 2003}}</ref> Lean ''[[Emma Frost: Mind Games]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Higher Learning, Cuid 1 de 6" || 9 Iúil, [[2003]] || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/4710/emma_frost_2003_1|date=9 Iúil 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Higher Learning, Cuid 2 de 6" || 13 Lúnasa, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/14404/emma_frost_2003_2|date=13 Lúnasa 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Higher Learning, Cuid 3 de 6" || 10 Meán Fómhair, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/14405/emma_frost_2003_3|date=10 Meán Fómhair 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Higher Learning, Cuid 4 de 6" || 22 Deireadh Fómhair, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/312/emma_frost_2003_4|date=22 Deireadh Fómhair 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #5 || "Higher Learning, Cuid 5 de 6" || 26 Samhain, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/367/emma_frost_2003_5|date=26 Samhain 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #6 || "Higher Learning, Cuid 6 de 6" || 17 Nollaig, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #6|url=https://www.marvel.com/comics/issue/346/emma_frost_2003_6|date=17 Nollaig 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="35%" | Teideal ! width="23%" | Ábhar bailithe ! width="20%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Marvel Age: Emma Frost: Ardfhoghlaim''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–6 | 1 Meán Fómhair, [[2004]] | {{ISBNT|978-0-7851-1434-5}} |- | '''''Emma Frost Ultimate Collection ''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–18 | 1 Meitheamh, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5510-2}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/1323/marvel_age_emma_frost_higher_learning_digest ''Emma Frost: Higher Learning''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] q2iajlikcgm5pi25vwtliu8ubiuqfu3 1309460 1309453 2026-04-23T22:18:31Z ~2026-16722-18 72895 1309460 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Higher Learning''''' (''Emma Frost: Ardfhoghlaim''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar chéad stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Randall Green]] agus [[Greg Horn]].<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Comic Book Biography: Greg Horn|last=Offenberger|first=Rik|date=13 Meitheamh 2003|website=First Comics News|access-date=13 Meitheamh 2003}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 9 Iúil go dtí 17 Nollaig, [[2003]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Review – ''Emma Frost'' #1–6 (2003–2004): ''Higher Learning''|last=Berkeley|first=Ekko|date=1 Meán Fómhair 2004|website=Earth's Mightiest Blog|access-date=1 Meán Fómhair 2004}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2003/12/04/7639|title=''Emma Frost'' #5 Review|last=Baker|first=Jesse|date=4 Nollaig 2003|website=Inside Pulse|access-date=4 Nollaig 2003}}</ref> Lean ''[[Emma Frost: Mind Games]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Higher Learning, Cuid 1 de 6" || 9 Iúil, [[2003]] || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/4710/emma_frost_2003_1|date=9 Iúil 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Higher Learning, Cuid 2 de 6" || 13 Lúnasa, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/14404/emma_frost_2003_2|date=13 Lúnasa 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Higher Learning, Cuid 3 de 6" || 10 Meán Fómhair, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/14405/emma_frost_2003_3|date=10 Meán Fómhair 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Higher Learning, Cuid 4 de 6" || 22 Deireadh Fómhair, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/312/emma_frost_2003_4|date=22 Deireadh Fómhair 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #5 || "Higher Learning, Cuid 5 de 6" || 26 Samhain, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/367/emma_frost_2003_5|date=26 Samhain 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #6 || "Higher Learning, Cuid 6 de 6" || 17 Nollaig, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #6|url=https://www.marvel.com/comics/issue/346/emma_frost_2003_6|date=17 Nollaig 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="35%" | Teideal ! width="23%" | Ábhar bailithe ! width="20%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Marvel Age: Emma Frost: Ardfhoghlaim''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–6 | 1 Meán Fómhair, [[2004]] | {{ISBNT|978-0-7851-1434-5}} |- | '''''Emma Frost Ultimate Collection''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–18 | 1 Meitheamh, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5510-2}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/1323/marvel_age_emma_frost_higher_learning_digest ''Emma Frost: Higher Learning''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] mtmnspz1va5nu8nv9lb7dz0ivi5zqit 0 125562 1309456 2026-04-23T22:02:50Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe 1309456 wikitext text/x-wiki Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin.<ref name=iso /> == Achoimre == Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail<ref name=dilDobail /> i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Annála === Déantar trácht ar Chath Almhaine, pearsana agus imeachtaí, i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], [[Annála Uladh]] agus [[Annála Inis Faithlinn]].<ref name=isoBackground /> === Eagráin agus aistriúchán === * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Battle of Allen | location = | publisher = Revue Celtique, 24 | year = 1903 | pages = 44-67, 446}} * {{cite book | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | first = Pádraig | last = Ó Riain | authorlink = Pádraig Ó Riain | title = Cath Almaine | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 1-31}} * {{cite book | first = Seán | last = Ó Donnabháin | authorlink = Seán Ó Donnabháin| title = Annals of Ireland: Three Fragments | location = Baile Átha Cliath | publisher = The Irish Archaeological and Celtic Society | year = 1860 | pages = 32-51}} * {{cite book | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/text009.html | first = J. N. | last = Radner | authorlink = J. N. Radner | title = Fragmentary Annals of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 66-80}} * {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 211-220}} * {{cite book | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish, Iml. 2, 3 | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | pages = 389-391}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-background.html | teideal = Cath Almaine - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=dilDobail>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] chirwo7q7845xzt8h3xhmxpgcsncbp2 1309488 1309456 2026-04-24T07:07:03Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Cath Almaine]] go [[Cath Almhaine]]: NuaGhaeilge (1) 1309456 wikitext text/x-wiki Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine'''). Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin.<ref name=iso /> == Achoimre == Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail<ref name=dilDobail /> i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]]. Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad. Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh. Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean. Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan. D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir. Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille. Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh. Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh. Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]). Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh. Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha. Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin. Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> * Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]]. * [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS]) * [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS]) === Annála === Déantar trácht ar Chath Almhaine, pearsana agus imeachtaí, i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], [[Annála Uladh]] agus [[Annála Inis Faithlinn]].<ref name=isoBackground /> === Eagráin agus aistriúchán === * {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Battle of Allen | location = | publisher = Revue Celtique, 24 | year = 1903 | pages = 44-67, 446}} * {{cite book | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | first = Pádraig | last = Ó Riain | authorlink = Pádraig Ó Riain | title = Cath Almaine | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 1-31}} * {{cite book | first = Seán | last = Ó Donnabháin | authorlink = Seán Ó Donnabháin| title = Annals of Ireland: Three Fragments | location = Baile Átha Cliath | publisher = The Irish Archaeological and Celtic Society | year = 1860 | pages = 32-51}} * {{cite book | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/text009.html | first = J. N. | last = Radner | authorlink = J. N. Radner | title = Fragmentary Annals of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 66-80}} * {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 211-220}} * {{cite book | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish, Iml. 2, 3 | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | pages = 389-391}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=isoBackground>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-background.html | teideal = Cath Almaine - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}</ref> <ref name=dilDobail>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] chirwo7q7845xzt8h3xhmxpgcsncbp2 0 125563 1309459 2026-04-23T22:17:54Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Mind Games''''' (''Emma Frost: Cluichí Intinne''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar dara stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Carlo Pagulayan]]. Foilsíodh an tsraith ó 28 Eanáir go dtí 9 Meitheamh, [[2004]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáiltiú...' 1309459 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Mind Games''''' (''Emma Frost: Cluichí Intinne''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar dara stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Carlo Pagulayan]]. Foilsíodh an tsraith ó 28 Eanáir go dtí 9 Meitheamh, [[2004]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2004/06/13/6737|title=''Emma Frost'' #12 Review|last=Burnside|first=Iain|date=13 Meitheamh 2004|website=Inside Pulse|access-date=13 Meitheamh 2004}}</ref> Lean ''[[Emma Frost: Bloom]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #7 || "Mind Games, Cuid 1 de 6" || 28 Eanáir, [[2004]] || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #7|url=https://www.marvel.com/comics/issue/4850/emma_frost_2003_7|date=28 Eanáir 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #8 || "Luck Be a Lady – Mind Games, Cuid 2 de 6" || 11 Feabhra, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #8|url=https://www.marvel.com/comics/issue/329/emma_frost_2003_8|date=11 Feabhra 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #9 || "Outrageous Fortune – Mind Games, Cuid 3 de 6" || 10 Márta, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #9|url=https://www.marvel.com/comics/issue/403/emma_frost_2003_9|date=10 Márta 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #10 || "A Simple Plan – Mind Games, Cuid 4 de 6" || 14 Aibreán, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #10|url=https://www.marvel.com/comics/issue/466/emma_frost_2003_10|date=14 Aibreán 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #11 || "Dirty Laundry – Mind Games, Cuid 5 de 6" || 12 Bealtaine, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #11|url=https://www.marvel.com/comics/issue/631/emma_frost_2003_11|date=12 Bealtaine 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #12 || "Going Mental – Mind Games, Cuid 6 de 6" || 9 Meitheamh, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1( #12|url=https://www.marvel.com/comics/issue/694/emma_frost_2003_12|date=9 Meitheamh 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="35%" | Teideal ! width="23%" | Ábhar bailithe ! width="20%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Marvel Age: Emma Frost: Cluichí Intinne''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #7–12 | 2 Feabhra, [[2005]] | {{ISBNT|978-0-7851-1413-0}} |- | '''''Emma Frost Ultimate Collection''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–18 | 1 Meitheamh, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5510-2}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/1520/emma_frost_vol_2_mind_games_digest ''Emma Frost: Mind Games''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] ip8suh1z15py6b6qkdxcnijxkymg2cz 10 125564 1309462 2026-04-23T22:24:46Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Navbox | name = Emma Frost | title = ''[[Emma Frost]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Leabhair ghrinn | list1 = [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]] (''[[Emma Frost: Higher Learning|Higher Learning]]'' • ''[[Emma Frost: Mind Games|Mind Games]]'' • ''[[Emma Frost: Bloom|Bloom]]'') • ''[[Marvel Adventures Spider-Man]]'' • ''[[X-Men Origins: Emma Frost]]'' • ''[[X-Men: Black – Emma Frost]]'' • ''True Believers: X-Men...' 1309462 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Emma Frost | title = ''[[Emma Frost]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Leabhair ghrinn | list1 = [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]] (''[[Emma Frost: Higher Learning|Higher Learning]]'' • ''[[Emma Frost: Mind Games|Mind Games]]'' • ''[[Emma Frost: Bloom|Bloom]]'') • ''[[Marvel Adventures Spider-Man]]'' • ''[[X-Men Origins: Emma Frost]]'' • ''[[X-Men: Black – Emma Frost]]'' • ''[[True Believers: X-Men – Kitty Pryde & Emma Frost]]'' • ''[[Giant-Size X-Men: Jean Grey and Emma Frost]]'' • ''[[Devil's Reign: X-Men]]'' • ''[[Iron & Frost]]'' • ''[[Emma Frost: The White Queen – All Hail the Queen]]'' | group2 = Oiriúnuithe | list2 = ''[[X-Men: Pryde of the X-Men]]'' (1989) • ''[[X-Men: The Animated Series]]'' (1992–1997) • ''[[Generation X (scannán)|Generation X]]'' (1996) • ''[[X-Men Origins: Wolverine]]'' (2009) • ''[[Wolverine and the X-Men]]'' (2009) • ''[[X-Men Origins: Wolverine]]'' (2009) • ''[[X-Men: First Class]]'' (2011) • ''[[X-Men '97]]'' (2024 i láthair) | below = [[Book:Emma Frost|Leabhar]] • [[:Catagóir:Emma Frost|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:Emma Frost|*]][[Catagóir:Navbox]] </noinclude> girl6w9licvr5ruqhph23u94amby4mr 0 125565 1309463 2026-04-23T22:28:38Z Mirna Garcia 73714 Created by translating the page "[[:es:Special:Redirect/revision/170118977|Miguel Ferrando Rocher]]" 1309463 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:AIRBUS Doctoral Thesis Award – Miguel Ferrando Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando-Rocher]]   Rugadh Miguel Ferrando Rocher in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is as an gComunitat Valenciana dó, agus tá a shaothar roinnte idir an amharclannaíocht, an teagasc ollscoile agus an innealtóireacht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag fáil ghradam mór le rá AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i dteileachumarsáid.]] Tá sé ina innealtóir teileachumarsáide agus ina ollamh ollscoile sa Spáinn. Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina Profesor Titular de Universidad i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é ar liosta domhanda na dtaighdeoirí is mó tionchair, arna fhoilsiú ag Ollscoil Stanford agus Elsevier. Cuireadh é sa 2% is airde d’eolaithe de réir tionchair ina réimse taighde. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Ina theannta sin, tá sé céimithe i n-ealaíon seánacha ag an Ollscoil Ealaíon Dramatacha de Valencia, speisialtóir i dtreaireacht seána agus dramaturgia. Bhí an t-amhrán dramaturg Carles Alberola ag múineadh a chuid oibre deiridh agus bhí páirt ag an aisteoir Paula Usero ann. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> I 2013, chruthaigh sé an chuideachta seóireachta Groc Teatre, ar cheann de na stiúrthóirí ealaíne atá aige faoi láthair. Tá a n-aistriúchán mar phríomhábhar a chruthaigh sé. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais Amharclainne MAX 2019 * [https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8 Tourmalet] (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * Aurea (2019), Graneros de Creación del Ayuntamiento de Valencia (2019) <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * An Neamhchiontach (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais Náisiúnta na hAmharclainne Max 2019 le GENOVESE <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatre novell}}</ref> don saothar is fearr (2019) le TOURMALET === Innealtóireacht === * Díolachán URSI 2017. An taighdeoir óg is fearr san Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Díon AIRBUS Defence and Space <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Uachtaracha Teisi Dochtúireachta ó Ollscoil Poileacnigeach na Balense. * Seirbhísí a bhaineann le hIOM<ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagarthaí == <references responsive="1"></references> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do GENOVESE] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk.] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] [[Catagóir:Drámadóirí]] 9su117xtnhq34oahmi7gm100mk7aa6p 1309464 1309463 2026-04-23T22:29:46Z Mirna Garcia 73714 1309464 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:AIRBUS Doctoral Thesis Award – Miguel Ferrando Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando-Rocher]]   Rugadh Miguel Ferrando Rocher in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is as an g[[València (cathair)|Comunitat Valenciana]] dó, agus tá a shaothar roinnte idir an amharclannaíocht, an teagasc ollscoile agus an innealtóireacht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag fáil ghradam mór le rá AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i dteileachumarsáid.]] Tá sé ina innealtóir teileachumarsáide agus ina ollamh ollscoile sa Spáinn. Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina Profesor Titular de Universidad i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é ar liosta domhanda na dtaighdeoirí is mó tionchair, arna fhoilsiú ag Ollscoil Stanford agus Elsevier. Cuireadh é sa 2% is airde d’eolaithe de réir tionchair ina réimse taighde. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Ina theannta sin, tá sé céimithe i n-ealaíon seánacha ag an Ollscoil Ealaíon Dramatacha de Valencia, speisialtóir i dtreaireacht seána agus dramaturgia. Bhí an t-amhrán dramaturg Carles Alberola ag múineadh a chuid oibre deiridh agus bhí páirt ag an aisteoir Paula Usero ann. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> I 2013, chruthaigh sé an chuideachta seóireachta Groc Teatre, ar cheann de na stiúrthóirí ealaíne atá aige faoi láthair. Tá a n-aistriúchán mar phríomhábhar a chruthaigh sé. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais Amharclainne MAX 2019 * [https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8 Tourmalet] (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * Aurea (2019), Graneros de Creación del Ayuntamiento de Valencia (2019) <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * An Neamhchiontach (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais Náisiúnta na hAmharclainne Max 2019 le GENOVESE <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatre novell}}</ref> don saothar is fearr (2019) le TOURMALET === Innealtóireacht === * Díolachán URSI 2017. An taighdeoir óg is fearr san Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Díon AIRBUS Defence and Space <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Uachtaracha Teisi Dochtúireachta ó Ollscoil Poileacnigeach na Balense. * Seirbhísí a bhaineann le hIOM<ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagarthaí == <references responsive="1"></references> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do GENOVESE] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk.] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] [[Catagóir:Drámadóirí]] s21fqe84biflenuczuq2l0bv2khk5x4 1309465 1309464 2026-04-23T22:29:55Z Mirna Garcia 73714 1309465 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:AIRBUS Doctoral Thesis Award – Miguel Ferrando Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando-Rocher]] Rugadh Miguel Ferrando Rocher in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is as an g[[València (cathair)|Comunitat Valenciana]] dó, agus tá a shaothar roinnte idir an amharclannaíocht, an teagasc ollscoile agus an innealtóireacht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag fáil ghradam mór le rá AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i dteileachumarsáid.]] Tá sé ina innealtóir teileachumarsáide agus ina ollamh ollscoile sa Spáinn. Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina Profesor Titular de Universidad i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é ar liosta domhanda na dtaighdeoirí is mó tionchair, arna fhoilsiú ag Ollscoil Stanford agus Elsevier. Cuireadh é sa 2% is airde d’eolaithe de réir tionchair ina réimse taighde. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Ina theannta sin, tá sé céimithe i n-ealaíon seánacha ag an Ollscoil Ealaíon Dramatacha de Valencia, speisialtóir i dtreaireacht seána agus dramaturgia. Bhí an t-amhrán dramaturg Carles Alberola ag múineadh a chuid oibre deiridh agus bhí páirt ag an aisteoir Paula Usero ann. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> I 2013, chruthaigh sé an chuideachta seóireachta Groc Teatre, ar cheann de na stiúrthóirí ealaíne atá aige faoi láthair. Tá a n-aistriúchán mar phríomhábhar a chruthaigh sé. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais Amharclainne MAX 2019 * [https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8 Tourmalet] (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * Aurea (2019), Graneros de Creación del Ayuntamiento de Valencia (2019) <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * An Neamhchiontach (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais Náisiúnta na hAmharclainne Max 2019 le GENOVESE <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatre novell}}</ref> don saothar is fearr (2019) le TOURMALET === Innealtóireacht === * Díolachán URSI 2017. An taighdeoir óg is fearr san Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Díon AIRBUS Defence and Space <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Uachtaracha Teisi Dochtúireachta ó Ollscoil Poileacnigeach na Balense. * Seirbhísí a bhaineann le hIOM<ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagarthaí == <references responsive="1"></references> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do GENOVESE] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk.] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] [[Catagóir:Drámadóirí]] rrkxivcv9lsvb9n1elg3t8qmkdjtmmi 1309467 1309465 2026-04-23T22:30:37Z Mirna Garcia 73714 1309467 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:AIRBUS Doctoral Thesis Award – Miguel Ferrando Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando-Rocher]] Rugadh Miguel Ferrando Rocher in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is as an g[[València (cathair)|Comunitat Valenciana]] dó, agus tá a shaothar roinnte idir an amharclannaíocht, an teagasc ollscoile agus an innealtóireacht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag fáil ghradam mór le rá AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i dteileachumarsáid.]] Tá sé ina innealtóir teileachumarsáide agus ina ollamh ollscoile sa Spáinn. Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina Profesor Titular de Universidad i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é ar liosta domhanda na dtaighdeoirí is mó tionchair, arna fhoilsiú ag [[Ollscoil Stanford]] agus Elsevier. Cuireadh é sa 2% is airde d’eolaithe de réir tionchair ina réimse taighde. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Ina theannta sin, tá sé céimithe i n-ealaíon seánacha ag an Ollscoil Ealaíon Dramatacha de Valencia, speisialtóir i dtreaireacht seána agus dramaturgia. Bhí an t-amhrán dramaturg Carles Alberola ag múineadh a chuid oibre deiridh agus bhí páirt ag an aisteoir Paula Usero ann. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> I 2013, chruthaigh sé an chuideachta seóireachta Groc Teatre, ar cheann de na stiúrthóirí ealaíne atá aige faoi láthair. Tá a n-aistriúchán mar phríomhábhar a chruthaigh sé. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais Amharclainne MAX 2019 * [https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8 Tourmalet] (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * Aurea (2019), Graneros de Creación del Ayuntamiento de Valencia (2019) <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * An Neamhchiontach (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais Náisiúnta na hAmharclainne Max 2019 le GENOVESE <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatre novell}}</ref> don saothar is fearr (2019) le TOURMALET === Innealtóireacht === * Díolachán URSI 2017. An taighdeoir óg is fearr san Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Díon AIRBUS Defence and Space <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Uachtaracha Teisi Dochtúireachta ó Ollscoil Poileacnigeach na Balense. * Seirbhísí a bhaineann le hIOM<ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagarthaí == <references responsive="1"></references> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do GENOVESE] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk.] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] [[Catagóir:Drámadóirí]] c3mlg8b3o8nf7gfid3igvhm364lfquj 1309468 1309467 2026-04-23T22:33:06Z Mirna Garcia 73714 1309468 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:AIRBUS Doctoral Thesis Award – Miguel Ferrando Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher]] Rugadh '''Miguel Ferrando Rocher''' in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is innealtóir teileachumarsáide, ollamh ollscoile, stiúrthóir stáitse agus drámadóir Spáinneach é. Tá a shaothar gairmiúil bainteach leis an innealtóireacht teileachumarsáide, leis an teagasc ollscoile agus leis an amharclannaíocht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag searmanas bronnta gradaim.]] Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina ''Profesor Titular de Universidad'' i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é i mbunachar sonraí foilsithe ag Ollscoil Stanford agus Elsevier maidir le táscairí caighdeánaithe luaíochta eolaíochta. De réir na sonraí sin, bhí sé sa 2% is airde de thaighdeoirí ina réimse. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Tá oiliúint aige freisin i réimse na n-ealaíon taibhiúcháin, go háirithe sa stiúradh stáitse agus sa drámadóireacht. Rinne sé obair dheiridh faoi stiúir Carles Alberola, le rannpháirtíocht Paula Usero. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> In 2013, bhunaigh sé an compántas amharclainne Groc Teatre. Tá sé ar dhuine dá stiúrthóirí ealaíne. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais MAX an Phobail 2019 * ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8|title=Tourmalet}}</ref> (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * ''Aurea'' (2019), tionscadal roghnaithe i gclár Graners de Creació de chuid Ayuntamiento de Valencia <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * ''An Neamhchiontach'' (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais MAX an Phobail 2019 as ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios don saothar is fearr, 2019, as ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatro novel}}</ref> === Innealtóireacht === * Gradam URSI 2017 don taighdeoir óg is fearr sa Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i réimse antennas gníomhacha do shatailítí cumarsáide <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Urghnách Dochtúireachta ó Universitat Politècnica de València * Ambasadóir de chuid chlár IEEE Young Professionals <ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagairtí == <references responsive="1"></references> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do ''Genovese''] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] [[Catagóir:Drámadóirí]] t5lt2gh9mgrtchrl67lptmf5g55rwxt 1309469 1309468 2026-04-23T22:33:31Z Mirna Garcia 73714 1309469 wikitext text/x-wiki Rugadh '''Miguel Ferrando Rocher''' in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is innealtóir teileachumarsáide, ollamh ollscoile, stiúrthóir stáitse agus drámadóir Spáinneach é. Tá a shaothar gairmiúil bainteach leis an innealtóireacht teileachumarsáide, leis an teagasc ollscoile agus leis an amharclannaíocht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag searmanas bronnta gradaim.]] Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina ''Profesor Titular de Universidad'' i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é i mbunachar sonraí foilsithe ag Ollscoil Stanford agus Elsevier maidir le táscairí caighdeánaithe luaíochta eolaíochta. De réir na sonraí sin, bhí sé sa 2% is airde de thaighdeoirí ina réimse. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Tá oiliúint aige freisin i réimse na n-ealaíon taibhiúcháin, go háirithe sa stiúradh stáitse agus sa drámadóireacht. Rinne sé obair dheiridh faoi stiúir Carles Alberola, le rannpháirtíocht Paula Usero. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> In 2013, bhunaigh sé an compántas amharclainne Groc Teatre. Tá sé ar dhuine dá stiúrthóirí ealaíne. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais MAX an Phobail 2019 * ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8|title=Tourmalet}}</ref> (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * ''Aurea'' (2019), tionscadal roghnaithe i gclár Graners de Creació de chuid Ayuntamiento de Valencia <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * ''An Neamhchiontach'' (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais MAX an Phobail 2019 as ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios don saothar is fearr, 2019, as ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatro novel}}</ref> === Innealtóireacht === * Gradam URSI 2017 don taighdeoir óg is fearr sa Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i réimse antennas gníomhacha do shatailítí cumarsáide <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Urghnách Dochtúireachta ó Universitat Politècnica de València * Ambasadóir de chuid chlár IEEE Young Professionals <ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagairtí == <references responsive="1"></references> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do ''Genovese''] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] [[Catagóir:Drámadóirí]] bews5wenyfqcjli26lgj8jz3dyparlo 1309470 1309469 2026-04-23T22:35:07Z Mirna Garcia 73714 /* Oibreacha teatracha suntasacha */ 1309470 wikitext text/x-wiki <nowiki>*</nowiki> <nowiki>''</nowiki>L'Innocent<nowiki>''</nowiki> (2026), saothar a thagann as ábhar a bhaineann le cás Pablo IbarRugadh '''Miguel Ferrando Rocher''' in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is innealtóir teileachumarsáide, ollamh ollscoile, stiúrthóir stáitse agus drámadóir Spáinneach é. Tá a shaothar gairmiúil bainteach leis an innealtóireacht teileachumarsáide, leis an teagasc ollscoile agus leis an amharclannaíocht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag searmanas bronnta gradaim.]] Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina ''Profesor Titular de Universidad'' i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é i mbunachar sonraí foilsithe ag Ollscoil Stanford agus Elsevier maidir le táscairí caighdeánaithe luaíochta eolaíochta. De réir na sonraí sin, bhí sé sa 2% is airde de thaighdeoirí ina réimse. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Tá oiliúint aige freisin i réimse na n-ealaíon taibhiúcháin, go háirithe sa stiúradh stáitse agus sa drámadóireacht. Rinne sé obair dheiridh faoi stiúir Carles Alberola, le rannpháirtíocht Paula Usero. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> In 2013, bhunaigh sé an compántas amharclainne Groc Teatre. Tá sé ar dhuine dá stiúrthóirí ealaíne. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * L'Innocent' (2026), saothar a thagann as ábhar a bhaineann le cás Pablo Ibar * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais MAX an Phobail 2019 * ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8|title=Tourmalet}}</ref> (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * ''Aurea'' (2019), tionscadal roghnaithe i gclár Graners de Creació de chuid Ayuntamiento de Valencia <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * ''An Neamhchiontach'' (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais MAX an Phobail 2019 as ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios don saothar is fearr, 2019, as ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatro novel}}</ref> === Innealtóireacht === * Gradam URSI 2017 don taighdeoir óg is fearr sa Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i réimse antennas gníomhacha do shatailítí cumarsáide <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Urghnách Dochtúireachta ó Universitat Politècnica de València * Ambasadóir de chuid chlár IEEE Young Professionals <ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagairtí == <references responsive="1"></references> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do ''Genovese''] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] [[Catagóir:Drámadóirí]] 3ereviz6bp0lh2e1vwi83zladulaxrl 1309471 1309470 2026-04-23T22:35:37Z Mirna Garcia 73714 1309471 wikitext text/x-wiki Rugadh '''Miguel Ferrando Rocher''' in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is innealtóir teileachumarsáide, ollamh ollscoile, stiúrthóir stáitse agus drámadóir Spáinneach é. Tá a shaothar gairmiúil bainteach leis an innealtóireacht teileachumarsáide, leis an teagasc ollscoile agus leis an amharclannaíocht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag searmanas bronnta gradaim.]] Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina ''Profesor Titular de Universidad'' i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é i mbunachar sonraí foilsithe ag Ollscoil Stanford agus Elsevier maidir le táscairí caighdeánaithe luaíochta eolaíochta. De réir na sonraí sin, bhí sé sa 2% is airde de thaighdeoirí ina réimse. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Tá oiliúint aige freisin i réimse na n-ealaíon taibhiúcháin, go háirithe sa stiúradh stáitse agus sa drámadóireacht. Rinne sé obair dheiridh faoi stiúir Carles Alberola, le rannpháirtíocht Paula Usero. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> In 2013, bhunaigh sé an compántas amharclainne Groc Teatre. Tá sé ar dhuine dá stiúrthóirí ealaíne. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * L'Innocent' (2026), saothar a thagann as ábhar a bhaineann le cás Pablo Ibar * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais MAX an Phobail 2019 * ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8|title=Tourmalet}}</ref> (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * ''Aurea'' (2019), tionscadal roghnaithe i gclár Graners de Creació de chuid Ayuntamiento de Valencia <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * ''An Neamhchiontach'' (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais MAX an Phobail 2019 as ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios don saothar is fearr, 2019, as ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatro novel}}</ref> === Innealtóireacht === * Gradam URSI 2017 don taighdeoir óg is fearr sa Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i réimse antennas gníomhacha do shatailítí cumarsáide <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Urghnách Dochtúireachta ó Universitat Politècnica de València * Ambasadóir de chuid chlár IEEE Young Professionals <ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagairtí == <references responsive="1"></references> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do ''Genovese''] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] [[Catagóir:Drámadóirí]] 72r9f9nyufc9q9b5pea5edi7vsl9ktk 0 125566 1309489 2026-04-24T07:07:03Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Cath Almaine]] go [[Cath Almhaine]]: NuaGhaeilge (1) 1309489 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Cath Almhaine]] jdhc9jz5wrpx9pd5fyy5mf676ae20uw 2 125567 1309495 2026-04-24T09:01:58Z Maris Dreshmanis 73752 Creating user page 1309495 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,000+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (140 national registries, 245,000+ entries) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 21 languages [[Category:Wikipedians]] bhwbuqpk2yn05lbwnfuckwjwbrdzu54 0 125568 1309500 2026-04-24T11:15:46Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Céili Dé]] go [[Céilí Dé]]: Misspelled title 1309500 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Céilí Dé]] rd2vthkiygkgc0iu6048cbhcc13a8q9